Institutionele hervormingen Europese Unie; Verslag algemeen overleg op 15 juni 2000 over de derde notitie IGC-2000 (kamerstuk 26559, nr. 2)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26559, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

25-08-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26559 nr. 3

23-08-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de staatssecretarisOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26559Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 559Institutionele hervormingen Europese Unienr. 3VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 23 augustus 2000De algemene commissie voor Europese Zaken1
en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken2
hebben op 15 juni 2000 overleg gevoerd met staatssecretaris Benschop van Buitenlandse
Zaken over de derde notitie IGC-2000 (26 559,
nr. 2).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Timmermans (PvdA) sprak zijn zorgen
erover uit dat op de IGC niet alle overblijfselen van het Verdrag van Amsterdam
definitief worden opgelost en dat er daarom een nieuwe IGC nodig is bij verdere
uitbreiding van de EU. Wat is de reactie van de staatssecretaris hierop? Uitbreiding
van de EU moet een voortschrijdend proces zijn, zodat niet bij elke toetreding
een nieuw verdrag nodig is. Verder moet de IGC niet alleen in het voordeel
zijn van de bestaande lidstaten, maar ook van de toetredende lidstaten. De
IGC moet de democratische legitimiteit vergroten, de transparantie bevorderen
en het subsidiariteitsbeginsel in de ruimste zin invullen. Ten slotte moeten
de hervormingen de instellingen versterken.De positie van de Europese Commissie is na het voorzitterschap van Delors
ernstig verzwakt en ook Nederland zal aan versterking ervan moeten bijdragen.
Het Portugese voorzitterschap heeft enkele opties voor de samenstelling en
de werkwijze van de Commissie voorgesteld. De heer Timmermans steunde de inzet
van de regering voor een Commissaris per lidstaat; dit is in het belang van
de kleine landen. De werkwijze van de Commissie moet dan wel worden verbeterd,
bijvoorbeeld door gebruik te maken van onderraden van commissarissen. Hoe
ziet de regering de uitvoering van het idee van het voorzitterschap om commissarissen
zonder portefeuille aan te stellen? De individuele verantwoordelijkheid van
commissarissen dient een uitgangspunt te zijn.Wat kan er op de IGC en buiten de IGC om gebeuren ter verbetering van
de positie van de Europese Raad en wat zal dit gecombineerd opleveren? Het
voorzitterschap noemt twee mogelijkheden voor aanpassing van de stemverhoudingen
in de Raad. De Nederlandse regering is geen voorstander van dubbele stemmenweging
door het laten meewegen van de omvang van de bevolking, maar de fractie van
de PvdA acht dit wel een goede mogelijkheid. De tweede mogelijkheid, herweging
van de stemmen, is uitgewerkt per lidstaat, waarbij Nederland
in de vierde groep terechtkomt, samen met Griekenland, Tsjechië, België,
Hongarije en Portugal. Het inwonertal van Nederland wijkt echter sterk af
van dat in deze landen. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?De van verschillende kanten geformuleerde voorstellen voor versterking
van de positie van het Hof van Justitie leveren tot nu toe weinig op. Nederland
moet zich op de IGC hiervoor inzetten en ook nationaal werk ervan maken door
het onderzoek naar het Europese kenniscentrum voor de rechterlijke macht spoedig
af te ronden. Van een nieuwe bevoegd- heidsverdeling tussen het Hof en het
gerecht in eerste aanleg kan niet de oplossing worden verwacht. Wat is het
standpunt van de regering over het opdelen van het Hof in plena, samenstelling
van het Hof naar rato van lidstaten en het kiezen van rechters bij gekwalificeerde
meerderheid in plaats van aanwijzing per land?De heer Timmermans zou graag in navolging van de Duitse minister van buitenlandse
zaken Fischer eens willen discussiëren over het langetermijnperspectief
van de EU. Ook in een discussie over de korte termijn kan echter niet worden
voorbijgegaan aan het vraagstuk van de flexibiliteit. Ziet de regering mogelijkheden
om op de IGC op dit punt vorderingen te boeken ten opzichte van het Verdrag
van Amsterdam?Ook de heer Van Middelkoop (RPF/GPV) bepleitte
een discussie over een eindperspectief en een andere structuur van de EU.
Het rapport van de commissie-Dehaene was op dit punt teleurstellend; er worden
nog altijd alleen maar kleine stappen gezet op grond van concepten uit het
verleden. Is er in de Europese Raad ooit gesproken over zo'n eindperspectief?In haar rapport doet de commissie-Dehaene de aanbeveling, de IGC te laten
beginnen met een ontwerpverdrag, helaas zal daar geen sprake van zijn. Volgens
de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen zal de Tweede Kamer worden
geïnformeerd over conceptverdragen zodra deze er zijn. Deze informatie
moet dan wel tijdig bij de Kamer komen, zodat zij nog invloed op de inhoud
ervan kan hebben.De agenda van de IGC bevat niet meer dan overblijfselen van het Verdrag
van Amsterdam, met uitzondering van enkele bepalingen op het gebied van het
Europese veiligheids- en defensiebeleid (EVDB). Zijn er wellicht bezwaren
bij andere landen op dit punt en zo ja, welke?De regering benadrukt de noodzaak van transparantie en doelmatigheid van
de Raadsbesluitvorming. Hoe staat het met de verwerking van het rapport-Trumpf?Volgens de notitie wil de regering in het verdrag vastleggen dat belemmeringen
tegen nauwe samenwerking worden weggenomen. Hoe verklaart de staatssecretaris
deze breuk met de Nederlandse opvatting over de communautaire en institutionele
eenheid? Als er lidstaten toetreden die niet goed kunnen meekomen en de oude
lidstaten de mogelijkheid van versnelling van processen krijgen, bestaat het
risico van een tweedeling in de EU. Verder ontstaat er een probleem met de
parlementaire controle als een europarlementariër moet besluiten over
zaken waaraan zijn land niet kan meedoen. Wat is de reactie van de staatssecretaris
hierop?Er moet duidelijkheid komen over de verdeling van bevoegdheden tussen
het Hof en het gerecht in eerste aanleg. Het Hof als hoogste rechterlijke
instantie van de EU zou zich moeten beperken tot essentiële commu- nautairrechtelijke
vraagstukken. Wil de regering zich hiervoor inzetten? Krijgt dit vorm in een
verdragswijziging? Als er voor de aanstelling van rechters gewerkt gaat worden
met gekwalificeerde meerderheden, moeten er wel garanties worden gegeven voor
de kwaliteit van de rechters.In de motie-Van Middelkoop/De Graaf (21 501-20, nr. 88) wordt gevraagd,
het fraudebureau OLAF een zelfstandigere positie te geven. De Europese Rekenkamer
steunt dit standpunt. Staat dit onderwerp op de agenda van de IGC? In de notitie wordt slechts de mogelijkheid genoemd dat de voorzitter
van de Commissie een individuele commissaris kan ontslaan, terwijl het in
eerdere debatten ging om een bevoegdheid voor het Europese Parlement. Omdat
commissarissen niet door het Parlement, maar door de nationale regeringen
worden benoemd, achtte de heer Van Middelkoop dit een verbetering, maar hij
vroeg de staatssecretaris nog wel om uitleg. Hij verklaarde zich ertegen dat
de Commissie, die in feite uit ambtenaren bestaat, de bevoegdheid krijgt het
Parlement te ontbinden. Hoe denken andere lidstaten hierover?In verband met later te agenderen IGC-onderwerpen wees de heer Van Middelkoop
op een motie waarin wordt gevraagd de regeling in het verdrag terzake van
de wapenexport te communautariseren. Is dit punt geagendeerd en zo nee, wil
de regering een poging hiertoe doen?Het belang van meerderheidsbesluitvorming is beperkt doordat de lidstaten
in de praktijk proberen te voorkomen dat een lidstaat telkens in een verliezerspositie
terechtkomt. Er zijn inmiddels zo veel bevoegdheden aan het verdrag toegevoegd
dat het ontsnappingsartikel 308 niet langer nodig lijkt. Waarom wordt het
niet geschrapt? En waarom is het advies van de commissie-Dehaene om verdragsteksten
te herschikken niet geagendeerd?Artikel 296, over de lijst van militaire producten, wil de regering schrappen.
Geldt dit ook voor de bepaling dat een lidstaat geen inlichtingen hoeft te
verstrekken als dit strijdig is met wezenlijke belangen van zijn veiligheid?De regering wil zich inzetten voor gekwalificeerdemeerderheidsbesluitvorming
over de volgorde van het voorzitterschap van de Raad. Wat is de opvatting
van de regering over de volgorde zelf?Ten slotte vroeg de heer Van Middelkoop of de regeling van het taalgebruik
in artikel 290 een quasi-constitutionele bepaling betreft, die niet in aanmerking
komt voor meerderheidsbesluitvorming.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) stemde in met
de inzet van de regering voor de stemverhouding in de Raad en de samenstelling
van de Commissie. Ook zij sprak een voorkeur uit voor het uitgangspunt van
een commissaris per land omdat een eigen commissaris de betrokkenheid bij
en de verwevenheid met de EU vergroot. Dit is noodzakelijker naarmate er meer
gebruik wordt gemaakt van meerderheidsbesluitvorming. Voor de werkbaarheid
is het wellicht noodzakelijk, binnen de Commissie een soortgelijk onderscheid
te maken als tussen ministers en onderministers.De directeuren-generaal van de EU hebben zo veel macht gekregen dat zij
een deel van de politieke macht dragen. Is het voor de zuiverheid niet beter
hun taken politieker te maken?In de besluitvorming zou een kwalificeerde meerderheid de regel en unanimiteit
de uitzondering moeten zijn. Hierbij moet de bewijslast worden omgedraaid:
voor afwijking van meerderheidsbesluitvorming zou een zware motivatieplicht
moeten gelden, liefst beperkt tot bezwaren van constitutionele aard. Uit een
enquête van het Portugese voorzitterschap onder de lidstaten blijkt
dat zij weliswaar meerderheidsbesluitvorming als uitgangspunt ondersteunen,
maar veel onderwerpen willen uitzonderen. Waarom kiest de Nederlandse regering
voor unanimiteit bij artikel 159, specifieke maatregelen buiten structuurfondsen
om en voor een gekwalificeerde meerderheid bij artikel 161? Waarom kiest zij
voor uniformiteit bij de toezichthoudende taken van de Europese Centrale Bank
(ECB) op financiële instellingen, de wisselkoers van de euro en de koersvaststelling?
In haar inzet voor de maatregelen op sociaal gebied zet de regering een flinke
stap vooruit. Waarom houdt zij echter vast aan unanimiteit bij financiële
bijdragen ter bevordering van de werkgelegenheid? De inzet van de regering
op het punt van belastingen is zeer ingewikkeld, met een onderscheid tussen
kernzaken en bijzaken. In hoeverre komt dit overeen met de inzet van het Portugese
voorzitterschap, waarin wordt uitgegaan van unanimiteit behoudens
«clearly determined matters»? Kan de regering er ook op dit punt
nadere argumenten voor geven om vast te houden aan unanimiteit?Mevrouw Scheltema steunde het standpunt van de regering dat het mogelijk
moet zijn, meer met flexibiliteit te werken. Een voortrekkersrol van enkele
lidstaten kan een stimulans zijn voor andere landen. Hierbij moet dan wel
het vetorecht worden geschrapt. Wat zijn de argumenten voor een harde ondergrens
in het aantal deelnemende lidstaten?De vrees bestaat dat het resultaat van de IGC een heel mager totaalpakket
van de eerder genoemde onderwerpen zal worden. Wat is de verwachting van de
staatssecretaris op dit punt?Meerderheidsbesluitvorming moet samengaan met codecisie; dit is een normale
eis van democratie. Verder moet het Europese Parlement individuele commissarissen
kunnen wegsturen en de voorzitter van de Commissie kiezen. In de notitie van
15 november 1999 bepleitte de regering de ontbinding van het Parlement bij
een ernstige vertrouwensbreuk tussen het Parlement en de Commissie. Een nieuw
gekozen Parlement krijgt echter weer te maken met een door de Raad benoemde
Commissie. De vraag is dan ook of ontbinding leidt tot een oplossing van de
problemen.Is het recente besluit van het Parlement om de vrijdagvergadering af te
schaffen, een eerste stap op weg naar vestiging van het Parlement in Brussel?
Wil de regering zich er sterker voor inzetten om dit te bereiken?Voortgang in het aanbrengen van wijzigingen in de samenstelling en de
werkwijze van het Hof van Justitie is belangrijk. Wordt de introductie van
een cassatiemogelijkheid overwogen?Is het realistisch om te verwachten dat het Europese handvest alsnog bij
het traject van de IGC wordt betrokken zonder dat dit tot vertraging leidt?Het ontbreekt in de EU aan een visionair elan. De Duitse minister Fischer
heeft het taboe hierop doorbroken, maar nog weinig steun gekregen. Een verenigd
Europa, met een eigen grondwet of handvest, met een volwassen democratisch
systeem, met een bij een federatie passen tweekamerstelsel en met een Commissie
als Europese regering, is een verre toekomst. Hoewel er slechts moeizaam kleine
stapjes worden genomen, wilde mevrouw Scheltema dit perspectief voor ogen
houden.Mevrouw Karimi (GroenLinks) vroeg de staatssecretaris
naar zijn standpunt over de magere inhoud van de IGC. Als er onder de lidstaten
overeenstemming bestaat en een gevoel van urgentie in verband met de uitbreiding
gedeeld wordt, zou er een veel grotere ambitie moeten zijn om de instituties
zodanig te hervormen dat zij voldoen voor een EU met 25 of meer lidstaten.
Kan de staatssecretaris meer zeggen over de politieke overwegingen op dit
punt binnen de EU? Wil Nederland de ondertekening van een verdrag van Nice
afhankelijk stellen van een concrete afspraak over een volgende, ambitieuzere
IGC?Meerderheidsbesluitvorming zou de regel moeten zijn en voor afwijking
hiervan in de zin van unanimiteit zou een zware bewijslast moeten gelden.
Verder moet bij meerderheidsbesluitvorming de regel van codecisie gelden;
anders wordt het democratische gat groter.Na de interne markt en de monetaire unie moet er in Europa een fiscale
unie komen. Het standpunt van de regering over de fiscale bepalingen geeft
dan ook blijk van een te lage ambitie. Kan de staatssecretaris bevestigen
dat een recente Duits-Franse ontmoeting heeft geleid tot een verdergaande
inzet van deze twee landen op dit punt? Welk standpunt neemt de Nederlandse
regering hierbij in?De Tweede Kamer heeft zich unaniem uitgesproken voor codecisie op het
landbouwdossier, maar dit standpunt is niet terug te vinden in de notitie.
Hoe gaat de regering de desbetreffende motie uitvoeren?Een risico van verplaatsing van de milieubelastingen naar de fiscale paragraaf
is dat de milieudoelstellingen buiten beeld raken. De regering wil Europese
fiscale maatregelen alleen toestaan als deze geen substantiële kosten
voor de lidstaten veroorzaken. Hiermee krijgt Spanje, dat steevast de ecotaks
blokkeert, een sterk argument in handen. Wat is de reactie van de staatssecretaris
hierop?Eerder sprak de staatssecretaris van het dynamiseren van artikel 7, maar
dit onderwerp ontbreekt in de notitie. Wat is de inzet van de regering op
dit punt?Het schrappen van artikel 296 betekent het volledig toepassen van de interne
markt op de wapenproductie. Moet dan niet tegelijkertijd de wapenexportcode
bindende kracht krijgen en in het verdrag worden opgenomen?Mevrouw Karimi ondersteunde de inzet van de regering in verband met de
flexibiliteit. Wel rijst de vraag hoe de democratische controle wordt gewaarborgd
en hoe te veel verschillende snelheden kunnen worden voorkomen. Verder mag
de flexibiliteit niet ertoe leiden dat nieuwe lidstaten zich direct uitgesloten
voelen.Enkele lidstaten pleiten voor enablingclausules voor het EVDB. Het EVDB
zou dan buiten het IGC-proces geregeld kunnen worden en buiten iedere democratische
controle blijven, maar op enig moment geïncorporeerd worden in het verdrag.
Bij Schengen en Dublin is echter gebleken dat dit proces heel moeilijk verloopt.
Is de staatssecretaris ertoe bereid, na de top van Feira uitvoerig verslag
te doen over de stand van zaken in verband met het EVDB en, als daar besloten
wordt dat dit onderwerp niet op de IGC behandeld wordt, te komen met een procedurevoorstel
voor de wijze waarop de Tweede Kamer erbij betrokken kan blijven?Ten slotte sloot mevrouw Karimi zich aan bij de opmerkingen en vragen
over de versterking van het Europese Parlement.De heer Van Baalen (VVD) sprak waardering
uit voor de inzet van de regering voor de IGC, die moet leiden tot spoedige
uitbreiding van de EU, op basis van de criteria van Kopenhagen. Hiervoor is
een handelingsbekwame unie noodzakelijk, waarin het subsidiariteitsbeginsel
voorop staat.In Frans-Duits overleg is uitgesproken dat de omvang van de Europese Commissie
worden gefixeerd op twintig leden. Nederland moet echter een volwaardige commissaris
blijven leveren en meer doen dan zijn voorkeur hiervoor uitspreken.Voorgesteld wordt om de voorzitter van de Commissie de bevoegdheid te
geven, individuele commissarissen te ontslaan. Is zo'n bevoegdheid niet te
zwaar en is het niet beter, de meerderheid van de Commissie hierover te laten
besluiten op voordracht van de voorzitter? De Commissie is een ambtelijk en
niet een politiek orgaan; daarom is een ontslagrecht voor het Europese Parlement
onwenselijk. Wel zal een motie van wantrouwen een belangrijk argument voor
de Commissie moeten zijn. Verder is het onwenselijk dat het Parlement ontbonden
kan worden bij een groot conflict met de Commissie.Het leveren van slechts een commissaris door de grote lidstaten is gekoppeld
aan herweging van de stemmen in de Raad of een dubbele sleutel. De regering
heeft goede argumenten voor herweging, maar hierbij is het wel cruciaal dat
twee grote lidstaten geen blokkerende meerderheid vormen. Wat is het standpunt
van de staatssecretaris hierover?De heer Van Baalen steunde de uitbreiding van het stemmen bij gekwalificeerde
meerderheid in de eerste pijler. Bij belastingen moet echter grote terughoudendheid
worden betracht met het doorbreken van de unanimiteit. Het is zeer onwaarschijnlijk
dat de EU direct belasting in Nederland zal kunnen heffen zonder toestemming
van de Nederlandse regering: no taxation without representation. Hetzelfde
geldt voor afspraken tussen sociale partners op Europees niveau.De omvang van het Europese Parlement zal worden gefixeerd op 700 leden.
Ziet de staatssecretaris mogelijkheden om de omvang alsnog te beperken?Over hervormingen voor het Hof van Justitie is een rapport uitgebracht
door een «vriendengroep». In welke richting gaan de voorstellen
in dit rapport? En in welke richting gaan de voorstellen ter versterking van
de positie van de Europese Rekenkamer?De heer Van Baalen sloot zich aan bij de vragen en opmerkingen over de
flexibiliteit en de versterking van de positie van het Europese Parlement.
Hij vroeg het standpunt van de staatssecretaris over de mogelijkheid, het
EVDB te laten uitkristalliseren en pas in een volgende IGC te bespreken.De passage in de notitie over het grondrechtenhandvest is onduidelijk.
Is er bedoeld dat bespreking van het handvest op de IGC alleen noodzakelijk
is indien de EU de mogelijkheid krijgt, zich bij het Europese Verdrag voor
de rechten van de mens aan te sluiten?Acht de staatssecretaris datgene wat er op de IGC besproken zal worden,
voldoende om een uitbreiding van de EU met meer dan enkele lidstaten te realiseren?Ook de heer Van den Berg (SGP) betwijfelde
of de IGC zal leiden tot voldoende basis voor verdere uitbreiding van de EU.
Helaas ontbreekt er een langetermijnvisie, terwijl deze een essentiële
voorwaarde voor toetreding van nieuwe landen is. Voor zijn fractie is een
federaal Europa niet het toekomstperspectief.Een eigen commissaris per lidstaat is belangrijk voor de herkenbaarheid
en de nationale betrokkenheid. Omdat het in de EU gaat om samenwerking tussen
soevereine staten, past weging van stemmen niet. Een stemmenweging moet bij
iedere uitbreiding van de EU worden herzien en zou daardoor voortdurend in
discussie blijven.Hoewel hij het begrijpelijk vond dat er uit een oogpunt van doelmatigheid
van de EU en haar instellingen meer nadruk wordt gelegd op het toepassen van
gekwalificeerdemeerderheidsbesluitvorming, had de heer Van den Berg er grote
moeite mee dat deze als regel wordt gesteld. De criteria voor handhaving van
de unanimiteit dan wel gekwalificeerdemeerderheidsbesluitvorming zijn niet
duidelijk. Kan de staatssecretaris deze verhelderen? Als er al van gekwalificeerdemeerderheidsbesluitvorming
gebruik wordt gemaakt, zou als voorwaarde kunnen worden gesteld een meerderheid
van tweederde van de lidstaten die een absolute meerderheid van de inwoners
van alle lidstaten vertegenwoordigt. Hoe denkt de regering over zo'n voorwaarde?
De constructieve onthouding op grond van vitale nationale belangen die voor
de tweede pijler geldt, moet ook voor de eerste pijler gelden als de meerderheidsbesluitvorming
daarnaar toe wordt uitgebreid. Hoe denkt de regering hierover?Flexibiliteit wees de heer Van den Berg af, in het licht van de uitbreiding
en wegens het risico van eersterangs- en tweederangslidstaten.De Europese Commissie is geen regering, maar een ambtelijk orgaan. Ontbinding
van het Parlement door de Commissie is in de bestaande staatsrechtelijke verhoudingen
dan ook onjuist, evenals een recht voor het Parlement om individuele commissarissen
weg te sturen.Wat is de relatie van het EVDB en het handvest tot het IGC-proces? Geforceerde
besluitvorming om deze belangrijke onderwerpen in de IGC te kunnen onderbrengen,
zou onjuist zijn. Zij moeten een eigen, zorgvuldig traject krijgen.In verband met maatregelen tegen discriminatie, die onder artikel 13 vallen,
is er sprake van afweging van nationaal gevoelige belangen en grondrechten.
Dit onderwerp kan dan ook niet onder de meerderheidsbesluitvorming kan vallen.
Ook bij de fiscale bepalingen moet de nationale soevereiniteit een overwegende
rol blijven spelen en moet het onderwerp taal onder de unanimiteitsregel blijven
vallen.De heer Verhagen (CDA) noemde het essentieel
dat de IGC zich niet beperkt tot uitbreiding van de EU met slechts enkele
lidstaten. Als de IGC de EU gereedmaakt voor uitbreiding tot een totaal van
25 of meer lidstaten, is de kans klein dat er op korte termijn
weer een IGC en dus een verdragswijziging volgt. Het ontbreekt echter aan
een toekomstvisie op de EU en ook de reactie van de regering op het advies
van de Adviesraad internationale vraagstukken (AIV) is mager. Het idee van
een landenkamer, waarmee de nationale parlementaire betrokkenheid bij Europese
besluitvorming inhoud kan krijgen en het draagvlak voor de EU kan worden vergroot,
wijst de regering af, evenals het idee van de Europese Commissie als fungerend
voorzitter. Dit zou echter de betrokkenheid van de Commissie en dus van de
instellingen vergroten en continuïteit in het voorzitterschap brengen.
Deze continuïteit komt in gevaar bij uitbreiding van de EU en wordt ook
met gekwalificeerdemeerderheidsbesluitvorming over de volgorde van het voorzitterschap
niet bevorderd.De regering meent dat er met benchmarking, peer review en best practices
meer geregeld kan worden dan met communautaire besluitvorming. Het is echter
niet waarschijnlijk dat een lidstaat meer asielzoekers zal opnemen wegens
een best practice met de opvang van asielzoekers in Nederland. Voor harmonisatie
van het asielbeleid in de EU is dan ook communautaire besluitvorming nodig.Het ontbreekt in de notitie aan een reactie op moties van de Tweede Kamer.
In de motie-Verhagen (26 580, nr. 7) is uitgesproken dat bij de eerstvolgende
verdragswijziging de vermelding van Straatsburg als zittingsplaats van het
Europese Parlement moet worden geschrapt. Verder zijn er moties over de controle
op de landbouwuitgaven en op de verplichte uitgaven in het algemeen door het
Europese Parlement. Hiervoor is het onvoldoende dat de regering zich uitspreekt
voor codecisie op terreinen met meerderheidsbesluitvorming. Wil de staatssecretaris
alsnog op deze moties reageren?Een commissaris is weliswaar geen vertegenwoordiger van een lidstaat in
de Commissie, maar een commissaris per lidstaat is wel noodzakelijk voor de
herkenbaarheid en het draagvlak van de EU. De heer Verhagen stemde in met
de inzet van de regering op dit punt, maar niet met de inzet voor een nieuwe
stemmenweging. Op welke gronden voldoet dubbele weging niet aan de vier uitgangspunten
die de regering heeft geformuleerd?Volgens de regering moet het Parlement alleen codecisie krijgen bij meerderheidsbesluitvorming
over wetgeving. Ook bij meerderheidsbesluitvorming over beleid moet het Parlement
echter een medebeslissingsrecht hebben. Anders is er geen parlementaire controle
op het beleid.De Tweede Kamer heeft uitgesproken dat het Europese Parlement een commissaris
moet kunnen wegsturen. Het standpunt van de regering dat de voorzitter van
de Commissie deze bevoegdheid moet krijgen, doet geen recht aan de individuele
verantwoordelijkheid van commissarissen. Het standpunt van de regering dat
bij het wegsturen van de gehele Commissie het Europese moet worden ontbonden,
gaat juist veel te ver.De heer Verhagen ging in grote lijnen akkoord met de lijst van voorstellen
over meerderheidsbesluitvorming. Belastingwetgeving en sociale zekerheid vereisen
echter unanimiteit om de nationale soevereiniteit bij deze onderwerpen overeind
te houden. Wil de staatssecretaris in een notitie een overzicht geven van
de consequenties voor de nationale wetgeving, opdat de Tweede Kamer precies
weet waarmee zij instemt?Kan de staatssecretaris uiteenzetten waarover op de IGC besloten wordt?
Volgens de Engelse tekst is het tweede deel van de IGC gericht op besluitvorming
over een serie ontwerpteksten.Het antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris verklaarde dat de notitie
een reactie in hoofdlijnen is op de inzet van de Europese Commissie. De inzet
van de regering strekt zich echter ook uit tot andere onderwerpen, zoals is
vastgelegd in de tweede notitie uit november 1999. Wel is de inzet voor de
meerderheidsbesluitvorming volledig weergegeven in de derde notitie.
De vierde notitie, die in het begin van het najaar verschijnt, zal een volledig
overzicht geven van alle onderwerpen die aan de orde zijn of door de Nederlandse
regering worden ingebracht, met de standpunten terzake.Het is een halfjaar voor de IGC moeilijk te voorspellen of bepaalde knopen
zullen worden doorgehakt. Voor een aantal onderwerpen is het noodzakelijk
dat er een besluit genomen worden, wat wegens de complexiteit ervan misschien
zelfs pas op het allerlaatste moment zal gebeuren. Tijdens de voorbereiding
van de top van Helsinki hadden slechts enkele landen de conclusie getrokken
dat er een bredere agenda voor de IGC nodig is dan de overblijfselen van Amsterdam.
Het Portugese voorzitterschap heeft zich daartoe niet beperkt, maar heeft
gerelateerde onderwerpen toegevoegd, die volwaardig onderdeel zijn geworden
van de voorbereiding van de IGC: de versterkte samenwerking, het Europese
Parlement, het Hof van Justitie, de Europese Rekenkamer, het comité
van de regio's en het economisch en sociaal comité. Op de top van Feira
moeten nog besluiten worden genomen over de behandeling van het EVDB en het
handvest voor de grondrechten.De speech van de Duitse minister Fischer heeft veel weerklank gekregen
door de ontwikkelingen waarvoor de EU staat. Wegens de uitbreiding met een
groot aantal landen is het noodzakelijk, na te denken over de toekomst van
de EU, haar effectiviteit, slagvaardigheid en functioneren. De gedachte om
eventueel op een volgende IGC verdergaande besluiten te nemen, is inmiddels
dan ook verlaten, waarmee de ambitie om deze op de IGC in Nice te nemen, sterk
is toegenomen. Op de top van Helsinki is al geconcludeerd dat de institutionele
hervormingen afgestemd moeten zijn op de uitbreiding en ten opzichte van de
kandidaat-lidstaten is het commitment aangegaan om het verdrag als resultaat
van de IGC uiterlijk in 2002 te ratificeren.Het uitgangspunt van een commissaris per lidstaat, waarvoor de regering
zich wil inzetten, leidt bij meer dan twintig lidstaten tot een erg grote
Commissie. Daarom is aanpassing van de werkwijze van de Commissie noodzakelijk,
maar dit kan beter niet in het verdrag worden vastgelegd. Een formele hiërarchie
in de Commissie kan de belangen van lidstaten schaden en moet dan ook worden
vermeden. Verder zal de voorzitter van de Commissie enige armslag moeten hebben
om met het oog op het werkprogramma en de samenstelling van de Commissie organisatorische
maatregelen te nemen bij de constitutie. Vastlegging in het verdrag is wel
nodig voor het uitgangspunt van een commissaris per lidstaat en wellicht voor
bepalingen over het aantal vice-presidenten en de positie van de voorzitter
ten opzichte van de interne organisatie van de Commissie. Een grotere Commissie
zou kunnen leiden tot een kleine aantal directeuren-generaal.Ook over wezenlijke zaken in verband met de Europese Raad hoeft niet op
de IGC te worden besloten. In april zijn er op grond van het rapport van de
commissie-Trumpf besluiten genomen over de samenstelling en de formatie van
de Raad, maar na de IGC kan er aanleiding zijn voor verdere discussie, bijvoorbeeld
over het rouleren van het voorzitterschap en de volgorde ervan. Het advies
van de AIV kan nog niet tot voorstellen van de Nederlandse regering leiden,
maar verdient wel verdere bespreking.Voor de herweging van de stemmen in de Raad zal waarschijnlijk pas op
het laatste moment een oplossing worden gevonden op de IGC. Dan vallen waarschijnlijk
ook de besluiten over de Commissie. Binnen de EU wordt het standpunt van de
regering over het Nederlandse stemmengewicht redelijk geacht, maar het is
een gevoelig punt voor de andere landen in de groep waarin Nederland was ingedeeld.
De grote lidstaten willen compensatie voor het verlies van hun tweede commissaris,
herinneren aan hun historische ondervertegenwoordiging en wijzen erop dat
de dominantie van de kleine lidstaten toeneemt doordat alle nieuwe lidstaten,
behalve Polen, klein zijn. Zij zullen vooral op grond van het eerste
argument een groter stemmengewicht krijgen, maar hierbij moet worden voorkomen
dat twee grote lidstaten een blokkerende minderheid kunnen vormen. Sinds de
hereniging van Duitsland ligt het voor de hand dat dit land een groter stemmengewicht
krijgt.Dubbele stemmenweging is als oplossing niet geheel uit te sluiten, maar
herweging van de stemmen heeft de voorkeur. De Nederlandse stem weegt bij
dubbele stemmenweging immers minder zwaar dan bij herweging. Verder dreigt
een dubbele sleutel te leiden tot een hogere drempel voor meerderheidsbesluitvorming.
De suggestie van de heer Van den Berg zou juist een lagere drempel tot gevolg
hebben.Het voorstel van het voorzitterschap over de stemmenweging beschouwt Nederland
als ongunstig. In het rapport dat aan de Raad van Feira wordt voorgelegd,
zullen ook de varianten uit Amsterdam en een Zweedse variant worden opgenomen
en op de IGC zal de knoop worden doorgehakt. Uiteraard wordt er met andere
landen over gesproken; in Beneluxverband en bilateraal zal er nauw overleg
met België zijn. Een tweede Beneluxmemorandum verschijnt in september.Op de IGC zullen institutionele waarborgen moeten worden gegeven voor
de besluitvaardigheid van de EU in de toekomst. De beoordelingskaders hiervoor
zijn de versterkte samenwerking en de meerderheidsbesluitvorming. Driekwart
van de besluiten wordt al met gekwalificeerde meerderheid genomen, maar dit
zal meer moeten worden. Een terrein waarop enige ontwikkeling te zien is,
is dat van asiel en migratie,. Een ander terrein is het milieubeleid, waarvoor
de inzet van Nederland volledige meerderheidsbesluitvorming is, inclusief
de heffingen. Uit een oogpunt van consistentie van het verdrag is het logisch
om deze onder te brengen in de artikelen 93 en 94. Een volgend terrein betreft
het sociale beleid, op grond van de artikelen 42 en 137. De unanimiteitsregel
heeft hierbij geleid tot slechte besluitvorming en onnodige blokkades. De
regering zet zich dan ook in voor meerderheidsbesluitvorming op een groot
deel van dit terrein, waarbij rekening moet worden gehouden met verschillen
in socialezekerheidssystemen. Voorkomen moet worden dat er financiële
regelingen op Europees niveau worden geïntroduceerd waaraan niemand behoefte
heeft. Voor het fiscale terrein geldt min of meer hetzelfde: de bandbreedte
voor de BTW kan Europees worden vastgesteld, maar de precieze hoogte moet
elk land zelf kunnen bepalen. Vaststelling bij meerderheidsbesluitvorming
van een minimumtarief in de inkomstenbelasting leidt niet tot verwezenlijking
van Europese doelstellingen, maar voor nauwkeurig omschreven fiscale aspecten
die direct aan de interne markt gerelateerd zijn, is meerderheidsbesluitvorming
mogelijk. Dit betreft geen Europese belastingheffing, maar Europese invloed
op nationale belastingheffing. Europese belastingheffing valt onder het eigenmiddelenbesluit,
waarbij de regering kiest voor unanimiteit.Voor meerderheidsbesluitvorming bij zaken waarmee grote Europese uitgaven
gemoeid zijn, kiest de Nederlandse regering een conservatieve koers. De ervaring
is dat unanimiteit een rem is op losbandigheid. Het toezicht van de ECB op
nationale instituties en de wisselkoersen zijn zeer gevoelige punten, waarvoor
de unanimiteitsregel op zijn plaats is.Italië en Duitsland zijn de enige lidstaten die in hun standpunt
over meerderheidsbesluitvorming wat verder gaan dan Nederland. Op sociaal
en fiscaal terrein is er naar verwachting op onderdelen vooruitgang mogelijk.
Als er binnen de desbetreffende artikelen geen onderscheid wordt gemaakt,
zal het op deze terreinen echter blijven bij besluitvorming bij unanimiteit.De regering is geen voorstander van de mogelijkheid om bij meerderheidsbesluitvorming
een beroep te kunnen doen op een groot nationaal belang, tenzij deze is opgenomen
in het verdrag. Een algemene mogelijkheid werkt willekeur in de hand, wat
in het voordeel van de grote lidstaten is omdat deze een veto langer kunnen
volhouden dan kleine lidstaten. In de tweede pijler is de constructieve onthouding
als instrument opgenomen, maar hiermee staat een lidstaat een
besluit waarmee het niet kan instemmen, niet de weg.Met het verdrag wordt een rechtsbasis gecreëerd voor voorstellen
van de Commissie waarover door de Raad en het Parlement besloten wordt. Het
is nauwelijks te voorspellen welke besluiten op welk moment genomen zullen
worden en wat de gevolgen hiervan zijn voor de Nederlandse wetgeving.De mogelijkheid van flexibiliteit, die al in het verdrag staat, is aan
voorwaarden gebonden: zij kan alleen worden gebruikt op initiatief van de
Commissie; er is een gekwalificeerde meerderheid voor nodig; er is beroep
mogelijk bij de Europese Raad; een meerderheid van de lidstaten moet meedoen;
het gebruik van dit instrument mag niet ingaan tegen het belang van andere
lidstaten of tegen de interne markt; en het Europese Parlement moet erover
adviseren. Bij de toepassing ervan gelden de volledige bevoegdheden van de
gehele Commissie en het gehele Parlement. De inzet van de regering is voornamelijk
erop gericht dat het instrument bruikbaar wordt, waarvoor het vetorecht zal
moeten verdwijnen. Verder zou bij een grotere EU het aantal participerende
lidstaten niet langer de helft van het totaal hoeven te zijn. Een ondergrens
blijft nodig als tegemoetkoming aan landen die aarzelend tegenover dit instrument
staan, maar de discussie ontwikkelt zich in de richting van verlaging ervan:
de Commissie stelt een derde van de lidstaten voor en in het Beneluxmemorandum
van november wordt uitgegaan van acht lidstaten.Het doel van de flexibiliteit is tweeledig: uitbreiding van de EU en instandhouding
van de effectiviteit van de EU. Alle lidstaten die het willen, moeten in de
toepassing van de versterkte samenwerking kunnen deelnemen, vanaf het begin
of eventueel later alsnog. Als een lidstaat niet aan de gewenste standaard
voldoet, zal zijn deelneming bekeken moeten worden, waarbij de solidariteit
een belangrijke overweging is. De flexibiliteit moet dus niet beperkt blijven
tot een vaste groep van de huidige lidstaten, maar openstaan voor alle lidstaten.
Op deze manier hebben lidstaten die verder willen gaan dan besluiten die in
de EU zijn genomen, mogelijkheden hiervoor binnen de EU; zij hoeven dan dus
niet maatregelen te nemen buiten de EU om. Door met een kleine groep te beginnen,
kan zo'n samenwerking uitgroeien tot een groter geheel. Goede voorbeelden
hiervan zijn Schengen en Trevi.Het Hof van Justitie is een prioriteit voor de regering omdat de behandeltermijn
van prejudiciële vragen inmiddels tot bijna twee jaar is opgelopen. Dit
probleem wordt nog groter door de toename van het aantal terreinen waarop
dergelijke vragen kunnen worden gesteld en de toename van het aantal lidstaten.
De voorstellen die een werkgroep heeft geformuleerd, zijn echter niet afdoende.
In de tweede notitie heeft de regering de mogelijkheden wat preciezer beschreven.
Uitbreiding van het aantal rechters is vooral mogelijk bij het gerecht in
eerste aanleg. Indeling in kamers is zowel bij het Hof als bij het gerecht
in eerste aanleg mogelijk. Verder is er een taakverdeling tussen het Hof en
het gerecht in eerste aanleg mogelijk. Bij een grotere rol van het gerecht
in eerste aanleg kan de mogelijkheid van cassatie worden ingevoerd. Al deze
elementen kunnen leiden tot een vlottere afhandeling.Het aantal van 700 leden van het Europees Parlement staat als maximum
in het Verdrag van Amsterdam; zelfs bij dit aantal kost het grote moeite om
elke lidstaat een redelijke vertegenwoordiging te geven. De regering overweegt
het schrijven van een notitie over de Europese Rekenkamer ten behoeve van
de IGC, waarin haar standpunt over OLAF wordt opgenomen.De regering gaat uit van individuele verantwoordelijkheid van commissarissen
ten opzichte van het Parlement. In het verdrag zou dan ook moeten worden opgenomen
dat een commissaris die het vertrouwen van het Parlement verliest, dient te
vertrekken, waarmee meteen grotere problemen worden voorkomen. Andere lidstaten
kiezen voor het uitgangspunt dat alleen de voorzitter een commissaris
kan ontslaan en dat hij dan ook daarop moet worden aangesproken.De Commissie en de Raad moeten niet de bevoegdheid krijgen, het Europese
Parlement te ontbinden. Op het moment dat het Parlement met een motie van
wantrouwen de gehele Commissie wegstuurt, zou echter op grond van het verdrag
het Parlement moeten worden ontbonden, zodat de kiezers zich kunnen uitspreken
over de crisis die ontstaan is. Dit zal de Europese democratie bevorderen.
Een logisch vervolg hierop is dat het Parlement de Commissie benoemt, waarvoor
al een stap is gezet met de investituur van de Commissie door het Parlement.
Ook andere lidstaten steunen dit idee, maar het Parlement voelt er in meerderheid
nog niet voor.Artikel 296, de wapenclausule, is in strijd met de interne markt en moet
dus worden geschrapt. Dit punt heeft geen hoge prioriteit, maar verdient wel
aandacht. Op de opmerkingen om op een andere manier iets te regelen op het
gebied van wapenexport, zegde de staatssecretaris een reactie in de vierde
notitie toe.Voor de herschikking van verdragsteksten heeft het instituut in Florence
een voorstel aan de Commissie gedaan. De staatssecretaris zegde toe het aan
de Tweede Kamer te doen toekomen zodra de regering het ontvangt. De verwachting
is dat op de IGC alleen zal worden besloten om dit een volgende keer op de
agenda te zetten.In verband met artikel 7 overwoog de staatssecretaris verdere actie. Hierover
zou hij in de vierde notitie meer duidelijkheid geven.Voor de top van Feira wordt voorgesteld, de discussie over onderbouwing
van het EVDB in het verdrag voort te zetten. Alle lidstaten staan op het standpunt
dat er majeure politieke redenen zijn om voor zo'n belangrijke taak van de
EU een basis in het verdrag te scheppen, maar er zijn verschillen in politieke
overwegingen om dit op de komende IGC te doen. De regering zal blijven bevorderen
dat er op de IGC een besluit over wordt genomen.Voor de opmerkingen over het handvest verwees de staatssecretaris naar
de discussie van een week eerder. Het traject hiervoor loopt parallel aan
de voorbereiding van de IGC.Met het instellen van een Europese landenkamer naast het Parlement, de
Raad en de Commissie, zag de staatssecretaris de ondoorzichtigheid van de
besluitvorming in de EU toenemen.De voorzitter van de algemene commissie voor Europese Zaken,PatijnDe voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De BoerDe griffier van de algemene commissie voor Europese Zaken,Van OverbeekeXNoot1Samenstelling: Leden: Weisglas (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van Middelkoop
(RPF/GPV), Voûte-Droste (VVD), Verhagen (CDA), Rouvoet (RPF/GPV), Van
Oven (PvdA), ondervoorzitter, Marijnissen (SP), Hessing (VVD), Hoekema (D66),
De Haan (CDA), Koenders (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Weekers (VVD), Timmermans
(PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Patijn (VVD), voorzitter, Karimi (GroenLinks),
Eurlings (CDA), Bussemaker (PvdA), Van den Akker (CDA), Albayrak (PvdA), Van
Baalen (VVD).Plv. leden: Blaauw (VVD), Dittrich (D66), Van den Berg (SGP),
Wilders (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), De Graaf (D66), Valk (PvdA),
Van Bommel (SP), Remak (VVD), Ter Veer (D66), Van der Knaap (CDA), Waalkens
(PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Geluk (VVD), Zijlstra (PvdA), Mosterd (CDA),
Verbugt (VVD), M. B. Vos (GroenLinks), Visser-van Doorn (CDA), Feenstra
(PvdA), Balkenende (CDA), Örgü (VVD), Gortzak (PvdA), Crone (PvdA). XNoot2 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (RPF/GPV), Valk (PvdA), Apostolou (PvdA), Hillen
(CDA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter, M. B. Vos (GroenLinks), Marijnissen
(SP), Hessing (VVD), Hoekema (D66), Dijksma (PvdA), Van Ardenne-van der Hoeven
(CDA), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA), De Boer (PvdA), voorzitter, Timmermans
(PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Remak (VVD), Van der Knaap (CDA), Karimi (GroenLinks),
Bussemaker (PvdA), Wilders (VVD).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66), Van 't Riet
(D66), Rouvoet (RPF/GPV), Zijlstra (PvdA), Belinfante (PvdA), Visser-van Doorn
(CDA), Eurlings (CDA), Harrewijn (GroenLinks), Van Bommel (SP), Cherribi (VVD),
Scheltema-de Nie (D66), Gort- zak (PvdA), De Haan (CDA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Albayrak (PvdA), Van Oven (PvdA), Feenstra (PvdA), Leers (CDA), Patijn
(VVD), Van den Akker (CDA), Rosenmöller (GroenLinks), Duivesteijn (PvdA),
Balemans (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26559-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl