Vaststelling begroting Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008; Brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200-XVI, nr. 147

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

30-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200-XVI nr. 147

26-05-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingVoorgeschiedenisGenetische aandoeningen met onvolledige penetrantieIndividuele benaderingMaken van tests per familie; de 50 procent discussiePGD in andere situatiesPGD: uitvoeringspraktijkPGD in MaastrichtTransport PGD met UtrechtInzicht in achtergrond ziektelastVooruitzichtPGD: ethische dilemma’sDe afweging PGD en PDBelang van de vrouwWettelijke aspecten en richtlijnen beroepsgroepSamenvatting en conclusiesOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 31200-XVI, nr. 147 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200 XVIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008nr. 147BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 mei 2008InleidingZoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg over preïmplantatie
genetische diagnostiek (PGD) van 20 november 2007 (Kamerstuk 31 200
XVI, nr. 118), stuur ik u onderstaand het nadere standpunt over de toepassing
van deze techniek. Bij PGD wordt de zwangerschap tot stand gebracht via in
vitro fertilisatie (IVF). De embryo’s die hiermee verkregen worden,
kan men testen op de genetische aandoening waarvan (een van) de ouders drager
is, respectievelijk zijn. Het moet gaan om een ernstige aandoening. Alleen
die embryo’s die betreffende aandoening niet hebben, worden teruggeplaatst.
Het onderhavige standpunt ligt voor het overgrote deel in het verlengde van
dat van mijn voorgangster (TK 30 300 XVI, nr. 136).Op één punt heb ik het standpunt aangepast, en wel inzake
PGD bij genetische aandoeningen met onvolledige penetrantie, zoals bepaalde
vormen van erfelijke kanker. Een korte samenvatting van de onderwerpen uit
het standpunt van 2006 vindt u verderop in deze brief, zie voor de hele brief
bijlage I. Voorts heb ik op een enkel onderdeel de argumentatie nog wat aangescherpt.Daarnaast geef ik een kort overzicht van de huidige stand van zaken in
Nederland wat betreft PGD in de praktijk. Ook vraag ik extra aandacht voor
het belang van de vrouw die een PGD-behandeling overweegt. Ik geef aan wat
dit standpunt voor de huidige wetgeving betekent, dit ook in samenhang met
activiteiten door het veld, zoals het tot stand komen van een richtlijn. Ik
zal extra inzetten op goede voorlichting van de eventuele toekomstige ouders,
in de vorm van een keuzehulp via internet.Bij het ontwerpen van de tekst heb ik veel steun ondervonden van een groep
deskundigen, die ik over een aantal technisch en ethisch complexe vragen heb
kunnen consulteren1 (zie ook bijlage II).2 Voorts vindt u in bijlage III een overzicht van de belangrijkste
aspecten van PGD in de vorm van afdrukken uit een powerpointpresentatie.1 Hierin zijn onder meer (aanvullende) cijfermatige onderbouwingen
en verdere verdiepingen te vinden voor de tekst van deze brief. Ook hiervoor
dank ik de deskundigen2.In onderstaande tekst staan die gedeeltes waarin gedetailleerder wordt
ingegaan op meer technische vragen, in cursief.VoorgeschiedenisHet bovengenoemde standpunt op het Gezondheidsraadsadvies Preïmplantatie Genetische Diagnostiek (2006) bleek, toen ik
in 2007 aantrad als staatssecretaris, door de Tweede Kamer nog niet behandeld
te zijn. In de beleidsbrief Ethiek d.d. 7 september jl. (TK 30 800
XVI, nr. 183) heb ik, in het licht van het verbod op geslachtsselectie,
opnieuw de aandacht op het standpunt gevestigd.Een specifiek onderdeel van het standpunt uit 2006 stond ter discussie,
namelijk de afwijzing van PGD bij aandoeningen met onvolledige penetrantie
(in de praktijk gaat het vooral om bepaalde vormen van erfelijke kanker, zoals
erfelijke borstkanker, met name op grond van BRCA-1 en BRCA-2 genmutaties,
of erfelijke darmkanker). Ik heb onder meer gesprekken gevoerd met patiënten
en met patiëntenorganisaties. Ik heb besloten de specifieke vragen die
daardoor bij mij leefden, voor te leggen aan een aantal deskundigen, zoals
boven vermeld. Door aandacht in de media kwam het onderwerp verder in een
stroomversnelling. Vervolgens hebben wij over PGD van gedachten gewisseld
tijdens het Algemeen Overleg (AO) van 20 november jl.Aangezien het wettelijk kader voor PGD nog niet nader was aangepast –
juist omdat er nog geen kamerbehandeling van het standpunt had plaatsgevonden –
waren er overigens (nog) geen wettelijke belemmeringen om PGD ook bij erfelijke
borst- of darmkanker, of andere (zeldzamere) vormen van erfelijke kanker uit
te voeren. Het Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering
van 14 januari 2003, behorend bij de Wet bijzondere medische verrichtingen
(Wbmv), bood en biedt daar ruimte voor. De praktijk bleek achteraf gezien
anders te zijn: hangende de politieke besluitvorming, zijn de voorbereidingen
daartoe in het Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC) opgeschort (de
afdeling klinische genetica van het MUMC heeft als enige een vergunning voor
het uitvoeren van PGD). Patiënten konden dus niet aan de behandeling
beginnen.Genetische aandoeningen met onvolledige penetrantiePGD wordt op dit moment in een aantal landen toegepast bij monogeen overervende
aandoeningen, dus aandoeningen die veroorzaakt worden door één
gemuteerd (dat wil zeggen: afwijkend) gen. Het diagnostisch criterium volgens
het voornoemd Planningsbesluit is dat één van de, of beide,
ouders dit gemuteerde gen hebben, en voorts, dat dit gen een ernstige aandoening
veroorzaakt. Bij de meeste monogenetische aandoeningen die inderdaad een ernstige
ziekte veroorzaken is geen twijfel over de te verwachten ziektelast. Bij sommige
aandoeningen echter, zoals bepaalde vormen van kanker, moet genuanceerder
geoordeeld worden.Hieronder ter illustratie een voorbeeld, en wel van erfelijke borstkanker.
Het gaat daarbij om een aandoening met zogeheten onvolledige penetrantie.
