Wijziging Sv en Sr ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30164, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

28-11-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30164 nr. 7

21-11-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidende opmerkingen2. Hoofdlijnen2.1 Het materieel recht2.2 Bijzondere opsporingsbevoegdheden2.3 Bevoegdheden inzake onderzoek van voorwerpen,
vervoermiddelen en kleding2.4 Het opsporingsbegrip2.5 Het verkennend onderzoek2.6 Bewaring2.7 Geheimhouding van processtukken3. Artikel 8 EVRM4. De verruiming van de opsporingsbevoegdheden in
het kader van terrorismebestrijding in verhouding tot de activiteiten van
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten5. Artikelsgewijze toelichtingARTIKEL IOnderdelen A en B (artikelen 21, vijfde lid, en 66, derde
lid, Sv)Artikel 126zc(artikel 126zd Sv)(artikel 126ze)(artikel 126zf Sv)(artikel 126zg Sv)(artikelen 126zk en 126zm Sv)(artikel 126zn Sv)(artikel 126zo Sv)(artikel 126hh Sv)ARTIKEL II(artikel 46 Sr)(artikel 135 Sr)(artikel 189 Sr)Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30164Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 168 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 164Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht
en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en
vervolging van terroristische misdrijvennr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 21 november 2005Inleidende opmerkingenMet belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag. Het verheugt
me dat de leden van verschillende fracties positief staan tegenover het voorstel.
De vragen, opmerkingen en beschouwingen over en naar aanleiding van het wetsvoorstel
geven mij gelegenheid om strekking en inhoud van het wetsvoorstel te verduidelijken.
Waar dit zinvol voorkomt, zullen de vragen van verschillende fracties over
hetzelfde onderwerp of met elkaar samenhangende onderwerpen gezamenlijk worden
beantwoord. Dat geldt bijvoorbeeld ten aanzien van de vragen van de leden
van verschillende fracties over nut en noodzaak van de voorgestelde verruimingen.
De vragen daarover zal ik behandelen per afzonderlijk onderdeel van dit wetsvoorstel.Het doet mij genoegen dat de leden van de CDA-fractie de uitgangspunten
van het wetsvoorstel kunnen onderschrijven. Zij beschouwden het als een volgende
stap in een proces van wetgeving om het hoofd te kunnen bieden aan de bedreigingen
van het terrorisme. Met deze leden deel ik de opvatting dat terrorismebestrijding
veel meer is dan een zaak van wetgeving. Terrorismebestrijding is een veelomvattend
beleidsterrein waarvan wetgeving slechts een onderdeel uitmaakt. Terecht wezen
deze leden in dat verband op het bredere kader, waaronder ook de coördinatie
van en afstemming tussen de diensten belast met terrorismebestrijding, adequate
voorlichting, alsmede het tegengaan van radicalisering. Het belang van de
wetgeving is, dat het bijdraagt aan een doeltreffend en afgewogen instrumentarium
om de samenleving te beschermen tegen ernstige inbreuken op onze rechtsorde.De leden van de CDA-fractie merkten op dat onderhavig wetsvoorstel veel
bekritiseerd is. Duidelijk moge zijn, dat ook mij deze commentaren niet zijn
ontgaan. Veel van de kritiekpunten heb ik overigens kunnen terugvinden in
de vragen die leden van de verschillende fracties over het wetsvoorstel hebben
gesteld. In het navolgende hoop ik dan ook, in antwoord op die vragen, verdere
verheldering te kunnen verschaffen en daarmee de geuite kritiek te weerspreken.
Ik merk nog op eveneens te hebben kennisgenomen van publicaties over het wetsvoorstel
die positief getoonzet waren. Zo kan ik wijzen op het artikel van professor
Fijnaut over «De belangrijke rol van het strafrecht bij
de bestrijding van (islamistisch) terrorisme» (RM Themis 2005–4,
blz. 210–214).Deze leden gaven aan, de aanscherpingen op het gebied van het strafprocesrecht
aanvaardbaar te achten mits de noodzaak daarvan helder kan worden onderbouwd.
Die noodzaak hangt in feite direct samen met het antwoord op de vraag die
deze leden zichzelf stelden, namelijk in hoeverre het mogelijk is aanslagen
te voorkomen, en er tegelijkertijd voor te zorgen dat voorbereidingen kunnen
worden berecht. De doorlichting van de wetgeving, vermeld in de brief aan
de Tweede Kamer naar aanleiding van de aanslagen in Madrid (Kamerstukken II
2003/04, 27 925, nr. 123), heeft laten zien dat juist op die onderdelen
een aantal verbeteringen kunnen worden gerealiseerd. Met deze leden deel ik
verder de analyse dat bij de bestrijding van terroristische misdrijven de
daadwerkelijke voorkoming van de aanslag zelf voorop staat. Om die reden is
het van groot belang in de voorfase van het te realiseren delict opsporingshandelingen
te kunnen verrichten waarvan redelijkerwijs verwacht mag worden dat zij mede
kunnen bijdragen aan het voorkomen van een terroristische aanslag.Met betrekking tot de advisering over het wetsvoorstel door de gebruikelijke
adviesorganen maakten de leden van de CDA-fractie eveneens enkele opmerkingen.
Graag merk ik in dit verband het volgende op. Binnen mijn ministerie is het
vaste praktijk dat een concept-wetsvoorstel via www.justitie.nl openbaar wordt gemaakt zodra het wetsvoorstel ter consultatie wordt
voorgelegd aan de adviesorganen. Dat is bij onderhavig wetsvoorstel ook gebeurd.
Consequentie van deze werkwijze is dat tijdens de consultatiefase een ieder
zijn standpunt over het wetsvoorstel, ook door tussenkomst van de media, kenbaar
kan maken. Dat past bij een goede en democratische bestuursvoering waarin
belang wordt gehecht aan openheid en openbaarheid van het bestuur. De beoordeling
van de vraag in hoeverre de gebruikelijke adviesorganen bij openbaarmaking
van een concept-wetsvoorstel in aanvulling op hun advisering aan de regering
gebruik willen maken van de mogelijkheid ook nog anderszins hun standpunt
daaromtrent over het voetlicht te brengen, laat ik aan hen. Hierover is dan
ook niet met de adviesorganen gesproken.De veronderstelling van deze leden dat veel informatie die verband houdt
met terrorismebestrijding in het belang van de opsporing en de staatsveiligheid
niet geopenbaard kan worden, is juist. Dat verklaart ook waarom ter nadere
onderbouwing van de noodzaak van de voorstellen niet, althans niet gedetailleerd,
kan worden geput uit recente gevallen in de opsporingspraktijk. Inmiddels
illustreren recente mediaberichten evenwel dat het wetsvoorstel niet alleen
behoeft te worden afgezet tegen gebeurtenissen die zich vooral in het buitenland
afspelen.De leden van de PvdA-fractie merkten op met belangstelling kennis te hebben
genomen van het wetsvoorstel. Ook deze leden onderschreven de noodzaak van
adequaat optreden tegen terroristen. Zij tekenden daarbij aan, dat de grote
dreiging die van terroristische aanslagen uitgaat niet zonder meer iedere
wetswijziging op strafrechtelijk terrein kan rechtvaardigen. Naar de mening
van deze leden moeten in een rechtsstaat nut en noodzaak van ieder voorstel
steeds voldoende aannemelijk worden gemaakt. Ik deel deze visie en zal, als
gezegd, in het navolgende de achtergronden van de voorstellen nader belichten.
De aan het woord zijnde leden refereerden in dit verband ook aan de brief
van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak van 7 januari 2005 waarin
wordt geadviseerd de memorie van toelichting aan te vullen met een toetsingskader
voor de voorgestelde maatregelen. Aan dit advies heb ik in zoverre gevolg
gegeven dat de toelichting op de verschillende voorstellen in een aantal opzichten
is uitgebreid. Daarmee wordt naar mijn mening voldoende beargumenteerd op
welke gronden de voorstellen berusten. Ook zal bij de beantwoording van de
vragen over de afzonderlijke onderdelen van dit wetsvoorstel,
nader aangegeven worden waar de voorgestelde wijzigingen kunnen bijdragen
aan de praktijk van de opsporing. Een aanvullend toetsingskader is daarnaast
niet nodig. Wat betreft de opmerking van deze leden dat inmiddels toch op
grond van praktijkgevallen concreet moet kunnen worden aangegeven waar wettelijke
verruimingen wenselijk zijn, stel ik voorop dat dit wetsvoorstel voortvloeit
uit een doorlichting van de wetgeving. Tot die doorlichting is besloten, omdat
het kabinet niet wilde stilzitten tot de vaststelling dat bestaande bevoegdheden
tekortschieten met praktijkgevallen kon worden gestaafd. Het anti-terrorismebeleid
is er immers juist op gericht alles in het werk te stellen om te voorkomen
dat terroristen in hun opzet tot het plegen van een aanslag slagen dan wel
voor hun strafbaar handelen niet vervolgd kunnen worden. De doorlichting van
de wetgeving maakte duidelijk dat in het strafprocesrecht verdere verbeteringen
mogelijk waren om dat beleid te versterken. Zoals hierboven reeds is aangegeven,
en in het navolgende nader zal worden uitgewerkt, wordt inmiddels vanuit de
praktijk bevestigd dat de voorstellen aan die doelstelling voldoen.Aandacht vroegen deze leden ook voor het feit dat de verruimingen op het
gebied van het strafprocesrecht zien op alle terroristische misdrijven. Dat
bracht hen tot de juiste conclusie dat het wetsvoorstel het ook mogelijk wil
maken opsporingsbevoegdheden in te zetten bij aanwijzingen van het misdrijf
van artikel 161 Sr (vernieling waterkering/riolering), begaan met een terroristisch
oogmerk. Zij veronderstelden vervolgens dat de voorgestelde bevoegdheden ook
zouden kunnen worden toegepast bij aanwijzingen dat voorbereidingen worden
getroffen voor het maken van een afspraak tot het plegen van het misdrijf
van artikel 161 Sr met een terroristisch oogmerk. Dat kan inderdaad het geval
zijn. Toepassing van de voorgestelde bevoegdheden is telkens gerelateerd aan
een feit dat – als terroristisch misdrijf – strafbaar is gesteld.
Bij voorbereiding van samenspanning zullen dikwijls reeds plannen bestaan
tot de uitvoering van het overeen te komen misdrijf. Alsdan bestaat reeds
strafbaarheid uit hoofde van artikel 96, tweede lid, onder 4°, Sr.Zodra aanwijzingen bestaan over een begaan of te beramen terroristisch
misdrijf van welke aard dan ook is er naar mijn mening alle reden om ter verdere
opheldering van die aanwijzingen de toepassing van de voorgestelde bijzondere
opsporingsbevoegdheden mogelijk te maken. Ik wijs er in dit verband op, dat
het bij terroristische misdrijven gaat om bijzonder ernstige strafbare feiten
(vgl. artikel 83 Sr). Deze misdrijven kenmerken zich door een terroristisch
oogmerk. Volgens artikel 83a Sr gaat het dan om misdrijven die worden begaan «om
de bevolking of een deel der bevolking van een land ernstige vrees aan te
jagen, dan wel een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk
te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden, dan wel de fundamentele
politieke, constitutionele, economische of sociale structuren van een land
of een internationale organisatie ernstig te ontwrichten of te vernietigen».
Zowel de ernst van de als terroristische misdrijven aangewezen strafbare feiten,
als de bijzondere kwalijke intentie waarmee zij worden beraamd of begaan,
moeten naar mijn mening tot de conclusie leiden dat er geen aanleiding is
om uit een oogpunt van proportionaliteit de verruiming van de toepassingsmogelijkheden
van bijzondere opsporingsbevoegdheden te beperken tot een bepaalde categorie
van terroristische misdrijven. Juist de intenties en patronen van terroristische
criminaliteit maken dat tegen elk terroristisch misdrijf in een vroegtijdig
stadium moet kunnen worden opgetreden. Het vernielen van riolering met een
terroristisch oogmerk is op zichzelf reeds ernstig vanwege de te duchten consequenties
voor de volksgezondheid, maar kan bijvoorbeeld onderdeel uitmaken van een
reeks van terroristische misdrijven die een ernstige ontwrichting van de samenleving
beogen. Verdere realisering van die ernstige ontwrichting kan worden voorkomen door opsporingshandelingen te verrichten in de voorfase van
het eerste feit met een terroristisch oogmerk. Dat beoogt dit wetsvoorstel.Deze leden wilden voorts vernemen welke voorzieningen er zijn om bezwaar
te maken tegen de toepassing van een van de voorgestelde bevoegdheden door
personen ten aanzien van wie het openbaar ministerie besloten heeft dat van
verdere vervolging wordt afgezien. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt.
Voor de mogelijkheden tot het maken van bezwaar tegen de uitoefening van bevoegdheden
is het van belang onderscheid te maken tussen heimelijke bevoegdheden en bevoegdheden
met de uitoefening waarvan betrokkene aanstonds bekend wordt. Voor de voorstellen
tot verruiming van de heimelijke bevoegdheden geldt, evenals bij toepassing
van de bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheden, dat betrokkene in de regel
niet weet dat te zijnen aanzien een bevoegdheid is uitgeoefend. Daarom is
voorzien in de toepasselijkheid van de regeling van artikel 126bb Sv. Op grond
daarvan doet de officier van justitie aan betrokkene schriftelijk mededeling
van de uitoefening van de bevoegdheden, zodra het belang van het onderzoek
dat toelaat. Nadat betrokkene op de hoogte is gekomen van het feit dat tegen
hem een heimelijke bevoegdheid is uitgeoefend, kan hij in verband daarmee
een klacht indienen bij de politie of het openbaar ministerie. Ook een klacht
bij de Nationale ombudsman is in dat geval denkbaar of de adiëring van
de civiele rechter, bijvoorbeeld met het oog op schadevergoeding. Gebruikmaking
van genoemde klachtvoorzieningen ligt eveneens in de rede, indien betrokkene
van oordeel is dat hij ten onrechte onderworpen is aan een van de kenbare
onderzoeksbevoegdheden die worden voorgesteld. Het gaat daarbij om de artikelen
126zm tot en met 126zk Sv. Wat betreft het voorstel inzake de geheimhouding
van processtukken kan ik wijzen op de regeling van artikel 32 Sv. Dat artikel
voorziet in de mogelijkheid om een bezwaarschrift in te dienen tegen het onthouden
van de kennisneming van processtukken. Verder kan toepassing van de bevoegdheid
van artikel 30, tweede lid, Sv telkens aan de orde worden gesteld bij de behandeling
van beslissingen inzake (het voortduren) van de voorlopige hechtenis. Ten
aanzien van het voorstel betreffende de bewaring merk ik ten slotte op, dat
dat voorstel geen verandering brengt in de rechtsgang van artikel 69 Sv. De
verdachte kan de rechtbank om opheffing van het bevel tot bewaring verzoeken
en tegen een afwijzende beslissing op dit verzoek kan hij nog hoger beroep
instellen bij het gerechtshof (artikel 87, tweede lid, Sv).De aan het woord zijnde leden stelden vervolgens de vraag of ik bereid
ben het wetsvoorstel aan te vullen met een evaluatie- of horizonbepaling.
In antwoord op deze vraag zou ik graag voorop willen stellen dat een evaluatiebepaling
van geheel andere orde is dan een horizonbepaling. Een horizonbepaling beoogt
de werkingsduur van een regeling aan een bepaalde periode te verbinden. Daartoe
zie ik bij wettelijke maatregelen op het gebied van terrorismebestrijding
geen aanleiding. Bij gelegenheid van de schriftelijke en mondelinge behandeling
van het wetsvoorstel afgeschermde getuigen (Kamerstukken II 2004/05, 29 743,
nr. 27) heb ik mij reeds op dit standpunt gesteld. Een horizonbepaling
kan in de rede liggen, wanneer wordt voorzien dat de verschijnselen die tot
indiening van dit wetsvoorstel hebben geleid van snel voorbijgaande aard zijn.
Dat is bij het internationaal terrorisme helaas niet het geval. Gaat het er
om dat dit wetsvoorstel, nadat het tot wet is verheven en in werking is getreden,
op termijn wordt geëvalueerd, dan zeg ik deze leden gaarne toe een evaluatie-onderzoek
te willen laten verrichten. Daarvoor is echter niet nodig, dat het wetsvoorstel
wordt aangevuld met een daartoe strekkende bepaling.De verwijzing in de memorie van toelichting naar de aanslagen in Madrid
en de moord op de heer Th. van Gogh bracht deze leden nog tot de vraag of
het wetsvoorstel toepassing zal kunnen vinden, indien sprake is van terroristische
activiteiten van dierenactivistische of rechts-radicale zijde. Het antwoord
op die vraag luidt, dat het voor de toepassing van dit wetsvoorstel niet relevant
is door wie of welke organisatie dan wel vanuit welke overtuiging een terroristisch
misdrijf wordt beraamd of begaan. Aanknopingspunt vormt steeds het terroristisch
misdrijf. Zijn dierenrechtenactivisten of rechts-radicalen met een dergelijk
feit in verband te brengen, dan kunnen de bevoegdheden, voorgesteld in dit
wetsvoorstel, uiteraard ook tegen hen worden toegepast. Ten slotte wilden
deze leden weten in hoeverre bij de recente strafbare feiten tegen moskeeën,
zoals brandstichting en vernieling, het bestaan van een terroristisch oogmerk
al dan niet aan de orde was. Ik kan daarop antwoorden dat uit de gegevens
van het openbaar ministerie niet blijkt dat bij die strafbare feiten sprake
is geweest van brandstichting met terroristisch oogmerk.De leden van de fractie van de VVD gaven aan de voorstellen tot verruiming
van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven
te beschouwen als de logische pendant van de eerdere wetswijzigingen op het
gebied van het materiële strafrecht. Zij onderkenden de verschillende
bemoeilijkende factoren bij opsporingsonderzoek naar terroristische misdrijven,
waarvoor dit wetsvoorstel een oplossing beoogt te bieden. Het verheugt mij
dat deze leden van mening waren dat de voorgestelde wijzigingen op dat punt
voldoende waren onderbouwd. Met hen ben ik van mening dat een belangrijke
vraag bij nieuwe voorstellen op het gebied van de bestrijding van terrorisme
is of zij proportioneel zijn te achten. Die vraag beantwoord ik bevestigend
voor wat betreft de voorstellen die zijn opgenomen in dit wetsvoorstel. In
het navolgende zal ik daarop, ook in antwoord op vragen van deze leden, nog
terugkomen.De leden signaleerden voorts dat er in de memorie van toelichting op gewezen
wordt dat ook in andere Europese landen wetgeving is en wordt aangepast met
het oog op terrorismebestrijding. Dat bracht hen tot de vraag welke inspanningen
worden verricht om eenheid in die Europese wetgeving te krijgen. In antwoord
op deze vraag zou ik graag voorop willen stellen dat de samenwerking op strafrechtelijk
gebied binnen de Europese Unie op tweeërlei wijze wordt bevorderd. In
de eerste plaats worden instrumenten ontwikkeld waarin het beginsel van wederzijdse
erkenning van rechterlijke uitspraken toepassing vindt. Zo zijn inmiddels
totstandgekomen het kaderbesluit inzake het Europees aanhoudingsbevel, het
kaderbesluit inzake de tenuitvoerlegging in de Europese Unie van beslissingen
tot bevriezing van voorwerpen of bewijsstukken en het kaderbesluit inzake
de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van geldelijke sancties.
Het kaderbesluit inzake wederzijdse erkenning van confiscatiebeslissingen
wordt naar verwachting binnenkort vastgesteld. Verder lopen op dit moment
onderhandelingen over een kaderbesluit inzake het Europees bewijsverkrijgingsbevel
ter verkrijging van voorwerpen, documenten en gegevens voor gebruik in strafprocedures.
Toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van rechterlijke uitspraken
heeft als voordeel dat ondanks onderlinge verschillen in de strafwetgeving
van de EU-lidstaten doeltreffende samenwerking mogelijk is. Dat komt ook ten
goede aan een adequate terrorismebestrijding.Het tweede spoor waarlangs een nauwere Europese strafrechtelijke samenwerking
wordt bevorderd, is dat van harmonisatie van wetgeving. Op het terrein van
terrorismebestrijding vormt het kaderbesluit inzake terrorismebestrijding
daarvan het belangrijkste voorbeeld. Dit kaderbesluit is, als bekend, in de
Nederlandse strafwetgeving geïmplementeerd door de Wet terroristische
misdrijven. Ook de tweede en derde richtlijn inzake witwassen kan ik hier,
vanwege hun betekenis voor een doeltreffende aanpak van de financiering van
terrorisme, noemen als relevante voorbeelden van harmonisatie. Met betrekking
tot de harmonisatie van het strafprocesrecht kan worden vermeld dat de Europese
Commissie een voorstel heeft gedaan dat ziet op de onderlinge aanpassing van
de nationale wetgeving inzake de procedurele rechten van verdachten.
Naar verwachting zal de Commissie de komende jaren verdere voorstellen doen
met het oog op de harmonisatie van het strafprocesrecht. Naast voormelde initiatieven
in de sfeer van de wetgeving worden uiteraard op Europees niveau tal van andere
maatregelen getroffen om te komen tot een samenhangend anti-terrorismebeleid.
De Europese coördinator terrorismebestrijding, de heer G. de Vries, heeft
tot taak zorg te dragen voor een gecoördineerde Europese aanpak. Voor
een overzicht van het Europees beleid ter zake zou ik de leden graag nog willen
verwijzen naar mijn brief van 28 september 2005 inzake de actuele stand
van zaken betreffende het Europees terrorismebeleid (Kamerstukken II 2004/05,
23 490, nr. 391).Deze leden kan ik voorts meedelen dat de ontwikkeling van nieuwe wetgevende
instrumenten en andere maatregelen in de lidstaten van de Europese Unie wordt
gevolgd. Zodra daarbij blijkt van regelingen die ook hier te lande kunnen
bijdragen aan een adequate terrorismebestrijding, zullen deze nader in overweging
worden genomen. Ik merk op dat bij de meergenoemde doorlichting van de wetgeving
ook nadrukkelijk gekeken is naar de buitenlandse wetgeving. Verder wordt bijvoorbeeld
thans met het oog op de uitvoering van de motie Eerdmans inzake het strafbaar
stellen van het deelnemen aan terroristische opleidingskampen (Kamerstukken
II 2004/05, 29 754, nr. 13) bezien op welke wijze andere Europese
landen dergelijk gedrag beogen tegen te gaan. Ten slotte meld ik nog dat de
wetgeving op het terrein van terrorismebestrijding in de verschillende landen
een snelle ontwikkeling doormaakt. Dit brengt mee dat de stand van zaken van
nu slechts een momentopname betreft. Vaste gremia binnen het verband van de
Europese Unie bieden de mogelijkheid om constant op de hoogte te blijven van
nieuwe ontwikkelingen.De aan het woord zijnde leden brachten vervolgens in herinnering dat in
een eerdere versie van het wetsvoorstel bij enkele bevoegdheden niet langer
de eis werd gesteld dat het bevel van de officier van justitie schriftelijk
wordt gegeven. Het voorgestelde artikel 126za Sv stelt deze eis thans wel
voor deze bevoegdheden, zo constateerden deze leden terecht. Ik heb daarvoor
gekozen naar aanleiding van het advies van het openbaar ministerie over het
wetsvoorstel. Het openbaar ministerie stelde inderdaad een bredere benadering
voor van de vraag op welke wijze de administratieve verplichtingen voor het
gehele systeem van bijzondere opsporingsbevoegdheden kunnen worden teruggedrongen.
Dat voorstel is overgenomen. Daarbij heeft vooral meegewogen het feit dat
dit wetsvoorstel eerst en vooral een ruimere toepassing van de bijzondere
opsporingsbevoegdheden mogelijk wil maken. In hoeverre een vereenvoudiging
van de administratieve voorschriften bij de uitoefening van de bevoegdheden
kan worden doorgevoerd, zal worden bezien in het kader van de voorgenomen
herstructurering van het vooronderzoek.Vervolgens stelden deze leden de mogelijkheid van samenloop van de toegepaste
bevoegdheden aan de orde. Hierover zou ik willen opmerken dat bij een opsporingsonderzoek
dikwijls de toepassing van verschillende bevoegdheden mogelijk is en plaatsvindt.
Opsporingsonderzoek is gericht op de waarheidsvinding en in het licht daarvan
worden verschillende bevoegdheden ingezet. De toepassing van een bevoegdheid
wordt telkens getoetst aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.
Daaruit volgt of de inzet ervan, gelet op de opbouw en de stand van zaken
van het onderzoek, alsmede de mogelijkheid van alternatieven, gerechtvaardigd
kan worden geacht. Met dit antwoord hoop ik de leden van de VVD-fractie ook
te hebben kunnen geruststellen dat de bestaande afwegingscriteria voor de
toepassing van bevoegdheden onverkort van kracht blijven.De leden van de SP-fractie stelden vast dat verruimingen worden voorgesteld
om terroristische misdrijven effectiever te kunnen bestrijden, terwijl naar
hun mening ook dringende aandacht is vereist voor de aanpak van de
voedingsbodem van terrorisme. Die mening is ook het kabinet toegedaan, zo
moge onder meer blijken uit de nota «Radicalisme en radicalisering»
(Kamerstukken II 2004/05, 29 754, nr. 26) en de gedachtewisseling
die daarover inmiddels plaatsvond met de Tweede Kamer. Op het punt van de
kritiek van deze leden over de totstandkoming van dit wetsvoorstel vestig
ik er nogmaals de aandacht op dat het wetsvoorstel voortvloeit uit een doorlichting
van de wetgeving. Bij de overdenking van de voorstellen heeft steeds als uitgangspunt
gegolden dat opsporingshandelingen waarvan redelijkerwijs verwacht mag worden
dat zij kunnen bijdragen aan het voorkomen van een terroristische aanslag
of het vervolgen van strafbare feiten terzake, verricht moeten kunnen worden.
Er is niet gekozen voor een benadering waarbij wordt afgewacht tot praktijkvoorbeelden
de wenselijkheid van een verruiming zouden aantonen. Tegelijkertijd merk ik
op dat vanuit de praktijk ook is aangegeven dat de voorgestelde wijzigingen
wenselijk worden geacht.De aan het woord zijnde leden spraken voorts over de consequenties van
de onderhavige wetgeving voor het maatschappelijk klimaat. In dat verband
merk ik op dat dit wetsvoorstel zijn achtergrond vindt, zoals ook is uiteengezet
in de memorie van toelichting, in het vaste voornemen van het kabinet, te
doen wat mogelijk en wenselijk is om het vermogen van overheid en samenleving
om terroristische aanslagen te voorkomen, te versterken. Dat voornemen vloeit
voort uit de verantwoordelijkheid van de overheid burgers te beschermen tegen
terroristische aanslagen. Het wetsvoorstel beoogt verbeteringen aan te brengen
in het daarvoor benodigde opsporingsinstrumentarium. Aldus wil dit wetsvoorstel
door een effectievere bestrijding van terrorisme een bijdrage leveren aan
de veiligheid van de samenleving. De vrees van deze leden, dat het wetsvoorstel
door de wijziging van de regeling inzake de bewaring zou kunnen leiden tot
verdergaande radicalisering onder hiervoor vatbare groepen, deel ik niet.
Aan de bewaring gaat gewoonlijk inverzekeringstelling vooraf. Voor de inverzekingstelling
is een redelijk vermoeden van schuld vereist. Daaraan wijzigt dit wetsvoorstel
niets. Moeilijk voorstelbaar is waarom het enkele voorstel om bewaring op
lichtere gronden mogelijk te maken een radicaliserend effect teweeg zou kunnen
brengen, terwijl de criteria op basis waarvan een persoon aangehouden en in
verzekering kan worden gesteld geen wijziging ondergaan.De leden van de SP-fractie vroegen ook aandacht voor de uitspraak van
het Britse House of Lords van 16 december 2004 inzake het vasthouden
van een aantal terreurverdachten in strijd met het EVRM. Zij stelden mij de
vraag hoe ik de relatie zie tussen die uitspraak en de in dit wetsvoorstel
gedane voorstellen inzake de voorlopige hechtenis. De wetgeving die ter discussie
stond in de door deze leden bedoelde zaak betrof de Anti-terrorism, Crime
and Security Act 2001. Aan de orde waren de wettelijke bepalingen inzake immigratie
en asiel, in het bijzonder die, welke betrekking hebben op de mogelijkheid
om niet-Britse onderdanen in bewaring te stellen wegens mogelijke betrokkenheid
bij terroristische activiteiten. Het gaat daarbij ook om gevallen waarin er
geen direct verband is met een tegen die persoon of personen gerichte uitzetting.
Het betreft derhalve wetgeving van een wezenlijk andere aard dan de wijzigingen,
opgenomen in dit wetsvoorstel. Ik ben dan ook van mening dat aan de uitspraak
van het House of Lords geen gevolgtrekkingen kunnen worden verbonden waar
het gaat om de thans voorgestelde maatregelen met betrekking tot de voorlopige
hechtenis. Deze leden wilden ook weten of enkele van de voorgestelde maatregelen
die in andere landen al geïmplementeerd zijn al door het EHRM waren getoetst.
Naar mijn beste weten is dat niet het geval. Dit lijkt ook moeilijk voorstelbaar,
aangezien procedures bij het Europese Hof pas aanhangig gemaakt kunnen worden
nadat de nationale rechtsmiddelen zijn uitgeput. Aanscherpingen van de wetgeving
op het gebied van terrorismebestrijding hebben pas de afgelopen drie jaar
hun beslag gekregen. Met het doorlopen van nationale procedures is dikwijlsenkele jaren gemoeid. Datzelfde geldt voor de behandeling van een klacht
bij het EHRM.Deze leden sloten zich verder aan bij hetgeen de Raad van State heeft
opgemerkt over de naleving van de notificatieplicht bij bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Zij verzochten mij het wetsvoorstel aan te vullen met een voorziening om het
niet nakomen van de notificatieplicht te kunnen sanctioneren. Zoals deze leden
zelf reeds vermeldden, wordt aan een betere naleving van de plicht tot notificatie
gewerkt. Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden,
heb ik het openbaar ministerie verzocht maatregelen te treffen om tot een
goede naleving van deze plicht te komen (Kamerstukken II 2004/2005, 29 940,
nr. 1, blz. 6). Dit acht ik toereikend.De leden van de fractie van GroenLinks benadrukten de ernst van het terrorisme,
het onnoemelijk grote leed dat terroristische aanslagen toebrengt aan de directe
slachtoffers en de angst die bij burgers in de samenleving kan ontstaan. Niettemin
uitten zij hun zorgen over de ingrepen in de strafwetgeving en vreesden zij
dat in de strijd tegen het terrorisme afbreuk wordt gedaan aan de grondwettelijke
vrijheden. Ik ontken niet dat dit wetsvoorstel aangrijpt op vrijheden van
burgers. Daarbij geldt echter wel dat elk van de opgenomen voorstellen het
resultaat vormt van een zorgvuldige afweging van belangen. Tegenover de bescherming
van de grondwettelijke vrijheden staat ook de verantwoordelijkheid van de
overheid burgers te beschermen tegen terroristische aanslagen. Ik wijs in
dit verband ook op de Guidelines on human rights and the fight against terrorism
van de Raad van Europa waar in de preambule wordt gesproken over «the
imperative duty of States to protect their populations against possible terrorist
acts». Die verantwoordelijkheid brengt naar de mening van het kabinet
mee, dat het voorstellen moet bevorderen die het strafrechtelijk instrumentarium
verder kunnen vervolmaken om terroristische misdrijven te voorkomen.Met de leden van de fractie van GroenLinks ben ik van mening dat de notificatieplicht
na toepassing van dwangmiddelen nog niet optimaal wordt nageleefd. Zoals deze
leden opmerkten, klemt dit ook bij de voorgestelde bevoegdheden, nu de kans
niet uitgesloten is dat onschuldige burgers geconfronteerd worden met de toepassing
van deze bevoegdheden. Om die reden is, zoals in antwoord op een vraag van
de leden van de SP-fractie hiervoor ook aan de orde kwam, naar aanleiding
van de evaluatie van Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden aan het openbaar
ministerie verzocht maatregelen te treffen om tot een betere naleving van
de notificatieplicht te komen.Ook de leden van de fractie van D66 hadden, zo brachten zij naar voren,
met belangstelling kennisgenomen van dit wetsvoorstel. Het verheugt mij dat
zij de doelstelling van het wetsvoorstel steunden, waar de voorgestelde regeling
het politie en openbaar ministerie mogelijk wil maken om in een zo vroeg mogelijk
stadium te kunnen optreden ter voorkoming van terroristische aanslagen. Met
deze leden ben ik van mening dat regelgeving, ook die op het gebied van terrorismebestrijding,
effectief en noodzakelijk moet zijn. Dat kan tot gevolg hebben dat bij terrorisme
afwegingen anders uitvallen. Het ligt dan in de rede, dat ben ik met deze
leden eens, de voorgestelde maatregelen te beperken tot terroristische misdrijven.
Dat is ook het geval bij de verruimingen die in dit wetsvoorstel zijn opgenomen.
De leden spraken ook over evaluatie van wetgeving op het gebied van terrorismebestrijding
en over het opnemen van horizonbepalingen. Verder wilden zij graag geïnformeerd
worden over praktijkvoorbeelden, aan de hand waarvan aangegeven kan worden
in welke gevallen de nieuwe bevoegdheden van pas kunnen komen. Graag zou ik
de aan het woord zijnde leden voor een reactie op hun opmerkingen en vragen
daarover kortheidshalve willen verwijzen naar mijn eerder in deze nota gegeven antwoorden op gelijkluidende vragen en opmerkingen van de leden
van de fractie van de PvdA.Deze leden pleitten ervoor om het instrumentarium voor de opsporing en
vervolging van terroristische misdrijven af te bakenen van het klassieke instrumentarium
voor de opsporing en vervolging. Zij vroegen mij waarom dat in het voorliggende
wetsvoorstel niet is gebeurd. In antwoord op deze vraag stel ik voorop dat
dit wetsvoorstel merendeels bevoegdheden ter beschikking wil stellen bij het
bestaan van aanwijzingen of een verdenking van een terroristisch misdrijf.
In die zin zijn de voorgestelde ruimere mogelijkheden tot opsporing en vervolging
nadrukkelijk afgebakend van de opsporingsbevoegdheden die kunnen worden toegepast
bij andere vormen van criminaliteit. Het voorstel tot invoeging van een aparte
titel, houdende bijzondere bevoegdheden tot opsporing van terroristische misdrijven,
illustreert dit bijvoorbeeld goed. Deze leden vroegen verder waarom niet begonnen
is met een wetboek van terroristische misdrijven. Over deze suggestie merk
ik op dat van de kant van het kabinet daartoe nimmer het voornemen kenbaar
is gemaakt, en dat ook niet voornemens is te doen. Naar mijn mening is daarvoor
om de navolgende reden ook geen enkele aanleiding. Terroristische criminaliteit
blijft criminaliteit. Georganiseerde criminaliteit is bijvoorbeeld ook een
specifieke, ernstige vorm van criminaliteit waarvoor in een aantal opzichten
een ruimer gebruik van bevoegdheden mogelijk is dan ingeval van opsporing
van klassieke vormen van criminaliteit. Ook dat heeft nimmer tot de overweging
geleid om een afzonderlijke regeling buiten de bestaande wetboeken van strafrecht
en strafvordering te treffen. De aan het woord zijnde leden moeten voorts
bedenken dat de «afwijkende» regels veruit in de minderheid zijn.
In een afzonderlijk wetboek van terroristische misdrijven zou derhalve het
merendeel van de bestaande voorzieningen van straf- en strafprocesrechtelijke
aard van overeenkomstige toepassing moeten worden verklaard. Dat kan leiden
tot allerlei complicaties en levert voor de praktijk weinig toegankelijke
wetgeving op. Bij de voorstellen tot aanscherping van de wetgeving op het
gebied van het strafrecht en strafprocesrecht met het oog op een adequate
terrorismebestrijding is daarom dan ook steeds als uitgangspunt gekozen dat
deze moeten worden ingepast in de bestaande strafwetgeving, en afwijkingen
ten opzichte van de geldende voorzieningen van straf- en strafprocesrechtelijke
aard toereikend beargumenteerd moeten worden. Juist die inpassing bevordert
de noodzaak tot een deugdelijke motivering. Dit wetsvoorstel getuigt daarvan.
In dit verband breng ik de aan het woord zijnde leden in herinnering dat zij
eerder, tijdens de behandeling van het wetsvoorstel terroristische misdrijven
(Handelingen II 2003/04, blz. 2390), konden instemmen met deze keuze
voor inpassing in de bestaande systematiek.Vervolgens wilden ook deze leden weten waarom de werking van het wetsvoorstel
niet beperkt wordt tot terroristische levensdelicten. Deze vraag heb ik eerder
in deze nota reeds beantwoord in reactie op vragen van de leden van de PvdA-fractie.
Graag zou ik de aan het woord zijnde leden op deze plaats willen verwijzen
naar die reactie. Gevraagd werd ook in kort bestek te schetsen of de wettelijke
regeling betreffende de toepassing van opsporingsbevoegdheden in andere Europese
landen op dezelfde wijze aan de terrorismedreiging is aangepast en of voor
andere alternatieven is gekozen dan wel geen aanpassing heeft plaatsgevonden.
Ik kan deze leden antwoorden dat in tal van andere Europese landen de wetgeving
met het oog op terrorismebestrijding wordt aangepast. Bij die aanpassingen
wordt uiteraard aangesloten bij de wettelijke systematiek die in het desbetreffende
land gebruikelijk is. Die verschilt van lidstaat tot lidstaat. Ik kan melden
dat het Franse Wetboek van Strafvordering met het oog op de bestrijding van
terrorisme afzonderlijke regelingen kent voor de bevoegdheden tot doorzoeking
en inbeslagneming, alsmede voor het gebruik van technische opsporingsmethoden.
Ook de Engelse wetgeving kent speciale bevoegdheden. In dat land spelen overigens
in zijn algemeenheid de proportionaliteit en de subsidiariteit
als toepassingsvoorwaarden voor bijzondere opsporingsmethoden een belangrijkere
rol dan een bepaalde mate van verdenking van een strafbaar feit. Net als in
Duitsland staat het opsporingsdoel voorop. Zo zijn in Duitsland bijzondere
opsporingsmethoden tijdens de fase van de «Vorfeldaufklärung»
geregeld in politiewetten van de verschillende deelstaten. De inzet van deze
methoden is in die gevallen niet gekoppeld aan een verdenkingsvereiste, maar
juist bedoeld om informatie te verzamelen die kan leiden tot een redelijke
verdenking van een strafbaar feit (zie voor een analyse; Dwangmiddelen en
rechtsmiddelen, red. M.S. Groenhuijsen en G. Knigge, blz. 513–518
en blz. 525–533). De wetgeving in deze landen biedt derhalve reeds
ruime mogelijkheden tot opsporing van terroristische misdrijven. Verder kan
ik erop wijzen dat recente wetswijzigingen in Italië de regeling inzake
telefoontaps, direct afluisteren en infiltratie heeft uitgebreid om het internationaal
terrorisme tegen te gaan. Ten slotte verdient vermelding dat de Spaanse wetgeving
ter bestrijding van terrorisme de onderzoeksrechter een grote mate van vrijheid
geeft waar het gaat om de inzet van dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden.
Nederland staat in dit opzicht derhalve zeker niet alleen.Voor een antwoord op de laatste vraag van deze leden over het opnemen
van een horizonbepaling en een evaluatiebepaling, specifiek in dit wetsvoorstel,
verwijs ik naar mijn reactie eerder in deze nota op een gelijkluidende vraag
van de leden van de PvdA-fractie.De leden van de fractie van de ChristenUnie, die eveneens hun belangstelling
kenbaar maakten voor het wetsvoorstel, merkten op de voorstellen in vele opzichten
een wezenlijker stap in de strijd tegen het terrorisme te vinden dan de eerdere
Wet terroristische misdrijven. Zij achtten het daarom te meer aangewezen nut
en noodzaak van dit wetsvoorstel zorgvuldig onder ogen te zien. Die stellingname
kan ik onderschrijven. Ik spreek daarbij de hoop uit dat deze nota kan bijdragen
aan verdere verduidelijking.Deze leden meenden verder dat het Wetboek van Strafrecht wel een definitie
geeft van terroristische misdrijven, maar dat het onderscheid met andere ernstige
strafbare feiten in de praktijk van de opsporing toch minder helder zal zijn
dan in de fase waarin het opsporingsonderzoek is afgerond. Zij vroegen zich
in dit verband af of hierdoor niet het risico ontstaat dat in de opsporingsfase
zaken door elkaar gaan lopen, in de zin dat bevoegdheden worden gebruikt die
alleen bij aanwijzingen van een terroristisch misdrijf mogen worden toegepast,
om – wat later blijkt – «gewone» misdrijven op te
sporen. Hierover merk ik graag het volgende op. Zoals deze leden zelf reeds
aangaven, vormt een belangrijk verschil tussen «gewone» misdrijven
en terroristische misdrijven de aanwezigheid van een terroristisch oogmerk.
Van dat oogmerk moet reeds een beeld bestaan tijdens de opsporingsfase. Is
dit niet het geval, dan kan de inzet van de bevoegdheden op grond van aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf niet worden gerechtvaardigd. Het risico dat
bevoegdheden meteen al in eerste instantie abusievelijk worden ingezet voor
de opsporing van andere dan terroristische misdrijven acht ik derhalve gering.
Niet uitgesloten is echter, dat uiteindelijk bij de berechting wordt teruggevallen
op een subsidiair tenlastegelegd niet-terroristisch misdrijf, bijvoorbeeld
omdat het terroristisch oogmerk niet kan worden bewezen. Dergelijke situaties
doen zich ook nu al voor. Te denken valt aan het geval waarin bijzondere opsporingsbevoegdheden
zijn toegepast wegens verdenking van een misdrijf waarvoor dat is toegelaten,
terwijl uiteindelijk wordt veroordeeld voor een misdrijf in verband met de
opsporing waarvan deze bijzondere bevoegdheid niet had mogen worden toegepast.
Bijzondere consequenties voor de uitkomst van de desbetreffende strafzaak
heeft dat niet. Dit zal ook zo zijn wanneer bijvoorbeeld aanvankelijk aanwijzingen
bestonden van een brandstichting met een terroristisch oogmerk, terwijl uiteindelijk het terroristisch oogmerk bij deze brandstichting niet
bewezen kan worden.Met deze leden ben ik van mening dat het bij terroristische misdrijven
ook kan gaan om feiten waarbij het oogmerk in betekenis uitstijgt boven de
daad zelf. Ik denk dan vooral aan de misdrijven die de voorbereiding behelzen
van zeer ernstige terroristische misdrijven. In dit verband vroegen de aan
het woord zijnde leden mij of het, in dit licht, overweging verdient om de
beslissing over de inzet van bevoegdheden niet aan de rechter-commissaris
te laten, maar op een hoger niveau te tillen. Graag zou ik, in antwoord op
deze vraag, willen verduidelijken dat de officier van justitie bij de meeste
bevoegdheden, hier voorgesteld, de autoriteit is die het bevel tot toepassing
geeft. Aangesloten is bij de systematiek van bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Doorslaggevend voor de toedeling van deze, en andere, bevoegdheden aan autoriteiten
is een aantal factoren, waaronder de zwaarte van de inbreuk, die op een grondrecht
van de burger wordt gemaakt. Er is geen aanleiding om bij terroristische misdrijven
tot een andere bevoegdheidstoedeling te komen.2. Hoofdlijnen2.1 Het materieel rechtDe leden van de fractie van de VVD maakten opmerkingen en stelden vragen
over de achtergrond en consequenties van de voorgestelde wijziging van artikel
46 Sr. Graag beantwoord ik deze vragen als volgt.Op grond van artikel 46 Sr is thans strafbaar, de voorbereiding van een
misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van acht
jaren of meer is gesteld, wanneer de dader opzettelijk voorwerpen, stoffen,
informatiedragers, ruimten of vervoermiddelen kennelijk bestemd tot het begaan
van dat misdrijf verwerft, vervaardigt, invoert, doorvoert, uitvoert of voorhanden
heeft. Over de vraag wat voor het bewijs van het bestanddeel «kennelijk»
nodig is, bestaat in de literatuur geen eenduidige mening. Sommigen leggen
er de nadruk op dat uit de aard van het voorbereidingsmiddel de objectieve
bestemming tot het criminele doel moet blijken, anderen betogen dat de criminele
intentie van de dader ook voor het bewijs van de kennelijke bestemdheid mag
meetellen. De gepubliceerde jurisprudentie van de Hoge Raad lijkt zich aan
te sluiten bij laatstvermelde interpretatie; aan de «kennelijkheid»
van de criminele bestemming worden niet al te hoge eisen gesteld (vgl. HR
20 oktober 1998, NJ 1999, 64 en HR 17 september 2002, NJ 2002, 626).
Bij deze stand van zaken stel ik voor om duidelijkheid te scheppen door het
bestanddeel «kennelijk» te schrappen. Deze duidelijkheid bestaat
er aldus in, dat reeds uit de wettelijke delictsomschrijving zal blijken dat
het bewijs van de criminele bestemming van het voorbereidingsmiddel tevens
kan worden afgeleid uit het opzet van de voorbereider. Hierdoor wordt het
misverstand weggenomen dat voor het voorbereidingsmiddel geldt dat de misdadige
bestemming daarvan steeds zou moeten blijken uit de eigenschappen van dit
middel.Ik kan deze leden verder geruststellen dat de wijziging niet tot gevolg
zal hebben dat de misdadige bestemming van een voorwerp in zijn geheel niet
meer bewezen behoeft te worden. Het voorhanden hebben van alledaagse middelen –
om het voorbeeld van deze leden aan te halen – levert pas een strafbare
voorbereiding op als de verkeerde, criminele bestemming die de dader voor
deze middelen heeft, kan worden bewezen. Voor het vereiste opzet en de vereiste
bestemming geldt dat deze uit alle mogelijke bewijsmiddelen kunnen volgen
(bijvoorbeeld het proces-verbaal van verhoor van de verdachte, een getuigenverklaring
of een tapverslag). Daarbij kan overigens ook de aard van een alledaags voorwerp,
zoals een mes, tezamen met een getuigenverklaring, voor het bewijs van de
strafbare voorbereiding van belang zijn. Ik kan verder nog verduidelijken
dat gedragingen die in de voorstelling van de dader bedoeld zijn
als voorbereiding van een terroristisch misdrijf, maar die niet daadwerkelijk
als voorbereiding van een dergelijk misdrijf kunnen worden beschouwd, niet
onder artikel 46 Sr vallen. Wanneer derhalve het voorhanden hebben van een
alledaags voorwerp feitelijk niet de voorbereiding van het terroristische
misdrijf oplevert, zal de delictsomschrijving van artikel 46 Sr niet kunnen
worden vervuld.2.2 Bijzondere opsporingsbevoegdhedenDe leden van de fractie van het CDA refereerden aan een passage in de
memorie van toelichting waarin het standpunt wordt ingenomen dat een verdenking
in het algemeen een adequate basis vormt voor de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Zij stelden naar aanleiding daarvan een vraag over de betekenis van het verdenkingsvereiste,
mede in het licht van artikel 27 Sv.Graag verduidelijk ik deze leden dat het Wetboek van Strafvordering aan
de opsporingsambtenaar diverse opsporingsbevoegdheden toekent die met elkaar
gemeen hebben dat daarvoor een verdenkingsvereiste geldt. Het verdenkingsvereiste
is evenwel niet voor elke bevoegdheid hetzelfde. Tal van bevoegdheden zijn
gekoppeld aan het criterium van een verdachte in de zin van artikel 27 Sv.
Te denken valt aan de aanhoudingsbevoegdheid, de inverzekeringstelling en
de voorlopige hechtenis alsmede de daaraan verbonden bevoegdheden. In die
gevallen wordt geëist dat er tegen de persoon van de verdachte een verdenking
bestaat dat hij een strafbaar feit heeft begaan. Andere bevoegdheden, bijvoorbeeld
de inbeslagneming op grond van artikel 96 Sv en de in titel IVa geregelde
bijzondere bevoegdheden tot opsporing, zijn gekoppeld aan de redelijke verdenking,
dat er een strafbaar feit is begaan. Omtrent de dader behoeft dan nog niets
bekend te zijn. Wat betreft de bijzondere opsporingsbevoegdheden welke opgenomen
zijn in titel V kan het daarbij zelfs mede gaan om een verdenking van mogelijk
nog te begane strafbare feiten. Bij deze – meer op het strafbare feit
gerichte – verdenkingseis gaat het derhalve niet om een waarborg dat
een bevoegdheid pas mag worden toegepast wanneer tegen een persoon een verdenking
bestaat. De verdenkingseis geldt hier vooral om te voorkomen dat bevoegdheden
die voor burgers zeer belastend kunnen zijn, worden ingezet zonder dat daartoe
het vermoeden van een strafbaar feit bestaat.Tot mijn genoegen gaven deze leden verder aan dat de memorie van toelichting
een verhelderende uiteenzetting bevat over de betekenis van het begrip «aanwijzingen».
De daarbij gemaakte opmerking dat de praktijk ruimschoots heeft bewezen dat
dit begrip voldoende bepaald is voor de inzet van bevoegdheden moet worden
begrepen tegen de achtergrond van het feit dat in het kader van de toepassing
van de Wet op de economische delicten (WED) en de Wet wapens en munitie (WWM)
reeds geruime tijd gewerkt wordt met het begrip «aanwijzingen».
Niet is gebleken dat zich hierbij specifieke problemen voordoen. In de gepubliceerde
rechtspraak met betrekking tot de toepassing van bevoegdheden op grond van
deze wetgeving kunnen daarvoor evenmin aanknopingspunten worden gevonden.Deze leden zagen het juist dat de voorgestelde titels inzake de bijzondere
bevoegdheden tot opsporing van terroristische misdrijven een verruiming van
de toepassingsmogelijkheden van bijzondere opsporingsbevoegdheden beogen.
Voorgesteld wordt de inzet van deze bevoegdheden mogelijk te maken bij aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf. De overige waarborgen die besloten liggen
in de wettelijke regeling van de bijzondere opsporingsbevoegdheden blijven
ongewijzigd. Het is de officier van justitie die het bevel geeft tot toepassing
van de bevoegdheid. Bij de bevoegdheden inzake het opnemen van communicatie
(artikelen 126zf Sv en 126zg Sv) is vereist dat de rechter-commissaris een
machtiging verleent. Verder moet het onderzoeksbelang de bevoegdheidstoepassing
rechtvaardigen, hetgeen een toetsing aan de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit impliceert. Ook dient steeds voorzien te worden in schriftelijke
verantwoording van de inzet van de bevoegdheden. Tegen de achtergrond van
deze waarborgen zie ik geen reëel risico dat de bevoegdheden zullen worden
ingezet ter opsporing van andere misdrijven dan terroristische misdrijven.
Het belangrijkste aanknopingspunt vormt immers het terroristisch misdrijf.
De inzet van de bevoegdheden tot opsporing van dat feit moet worden verantwoord.Over de voorgestelde definitie van opsporingsonderzoek merkten de leden
van de CDA-fractie nog op, dat wanneer aan een willekeurige burger gevraagd
zou worden wat een opsporingsonderzoek behelst, dat dan waarschijnlijk de
waarheid aan het licht brengen voorop zou staan. Daarom stelden zij de vraag
of het niet zinvol zou zijn aan de definitie toe te voegen «met het
oog op het zoveel mogelijk aan het licht brengen van de waarheid». Deze
leden kan ik antwoorden dat in het voorgestelde opsporingsbegrip «het
onderzoek naar de materiële waarheid» reeds als doel van de opsporing
wordt benoemd. Dit wordt tot uitdrukking gebracht door de zinsnede «met
het oog op het nemen van strafvorderlijke beslissingen». Bij het nemen
van een strafvorderlijke beslissing gaat het bijvoorbeeld om de vervolgingsbeslissing,
de beslissing tot aanhouding voor verhoor, maar ook om de bewijswaardering.
De officier van justitie is immers ook gehouden tot een oordeel over de bewijsbaarheid
van het strafbaar feit. Dit omvat ook de waardering van mogelijk ontlastend
materiaal. Kortom, opsporingsonderzoek is mede gericht op de waarheidsvinding.
Tegelijk moet worden bedacht dat opsporing, naast onderzoek naar de materiële
waarheid, eveneens omvat onderzoeksverrichtingen met het oog op de naar aanleiding
van een strafbaar feit op te leggen sancties, maatregelen of voorzieningen.
Voorbeelden daarvan zijn het strafrechtelijk financieel onderzoek, het conservatoir
beslag en de aanhouding van een verdachte om diens vlucht te beletten. Wordt
nu aan de voorgestelde definitie, zoals door deze leden werd gesuggereerd, «met
het oog op het zoveel mogelijk aan het licht brengen van de waarheid»
toegevoegd, dan zou in de eerste plaats onduidelijkheid kunnen rijzen over
de vraag of laatstvermelde activiteiten ook nog wel onder het begrip «opsporing»
vallen. In de tweede plaats zou daardoor de definitie een gedeeltelijk dubbele
doelstelling bevatten van inhoudelijk gelijke aard. Beide consequenties acht
ik ongewenst.Deze leden stelden met betrekking tot de voorgestelde verruiming van de
mogelijkheden tot toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden ook het
wetsvoorstel bestuurlijke maatregelen nationale veiligheid aan de orde. Zij
merkten op dat voor deze bestuurlijke maatregelen het voorbeeld van het bezoeken
van een opleidingskamp voor terroristen naar voren is gebracht en vroegen
mij of dat gegeven niet ook een relevante aanwijzing in de zin van dit wetsvoorstel
kan zijn. Wat betreft de toepasselijke criteria bij het wetsvoorstel bestuurlijke
maatregelen nationale veiligheid komt het mij wenselijk voor de discussie
daarover te voeren bij gelegenheid van de schriftelijke en mondelinge behandeling
van dat wetsvoorstel. Wel kan ik bevestigen dat informatie over iemands deelname
aan een opleidingskamp voor terroristen onder omstandigheden inderdaad een
bouwsteen kan vormen voor het aannemen van aanwijzingen van een terroristisch
misdrijf als bedoeld in de voorgestelde titel Vb. Ook in relatie tot het verkennend
onderzoek vroegen deze leden zich af wat nu precies het verschil is tussen
de aanwijzingen van artikel 126gg Sv en die, welke de basis kunnen vormen
voor de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden. Graag verduidelijk ik
dat de aanwijzingen van artikel 126gg Sv niet zien op een concreet terroristisch
misdrijf. Dat is wel het geval bij de opsporingsbevoegdheden. Bij het verkennend
onderzoek hebben de aanwijzingen blijkens de wettelijke formulering betrekking
op feiten en omstandigheden die erop wijzen dat binnen verzamelingen
van personen misdrijven worden beraamd of gepleegd. Juist doordat de verzameling
van personen het object van het onderzoek vormt, zijn de aanwijzingen van
het verkennend onderzoek derhalve anders van karakter dan de aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf.De leden van de fractie van de PvdA gaven aan dat de voorgestelde regeling
de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden bij terroristische misdrijven
op een aantal punten verruimt. Graag zou ik in dit verband willen verduidelijken
dat de voorgestelde wijziging slechts de voorwaarden voor de toepassing van
de bijzondere opsporingsbevoegdheden betreft. Op andere onderdelen van de
wettelijke regeling betreffende de bijzondere opsporingsbevoegdheden worden
geen verruimingen voorgesteld.Deze leden brachten naar voren dat het criterium van «aanwijzingen»
verschilt van het gebruikelijke criterium «verdenking van enig strafbaar
feit». Hierover merk ik op dat de wet de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden
inderdaad in beginsel koppelt aan de eis van de verdenking van een strafbaar
feit. Het kan daarbij gaan om gevallen waarin de verdenking van elk misdrijf
volstaat, en om gevallen waarin slechts de verdenking van ernstiger misdrijven
toepassing van de bevoegdheden rechtvaardigt. Bij de bevoegdheden van titel
V vormt evenwel niet de verdenking van een strafbaar feit het criterium voor
de inzet van de bevoegdheid, maar, kort gezegd, het redelijk vermoeden van
georganiseerde criminaliteit. Het gebruikelijke verdenkingscriterium is derhalve
niet in alle gevallen doorslaggevend.Verder merkten deze leden op dat de voorgestelde verruiming meebrengt
dat de persoon tegen wie de bevoegdheid wordt ingezet zelf niet betrokken
behoeft te zijn bij het terroristische misdrijf. Ik stel evenwel vast dat
ook toepassing van bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheden in veel gevallen
mogelijk is tegen anderen dan de verdachte. Zo zal de tenuitvoerlegging van
tapbevoegdheden en observatie noodzakelijkerwijs meer mensen dan de verdachte
raken. In dit opzicht is er geen verandering.Benadrukt werd door deze leden dat de aanwijzingen betrekking zouden kunnen
hebben op nog te begane terroristische misdrijven. Ik roep in herinnering
dat titel V bevoegdheidstoepassing legitimeert bij een redelijk vermoeden
dat in georganiseerd verband misdrijven worden «beraamd of gepleegd».
Bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheden kunnen derhalve ook nu al mede
worden ingezet in verband met toekomstige strafbare feiten.Ten slotte stelden de aan het woord zijnde leden dat de aanwijzingen geen
betrekking hoeven te hebben op een concreet terroristisch misdrijf. Daarvoor
zou ik willen verwijzen naar de omschrijving van aanwijzingen die ik heb gegeven
in de memorie van toelichting. Van aanwijzingen van een terroristisch misdrijf
is sprake indien de beschikbare informatie feiten en omstandigheden bevat
die erop duiden dat daadwerkelijk een terroristisch misdrijf zou zijn of zal
worden gepleegd. Met inachtneming van het vorenstaande kan ik deze leden desgevraagd
dan ook bevestigen dat het voorstel het mogelijk maakt bijzondere opsporingsbevoegdheden
eerder toe te passen. Over de frequentie van de inzet in de toekomst kan ik
geen inschatting maken. Dat is uiteraard afhankelijk van de informatie die
beschikbaar zal zijn over thans nog niet bekende misdrijven.Vervolgens stelden deze leden terecht vast dat recente wijzigingen van
het materiële strafrecht, zoals de strafbaarstelling van de samenspanning
tot de ernstigste terroristische misdrijven, het bereik van de strafrechtelijke
aansprakelijkheid in de voorfase van het te plegen terroristische misdrijf
heeft verruimd. In relatie tot de inzet van de voorgestelde bevoegdheden wordt
het hierdoor mogelijk dat bij aanwijzingen van een samenspanning tot een van
de ernstigste terroristische misdrijven de officier van justitie het
bevel kan geven tot toepassing van een bijzondere opsporingsbevoegdheid. Deze
leden spraken in dit verband over aanwijzingen inzake het beramen van een
nog te plegen samenspanning.Graag stel ik voorop dat de voorgestelde bevoegdheden kunnen worden toegepast
bij aanwijzingen van een terroristisch misdrijf. Daarvan is sprake indien
de beschikbare informatie feiten en omstandigheden bevat die erop duiden dat
daadwerkelijk een terroristisch misdrijf zou zijn of zal worden gepleegd.
Kern is daarbij het eerste gedeelte: aanwijzingen dat een terroristisch misdrijf
zou zijn gepleegd. Aanwijzingen dat een misdrijf zal worden gepleegd, leveren
gewoonlijk ook aanwijzingen op dat een misdrijf is gepleegd. Ik kan dit illustreren
aan de hand van het voorbeeld dat deze leden zelf aanvoerden, het beramen
van een samenspanning. Stel een tipgever is uitgenodigd op een hotelkamer
voor een samenkomst om afspraken te maken over het plegen van een aanslag.
In dat geval zullen gewoonlijk ook reeds plannen bestaan voor de uitvoering
van dat misdrijf. Het «in gereedheid brengen» en «onder
zich hebben» van dergelijke plannen zijn strafbaar gesteld in artikel
96, tweede lid, onder 4°, Sr. De inzet van de bevoegdheden kan derhalve
gebaseerd worden op aanwijzingen dat een strafbaar feit zou zijn of zal worden
gepleegd.Tegelijk maakt het voorbeeld duidelijk waarom ook de aanwijzingen dat
een strafbaar feit zal worden gepleegd toereikend moeten zijn. Ook in het
geval de tipgever aangeeft dat de plannen ter plekke uitgebroed gaan worden,
en dus nog niet in voldoende mate geconcretiseerd zijn, moet kunnen worden
opgespoord.Deze leden gingen voorts in op de betekenis van het begrip aanwijzingen.
Zo wilden zij onder meer weten waarom ter zake geen wettelijke omschrijving
wordt voorgesteld, en of bewust is gekozen voor de meervoudsvorm. Graag merk
ik naar aanleiding van deze vragen en opmerkingen het volgende op.Ik stel voorop dat het begrip «aanwijzingen» niet nieuw is
in relatie tot strafvorderlijke bevoegdheden. Dat gegeven kwam hierboven,
in antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie, ook reeds aan de orde.
In het kader van de toepassing van de WED en de WWM wordt ook gewerkt met
dit criterium. In de artikelen 51 en 52 WWM wordt de toepassing van bepaalde
bevoegdheden toegestaan bij aanwijzingen dat een strafbaar feit zal worden
gepleegd waarbij wapens zullen worden gebruikt. De aansluiting bij de bestaande
begrippen verklaart ook, daarnaar vroegen de leden, waarom de meervoudsvorm
wordt gehanteerd. Afgezien daarvan geeft de meervoudsvorm taalkundig beter
uitdrukking aan de situatie waarop wordt gedoeld. Toegesneden op terroristische
misdrijven gaat het erom, het zij herhaald, dat informatie beschikbaar is
die feiten en omstandigheden bevat die erop duiden dat daadwerkelijk een terroristisch
misdrijf zou zijn of zal worden gepleegd. Welk synoniem voor «aanwijzingen»
kan worden gegeven of welke betekenis van aanwijzingen in de Grote Van Dale
relevant is, doet bij het gegeven van voormelde omschrijving derhalve niet
ter zake.Ik heb er om een aantal redenen niet voor gekozen om een wettelijke omschrijving
van het begrip aanwijzingen voor te stellen. In de eerste plaats is bij de
opsporing van economische delicten gebleken dat de praktijk goed uit de voeten
kan met een criterium waarin het begrip aanwijzingen centraal staat. Een tweede
reden hangt daarmee samen; een wettelijke definitie bergt het risico in zich
van afbakeningsproblemen. De vraag wordt dan immers of, en zo ja, in hoeverre
de strafvorderlijke definitie van aanwijzingen doorwerkt in de toekomstige
toepassing van de WED en de WWM. In de derde plaats laat het zich moeilijk
voorstellen dat met een wettelijke omschrijving daadwerkelijk een nadere precisering
kan worden verwezenlijkt. Welke toegevoegde waarde zou het hebben als omtrent
de aanwijzingen wordt bepaald dat deze gebaseerd moeten zijn op feiten en
omstandigheden? Dat spreekt immers voor zich. Ten slotte wijs ik erop dat het wetboek evenmin het begrip verdenking van een strafbaar feit nader
definieert. De praktijk redt zich desondanks goed met het geven van invulling
aan dit toepassingscriterium. De opvatting van deze leden, dat met een wettelijke
omschrijving van het begrip aanwijzingen de rechtszekerheid zou worden gediend
en de rechter een beter en concreter handvat zou worden geboden voor de toetsing
van de inzet van de voorgestelde bevoegdheden, kan ik dan ook, gelet op het
vorenstaande, niet onderschrijven.Ik kan verder bevestigen dat de keuze voor het begrip aanwijzingen mede
is ingegeven door het feit dat uit jurisprudentie over de toepassing van bepaalde
opsporingsbevoegdheden in het kader van de WED blijkt dat «in het belang
van de opsporing» in die zin kan worden uitgelegd, dat aanwijzingen
van een economisch delict volstaan om de bevoegdheid te mogen gebruiken. De
keuze voor het wettelijke WED-criterium «in het belang van de opsporing»
had minder in de rede gelegen. In het kader van het Wetboek van Strafvordering
dringt zich dan immers meteen de vraag op hoe die clausule zich verhoudt tot
het opsporingsbegrip in artikel 132a Sv, gewijzigd als voorgesteld. Bovendien
is de keuze voor het criterium van «aanwijzingen» mede gebaseerd
op het feit dat het begrip ook bekend is bij de toepassing van de WWM. Aangezien
voor aansluiting bij het begrippenkader van die wetten gekozen is, is niet
overwogen aan het begrip «aanwijzingen» toe te voegen dat deze
concreet moeten zijn. Zou daartoe wel worden overgegaan, dan kan de onterechte
indruk ontstaan dat de aanwijzingen voor de toepassing van de bevoegdheden
in het kader van de WED en de WWM niet concreet behoeven te zijn. Verder kan
ik erop wijzen dat de formulering uit de WWM «indien daartoe redelijkerwijs
aanleiding is» in de voorgestelde bevoegdheden terug te vinden is in
het vereiste dat het onderzoeksbelang de bevoegdheidstoepassing moet rechtvaardigen.
Daaruit volgt dat aan de inzet van de bevoegdheden telkens een toetsing aan
de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit vooraf dient te gaan.
Die toetsing is overigens van andere aard dan de waardering van de beschikbare
informatie op betrouwbaarheid. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat
aan informatie eerder aanwijzingen zullen worden ontleend die toepassing van
deze bevoegdheden rechtvaardigen naarmate deze informatie betrouwbaarder is.
Bevestiging van bepaalde informatie uit een andere bron kan daarbij ook een
rol spelen. Ook gegevens die afzonderlijk moeilijk te verifiëren zijn,
kunnen tezamen aanwijzingen opleveren. Algemene regels kunnen evenwel niet
worden gegeven.Met bovenstaande toelichting vertrouw ik erop toereikend te hebben uiteengezet,
dat de keuze voor het begrippenkader van «aanwijzingen» en «in
het belang van het onderzoek» zijn achtergrond vindt in de wens om aansluiting
te zoeken bij bestaande werkbare criteria. Tegelijkertijd moet het ook gaan
om begrippen die redactioneel gezien zoveel mogelijk aansluiten bij de terminologie
die reeds wordt gebezigd in de artikelen van het Wetboek van Strafvordering
die strafvorderlijke bevoegdheden omschrijven. Hierdoor wordt mijns inziens
voorkomen dat rechtsonzekerheid ontstaat, een situatie die mij vanzelfsprekend
net zomin als de aan het woord zijnde leden zou aanspreken. Graag herhaal
ik hier, mede in dat licht, het in de memorie van toelichting ingenomen standpunt
dat niet wordt beoogd nieuwe criteria te introduceren. Het ligt derhalve in
de rede dat de rechtsvorming betreffende de uitleg van het begrip aanwijzingen
zal voortbouwen op de ter zake bestaande jurisprudentie. Dat is ook nadrukkelijk
de bedoeling. De aan het woord zijnde leden zagen het verder juist dat de
onderscheiden formuleringen met betrekking tot het onderzoeksbelang de toetsing
aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit voorschrijven. Naarmate
de bevoegdheid ingrijpender van karakter is, gelden ook hogere eisen in de
context van deze toets. Dat verklaart het verschil in de formuleringen. Het
onderscheid is overigens reeds bekend bij de bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Ook daar geldt bijvoorbeeld voor de toepassing van de bevoegdheid
tot infiltratie een zwaardere toets aan de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit (vgl. artikel 126h Sv; «indien het onderzoek dit dringend
vordert») dan die, welke vooraf dient te gaan aan de inzet van de bevoegdheid
tot stelselmatige observatie (vgl. artikel 126g Sv;«in het belang van
het onderzoek»). Een dergelijke toets, dat kan ik deze leden bevestigen,
kan een beperking inhouden van de kring van personen tegen wie de voorgestelde
bevoegdheden kunnen worden aangewend. Toetsing aan deze beginselen impliceert
immers een redelijke afweging van belangen. De inzet van een bevoegdheid tegen
een persoon moet gebaseerd zijn op een redelijke verwachting dat daardoor
voor de opsporing van het strafbare feit relevant materiaal vergaard kan worden.
Bovendien moet aannemelijk zijn dat deze informatie niet op een andere, minder
ingrijpende, wijze verkregen kan worden.De leden van de fractie van de PvdA vroegen mij voorts aan de hand van
een voorbeeld te verduidelijken hoe de eisen van aanwijzingen en het onderzoeksbelang
in de praktijk moeten worden toegepast. Graag stel ik voorop dat naar mijn
mening aan een concreet voorbeeld in zijn algemeenheid geen algemeen geldende
eisen kunnen worden ontleend wat betreft de betekenis van het begrip van aanwijzingen.
De toepassing van de criteria hangt telkens af van de specifieke feiten en
omstandigheden van het geval. Zoals hierboven vermeld, wordt de inzet van
bijzondere opsporingsbevoegdheden in de praktijk reeds getoetst aan het onderzoeksbelang
met de daarbij te onderscheiden gradaties. Op dat punt stelt het wetsvoorstel
derhalve niets nieuws voor. Wanneer in concreto sprake is van aanwijzingen,
kan in algemene bewoordingen niet worden aangegeven. De bovengrens van dit
criterium kan worden gevonden bij een verdenking; waar een verdenking van
een terroristisch misdrijf bestaat, is ook sprake van aanwijzingen van een
terroristisch misdrijf. Verder zal het begrip aanwijzingen, mede in relatie
tot het onderzoeksbelang, zijn invulling moeten krijgen door de aard van de
informatie. Gaat het om gegevens die concreet wijzen op een acuut dreigende
aanslag, dan zal de toepassing van (ingrijpende) bevoegdheden vanwege de mogelijke
catastrofale gevolgen eerder in overweging genomen kunnen worden, dan wanneer
informatie in het geding is die een stapsgewijze, heimelijke, opbouw van een
opsporingsonderzoek mogelijk maakt. Toepassing van bijzondere opsporingbevoegdheden
evenwel ten aanzien van zo’n ruime kring van personen onder de omstandigheden,
zoals omschreven in de casus die deze leden mij voorlegden, lijkt niet heel
goed voorstelbaar. Het enkele feit dat iemand in dezelfde straat woont als
degene die getipt wordt als potentieel terrorist, rechtvaardigt in beginsel
niet dat tegen hem een bijzondere opsporingsbevoegdheid wordt toegepast. De
vraag doet zich daarbij immers voor welke aanwijzingen er zijn dat toepassing
van de bevoegdheid kan bijdragen aan de opheldering van het strafbare feit.Een volgende vraag van de leden van de PvdA-fractie, namelijk of voor
het bestaan van aanwijzingen van een terroristisch misdrijf vereist is dat
de beschikbare informatie ook betrekking heeft op het terroristisch oogmerk,
kan in zoverre bevestigend worden beantwoord dat dit oogmerk in dit vroege
stadium van het onderzoek ook mag worden afgeleid uit informatie over de aard
van het strafbare feit waarover de aanwijzingen bestaan. Juist deze relatie
met het terroristische misdrijf vormt een betekenisvol aanknopingspunt voor
de beoordeling of bepaalde informatie nu wel of geen aanwijzingen oplevert.
Zo zal bijvoorbeeld informatie die feiten en omstandigheden bevat die erop
duiden dat binnen een bepaalde groep van personen fundamentalistische, godsdienstige
ideeën worden uitgewisseld niet aangemerkt kunnen worden als aanwijzingen.
Dit ligt anders wanneer de informatie behelst dat iemand een opvallende hoeveelheid
chemische stoffen aanschaft die als halffabrikaat voor een particulier van
geen enkel nut kunnen zijn, maar wel grondstof kunnen vormen
voor de fabricage van een bom. In dat geval kan sprake zijn van aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf.In verband met de toetsing van de inzet van de voorgestelde bevoegdheden
brachten de aan het woord zijnde leden een passage uit de memorie van toelichting
in herinnering waarin de nadruk werd gelegd op het onderzoeksbelang: niet
de ontoereikendheid van de aanwijzingen, maar de (on)mogelijkheid om met toepassing
van bijzondere opsporingsbevoegdheden aan de opheldering van deze aanwijzingen
bij te dragen, zal bij de te maken afwegingen leidend moeten zijn, zo staat
vermeld. Dat betekent niet, zo beantwoord ik de naar aanleiding daarvan gestelde
vraag, dat de officier van justitie de oordelen van opsporingsambtenaren omtrent
het bestaan van aanwijzingen slechts marginaal zal toetsen. De officier van
justitie dient zelf zich ervan te vergewissen of sprake is van aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf. Hij geeft immers het bevel. Er zullen dus
eerst feiten en omstandigheden, houdende eventuele aanwijzingen, bekend moeten
zijn die ter beoordeling aan de officier van justitie worden voorgelegd. Ervaringsoordelen
van de opsporingsambtenaren kunnen een rol spelen bij de interpretatie en
waardering van de voorliggende informatie. De beslissing is echter aan de
officier van justitie. Deze gang van zaken wijkt overigens niet af van de
huidige praktijk met betrekking tot de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Het voorgestelde vereiste van het bevel van de officier van justitie en, in
sommige gevallen, van een machtiging van de rechter-commissaris behouden derhalve
hun belang als waarborg voor de toepassing van bijzondere bevoegdheden tot
opsporing van terroristische misdrijven. Die waarborg is gelegen in de autoriteit
die de voorliggende concrete feiten en omstandigheden van het geval waardeert
en op basis daarvan een beslissing neemt, c.q. toestemming verleent. Aan deze
waarborg doet niet af dat de inhoud van de desbetreffende informatie minder
concreet en minder «hard» is.Graag hoop ik deze leden, ook met het voorafgaande, te hebben kunnen verduidelijken
dat het hanteren van het criterium aanwijzingen er niet toe zal leiden, dat
voor de inzet van bevoegdheden in beginsel eigenlijk iedere uitlating of ieder
gegeven voldoende zal zijn. Als afzonderlijk mee te wegen factoren zijn de
betrouwbaarheid en de verifieerbaarheid van de gegevens, alsmede de concreetheid
van de informatie van belang. Zij bepalen mede of sprake is van gegevens die
aanwijzingen van een terroristisch misdrijf kunnen opleveren. Daarnaast, en
in samenhang daarmee, is er tegen de achtergrond van de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit de vraag welke mogelijkheden er zijn om deze aanwijzingen
te onderzoeken en eventueel «op te waarderen» tot concretere informatie
over het misdrijf. De opmerking in de memorie van toelichting, dat het wetsvoorstel
het accent wil verleggen naar het onderzoeksbelang, laat zich verder wellicht
beter begrijpen aan de hand van het eerder gegeven voorbeeld. Het betrof de
melding dat een particulier opvallende hoeveelheden chemische stoffen aanschaft
die als halffabrikaat van geen enkel nut kunnen zijn, maar wel grondstof kunnen
vormen voor de fabricage van een bom. Deze informatie vraagt om nadere opheldering,
bij voorkeur met behulp van de (heimelijke) inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Wat dit wetsvoorstel beoogt, is dat onder die omstandigheden – waar
de vraag speelt of de informatie niet te «dun» is om te spreken
van een verdenking – de toepassing van bevoegdheden niet achterwege
wordt gelaten omdat de aanwijzingen in de zin van beschikbare gegevens ontoereikend
zouden zijn. Bij een dergelijke melding dient de vraag centraal te staan hoe
opsporingstechnisch gezien meer duidelijkheid kan worden verkregen over de
feiten en omstandigheden die aanwijzingen van een terroristisch misdrijf opleveren.
Dit betekent dat op dat moment de vraag naar het onderzoeksbelang voorop staat.
Beoordeeld moet worden, mede in het licht van de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit, welke bevoegdheden tot opsporing van het terroristischemisdrijf moeten worden ingezet. Dat spoort geheel met de opmerking
van deze leden over de inzet van strafvorderlijke bevoegdheden. Die inzet
is geen doel op zichzelf, maar vindt telkens plaats in het kader van de opsporing,
zijnde onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de officier
van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen (vgl.
artikel 132a Sv, als voorgesteld).Ook de leden van de VVD-fractie stelden enkele vragen over het criterium
aanwijzingen. Op hun vraag wanneer precies sprake is van aanwijzingen wil
ik ook graag deze leden verduidelijken dat er niet eenvoudig vaste aanknopingspunten
zijn te geven om te kunnen vaststellen of aanwijzingen van een terroristisch
misdrijf bestaan. Als algemene omschrijving zij hier herhaald dat het bij
aanwijzingen moet gaan om informatie die feiten en omstandigheden bevat die
erop duiden dat daadwerkelijk een terroristisch misdrijf zou zijn of zal worden
gepleegd. Of zich een dergelijke situatie voordoet, dient telkens van geval
tot geval te worden beoordeeld. Eerder gaf ik ook al aan dat met de hantering
van dit begrip reeds ruimschoots ervaring is opgedaan in het kader van de
WWM en de WED. Wanneer in concrete gevallen van aanwijzingen van een terroristisch
misdrijf gesproken kan worden, heb ik hierboven, en ook reeds in de memorie
van toelichting, aan de hand van voorbeelden geïllustreerd. Ik moge hier
volstaan met verwijzing naar die voorbeelden. Deze voorbeelden maken ook duidelijk,
evenals overigens de omschrijving van het begrip «aanwijzingen»,
dat er voor de bezorgdheid van deze leden geen reden is: bij de beoordeling
of sprake is van aanwijzingen gaat het niet om natte vingerwerk. Evenmin kan
het leggen van tarotkaarten aan de basis liggen van aanwijzingen. Het dient
informatie te betreffen die voor een redelijk mens navolgbaar is. Ervaringsregelen
kunnen een rol spelen, evenals feiten van algemene bekendheid. De toepassing
van bevoegdheden op basis van aanwijzingen moet dan ook naderhand begrijpelijk
uit te leggen zijn. Dat is niet het geval wanneer de opsporingsambtenaar blind
afgaat op intuïtie, zonder enige nadere grondslag.De leden van de fractie van D66 wilden graag duidelijkheid over de noodzaak,
en – daarmee samenhangend – de te verwachten effectiviteit, van
de voorgestelde verruiming van de toepassingsmogelijkheden van de bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Zo vroegen zij waarom de huidige bijzondere opsporingsbevoegdheden,
bijvoorbeeld ter opsporing van samenspanning of deelneming aan een terroristische
organisatie, onvoldoende armslag bieden. Het antwoord op deze vraag luidt,
dat voor de inzet van de huidige bijzondere opsporingsbevoegdheden een verdenking
van een strafbaar feit of het «redelijke vermoeden (..) dat in georganiseerd
verband misdrijven als omschreven in artikel 67, eerste lid, worden beraamd
of gepleegd die gezien hun aard of de samenhang met andere misdrijven die
in dat georganiseerde verband worden beraamd of gepleegd een ernstige inbreuk
op de rechtsorde opleveren» vereist is. Zolang derhalve een verdenking
ter zake van samenspanning of deelneming aan een terroristische organisatie
nog onvoldoende te onderbouwen is, kunnen er op dit moment geen bijzondere
opsporingsbevoegdheden worden ingezet. Dat is bij het bestaan van aanwijzingen
ter zake van samenspanning tot een van ernstigste terroristische misdrijven
of deelneming aan een terroristische organisatie ongewenst. Het belang van
het daadwerkelijk voorkomen van een terroristische aanslag brengt mee dat
reeds onder die omstandigheden opsporingshandelingen kunnen worden verricht.
Waar het op aankomt is, dat het ernstige terroristische misdrijf waartoe wordt
samengespannen of het terroristische misdrijf, tot het plegen waarvan een
organisatie is opgericht, in de voorfase van de voltooiing van dit misdrijf
wordt bestreden.Wat betreft de vraag of bij politie en openbaar ministerie behoefte bestaat
aan de voorgestelde verruiming van de toepassingsmogelijkheden van de bijzondere opsporingsbevoegdheden, zou ik deze leden allereerst willen
wijzen op het advies van het College van procureurs-generaal over dit wetsvoorstel.
Blijkens dit advies is het College van oordeel dat het verlagen van de drempel
van het verdenkingsvereiste een juiste maatregel is. Ook na de indiening van
het wetsvoorstel is met het openbaar ministerie gesproken over de voorgestelde
verruimingen in het kader van dit wetsvoorstel. Bij die gelegenheid bleek
eveneens dat de opsporingspraktijk de invoering van het criterium van aanwijzingen
met instemming begroet. Ter adstructie werden daarbij voorbeelden gegeven
die de wenselijkheid van de verruiming onderbouwden. Het hierboven beschreven
geval van een opmerkelijke aankoop van grondstoffen, geschikt voor de fabricage
van een bom, is aan deze voorbeelden ontleend.De leden van de fractie van D66 vroegen mij ten slotte nader aan te geven
wat onder aanwijzingen moet worden verstaan. Voor een antwoord op die vraag
veroorloof ik mij deze leden te verwijzen naar hetgeen ik daarover eerder
in deze nota in reactie op gelijkluidende vragen van de leden van de fracties
van de PvdA en de VVD heb opgemerkt.De leden van de fractie van de ChristenUnie constateerden terecht dat
de voorgestelde bevoegdheden inhoudelijk veel samenhang vertonen met de bestaande
opsporingsbevoegdheden. Zij stelden mij de vraag of, in het licht daarvan,
het wel wenselijk was een nieuwe titel, houdende bijzondere opsporingsbevoegdheden
voor terroristische misdrijven, te creëren. Graag zou ik in reactie hierop
willen verduidelijken dat de keuze voor een aparte titel in het bijzonder
is ingegeven door de wens om zoveel mogelijk duidelijkheid te verschaffen
voor de praktijk. Het onderbrengen van de bijzondere bevoegdheden tot opsporing
van terroristische misdrijven in een afzonderlijke titel levert in de systematiek
van het Wetboek van Strafvordering een overzichtelijker geheel op dan het
onderbrengen van deze bevoegdheden in bestaande titels. Dat geldt temeer omdat
ten behoeve van terrorismebestrijding enkele bijzondere bevoegdheden worden
gecreëerd die onbekend zijn in de andere titels. De duidelijkheid die
thans wordt geboden, is dat bij opsporingsonderzoek naar terroristische misdrijven,
voor de inzet van bijzondere opsporingsonderzoeken, alleen acht behoeft te
worden geslagen op de voorgestelde titels Vb en Vc. Dat neemt niet weg dat
bij een verdenking van een terroristisch misdrijf waarbij een georganiseerd
verband betrokken is, eveneens bevoegdheden uit andere titels kunnen worden
toegepast.Het voorgaande laat onverlet, dat ik met deze leden van mening ben dat
de regeling van de bijzondere opsporingsbevoegdheden inmiddels aanmerkelijk
is en zal worden uitgebreid, en dat dit de overzichtelijkheid niet ten goede
komt. Naast het feit dat aanvullende bevoegdheden tot opsporing van terroristische
misdrijven worden voorgesteld, ligt hierin ook de verklaring waarom de voorgestelde
bevoegdheden redactioneel gezien gecomprimeerd zijn vormgegeven. Ik ben voornemens
in het kader van de voorgenomen herstructurering van het vooronderzoek te
bezien of tot een eenvoudiger regeling kan worden gekomen. Een dergelijke
integrale afweging is in het kader van dit wetsvoorstel, dat ziet op de bestrijding
van terroristische misdrijven, echter niet aan de orde.De leden van de fractie van de ChristenUnie wilden voorts nog vernemen
of het geen aanbeveling verdient voor bepaalde bijzondere opsporingsbevoegdheden,
waar dat ontbreekt, nader te bepalen ten aanzien van wie de bevoegdheid kan
worden toegepast. In reactie hierop kan ik meedelen dat de kring van personen
bij de bedoelde bevoegdheden reeds wordt ingekaderd door de voorwaarde van
het onderzoeksbelang. Uit het vereiste dat de inzet van de bevoegdheden in
het belang van het onderzoek dient plaats te vinden, volgt dat het telkens
moet gaan om een persoon die op enigerlei wijze betrokken is bij het terroristisch
misdrijf waaromtrent aanwijzingen bestaan. Deze betrokkenheid kan van velerlei aard zijn, en direct of indirect. Te denken valt aan een verhuurder
van een verdachte opslagplaats, familie van degene die in verband wordt gebracht
met het terroristisch misdrijf, maar ook aan de leverancier van grondstoffen
in het eerdergenoemde voorbeeld. Het onderzoeksbelang omgrenst derhalve de
kring van personen tegen wie de bevoegdheden kunnen worden toegepast. Het
beperkt deze kring tot die personen, wier contacten en gedragingen van betekenis
kunnen zijn voor het onderzoek naar het terroristisch misdrijf. De laatste
vraag van deze leden, of het onderscheid tussen aanwijzingen en verdenking
niet helderder moet worden vastgelegd, is in het voorgaande reeds beantwoord.
Kortheidshalve zou ik op deze plaats willen volstaan met verwijzing naar het
antwoord, gegeven in reactie op vragen van de leden van de fractie van de
PvdA.2.3 Bevoegdheden inzake onderzoek van voorwerpen,
vervoermiddelen en kledingDe leden van de PvdA-fractie refereerden aan een passage in de memorie
van toelichting die nader ingaat op het onderscheid tussen de bestaande zoekbevoegdheden
en de in artikel 126zk Sv voorgestelde bevoegdheid. Daarbij komt ook de regeling
voor het openen van brieven aan de orde (artikelen 100 en 101 Sv). De vraag
die deze leden in dit verband stelden, namelijk of de voorgestelde onderzoeksbevoegdheid
zich in het licht van artikel 13, eerste lid, van de Grondwet (Gw) niet zal
mogen uitstrekken tot het openen van gesloten poststukken, kan ik bevestigend
beantwoorden. Artikel 13 Gw bepaalt, deze leden gaven het zelf al aan, dat
het briefgeheim onschendbaar is, behalve in de gevallen bij de wet bepaald,
op last van de rechter. Voor kennisneming van de inhoud van poststukken geldt
onverminderd dat moet worden voldaan aan de voorwaarden, gesteld in de artikelen
100 tot en met 102 Sv.Deze leden begrepen het voorstel betreffende de aanwijzing van veiligheidsrisicogebieden
aldus, dat het mogelijk wordt om permanent, dus ook zonder aanwijzingen van
een terroristisch misdrijf en zonder bevel van de officier van justitie, de
bevoegdheden tot het onderzoeken van voorwerpen, vervoermiddelen en kleding
uit te oefenen tegen een ieder die zich in het gebied bevindt. Volgens deze
leden ging het daarom om ingrijpende bevoegdheden, hetgeen wenselijk zou maken
dat de algemene maatregel van bestuur waarin de veiligheidsrisicogebieden
worden aangewezen onderwerp is van een zogenaamde voorhangprocedure. Vooropgesteld
zij, dat de bevoegdheidsuitoefening in de aangewezen gebieden geenszins ongenormeerd
zal zijn. Opsporingsambtenaren zullen zich bewust zijn van de bijzondere reden
die ten grondslag ligt aan de aanwijzing van het desbetreffende gebied. Tegen
die achtergrond zullen zij gebruik maken van de ter beschikking staande zoekbevoegdheden,
die immers slechts «in het belang van het onderzoek» mogen worden
toegepast. In hoeverre dit onderzoeksbelang zijn uitwerking heeft op de keuze
van de categorie van te controleren personen, voorwerpen of vervoermiddelen,
hangt steeds af van de feiten en omstandigheden van het concrete geval. Beschikbare
informatie speelt daarbij ook een belangrijke rol.Gevolg van de aanwijzing van het veiligheidsrisicogebied zal in ieder
geval niet zijn, dat binnen dit gebied zonder enige aanleiding iedereen wordt
gecontroleerd. Bovendien gaat het hier om bevoegdheden die betrekkelijk weinig
ingrijpend van karakter zijn. Voorgesteld worden openlijke onderzoeksbevoegdheden
die slechts in geringe mate ingrijpen in de vrijheden van degene tegen wie
de bevoegdheid wordt uitgeoefend. Dat verklaart ook waarom bevoegdheden als
de onderhavige bij het bestaan van aanwijzingen in het kader van de WED op
het niveau van de opsporingsambtenaar zijn toegekend, zonder de voorwaarde
van een voorafgaand bevel van de officier van justitie. Het voorgaande moge
duidelijk maken dat ik de appreciatie van deze leden, dat het hier gaat om ingrijpende bevoegdheden, niet deel. Derhalve zie ik ook niet in waarom
de mate van ingrijpendheid van de voorgestelde bevoegdheden reden zou moeten
vormen om de algemene maatregel van bestuur inzake de aanwijzing van de veiligheidsrisicogebieden
onderwerp te laten zijn van een voorhangprocedure. Deze maatregel zal, behalve
enkele voorschriften betreffende de verslaglegging van de bevoegdheidsuitoefening,
niet meer behelzen dan een opsomming van een aantal nader omschreven risicogebieden.
Welke inbreuk de voorgestelde zoekbevoegdheid maakt, volgt uit de wettelijke
omschrijving van deze bevoegdheid en niet uit de algemene maatregel van bestuur.Deze leden hadden nog een specifieke vraag over het voorgestelde artikel
126zm, eerste lid, Sv, omdat daarover in de memorie van toelichting is opgemerkt
dat deze bevoegdheid tot onderzoek aan de kleding mede omvat een bevoegdheid
tot het doen uittrekken van kledingstukken. Zij vroegen zich in dat verband
af waarin deze bevoegdheid dan nog verschilt van de bevoegdheid tot het doen
van onderzoek aan lichaam of kleding, zoals geregeld in artikel 56, eerste
lid, Sv. Laatstgenoemd dwangmiddel, zo beantwoord ik deze vraag, is aanmerkelijk
ingrijpender dan de zoekbevoegdheid als voorgesteld in artikel 126zm, eerste
lid, Sv. Dat geldt ook ten aanzien van het onderzoek aan kleding. Waar het
bij artikel 56, eerste lid, Sv kan gaan om grondig onderzoek, ten gevolge
waarvan kledingsstukken onder omstandigheden ook beschadigd kunnen raken (bijvoorbeeld
door het losmaken van een voering of het weghalen van een schoenzool), blijft
de zoekbevoegdheid van het voorgestelde artikel 126zm, eerste lid, Sv beperkt
tot het oppervlakkig aftasten. Alleen met het oog op dat aftasten kan worden
verzocht bepaalde (over)kleding uit te trekken.Over de aanwijzing van veiligheidsrisicogebieden stelden de leden van
de fractie van D66 de vraag welk verband er zou moeten bestaan tussen het
aanwijzen van veiligheidsrisicogebieden of «12-uurs gebieden»
en de diverse alerteringsfasen voor terreurdreiging.Bij de aanwijzing van veiligheidsrisicogebieden gaat het om bijvoorbeeld
luchthavens, industriecomplexen, stations en overheidsgebouwen die vanwege
hun functie min of meer permanent zeker risico lopen in verband met terroristische
aanslagen. De informatie die aan een dergelijke aanwijzing ten grondslag ligt,
zal dikwijls mede gebaseerd zijn op gegevens die bepalend zijn voor de vaststelling
van de fase van alertering. In zoverre is er dus sprake van een verband tussen
de aanwijzing van semi-permanente veiligheidsrisicogebieden en het alerteringssysteem.
Informatie die aanleiding heeft gegeven tot een kritieke alerteringsfase kan
onder omstandigheden eveneens een rol spelen bij het besluit van de officier
van justitie om opsporingsambtenaren te gelasten dat zij in een nader omschreven
gebied voor een bepaalde tijd personen, vervoermiddelen of voorwerpen aan
onderzoek onderwerpen. Die informatie kan immers «aanwijzingen»
van een terroristisch misdrijf behelzen op grond waarvan de officier van justitie
bevoegd zal zijn tot het geven van een dergelijk bevel.De vraag van deze leden of zich in de praktijk vaak gevallen zullen voordoen
waarin behoefte bestaat aan de voorgestelde onderzoeksbevoegdheden is niet
eenvoudig te beantwoorden. De bevoegdheden kunnen worden toegepast bij aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf. Het valt uiteraard zeer lastig te voorspellen
hoe vaak zich dergelijke situaties in de toekomst zullen voordoen. De bevoegdheden
kunnen bijvoorbeeld goede diensten bewijzen in situaties van plotselinge dreiging
in gebieden die juist niet zijn aangewezen als semi-permanent veiligheidsrisicogebied.
In de memorie van toelichting is in dat verband als voorbeeld genoemd, het
geval waarin informatie bekend wordt dat mogelijkerwijs een stationshal het
doelwit vormt van een terroristische aanslag. De onderhavige
bevoegdheden maken onder die omstandigheden, bij een bevel daartoe van de
officier van justitie, de opsporingsambtenaar bevoegd iedereen die zich in
de omgeving van die stationshal bevindt te benaderen voor onderzoek van voorwerpen,
vervoermiddelen en kleding. Dat kan voorkomen dat de voorgenomen aanslag ten
uitvoer wordt gelegd.De leden van de fractie van D66 vroegen voorts nader in te gaan op het
risico dat, onder de noemer van terrorismebestrijding, met deze nieuwe bevoegdheden
onderzoek met een ander doel plaatsvindt. In dit verband merk ik het volgende
op. De toepassing van de bevoegdheden in de voorgestelde artikelen 126zk tot
en met 126zm Sv is telkens gekoppeld aan het vereiste van «aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf». Verder geldt dat de bevoegdheden slechts «in
het belang van het onderzoek» mogen worden toegepast. In het geval de
officier van justitie besluit tot het geven van een bevel als bedoeld in de
artikelen 126zk tot en met 126zm Sv ligt het, tegen de achtergrond van de
reële mogelijkheid dat er daadwerkelijk een terroristisch misdrijf zal
worden begaan, niet in de rede dat de opsporingsambtenaar zijn bevoegdheden
zal inzetten ter opsporing van andere strafbare feiten. Daarnaast wijs ik
op de eisen op het gebied van de verslaglegging. Bij een mondeling bevel van
de officier van justitie schrijft het voorgestelde artikel 126za, derde lid,
Sv voor dat daarvan onverwijld aantekening wordt gedaan in het proces-verbaal.
Dit proces-verbaal zal moeten aangegeven welke bevoegdheid is uitgeoefend,
wanneer het bevel is gegeven en voor welke duur. Dagrapportages van de opsporingsambtenaren
zullen eveneens rekenschap geven van de wijze waarop uitvoering is gegeven
aan het bevel van de officier van justitie.Voor een antwoord op de vraag van deze leden op welke wijze mensen binnen
de «12-uurs zônes» of veiligheidsrisicogebieden worden geselecteerd
en hoe kan worden voorkomen dat zaken als huidskleur en kleding hierbij een
rol spelen, breng ik graag nogmaals de voorgestelde inkadering van de bevoegdheidsuitoefening
onder de aandacht. Personen die in aanmerking komen voor de toepassing van
de bevoegdheden, worden uitgezocht aan de hand van het criterium «in
het belang van het onderzoek». Dat betekent dat er naar het oordeel
van de opsporingsambtenaar reden is betrokkene in verband met aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf, respectievelijk het continue dreigingsniveau
in het desbetreffende veiligheidsrisicogebied, te benaderen. Niet uitgesloten
is, dat hierbij huidskleur en kleding een zekere rol vervullen. Daarmee is
nog niet gezegd dat de opsporingsambtenaar zich bij de selectie van personen
laat leiden door ongerechtvaardigde vooroordelen of zelfs overwegingen van
discriminatoire aard. Immers, specifieke informatie kan tot dergelijke keuzes
aanleiding geven. Ik gaf reeds aan dat op dit punt moet worden vertrouwd op
het objectieve, professionele inzicht van de opsporingsambtenaar. Verder wordt
in toezicht op de rechtmatige uitoefening van de bevoegdheden voorzien door
het vereiste van verslaglegging en de beschikbaarheid van adequate regelingen
op grond waarvan personen die menen onheus te zijn bejegend een klacht kunnen
indienen bij de officier van justitie, de korpsbeheerder of de Nationale ombudsman.De voorgestelde bevelsbevoegdheid van de officier van justitie, omschreven
in de voorgestelde artikelen 126zk tot en met 126zm Sv, bestempelden deze
leden als een zware bevoegdheid. Daarom stelden zij voor, het geven van een
dergelijk bevel afhankelijk te maken van een voorafgaande machtiging door
de rechter-commissaris.Met deze leden deel ik het standpunt dat bij een beslissing over de toepassing
van (de meest) ingrijpende onderzoekshandelingen de rechter-commissaris een
belangrijke toetsende functie heeft. Bij de vaststelling van de mate van ingrijpendheid
van een bevoegdheid spelen diverse factoren een rol. Zo bestaan gradaties
in de mate van inbreuk op de vrijheid van degene tegen wie de
bevoegdheid wordt toegepast (variërend van zeer licht (het vragen van
inlichtingen) naar zeer zwaar (vrijheidsbeneming)). Verder weegt mee of de
bevoegdheid gericht is tegen een verdachte of tegen een derde wiens medewerking
wordt verlangd voor het verzamelen van informatie, of die doorzoeking van
hem toebehorende objecten moet dulden. Ook de mate waarin toepassing van de
bevoegdheid openlijk geschiedt of heimelijk, is een wegingsfactor. De zoekbevoegdheden,
opgenomen in de voorgestelde artikelen 126zk tot en met 126zm Sv, kunnen «in
het belang van het onderzoek» tegen (de voorwerpen van) een ieder worden
toegepast. In de regel zal dergelijk onderzoek gewoon in het openbaar, dus
kenbaar, plaatsvinden. Van personen wordt bijvoorbeeld gevraagd koffers of
tassen te openen. Het gaat derhalve om betrekkelijk lichte bevoegdheden die
nader onderzoek van voorwerpen tot doel hebben. De maatregelen zijn ook niet
onbekend in ons recht. In de memorie van toelichting is reeds uiteengezet
dat de artikelen 21 en 23 WED model hebben gestaan voor hun vormgeving. Het
betreft daar bevoegdheden die in de praktijk al, eveneens «in het belang
van het onderzoek», worden toegepast. Belangrijk verschil is evenwel,
dat de inzet van die WED-bevoegdheden niet afhankelijk is van een voorafgaand
bevel van de officier van justitie. Zij staan de opsporingsambtenaar te allen
tijde ter beschikking. In vergelijking met de WED-bevoegdheden kadert dit
wetsvoorstel de toepassing van de zoekbevoegdheden derhalve reeds nader in,
door, als extra waarborg, te eisen dat de officier van justitie de inzet dient
te gelasten. Neem ik daarbij mede in ogenschouw het licht ingrijpende karakter
van de bevoegdheden, dan zie ik geen aanleiding om de inzet daarvan te koppelen
aan een voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris.2.4 Het opsporingsbegripDe leden van de PvdA-fractie maakten opmerkingen over en stelden vragen
naar aanleiding van de voorgestelde wijziging van de term «opsporingsonderzoek»
in artikel 132a Sv. Zij waren van mening dat het vereiste van een verdenking
voor andere dan terroristische misdrijven een klassieke waarborg vormt die
in ieder geval niet gemist kan worden. Daarom achtten zij het van groot belang
dat het vereiste van verdenking in de definitie van opsporing een plaats blijft
houden, en dat het uitzonderingskarakter van vormen van opsporing waarvoor
dat vereiste niet geldt in die definitie wordt benadrukt. De wettelijke definitie
zal immers, zo gaven zij aan, als richtsnoer dienen voor toekomstige wetgeving
op het terrein van de opsporingsbevoegdheden. De leden van de PvdA-fractie
wilden weten of er aanleiding is het voorgestelde artikel op dit punt te wijzigen.
Ook wilden zij graag horen of het mijn bedoeling is dat het begrip «opsporing»
in strafbepalingen na aanvaarding moet worden uitgelegd in het licht van het
voorgestelde artikel 132a Sv.De leden van de fractie van D66 meenden dat door het nieuwe artikel 132a
Sv de band tussen opsporing en het begaan van een strafbaar feit, een verdachte
of georganiseerde misdaad, wordt verbroken. Zij meenden dat onder het nieuwe
opsporingsbegrip ook pro-actief optreden valt, en dat opsporingsbevoegdheden
kunnen worden uitgeoefend zonder verdenking of aanwijzing van een strafbaar
feit. Zij vonden dat de indruk kan ontstaan dat het gebruik van allerlei opsporingsbevoegdheden
tegen burgers zonder verdenking van een strafbaar feit vanzelfsprekend wordt.
De leden van de fractie van D66 stelden voor om het ruimere opsporingsbegrip
daadwerkelijk aan terrorismebestrijding te koppelen, in een tweede lid, en
vroegen daarop een reactie van de regering.Bij de beantwoording van deze vragen stel ik voorop, dat de voorgestelde
wijziging van de definitie van opsporingsonderzoek niet tot doel heeft dat
in ruimere mate opsporingsbevoegdheden beschikbaar komen. De algemene opsporingsbevoegdheden,
en de voorwaarden waaronder zij toegepast kunnen worden, zijn
in andere bepalingen geregeld. Gewezen kan bijvoorbeeld worden op artikel
52 Sv, dat het staande houden van de verdachte mogelijk maakt, op artikel
126g Sv, dat bij verdenking van misdrijf stelselmatige observatie van personen
mogelijk maakt, alsmede op artikel 126ze Sv, als voorgesteld in dit wetsvoorstel,
dat infiltratie bij aanwijzingen van een terroristisch misdrijf mogelijk maakt.
De wijziging van artikel 132a Sv verandert niets aan de toepassingsmogelijkheden
van deze bevoegdheden. Strafbepalingen waarvan de reikwijdte zou wijzigen
door de voorgestelde verandering van het begrip «opsporing» zijn
mij niet bekend. Ik verwijs op dit punt nog naar mijn antwoord op een vraag
van de leden van de fractie van de PvdA bij de voorgestelde wijziging van
artikel 189 Sr.Bij de aanpassing van artikel 132a Sv spelen andere overwegingen een rol.
In de eerste plaats is wijziging van de definitie van het opsporingsonderzoek
nodig, omdat wordt voorgesteld toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden
mogelijk te maken bij aanwijzingen van een terroristisch misdrijf. Bovendien
worden voorstellen gedaan om in veiligheidsrisicogebieden (zoek)bevoegdheden
te kunnen uitoefenen zonder concrete aanwijzingen. Daardoor kan ook niet worden
volstaan met een aanpassing van artikel 132a Sv in die zin, dat de daarin
genoemde aanleidingen voor het opsporingsonderzoek (de klassieke verdenkingseis
en de verdenkingseis van titel V) met een derde wordt aangevuld. Daarbij speelt
een rol dat door verruiming van de definitie van het begrip opsporingsonderzoek
ook de reikwijdte van de verbaliseringsplicht wordt verruimd. Dat is, bezien
vanuit het oogpunt van een zorgvuldige strafrechtspleging, winst, en vormt
een waarborg voor de verdachte. Voorts geldt dat het gezag van de officier
van justitie over het vooronderzoek wordt verhelderd. Artikel 148 Sv belast
de officier van justitie met de opsporing van strafbare feiten, en geeft hem
de bevoegdheid daartoe bevelen te geven aan de overige personen, met de opsporing
belast. De voorgestelde wijziging van artikel 132a Sv verduidelijkt dat deze
bevoegdheid tot het geven van bevelen overal geldt, waar sprake is van onderzoek
in verband met strafbare feiten met als doel het nemen van strafvorderlijke
beslissingen. Het gezag van de officier van justitie is daarmee voor al dit
strafvorderlijk onderzoek expliciet vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering.
Ook dat is bezien vanuit het oogpunt van een zorgvuldige strafrechtspleging
winst, en vormt een waarborg voor de verdachte.Dat de wettelijke definitie van opsporing als een richtsnoer kan worden
gezien voor toekomstige wetgeving op het terrein van opsporingsbevoegdheden
kan worden betwijfeld. Het verband is gewoonlijk andersom. Eerst wordt de
behoefte aan bepaalde bevoegdheden onderkend; vervolgens wordt gezocht naar
een bevredigende inkadering. Het gevolg van een eng opsporingsbegrip is derhalve
niet dat bevoegdheden die de overheid voor een goede uitoefening van haar
taken behoeft niet door de wetgever beschikbaar kunnen worden gesteld. Het
gevolg zou wel kunnen zijn dat deze bevoegdheden niet strafvorderlijk kunnen
worden geregeld, terwijl juist het strafvorderlijke kader daarvoor passende
waarborgen biedt. Die stand van zaken wijzigt dit wetsvoorstel. De mogelijkheid
om in wezen strafvorderlijke bevoegdheden ook in het Wetboek van Strafvordering
te regelen, worden vergroot. Bij wijze van voorbeeld wijs ik op de bevoegdheid
tot preventief fouilleren, die thans is geregeld in artikel 151b van de Gemeentewet
en de artikelen 50, derde lid, 51, derde lid, en 52, derde lid, WWM, overigens
in een paragraaf met het opschrift «Opsporing». Thans staat artikel
132a Sv eraan in de weg dat een dergelijke bevoegdheid, die in wezen strafvorderlijk
van aard is (getuige ook dit opschrift) in het Wetboek van Strafvordering
geregeld wordt. Dat verandert dit wetsvoorstel. Impliciet is met dit voorbeeld
nog een voordeel van de gewijzigde definitie aangestipt. Buiten het Wetboek
van Strafvordering is de gedachte dat opsporing begint met een verdenking al veel langer verlaten. Niet alleen de WWM, maar ook de WED
en de Opiumwet werken al veel langer met een ruim opsporingsbegrip. In het
kader van het onderzoeksproject Strafvordering 2001 is, mede op basis van
rechtsvergelijking, ook gepleit voor een ruim opsporingsbegrip (vgl. G. Knigge
en N.J.M. Kwakman, Het opsporingsbegrip en de normering van de opsporingstaak,
blz. 125–347 in Het vooronderzoek in strafzaken, tweede interimrapport,
red. M.S. Groenhuijsen en G. Knigge).Het voorgaande impliceert, zo wil ik ook in de richting van de leden van
de fractie van D66 zeggen, niet dat het gebruik van allerlei opsporingsbevoegdheden
tegen burgers zonder verdenking van een strafbaar feit vanzelfsprekend zou
dienen te worden. De verdenking blijft een centraal aanknopingspunt bij de
normering van strafvorderlijke bevoegdheden. Daaraan wil ik in geen enkel
opzicht afdoen. Tegelijk kan worden vastgesteld dat de wetgever niet eerst
bij dit wetsvoorstel, maar ook al in het verleden tal van opsporingsbevoegdheden
beschikbaar heeft gesteld die niet aan een verdenking zijn gebonden. En zelfs
waar zij wel aan een verdenking zijn gebonden, heeft de wetgever dikwijls
bepaald dat zij ook kunnen worden uitgeoefend tegen anderen dan de verdachte.
De voorgestelde wijziging van de definitie van opsporing wijzigt die stand
van zaken, het zij herhaald, in geen enkel opzicht. Zij sluit er, zoals het
een definitie past, alleen beter bij aan.2.5 Het verkennend onderzoekTot mijn genoegen gaven de leden van de CDA-fractie aan voorstander te
zijn van de uitbreiding van de mogelijkheden van het verkennend onderzoek.
Zij meenden dat juist bij terrorismebestrijding intelligent rechercheren nodig
is. Met hen ben ik van mening dat onderhavig voorstel met betrekking tot het
verkennend onderzoek daaraan een bijdrage kan leveren.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de afgrenzing tussen het verkennend
onderzoek, dat dient ter voorbereiding van opsporing, en de voorgestelde bijzondere
bevoegdheden, bij de inzet waarvan al sprake zal zijn van opsporing in de
zin van het voorgestelde artikel 132a Sv. Deze vraag betreft het gebruik van
het begrip aanwijzingen in zowel het criterium voor de toepassing van bijzondere
opsporingsbevoegdheden, als het criterium voor het instellen van een verkennend
onderzoek. Graag merk ik in dit verband het volgende op. Voor de toepassing
van bijzondere opsporingsbevoegdheden zijn aanwijzingen van een terroristisch
misdrijf vereist. De bevoegdheden zijn alleen toepasbaar tegen personen die
in beeld komen bij het onderzoek naar dat misdrijf. Zij vormen het onderwerp
van het onderzoek. De aanwijzingen waar het bij het verkennend onderzoek om
gaat, betreffen niet een concreet misdrijf; het gaat om aanwijzingen dat binnen
verzamelingen van personen misdrijven worden beraamd of gepleegd. De verzamelingen
van personen waarbinnen mogelijk misdrijven worden beraamd of gepleegd vormen
het onderwerp van het onderzoek. Het verkennend onderzoek kan resulteren in
een of meer opsporingsonderzoeken naar concrete misdrijven. Het kan zo zijn
dat er reeds voldoende feiten en omstandigheden bekend zijn die aanwijzingen
of zelfs een redelijk vermoeden opleveren dat een misdrijf is gepleegd of
wordt beraamd en dat direct een onderzoek naar dit misdrijf kan worden gestart.
Het kan echter ook nodig zijn dat eerst onderzoek wordt gedaan naar de groepen
van personen als geheel, om vast te kunnen stellen op welke wijze daarbinnen
misdrijven worden beraamd of gepleegd.Deze leden wilden verder vernemen welke ervaringen men in Duitsland heeft
met de zogenaamde Rasterfahndung en of deze ervaringen aanleiding geven de
voorgestelde bevoegdheid anders te waarderen. Een voorbeeld van deze ervaringen
betreft de opsporing destijds van misdrijven waarvan leden van de Rote Armee Fraktion werden verdacht. Na de aanslagen in
de Verenigde Staten van 11 september 2001 is er in Duitsland
aandacht voor de toepassing van Rasterfahndung voor het onderzoek naar personen
die betrokken zouden kunnen zijn bij terroristische activiteiten. Deze ervaringen
geven geen aanleiding de voorgestelde bevoegdheid anders te waarderen. De
voorgestelde bevoegdheid is ingegeven door de wens de effectiviteit van het
verkennend onderzoek dat zich richt op terroristische misdrijven te vergroten.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie welke waarborgen
het wetsvoorstel biedt om te voorkomen dat de vaststelling van profielen,
sleutels en patronen niet wordt beïnvloed door de zogenaamde «racial
profiling», kan het volgende worden opgemerkt. De gegevensbestanden
die ten behoeve van het verkennend onderzoek gevorderd kunnen worden, zullen
in het algemeen geen gegevens over het ras van personen vermelden. De Wet
bescherming persoonsgegevens stelt eisen aan het verwerken van gegevens betreffende
iemands ras (artikel 16 van de Wet bescherming persoonsgegevens). Voor zover
bestanden toch dergelijke gegevens vermelden, worden aan het bewerken van
de bestanden aan de hand van deze gegevens ten behoeve van het verkennend
onderzoek grenzen gesteld, omdat het doel van het verkennend onderzoek bepalend
is voor de wijze van bewerking van de gegevens. Het doel van een verkennend
onderzoek naar terroristische misdrijven is de voorbereiding van de opsporing
van terroristische misdrijven. Een bewerking mag alleen worden uitgevoerd
indien deze bijdraagt aan het verkrijgen van gegevens die nodig zijn voor
de opsporing van terroristische misdrijven. Het is de officier van justitie
die ingevolge het slot van het tweede lid van artikel 126hh Sv dient vast te
stellen op welke wijze de bewerking wordt uitgevoerd. Hij bewaakt daarbij
dat een bewerking alleen plaatsvindt in het belang van het verkennend onderzoek.
De officier van justitie dient van de bewerking proces-verbaal op te doen
maken waarin onder andere wordt vermeld op welke wijze de bewerking is uitgevoerd.
De officier van justitie ziet er eveneens op toe dat uitsluitend de gegevens
die het resultaat zijn van de bewerking en die van betekenis zijn voor het
onderzoek, voor het onderzoek verder worden verwerkt. Aldus zijn in het wetsartikel
waarborgen ingebouwd tegen het bewerken van gegevens op basis van niet relevante
criteria.De leden van de D66-fractie merkten terecht op dat de uitbreiding van
de mogelijkheden van het verkennend onderzoek inhouden dat ook burgers die
daartoe zelf geen aanleiding geven, voorwerp van onderzoek kunnen worden.
Dit is overigens in het algemeen bij een verkennend onderzoek het geval, omdat
van de verzamelingen van personen waarop het verkennend onderzoek zich richt,
ook personen deel uitmaken die geen enkele band behoeven te hebben met aanwijzingen
van misdrijven. In het voorgestelde artikel 126hh Sv wordt bepaald dat de
officier van justitie na machtiging door de rechter-commissaris in het belang
van een verkennend onderzoek naar terroristische misdrijven kan vorderen dat
een geautomatiseerd gegevensbestand of een deel daarvan wordt verstrekt teneinde
de daarin opgenomen gegevens te doen bewerken. De bewerking kan bestaan uit
het onderling vergelijken dan wel het in combinatie met elkaar verwerken van
deze en andere gegevens. Hierdoor kunnen personen in beeld komen, terwijl
later kan blijken dat zij toch geen betrokkenheid hebben bij terroristische
misdrijven. Dit maakt deze bevoegdheden ingrijpend. Om die reden is de bevoegdheid
tot het bewerken van gegeven in het kader van een verkennend onderzoek naar
terroristische misdrijven met specifieke en strikte waarborgen omgeven. Deze
waarborgen houden in dat de officier van justitie een machtiging van de rechter-commissaris
behoeft voordat hij een bestand van een derde kan vorderen, dat de officier
van justitie degene is die bepaalt op welke wijze de bewerking van de gegevens
plaatsvindt, dat van de bewerking een proces-verbaal moet worden opgemaakt
en dat de bewerking op een zodanige wijze dient plaats te vinden dat bescherming
van de persoonlijke levenssfeer zoveel mogelijk wordt gewaarborgd.
Dit laatste kan gerealiseerd worden door de bewerking langs geautomatiseerde
weg te doen plaatsvinden, waarbij alleen de resultaten van de bewerking zichtbaar
worden. Tot slot geldt de waarborg dat uitsluitend de gegevens die het resultaat
zijn van de bewerking en die van betekenis zijn voor het verkennend onderzoek
naar terroristische misdrijven worden gebruikt. Deze laatste waarborg werpt
een dam op tegen het risico waarvoor de leden van D66-fractie beducht bleken,
dat personen die gemakkelijk met terrorisme zouden kunnen worden geassocieerd,
vanwege niet-terroristische delicten in een vroeger stadium in de strafrechtspleging
terecht zouden kunnen komen dan andere burgers.2.6 BewaringDe leden van de fractie van het CDA gaven aan dat in de adviezen over
het wetsvoorstel kritiek is geuit op het voorstel om bewaring bij verdenking
van een terroristisch misdrijf ook mogelijk te maken buiten het geval van
ernstige bezwaren. Deze leden kan ik desgevraagd bevestigen, dat het voorstel
niet inhoudt dat de rechter-commissaris het bevel kan verlenen als sprake
is van alleen een aanwijzing van een terroristisch misdrijf. Hierover stelden
ook de leden van de fractie van de SP een vraag.De aanvulling van artikel 67, derde lid, Sv geeft ingeval van terroristische
misdrijven de rechter-commissaris de bevoegdheid bij een redelijk vermoeden
van schuld en aanwezigheid van een of meer gronden als bedoeld in artikel
67a Sv de bewaring te bevelen. Toetsing aan die gronden maakt reeds, dat ik
de door deze leden gegeven karakterisering van de besluitvorming inzake het
bevel tot bewaring, namelijk als een tweede rechtmatigheidstoets na de voorgeleiding
op grond van artikel 59a Sv, minder gelukkig acht. Het belang van het onderzoek
is de grond van de inverzekeringstelling (artikel 57, eerste lid, Sv). De
gronden voor de voorlopige hechtenis behoeven tijdens de inverzekeringstelling
(nog) niet aanwezig te zijn. Dat geldt wel voor het bevel tot bewaring. Daarbij
toetst de rechter-commissaris de inverzekeringstelling. Of bewaring bevolen
wordt, beslist de rechter-commissaris zelf.In antwoord op de vraag van deze leden of binnen de Europese Unie inzake
de voorlopige hechtenis gestreefd wordt naar harmonisatie, kan ik meedelen
dat voor zover mij bekend op dit terrein nog geen initiatieven worden ontplooid.
Een belangrijk Europees kader wordt uiteraard wel gegeven, deze leden stipten
het zelf al aan, door artikel 5 van het EVRM en de daarop gebaseerde jurisprudentie
van het EHRM.Een exact antwoord op de volgende vraag van deze leden, namelijk hoe vaak
verlengingen van één jaar of meer door middel van pro-forma-zittingen
zijn voorgekomen, moet ik deze leden bij gebrek aan cijfers schuldig blijven.
Wel mag blijkens informatie van het openbaar ministerie worden aangenomen
dat, ook in andere dan terrorismestrafzaken, sprake is van een groeiende complexiteit.
Hierdoor is in toenemende mate het vooronderzoek niet gereed binnen de thans
geldende maximale termijn van de voorlopige hechtenis voorafgaand aan dagvaarding
ter terechtzitting. Een belangrijke factor hierbij speelt in toenemende mate
de bewerking en verwerking van grote gegevensbestanden. Het zoeken in enorme
databases bijvoorbeeld kost veel tijd. Ook bij opsporingsonderzoeken naar
terroristische misdrijven speelt digitaal onderzoek een belangrijke rol. Deze
leden informeerden vervolgens naar de meerwaarde van de voorgestelde termijn
van twee jaar, afgezet tegen de soepelheid van de pro-forma zittingen. In
reactie hierop benadruk ik dat het voorstel geen enkel verband houdt met enig
materieel knelpunt bij de pro-forma zittingen. Wat betreft de regelmaat van
verlengingszittingen verandert er ook feitelijk niets: de meervoudige raadkamer
moet elke drie maanden beslissen over verlenging. De mogelijkheid van uitstel
van het aanhangig maken van de zaak ter terechtzitting wordt
slechts voorgesteld om gedurende een langere periode de kennisneming van sommige
processtukken nog aan de verdachte te kunnen onthouden. Tot dusver is dat
niet mogelijk, omdat de mogelijkheid tot onthouding van inzage in de processtukken
(formeel) gekoppeld is aan de maximale termijnstelling die in artikel 66,
eerste lid, Sv besloten ligt. Het openbaar ministerie heeft aangegeven dat
de voorgestelde uiterste termijn reëel is. Het opvragen, de verwerking
van veelal anderstalige bestanden, de vertaling en de interpretatie daarvan,
alvorens tot openbaarmaking kan worden besloten, vergen veel tijd. Ook geeft
het openbaar ministerie aan dat het door de huidige maximale termijn voorafgaand
aan de dagvaarding ter terechtzitting soms genoodzaakt is bepaalde onderzoekssporen
af te sluiten. Er moeten dan immers keuzes gemaakt worden ten aanzien van
de inzet van de opsporingscapaciteit; de dossiervorming voor het hoofdonderzoek
dient in ieder geval zo ver te zijn uitgewerkt dat verantwoord een beslissing
kan worden genomen over de voeging van stukken in het procesdossier. Juist
bij terrorismeonderzoek is echter van belang dat ook de gemelde vertakkingen
van het onderzoek nader onderzocht kunnen worden onder de nodige geheimhouding.De leden van de fractie van de PvdA wezen op de EHRM-zaak Van Thuil v.
Nederland van 9 december 2004, nr. 20 510/02. In deze zaak
herhaalt het Hof zijn overweging uit O’Hara v. United Kingdom (EHRM
16 oktober 2001, nr. 37 555/97) waarin het aangaf dat de redelijkheid
van de verdenking waarop de vrijheidsbeneming is gebaseerd een essentieel
onderdeel vormt van de waarborgen tegen willekeurige vrijheidsbeneming, neergelegd
in artikel 5 van het EVRM. Verder oordeelt het Hof dat de beroepsmogelijkheden
tegen beslissingen inzake de voorlopige hechtenis «a significant safeguard
against arbitrary arrest and pre-trial detention» vormen. Het Hof laat
zich verder niet in kwalificerende zin uit over het vereiste van «ernstige
bezwaren».Deze leden wilden graag antwoord op de vraag of het schrappen van het
vereiste van «ernstige bezwaren» niet het risico zou vergroten
dat personen in bewaring worden gesteld ten aanzien van wie bij nader onderzoek
de aanvankelijke verdenking komt te vervallen. Concrete beantwoording van
deze vraag zou in hoge mate neerkomen op speculeren; bij elk opsporingsonderzoek
spelen verschillende feiten en omstandigheden, doen zich kansen tot informatievergaring
voor, en kan op enig moment ontlastend materiaal beschikbaar komen. In het
algemeen kan uiteraard wel aangenomen worden dat, naarmate meer materiaal
beschikbaar is dat de verdenking kan onderbouwen de kans kleiner wordt dat
deze verdenking achteraf ongegrond blijkt te zijn. De kwestie bij strafrechtelijk
onderzoek naar terroristische misdrijven is nu juist dat het doen van (buitenlands)
onderzoek en het vergaren van nadere onderzoeksgegevens dikwijls enige tijd
vragen. Tegelijkertijd vormt de ernst van deze feiten reden om ingeval van
een verdenking in de sfeer van de opsporing al datgene te doen om deze verdenking
uit te bouwen tot een verdenking met ernstige bezwaren. Voorgesteld wordt
daarom de rechter-commissaris de bevoegdheid te geven bij een verdenking en
de aanwezigheid van een der gronden, bedoeld in artikel 67a Sv, voor de duur
van maximaal veertien dagen de voorlopige hechtenis (de bewaring) te bevelen
zonder dat (nog) sprake is van ernstige bezwaren.Bij deze leden bestonden verder vragen over het begrip «betrekkelijk
lichte verdenking». Graag verduidelijk ik hun dat deze term in de memorie
van toelichting gebruikt is om het onderscheid te duiden tussen de enkele
verdenking en de verdenking met ernstige bezwaren als bedoeld in het huidige
artikel 67, derde lid, Sv. Niet bedoeld is een andere uitleg te geven aan
het begrip verdenking, dat veelvuldig in het Wetboek van Strafvordering voorkomt.
De door deze leden algemeen geformuleerde stelling met betrekking
tot de mogelijke invulling van het begrip «verdenking» kan ik
niet onderschrijven. Of sprake is van een verdenking is sterk casusgebonden.
Het wettelijk aanknopingspunt is «het redelijk vermoeden van schuld»
in de zin van artikel 27 Sv. Dat redelijke vermoeden moet gegrond zijn op
voor het strafbare feit relevante feiten en omstandigheden. Die feiten en
omstandigheden dienen in hogere mate waarschijnlijk te zijn bij ernstige bezwaren.
De tegen de verdachte bestaande verdenking moet bij het vereiste van ernstige
bezwaren, met andere woorden, zwaarder zijn dan het redelijk vermoeden van
artikel 27 Sv. Bij wijze van voorbeeld: twee tips afkomstig van verschillende
betrouwbare bronnen kunnen onder omstandigheden een verdenking opleveren.
Een verdenking met «ernstige bezwaren», aan te nemen door de rechter-commissaris,
kan daarop volgen door een verklaring die de verdachte tegenover deze rechter
heeft afgelegd met betrekking tot de inhoud van die tips. Het voorgestelde
criterium van «aanwijzingen» daarentegen staat hier min of meer
buiten. Dat criterium betreft niet de verdachte, maar het strafbare feit:
van «aanwijzingen» is sprake indien de beschikbare informatie
feiten en omstandigheden bevat die erop duiden dat daadwerkelijk een terroristisch
misdrijf zou zijn of zal worden gepleegd.De vraag werd ook gesteld of de eis van een verdenking van een terroristisch
misdrijf, als voorgesteld in artikel 67, vierde lid, Sv, impliceert dat de
verdenking tevens betrekking moet hebben op het terroristische oogmerk. Hierboven
gaf ik reeds aan dat het redelijke vermoeden gegrond moet zijn op voor het
strafbare feit relevante feiten en omstandigheden. Aangezien het terroristisch
oogmerk bestanddeel vormt van het terroristisch misdrijf, zullen genoemde
feiten en omstandigheden inderdaad ook voor het oogmerk relevante aanknopingspunten
moeten bevatten. Deze leden vroegen ook of er op dit moment al eens een vordering
tot bewaring is afgewezen door de rechter, omdat hij van oordeel was dat er
geen sprake was van ernstige bezwaren, terwijl er wel een verdenking was.
Deze vraag moet uiteraard bevestigend worden beantwoord. Een bevel tot bewaring
wordt in de praktijk geregeld achterwege gelaten, indien de rechter-commissaris
van oordeel is dat de voorliggende informatie onvoldoende belastend materiaal
bevat tegen de verdachte. Zeker wanneer de verdachte eerder in verzekering
is gesteld, mag ervan worden uitgegaan dat bij afwijzing van de vordering
tot bewaring de rechter dikwijls van mening is dat het openbaar ministerie
er niet in is geslaagd de verdenking nader uit te bouwen tot een verdenking
met ernstige bezwaren tegen de verdachte. Het risico daarop is temeer aanwezig
in gevallen waarin tot aanhouding en inverzekeringstelling wordt overgegaan
op grond van een betrekkelijk lichte verdenking, zoals vaak de situatie is
bij terrorismezaken. Het openbaar ministerie heeft in dit verband nog aangegeven
dat het in de praktijk voorkomt dat, ter voorkoming van afwijzing van een
bevel tot bewaring, besloten wordt alle beschikbare informatie te voegen in
het procesdossier. Dat kan de mogelijkheden tot verdere opsporing zeer schaden.
Door bewaring mogelijk te maken bij een verdenking wordt het gevaar dat –
opsporingstactisch gezien – ontijdig informatie openbaar wordt gemaakt,
verminderd.De leden van de fractie van de VVD hadden ook vragen over het voorstel
om het mogelijk te maken bij een verdenking van een terroristisch misdrijf
de bewaring te bevelen buiten het geval van ernstige bezwaren tegen de verdachte.
Zij vroegen of bijvoorbeeld een anonieme tip voldoende is om iemand gedurende
langere tijd op te sluiten. Dat zal naar mijn mening slechts bij uitzondering
het geval kunnen zijn. Inverzekeringstelling en bewaring zijn slechts mogelijk
bij een verdachte. Een verdachte is volgens artikel 27, eerste lid, Sv «degene
te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld
aan enig strafbaar feit voortvloeit». Een anonieme tip zal een dergelijk
vermoeden slechts bij uitzondering gedurende langere tijd kunnen vestigen.
Bedacht kan evenwel worden dat de ene anonieme tip de andere
niet is. Een eenmalig telefoontje via «meld misdaad anoniem» moet
anders gewaardeerd worden dan een melding van een anonieme bron wiens personalia
bij een andere overheidsdienst bekend zijn en op termijn kunnen worden geverifieerd.
Een melding van een dreiging zonder enige nadere concretisering is iets anders
dan een feitelijk relaas met tal van verifieerbare elementen dat op termijn
via de afgeschermde getuigenregeling of anderszins tot bruikbaar bewijs kan
worden opgewaardeerd. Graag verduidelijk ik verder dat de voorgestelde bevoegdheid
voor de rechter-commissaris om de bewaring te bevelen bij een redelijk vermoeden
van schuld zonder dat sprake is van ernstige bezwaren slechts geldt voor de
eerste veertien dagen van de voorlopige hechtenis. Daarna, voor de gevangenhouding
derhalve, blijft de eis van ernstige bezwaren volledig in stand.De voorgestelde wijziging acht ik nodig, zo beantwoord ik een andere vraag
van deze leden, om politie en openbaar ministerie iets meer armslag te geven;
de periode na inverzekeringstelling is, bij complexe opsporingsonderzoeken
als die naar terroristische misdrijven, vaak te kort om materiaal te verzamelen
op basis waarvan de verdenking kan worden uitgebouwd tot een verdenking met
ernstige bezwaren tegen de verdachte. Om te voorkomen dat een bevel tot bewaring
achterwege blijft, omdat het onderzoek in de beschikbare periode te weinig
heeft opgeleverd, zou het derhalve mogelijk moeten zijn dit bevel te kunnen
geven bij een verdenking en aanwezigheid van een of meer gronden als bedoeld
in artikel 67a Sv.Deze leden wilden verder vernemen op welke wijze wordt voorkomen dat misbruik
wordt gemaakt van de mogelijkheid om bewaring te bevelen zonder ernstige bezwaren
tegen de verdachte. Zij vroegen zich daarbij af welke mogelijkheden er zijn
voor de rechter om hier controle op te houden. Eerste waarborg is, dat de
autoriteit die het bevel tot bewaring geeft zelf een rechter is, in casu de
rechter-commissaris. Verder geldt dat de wet zowel van de rechter-commissaris
als van de officier van justitie verlangt dat zij de invrijheidstelling van
de verdachte gelasten zodra zij van oordeel zijn dat de gronden voor de bewaring
zijn vervallen (artikel 64, tweede lid, Sv). Bovendien kan ook de verdachte
opheffing van het bevel verzoeken aan de rechtbank. Bij afwijzing van dit
verzoek staat nog een rechtsmiddel open bij het gerechtshof (artikel 87, tweede
lid, Sv).Precieze beantwoording van de vraag van deze leden hoe telkens wordt bepaald
wat wel, en wat niet essentieel is voor beslissingen inzake voorlopige hechtenis
is niet goed mogelijk. Dit hangt steeds af van de concrete feiten en omstandigheden
van het geval. Waar het om gaat, is dat de rechter-commissaris ingeval van
een vordering tot bewaring moet kunnen beschikken over materiaal waarop de
te nemen beslissing kan worden gegrond. Dat betekent dat het dossier die gegevens
moet bevatten welke relevant zijn voor de beoordeling van de gegrondheid van
de voorlopige hechtenis, derhalve of voldaan wordt aan de vereisten, voortvloeiende
uit de artikelen 67 en 67a Sv. Ik kan de leden verder verduidelijken dat uit
artikel 30 Sv volgt dat het openbaar ministerie tijdens het voorbereidend
onderzoek bepaalt welke stukken en gegevens tot het procesdossier gaan behoren.
Dit is slechts anders ingeval van een gerechtelijk vooronderzoek. Dan komt
de zeggenschap over de inhoud van het procesdossier toe aan de rechter-commissaris.
Indien de officier van justitie, of tijdens het gerechtelijk vooronderzoek
de rechter-commissaris, van oordeel is dat het belang van het onderzoek de
geheimhouding van bepaalde processtukken vordert, moet de verdachte daarvan
schriftelijk in kennis worden gesteld. In rechterlijke controle op de toepassing
van de bevoegdheid van artikel 30 Sv is voorzien door een bezwaarschriftprocedure
bij de raadkamer (artikel 32 Sv). Ook overigens zal sprake zijn van een regelmatige
toetsing van de samenstelling van het procesdossier, namelijk bij behandeling
van eventuele vorderingen tot verlenging van de voorlopige hechtenis. De officier van justitie zal voldoende gegevens moeten verschaffen die
een bevel tot bewaring zelfstandig kunnen dragen en niet volstaan met de mededeling
dat hij over meer beschikt dat nog niet rijp is voor voeging.De leden van de SP-fractie refereerden nog aan het standpunt van de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) over de positie van de rechter bij de beoordeling
van de rechtmatigheid van de bewaring als hij niet kan beschikken over een
volledig procesdossier. Hierover kan ik slechts opmerken dat ik in het advies
van de NVvR over het wetsvoorstel geen passage heb aangetroffen waarin specifieke
aandacht wordt besteed aan de verlening van het bevel tot bewaring in relatie
tot de geheimhouding van processtukken. Dat zou ook niet in de rede gelegen
hebben nu op dat punt ook geen wijzigingen worden voorgesteld. Wel is de NVvR
ingegaan op de wijze waarop de rechter-commissaris het voorgestelde verdenkingscriterium
moet interpreteren. In het voorgaande is dit punt reeds uitvoerig aan de orde
gekomen.De leden van de fractie van D66 vroegen mij nader te specificeren welke
criteria een rol spelen bij de verdenking op basis waarvan ingeval van een
terroristisch misdrijf een bevel tot bewaring kan worden gegeven. In antwoord
op deze vraag zou ik voorop willen stellen dat het begrip verdachte een bekend
en veelvuldig gebruikt begrip is in het Wetboek van Strafvordering. In de
opsporings- en vervolgingspraktijk toetst men dagelijks aan dit criterium.
Artikel 27 Sv eist met betrekking tot de verdachte dat er een redelijk vermoeden
moet zijn van schuld aan een strafbaar feit en dat dit vermoeden gebaseerd
dient te zijn op feiten en omstandigheden. Hieruit kan worden afgeleid dat
de mogelijkheid van schuld aan een strafbaar feit moet kunnen worden onderbouwd
door feitelijke omstandigheden die objectiveerbaar zijn. Voor de eis van «ernstige
bezwaren» geldt dat er een grote mate van waarschijnlijkheid moet zijn
dat betrokkene het strafbare feit heeft begaan. Voor beide criteria hangt
de beoordeling altijd af van de feitelijke omstandigheden. Vaste aanknopingspunten,
andere dan hiervoor vermeld, zijn derhalve niet te geven.Op vragen van deze leden of de voorgestelde aanpassing wel noodzakelijk
en effectief is en voor welke soort gevallen zij wordt voorgesteld, kan ik
antwoorden dat het voorstel om artikel 67 Sv in die zin te wijzigen dat voor
een bevel tot bewaring «ernstige bezwaren» niet vereist zijn,
beperkt is tot de gevallen waarin sprake is van een terroristisch misdrijf.
Bij onderzoek naar dergelijke feiten – dikwijls gaat het dan om onderzoek
in de voorbereidende fase – kunnen zich vanwege het internationale karakter
van het hedendaagse terrorisme extra complicaties voordoen om een verdenking
op basis van aanvullende informatie in betrekkelijk korte tijd uit te bouwen
tot een verdenking met «ernstige bezwaren». Het kan noodzakelijk
zijn dat bijvoorbeeld inlichtingen in het buitenland moeten worden ingewonnen
of dat bepaalde informatie nader moet worden geanalyseerd. Dergelijk onderzoek
kan de nodige tijd vergen, terwijl het waardevolle resultaten kan opleveren.
Opsporingsonderzoek naar een terroristisch misdrijf zou onder die omstandigheden
ernstig gefrustreerd kunnen worden als de verdachte eerder al, na de inverzekeringstelling,
op vrije voeten komt omdat de desbetreffende gegevens binnen de periode voorafgaand
aan de aanvang van de voorlopige hechtenis niet beschikbaar waren. Dat maakt
dit voorstel in het licht van een adequate terrorismebestrijding noodzakelijk,
en daarnaast effectief voor de geenszins denkbeeldige situaties waarin bij
een verdenking meer tijd nodig is om de mate van waarschijnlijkheid dat de
verdachte betrokken is bij het terroristisch misdrijf vast te kunnen stellen.
Ik benadruk hier, dat het voorstel niet leidt tot de automatische vrijheidsbeneming
van de verdachte voor de volle duur van veertien dagen op basis van enkel
een verdenking. Zowel de rechter-commissaris als de officier van justitie
moet de invrijheidstelling van de verdachte gelasten zodra hij van oordeel
is dat de gronden voor de bewaring zijn vervallen. Ook de verdachte
kan opheffing van het bevel tot bewaring verzoeken, tegen de afwijzing waarvan
hij voorts hoger beroep kan instellen bij het gerechtshof.Met het voorgaande hoop ik ook, in ontkennende zin, antwoord te hebben
gegeven op de vraag van deze leden of het juist is, dat met deze aanpassing
iemand op grond van enkel een anonieme tip wekenlang van zijn vrijheid kan
worden beroofd. Als er enkel een anonieme tip ligt, en geen nader onderzoek
plaatsvindt dat, naar redelijke verwachting, de verdenking zou kunnen versterken,
moet de verdachte worden vrijgelaten uit de bewaring. Deze leden vroegen mij
verder of ik verwacht dat het voorstel in overeenstemming is met de artikelen
5 en 6 van het EVRM. Voor de beantwoording van die vraag zou ik graag willen
verwijzen naar de daarop betrekking hebbende passage in de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel (blz. 27). Ik heb daar aangegeven, dat uit relevante
rechtspraak van het EHRM niet kan worden afgeleid dat inbewaringstelling voor
maximaal veertien dagen op grond van een verdenking van een terroristisch
misdrijf niet mogelijk zou kunnen worden gemaakt. Een belangrijke voorwaarde,
zo blijkt ook uit de aanbevelingen VII en VIII van de «Guidelines on
human rights and the fight against terrorism» van de Raad van Europa,
is de aanwezigheid van adequate mogelijkheden tot rechterlijke toetsing van
het voorarrest. Welke (toereikende) voorzieningen het Nederlands strafprocesrecht
in dat kader biedt, kwam hiervoor reeds in deze nota aan de orde.De leden van de fractie van D66 stelden ook de vraag of ik bereid ben
de bevoegdheid van bewaring op basis van een verdenking te beperken tot gevallen
waarin sprake is van een dringend en zwaarwegend belang voor het onderzoek
of de openbare veiligheid. Het opnemen van die voorwaarden acht ik niet aan
de orde. Als het gaat om de rechterlijke toets inzake de doelen van de voorlopige
hechtenis, geeft artikel 67a Sv daarvoor de gronden. Die gronden zijn nauw
verwant aan de door deze leden voorgestelde nadere voorwaarden welke aan het
bevel tot bewaring zouden moeten worden gesteld. De wet verlangt nu al dat
de rechter voor het verlenen van het bevel tot bewaring acht slaat op deze
gronden, ongeacht welk misdrijf in het geding is.2.7 Geheimhouding van processtukkenDe leden van de fractie van het CDA merkten op dat de geheimhouding, als
consequentie van de verlenging van de voorlopige hechtenis, nog het meeste
weerstand leek op te roepen. Graag verduidelijk ik dat het wetsvoorstel nadrukkelijk
niet in een aanvullende of zelfstandige mogelijkheid voorziet tot verlenging
van het voorarrest. Ook nu al komt het voor dat de voorlopige hechtenis, voorafgaand
aan de inhoudelijke berechting, geruime tijd duurt. Het voorstel wil slechts
het moment waarop uitsluitend de zittingsrechter kan besluiten over het voortduren
van de voorlopige hechtenis ten hoogste twee jaren uitstellen. De raadkamer
beslist in deze periode over de voorlopige hechtenis. Hierdoor wordt het mogelijk
dat gedurende deze periode de kennisneming van bepaalde processtukken nog
aan de verdachte kan worden onthouden. Dat staat los van het feit dat het
procesdossier telkens voldoende informatie dient te bevatten om elke beslissing
inzake voortduring van de voorlopige hechtenis te kunnen dragen.Deze leden stonden eveneens stil bij de positie van de rechter die over
de verlenging van de voorlopige hechtenis heeft te oordelen ingeval van geheimhouding
van bepaalde processtukken. De leden van de fractie van het PvdA stelden dit
tevens aan de orde. In reactie op deze vragen en opmerkingen stel ik graag
voorop dat in de procedure inzake de geheimhouding van processtukken geen
inhoudelijke wijziging worden aangebracht. Als gezegd gaat het slechts om
het mogelijk maken van langer uitstel van de volledige kennisneming
van de processtukken. Beslissingen inzake de voorlopige hechtenis worden ook
nu al met toepassing van artikel 30, tweede lid, Sv genomen. Hierbij speelt
uiteraard wel een rol dat naarmate de vrijheidsbeneming langer duurt, hogere
eisen moeten worden gesteld aan de inhoudelijke toetsing van de gronden voor
de verlenging van de voorlopige hechtenis. Daarop zal ook de officier van
justitie, of tijdens het gerechtelijk vooronderzoek de rechter-commissaris,
steeds acht moeten slaan. Zij zullen ervoor moeten zorgen dat het procesdossier
gedurende het vooronderzoek zozeer«aandikt», dat de daarin opgenomen
processtukken dragend kunnen blijven voor de beslissingen tot verlenging van
de voorlopige hechtenis. Tot het raadkamerdossier behoren in ieder geval de
processen-verbaal, genoemd in artikel 31 Sv, en ook overigens alle (andere)
processtukken die van essentieel belang zijn voor beslissingen inzake voorlopige
hechtenis.Van belang is, zo reageer ik in het bijzonder op de opmerkingen van de
leden van de CDA-fractie, dat in procedures inzake de voorlopige hechtenis
de verdachte in gelijke mate als het rechterlijke college kennis moet kunnen
nemen van de stukken die ten grondslag (kunnen) liggen aan de beslissing omtrent
(het voortduren van) de voorlopige hechtenis teneinde op grond hiervan zijn
verdediging te kunnen voeren. Dit betekent niet dat bij de raadkamerbehandeling
het complete dossier van de onderliggende strafzaak op tafel moet liggen.
De keuze is, tot aan de dagvaarding, aan het openbaar ministerie. Bij de samenstelling
van het dossier dient het openbaar ministerie onder meer met de privacybescherming
van betrokkenen en met het belang van het strafrechtelijk onderzoek rekening
te houden. Het staat de verdachte vanzelfsprekend vrij om toevoeging van nog
niet door het openbaar ministerie ter kennisneming verstrekte stukken te vragen.
Indien de officier van justitie weigert aan dit verzoek te voldoen, dient
de raadkamer op grond van de wel geopenbaarde stukken een beslissing te nemen.
Mochten deze stukken onvoldoende hard weten te maken dat het voortduren van
de voorlopige hechtenis mede in het licht van de wettelijke eisen terzake
in de rede ligt, dan dient de voorlopige hechtenis te worden opgeheven.De vraag van de aan het woord zijnde leden of het huidige criterium van
onthouding van stukken «in het belang van het onderzoek» gehandhaafd
blijft, kan ik bevestigend beantwoorden. Het wetsvoorstel bevat op dit punt
geen wijzigingen. Het criterium «in het belang van het onderzoek»
is ruim genoeg om bepaalde processtukken tijdens het voorbereidend onderzoek
tijdelijk aan de verdachte te onthouden om te voorkomen dat een adequate voorbereiding
van de strafzaak wordt gefrustreerd. Voorts kan erop worden gewezen, mede
in het licht van stukken waarbij het belang van de staatsveiligheid aan de
orde is, dat voor de vraag welke stukken in het procesdossier moeten worden
gevoegd blijkens jurisprudentie van de Hoge Raad het relevantiecriterium geldt
(vgl. o.m. HR 7 mei 1996, NJ 1996, 687 en Kamerstukken II 1996/97, 25 403,
nr. 3, blz. 18).Deze leden memoreerden verder mijn opmerking in de memorie van toelichting
dat blijkens rechtspraak van het EHRM het onderzoeksbelang grond kan vormen
om verdedigingsrechten in het vooronderzoek te beperken. Aangezien tegelijkertijd
uit jurisprudentie van het EHRM kan worden afgeleid dat inzage in processtukken
die van essentieel belang zijn voor beslissingen inzake voorlopige hechtenis
verleend moet worden, vroegen zij zich af of hier geen sprake is van conflicterende
belangen. Inderdaad kan worden gesteld dat het onderzoeksbelang en de verdedigingsrechten
in het vooronderzoek op gespannen voet met elkaar kunnen staan. In het kader
van de inzage van de processtukken moeten deze belangen tegen elkaar worden
afgewogen (vgl. artikel 30, tweede lid, Sv). Daarbij moet worden verzekerd
dat het procesdossier voor de beoordeling van de beslissingen inzake de verlenging
van de voorlopige hechtenis een deugdelijke basis biedt. Als gezegd betreft
de enige wijziging die wordt voorgesteld het mogelijk maken van
langer uitstel van volledige kennisneming van de processtukken. Wat de leden
van de fractie van het CDA hierover in een aantal commentaren hadden gelezen,
namelijk dat met het oog daarop de wijziging wordt voorgesteld, is derhalve
juist. Het in verband daarmee creëren van een aparte regeling voor de
onthouding van stukken zou een ingrijpende wijziging inhouden en daarbij een
integrale afweging vergen. Dat is nu niet nodig en niet aan de orde, bij een
wetsvoorstel dat ziet op wijzigingen in het kader van een adequate terrorismebestrijding.De leden van de fractie van de PvdA vroegen om een nadere onderbouwing
van het voorstel om de processtukken gedurende een langere periode geheim
te houden. Te dien aanzien verduidelijk ik, in aanvulling op de memorie van
toelichting, graag dat deze wijziging wordt voorgesteld omdat de bestaande
periode voor onthouding van kennisneming van de processtukken gekoppeld is
aan de maximale termijnstelling van artikel 66, eerste lid, Sv. Na negentig
dagen voorlopige hechtenis kan deze slechts worden verlengd door de zittingsrechter.
Na dagvaarding voor de zittingsrechter is het openbaar ministerie evenwel
wettelijk verplicht inzage te verlenen in alle processtukken. Dat komt bij
complexe onderzoeken naar terroristische misdrijven, met vaak vertakkingen
naar het buitenland, en waarbij vele «verzoeken buitenland» moeten
worden gedaan, onwenselijk voor. Het onderzoek kan hierdoor onnodig onder
druk komen te staan (vertaling en interpretatie van stukken, doorzoeken en
bewerken van enorme databases), bepaalde onderzoekssporen moeten daardoor
soms noodzakelijkerwijs worden afgebroken en de voortijdige openbaarmaking
van alle processtukken kan ook schadelijk zijn voor de opbouw van strafzaken
tegen eventuele medeverdachten. Wat betreft de voorgestelde periode van twee
jaar merk ik nog op, dat het zeker niet zo is dat de onthouding van de volledige
kennisneming altijd die volle termijn zal voortduren. Zodra het belang van
het onderzoek niet meer noopt tot geheimhouding, dient een beslissing over
de voeging te worden genomen. Ik kan op deze plaats ook nog verwijzen naar
mijn antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie over de voorgestelde
termijn van twee jaar, gesteld in paragraaf 2.6.De aan het woord zijnde leden stelden verder vragen naar aanleiding van
mijn opmerking in de memorie van toelichting dat het niet aan de rechter is,
de keuze van het openbaar ministerie te beoordelen om dagvaarding van de verdachte
uit te stellen. Deze leden vonden dat ik daarin formeel gelijk had omdat onthouding
van de processtukken als zodanig geen grond voor verlenging van de voorlopige
hechtenis is. Tegelijkertijd kwam het hen voor, dat materieel in onthouding
wel de reden voor de verlenging van de voorlopige hechtenis is gelegen. Die
analyse deel ik niet. Onthouding van bepaalde processtukken is geen doel op
zich. Zij staat in de sleutel van het onderzoeksbelang (vgl. artikel 30 Sv).
Verder is de vraag van de volledigheid van de processtukken in beginsel ook
niet aan de orde als de raadkamer beslist over het voortduren van de voorlopige
hechtenis. In dat geval vormen de gronden, genoemd in artikel 67a Sv, het
referentiekader voor de te nemen beslissing. Met die gronden, bijvoorbeeld
nader onderzoek, zal de toepassing van artikel 30 Sv uiteraard wel kunnen
samenhangen.De vraag van deze leden of rechters zich, in het licht van artikel 5 van
het EVRM en de jurisprudentie van het EHRM, niet op het standpunt zouden kunnen
stellen dat onthouding van processtukken geen grond voor voorlopige hechtenis
vormt, en dus de verlenging daarvan niet kan rechtvaardigen, laat zich aldus
beantwoorden dat een casus waarin een dergelijk standpunt wordt ingenomen,
niet goed voorstelbaar is. Zij impliceert immers dat het openbaar ministerie
de gronden die het aanvoert voor zijn vordering tot verlenging van de voorlopige
hechtenis, ten onrechte niet baseert op artikel 67a Sv, dan wel de raadkamer
ten onrechte de (onvolledige) samenstelling van het procesdossier
in ieder geval mede in zijn overwegingen omtrent de gegrondheid van een beslissing
tot verlenging van de voorlopige hechtenis betrekt. Volgende vragen hadden
eveneens betrekking op, naar de mening van deze leden, relevante factoren
en omstandigheden bij de oordeelsvorming van de rechters inzake de verlengingsbevelen.
Met hen deel ik de opvatting dat een van die afwegingsfactoren onder bepaalde
omstandigheden kan zijn de vraag in hoeverre (uiteindelijk) nog een berechting
binnen een redelijke termijn kan worden gegarandeerd. Daaraan zouden mogelijkerwijs,
waar te voorzien is dat dit recht in het gedrang dreigt te komen, de nodige
consequenties kunnen worden verbonden. Ik wijs deze leden er evenwel op dat
die situaties zich ook onder het huidige recht kunnen voordoen; het wetsvoorstel
brengt immers geen enkele wijziging aan in de duur van de termijnen inzake
de voorlopige hechtenis.De leden van de PvdA-fractie stelden vervolgens dat de onthouding van
de processtukken wordt gekoppeld aan de duur van de voorlopige hechtenis.
Graag verduidelijk ik dat de koppeling van de mogelijkheid tot onthouding
van processtukken aan een bepaalde periode van de voorlopige hechtenis het
resultaat is van een wetswijziging in de jaren ’70 van de vorige eeuw
(wet van 26 oktober 1973, Stb. 509). Beoogd werd toen de totale duur
van de voorlopige hechtenis te beperken door invoering van de verplichting
om een strafzaak na maximaal negentig dagen gevangenhouding of gevangenneming
op de terechtzitting aan te brengen. Doordat artikel 33 Sv ongewijzigd bleef,
heeft de wetswijziging ertoe geleid dat de termijn van de onthouding van bepaalde
processtukken gekoppeld werd aan de maximale termijnstelling van artikel 66,
eerste lid, Sv.De termijnstelling van artikel 66, eerste lid, Sv heeft, door de mogelijkheid
van schorsing, niet tot gevolg dat onmiddellijk na de aanhangigmaking op de
zitting tot behandeling van de strafzaak wordt overgegaan. Verlenging van
de voorlopige hechtenis door de zittingsrechter is daarna gewoon mogelijk.
Gevolg van de maximale termijnstelling is wel dat de kennisneming van alle
processtukken niet meer aan de verdachte mag worden onthouden. Die rigiditeit
komt in ieder geval bij een onderzoek naar terroristische misdrijven onwenselijk
voor. Voortijdige openbaarmaking van alle processtukken kan een adequate voorbereiding
van de strafzaak tegen de verdachte compliceren; ook kan het de opzet van
opsporingsonderzoek naar andere strafzaken bemoeilijken. Om die reden wordt
voorgesteld verdere verlenging van de voorlopige hechtenis met periodes van
drie maanden door de raadkamer, voorafgaand aan de terechtzitting, nog gedurende
hoogstens twee jaar mogelijk te maken. Dat laat onverlet, dat deze bevelen
telkens moeten steunen op een of meer van de gronden, genoemd in artikel 67a
Sv. Het voorstel beoogt niet, ook niet impliciet, te voorzien in een aanvullende
grond voor de voorlopige hechtenis. Het beoogt slechts te voorzien in een
mogelijkheid om bij complexe voorbereidende onderzoeken naar terroristische
misdrijven de kennisneming van bepaalde processtukken aan de verdachte te
onthouden voor een langere periode dan nu door de termijnstelling van artikel
66, eerste lid, Sv wettelijk is toegestaan.Deze leden vroegen verder of in dit verband ook overwogen is om artikel
33 Sv te wijzigen, in die zin dat de verdachte in geval van een verdenking
van een terroristisch misdrijf ook na de betekening van de dagvaarding in
eerste aanleg de kennisneming van stukken nog mag worden onthouden. In antwoord
op deze vraag merk ik op, dat in de memorie van toelichting is aangegeven
dat op de figuur van de pro-forma zitting en daaruit voortvloeiende consequenties
in het kader van het grondslagenonderzoek Strafvordering 2001 ook kritiek
is uitgeoefend. De onderzoekers stellen voor, meer in het algemeen te kiezen
voor behandeling van vorderingen tot verlenging van de voorlopige hechtenis
door de meervoudige raadkamer. Ook heb ik in de memorie van toelichting
aangegeven dat een integrale afweging van deze voorstellen in het kader van
dit wetsvoorstel, dat op de opsporing van terroristische misdrijven ziet,
niet aan de orde is. Een wijziging van artikel 33 Sv, als voorgesteld door
deze leden, zou een andere, ingrijpende wijziging behelzen, en daarbij een
meer integrale afweging impliceren. Eerder in deze nota beantwoordde ik reeds
in dezelfde zin een gelijkluidende vraag van de leden van de CDA-fractie.
Consequentie zou immers zijn dat aan de bestaande regeling inzake de kennisneming
van de processtukken tijdens het voorbereidend onderzoek nieuwe elementen
worden toegevoegd, waarbij meer principiële vragen aan de orde moeten
komen, zoals de inzage in de te onthouden stukken door de rechter die ter
zake beslist. Bovendien betekent een verdere uitwerking in die richting dat
wordt afgeweken van de lijn die is voorgesteld in het kader van het grondslagenonderzoek
Strafvordering 2001. Het voorstel, gedaan in dit wetsvoorstel, laat de bestaande
procedure inzake de kennisneming van de processtukken intact; door een aanpassing
van artikel 66, derde lid, Sv wordt alleen de mogelijkheid geschapen van uitstel
van volledige kennisneming van de processtukken. Die aanpassing doet geen
afbreuk aan een adequate rechterlijke controle op de voortgang van het opsporingsonderzoek.
Het enige verschil is dat deze toetsing niet, zoals na opening van het onderzoek
ter terechtzitting met daaropvolgende schorsing, door de zittingsrechter in
het kader van de verlenging van de voorlopige hechtenis plaatsvindt, maar
door de meervoudige raadkamer, die dergelijke vorderingen in het openbaar
dient te behandelen. In dat verschil, waarbij derhalve niet de kwaliteit van
de periodieke controle op de voortgang van het onderzoek aan de orde is, kan
dan ook geen goede aanleiding worden gevonden om, zoals door de aan het woord
zijnde leden is voorgesteld, de besluitvorming inzake de geheimhouding van
bepaalde processtukken na negentig dagen voorlopige hechtenis in handen te
stellen van de zittingsrechter.Verondersteld werd verder door de leden van de fractie van de PvdA dat
de toepassing van het voorgestelde artikel 66, derde lid, Sv niet automatisch
zou leiden tot onthouding van de processtukken, maar dat daarvoor een afzonderlijke
beslissing van het openbaar ministerie nodig zou blijven. De toepassing van
artikel 66, derde lid, Sv staat – dat kan ik deze leden bevestigen –
inderdaad los van de besluitvorming van het openbaar ministerie of de rechter-commissaris
tijdens een gerechtelijk vooronderzoek met betrekking tot de geheimhouding
van bepaalde processtukken. Voor het onthouden van de kennisneming van processtukken
geeft artikel 30 Sv een regeling. Die behelst onder meer, dat de verdachte
bij geheimhouding van bepaalde processtukken daarover schriftelijk wordt bericht.
Ook is in dit kader voorzien in een bezwaarschriftprocedure bij de raadkamer
(artikel 33 Sv). Bij de vraag of artikel 66, derde lid, Sv, aangevuld als
voorgesteld, toepassing vindt, gaat het erom of verlenging van de voorlopige
hechtenis op basis van de reeds voorgelegde processtukken in het licht van
de wettelijke eisen ter zake in de rede ligt. Doorgaans zal de beslissing
tot geheimhouding van bepaalde processtukken daaraan zijn voorafgegaan.Voor antwoorden op de vragen van de leden van de PvdA-fractie over de
positie van de rechter die moet beslissen over de verlenging van de voorlopige
hechtenis, terwijl bepaalde processtukken worden geheim gehouden, verwijs
ik deze leden naar mijn eerder in deze nota gegeven beantwoording van gelijkluidende
vragen van de fractie van het CDA. De leden wilden verder graag vernemen hoe
bepaald wordt welke stukken van «essentieel belang zijn voor beslissingen
inzake voorlopige hechtenis», en hoe de rechter kan vaststellen of hij én
de verdachte daadwerkelijk over die stukken beschikken.Welke stukken van «essentieel belang zijn voor beslissingen inzake
voorlopige hechtenis» laat zich niet in algemene zin omschrijven. Abstract gezegd gaat om al die stukken die de basis kunnen vormen van de te
nemen beslissing en die welke overigens van overwegend belang zijn voor deze
beslissing. Gedacht moet dan worden aan alle beschikbare gegevens die bepalen
of voldaan wordt aan de vereisten, voortvloeiende uit de artikelen 67 en 67a
Sv. Wordt steeds expliciet en actief bekend gemaakt dat er stukken zijn die
niet openbaar zijn gemaakt, of wordt dat steeds gissen, vroegen deze leden
verder. Het antwoord daarop geeft artikel 30, eerste lid, Sv. De tweede volzin
van dit artikellid bepaalt dat in het geval van het onthouden van kennisneming
van bepaalde processtukken de verdachte schriftelijk wordt meegedeeld dat
de hem ter inzage gegeven stukken niet volledig zijn. Deze schriftelijke mededeling
wordt gedaan als de verdachte om inzage verzoekt. Verder verplicht artikel
30, tweede lid, Sv alleen tot kennisgeving dat het dossier niet compleet is;
vanzelfsprekend behoeft niet te worden vermeld welke stukken tijdelijk in
het belang van het onderzoek worden achtergehouden.Deze leden vroegen voorts aandacht voor stukken die ontlastend materiaal
bevatten. Zij gaven aan, benieuwd te zijn hoe daarmee wordt omgegaan. Ik wil
hier nogmaals benadrukken dat de regeling inzake de geheimhouding van processtukken
als gevolg van dit wetsvoorstel geen inhoudelijke wijziging ondergaat. Ook
nu al kan zich de door deze leden aan de orde gestelde kwestie voordoen bij
de samenstelling van het raadkamerdossier. In die gevallen is het de officier
van justitie, indien ontlastend materiaal bestaat dat van overwegend belang
is voor de beslissing omtrent (het voortduren van) de voorlopige hechtenis,
niet geoorloofd dergelijk materiaal achter te houden. Het gaat immers om stukken
die essentieel zijn voor het nemen van beslissingen inzake de voorlopige hechtenis.De raadkamer beschikt niet meer over de bevoegdheid om zelf overlegging
van stukken te bevelen, zo beantwoord ik een volgende vraag van deze leden.
Met de inwerkingtreding van de wet van 8 november 1993, tot wijziging
van het Wetboek van Strafvordering, de Wegenverkeerswet en de Wet op de economische
delicten in verband met de herziening van de raadkamerprocedures (Stb. 591)
is die bevoegdheid komen te vervallen. In de memorie van toelichting merkte
ik daarover nog op, dat voor een dergelijke voorziening ook geen aanleiding
is. Uitgangspunt moet zijn dat de rechter en de procesdeelnemers in gelijke
mate kennis kunnen nemen van de stukken waarop de beslissing inzake de voorlopige
hechtenis wordt gebaseerd. Op de vraag hoe adequaat invulling kan worden gegeven
aan het rechterlijk toezicht op de voortgang van het onderzoek, als de rechter
niet kan beschikken over alle processtukken, kan ik antwoorden dat ik geen
goede reden zie waarom rechterlijke controle in dat geval niet mogelijk zou
zijn. Planning en voortgang kunnen aan de orde worden gesteld tijdens de raadkamerbehandeling.
Voor een beeld van de vorderingen is het niet nodig dat inzage in elk processtuk
wordt verkregen. Zo nodig kan druk op de voortgang worden uitgeoefend door
het bevel voorlopige hechtenis voor een kortere termijn dan de maximale termijnstelling
van artikel 66 Sv te verlengen. Ook kan de raadkamer de officier van justitie
meer of minder dringend in overweging geven, met het oog op eerdere verlenging
van de voorlopige hechtenis, een gerechtelijk vooronderzoek te vorderen. Alsdan
beslist de rechter-commissaris over de geheimhouding van processtukken (artikel
30 Sv).De leden van de fractie van D66 brachten naar voren dat de voorgestelde
aanvullende maximale termijn van twee jaar gevangenhouding met het oog op
de geheimhouding van de processtukken ertoe leidt dat de rechter opsporingsonderzoek
minder goed kan toetsen. Ook meenden zij dat het lastiger wordt om te bepalen
of terecht voortzetting van een gevangenhouding wordt gevraagd. In verband
daarmee spraken zij de verwachting uit dat het zelfkritisch vermogen van de
opsporingsinstanties afvlakt. Voor de beduchtheid van deze leden zie ik geen
goede reden. De wet biedt adequate mogelijkheden tot rechterlijke
controle tijdens het vooronderzoek. In de eerste plaats wijs ik op artikel
30, tweede lid, Sv. Dit voorschrift verplicht tot mededeling aan de verdachte
van geheimhouding van processtukken. Tegen deze geheimhouding kan de verdachte
een bezwaarschrift indienen waarop de raadkamer dient te beslissen. Hier ligt
derhalve een eerste rechterlijke toets met betrekking tot de noodzaak van
geheimhouding in het belang van het onderzoek. Verder ligt het in de rede
dat de geheimhouding periodiek aan de orde komt bij het nemen van beslissingen
over de verlenging van de voorlopige hechtenis. De rol van de rechter-commissaris
ingevolge artikel 180 Sv mag hier evenmin onvermeld blijven. Dit artikel draagt
de rechter-commissaris op te waken tegen nodeloze vertraging van het onderzoek.
Ook die voorziening houdt het openbaar ministerie en de politie, waar dit
al nodig is, scherp op het punt van de voortgang van het opsporingsonderzoek,
maar ik verwacht overigens niet dat de misdrijven waar het in dit verband
om gaat, terroristische misdrijven, met onvoldoende voortgang zullen worden
opgespoord. Volledigheidshalve herhaal ik hier dat inzage in processtukken
die van essentieel belang zijn voor beslissingen inzake voorlopige hechtenis
telkens verleend moet worden.Deze leden vroegen voorts waarom precies voor een vernegenvoudiging van
de geheimhoudingstermijn is gekozen en of een beperktere verlenging niet ook
de geschetste problemen kan oplossen. Gelijke vragen stelden de leden van
de fractie van het CDA. Zij wilden weten waarom eigenlijk voor de termijn
van twee jaren is gekozen of die termijn wellicht ooit de langste tussenperiode
is geweest voordat iemand op zitting kwam. In antwoord op deze vragen zou
ik allereerst willen verduidelijken dat een vaste geheimhoudingstermijn niet
wordt voorgesteld. De leden van de CDA-fractie constateerden dat ook geheel
correct. Wel is ervoor gekozen te bevorderen dat verlenging van de voorlopige
hechtenis voorafgaand aan de terechtzitting nog gedurende ten hoogste twee
jaar mogelijk wordt bij opsporingsonderzoek naar een terroristisch misdrijf.
Die termijn acht ik – als uiterste termijn – het juiste midden
tussen het systeem van nu, waarin de wet bij onderzoek naar terroristische
misdrijven tot spoedige inzage in alle processtukken noopt, en het andere
uiterste waarin elke wettelijke termijnstelling ontbreekt.De vraag van de leden van de D66-fractie of het in theorie mogelijk wordt
dat iemand zich gedurende 27 maanden in voorlopige hechtenis bevindt op grond
van geheime stukken en een verklaring van een afgeschermde getuige beantwoord
ik ontkennend. Artikel 31 Sv somt een aantal stukken op waarvan de verdachte
kennisneming niet mag worden onthouden. Verder bepaalt artikel 30, tweede
lid, Sv, dat van andere processtukken de kennisneming alleen aan de verdachte
mag worden onthouden indien het belang van het onderzoek dit vordert. Bovendien
volgt uit rechtspraak van het EHRM dat verdachte en rechter dienen te beschikken
over de informatie die van belang is voor de beoordeling van de gegrondheid
van de (verlenging) van de voorlopige hechtenis. Daarvan zal geen sprake kunnen
zijn als slechts inzage kan worden verleend in een proces-verbaal van verhoor,
houdende een verklaring van een afgeschermde getuige wiens identiteit (in
de regel) verborgen wordt gehouden, en daar in de loop van twee jaar niets
aan kan worden toegevoegd.Deze leden zagen het juist dat het voorstel om langer uitstel mogelijk
te maken van volledige inzage van processtukken bij strafzaken die betrekking
hebben op een terroristisch misdrijf onder meer is ingegeven door de wens
tot verbetering van de mogelijkheden tot gebruik van informatie van (internationale)
inlichtingendiensten. Het verbeteren van internationale rechtshulpbetrekkingen
voor terrorisme zie ik in dit verband niet zozeer als alternatief voor het
voorstel, maar juist als een belangrijk ander spoor om de effectiviteit van
de opsporing en vervolging van terroristische misdrijven te vergroten. In
die zin deel ik de opvatting van de aan het woord zijnde leden
dat een doeltreffende internationale rechtshulp in strafzaken een groot belang
op zich is. Op het gebied van de bestrijding van internationaal terrorisme
zijn daartoe de afgelopen tijd reeds tal van aanvullende rechtsinstrumenten
tot stand gebracht. In de memorie van toelichting noemde ik al de door Nederland
geratificeerde VN-verdragen ter bestrijding van terrorisme en de Europese
wetgevingsinstrumenten die in de verklaring inzake terrorismebestrijding van
de Europese Raad van 25 maart 2004 worden belicht. Binnen het verband
van de Raad van Europa zijn onlangs nog het Verdrag inzake het voorkomen van
terrorisme en het Verdrag inzake witwassen, opsporing, inbeslagneming en confiscatie
van opbrengsten van misdrijven en inzake de financiering van terrorisme tot
stand gekomen. Ook deze verdragen zullen op korte termijn ter goedkeuring
aan het parlement worden voorgelegd.Op diverse terreinen tracht Nederland verder met concrete initiatieven
de internationale bestrijding van terrorisme te bevorderen. Dat geldt ook
voor de operationele samenwerking. Er zijn maatregelen genomen om de uitwisseling
van informatie uit strafregisters te faciliteren, zodat de autoriteiten alert
kunnen zijn op personen die zijn veroordeeld voor ernstige misdrijven. Ook
het aantal gevallen waarin in het kader van de opsporing wordt samengewerkt
of rechtshulp wordt verleend, neemt toe. Hierbij speelt uiteraard het eerdergenoemde
verdragsrechtelijke en wettelijke instrumentarium een belangrijke rol.Tot slot legden deze leden de vraag aan mij voor, of ik bereid was de
verlengde geheimhouding slechts mogelijk te maken op bevel van de rechter-commissaris,
na een vordering daartoe van de officier van justitie. Allereerst merk ik
op dat de rechter-commissaris in het huidige voorstel reeds een rol heeft
op het gebied van de geheimhouding van processtukken, namelijk als het onderzoek
plaatsvindt in het kader van het gerechtelijk vooronderzoek. In dat geval
is het aan de rechter-commissaris om te bepalen dat aan de verdachte kennisneming
van bepaalde stukken worden onthouden. Waar het voorstel van deze leden de
rechterlijke controle op de geheimhouding beoogt te versterken, ben ik van
oordeel dat de bestaande mogelijkheden daarin reeds genoegzaam voorzien. In
antwoord op eerdere vragen van deze leden heb ik die rechterlijke toetsingsmomenten
al aan de orde gesteld, reden waarom ik hier kortheidshalve volsta met verwijzing
naar die antwoorden.3. Artikel 8 EVRMDe leden van de PvdA-fractie maakten opmerkingen over de rechten en vrijheden
die worden gewaarborgd door het EVRM. Onder verwijzing naar het karakter van
deze rechten en vrijheden waren zij van oordeel dat het gegeven dat het EHRM
bij de beoordeling of een inmenging in het privé-leven «noodzakelijk
is in een democratische samenleving» aan de verdragspartijen een beoordelingsruimte
toekent, onverlet laat dat een dergelijke noodzaak dient te bestaan en dient
te worden aangetoond. De leden meenden, dat dat een zelfstandige reden is
om steeds te vragen om een concrete en inhoudelijke onderbouwing van nut en
noodzaak van de extra bevoegdheden.In dat licht herhaal ik hier dat de onderbouwing van nut en noodzaak van
de voorgestelde bevoegdheden gevonden kan worden in de ernstige en dikwijls
destructieve aard en gevolgen van terroristische misdrijven. Bij bestrijding
van terroristische misdrijven staat meer nog dan bij andere vormen van criminaliteit,
daadwerkelijke voorkoming centraal. Dat maakt dat het van groot belang is
in het voorbereidende stadium van de meest ernstige terroristische misdrijven
te beschikken over een adequaat instrumentarium om te kunnen ingrijpen. Dit
is in de eerste plaats van groot belang met het oog op het tijdig onderkennen
en beëindigen van voorbereidende activiteiten. In de tweede plaats is
het belangrijk omdat hierdoor de mogelijkheden tot het verkrijgen van informatie
die van belang kan zijn voor (nieuw) onderzoek worden versterkt.
De in dit wetsvoorstel voorgestelde verruimingen kunnen aan deze voor een
adequate terrorismebestrijding essentiële doeleinden een belangrijke
bijdrage leveren en ontlenen daaraan hun nuttig en noodzakelijk karakter.4. De verruiming van de opsporingsbevoegdheden in
het kader van terrorismebestrijding in verhouding tot de activiteiten van
de inlichtingen- en veiligheidsdienstenDe leden van de CDA-fractie wilden nog graag een toelichting op het onderscheid
tussen de werkzaamheden van de AIVD en die welke plaatsvinden in het kader
van de opsporing van strafbare feiten op het gebied van terrorismebestrijding.
Zij vroegen zich in het bijzonder af of het voorkómen van aanslagen
niet primair het werk is van de AIVD. Ook werd de vraag gesteld hoe de overgang
van werkzaamheden is geregeld. Graag beantwoord ik deze vragen als volgt.Het voorkómen van terroristische aanslagen betreft niet een taak
die exclusief is toebedeeld aan een bepaalde overheidsorganisatie. Tal van
publieke instellingen vervullen hierbij een rol. Ook burgers hebben hier een
verantwoordelijkheid. Op operationeel gebied staan echter de AIVD en de opsporingsinstanties,
gelet op de aan hen wettelijk opgedragen taken, voorop. Daarbij gelden voor
beide diensten, ik licht dit ook hieronder in antwoord op vragen van de leden
van de fractie van de PvdA nog nader toe, echter verschillende invalshoeken
van waaruit wordt opgetreden. Waar de AIVD zich in het kader van de nationale
veiligheid – onder meer door het permanent verkennen van tendensen binnen
de samenleving – richt op het tijdig onderkennen en zo mogelijk voorkomen
van (de realisatie van) terroristische dreigingen, ligt bij de politie en
het openbaar ministerie de nadruk op het opsporen en vervolgen van terroristische
misdrijven. Dikwijls zal het dan gaan om opsporingsonderzoek naar het voorbereidende
stadium van terroristische misdrijven, mede gericht derhalve op het daadwerkelijk
voorkomen van terroristische aanslagen, naast – waar mogelijk –
het komen tot vervolging. Het is dus niet zo dat het voorkomen van aanslagen
het werk van een enkele dienst is.Inzake de raakvlakken tussen het inlichtingenwerk en de opsporing geef
ik er de voorkeur aan niet te spreken van een overgang van het ene domein
naar het andere domein. Overgang impliceert dat de werkzaamheden in elkaars
verlengde liggen, hetgeen – gelet op de verschillen in taakstelling –
niet het geval is. Wel bestaat er voor de AIVD de eerder vermelde mogelijkheid
tot het uitbrengen van een ambtsbericht indien bij de verwerking van gegevens
door de dienst blijkt van informatie die naar het oordeel van de dienst tevens
van belang kan zijn voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten.
Een dergelijk ambtsbericht kan ook gebaseerd zijn op een daartoe strekkend
(intern) advies vanuit de onder de AIVD ressorterende CT Infobox aan de dienstleiding.
Dit advies is dan het resultaat van een multidisciplinaire beoordeling van
gegevens die bij de AIVD beschikbaar zijn in combinatie met gegevens die door
andere diensten aan de CT Infobox zijn verstrekt. Of een daartoe strekkend
advies wordt opgevolgd, staat evenwel ter beoordeling van de AIVD. Anders
dan het openbaar ministerie is overigens de NCTb niet bij deze vorm van samenwerking
op operationeel niveau betrokken. Voor meer informatie over de CT Infobox
verwijs ik naar de brieven van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van 18 maart 2005 (Kamerstukken II 2004/05, 29 754 en 27 925,
nr. 21) en van 26 september 2005 (Kamerstukken II 2005/06, 29 754,
nr. 29).De leden van de fractie van de PvdA stonden eveneens stil bij de verhouding
tussen de activiteiten in het kader van terrorismebestrijding van enerzijds
de opsporingsinstanties en anderzijds de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Zij betwijfelden in dat verband of de vaststelling juist is,
dat de AIVD ter uitvoering van de zogeheten a-taak actief kan (en moet) worden
op het moment dat er nog geen sprake is van enig strafbaar feit. De aan het
woord zijnde leden betrokken hierbij zowel de voorgestelde, als de reeds tot
stand gekomen verruimingen op het gebied van het materiële strafrecht.Ik stel voorop dat zich op dit punt een grote verscheidenheid aan casuïstiek
kan voordoen. Dat wordt ook onderkend in de memorie van toelichting, waar
is opgemerkt dat samenloop van opsporingsonderzoek en onderzoek van de AIVD
niet ondenkbaar is. Het wettelijk aangrijpingspunt voor actief optreden van
de AIVD biedt evenwel veel ruimere mogelijkheden dan de criteria die gelden
voor de opsporing. Optreden van de AIVD is aan de orde, indien personen of
organisaties die door de doelen die zij nastreven, dan wel door hun activiteiten
aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor
het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid
of voor andere gewichtige belangen van de staat. Genoemde aanleiding voor
een ernstig vermoeden van, kort gezegd, gevaar behoeft op geen enkele wijze
in verband te staan met enig strafbaar handelen. Ik benadruk daarom dat het
in de taakstelling van de AIVD gehanteerde begrip «ernstig vermoeden»
een eigen, en ter dege ruimere, betekenis heeft en bijgevolg niet identiek
is aan het strafvorderlijke begrippenkader inzake het redelijk vermoeden.
Hierdoor kunnen de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in het belang van
de nationale veiligheid in een vroeger stadium optreden dan de opsporingsinstanties.
Het voorgaande laat overigens de juiste constatering van deze leden onverlet
dat door de verruimingen op het gebied van het materiële strafrecht de
mogelijkheid van strafrechtelijk optreden in omstandigheden waarin ook de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten (reeds) actief zijn, zijn toegenomen.
In dat verband is een adequate toepassing van artikel 61, eerste lid, van
de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv 2002) dan ook
van groot belang. Ingevolge dat artikel dienen de leden van het openbaar ministerie –
door tussenkomst van het College van procureurs-generaal – aan de dienst
mededeling te doen van te hunner kennis gekomen gegevens die zij voor de dienst
van belang achten. Aangezien gegevens betreffende terroristische misdrijven
per definitie van belang zijn voor de AIVD dienen in verband met de mogelijke
interferentie met (reeds) lopende onderzoeken van de AIVD, die zoals eerder
is aangegeven al reeds in een eerder stadium kunnen zijn gestart, deze dan
ook zo spoedig mogelijk aan de dienst te worden verstrekt. In voorkomende
gevallen zal over de verdere omgang met deze informatie tussen het openbaar
ministerie en de AIVD afspraken kunnen worden gemaakt. Deze afstemming in
concrete zaken vormt onder meer ook onderwerp van bespreking van het overleg
tussen het College van procureurs-generaal en het hoofd van de AIVD, waarop
artikel 61, tweede lid, van de Wiv 2002 ziet.Deze leden stelden vragen over technische ondersteuning en vroegen waar
en wanneer medewerkers van de AIVD feitelijk opsporingsambtenaren worden en
wat dus uitgesloten is. Ook wilden zij weten waar het werk van politie en
OM nog verschilt van dat van de AIVD. Binnen deze context meen ik tevens de
vragen van de leden van de fractie van de SP over het verschil tussen de opsporingsdiensten
en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te kunnen plaatsen. Graag ga ik
in het navolgende op deze vragen en opmerkingen in.In de eerste plaats is van belang te vermelden dat artikel 9 van de Wiv
2002 uitdrukkelijk bepaalt dat AIVD-medewerkers geen opsporingsbevoegdheid
hebben; dat geldt evenzeer voor de ambtenaren van politie als bedoeld in artikel
60 van de Wiv 2002, indien zij werkzaamheden voor de AIVD verrichten. Daarmee
is wettelijk verankerd dat van elkaar verschillende taken van elkaar gescheiden
moeten worden uitgeoefend met het oog op optimale omstandigheden voor die
uitoefening. Inlichtingenwerk heeft – voor zover hier relevant –
in de kern tot doel organen die bevoegd zijn tot het nemen van maatregelen
(de zogeheten belangendragers) tijdig te kunnen waarschuwen voor mogelijke
bedreigingen van in de taakomschrijving van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
genoemde belangen. De onderzoekstaken van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
kennen dan ook geheel andere accenten dan de onderzoekstaken in het kader
van de opsporing. Opsporing en vervolging vinden plaats met het oog op het
nemen van strafvorderlijke beslissingen met als uiteindelijk doel de waarheidsvinding
en de berechting in verband met een concreet strafbaar feit; inlichtingen-
en veiligheidsdiensten oriënteren zich op potentiële bedreigingen
van de Nederlandse samenleving.Deze leden herinnerden eraan, dat ik bij de behandeling van het wetsvoorstel
afgeschermde getuigen herhaaldelijk, en met hun instemming, heb benadrukt
dat de inlichtingen- en veiligheidsdiensten zich niet hebben in te laten met
de opsporing van strafbare feiten. Met voorgaande schets der verhoudingen
hoop ik hen duidelijk te hebben kunnen maken dat ik die opvatting nog steeds
huldig.Volgende vragen van de leden van de PvdA-fractie hadden betrekking op
het ambtsbericht van de AIVD. Gevraagd werd naar het moment waarop de AIVD
een ambtsbericht uitbrengt. Het aanknopingspunt daarvoor kan worden gevonden
in artikel 38, eerste lid, van de Wiv 2002. Dit artikel bepaalt, kort gezegd,
dat indien bij de verwerking van gegevens door of ten behoeve van een dienst
blijkt van gegevens die tevens van belang kunnen zijn voor de opsporing en
vervolging van strafbare feiten, daarvan mededeling kan worden gedaan aan
het openbaar ministerie. Of een ambtsbericht wordt uitgebracht staat evenwel
ter uitsluitende beoordeling van de AIVD. De AIVD zal daarbij het (lange termijn)
belang van zijn onderzoek (het opbouwen en instandhouden van een informatiepositie
is immers vaak een kwestie van lange adem), alsmede de wettelijke plicht tot
bescherming van toegepaste modus operandi en bronnen, moeten afwegen tegen
het belang de met opsporing van strafbare feiten belaste instanties te informeren.
Of gegevens die men door middel van een ambtsbericht ex artikel 38 van de
Wiv 2002 aan de landelijk officier van justitie terrorismebestrijding verstrekt
in strafvorderlijke zin «een verdenking» of «aanwijzingen»
opleveren, is voor de AIVD niet relevant; dat staat immers ter beoordeling
van het openbaar ministerie. Veeleer is sprake van een relevantiecriterium.
Dit onderstreept dat, gelet op de scheiding tussen het inlichtingen- en opsporingswerk,
het concreet strafvorderlijk duiden van informatie door de AIVD niet aan de
orde is. Na het uitbrengen van het ambtsbericht, ook de leden van de fractie
van de ChristenUnie stipten dit punt van de samenloop aan, zal de AIVD dikwijls
zijn eigen onderzoek (kunnen) beëindigen. In dat opzicht – en ook
louter in dat opzicht – kan dan gesproken worden van een overgaan van
het ene domein (inlichtingenwerk) naar het andere domein (strafvordering).
Uitgesloten is echter niet dat in bepaalde gevallen, na het uitbrengen van
een ambtsbericht, AIVD-onderzoek zal voortduren. Het verschil in taakstelling
van de diensten maakt dat hiervoor nadrukkelijk ruimte moet bestaan.Met het voorgaande vertrouw ik eveneens de vragen van de leden van de
D66-fractie te hebben beantwoord over de verhouding tussen het inlichtingenwerk
en de opsporing van strafbare feiten. Voor wat betreft de specifieke vraag
van deze leden over het achterwege laten van een zinsnede in de memorie van
toelichting, kan ik nog opmerken dat mij bij nader inzien het gebruik van
begrippen als «afbakening van taken» minder juist leek. Daarmee
wordt teveel de suggestie gewekt dat sprake zou zijn van elkaar opeenvolgende
fasen met het oog op het verwezenlijking van hetzelfde doel. Hierboven gaf
ik reeds aan dat dit niet het geval is. Gewerkt wordt vanuit verschillende
invalshoeken met verschillende taakstellingen. De leden van de fractie van de PvdA vroegen voorts hoe te handelen als
mogelijk relevante informatie niet direct binnenkomt bij de AIVD of de opsporingsinstanties,
maar bijvoorbeeld bij het bureau van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding
(NCTb). Naar wie geleidt hij deze informatie door en waarop baseert hij zijn
keuze? Deze vraag gaat er kennelijk van uit dat ter zake telkens een keuze
gemaakt moet worden. Dat uitgangspunt deel ik niet. Hiervoor heb ik reeds
aangegeven dat beschikbare informatie over terroristische misdrijven in het
licht van het belang van de nationale veiligheid per definitie relevant is
voor de taakuitvoering van de AIVD. Het ligt dan ook in de rede dat de AIVD
altijd deelgenoot wordt gemaakt van gegevens die dienaangaande zijn aangereikt.
Dat neemt niet weg dat er ook goede redenen kunnen zijn om dergelijke informatie
tegelijkertijd door te geven aan politie en openbaar ministerie.De leden van de GroenLinks-fractie merkten op dat bij de voorgestelde
bevoegdheden de koppeling met het verdenkingsvereiste wordt losgelaten. Het
gaat om aanwijzingen van een terroristisch misdrijf. Deze leden vonden het
principieel onjuist om diep in de levenssfeer ingrijpende dwangmiddelen toe
te passen zonder dat aannemelijk is dat iemand ook daadwerkelijk verdachte
is. Zij vroegen mij of de strafrechtspleging niet van nature retrospectief
van karakter is.Met deze leden deel ik de mening dat strafrechtelijk optreden zich in
de regel daardoor kenmerkt dat zij gericht is op de opheldering van een gepleegd
strafbaar feit. Niet altijd kan echter worden volstaan met deze traditionele
benadering. Aard en ernst van de criminaliteit kunnen nopen tot een andere
werkwijze. Ik wijs in dit verband op de voorgeschiedenis van de Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Destijds moest worden vastgesteld dat georganiseerde
criminaliteit zich van de traditionele criminaliteit onderscheidt doordat
op stelselmatige wijze misdrijven worden beraamd en gepleegd die veelal verborgen
blijven. De politie diende tegen die achtergrond niet alleen gepleegde misdrijven
op te sporen, maar tevens de criminele organisatie in beeld te brengen. Het
opsporingsonderzoek naar de georganiseerde criminaliteit kreeg daarom een
breder bereik dan waar het Wetboek van Strafvordering tot dan toe in voorzag.De afweging die in het kader van dit wetsvoorstel aan de orde is, hangt
eveneens samen met de aard en ernst van de criminaliteit en de mogelijkheden
om daartegen doeltreffend te kunnen optreden. Het destructieve karakter van
terroristische misdrijven maakt dat nog meer dan bij andere vormen van criminaliteit
ingezet moet worden op de daadwerkelijke voorkoming, terwijl – waar
mogelijk – tevens de vervolging van strafbare feiten moet kunnen plaatsvinden.
Daarom is het van groot belang in het voorbereidende stadium van dergelijke
feiten te beschikken over een adequaat instrumentarium om te kunnen opsporen
en vervolgen en zonodig ingrijpen. Alleen op deze wijze kan het opsporingsonderzoek
naar een terroristisch misdrijf doeltreffend worden opgezet. Er is (pas) aanleiding
tot strafrechtelijk optreden bij aanwijzingen van een terroristisch misdrijf.
Zolang daarvan nog geen sprake is, ligt er geen taak voor politie en openbaar
ministerie. In hoeverre de AIVD onder dergelijke omstandigheden wel activiteiten
verricht, hangt af van de vraag of de goede taakuitvoering in het licht van
artikel 6 van de Wiv 2002 dit vereist. Dat kan, als gezegd, ook betekenen
dat de AIVD reeds actief is wanneer politie en openbaar ministerie een opsporingsonderzoek
starten in verband met aanwijzingen van een terroristisch misdrijf. Waar deze
leden spraken over het in acht nemen van «de grenzen tussen de inlichtingen-
en de strafrechtelijke sfeer» kan ik mij daarmee derhalve in zoverre
verenigen dat beide overheidstaken vanuit hun eigen invalshoek dienen te worden
uitgevoerd binnen de wettelijke kaders die daarvoor zijn gegeven. Dat sluit
samenwerking niet uit, evenmin het simultaan verrichten van onderzoek. De leden van de ChristenUnie-fractie gaven aan dat bij dit wetsvoorstel
het accent ligt op het voorkómen van terroristische misdrijven. Daarbij
stelden zij de vraag of dit ertoe kan leiden dat opsporingsonderzoek uiteindelijk
niet in een veroordeling uitmondt, omdat – zo meen ik de leden te hebben
kunnen begrijpen – geen verband meer vereist zou zijn met een strafbaar
feit.Graag verduidelijk ik deze leden dat de toepassing van de voorgestelde
bevoegdheden gekoppeld is aan het bestaan van «aanwijzingen» van
een terroristisch misdrijf. Het is niet zo dat tot opsporing kan worden overgegaan
zonder dat sprake is van informatie over een strafbaar feit. Wel zal het veelal
gaan om opsporingsactiviteiten met betrekking tot strafbare feiten die zich
kenmerken als een voorbereidende activiteit op een nog ernstiger misdrijf.
Al eerder noemde ik de voorbeelden van strafbare feiten als rekrutering ten
behoeve van de Jihad en de samenspanning tot het begaan van een terroristische
aanslag. Het opsporingsonderzoek zal bijgevolg altijd gericht zijn op het
nemen van strafvorderlijke beslissingen (vgl. ook het huidige en het voorgestelde
artikel 132a Sv). Voor het «stuk maken van een zaak» is alleen
in bepaalde situaties aanleiding, bijvoorbeeld bij direct dreigend levensgevaar.
Het is geen doel op zichzelf. In de huidige praktijk is dat ook niet het geval.Voor een antwoord op de vraag of de activiteiten in verband met «aanwijzingen»
van een terroristisch misdrijf niet eerder op het terrein van de AIVD thuishoren,
verwijs ik deze leden kortheidshalve naar hetgeen ik over de verhouding tussen
het inlichtingenwerk en de opsporing eerder in deze nota reeds heb meegedeeld.Voorts stelden deze leden de vraag of de voorgestelde opsporingsbevoegdheden
alleen of hoofdzakelijk zullen worden ingezet om terroristische misdrijven
te voorkomen zonder dat reëel uitzicht bestaat op een vervolging. Het
antwoord op die vraag, dat moge ook uit het bovenvermelde blijken, luidt ontkennend.
Opsporingsonderzoek waarbij de bevoegdheden uit de voorgestelde titel Vb worden
toegepast, strekt in zoverre tot het voorkomen van terroristische misdrijven,
dat het voorwerp van de naspeuringen dikwijls niet een voltooide terroristische
aanslag, moord of brandstichting e.d. zal zijn; beoogd wordt namelijk dergelijke
daden te voorkomen door strafrechtelijk onderzoek naar de voorbereiding daarvan,
de samenspanning daartoe dan wel de daarvoor opgerichte terroristische organisatie.
Dat neemt niet weg dat de inzet van de bijzondere opsporingsbevoegdheden gericht
is op de daadwerkelijke opsporing en vervolging van een strafbaar (terroristisch)
feit.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen tot slot wat er gebeurt
als bij de toepassing van bevoegdheden in verband met de opsporing van een
terroristisch misdrijf ook gestuit wordt op een ander strafbaar feit. Het
antwoord luidt dat de informatie daarover aanleiding kan vormen voor het opstarten
van een opsporingsonderzoek in verband met dit andere strafbare feit. Het
gaat hier om gegevens die zijn verkregen bij de rechtmatige uitoefening van
bevoegdheden. Als deze kunnen bijdragen aan de opheldering van strafbare feiten,
kunnen zij in beginsel voor dat doel worden gebruikt. Dat uitgangspunt geldt
overigens nu ook al voor de gevallen waarbij de inzet van bevoegdheden ter
opsporing van een bepaald strafbaar feit (mede) heeft geresulteerd in de verkrijging
van informatie over strafbare feiten waarop men aanvankelijk niet het oog
had. 5. Artikelsgewijze toelichtingARTIKEL IOnderdelen A en B (artikelen 21, vijfde lid, en 66, derde
lid, Sv)De leden van de PvdA-fractie stelden de vraag of na ommekomst van de periode
van twee jaren nog verlengingen in het kader van pro-forma zittingen zijn
toegestaan. Het antwoord op deze vraag luidt bevestigend. Het voorgestelde
artikel 66, derde lid, Sv regelt alleen dat na de eerste negentig dagen voorlopige
hechtenis, verdere bevelen tot verlenging met periodes van drie maanden nog
gedurende twee jaar door de raadkamer genomen kunnen worden. Daarna moet de
zaak op de terechtzitting aanhangig gemaakt zijn, wil het bevel tot voorlopige
hechtenis kunnen worden verlengd. Niet uitgesloten is dat de zittingsrechter –
gelet op de stand van het onderzoek – ook dan nog onmiddellijk tot schorsing
overgaat. Hij moet daarbij uiteraard wel rekening houden met het vereiste
van berechting binnen een redelijke termijn.Met betrekking tot het voorstel om artikel 67 Sv aan te vullen met een
nieuw vierde lid, dat het mogelijk maakt bij een verdenking van een terroristisch
misdrijf bewaring te bevelen buiten het geval van ernstige bezwaren tegen
de verdachte, wilden de leden van de SP-fractie nog weten wat dit materieel
zou betekenen voor de duur van de inbewaringstelling. Het antwoord luidt dat
het voorstel geen wijziging aanbrengt in de duur van de bewaring. Deze blijft
gemaximeerd op veertien dagen, maar kan op bevel van de rechter-commissaris
of op vordering van de officier van justitie van kortere duur zijn. Eerdere
invrijheidstelling kan ook, als gezegd, volgen op een door de rechtbank gehonoreerd
verzoek van de verdachte tot opheffing van het bevel tot bewaring.De leden van de fractie van de SP stelden voorts de voorgestelde nieuwe
bevoegdheden van de officier van justitie aan de orde. De vraag werd daarbij
gesteld of en zo ja, wanneer de hulpofficier van justitie diens plaats kan
innemen. Het antwoord op deze vraag luidt dat bij dit wetsvoorstel, net als
in de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden, slechts aan twee autoriteiten
een rol is gegeven bij het geven van toestemming tot c.q. het nemen van beslissingen
inzake de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden. Dit zijn de officier
van justitie en de rechter-commissaris. Ook hier geldt dat de inbreuk die
de in het voorstel geregelde opsporingsbevoegdheden maken op de grondrechten
van burgers van dien aard zijn, dat niet kan worden volstaan met besluitvorming
op het niveau van de hulpofficier van justitie. Zou dit overigens wel het
geval zijn, dan zou dat ook in de wet tot uitdrukking moeten worden gebracht
(vgl. bijvoorbeeld de artikelen 56 en 57 Sv).Ter verduidelijking merk ik op dat het voorgestelde vereiste van «aanwijzingen»
niet zal leiden tot andere strafrechtelijke gevolgen dan die welke er zijn
bij een «verdenking». De enige consequentie van het koppelen van
bepaalde bevoegdheden aan het criterium van «aanwijzingen» is,
dat deze bevoegdheden in het belang van een adequate bestrijding van terrorisme
in ruimere zin toepassing kunnen vinden, dan wanneer de inzet ervan afhankelijk
is van een verdenking van een strafbaar feit. Verder is het inderdaad zo,
dat het wetsvoorstel impliceert dat bij aanwijzingen van een terroristisch
misdrijf bevoegdheden kunnen worden toegepast ten aanzien van personen die
(nog) geen verdachte zijn. Dat is evenwel niet nieuw. Ook nu al is de toepassing
van bijzondere opsporingsbevoegdheden mogelijk ten aanzien van een persoon
die niet de verdachte is.Deze leden vroegen tevens, op grond waarvan de rechter moet toetsen of
sprake is van afdoende aanwijzingen om de inzet van dwangmiddelen mogelijk
te maken. Dienaangaande wil ik allereerst verduidelijken dat bij de inzet
van de meeste bijzondere bevoegdheden tot opsporing van terroristische
misdrijven de te nemen beslissing in handen wordt gesteld van de officier
van justitie. Wanneer het betreft het opnemen en onderzoeken van communicatie
is er een toetsende rol voor de rechter(-commissaris). Evenals de officier
van justitie dient de rechter-commissaris in die gevallen te beoordelen of
er sprake is van«aanwijzingen» van een terroristisch misdrijf,
en of het belang van het onderzoek de te verlenen machtiging (dringend) vordert.
Aan de hand van de concreet voorliggende feitelijke informatie zal hij moeten
bepalen of voldaan is aan het criterium «aanwijzingen». Dat zal
het geval zijn als de beschikbare informatie feiten en omstandigheden bevat
die erop duiden dat daadwerkelijk een terroristisch misdrijf is of zal worden
gepleegd.De leden van de fractie van GroenLinks merkten op dat onderhavige wijziging
tot gevolg zou kunnen hebben dat een verdachte gedurende een lange termijn
zijn vrijheid wordt ontnomen. Tijdens die periode van voorarrest zou de verdachte
onwetend worden gehouden van de verdenking die tegen hem is gerezen.Graag verduidelijk ik dat het wetsvoorstel niet voorziet in een aanvullende
of zelfstandige mogelijkheid tot verlenging van de voorlopige hechtenis. Eerder
in deze nota gaf ik al aan dat het voorkomt dat de voorlopige hechtenis, voorafgaand
aan de inhoudelijke berechting, geruime tijd duurt. De wijziging beoogt slechts
het moment waarop uitsluitend de zittingsrechter kan besluiten over het voortduren
van de voorlopige hechtenis met ten hoogste twee jaren uitstellen. De raadkamer
beslist in deze periode over de voorlopige hechtenis. Gevolg is, dat gedurende
deze periode de kennisneming van bepaalde processtukken nog aan de verdachte
kan worden onthouden. Het zal bijvoorbeeld kunnen gaan om het tijdelijk onthouden
van wetenschap omtrent het exploreren van bepaalde onderzoeksrichtingen. Het
is niet zo dat de verdachte tijdens deze periode onwetend wordt gehouden van
de verdenking die tegen hem is gerezen. In het stadium van de inverzekeringstelling
hoeft de officier van justitie nog slechts summier aan te geven wat de verdenking
inhoudt. Bij de bewaring is dat al anders; uit artikel 63, eerste lid, Sv
volgt dat de officier van justitie dan in zijn vordering het strafbare feit
zo nauwkeurig mogelijk dient te omschrijven. Naarmate het vooronderzoek vervolgens
vordert, zal van de officier van justitie een hechtere onderbouwing van de
verdenking mogen worden verwacht. Voorts is het zo, dat – het kwam eerder
in deze nota aan de orde – het procesdossier voldoende informatie dient
te bevatten om de beslissingen inzake voorlopige hechtenis te kunnen dragen.
Het door deze leden geschetste beeld dat een verdachte langdurig onwetend
zal kunnen blijven van de verdenking die jegens hem is gerezen zal dan ook
niet sporen met de toekomstige realiteit. Verlengingszittingen zullen niet
kunnen plaatsvinden op een wijze zoals door deze leden werd gekaraktiseerd.
Ik merk daarbij op dat de rechter niet meer weet dan de verdachte en diens
raadsman. Daarop ben ik reeds in paragraaf 2.7 van deze nota ingegaan
in antwoord op vragen van de leden van fracties van het CDA en de PvdA.De leden van de GroenLinks-fractie brachten ook naar voren dat het bij
een effectieve en efficiënte rechtspraak erom zou moeten gaan dat de
verdachte de mogelijkheid moet hebben om zo snel mogelijk het zijne of het
hare eraan bij te dragen dat de materiële waarheid kan worden vastgesteld
en onterechte verdenkingen uit de wereld kunnen worden geholpen. Die stellingname
spoort met het stelsel van de wet. De artikelen 36a e.v. Sv stellen de verdachte
reeds in een vroegtijdig stadium in de gelegenheid om, met hulp van de rechter-commissaris,
ontlastend materiaal te verzamelen en daarmee de verdenking te ontkrachten.
Aan die regeling doet dit wetsvoorstel op geen enkele wijze afbreuk. Voorts
zijn er gedurende het (gerechtelijk) vooronderzoek tal van andere voorzieningen
op grond waarvan de verdachte zijn bezwaren tegen de jegens hem geuite verdenking
aan de orde kan stellen. Die vallen dikwijls samen met de bepalingen
die de rechterlijke controle op de voortgang van het opsporingsonderzoek beogen
te verzekeren. Met deze leden ben ik verder van mening dat interne transparantie
van de strafrechtspraak, mede in het licht van artikel 6 van het EVRM, bijzonder
belangrijk is. Dat dit standpunt door mij wordt gedeeld, blijkt overigens
ook uit de opzet van het voorstel van wet tot wijziging van het Wetboek van
Strafvordering in verband met het treffen van een regeling inzake het verhoor
van afgeschermde getuigen en enkele andere onderwerpen (afgeschermde getuigen)
(Kamerstukken I 2004/05, 29 743, nr. A).Door deze leden geuite zorgen over de voorgestelde aanpassing van artikel
66, derde lid, Sv hoop ik te kunnen wegnemen door te preciseren dat het voorstel
niet inhoudt dat ook voor de verlengingsbevelen inzake de voorlopige hechtenis
ernstige bezwaren niet meer vereist zijn. Dat beoogt de aanpassing van artikel
66, derde lid, Sv niet. Wel bevat het wetsvoorstel elders het voorstel om
het mogelijk te maken bij een verdenking van een terroristisch misdrijf bewaring
te bevelen buiten het geval van ernstige bezwaren tegen de verdachte (Artikel
I, onderdeel C, van het wetsvoorstel). Voorgesteld wordt derhalve alleen voor
de eerste veertien dagen van de voorlopige hechtenis bij een verdenking van
een terroristisch misdrijf de voorwaarde van ernstige bezwaren niet meer te
stellen.Ten aanzien van het voorstel tot aanpassing van artikel 66, derde lid,
Sv, stelden de leden van de fractie van de ChristenUnie de vraag of bij een
persoon die wordt verdacht van terroristische misdrijven een vordering tot
inbewaringstelling voor een termijn van 90 dagen ook aan de orde zou moeten
zijn bij de aanvang van de inbewaringstelling. Deze leden wezen er daarbij
op dat nu eerst drie keer een termijn van 30 dagen zou moeten worden doorlopen
en dat daarna termijnen van telkens 90 dagen zouden gelden. In reactie hierop
stel ik graag voorop dat ingevolge artikel 64, eerste lid, Sv een bevel tot
bewaring voor de duur van hooguit veertien dagen kan worden verleend. Daarin
brengt het wetsvoorstel geen wijziging. Na de bewaring kan een bevel tot gevangenhouding
worden gegeven. Dit bevel kan, sinds de wet van 10 november 2004 tot
wijziging van het Wetboek van Strafvordering houdende enkele wijzigingen in
de regeling van de voorlopige hechtenis (Stb. 2005, 578), op grond van artikel
66, eerste lid, Sv, voor ten hoogste negentig dagen worden gegeven. De maximale
termijnstelling van de bevelen tot gevangenhouding op grond van artikel 66,
eerste lid, Sv en die van het voorgestelde artikel 66, vierde lid, Sv zijn
derhalve van gelijke duur. Daarbij past de opmerking dat in beide gevallen
voor de raadkamer de mogelijkheid bestaat het bevel voorlopige hechtenis voor
een kortere termijn dan de maximale te verlengen. In het kader van de bewaring
is derhalve een termijn van 90 dagen niet aan de orde, wel bestaat die mogelijkheid
bij de overige bevelen inzake de voorlopige hechtenis.Artikel 126zcDe leden van de fractie van het CDA maakten opmerkingen over het voorgestelde
artikel 126zc Sv en stelden daarover ook enkele vragen. Ik betreur het dat
deze leden van mening waren dat de toelichting op dit artikel wel erg summier
was. Inderdaad heb ik daar uiteengezet dat de algemene maatregel van bestuur
in ieder geval regels zal bevatten over de verslaglegging en de tijdsduur
van de toegepaste bevoegdheden. Ook is echter aangegeven, dat voor de voorwaarden
die aan de orde zijn bij de inzet van buitenlandse opsporingsambtenaren aansluiting
wordt gezocht bij de eisen die reeds gelden voor de toepassing van de bijzondere
opsporingsbevoegdheden van de titel IVa en V ingevolge het Samenwerkingsbesluit
bijzondere opsporingsbevoegdheden. Dat betekent concreet dat de buitenlandse
opsporingsambtenaar in zijn eigen land bevoegd moet zijn tot het opsporen
van strafbare feiten. Daarnaast zal als vereiste gelden dat hij
beschikt over relevante kennis en vaardigheden. Een derde eis zal zijn dat
de buitenlandse opsporingsambtenaar zich dient te verbinden aan een aantal
voorwaarden. Hij moet instemmen met de voorwaarde dat hij op Nederlands grondgebied
is gebonden aan het in Nederland geldende recht. Ook is de opsporingsambtenaar
gehouden de aanwijzingen die worden gegeven door de Nederlandse autoriteiten
met betrekking tot de uitvoering van een bevel op te volgen. Hij moet verslag
doen aan de Nederlandse autoriteiten van zijn activiteiten en zal niet bevoegd
zijn op Nederlands grondgebied andere dwangmiddelen of andere bijzondere opsporingsbevoegdheden
toe te passen dan die, genoemd in het bevel. Tot slot zal de voorwaarde worden
gesteld dat de buitenlandse opsporingsambtenaar de verplichting op zich neemt
desgevraagd in Nederland te getuigen met betrekking tot de door hem verrichte
opsporingshandelingen.Deze leden vroegen voorts aandacht voor de inzet van andere «ambtenaren
in buitenlandse openbare dienst» dan de opsporingsambtenaren. Zij wilden
weten op welke wijze het vereiste van opsporingsbevoegdheid geregeld wordt,
en waarom. De leden van de PvdA-fractie informeerden hier eveneens naar. De
leden van de fractie van de PvdA ondersteunden mijn voornemen de toepassing
van de voorgestelde bepaling te beperken tot buitenlandse opsporingsambtenaren,
maar vroegen zich af waarom dit niet in het wetsvoorstel zelf geregeld wordt.
Mijn antwoord daarop luidt, dat daaraan een wetssystematische reden ten grondslag
ligt. Met de term «persoon in de openbare dienst van een vreemde staat»
wordt aangesloten bij het bestaande begrippenkader van het Wetboek van Strafvordering.
Ook bij de bijzondere opsporingsbevoegdheden in de titels IVa en V wordt het
begrip «persoon in de openbare dienst van een vreemde staat» gehanteerd.
Een andere omschrijving op het niveau van de wet kan tot de onjuiste conclusie
leiden dat ten aanzien van de bijzondere opsporingsbevoegdheden in de titels
IVa en V niet de restrictie zou gelden dat de betrokken «persoon in
de openbare dienst van een vreemde staat» over de bevoegdheid tot opsporing
van strafbare feiten dient te beschikken. Deze eis wordt echter, als aangegeven,
wel gesteld door artikel 5 van het Samenwerkingsbesluit bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Op dezelfde wijze zal dit worden geregeld voor de gevallen waarin de buitenlandse
ambtenaar kan worden belast met de uitvoering van de voorgestelde bijzondere
bevoegdheden ter opsporing van terroristische misdrijven.In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of in de voorziene
algemene maatregel van bestuur als voorwaarde zal worden opgenomen dat de
buitenlandse opsporingsambtenaar zich tegenover de Nederlandse justitiële
autoriteiten niet zal mogen beroepen op diplomatieke immuniteit, merk ik op
dat gekozen zal worden voor dezelfde benadering als die welke volgt uit eerdergenoemd
Samenwerkingsbesluit bijzondere opsporingsbevoegdheden. Deze houdt in, dat
de buitenlandse opsporingsambtenaar alleen kan worden belast met de uitvoering
van een bevel tot observatie, tot infiltratie etc. indien hij zich vooraf
heeft verbonden aan de voorwaarde dat hij verplicht is te getuigen, wanneer
hij daartoe door de Nederlandse justitiële autoriteiten wordt opgeroepen
(vgl. artikel 6, eerste lid, onderdeel b, van het Samenwerkingsbesluit bijzondere
opsporingsbevoegdheden). Daarmee is verzekerd dat al in een vroegtijdig stadium
de (on)mogelijkheid van een beroep op diplomatieke immuniteit aan de orde
komt, en dat een bevel tot toepassing van een bijzondere bevoegdheid achterwege
blijft wanneer de buitenlandse opsporingsambtenaar zich niet tot het afleggen
van een getuigenverklaring wil verbinden.(artikel 126zd Sv)Verheugd heb ik kennis genomen van de opmerking van de leden van de CDA-fractie met betrekking tot het voorgestelde artikel 126zd Sv.
Deze leden gaven aan, dat zij de gegeven voorbeelden in de memorie van toelichting
goed gekozen en verhelderend vonden.De leden van de fractie van de PvdA verwezen naar een opmerking in de
memorie van toelichting, dat een beperking van bijvoorbeeld pseudo-koop tot
personen die met de beschikbare aanwijzingen in verband kunnen worden gebracht
niet wordt voorgesteld, omdat die beperking reeds in de voorwaarde van onderzoeksbelang
besloten ligt. Naar aanleiding daarvan vroegen deze leden wat begrepen moest
worden onder «in verband staan met», en of dit betekent dat de
aanwijzingen moeten duiden op betrokkenheid van de persoon jegens wie de bevoegdheid
wordt uitgeoefend. Graag verduidelijk ik deze leden dat de voorwaarde van
het onderzoeksbelang dikwijls inderdaad zal meebrengen dat de persoon jegens
wie de bevoegdheid wordt uitgeoefend op enigerlei wijze betrokken is bij het
terroristisch misdrijf waaromtrent aanwijzingen bestaan. Deze betrokkenheid
behoeft echter niet altijd samen te hangen met het desbetreffende strafbare
feit. Te denken valt bijvoorbeeld ook aan observatie van de moeder van de
verdachte, in het geval de verdachte voortvluchtig is en verwacht wordt dat
hij contact zal opnemen. «In verband staan met» omvat derhalve
ook situaties waarbij sprake is van een familiaire band, een vriendschapsband
of een zakelijke relatie. Het «onderzoeksbelang» is in dat geval
gelegen in de waarde die informatie over dergelijke contacten kan hebben voor
het onderzoek naar het terroristisch misdrijf. Daarvan is bijvoorbeeld sprake
ingeval van observatie van een woning van een persoon, van wie slechts bekend
is dat hij sympathiseert met terroristische activiteiten, omdat in die woning
van tijd tot tijd samenkomsten plaatsvinden waarbij ook personen aanwezig
zijn ten aanzien van wie het vermoeden bestaat van betrokkenheid bij een terroristisch
misdrijf.Volgens de leden van de fractie van de ChristenUnie leidde artikel 126zd,
eerste lid, Sv tot de vraag of ook ten aanzien van andere personen dan de
uiteindelijke verdachten deze bevoegdheid kan worden gebruikt. Dit zou ertoe
kunnen leiden dat geheel onschuldige omstanders hieraan zouden kunnen worden
onderworpen en hun woning dus bijvoorbeeld (heimelijk) zou worden betreden.
Zij vroegen of dit juist is en of in een dergelijk geval niet een «dringende»
reden aanwezig zou moeten zijn. Vergelijkbare vragen konden naar hun mening
ook worden gesteld ten aanzien van onder meer artikel 126zl of 126zm
Sv.Terecht merkten deze leden op dat in de door hen aangehaalde artikelen
niet als eis voor de toepassing van de daarin geregelde bevoegdheden wordt
gesteld dat deze alleen tegen een verdachte mogen worden toegepast. In dit
opzicht is er geen verschil met de regeling van de bijzondere opsporingsbevoegdheden
op andere plaatsen in het Wetboek van Strafvordering. Het is echter niet juist
dat op grond van artikel 126zd Sv (heimelijk) een woning zou kunnen worden
betreden. Voorzover in dit artikel is bepaald dat een besloten plaats kan
worden betreden zonder toestemming van de rechthebbende, is daarbij namelijk
tevens bepaald dat het moet gaan om een besloten plaats, niet zijnde een woning.
Dit is het geval in artikel 126zd, eerste lid, onder d, Sv betreffende het
betreden van een besloten plaats om aldaar sporen veilig te stellen of een
technisch hulpmiddel te plaatsen en in het derde lid betreffende het stelselmatig
observeren.Bijzondere opsporingsbevoegdheden en bijvoorbeeld ook de bevoegdheden
tot inbeslagneming kunnen worden toegepast tegen andere personen dan de verdachte.
Het criterium dat hierbij geldt, is het belang van het onderzoek. Uitsluitend
indien dit nodig is in het belang van het onderzoek kan een bijzondere opsporingsbevoegdheid
worden toegepast, ook tegen een persoon die geen verdachte is. Het criterium
dat het onderzoeksbelang toepassing van een bevoegdheid dringend vordert, geldt alleen voor de meest ingrijpende opsporingsbevoegdheden, zoals
de infiltratie, het aftappen van telecommunicatie en het opnemen van vertrouwelijke
communicatie. Hierop wordt ook ingegaan in antwoord op een vraag van de leden
van de PvdA-fractie. De toetsing of toepassing van een bevoegdheid nodig is
in het belang van het onderzoek impliceert een toets aan de beginselen van
proportionaliteit en subsidiariteit. Zoals ik al eerder in deze nota aangaf,
kan toetsing aan deze beginselen een beperking meebrengen van de kring van
personen tegen wie de voorgestelde bevoegdheden kunnen worden aangewend. In
geval van een niet-verdachte persoon zal minder vaak sprake zijn van een opsporingsbelang
dat de inzet van een opsporingsbevoegdheid noodzakelijk maakt.Deze leden wezen er verder op dat artikel 126zd, tweede lid, Sv bepaalt
dat een persoon niet tot andere strafbare feiten mag worden gebracht dan die
hij van plan was te plegen. Wat nu echter als een opsporingsambtenaar er in
zou slagen iemand af te brengen van een zeer ernstige daad, door de aandacht
van betrokkene af te leiden in de richting van een minder ernstige daad, zo
vroegen deze leden. De bepaling waarnaar deze leden verwijzen betreft het
zogenaamde Tallon-criterium, dat nageleefd moet worden bij zowel de toepassing
van de bevoegdheid tot pseudokoop- of dienstverlening, als de bevoegdheid
tot infiltratie. Het Tallon-criterium houdt in dat een persoon niet gebracht
mag worden tot een strafbaar feit waarop zijn opzet niet reeds was gericht,
omdat anders sprake kan zijn van uitlokking tot een strafbaar feit. Mocht
de opsporingsambtenaar een persoon wel brengen tot een ander strafbaar feit,
dan is dat niet, zoals deze leden vroegen, bij voorbaat strafbaar, maar dan
kan dit niet bijdragen aan het bewijs dat deze persoon zich schuldig maakt
aan het plegen van strafbare feiten. Deze leden vroegen waarom deze bevoegdheid
slechts gericht is op vaststellingen ten aanzien van een goed en niet eveneens
ten aanzien van een persoon. Het antwoord hierop is dat moeilijk voorstelbaar
is dat een opsporingsambtenaar zou meewerken aan het afnemen van een persoon.
Voor de omschrijving van de bevoegdheid tot pseudokoop- of dienstverlening
is aangesloten bij de bestaande bevoegdheid, omschreven in artikel 1261 Sv.Het vierde lid van artikel 126zd leidde bij de leden van de ChristenUnie-fractie
tot de vraag waarom geen vertrouwelijke communicatie mag worden opgenomen
en waarom bij voorbaat moet worden uitgesloten dat een technisch hulpmiddel
op iemand wordt bevestigd zonder diens toestemming. Anders dan deze leden
veronderstelden gaat het in het vierde lid van artikel 126zd Sv niet om het
opnemen van vertrouwelijke communicatie, maar om het stelselmatig observeren
van een persoon. Het vierde lid verwijst immers naar het eerste lid, onderdeel
a. Het voorschrift dat geen vertrouwelijke communicatie mag worden opgenomen
strekt ertoe te voorkomen dat bij toepassing van de bevoegdheid tot stelselmatige
observatie, waarvoor minder zware voorwaarden gelden dan voor de toepassing
van de bevoegdheid tot het opnemen van vertrouwelijke communicatie, door de
inzet van een technisch hulpmiddel vertrouwelijke communicatie wordt opgenomen.
Het voorschrift dat geen technisch hulpmiddel op iemand mag worden bevestigd
zonder diens toestemming is ontleend aan de bestaande bevoegdheid inzake stelselmatige
observatie (artikel 126g Sv) die gebaseerd is op de aanbevelingen van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden (Kamerstukken II, 1996/1997, 25 403,
nr. 3, blz. 71). De achtergrond hiervan is dat bevestiging van een technisch
hulpmiddel (plaatsbepalingsapparatuur), op of aan het lichaam of de kleding
van een persoon, zonder diens toestemming een te vergaande inbreuk vormt op
de persoonlijke levenssfeer.(artikel 126ze)Het antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie over burgerinfiltratie wordt verderop in deze nota gegeven bij de beantwoording
van de vragen over het voorgestelde artikel 126zo Sv. Dat artikel betreft
namelijk de bijstand aan de opsporing van terroristische misdrijven door burgers,
het onderwerp waarop de door deze leden gestelde vraag betrekking heeft.(artikel 126zf Sv)Met betrekking tot het voorgestelde artikel 126zf Sv merkten de leden
van de CDA-fractie op dat het wellicht wenselijker zou zijn om zowel het opnemen
als het afluisteren in de wet op te nemen. Daarbij vroegen zij zich af waarom
dit bij algemene maatregel van bestuur geregeld wordt en niet in de wet zelf.
Naar ik vermoed, is hier sprake van een misverstand. Graag verklaar ik nader
dat in de wet door het regelen van het opnemen van vertrouwelijke communicatie
tegelijkertijd in de mogelijkheid van het afluisteren wordt voorzien. Bij
algemene maatregel van bestuur worden alleen de voorwaarden geregeld betreffende
de wijze waarop het opnemen met een technisch hulpmiddel plaatsvindt. Deze
systematiek wordt nu ook gehanteerd bij de bestaande bevoegdheden inzake het
opnemen van vertrouwelijke communicatie, omschreven in de artikelen 126l en
126s Sv.(artikel 126zg Sv)Met betrekking tot artikel 126zg Sv e.v. vroegen de leden van de fractie
van de ChristenUnie tot wie zich dergelijke bevelen kunnen richten. De onbepaaldheid
leek er op te wijzen, aldus deze leden, dat het hier niet alleen om bijvoorbeeld
telecommunicatiebedrijven gaat, maar feitelijk om iedereen die geacht kan
worden over gegevens omtrent een bepaalde persoon te beschikken. Zij vroegen
of dat de bedoeling was. In antwoord op deze vragen merk ik op dat dit niet
de bedoeling is. Het betreft hier, zoals deze leden al veronderstelden, bevoegdheden
betreffende onderzoek aan telecommunicatie. Anders dan deze leden leken te
veronderstellen is in deze artikelen wel geregeld tot wie zich de bevelen
en vorderingen als in deze artikelen bedoeld kunnen richten. Dit is gebeurd
door in deze artikelen bepalingen van de bestaande bevoegdheden betreffende
onderzoek aan telecommunicatie, opgenomen in de artikelen 126m tot en met
126nb Sv, van overeenkomstige toepassing te verklaren.(artikelen 126zk en 126zm Sv)Met betrekking tot het voorgestelde artikel 126zk, tweede lid, Sv refereerden
de leden van de CDA-fractie aan een opmerking in de memorie van toelichting
over de afgifte van een schriftelijk bewijs in het geval voorwerpen ten behoeve
van het onderzoek voor korte tijd worden meegenomen. Zij vroegen zich af waarom
dit artikellid wordt voorgesteld en hoe het moet als er een voorwerp onderzocht
moet worden dat zomaar wordt gevonden, zonder dat er iemand naast staat die
een schriftelijk bewijs dient te krijgen.Achtergrond van dit – overigens vrijwel woordelijk met artikel 21,
derde lid, WED overeenkomende – voorschrift vormt de wenselijkheid van
een regeling voor een ondersteunende bevoegdheid tot tijdelijke medeneming
van voorwerpen. Indien een voorwerp voor korte tijd wordt meegenomen, ligt
het in de rede degene aan wie het voorwerp toebehoort of aan wiens zorg het
is toevertrouwd een bewijs van ontvangst te geven, zodat eventueel de rechten
op dit voorwerp tegenover derden kunnen worden aangetoond. Die werkwijze behoort
voor de opsporingsambtenaar hoofdregel te zijn. Als het echter niet mogelijk
is iemand ter plekke te vinden die op enigerlei wijze aanspreekbaar is op
de aanwezigheid van het voorwerp, de casus derhalve van de aan het woord zijnde
leden, is afgifte van een bewijs van medeneming vanzelfsprekend
niet aan de orde. Met deze leden ben ik van mening dat dit ook tot uitdrukking
kan worden gebracht in de wettekst. Om die reden stel ik bij nota van wijziging
voor in artikel 126zk, tweede lid, Sv de zinsnede «zoveel mogelijk»
in te voegen. Deze zinsnede is ontleend aan artikel 94, derde lid, tweede
volzin, Sv dat eveneens betrekking heeft op de afgifte van een bewijs van
ontvangst.Verder hoopten de leden van de fractie van het CDA dat het niet zo is
dat de opsporingsambtenaar tijd zal moeten verdoen met een evenredige fouillering
op basis van blank, zwart of chinees uiterlijk teneinde niet van discriminatie
beschuldigd te worden. Wat dit aangaat, kan ik deze leden geruststellen: voor
de keuze van de personen die de opsporingsambtenaar aan een onderzoek aan
de kleding onderwerpt, zal steeds «het belang van het onderzoek»
leidend zijn. Mocht informatie beschikbaar zijn die aanstuurt op het besteden
van bijzondere aandacht aan bijvoorbeeld personen met een bepaalde huidskleur,
dan gaat het uiteraard niet aan om kostbare opsporingscapaciteit te verspillen
aan het fouilleren van personen die niet aan dit profiel beantwoorden. Van
specifieke gerichtheid op bepaalde bevolkingsgroepen kan derhalve heel wel
sprake zijn wanneer omstandigheden daartoe aanleiding geven. Dat is iets anders
dan de opsporingsambtenaar die zich bij zijn keuze van te fouilleren personen
laat leiden door ongerechtvaardigde vooroordelen of zelfs overwegingen van
discriminatoire aard.De leden van de fractie van de PvdA brachten in herinnering dat in de
memorie van toelichting over het voorgestelde artikel 126zm Sv wordt opgemerkt
dat bij algemene maatregel van bestuur nadere regels zullen worden gesteld
over de uitvoering van de fouillering. In antwoord op de vraag waarom een
en ander niet in het wetsvoorstel zelf is opgenomen, kan ik meedelen dat deze
bevoegdheid, zoals ook aangegeven in de memorie van toelichting, nauw verwant
is aan de fouilleringsbevoegdheid van artikel 37h, eerste lid, onderdelen
a en b, van de Luchtvaartwet. Ten aanzien van die bevoegdheid is eveneens
geregeld dat bij algemene maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld
over de wijze waarop het onderzoek aan de kleding dient plaats te vinden.
Aansluiting bij die regeling in plaats van bij artikel 56 Sv lag ook in de
rede, omdat het bij artikel 56, tweede lid, Sv om een veel verdergaande bevoegdheid
gaat dan die welke wordt voorgesteld in artikel 126zk Sv.Het voorgestelde artikel 126zk, derde lid, Sv bracht de leden van de fractie
van de SP nog tot een vraag over de door dit artikellid voorziene mogelijkheid
van een mondeling bevel. Zij wilden weten of het klopt dat dit bevel niet
later alsnog op schrift zal worden gesteld. Deze leden kan ik antwoorden dat
ingevolge het voorgestelde artikel 126za, derde lid, Sv een mondeling gegeven
bevel, alsmede een wijziging, aanvulling, verlenging of intrekking daarvan,
altijd aangetekend moet worden in het proces-verbaal van de opsporingsambtenaar
die het bevel uitvoert. In schriftelijke verslaglegging van het bevel is derhalve
steeds voorzien.(artikel 126zn Sv)Met betrekking tot het voorgestelde artikel 126zn Sv vroegen de leden
van de fractie van de ChristenUnie of een burger medewerking aan de opsporing
kan verlenen met activiteiten die in hun uitwerking wel heel dicht komen bij
infiltratie; diensten verlenen aan zal immers moeilijk te onderscheiden zijn
van activiteiten die vallen onder de omschrijving van infiltratie in artikel
126h Sv, waar wordt gesproken van deelnemen of medewerking geven, aldus deze
leden. De vraag rijst, aldus deze leden, of bij deze bepaling moet worden
bepaald dat het onderzoek dit dringend vordert, zoals dat ook is bepaald in
artikel 126h Sv.De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben gelijk dat in artikel 126h Sv de eis gesteld wordt dat het onderzoek toepassing van de bevoegdheid
tot infiltratie dringend vordert. Het onderdeel van het voorgestelde artikel
126zn Sv waarop de vraag van deze leden zich richt, heeft echter geen betrekking
op infiltratie maar op pseudokoop- of dienstverlening. Voor toepassing van
die bevoegdheid wordt ook elders in het Wetboek van Strafvordering (de artikelen
126i en 126q Sv) niet de eis gesteld dat het belang van het onderzoek toepassing
van de bevoegdheid dringend vordert. De bevoegdheid tot pseudokoop- of dienstverlening
wordt gezien als een lichtere bevoegdheid dan de bevoegdheid tot infiltratie,
omdat pseudokoop- of dienstverlening niet gepaard gaat met het binnen een
criminele groep deelnemen of meewerken aan strafbare feiten.(artikel 126zo Sv)Over de voorgestelde titel inzake bijstand aan opsporing van terroristische
misdrijven door burgers stelden de leden van de PvdA-fractie de vraag of onder «een
persoon die geen opsporingsambtenaar is» ook «een persoon in de
openbare dienst van een vreemde staat» kan worden begrepen. Dit is niet
het geval. Bijzondere betrokkenheid van «een persoon in de openbare
dienst van een vreemde staat» bij de opsporing van terroristische misdrijven
vindt nadere regeling in de algemene maatregel van bestuur op grond van het
voorgestelde artikel 126zc Sv.Verder wilden deze leden weten of, en zo ja, in hoeverre het voorgestelde
artikel 126zo Sv de inzet van zogenaamde criminele burgerinfiltranten toestaat.
Een vergelijkbare vraag stelden de leden van de SP-fractie. Voor een antwoord
op deze vragen zou ik de leden van beide fracties kortheidshalve willen verwijzen
naar mijn brief van 10 maart 2003 (Kamerstukken II 2002/03, 27 834,
nr. 28). Het daarin neergelegde beleid inzake de inzet van een criminele
burgerinfiltrant bij opsporingsonderzoeken die betrekking hebben op de bestrijding
van terroristische misdrijven stelt ook de kaders voor een dergelijke inzet
op basis van het voorgestelde artikel 126zo Sv. Daaruit moge blijken dat de
randvoorwaarden van dien aard zijn, dat er voor de beduchtheid, zoals naar
voren gebracht door de leden van de SP-fractie, geen aanleiding is.(artikel 126hh Sv)De leden van de fractie van het CDA merkten op dat in de toelichting op
artikel 126hh Sv betreffende de verruimde mogelijkheid voor een verkennend
onderzoek is vermeld, dat de toepassing van de strafvorderlijke bevoegdheid
het regime voor de bescherming van persoonsgegevens doorbreekt, en vroegen
of dat tot een hoofdregel zal worden verheven. Als antwoord op deze vraag
kan ik vermelden dat het inderdaad zo is dat de toepassing van bepaalde strafvorderlijke
bevoegdheden, zoals die betreffende het vorderen van gegevens, de regels voor
de bescherming van persoonsgegevens doorbreekt. Indien bijvoorbeeld van een
aanbieder van telecommunicatiediensten op basis van artikel 126n Sv verkeersgegevens
worden gevorderd, dient de aanbieder deze gegevens te verstrekken, en doorbreekt
de vordering de in de Telecommunicatiewet en de Wet bescherming persoonsgegevens
geregelde bescherming van persoonsgegevens. De reden dat in artikel 126hh,
tweede lid, Sv met zoveel woorden is vermeld dat de beperkingen bij of krachtens
de Wet politieregisters gesteld buiten toepassing blijven, is dat de Wet politieregisters
specifieke regels geeft over de mogelijkheden politiegegevens te gebruiken
voor de opsporing van bepaalde misdrijven. De bepaling in artikel 126hh Sv
houdt in dat, voor zover de regels van de Wet politieregisters gebruik van
politiegegevens voor het verkennend onderzoek niet zouden toestaan, deze regels
niet van toepassing zijn.De leden van de PvdA-fractie kan ik bevestigen dat de zinsnede in het voorgestelde eerste lid «na voorafgaande machtiging, op zijn
vordering te verlenen door de rechter-commissaris» niet inhoudt dat
de rechter-commissaris verplicht is een dergelijke machtiging te verlenen.
Volledigheidshalve merk ik nog op dat deze zinsnede ook al wordt gebruikt
in de omschrijving van bestaande bevoegdheden (vgl. bijvoorbeeld de artikelen
126l, vierde lid, en 126s, vierde lid, Sv).ARTIKEL II(artikel 46 Sr)De leden van de PvdA-fractie stelden vast dat de voorgestelde wijziging
ook ziet op andere dan terroristische misdrijven. Zij vroegen zich daarom
af, of de voorgestelde wijziging wel thuishoort in een wetsvoorstel dat in
hoofdzaak ziet op de opsporing en vervolging van terroristische misdrijven.
Inderdaad ziet de voorgestelde aanpassing van artikel 46 Sr niet alleen op
terroristische misdrijven. De reden waarom zij in het onderhavige wetsvoorstel
is opgenomen, is dat de wenselijkheid van deze aanpassing is gebleken in het
kader van de eerdervermelde doorlichting van de bestaande wetgeving met het
oog op terrorismebestrijding. Meer dan bij veel andere soorten misdrijven
richt de strafrechtstoepassing zich bij terrorisme immers op het voorkomen
van voltooide misdrijven, en ligt daarmee een belangrijk accent op de strafbaarstellingen
van voorbereidingshandelingen en samenspanning. De voorgestelde aanpassing
strekt daarbij in de kern tot verduidelijking van de reikwijdte van artikel
46 Sr, zoals die uit rechtspraak van de Hoge Raad blijkt. In het algemene
gedeelte van deze nota gaf ik dit ook al aan, in reactie op vragen van de
leden van de VVD-fractie over de voorgestelde wijziging. De wezenlijke beperkingen
van de strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen die in artikel 46 Sr
is opgenomen, zijn gelegen in de eis dat sprake moet zijn van voorbereiding
van een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf
van acht jaren of meer is gesteld, dat deze daarin moet bestaan dat de dader
voorwerpen (etc.) bestemd tot het begaan van dat misdrijf verwerft (etc.),
en ten slotte dat de dader opzet op die bestemming heeft. Vooral de opzeteis
die in de formulering van artikel 46 Sr besloten ligt, behelst een cruciale
inperking van de strafbaarheid. Dat de voorwerpen «kennelijk»
bestemd moeten zijn tot dat misdrijf in die zin dat de misdadige bestemming
in de eigenschappen van dat voorwerp besloten ligt, volgt niet uit de jurisprudentie.
De memorie van toelichting vermeldde reeds het arrest van de Hoge Raad van
17 september 2002, NJ 2002, 626, waarin het ging om het voorhanden hebben
van een bivakmuts en/of een of meer gestolen auto’s in verband met een
voorbereide overval. In het licht van internationale verplichtingen tot strafbaarstelling
op het terrein van het terrorisme, zoals die van artikel 2 van het Internationaal
Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme (Trb. 2002, 12),
zou een zo beperkte interpretatie van artikel 46 Sr ook problematisch zijn.
Een verdragsconforme uitleg van het Nederlands strafrecht, oftewel een uitleg
die impliceert dat Nederland aan zijn internationale verplichtingen op het
terrein van de terrorismebestrijding voldoet, zou daardoor gevaar lopen. De
voorgestelde wijziging verduidelijkt de reikwijdte van artikel 46 Sr, en voorkomt
daarmee mogelijke misverstanden, ook inzake de implementatie van internationale
verplichtingen tot strafbaarstelling in het Nederlandse recht.Belangrijker dan de constatering dat het begrip «kennelijk»
in de rechtsliteratuur tot tegenstrijdige opvatting heeft geleid, achtten
de leden van de PvdA-fractie het antwoord op de vraag of de gestelde onduidelijkheid
van het huidige artikel in de rechtspraktijk problemen heeft veroorzaakt.
In verband hiermee stelden zij mij enkele vragen die ik als volgt beantwoord. Zoals uit het voorgaande volgt, vindt het onderhavige voorstel zijn grond
niet in een wens, de reikwijdte van het artikel wezenlijk bij te stellen.
De grond is gelegen in een wens tot verduidelijking van het geldend recht.
Of in de praktijk ooit in een concreet geval tot een vrijspraak is gekomen
bij gebrek aan bewijs van de kennelijkheid van de bestemming van een voorwerp,
is mij niet bekend maar kan naar mijn mening ook niet doorslaggevend zijn.
Het is de verantwoordelijkheid van de wetgever om voor de toekomst na te streven,
dat de wet helder en duidelijk is. Dat geldt zeker op het terrein van terrorismebestrijding.
Een vrijspraak van strafbare voorbereiding die slechts daarop gebaseerd zou
zijn dat de misdadige bestemming van een voorwerp onvoldoende uit de eigenschappen
van dat voorwerp zelf blijkt, terwijl tegelijkertijd die misdadige bestemming
wel uit de verklaringen van de verdachte volgt, en het voorhanden hebben van
het voorwerp ook daadwerkelijk als voorbereiding van dat misdrijf gezien kan
worden omdat het voorwerp aan het realiseren van het misdrijf bij kan dragen,
komt niet wenselijk voor.Inzake de subjectieve intentie van de dader geldt dat deze, zoals ook
bij andere vormen van strafbare voorbereiding en, meer in het algemeen, andere
misdrijven, uit alle mogelijke bewijsmiddelen kan volgen. Behalve aan een
verklaring van de verdachte of de medeverdachte, afgelegd ter terechtzitting
of in het voorbereidend onderzoek, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een
proces-verbaal van een telefoontap. Maar ook de aard van de voorwerpen kan,
in combinatie met ander bewijsmateriaal, aan de overtuiging van de rechter
bijdragen.Volgens de toelichting op de voorgestelde wijziging is de «subjectieve
bestemming, het opzet van de dader» toereikend voor strafbaarheid ter
zake van voorbereiding. Wat nu, indien het voorwerp in de voorstelling van
de dader wel kan bijdragen tot het te bereiken resultaat, maar naar objectieve
maatstaven daartoe geheel ongeschikt is? Bijvoorbeeld indien de dader voorwerpen
voorhanden heeft waarmee hij een bom beoogt te fabriceren om daarmee een aanslag
te plegen, maar die niet een deugdelijke, explosieve constructie kunnen opleveren.
Zal zo een geval ook binnen het bereik van het voorgestelde artikel gaan vallen?Graag stel ik deze leden in dit opzicht gerust: gedragingen die in de
voorstelling van de dader bedoeld zijn als voorbereiding van een ernstig misdrijf,
maar die niet daadwerkelijk als voorbereiding van zo’n misdrijf beschouwd
kunnen worden, vallen thans niet onder artikel 46 Sr en zullen daar ook na
de voorgestelde aanpassing niet onder vallen. Dat volgt uit de constructie
van artikel 46 Sr. De eerste eis die dat artikel stelt, is dat sprake is van
voorbereiding van een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een
gevangenisstraf van acht jaren of meer is gesteld. Wanneer gedragingen worden
verricht die bedoeld zijn als voorbereiding van zo’n ernstig misdrijf,
maar die feitelijk niet een dergelijke voorbereiding opleveren, is deze eis
niet vervuld. Strafbaarheid kan eerst intreden, zo volgt uit de tekst van
artikel 46 Sr, aangepast als voorgesteld, als de bewezen verklaarde gedragingen
voorbereiding van een ernstig misdrijf opleveren, en bovendien de vorm aannemen
van het opzettelijk voorwerpen (etc.) bestemd tot het begaan van dat misdrijf
verwerven (etc.).Deze leden zouden ten slotte graag vernemen of voor strafbaarheid onder
het gewijzigde artikel zal zijn vereist dat het voornemen van de dader zich
al heeft geconcretiseerd naar tijd, plaats en doel van het – terroristische –
misdrijf. Of is voldoende dat uit de bewijsmiddelen blijkt dat het voornemen
zich richt op enig – in de tenlastelegging vermeld – misdrijf
waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van acht jaren
of meer is gesteld? Graag antwoord ik de aan het woord zijnde leden dat het
onderhavige voorstel geen wijziging brengt in de reikwijdte van het bestaande
artikel 46 Sr op het punt van de eisen, te stellen aan de concreetheid van
het voorbereide misdrijf. De vraag van de leden van de SP-fractie of het schrappen van het bestanddeel «kennelijk»
uit artikel 46 Sr verband houdt met de (gedeeltelijke) vrijspraak van Samir
A. kan ik ontkennend beantwoorden. Zoals ik hierboven en in de memorie van
toelichting heb uiteengezet, stel ik de aanpassing voor ter bevordering van
maximale duidelijkheid. In de literatuur bestaan als gezegd verschillende
opvattingen over de wijze waarop het begrip «kennelijk» in artikel
46 Sr dient te worden uitgelegd. Rechtspraak van de Hoge Raad tendeert in
de richting van de verkondigde zienswijze dat aan de «kennelijkheid»
van de criminele bestemming geen hoge eisen behoeven te worden gesteld. In
het licht hiervan is het gewenst duidelijkheid en zekerheid te verschaffen
over de uitleg van deze strafbaarstelling. Door de wijziging laat ik artikel
46 Sr ook beter aansluiten op de bijzondere strafbaarstelling van voorbereiding
die in artikel 96, tweede lid, onder 3°, Sr is opgenomen.Deze leden stelden verder enkele inhoudelijke vragen over de strafzaak
tegen Samir A. De beantwoording daarvan acht ik niet opportuun, nu deze zaak
nog onder de rechter is.(artikel 135 Sr)De leden van de PvdA-fractie gaven aan de zorgen van de NOvA en de NVvR
te delen over de voorzienbaarheid en legaliteit van de voorgestelde wijzing
van artikel 135 Sr. Verder brachten zij in herinnering dat zij bij de stemming
over het wetsvoorstel terroristische misdrijven een verklaring hebben afgelegd,
inhoudende dat de PvdA geacht wenst te worden tegen al die onderdelen van
dat wetsvoorstel te hebben gestemd die betrekking hebben op het strafbaar
stellen van samenspanning.Graag wijs ik deze leden erop dat de onderhavige wijziging feitelijk voortvloeit
uit de eerdere aanpassingen van het materiële strafrecht door de Wet
terroristische misdrijven. Het is mij bekend, dat de leden van de fractie
van de PvdA bij de stemming over dat wetsvoorstel aangaven geacht te willen
worden gestemd te hebben tegen al die onderdelen van dat wetsvoorstel die
betrekking hebben op het strafbaar stellen van samenspanning (Handelingen
II 2003/04, blz. 2390). Desalniettemin wil ik deze leden in overweging geven
dat, ook als zij bij hun afwijzing van de strafbaarstelling van samenspanning
tot de ernstigste terroristische misdrijven zouden blijven, eisen van consistentie
van strafwetgeving ervoor pleiten om, nu de keuze voor deze strafbaarstelling
gemaakt is, deze keuze door te trekken naar de onderhavige strafbaarstellingen.De leden van de fractie van de SP stelden de vraag wanneer ten aanzien
van een persoon gesteld kan worden dat hij kennis draagt van een strafbare
samenspanning als omschreven in artikel 135 Sr, gewijzigd zoals voorgesteld.
Te dien aanzien kan worden opgemerkt dat voor het «kennis dragen»
geenszins absolute zekerheid vereist is. Aan de andere kant omvat het begrip
ook weer niet elk voor ieder redelijk mens onwaarschijnlijk gerucht. In Noyon-Langemeijer-Remmelink
(suppl. 106, blz. 165) wordt «kennis dragen» als volgt verduidelijkt: «Naar
onze wet zal dus elke niet tastbaar ongeloofwaardige mededeling aan iemand
gedaan voor deze aanleiding moeten geven ze ter aangewezen plaatse over te
brengen, en de ontvanger zal zich later niet kunnen verontschuldigen daarmede,
dat hij aan het praatje geen waarde heeft gehecht. Of er waarde aan te hechten
is, staat ter beoordeling van de ambtenaar of de bedreigde, aan wie kennis
gegeven wordt .»(artikel 189 Sr)Over artikel 189 Sr stelden de leden van de fractie van de SP eveneens
een vraag met betrekking tot de wetenschap van de dader over het misdrijf
dat is begaan. De eisen ten aanzien van die wetenschap zitten opgesloten in
de subjectieve bestanddelen welke in deze strafbepaling zijn opgenomen.
Voor artikel 189, eerste lid, onder 1°, Sr geldt dan dat de dader willens
en wetens de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat degene die hij helpt schuldig
is aan of vervolgd wordt ter zake van enig misdrijf. Gaat het om het verbergen,
vernietigen e.d. van voorwerpen waarop of waarmee het misdrijf is gepleegd
of andere sporen van het misdrijf (artikel 189, eerste lid, onder 2, Sr),
dan is vereist dat hij de bedoeling heeft gehad onderzoek van politie en openbaar
ministerie te bemoeilijken. Daarvan kan volgens de Hoge Raad sprake zijn als«zijn
handelen, naar hij moet hebben beseft, als noodzakelijk en dus door hem gewild
gevolg meebracht dat sporen van het misdrijf (...) zouden verdwijnen.»
(HR 21 april 1998, NJ 1998, 610). Betreft het ten slotte de situatie,
omschreven in het derde onderdeel van artikel 189, eerste lid, Sr, dan moet
de dader willens en wetens de aanmerkelijke kans hebben aanvaard dat de voorwerpen
die hij verbergt etc. kunnen dienen om de waarheid aan het licht te brengen
of om wederrechtelijk voordeel aan te tonen. Bovendien is vereist dat de dader
handelt met de bedoeling om inbeslagneming te beletten, te belemmeren of te
verijdelen.De leden van de PvdA-fractie stelden eveneens enkele vragen over de voorgestelde
aanpassing van artikel 189 Sr. Met deze leden kan worden vastgesteld dat ook
deze aanpassing een bredere strekking heeft dan enkel terroristische misdrijven.
Ook voor dit onderdeel van het wetsvoorstel geldt, dat de wenselijkheid van
deze aanpassing is gebleken in het kader van de doorlichting van de bestaande
wetgeving met het oog op terrorismebestrijding. Daar komt bij dat weliswaar
de aanpassing van artikel 189 Sr die in onderdeel 1° wordt voorgesteld
een bredere strekking heeft, maar dat de aanpassing in onderdeel 2° enkel
ziet op terroristische misdrijven.De leden van de PvdA-fractie vroegen zich verder af of het begrip «opsporing»
in het voorgestelde artikel moet worden uitgelegd conform het voorgestelde
artikel 132a Sv.Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Artikel 189, eerste lid, onder
1°, Sr stelt thans strafbaar: hij die opzettelijk iemand die schuldig
is aan of vervolgd wordt ter zake van enig misdrijf, verbergt of hem behulpzaam
is in het ontkomen aan de nasporing van of aanhouding door de ambtenaren van
justitie of politie. Uit deze context blijkt dat het moet gaan om een schuldige
of een vervolgde verdachte. Want artikel 27, tweede lid, Sv merkt als verdachte
aan degene tegen wie de vervolging is gericht. De voorgestelde wijziging heeft
slechts tot doel de reikwijdte van de strafbaarstelling uit te breiden tot
het geval waarin van een verdachte sprake is uit hoofde van artikel 27, eerste
lid, Sv: degene te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk
vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. Daaruit volgt reeds
dat de voorgestelde wijziging van artikel 132a Sv niet van belang is in verband
met de voorgestelde wijziging van artikel 189 Sr. Want zowel onder de huidige
als onder de voorgestelde omschrijving is van opsporing sprake zodra er een
verdachte geïdentificeerd is. De betekenis van de voorgestelde wijziging
behoeft ook overigens niet te worden overschat. Het gaat om een explicitering
van het bereik van deze bepaling die in rechtspraak en literatuur reeds lange
tijd wordt aangenomen. Ook nu al wordt onder «vervolging» in de
zin van artikel 189, eerste lid, onderdeel 1°, Sr begrepen de fase waarin
door de politie wordt opgespoord (vgl. Noyon-Langemeijer-Remmelink, suppl.
95 blz. 475; HR 7 november 1938, NJ 1939, 103). Wel geeft de vraagstelling
van de leden van de fractie van de PvdA mij aanleiding om, ter voorkoming
van misverstanden, de voorgestelde wijziging van artikel 189 Sr anders vorm
te geven. Bij nota van wijziging stel ik daarom voor artikel 189, eerste lid,
onder 1°, Sr aldus te herformuleren dat strafbaar wordt gesteld hij die
opzettelijk iemand die schuldig is aan of verdachte is van enig
misdrijf, verbergt of hem behulpzaam is in het ontkomen aan de nasporing van
of aanhouding door de ambtenaren van justitie of politie.In verband met de vraag van de aan het woord zijnde leden naar de toepassing
van bijzondere opsporingsbevoegdheden merk ik op dat zowel naar huidig recht
als naar het voorgestelde recht sprake kan zijn van de toepassing van bijzondere
opsporingsbevoegdheden ten aanzien van de betrokkene. Ook thans kan strafbaarheid
intreden als de schuldige ter zake van een misdrijf wordt verborgen, en kan
dit misdrijf aan het licht komen door de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden.
In dat opzicht verandert er niets. Doorslaggevend is, zo stippen deze leden
terecht aan, het opzet. Uit de plaatsing van het woord «opzettelijk»
in de delictsomschrijving volgt, dat degene die een ander verbergt, moet weten
of althans welbewust de aanmerkelijke kans moet hebben aanvaard dat de verborgen
persoon vervolgde of, na de voorgestelde aanpassing, verdachte van misdrijf
is. Voor het bewijs van dat opzet maakt de wijziging van vervolgde in verdachte
geen verschil. De vervolging neemt een aanvang zodra de officier van justitie
vordert dat een rechter de zaak onderzoekt of daarin een beslissing neemt.
Van een dergelijke vordering blijven derden maar zelfs de verdachte veelal
aanvankelijk onkundig.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30164-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl