Acute zorg; Brief regering; Kwaliteitsindeling spoedeisende hulp (SEH)
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139527
 2009-2010
 
 29 247
 Acute zorg
 
 
 
 
 Nr. 
 113
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 december 2009
 
 Hierbij zend ik u het rapport «Spoedeisende Hulp: vanuit een stevige
basis» (oktober 2009) dat is uitgebracht door de werkgroep Kwaliteitsindeling
Spoedeisende Hulp (SEH). Het rapport is het eindresultaat
van een kwaliteitstraject van twee jaar waarbij bestuurders en professionals
uit het veld de handen ineen hebben geslagen om te komen tot kwaliteitsnormen
voor de SEH. In deze werkgroep zaten vertegenwoordigers van alle bij de SEH-zorg
betrokken veldpartijen.
 
 Allereest ben ik verheugd dat er nu basiskwaliteitseisen voor een SEH
zijn. Het feit dat deze kwaliteitseisen door en voor de veldpartijen zelf
tot stand zijn gekomen is een compliment waard. De constateringen uit het
IGZ-rapport van 2004 «Spoedeisende hulpverlening: Haastige spoed niet
overal goed» zijn door de werkgroep serieus opgepakt met als resultaat
een reeks veldnormen die moeten zorgdragen voor verbetering en waarborging
van de kwaliteit van zorg op de SEH.
 
 Het rapport «Spoedeisende Hulp: vanuit een stevige basis»
beschrijft het profiel waaraan een SEH-afdeling van een ziekenhuis minimaal
moet voldoen om de kwaliteit van de geleverde zorg op de SEH te waarborgen.
De kwaliteitsindeling is eerder dit jaar getoetst in een drietal regio’s
(in totaal 27 SEH-locaties). Deze pilot heeft inzicht gegeven in de toepassing
van de methodiek in een aantal ziekenhuizen die hebben deelgenomen aan het
onderzoek. Deze pilot is door een extern bureau uitgevoerd in de maanden maart
tot en met augustus 2009 en is mij in november 2009 aangeboden. Ik heb dit
onderzoeksrapport eveneens bij deze brief gevoegd.
 
 De pilot laat zien dat de onderzochte ziekenhuizen nog niet voldoen aan
alle door de werkgroep gestelde kwaliteitseisen. Dit resultaat betekent dat
er maatregelen nodig zijn om tot een verantwoord kwaliteitsniveau op de SEH
te komen. Ik ben dan ook blij dat ik de ziekenhuizen in deze aan mijn zijde
vind. Ik waardeer het ook dat de werkgroep, ondanks het resultaat van
de pilot, in het belang van een veilige patiëntenzorg heeft vastgehouden
aan haar normering. De werkgroep beveelt aan om de ziekenhuizen een zekere
termijn te geven om zo snel mogelijk aan deze minimumnorm te gaan voldoen.
Het externe bureau dat de toetsing van de 27 ziekenhuizen heeft verricht achtte
het, na overleg met de werkgroep, realistisch dat vanaf het moment van communiceren
van de veldnorm ziekenhuizen binnen 9–15 maanden aan deze minimumnormen
moeten kunnen voldoen.
 Ik ga in deze brief allereerst in op de kwaliteitseisen, vervolgens op
de uitkomsten van de pilot, het handhavingsplan van de IGZ en tot slot schets
ik u de vervolgstappen die ik zal nemen.
 
 Op deze plek hecht ik er aan te benadrukken dat met deze brief en de bijbehorende
rapporten een verdere stap wordt gezet in de richting van borging van adequate
acute zorg in Nederland. Verdere stappen zijn echter mogelijk en nodig. In
het voorjaar van 2010 zal ik u mijn brief over de continuïteit van cruciale
zorg toesturen. Deze brief gaat in op de cruciale zorgfuncties, wat daaronder
begrepen mag worden en hoe de continuïteit ervan in geval van problemen
geborgd kan worden. In die brief zal ik ook nader ingaan op de SEH-functie.
 Korte samenvatting van het rapport «Spoedeisende
Hulp: vanuit een stevige basis»
 De werkgroep is begonnen met het formuleren van een drietal uitgangspunten.
Het eerste uitgangspunt van het kwaliteitstraject is dat elke geopende SEH
moet kunnen voldoen aan een basis kwaliteitsniveau. Dat houdt in dat er voldoende
deskundigheid bij het SEH-personeel en materieel gedurende de openingstijden
beschikbaar moet zijn voor herkenning, stabilisatie en resuscitatie van alle acute medische calamiteiten.
 
 Het tweede uitgangspunt is dat niet alle SEH’s hoeven te beschikken
over een profiel voor de 7/24 uurs opvang en behandeling van alle categorieën
patiënten. De beschikbaarheid van deze voorziening dient wel op regionaal
niveau binnen de normtijd van 45 minuten te zijn gewaarborgd.
 
 Er zijn SEH’s die op én achter de SEH meer dan het basisniveau
aan voorzieningen bieden voor één of meer patiëntencategorieën,
dit zijn de SEH’s in de zogenaamde profielziekenhuizen. Voor een zestal
patiëntencategorieën (interventies aan het hart, neuro-interventies,
(verdenking) acuut abdominaal aneurysma, intensive care behoeftig kind, pre-en
dysmature zorg en acute gedragsstoornissen) zijn in het rapport de noodzakelijke
capaciteiten en faciliteiten beschreven. Het is van belang dat op lokaal niveau
bekend is welk centrum voor welke patiëntencategorie(en) een expertcentrum
is. De zogenaamde ROAZ-regio’s (Regionaal Overleg Acute Zorg) zijn hier
een geschikte setting voor. Het ROAZ is naar mijn mening bij uitstek in de
positie om in de regio zichtbaar te maken welke SEH welk profiel heeft.
 
 Op basis van de uitgangspunten zoals hiervoor beschreven heeft de werkgroep
de kwaliteitseisen benoemd voor de basis SEH en voor de profielziekenhuizen.
Voor deze eisen en profielen verwijs ik u naar het bijgevoegde rapport «Spoedeisende
Hulp: vanuit een stevige basis».
 Het rapport doet eveneens enkele concrete suggesties voor opleidingen
en/of cursussen waarmee gestelde competenties kunnen worden ontwikkeld. In
de bijlagen van het rapport zijn de eindtermen van de diverse trainingen nader
omschreven.
 
 Het veld heeft mij aanbevolen na twee jaar een evaluatiemoment in te lassen.
Dit is het moment dat op basis van ervaring en inzicht in de praktijk
de kwaliteiteisen eventueel aangescherpt c.q. aangepast kunnen worden.
 Pilotfase
 Het veld heeft gewezen op het belang van het toetsen van de geformuleerde
competenties in de praktijk. In totaal hebben 23 ziekenhuizen met 27 SEH-locaties
in drie regio’s aan de pilot deelgenomen. Het uitgangspunt voor de keuze
van de pilotregio’s is een goede mix van stedelijke en streekziekenhuizen
enerzijds, academische, algemene en kleine ziekenhuizen anderzijds. De resultaten
van de pilot zijn voor de werkgroep aanleiding geweest om eerder genoemde
competenties verder te specificeren.
 
 De doelstelling van de werkgroep was nadrukkelijk het stimuleren van de
kwaliteit van de SEH-zorg, zonder onuitvoerbare eisen te stellen aan de SEH’s.
Conform deze doelstellingen van de werkgroep heeft de pilot eveneens een indicatie
gegeven van het aantal SEH’s van de deelnemende ziekenhuizen dat op
dit moment niet aan het vereiste basisniveau voor de SEH kan voldoen.
 
 Het is van belang te melden dat de pilot is uitgegaan van een zogenaamd «zwakste
schakel model». Dit betekent dat als op een SEH overdag de benoemde
competenties aanwezig zijn, maar de competenties niet beschikbaar zijn in
de avond, nacht of weekend, de competenties als afwezig zijn beschouwd. Dit
houdt in dat sommige SEH’s die bijvoorbeeld de basiseisen niet beschikbaar
hebben in de avond- en nachturen niet voldoen aan het gestelde niveau.
 De pilot was dus bedoeld om de geformuleerde competenties te testen. Tegelijk
bleek uit de pilot echter het (onverwachte) resultaat dat op dit moment geen
enkele van de bezochte SEH’s voldoet aan alle geformuleerde basiseisen.
Het voldoen aan deze basiseisen vergt dat ziekenhuizen in meer of mindere
mate hun bedrijfsvoering aanpassen. Voornamelijk op het gebied van scholing
van personeel is inspanning van ziekenhuizen vereist om aan het gestelde basisniveau
te voldoen. Deels zullen deze inspanningen bestaan uit het naar voren halen
van trainingen die nu reeds worden aangeboden, maar pas na de start van de
werkzaamheden. Deels zullen ziekenhuizen ook hun bestaande opleidingsaanbod
voor artsen en SEH-verpleegkundigen moeten uitbreiden en hun roostering aanpassen.
 
 De SEH’s voldoen nog niet op onderstaande punten:
 
 – Niet in alle ziekenhuizen is het inwerkprogramma voor de arts-assistenten
afgerond voor de start van de werkzaamheden.
 – Niet in alle ziekenhuizen is de hernieuwde reanimatietraining
voor arts-assistenten voor de start van de werkzaamheden afgerond. Er zijn
ziekenhuizen waar helemaal geen reanimatietraining wordt aangeboden.
 – De ABCDE training voor arts-assistenten
wordt in geen enkel ziekenhuis voor de start van de werkzaamheden aangeboden.
 – Niet in alle ziekenhuizen is de traumatraining voor SEH-verpleegkundigen
voor de start van de werkzaamheden afgerond.
 – Niet in alle ziekenhuizen is er minimaal één SEH-verpleegkundige
per dienst met afgeronde training in opvang van ernstig zieke kinderen aanwezig.
 – Er is bij één ziekenhuis geconstateerd dat er geen
arts aanwezig was tijdens de openingsuren van de SEH gedurende de avond, nacht
en weekend. 
 
 De Nederlandse ziekenhuizen hebben bij monde van de NVZ aangegeven dat
ook zij het voldoen aan de geformuleerde kwaliteitsnormen van het grootste
belang vinden. Op de kortst mogelijk termijn zullen zij dan ook aan de drie
meest evidente normen voldoen. Zo kan de patiënt vanaf heden er op rekenen
dat er altijd een arts aanwezig is tijdens de openingstijden van de SEH. Deze
artsen zijn ook voldoende ingewerkt. Vanaf 1 januari 2010 zal iedere
arts voordat hij aan de slag kan gaan op de SEH eerst een inwerkprogramma
programma volgen. Dit inwerkprogramma toetst of de arts (of arts-assistent)
beschikt over de benodigde competenties. Bij de artsen die thans reeds op
de SEH werken zal binnen een maand worden getoetst of zij voldoen aan de eindtermen
van het inwerkprogramma. Zonodig volgt een aanvullende opleiding.
 Verder zal zo snel als dat mogelijk is, maar in ieder geval voor 1 april
2010, iedere arts werkzaam op de SEH over de vereiste reanimatievaardigheden
beschikken.
 
 De minister verlangt van de ziekenhuizen dat zij binnen negen maanden
ook aan de overige eisen voldoen.
 Handhavingsplan van de IGZ
 De IGZ heeft vanuit haar verantwoordelijkheid gereageerd op de bovenstaande
feiten. Zij heeft een handhavingsbeleid geformuleerd dat bestaat uit:
 – de toezichtsnormen die zij zal hanteren. De IGZ heeft deze gebaseerd
op de veldnormen zoals die door de werkgroep zijn geformuleerd;
 – de toezichtsstrategie die zij voornemens is uit te voeren;
 – het handhavingsbeleid wanneer een ziekenhuis niet voldoet aan
de toezichtsnormen.
 
 De Raad van Bestuur is eindverantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid
van de zorg, die door het ziekenhuis wordt geleverd. De Raad van Bestuur oefent
die verantwoordelijkheid uit samen met en via de medische staf. Onder die
verantwoordelijkheid valt ook de SEH. Nu alle betrokken veldpartijen een veldnorm
hebben geformuleerd met basiseisen voor elke SEH, dienen de ziekenhuizen zich
maximaal in te spannen om zo snel mogelijk aan deze basiseisen te voldoen.
De IGZ zal de Raden van Bestuur van alle ziekenhuizen wijzen op hun verantwoordelijkheid
in deze en op de consequenties als zij hieraan onverhoopt niet tijdig voldoen.
 
 De IGZ maakt bij haar toezicht en handhaving op de basiseisen onderscheid
in de ingangsdatum in lijn met wat ook de ziekenhuizen hebben aangegeven.
Na afloop van deze termijnen dienen dus alle ziekenhuizen met een SEH aan
deze basiseisen te voldoen:
 
 – De basiseis die zo evident is dat elk ziekenhuis daar (al lang)
aan had moeten voldoen. Dit betreft de 7 maal 24 uur aanwezigheid van een
arts. De IGZ zal vanaf heden nagaan of de ziekenhuizen aan deze norm voldoen.
Wanneer dat niet het geval is, beschikt het ziekenhuis niet langer over een
SEH.
 – Artsen die vanaf 1 januari 2010 aan de slag gaan volgen
voorafgaande aan de werkzaamheden een inwerkprogramma. Dit inwerkprogramma
toetst of de arts-assistent beschikt over de benodigde competentie. Voor artsen
die reeds op de SEH werken dienen uiterlijk vanaf 1 maart 2010 te
voldoen aan de eindtermen van het inwerkprogramma.
 – Uiterlijk op 1 april 2010 dient iedere arts die op de SEH
werkzaam is te beschikken over de vereiste reanimatievaardigheden.
 – Basiseisen, die voor elk ziekenhuis zo snel mogelijk, maar in
ieder geval binnen negen maanden realiseerbaar zijn. Ziekenhuizen moeten de gelegenheid krijgen om vanuit de huidige situatie hieraan zo snel
mogelijk te voldoen. Dit vraagt een andere wijze van organisatie en planning
en het versneld aanbieden van de cursussen die noodzakelijk is. Dit is voor
veel ziekenhuizen een intensief inhaalprogramma voor de aanwezige artsen en
verpleegkundigen en tegelijk een nieuw programma voor nieuwe artsen en verpleegkundigen.
Dit betreft de overige basiseisen, zoals beschreven door de werkgroep:
 – een hernieuwde reanimatietraining.
 – training van de arts in de zogenaamde ABCDE-systematiek.
 – de basiseisen die de werkgroep stelt aan de verpleegkundigen op
de SEH. Ook hier is voor veel ziekenhuizen een inhaalprogramma noodzakelijk.
 
 De IGZ zal bij haar onderzoek naar incidenten en calamiteiten op de SEH
van ziekenhuizen beoordelen of het ziekenhuis voldoet aan deze basiseisen
en zo niet of zij al het mogelijke heeft gedaan om hieraan binnen de gestelde
termijn wel te kunnen voldoen. Mocht dat niet het geval zijn dan zal de IGZ
proportioneel handhavend (sanctionerend) optreden, dat wil zeggen, de maatregelen
van de IGZ hangen af van de ernst van de situatie, de (h)erkenning van de
problematiek door bestuur en professionals en de bereidheid en mogelijkheden
van het bestuur om de problematiek zo snel mogelijk op te (kunnen) lossen.
 Vanaf september 2010 zal de IGZ steekproefsgewijze onderzoeken of de SEH’s
aan alle bovengenoemde basisvereisten voldoen. Indien dit niet het geval is
dan moet de IGZ beoordelen wat nodig is en binnen welke termijn om alsnog
aan de voorwaarden te voldoen. Uitgangspunt van de IGZ is dat als niet voldaan
wordt aan een of meer van de basiseisen, zoals geformuleerd door de werkgroep,
het ziekenhuis niet voldoet aan voorwaarden voor verantwoorde zorg op het
gebied van de SEH en dat het ziekenhuis dan ook niet langer beschikt over
een SEH, totdat de IGZ constateert dat het ziekenhuis alsnog aan de basiseisen
voldoet.
 
 De IGZ zal de ziekenhuizen begin januari 2010 informeren over haar handhavingsplan.
 
 Ik ondersteun het handhavingsplan van de IGZ en ben ook verheugd over
de toezegging van de ziekenhuizen zelf. Ik realiseer me dat immers niet van
de ziekenhuizen kan worden geëist dat zij per direct ook aan alle andere
gestelde basisvereisten voldoen. Het toepassen van een zogenaamd «groeimodel»
voor de overige eisen is hier op zijn plaats. Vooral het profiel van de arts-SEH
vergt enige organisatietijd voor het ziekenhuis om het opleidingsaanbod te
ontwikkelen, een opleidingsplan te maken en de inzetbaarheid van de arts-assistenten
bij de uitrol van de opleiding te regelen.
 Bovendien zou dit op grond van de resultaten van de pilot betekenen dat
de IGZ na handhaving per direct over zou moeten gaan tot sluiting van (zeer)
vele SEH’s. Dit vind ik niet wenselijk. De IGZ stelt daarom ziekenhuizen
tot 1 september 2010 in staat de SEH zodanig te organiseren dat aan alle
gestelde basiseisen voor de kwaliteit wordt voldaan. Vanaf 1 september
2010 zal de IGZ proactief onderzoek doen of ziekenhuizen voldoen aan de basis
kwaliteitsnormen voor de SEH.
 Vervolgstappen
 Van belang is ook meer systematisch inzicht te krijgen op de profielen
van de SEH’s in de regio («regionale landkaart»). Ik ga
in overleg met de Landelijke Vereniging van Traumacentra (LVTc) om hen te
verzoeken of zij een dergelijke inventarisatie op zich zouden willen nemen. 
 
 Zoals ik al eerder aangaf, verschijnt in het voorjaar van 2010 de brief
over de «Continuïteit van cruciale zorgfuncties». In deze
brief wordt een definitie gegeven van de cruciale zorgfuncties in zowel de
curatieve zorg als de langdurige zorg en worden er normen gesteld ten aanzien
van de bereikbaarheid danwel beschikbaarheid ervan. Met deze brief geef ik
gevolg aan de motie van Van der Veen (PvdA) over de nadere invulling van de
basiszorg, de noodzakelijke zorg die voor iedere burger beschikbaar moet zijn
en waarvan de overheid moet ingrijpen wanneer de samenhang, continuïteit
en/of kwaliteit van deze basisvoorzieningen in gevaar is.
 Voorts zal ik u met deze brief nader informeren over de betrokkenheid
van de wetenschappelijke verenigingen bij de bepaling van de «directe
beschikbaarheid» van de medisch specialist en de noodzakelijke achtervangfuncties
bij acute situaties.
 
 Voor wat betreft de bekostiging van de spoedeisende hulp geldt dat ik
niet alle aanbieders automatisch voor een beschikbaarheidsvergoeding in aanmerking
wil laten komen. Alleen voor zover hun aanbodnoodzakelijk is om deze functie(s) voldoende beschikbaar te houden zou dit aanbod
in beginsel voor (gedeeltelijke) bekostiging via het vaste segment in aanmerking
moeten kunnen komen. Doorslaggevend daarbij is of het betreffende aanbod nodig
is om aan de zogenaamde 45-minutennorm (gebaseerd op analyses van het RIVM)
te voldoen. Indien het aanbod noodzakelijk is kan de aanbieder ervan voor
een beschikbaarheidsvergoeding in aanmerking komen (namelijk indien deze aanbieder
onvoldoende omzet genereert om de SEH-functie redelijkerwijs kostendekkend
in stand te kunnen houden). Deze hoofdlijn is u ook al gemeld bij brief van
11 juni 2009. Een verdere toelichting volgt in de aangekondigde brief
over prestatiebekostiging die ik voor het kerstreces aan de Tweede Kamer zal
sturen.
 
 Met het beschikbaar komen van deze kwaliteitseisen voor de SEH is een
verdere stap gezet in de noodzakelijke verhoging van de kwaliteit van acute
zorg. Voor het voldoen aan de eisen ligt het in de rede ziekenhuizen enige
tijd te geven. In het voorjaar 2010 stuur ik u de brief over de continuïteit
van de cruciale zorg die ook nader ingaat op de borging van publieke belangen
van kwaliteit en bereikbaarheid van een SEH.
 
 Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
 
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 A. Klink 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Reanimatie.
 
 
 Gaat uit van een internationaal geaccepteerde benaderwijze van SEH-patiënten
waarbij elke letter in volgorde van belangrijkheid aangeeft wat voor soort
problemen als eerste aangepakt moeten worden alvorens door te gaan naar het
volgende.