Dat wil zeggen: men heeft het gemuteerde gen, maar de kans dat men de ziekte
daadwerkelijk krijgt, kan variëren, afhankelijk van het type van de mutatie
en van de familie waar deze vorm van kanker voorkomt. Bovendien
is ook sprake van variabele expressie, dat wil zeggen de ernst waarmee de
aandoening optreedt, wisselt per individu. Dit geldt overigens ook voor niet-erfelijke
vormen van borstkanker. Bij zowel erfelijke als niet-erfelijke borstkanker
is er een grote variatie in agressiviteit van de tumor en het ziektebeloop.Op dit moment zijn bij erfelijke vormen van borstkanker
twee specifieke genen bekend: BRCA-1 en -2. Mutaties in deze genen worden
in de dagelijkse praktijk routinematig bepaald in de klinisch genetische laboratoria,
evenals de meer zeldzame mutaties in P53 en PTEN, die eveneens gepaard gaan
met een zeer hoog risico op borstkanker. Daarnaast zijn er meer dan tien genen
bekend, waarin mutaties met slechts een gering tot matig verhoogd risico op
borstkanker gepaard gaan. Deze mutaties worden tot dusverre alleen bepaald
in het kader van onderzoek.Gemuteerde BRCA-1 of -2 genen liggen ten grondslag
aan circa vijf procent van alle vormen van borstkanker. Inmiddels zijn in
Nederland ongeveer tweeduizend families en vijfduizend personen geregistreerd
met een mutatie in één van de BRCA-genen. Een gemuteerd gen
codeert fout voor het eiwit dat het moet maken, waarbij er bijvoorbeeld iets
mis kan gaan bij de normale celregulatie. Daardoor neemt de kans op het ontstaan
van tumorcellen sterk toe. Borstkanker komt voorts in nog eens tien tot twintig
procent van de gevallen geclusterd binnen families voor. Daar is echter in
het overgrote deel van de gevallen (nog) geen specifiek gen voor de aandoening
ontdekt.Het gaat bij BRCA-1 en -2 vaak om agressieve vormen
van kanker, met name bij BRCA-1 genmutaties. De kans dat men de ziekte vóór
het zeventigste jaar krijgt, schommelt rond de 65 procent («onvolledige
penetrantie»). Die kans varieert echter tussen families. De genoemde
65 procent is een gemiddelde. De variaties tussen de diverse studies/populaties/families
bedragen 40 tot 90 procent. Kenmerkend echter voor BRCA-1/2 genmutatiedraagsters
is dat borstkanker op veel jongere leeftijd optreedt dan in de algemene bevolking.
Op grond van retrospectieve en prospectieve Nederlandse en internationale
studies ligt de piekincidentie van het optreden van borstkanker bij genmutatiedraagsters
rond het veertigste jaar. Hierbij valt op dat in de jongste generatie het
optreden van borstkanker naar een jongere leeftijd lijkt te verschuiven, in
vergelijking met vorige generaties.Recente studies hebben aangetoond dat er meer erfelijke
en/of omgevingsfactoren/hormonale factoren/leefstijlfactoren betrokken zijn
bij de mate waarin en het tijdstip waarop de ziekte zich kan gaan openbaren.
Mutaties in de BRCA-1/2 genen kunnen niet alleen leiden tot borstkanker, maar
ook tot eierstokkanker (10–60 procent kans vóór het tachtigste
jaar). Tevens zijn er licht verhoogde risico’s op sommige andere vormen
van kanker. Mannelijke genmutatiedragers kunnen niet alleen de mutatie aan
hun nageslacht doorgeven (aan 50 procent van de kinderen), maar hebben tevens
een kans op borstkanker – weliswaar in veel mindere mate (circa vijf
procent) –, en een licht verhoogde kans op prostaatkanker. Daarnaast
hebben (jonge) vrouwen die reeds door borstkanker zijn getroffen, circa 50
procent kans om binnen 15 jaar na de eerste tumor voor een tweede keer borstkanker
te krijgen in de andere borst.De totale overleving van vrouwen met een erfelijke
vorm van borstkanker verschilt niet essentieel van die van vrouwen met een
niet-erfelijke vorm: 40–50 procent sterfte binnen 15–20 jaar.
Erfelijke vormen van borstkanker, met name op grond van een BRCA-1 genmutatie,
groeien wel sneller dan bij niet-erfelijke vormen, daarentegen is de gevoeligheid
voor bepaalde chemotherapeutica hoger. Daarnaast zijn specifieke vormen van
therapie in ontwikkeling.Voorkómen van borstkankerVrouwen met BRCA-1/2 genmutaties hebben verschillende mogelijkheden om
borstkanker te voorkomen of de kans op sterfte ten gevolge van borst- of eierstokkanker
te verlagen. Na preventieve borstamputatie bij gezonde vrouwen is de kans
op borstkanker vrijwel nul procent, dus aanmerkelijk lager dan in de algemene
bevolking (ca. tien procent populatierisico). Deze ingreep, waar ongeveer
de helft van de vrouwen voor kiest, veelal in combinatie met een borstreconstructie,
vindt meestal tussen het twintigste en veertigste jaar plaats. Ze wordt aanbevolen
in die gevallen waar het risico op het krijgen van deze vorm van kanker hoger
dan 50 procent is. Met name jonge vrouwen met kleine kinderen kiezen voor deze vorm van preventie om zo te voorkomen dat hun kinderen op
jonge leeftijd hun moeder zouden kunnen verliezen, iets wat deze vrouwen vaak
in hun eigen familie hebben meegemaakt. Ook veel jonge vrouwen (30–50
procent) die al een erfelijke vorm van kanker in een borst gehad hebben, kiezen
ervoor de andere borst preventief te laten verwijderen. Het preventief verwijderen
van de eierstokken (en een deel van de eileiders) verkleint niet alleen het
relatieve risico op eierstokkanker met 85 procent tot een absoluut restrisico
van circa vijf procent (vanuit stamcellen in het buikvlies), maar halveert
ook de kans op borstkanker ten gevolge van hormonale veranderingen. Deze ingreep
vindt meestal vanaf het veertigste jaar plaats als er geen kinderwens meer
is.Vrouwen die (vooralsnog) geen preventieve ingrepen willen ondergaan, kunnen
kiezen voor regelmatige controle (jaarlijks twee keer lichamelijk onderzoek
door een arts, één keer een mammografie en een MRI-scan vanaf
het vijfentwintigste jaar) om aldus een zich ontwikkelende tumor in een zo
vroeg mogelijk stadium te ontdekken. Door deze vroegdiagnostiek kan de sterfte
ten gevolge van borstkanker met 25–40 procent bij BRCA-1/2 genmutatiedraagsters
worden verlaagd. Na preventieve borstamputatie is dit vrijwel 100 procent.Het is duidelijk dat kiezen voor hetzij preventieve chirurgische ingrepen,
hetzij en/of intensieve controles en pas ingrijpen bij afwijkende bevindingen,
moeilijke beslissingen zijn, die genomen moeten worden in een leeftijdsfase
waarop men vaak een levenspartner zal zoeken, respectievelijk gevonden heeft,
en ook kinderen wenst. Hoewel de meerderheid van de vrouwen vrij goed met
de problematiek weet om te gaan en de angst voor kanker bij de diverse keuzes
drastisch wordt verlaagd, levert voor een aantal vrouwen deze complexe problematiek
grote stress en een verminderde kwaliteit van leven op. Daarnaast is in geval
van optreden van borstkanker sprake van een forse ziektelast en kans op sterfte
ten gevolge van de aandoening. Sterfte van een moeder in een jong gezin met
kinderen heeft extra grote impact.Individuele benaderingAangezien bij aandoeningen met onvolledige penetrantie, zoals erfelijke
borst- of darmkanker en nog een paar zeldzamer vormen van erfelijke kanker
(zie ook bijlage III), de individuele kans op de aandoening kan verschillen
per familie, wil ik uitgaan van een individuele benadering. Dat wil zeggen:
als de kans om de aandoening daadwerkelijk te krijgen vergelijkbaar wordt
met die van aandoeningen die altijd al in aanmerking kwamen voor PGD, kunnen
behandelaar en vragers van PGD tijdens de voorlichtings- en counselingsgesprekken
tot de conclusie komen dat PGD in dit individuele geval inderdaad een optie
is.Aansluitend bij het standpunt van mijn voorgangster: bij de ethische keuzes
is daar steeds, en mijns inziens terecht, uitgegaan van het belang van het
toekomstige kind. Daarbij is inbegrepen het motief van voorkómen van
(zeer) ernstig lijden. In individuele gevallen kan daarvan ook sprake zijn
bij erfelijke aandoeningen met onvolledige penetrantie en variabele expressie.Wat mij mede tot deze nadere nuancering van het standpunt uit 2006 bracht,
is het volgende:Over bijvoorbeeld monogeen overervende aandoeningen als de ziekte van
Huntington of myotone dystrofie bestond ook in het voorgaande standpunt geen
twijfel of deze in principe in aanmerking komen voor PGD. Hier is het, als
men het gemuteerde gen heeft, vrijwel zeker dat dit zal leiden tot de betreffende
aandoening, die gepaard gaat met (zeer) ernstig lijden en vaak ook een vroegtijdige
dood. Maar ook hier kan de ziektelast per familie verschillen. Bij de ziekte
van Huntington bijvoorbeeld varieert de leeftijd waarop de ziekte zich openbaart:
doorgaans is dat tussen de veertig en vijftig jaar, maar er zijn ook enkele
gevallen bekend dat men pas op zeventig- of tachtigjarige leeftijd de ziekte
kreeg. De grens met erfelijke borstkanker, waarbij de penetrantie –
op hogere leeftijd – kan oplopen tot bijna 100 procent, vervaagt dan,
en versterkt mij in mijn opvatting dat hier een individuele besluitvorming
redelijk en menselijk is. Overigens wordt in de praktijk ook nu al bij PGD
altijd naar de individuele situatie gekeken. Zo kan bij de beslissing om al
dan niet af te zien van nageslacht, mede bepaald worden door de vooruitzichten
van één van de (toekomstige) ouders om zelf de ernstige aandoening
te krijgen, op een leeftijd waarop men een relatief jong gezin heeft («Wat
is voor dit paar met déze geschiedenis de beste optie?»).Maken van tests per familie; de 50 procent discussieHet maken van een specifieke test voor PGD is vaak een individuele aangelegenheid.
Zo worden (geslachtsgebonden, zie hieronder) aandoeningen zoals Duchenne of
Hemofilie veroorzaakt door uiteenlopende mutaties in het ziekteveroorzakende
gen. Voor één familie kan dan een specifieke test worden gemaakt,
op grond van genetisch materiaal van diverse familieleden. Zo’n test
is meestal niet bruikbaar voor een andere familie, waarin ook Duchenne of
Hemofilie voorkomt. Per familie moet een aparte test worden ontwikkeld. Dit
is een kostbare en tijdrovende aangelegenheid.Bij de zogeheten geslachtsgebonden aandoeningen wordt daarom in Nederland,
en ook daarbuiten, een andere benadering toegepast. Bij de meeste geslachtsgebonden
ziektes krijgt een vrouw geen of alleen milde ziekteverschijnselen. Mocht
zij het gemuteerde gen hebben (ze is dan «draagster»), dan openbaart
de ziekte zich niet bij haar, of alleen in een milde vorm. Ook kan ze de aandoening
doorgeven aan het nageslacht. Een man daarentegen krijgt in dezelfde situatie
de ziekte in volle omvang. Uit overwegingen van efficiëntie en kosten
wordt daarom gekozen voor het terugplaatsen in de baarmoeder van alleen vrouwelijke
embryo’s. Deze hebben ofwel de genmutatie niet, en zijn althans dan
wat dat betreft gezond, ofwel zijn draagster, dat wil zeggen: zij kunnen de
aandoening wel doorgeven aan het nageslacht.Graag wijd ik nog extra aandacht aan de zogeheten 50-procentsdiscussie
die tijdens het Algemeen Overleg met u in november jl. een belangrijke rol
speelde, en die ook in de media naar voren kwam. In deze discussie werden
twee verschillende situaties met elkaar vergeleken:a) hoe groot is de kans op het krijgen van borstkanker
bij BRCA-1/2 genmutaties?met:b) hoe groot is de kans dat in de huidige Nederlandse
praktijk een embryo niet voor terugplaatsing in aanmerking komt bij embryonale
geslachtsbepaling wegens draagsterschap van een geslachtsgebonden aandoening
bij de wensmoeder?Kans op borstkankerOp zich worden hier verschillende grootheden vergeleken,
die niet rechtstreeks vergeleken kunnen worden. In het geval van borstkanker
gaat het erom hoe groot de kans is, als men het gemuteerde BRCA-gen heeft,
om inderdaad borstkanker te krijgen. Dat kan dus zoals hierboven uiteengezet
per familie en per persoon variëren, mede op grond van andere risicofactoren,
zowel wat betreft de kans op de ziekte, als de leeftijd waarop de ziekte zich
openbaart, of de ernst van de symptomen. Ter illustratie (en in vervolg op
de paragraaf «Genetische aandoeningen met onvolledige penetrantie»):
op een leeftijd van vijftig jaar worden variaties in de kans op de ziekte
gevonden gemiddeld tussen ca. 25 en 56 procent, boven de zeventig jaar loopt
dit op tot een variatie tussen de ca. 40 en 90 procent. In een nationale prospectieve
screeningsstudie bij gezonde genmutatiedraagsters tussen de vijfentwintig
en zestig jaar bleek de jaarlijkse incidentie van borstkanker 2,5 procent
te zijn.Kans op niet-terugplaatsen bij geslachtsgebonden aandoeningenIn het geval van geslachtsgebonden ziektes is de kans,
bij mannelijke embryo’s, om ten onrechte niet voor terugplaatsing in
aanmerking te komen 50 procent, en wel als alleen geslachtsbepaling wordt
uitgevoerd (beleid in Nederland, maar ook in veel buitenlandse centra). Dat
wil zeggen: de vrouwelijke embryo’s komen in principe in aanmerking
voor terugplaatsing, maar de mannelijke niet. Die 50 procent «ten onrechte
niet terugplaatsen» heeft dan betrekking op de mannelijke embryo’s
dieniet het gemuteerde gen bezitten,
en die dus, wat betreft de erfelijke aandoening, gezond zijn.Maar die kans kan nul procent worden, als bij het (mannelijke) embryo
specifiek naar de ziekte gekeken wordt. Het is namelijk technisch mogelijk
om het embryo te testen op het specifieke gemuteerde gen. Als dat wordt gedaan,
dan kunnen alle mannelijke embryo’s worden onderscheiden in die met,
en die zonder de aandoening. De laatste zouden dan in aanmerking komen voor
terugplaatsing. Deze procedure vergt echter een lange voorbereiding in het
DNA-lab en is zeer arbeidsintensief. Soms ook is materiaal van de familie
van betrokkene noodzakelijk, wat voor de vraagstellers (ofwel de wensouders)
bezwaarlijk kan zijn in verband met bijvoorbeeld hun privacy en die van de
familie.De huidige (internationale) gewoonte om hier de eenvoudiger geslachtsselectie
toe te passen betekent dus dat ook de mannelijke embryo’s zonder de mutatie nooit worden gebruikt. Voor de meisjes die bij
deze vraagstellers geboren worden betekent het dat – statistisch gezien –
de helft van hen draagster zal zijn. Deze kunnen zich later voor dezelfde
dilemma’s geplaatst zien als hun moeders.Dit is een heel andere discussie dan die over erfelijke kanker waarbij
alle embryo’s die vrij zijn van de mutatie (en eventueel ook mannelijke
embryo’s met een borstkankergenmutatie)
voor terugplaatsing in aanmerking komen. Een deel van de (vrouwelijke) embryo’s
die niet worden gebruikt (dus de embryo’s die het gemuteerde gen wel
hebben), hadden kunnen uitgroeien tot mensen die vanaf het vijfentwintigste
jaar kans hadden gehad op de gevreesde kanker, mogelijk ook pas later in het
leven, of, een enkele keer, helemaal niet. Zoals al eerder uiteengezet: de
kans hierop is afhankelijk van de familie waarbinnen deze vorm van kanker
voorkomt, als gevolg van interactie met andere genetische en niet-genetische
risicofactoren.PGD in andere situatiesWat betreft PGD in andere situaties als de hierboven genoemde (aandoeningen
met onvolledige penetrantie): hier volg ik geheel het standpunt van mei 2006.
Het gaat dan om:• PGD voor dragerschap;• ziekten1 die pas op latere leeftijd
optreden;• exclusie test en non disclosure test bij ziekte van Huntington;• HLA-typering ten behoeve van donorschap voor een broer of zus;• additionele selectie op geslacht.Ik verwijs hier naar de paragraaf «Nadere invulling van de indicatiestelling
voor PGD», onderdelen a), b), d) en e) uit het voornoemde standpunt
(zie bijlage I, zie ook de samenvatting aan het eind van deze brief). Bij
al deze onderdelen ben ik van mening dat het standpunt van mijn voorgangster
juist is.Ter voldoening van de toezegging tijdens het AO van 20 november jl.
geef ik een nadere toelichting op het onderdeel van het standpunt dat gaat
over HLA-typering voor donorschap. HLA-typering uitsluitend ten behoeve van
een ander kind wijs ook ik af, omdat het «nieuwe» kind dan alleen
ter wereld komt ten behoeve van het andere kind. Aanvullende HLA-typering
acht ik echter toelaatbaar als het gaat om een volgend kind dat zelf ook risico
loopt op een ernstige genetische aandoening, wat voorkomen kan worden door
toepassing van PGD. In dat geval kan eventueel toepassing plaatsvinden van
transplantatie met stamcellen uit navelstrengbloed van het nieuwe
kind bij het zieke broertje of zusje. Overigens zijn voor het testen op twee
condities (dus testen op de ziekte, én testen op HLA) steeds ook twee
cellen van het (acht- à tiencellige) embryo nodig. De kans is zeer
klein dat na deze procedure nog een embryo over is, dat a) geschikt is om
terug te plaatsen, b) vrij is van de ziekte en c) het correcte HLA type heeft.
Vandaar ook dat de kans op slagen van deze procedure (zeer) klein is.PGD: uitvoeringspraktijkGraag geef ik in deze brief een korte stand van zaken van de huidige PGD-praktijk
in Nederland. Het Planningsbesluit klinische genetica van 2003 geeft in principe
ruimte voor twee centra waar PGD uitgevoerd mag worden. Nederland kent tot
nu toe één centrum, Maastricht. De Gezondheidsraad achtte begin
2006 in zijn advies over PGD de komst van een tweede centrum nog niet noodzakelijk.
Inmiddels werkt Maastricht samen met het universitair medisch centrum Utrecht
(UMCU), waarbij de IVF plaatsvindt in Utrecht, en Maastricht de diagnostiek
voor zijn rekening neemt. Met het UMC Groningen is recent eenzelfde samenwerking
van start gegaan (zie ook hieronder: Transport PGD).PGD in MaastrichtIn het Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC) zijn de afgelopen
twaalf jaar ruim 1250 paren aangemeld voor PGD. Daarvan zijn bij 240 vrouwen
550 behandelingen gestart, alle in het MUMC, met uitzondering van 2007, toen
de transport-PGD met Utrecht werd opgezet. Inmiddels is recent de honderdste «PGD-baby»
geboren.Jaarlijks worden in Maastricht ruim honderd PGD-behandelingen (=cycli)
verricht.In Maastricht is geen wachttijd voor routine-indicaties, maar er is wel
een (beperkte) voorbereidingstijd nodig. Zorgvuldigheid moet voorop staan,
daar hangt immers voor een belangrijk deel het slagen van de behandeling vanaf.
Meer tijd is er nodig als voor een unieke mutatie een individueel protocol
moet worden opgesteld. Dat vergt een voorbereidingstijd van een aantal maanden,
omdat daarbij veelal complexe genetische analyses moeten worden toegepast.
Ook komt het vaker voor dat het verkrijgen van het benodigde materiaal van
familieleden extra tijd kost. Bij deze meer gespecialiseerde tests wordt zoveel
mogelijk samengewerkt met Nederlandse en buitenlandse centra.Transport PGD met UtrechtDe afdelingen klinische genetica en de afdelingen verloskunde van zowel
Maastricht als Utrecht (UMCU) hebben vorig jaar een samenwerkingsverband voor
transport PGD opgericht, waarbij de begeleiding bij besluitvorming en de in
vitro fertilisatie in Utrecht kunnen plaatsvinden. Dit heeft voordelen voor
de paren en hun familie uit het midden van het land, die nu dichter bij huis
behandeld kunnen worden. Aan het begin van het traject is er één
consult in Maastricht, en ook de verdere genetische voorbereiding vindt plaats
in Maastricht. Na toetsing van de indicatie wordt hier besloten of en wanneer
de PGD-behandeling kan plaatsvinden. Bij transport PGD worden de embryo’s
verkregen door IVF in het UMCU. De embryocel(len), verkregen door biopsie,
worden per koerier voor de noodzakelijke genetische tests naar Maastricht
gebracht. De embryo’s blijven in het UMCU. De terugplaatsing van geschikte
embryo’s vindt weer in Utrecht plaats. Zoals gezegd is onlangs met het
UMC Groningen eenzelfde samenwerking van start gegaan.Biopsie: als het embryo acht à tien cellen groot
is, worden er met een pipet één of twee cellen uitgehaald. Deze
onderzoekt men op het specifieke gen of op een «ongebalanceerde translocatie»
(zie de paragraaf PGD: ethische dilemma’s), dan wel – bij geslachtsgebonden
aandoeningen – op geslacht. De cellen waaruit het embryo op dat moment
bestaat zijn alle nog «stamcellen», dat wil zeggen in principe
kan uit elke cel een volledig mens groeien. Niettemin is nog niet zeker of
deze methode geheel veilig is voor het latere individu dat uit zo’n
gebiopteerd embryo ontstaat. Biopsie is voor het embryo een ingrijpende gebeurtenis –
een aantal embryo’s overleven dit niet. Het kan daardoor gebeuren dat
bij PGD er geen enkel embryo meer beschikbaar is om terug te plaatsen: hetzij
doordat ze de mutatie hebben, hetzij doordat ze de biopsie niet hebben doorstaan.
Vandaar ook dat het succes van de IVF-PGD behandeling voor een paar dat op
natuurlijke wijze zonder problemen een kind kan krijgen, niet hoger is dan
voor een paar dat wegens vruchtbaarheidsproblemen voor IVF kiest.Inzicht in achtergrond ziektelastGegevens vanuit Maastricht en nu ook recent uit Utrecht bieden inzicht
in welke problematiek de achtergrond van PGD vormt. Ongeveer de helft van
de paren die voor PGD in aanmerking wensen te komen heeft al een eerder kind
(kinderen) met de betreffende erfelijke aandoening. Vaak hebben de wensouders
ook al eerder prenatale diagnostiek met (herhaaldelijk) zwangerschapsafbreking
ondergaan, of komt prenatale diagnostiek niet in aanmerking wegens levensbeschouwelijke
bezwaren tegen abortus. Overigens kan hier eenzelfde bezwaar leven tegen PGD,
wegens de embryo’s die bij de procedure ofwel niet gebruikt worden,
ofwel de biopsie niet doorstaan. In dat geval zal uiteindelijk van beide methodes
worden afgezien.Circa een derde van de paren heeft een voorgeschiedenis met herhaalde
miskramen ten gevolge van een structurele chromosoomafwijking bij één
van de wensouders. Bij zo’n vijftig procent van de paren die zich in
Maastricht meldden, speelde subfertiliteit een (bijkomende) rol.Nog wat gedetailleerder: tussen januari 2007 en eind
maart 2008 zijn in het transport PGD programma (UMCU/MUMC) 21 patiëntes
(27 cycli) behandeld, waarvan er vijf zwanger zijn geworden. Vier van de 21
paren zijn zeer recent behandeld, het resultaat daarvan moet nog worden afgewacht.Van de 87 paren die in deze periode voor een consultatie
bij het UMCU zijn geweest, hadden 24 al eerder een kind gekregen met de betreffende
aangeboren ziekte. Tien van die kinderen waren inmiddels overleden. Bij 24
paren had een van de wensouders de betreffende ziekte (de ziekte zelf, dus
niet het dragerschap). Van de 87 paren hadden er 16 meerdere miskramen doorgemaakt,
veroorzaakt door de genetische aandoening. Elf van de 87 paren hadden in het
verleden al een zwangerschap afgebroken na prenatale diagnostiek omwille van
de aandoening waarvoor ze nu PGD wensten. Bij twee van deze elf ging het om
meerdere afgebroken zwangerschappen. Bij sommige paren was er sprake van een
combinatie van bovengenoemde situaties. Slechts bij tien paren was de eigen
voorgeschiedenis blanco. Bij hen was de familiegeschiedenis reden voor PGD.VooruitzichtAls begonnen wordt met PGD ook voor (individueel) beoordeelde gevallen
van erfelijke borst- of darmkanker, en enkele andere, zeldzamer, vormen van
erfelijke kanker, zal de vraag naar schatting van deskundigen met hooguit
een paar gevallen per jaar toenemen.Ik laat onderzoeken in hoeverre de capaciteit voor de wat langere termijn
ook toereikend is. Voorts wil ik gaan volgen hoe transport-PGD zich verder
ontwikkelt. De cijfers over de eerste periode van ruim een jaar (zie hierboven)
laten zien dat de kwaliteit van PGD hierdoor gehandhaafd lijkt te worden.PGD: ethische dilemma’sDe redenen om PGD te overwegen kan per ouderpaar verschillen. Als men
weet drager te zijn van een ernstige erfelijke aandoening, zijn er een aantal
keuzemogelijkheden. Men kan afzien van nageslacht, maar men kan ook bewust
het risico aanvaarden dat men, met een vrij grote kans, de ziekte overdraagt
op het toekomstige kind. Zo’n keuze kan samenhangen met de levensbeschouwing:
aanvaarden wat het leven brengt. Men kan ook kiezen voor medisch ingrijpen,
en dan komt de keuze tussen PGD en prenatale diagnostiek (PD) in zicht. Of:
als de vrouw drager is van de erfelijke ziekte kan gekozen worden voor eiceldonatie.
Is de man drager, kan ook gekozen worden voor donorinseminatie. Het gebeurt
wel dat in de loop van het PGD-counselingproces juist de man – na een
indruk te hebben gekregen dat de PGD-procedure met IVF wel een erg zwaar traject
voor zijn vrouw/partner is – tot deze conclusie komt. Ten slotte is
er nog de (ook moeizame) weg van adoptie. Het is duidelijk: het zijn geen
van alle eenvoudige afwegingen. Op een vergelijking tussen PGD en PD ga ik
hieronder nader in.De afweging PGD en PDAllereerst: nog los van een mogelijke bewuste vergelijking tussen PGD
en prenatale diagnostiek (PD), komen sommige paren met de vraag om PGD omdat
men al herhaaldelijk geconfronteerd is met een spontane miskraam, die veroorzaakt
werd doordat de foetus een «ongebalanceerd chromosoompatroon»
(zie hieronder) had geërfd. Voor de wensouders kan dit motief belangrijker
zijn pro-PGD, dan het motief van het vermijden van de geboorte van een kind
met de desbetreffende aandoening.Een belangrijke indicatiegroep voor PGD is dragerschap
van een «gebalanceerde translocatie». Er is dan géén
specifiek gemuteerd gen, maar er zijn (delen van) chromosomen uitgewisseld
bij één van de aanstaande ouders. Hierbij loopt het ouderpaar,
van wie dus één de drager is, een verhoogde kans op ofwel een
kind met een ongebalanceerd patroon (waarbij te veel of te weinig chromosomaal
materiaal aanwezig is, wat ernstige aandoeningen tot gevolg heeft), ofwel
herhaalde miskramen, ofwel fertiliteitsproblematiek.Afgezien hiervan: beide methoden, PGD en PD, hebben voor- en nadelen.
Kiest men voor prenatale diagnostiek, dan kan de zwangerschap op natuurlijke
wijze tot stand komen. Tachtig procent van de mensen zonder fertiliteitsbelemmerende
factoren in de voorgeschiedenis worden binnen een jaar zwanger. Wordt gekozen
voor PD dan zal men het embryo op de aandoening laten testen door middel van
een vlokkentest of een vruchtwaterpunctie. Deze test is eenvoudiger en aanzienlijk
sneller dan de test bij PGD, doordat bij prenatale diagnostiek veel meer erfelijk
materiaal voor onderzoek beschikbaar is. Bij PGD moet één enkele
cel worden onderzocht, de test daarvoor is technisch veel moeilijker en de
voorbereiding kost aanzienlijk meer tijd.Bij prenatale diagnostiek bestaat de kans dat men de zware keuze moet
maken om de – gewenste – zwangerschap wel of niet af te breken.
Deze kans kan vrij hoog zijn, en varieert van enkele procenten tot circa vijftig
of, in een uitzonderlijk geval, nog hoger. Het is een situatie die te vergelijken
is met die van een vrouw die, wegens haar leeftijd, prenatale diagnostiek
heeft laten verrichten en die te horen heeft gekregen dat haar toekomstige
kind het syndroom van Down heeft. Alleen is in die laatste situatie het herhalingsrisico
over het algemeen aanzienlijk lager.Voor paren voor wie abortus vanuit de levensovertuiging niet in aanmerking
komt, is prenatale diagnostiek en het daarna mogelijk afbreken van de zwangerschap,
een onbegaanbare weg. Ook voor paren die al meerdere malen deze
weg zijn gegaan, wordt het een zware opgave opnieuw hiertoe te beslissen.Bij PGD daarentegen kan het morele dilemma meespelen dat er via de noodzakelijke
IVF een aantal embryo’s tot stand worden gebracht, waarvan uiteindelijk
een aantal niet kunnen of niet zullen worden gebruikt. Bijvoorbeeld omdat
embryo’s de biopsie niet overleven die voor PGD nodig is, of omdat het
embryo het gemuteerde gen bezit. De (ethische) problematiek van «niet
bruikbare of overtollige embryo’s» is overigens inherent aan de
(meest gangbare) IVF-procedure, en niet specifiek voor PGD. Een niet onbelangrijk
verschil binnen het kader van een ethische beschouwing is dat bij IVF «overgebleven»
embryo’s gedoneerd kunnen worden, terwijl dat niet het geval is bij
embryo’s die bij PGD overblijven. Embryo’s die bij alleen IVF
ontstaan, doorstaan goed het invriezen, noodzakelijk voor het bewaren, en
het later weer ontdooien. Maar een embryo dat gebiopteerd is kan wel worden
ingevroren, maar doorstaat het ontdooien meestal niet. Overigens is het aantal
embryo’s dat bij een IVF overblijft in het kader van PGD, zeer veel
kleiner dan het aantal restembryo’s bij IVF om andere redenen, zie begin
van deze alinea.Ook is de IVF, noodzakelijk bij PGD, meestal voor de vrouw een (zeer)
belastende behandeling. De eventuele risico’s daarvan voor het kind
leken tot voor kort voornamelijk te herleiden tot het feit dat met IVF er
vaak een tweeling werd geboren, doordat er twee embryo’s werden teruggeplaatst.
Dat zou de kans op een zwangerschap hoger maken. Een tweeling betekent echter
ook een lager geboortegewicht van het kind, wat een iets slechtere uitgangspositie
voor het betreffende kind vormt. Tegenwoordig wordt, door een verbetering
van de techniek, steeds vaker slechts één embryo teruggeplaatst,
waardoor dit nadeel komt te vervallen. Maar alleen langere termijnonderzoek
kan uitwijzen of deze toch relatief nieuwe techniek inderdaad geen nadelen
heeft voor kinderen die via deze manier tot stand zijn gekomen.Hetzelfde geldt in grote lijnen voor PGD. Bij kinderen, geboren na PGD,
zijn niet méér ernstige aangeboren afwijkingen vastgesteld bij
de geboorte dan bij andere kinderen. Maar een mogelijk nadelig effect van
de biopsie kan nu nog niet geheel uitgesloten worden. Lange-termijn na-onderzoek
van volledige cohorten PGD-kinderen kan hier meer uitsluitsel geven.Het uitsluiten van de specifieke aandoening via PGD betekent geen garantie
dat het toekomstige kind vrij zal zijn van andere aandoeningen. Ditzelfde
geldt overigens ook voor PD. Het kan bijvoorbeeld zijn dat het kind, dat als
embryo is getest op afwezigheid van een gemuteerd BCRA-1 of -2 gen voor borstkanker,
later toch (borst)kanker krijgt, maar dan door andere oorzaken. Bij PGD kan
het ook zo zijn, dat er geen enkel geschikt embryo meer over is om terug te
plaatsen. Daar komt nog bij dat een IVF-behandeling op zich voor een vrouw
zwaar kan zijn, terwijl de kans op een geslaagde zwangerschap zo rond de 20
procent per gestarte cyclus ligt. Dit percentage is lager naarmate de leeftijd
van de vrouw hoger is.Overigens wordt nadat de PGD behandeling succesvol is gebleken, ook prenatale
diagnostiek aangeboden, om een eventuele misdiagnose uit te sluiten. Tot nu
toe zijn overigens in het azM geen misdiagnoses geconstateerd. Het kan echter
voorkomen, zo blijkt uit de literatuur.Van dit aanbod tot PD wordt weinig gebruik gemaakt, vooral wegens het –
kleine – risico van een miskraam door de invasieve ingreep die bij PD
nodig is.Belang van de vrouwZoals gezegd is in het voorgaande standpunt van 2006 heel terecht uitgegaan van het belang van het toekomstige kind. Aanvullend wijs ik graag
op het belang van de vrouw die PGD overweegt. Daarbij zal ze, samen met haar
partner, een afweging maken tussen prenatale diagnostiek en PGD. Een aantal
aspecten van de behandeling moeten van te voren duidelijk zijn. Daarbij speelt
voorlichting en counseling een belangrijke rol. Van de ruim 1250 paren die
zich in de laatste twaalf jaar hebben aangemeld, is slechts bij ca. 250 een
behandeling gestart. De oorzaak hiervan is vaak te vinden in het feit dat
men zelf van de behandeling afzag, na voorlichting en counseling.Samenvattend: de IVF-behandeling op zich is ingrijpend en belastend, de
effecten van de voor PGD noodzakelijke biopsie op het toekomstige kind zijn
nog grotendeels onbekend, het doel van de hele behandeling – het krijgen
van een gezond kind – wordt lang niet altijd bereikt. Vaak is er weer
een nieuwe IVF-behandeling nodig. Bij prenatale diagnostiek kan men voor de
moeilijke keuze komen te staan van abortus. Het is de vraag wat zwaarder weegt.
Overigens zal in die gevallen dat een genetische afwijking bij een van de
ouders tot ongewenste kinderloosheid door herhaalde miskraam heeft geleid,
voor hen PGD de enige mogelijkheid zijn om überhaupt een kind te krijgen.De hele weg die paren moeten gaan – hetzij bij PGD, hetzij bij PD –
kan zo complex zijn, er moeten zulke moeilijke afwegingen worden gemaakt,
dat goede informatie en begeleiding bij keuzes vooraf van groot belang zijn.
Ik heb me ervan overtuigd dat de counseling hieromtrent in Nederland op hoog
peil staat. Graag wil ik dit nog verder ondersteunen met een extra mogelijkheid
van voorlichting aan paren, namelijk via een keuzehulp op internet. Ik stel
hiervoor middelen ter beschikking.Wettelijke aspecten en richtlijnen beroepsgroepOp dit moment is de regelgeving rond PGD vervat in het al eerder genoemde
Planningsbesluit klinische genetica. De uitkomsten van dit standpunt zullen
uiteindelijk ook daarin worden ondergebracht. Ik onderzoek op dit moment of
het voordelen heeft PGD in een aparte regeling binnen de Wbmv onder te brengen.
Hierin kan dan niet alleen het planningsbesluit een plaats krijgen, maar ook
de verbodsbepalingen omtrent HLA-typering bij PGD uitsluitend ten behoeve
van een ziek broertje of zusje, of een verbod op het doorgeven van de eigen
aandoening, zoals dat soms in de Verenigde Staten gebeurt (bijvoorbeeld doorgeven
van erfelijke doofheid). Ik houd u op de hoogte van ontwikkelingen op dit
punt.Verheugend vind ik het dat de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en
Gynaecologie (NVOG), evenals de Vereniging Klinische Genetica Nederland (VKGN),
het ontwikkelen van een modelprotocol voor PGD op de agenda van dit jaar heeft
gezet. De verenigingen zullen hierbij afstemmen. Het bestaan van goede protocollen/richtlijnen,
die ook gemakkelijk door een ieder zijn te raadplegen, maakt regelgeving van
de overheid minder noodzakelijk of zelfs overbodig. Vanzelfsprekend moet de
inhoud van de hierboven genoemde keuzehulp afgestemd zijn op de inhoud van
de richtlijnen van de beroepsgroepen, en omgekeerd: ik ga ervan uit dat in
de richtlijnen rekening gehouden wordt met het bestaande beleid, inclusief
onderhavige brief.Samenvatting en conclusiesIn onderstaande samenvatting neem ik ook punten mee die in de brief van
mijn voorgangster zijn genoemd.Preïmplantatie genetische diagnostiek is een technisch complexe behandeling,
waarbij ethische overwegingen een rol spelen. Wat dit laatste betreft: voor
een deel vallen deze samen met overwegingen die ook bij IVF wegens vruchtbaarheidsproblemen
aan de orde zijn. Daarbij moet aangetekend worden dat juist ook erfelijke
aandoeningen bij de foetus de oorzaak kunnen zijn van de (herhaalde) miskramen.
Van groot belang acht ik goede voorlichting over de mogelijkheden en onmogelijkheden
van PGD, over de slagingskans (lager dan bij een zwangerschap via natuurlijke
weg), de mogelijke risico’s voor het latere kind van (wellicht) zowel
IVF als van de celbiopsie bij het embryo die noodzakelijk is voor de diagnostiek,
het bespreken van de alternatieven, het meedenken bij lastige ethische afwegingen.
Ter ondersteuning van de huidige counseling – naar mijn indruk zeker
adequaat – stel ik middelen te beschikking voor een keuzehulp voor de
wensouders.In het voorgaande standpunt van mei 2006 werden de volgende punten genoemd,
waarbij ik mij kan aansluiten (zie voor de argumentatie bedoeld standpunt,
bijgevoegd bij deze brief als bijlage I):• PGD voor dragerschap acht ik alleen toelaatbaar als er geen aanvullende
handelingen nodig zijn. Dragerschap als diagnostisch criterium is alleen aan
de orde als PGD uitgevoerd wordt met als doel een ernstige genetische aandoening
bij het kind te voorkomen.• PGD voor ernstige erfelijke aandoeningen die op latere leeftijd
optreden acht ik toelaatbaar1.• In bovengenoemde gevallen dienen ouders bereid te zijn over hun
eigen situatie geïnformeerd te worden.In het standpunt van 2006 werd PGD uitsluitend ten behoeve van een ziek
broertje of zusje afgewezen, zoals ik ook in onderhavig standpunt nogmaals
heb beargumenteerd:• PGD gecombineerd met testen op HLA ten behoeve van een ziek broertje
of zusje is alleen toelaatbaar als het toekomstige kind zelf ook een individueel
verhoogd risico heeft op de aandoening. Als PGD plaatsvindt uitsluitend met
het oog op donorschap, is PGD niet toegestaan.• Additionele selectie op geslacht – wat in het Gezondheidsraadadvies
als mogelijkheid werd genoemd – is niet toelaatbaar. Hiervoor geldt
overigens de verbodsbepaling uit de Embryowet.Ik wijk af van het standpunt van 2006 op het punt van aandoeningen met
onvolledige penetrantie. Dit onderwerp heeft in deze brief terecht veel ruimte
gekregen. Een beter inzicht in de werkelijkheid rond bijvoorbeeld borstkanker
veroorzaakt door een gemuteerd BRCA-1 of -2 gen heeft mij ervan overtuigd
dat hier ruimte moet zijn voor een individuele beslissing door behandelaar
en vragers om PGD. Het is me gebleken dat de ernst van de aandoening per familie
(sterk) kan variëren, en dat inderdaad in ernstige gevallen de ziektelast
vergelijkbaar wordt met die van ernstige monogenetische aandoeningen waarbij
al geruime tijd PGD wordt toegepast.Wat betreft de noodzaak van een eventueel tweede centrum voor PGD (waaraan
het huidige planningsbesluit ruimte biedt): de Gezondheidsraad achtte dat
in 2006 nog niet noodzakelijk. Door de introductie van transport-PGD, waarbij
de diagnostiek van de gebiopteerde cel wordt uitgevoerd in Maastricht, en
de IVF in een ander klinisch genetisch centrum (zoals al het
geval is in Utrecht, en nu ook van start is gegaan in Groningen) is er al
sprake van een uitbreiding van de capaciteit. Dat ook erfelijke borstkanker
en enkele andere vormen van erfelijke kanker in aanmerking kunnen komen voor
PGD, zal wat betreft de capaciteit naar verwachting geen problemen opleveren.
Jaarlijks betekent dit, aldus de door mij geraadpleegde deskundigen, een toename
van slechts enkele gevallen.In hoeverre uitbreiding van capaciteit op langer termijn noodzakelijk
is, wordt op dit moment door het ministerie onderzocht. Een richtlijn van
de beroepsgroepen (VKGN, NvOG) is zonder meer van belang bij het handhaven
van de goede kwaliteit van de huidige PGD-praktijk. Voorts onderzoek ik in
hoeverre het wenselijk is PGD onder te brengen in een aparte regeling binnen
de Wbmv.Afsluitend: PGD kan voor mensen, die in familiekring gezien hebben hoe
verwoestend bepaalde ziektes zijn, uitkomst bieden als ze zelf kinderen wensen,
kinderen, die ze willen beschermen tegen de genetische aandoening waarvan
ze zelf de genetische drager zijn. Maar toch moeten alle onzekerheden en risico’s
die ook aan deze methode kleven – risico’s ook die op het moment
nog niet duidelijk zijn, zoals die van de biopsie – goed overwogen worden.
Ik ga ervan uit dat dat bij de voorlichting over PGD ook in de toekomst steeds
onder ogen zal worden gezien.De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. BussemakerXNoot1Deze consultatiegroep bestond uit: Mw. Dr. Christine de Die-Smulders,
Mw. Dr. Marli Huijer, Prof. Dr. Henk Jochemsen, Prof. Dr. J. G. M.
Klijn, Mw. L. Maes, Prof. Dr. E. J. Meijers-Heijboer, Mw. Dr. CGML Page-Christiaens,
Mw. Prof. Dr. Nine Slobbe-Knoers (zie verder bijlage II).XNoot2Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot2De presentatie in bijlage III is samengesteld uit dia’s van Prof.
Dr. M. F. Niermeijer (EMCR), Prof. Dr. J. M. G. Klijn en Mw.
Dr. C. M. G. L. Page-Christiaens.XNoot1Bedoeld zijn hier de ernstige (mono-) genetische aandoeningen die al sinds
enige tijd voor PGD in aanmerking kwamen. Bij sommige genetische aandoeningen
(zoals de ziekte van Huntington) openbaart de ziekte zich pas op een latere,
in een enkel geval op veel later leeftijd.XNoot1Bedoeld zijn hier de ernstige (mono-) genetische aandoeningen die al sinds
enige tijd voor PGD in aanmerking kwamen. Bij sommige genetische aandoeningen
(zoals de ziekte van Huntington) openbaart de ziekte zich pas op een latere,
in een enkel geval op veel later leeftijd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-XVI-147.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl