Wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteit; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27602, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

23-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27602 nr. 5

20-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Nevenwerkzaamheden en financiële belangen2.1 Nevenwerkzaamheden2.2 Financiële belangen3. KlokkenluidenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27602Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 81 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 602Wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteitnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 20 november 2001Het verheugt de regering dat de fracties het wetsvoorstel tot wijziging
van de Ambtenarenwet, de Militaire Ambtenarenwet 1931 en de Politiewet 1993
met zoveel belangstelling en interesse hebben ontvangen.1. AlgemeenDe leden van PvdA-fractie stellen terecht dat het bij de discussies over
investeren in de kwaliteit van het openbaar bestuur niet past om de discussie
over het «specifieke» aan de ambtelijke positie te stagneren.Als het gaat om het investeren in de kwaliteit van het openbaar bestuur
betekent dat tevens investeren in de kwaliteit van het personeel. In dat kader
is het juist ook van belang aandacht te besteden aan de specifieke waarden
en normen die verbonden zijn aan het vak van ambtenaar. Bij verschillende
gelegenheden, laatstelijk in de memorie van toelichting bij het onderhavige
wetsvoorstel, is dan ook het voornemen aangekondigd het «specifieke»
verbonden aan het werken voor de overheid versterkt onder de aandacht te brengen
en een gemoderniseerde Ambtenarenwet daarvoor het voertuig te laten zijn.
Dat wetsvoorstel is momenteel ambtelijk in voorbereiding. In het nu bij de
Tweede Kamer voorliggende wetsvoorstel is een drietal onderwerpen naar voren
gehaald waarvan het gezien de betekenis voor het verder waarborgen van de
integriteit van het openbaar bestuur, naar de mening van de regering niet
wenselijk was deze te laten wachten op de algehele modernisering van de Ambtenarenwet.
Daarmee zijn – voor zover dat misverstand mocht bestaan – de voorbereidingen
voor een modernisering van de Ambtenarenwet echter geenszins stil komen te
liggen.De leden van de D66-fractie zouden graag wat meer geëxpliciteerd
zien welke aspecten van het ambtenaarschap de regering versterkt onder de
aandacht wil brengen.Het zal gaan om die waarden en normen die samenhangen met het feit dat
men werkzaam is bij een unieke werkgever, namelijk de overheid. Die overheid
heeft als taak het algemeen belang te dienen waarbij rekening moet worden
gehouden met zaken als internationale verdragen, de Grondwet, de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur, de verantwoordingsplicht aan de volksvertegenwoordiging
enz. Een en ander betekent ook wat voor de werknemers die bij
de overheid werken. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan aspecten die
samenhangen met de taakopvatting (zoals eisen op het gebied van objectiviteit
en integriteit), aspecten die samenhangen met de rechtsstatelijke context
(zoals het rekening houden met nationaal en internationaal recht) en de democratische
context (zoals geheimhoudingplicht, maar ook een informatieplicht aan de bestuurder)
alsook aan aspecten die meer liggen op het vlak van ambtelijke professionaliteit
(zoals eisen van doeltreffendheid en doelmatigheid). Het betreft alle zaken
die samenhangen met «goed ambtenaarschap». Het voornemen is in
dit verband ook het «goed werkgeverschap» onder de aandacht te
brengen. Inmiddels is wel duidelijk geworden dat een deel van de waarden en
normen zich meer lenen voor vastlegging in een beroepscode dan voor opname
in de Ambtenarenwet. Bij de modernisering van de Ambtenarenwet is daarom thans
het voornemen, de waarden en normen niet alle in de wet zelf op te nemen,
maar de wet tevens de grondslag te laten zijn voor een of meerdere beroepscodes
voor ambtenaren. Verwezen zij naar de brief hierover van 4 oktober 2001.De leden van de PvdA-fractie alsook de leden van de fractie van de ChristenUnie
informeren naar de planning van de gemoderniseerde Ambtenarenwet.De voorbereidingen voor het wetsvoorstel zijn in volle gang. Het streven
is er op gericht om dit najaar het conceptwetvoorstel met de organisaties
van werkgevers en werknemers te bespreken. Naar verwachting kan het wetsvoorstel
begin volgend jaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.De leden van de PvdA-fractie vragen waarom niet in de Ambtenarenwet is
vastgelegd dat:• de overheid zich als behoorlijk werkgever dient te gedragen;• de individuele ambtenaar zich als goed ambtenaar dient te gedragen;• de ambtenaar die zich genoodzaakt ziet misstanden openbaar te maken
rechtsbescherming geniet analoog aan (kandidaat-)leden van een ondernemingsraad.Zoals gezegd is besloten om vooruitlopend op een algehele modernisering
van de Ambtenarenwet het nu voorliggende wetsvoorstel tot stand te brengen
met daarin een drietal onderwerpen op het terrein van de integriteit. Onderwerpen
als goed werkgeverschap en goed ambtenaarschap zullen in het kader van de
op handen zijnde modernisering van de Ambtenarenwet aan bod komen en zijn
daarom niet in het nu voorliggende wetsvoorstel opgenomen.De bescherming van de ambtenaar die misstanden meldt, maakt wel onderdeel
uit van het nu voorliggende wetsvoorstel in die zin dat artikel 125, eerste
lid, onderdeel m, de sectorwerkgevers ertoe verplicht de rechtsbescherming
van de desbetreffende ambtenaar te regelen. Gelet op het standpunt dat sociale
partners op dit punt hebben ingenomen in de Raad van het Overheidspersoneelsbeleid
(de Rop) heb ik er alle vertrouwen in dat dit ook gebeurt. In het modelrechtspositieregelement
voor de gemeenten, de Collectieve Arbeidsvoorwaardenregeling/Uitwerkingsovereenkomst
(CAR/UWO), is inmiddels vooruitlopend op het onderhavig wetsvoorstel al zo'n
bepaling opgenomen (artikel 15:2, tweede lid).In de memorie van toelichting is uitdrukkelijk aangegeven dat het uitgangspunt
van de te regelen rechtsbescherming moet zijn dat de ambtenaar niet met negatieve
maatregelen mag worden geconfronteerd wegens het ter sprake brengen van vermeende
misstanden. Een aldus geregelde rechtsbescherming correspondeert materieel
met de rechtsbescherming voor ondernemingsraadsleden.De leden van de VVD-fractie refereren aan de door de regering onderschreven
opmerkingen van de Raad voor het Overheidspersoneel dat in het
onderhavige wetsvoorstel wordt gekozen voor een juridisch instrumentarium
waarbij normen worden aangescherpt, maar dat daarnaast integriteit ook wordt
bevorderd door een organisatiecultuur waarin integriteitdilemma's open aan
de orde kunnen worden gesteld. De leden van de VVD-fractie missen een beschouwing
van de regering op dit punt.Bij het bevorderen van integriteit gaat het naar de mening van de regering
allereerst om twee dingen, te weten integriteitsbesef bij de medewerker en
ten tweede een bedrijfsklimaat waar het volstrekt normaal is dat in alle openheid
kan worden gesproken over wat wel en niet toelaatbaar is en waarbij er tevens
ruimte is om elkaar aan te spreken op elkaars gedrag. Kortom het is vooraleerst
een kwestie van attitude en cultuur. Dat moet vooral door de organisatie zelf
worden georganiseerd. Het uitdrukkelijk aandacht besteden aan integriteit
in functioneringsgesprekken, het organiseren van integriteitstrainingen en
het bieden van goede voorlichting aan nieuwe ambtenaren zijn enkele van de
vele instrumenten die daartoe kunnen worden ingezet. In de praktijk blijkt
dat de overheidsorganisaties hun verantwoordelijkheid in deze hebben opgepakt.
Verwezen zij ondermeer naar de recente evaluatie van het integriteitsbeleid
in de rijksdienst (Kamerstukken II, 2000–2001, 26 806) waaruit
blijkt dat er veel aandacht is voor integriteit onder meer in de vorm van
gedragscodes en brochures, van speciale modules in het kader van opleidings-
en professionaliseringstrajecten en dilemmatrainingen voor leidinggevenden.Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft hierin
een stimulerende taak. Hieraan wordt bijvoorbeeld uitvoering gegeven door
in het bestuurlijk overleg met de VNG en IPO het thema integriteit nadrukkelijk
op de agenda te plaatsen. Vermeldenswaardig in dit verband is dat het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, VNG en het IPO onlangs gezamenlijk
een modelcode voor integriteit voor bestuurders tot stand hebben gebracht
die eveneens model kan staan voor de integriteit van ambtenaren, welke een
dezer dagen zal verschijnen.Het bovenstaande neemt niet weg dat ook regelgeving een wezenlijke bijdrage
kan leveren aan de bevordering van de integriteit. Regelgeving is bijvoorbeeld
een zinvol instrument als er behoefte bestaat om op onderdelen van integriteitsbeleid
meer uniformiteit en gelijkvormigheid te bewerkstelligen. Het in het onderhavig
wetsvoorstel opgenomen voorschrift dat alle sectorwerkgevers binnen hun integriteitsbeleid
ook voorzien in een regeling voor het omgaan met vermoedens van misstanden
(klokkenluiden) moet tegen deze achtergrond worden gezien. Voorts kan regelgeving
ertoe bijdragen dat overal eenduidig dezelfde norm wordt gehanteerd, bijvoorbeeld
als het gaat om de vraag welke nevenwerkzaamheden verboden zijn. In een aantal
gevallen zal regelgeving noodzakelijk zijn omdat de gewenste integriteitsmaatregelen
de grondrechten van ambtenaren raken, zoals bij het melden en registeren van
nevenwerkzaamheden en financiële belangen. In alle gevallen geldt dat
regelgeving moet worden gezien als een instrumentarium ter ondersteuning van
en ter aanvulling op een beleid dat gericht is op het bewust worden en bespreekbaar
maken van het thema integriteit.Zowel de leden van de PvdA-fractie, als de leden van de VVD-fractie brengen
een evaluatie van het voorliggende wetsvoorstel ter sprake. Ook de leden van
de fractie van de ChristenUnie vragen hoe wordt nagegaan of en in welke mate
met de voorgestelde maatregelen ook werkelijk het gewenste effect wordt bereikt.Het zorgdragen voor een integere organisatie is, zoals reeds in antwoord
op vragen van de VVD-fractie is aangegeven, primair de verantwoordelijkheid
van de betreffende organisatie. Het nu voorliggende wetsvoorstel heeft binnen
een totaal pakket aan integriteitsmaatregelen een beperkte betekenis in die
zin dat het slechts voor een drietal onderwerpen kaders biedt en bovendien
overeenkomstig de decentrale opzet van het sectorenmodel in de
vorm is gegoten van een opdracht c.q. de mogelijkheid om op decentraal niveau
regels terzake te stellen. Het is vervolgens aan de desbetreffende organisaties
om hieraan op het decentrale niveau nader vorm en inhoud te geven en in te
passen in het bredere lokale integriteitsbeleid.Als het gaat om evaluatie van het integriteitsbeleid bij de verschillende
organisaties ligt dat naar de mening van de regering vooral op de weg van
de verschillende organisaties en de overkoepelende sectorwerkgevers. Dat past
bij de sectorale verantwoordelijkheidsverdeling. Bij eventuele onvolkomenheden
zal verantwoording moeten worden afgelegd aan de lokale democratische organen.Als sectorwerkgever voor het personeel bij de ministeries heeft het ministerie
van BZK onlangs een evaluatie van het integriteitsbeleid bij de ministeries
afgerond. Verwezen daarvoor zij naar de brieven gepubliceerd als Kamerstukken
II, 2000–2001, 26 806, nrs. 5 en 7 en het algemeen overleg op 13 februari
2001 (Kamerstukken II, 2000–2001, 26 806, nr. 8).Vanuit de verantwoordelijkheid voor de coördinatie van het integriteitsbeleid
bij overheidsorganisaties is de regering wel voornemens om na te gaan in hoeverre
bij de verschillende sectoren uitvoering is gegeven aan de opdracht c.q. de
mogelijkheid regels te treffen over het openbaar maken van nevenfuncties en
over het melden van misstanden, respectievelijk het melden van financiële
belangen. De regering zal de betrokken sectorwerkgevers vragen om 2 jaar na
inwerkingtreding van de wet een en ander te inventariseren. Op basis daarvan
zal vervolgens aan de Tweede Kamer de stand van zaken worden gerapporteerd.In antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie hoe de regering
denkt de controle op het integriteitsbeleid meer handen en voeten te geven,
zij in de eerste plaats verwezen naar de aangekondigde inventarisatie 2 jaar
na de inwerkingtreding van de wet. Voor het overige ligt er een verantwoordelijkheid
op sectoraal c.q. lokaal niveau. Voor wat het integriteitsbeleid bij de ministeries
betreft, is de regering onder andere voornemens om de departementen met behulp
van best practices (bijvoorbeeld integriteitsaudits) en benchmarks (rijksbrede
overzichten) te stimuleren om hun activiteiten op het terrein van integriteitsbeleid
verder voort te zetten. Daarbij zal in het bijzonder aandacht worden besteed
aan de controle op de uitvoering van het beleid en de rol van de interdepartementale
accountantsdienst daarbij.De leden van de VVD-fractie en de leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre
de zelfstandige bestuursorganen onder de voorgestelde regeling vallen. De
leden van de GroenLinks fractie informeren naar de afwijkende situatie van
ambtenaren werkzaam bij zelfstandige bestuursorganen.Ambtenaren werkzaam bij zelfstandige bestuursorganen die onderdeel uitmaken
van de rechtspersoon Staat vallen in beginsel – tenzij bij wet anders
geregeld – rechtstreeks onder de werking van de het wetsvoorstel.Voor personeel werkzaam bij zelfstandige bestuursorganen met eigen rechtspersoonlijkheid
die publiekrechtelijk zijn vormgegeven, geldt als uitgangspunt dat de rechtspositieregels
die gelden voor de ambtenaren aangesteld bij de ministeries van overeenkomstige
toepassing zijn. Een en ander ongeacht – in antwoord op een daartoe
strekkende vraag van de SGP-fractie – of het personeel op basis van
een aanstelling dan wel een arbeidsovereenkomst bij het bestuursorgaan werkzaam
is. Dit uitgangspunt wordt uitdrukkelijk vastgelegd in artikel 10 van het
bij uw Kamer aanhangige voorstel voor een Kaderwet zelfstandige bestuursorganen
(Kamerstukken II, 2000–2001, 27 426, nrs. 1–2) en vloeit
thans reeds voort uit aanwijzing 124u van de Aanwijzingen voor de regelgeving.
Dat betekent dat de in het wetsvoorstel geregelde materie en de uitwerking
daarvan voor het personeel bij de ministeries van overeenkomstige toepassing
is voor het personeel van de hier bedoelde zelfstandige bestuursorganen.Voor wat betreft de rechtspositie van personeel van privaatrechtelijk
vormgegeven zelfstandige bestuursorganen geldt dat deze bestuursorganen –
binnen het CAO-recht – vrij zijn om de rechtspositie van hun personeel
vorm te geven. Daarbij kan heel wel worden gekozen voor een arbeidsvoorwaardenpakket
dat materieel de ambtelijke rechtspositie volgt.In zijn algemeenheid gaat de regering er vanuit dat ook zelfstandige bestuursorganen
grote waarde hechten aan een integere organisatie en derhalve ook een actief
integriteitsbeleid voeren waarin de elementen die in dit wetsvoorstel voorkomen,
aandacht krijgen.De leden van de GroenLinks-fractie menen dat onduidelijk is of klokkenluiders
bij het Rijk die een misstand melden die zich al langere tijd voordoet, of
die in het verleden heeft gespeeld, niet worden beschermd door die regeling
en evenmin door de komende wetgeving.De regeling voorziet erin dat iedereen die overeenkomstig de voorgeschreven
procedure een vermoeden van een misstand meldt, bescherming geniet, ongeacht
het tijdstip waarop de misstand zich heeft voorgedaan of heeft aangevangen.De leden van de ChristenUnie vragen waarom er zoveel tijd verstreken is
tussen de nota Integriteit van het openbaar bestuur en het indienen van het
wetsvoorstel.Een zorgvuldige voorbereiding en afstemming hebben ertoe geleid dat het
wetsvoorstel eerst op 2 februari 2001 kon worden ingediend.Zij vragen voorts om een actuele stand van zaken en met name naar de uitwerking
van de recente beleidsregel inzake klokkenluiders. Een soortgelijke vraag
is ook gesteld door de leden van de GroenLinks-fractie. Voorts vragen de leden
van de fractie van de ChristenUnie zich ook af wat de ervaring is van decentrale
overheden met het gebruik van deze regeling. Dit laatste indachtig de reactie
van de regering op het advies van de Raad van State dat decentrale overheden
gebruik kunnen maken van de hiermee opgedane ervaringen.Er is nog nauwelijks jurisprudentie beschikbaar van de commissie. Er zijn
tot nu toe 3 schriftelijke meldingen bij de commissie voor de sector Rijk
binnengekomen die geen meldingen bleken te zijn in de zin van de regeling
aangezien zij niet werden gedaan door rijksambtenaren maar door een burger
en vanuit een gemeente. Deze klachten zijn door verwezen naar de voor de betreffende
gevallen wel geëigende instanties.Wat betreft het tweede zijn een aantal sectoren doende met het ontwikkelen
van soortgelijke regelingen als die thans voor de sector Rijk gelden. Zo bevat
de CAR/UWO voor de sector Gemeenten een modelregeling en is in de sector Defensie
een dergelijke regeling tot stand gebracht.De leden van de ChristenUnie vragen tevens of de minister de uitkomsten
van de OESO kent over het integriteitsbeleid in de publieke sector van de
OESO-landen en hoe het thans voorgestelde beleid zich verhoudt tot dat van
andere OESO-landen.Het belangwekkende rapport van de OESO geeft in een systematisch overzicht
weer wat het integriteitsbeleid inhoudt in 29 OESO-landen. Veel aspecten van
het gevoerde integriteitsbeleid, zoals beschreven in het rapport, zijn door
vertegenwoordigers van de verschillende landen toegelicht op de Global Forum
conferentie van mei jl. Deze Global Forum conferentie was immers een uitstekend
platform om de «best practices» uit te wisselen.Uit zowel het OESO-rapport als de ervaringen tijdens de Global Forum conferentie
blijkt, dat Nederland op alle voorkomende terreinen van het integriteitsbeleid
c.q. het tegengaan van corrupt handelen door overheidsfunctionarissen,
een beleid voert dat de vergelijking met de andere landen goed kan doorstaan.In antwoord op de vraag van deze leden waarom er niet voor gekozen is
om de openbaarheid van kortingsregelingen nu vast te leggen, merkt de regering
op dat het vastleggen van het openbaar maken van kortingsregelingen in de
Ambtenarenwet geen optie is. Kortingsregelingen worden aangeboden door personeelsverenigingen.
De Ambtenarenwet voorziet in de regulering van de rechtsrelatie tussen de
overheid als werkgever en zijn werknemers. Zo'n rechtsrelatie bestaat er niet
met de personeelsvereniging. De regering ziet overigens ook geen enkele noodzaak
tot het wettelijk verplichten tot openbaarheid van dergelijke regelingen.
Kortingsregelingen zijn namelijk altijd wel bekend, hetzij via een individuele
werknemer, hetzij via de personeelsvereniging. Alhoewel het bestaan van kortingsregelingen
naar de mening van de regering niet als een van de grootste integriteitsbedreigingen
worden beschouwd, is het aan te bevelen dat het bevoegd gezag kennis neemt
van de voor zijn personeel geldende kortingsregelingen en deze kritisch volgt.De vraag van de leden van de ChristenUnie of het bedrag van honderd gulden,
die de richtlijn voor het aanpakken van geschenken noemt als grens voor geschenken
die ambtenaren kunnen aanvaarden in persoonlijk eigendom, nog steeds passend
is, kan bevestigend worden beantwoord. Wanneer uitsluitend het bedrag van
nu f 100,– en straks € 50 in aanmerking wordt genomen,
is dit volgens de regering nog steeds een passende grens. De regering merkt
hierbij echter nadrukkelijk op dat dit bedrag beoogt een norm te geven met
de achterliggende gedachte dat meer in het algemeen een van de doelen van
integriteitsbeleid is, te bevorderen dat een open cultuur ontstaat waarin
bewustwording en het afleggen van verantwoording «gewoon» gevonden
wordt. Hierbij hoort het besef dat ook lagere bedragen de strijdigheid in
het geding kunnen brengen. Zie in dit verband het antwoord op vraag van de
leden van de VVD-fractie over attitude en cultuur.De leden van de SGP-fractie merken op dat de relevantie van het wetsvoorstel
wellicht kleiner zal zijn voor kleinere overheidsorganisaties en diensten
waar de lijnen tussen ambtenaren en de ambtelijk top kort zijn. De aanname
dat het wetsvoorstel bij kleinere organisaties minder relevantie zal hebben,
deelt de regering niet. De regering acht integriteit van groot belang in alle
lagen van het openbaar bestuur ongeacht de omvang van de organisatie. Juist
ook bij kleinere organisaties, waarin «iedereen elkaar kent»,
is het goed zakelijke heldere procedures te hebben waar een ieder op aanspreekbaar
is.2. Nevenwerkzaamheden en financiële belangen2.1 NevenwerkzaamhedenDe leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere argumentatie voor het
feit dat in het wetsvoorstel ten aanzien van de openbaarmaking van nevenfuncties
alsmede het klokkenluiden de mogelijkheid van delegatie is opgenomen.De mogelijkheid van delegatie is naar de mening van de regering passend
omdat het gezien de aard van de materie heel wel denkbaar is dat ook voorschriften
van administratieve en procedurele aard moeten worden vastgesteld, toegesneden
op de lokale situatie. Te denken valt bijvoorbeeld aan procedures voor het
melden van misstanden. De nu voorliggende wijzigingen zijn overigens op dezelfde
wijze vormgegeven als de wijziging van de Ambtenarenwet en de Militaire Ambtenarenwet
1931, waarbij de meldplicht voor nevenfuncties werd ingevoerd. Aan de daarin opgenomen mogelijkheid van delegatie liggen dezelfde argumenten ten
grondslag.Conform het daartoe strekkend verzoek van de leden van de PvdA-fractie
zal aan de vertegenwoordigers van de medeoverheden aandacht worden gevraagd
voor modelverordeningen ter uitwerking van het onderhavige wetsvoorstel. Voor
wat betreft een procedure voor het melden van misstanden en de bescherming
van de ambtenaar heeft de VNG overigens inmiddels reeds haar modelverordening,
de CAR/UWO, aangepast en voorzien in een voorbeeldregeling klokkenluiders.De leden van de fracties van de PvdA, VVD, D66, GroenLinks en ChristenUnie
hebben allen vragen gesteld met betrekking tot de afbakening van de categorie
van functionarissen waarvoor een actieve openbaarmakingsplicht voor gemelde
nevenfuncties moet gaan gelden. Deze vragen worden hieronder gebundeld beantwoord.Vooropgesteld zij dat bij het nemen van integriteitsmaatregelen ten aanzien
van nevenfuncties van ambtenaren het allereerst gaat om het voorkomen van
belangenverstrengeling bij de uitoefening van de overheidstaak. Dat is een
zaak tussen de werknemer en de werkgever. Het gaat erom dat zowel bij de werknemer
als de werkgever continu waakzaamheid bestaat voor nevenfuncties die kunnen
interfereren met het werk. De voor alle ambtenaren geldende meldplicht van
voor het werk relevante nevenfuncties, de verplichting voor de overheidswerkgevers
om die te registreren en het verbod op nevenfuncties die – kort gezegd –
leiden tot belangenverstrengeling of de schijn daarvan, zijn de belangrijkste
instrumenten om een objectieve taakuitoefening te waarborgen. Deze maatregelen
zijn thans in de bedrijfsvoering van de verschillende overheidsorganen geïmplementeerd.Het publiceren van geregistreerde nevenfuncties kan hierop een zinvolle
aanvulling vormen in die zin dat daarmee de transparantie van het overheidsoptreden
wordt vergroot, maar is tegen de achtergrond van de reeds getroffen maatregelen
toch van meer marginale betekenis.Dit gegeven gevoegd bij het feit dat met openbaarmaking een vergaande
inbreuk op het beginsel van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
plaatsvindt, maakt dat een openbaarmakingsplicht voor alle ambtenaren of het
huldigen van het principe «openbaar, tenzij» naar de mening van
de regering disproportioneel is. Zoals gezegd is openbaarmaking zinvol ter
vergroting van de transparantie van het overheidsoptreden. In dat licht bezien
moet het openbaar maken van de bij de werkgever geregistreerde nevenfuncties
worden beperkt tot die gevallen waarin dat een wezenlijke bijdrage levert
aan een transparant en deugdelijk overheidsoptreden. Daarbij valt dan vooraleerst
te denken aan functionarissen die – na het bestuur – eindverantwoordelijkheid
dragen voor overheidsoptreden of overheidsoptreden in belangrijke mate beïnvloeden.
Daarom is in de memorie van toelichting de categorie topambtenaren die dicht
bij de politiek staan als voorbeeld genoemd.De leden van de SGP-fractie vragen in dit verband wat de regering onder
topambtenaren verstaat. Voor wat betreft de ministeries wordt vooralsnog gedacht
aan de managementlaag die direct verantwoording aflegt aan de minister, het
zogeheten topmanagement.De leden van de PvdA-fractie vragen of het wenselijk en mogelijk wordt
geacht om de categorie-indeling ten aanzien van de openbaarmaking van de nevenwerkzaamheden
analoog aan de diepgravendheid van het vertrouwensonderzoek bij aanstelling
te laten lopen.Het trekken van parallellen tussen het aanwijzen van functies waarin gemelde
nevenfuncties openbaar gemaakt moeten worden en het aanwijzen van vertrouwensfuncties
waarvoor een veiligheidsonderzoek moet worden uitgevoerd ligt naar de mening
van de regering niet voor de hand omdat de doelstellingen en de
omvang van de aanwijzingen verschillend zijn. Openbaarmaking van nevenfuncties
moet worden gezien tegen de achtergrond van het bevorderen van transparant
en integer overheidsoptreden. In dat licht bezien kan de regering zich voorstellen
dat met betrekking tot bijvoorbeeld de functionarissen die na de minister
eindverantwoordelijkheid dragen voor dat overheidsoptreden, openheid van zaken
omtrent hun nevenfuncties wordt verschaft. Bij het aanwijzen van vertrouwensfuncties
gaat het om die functies die de mogelijkheid bieden de veiligheid of andere
gewichtige belangen van de Staat te schaden. Deze functies kunnen van hoog
tot laag bij de overheid voorkomen. Onder aangewezen functies vallen bijvoorbeeld
de functie van secretaris-generaal, maar ook administratieve ondersteunende
functies. Als het gaat om transparantie en het waarborgen van integriteit
van overheidsoptreden gaat het niet aan om de nevenwerkzaamheden van alle
medewerkers op de functies die als vertrouwensfunctie zijn aangewezen openbaar
te maken. Integendeel, het is juist onwenselijk om überhaupt algemene
bekendheid te geven aan welke functies als vertrouwensfuncties zijn aangewezen
en wie deze functies vervullen. Kortom een koppeling is gezien de bovenstaande
motieven niet wenselijk, noch mogelijk.Ook een begrenzing van de categorie ambtenaren tot degenen met een publiekelijke
functie, zoals de leden van de VVD-fractie als mogelijkheid aangaven, acht
de regering niet opportuun. Nog los van de vraag hoe deze categorie precies
is af te bakenen, zou het in theorie ook kunnen gaan om communicatiemedewerkers
of juristen die namens de organisatie procederen. Niet valt in te zien dat
het publiceren van nevenfuncties van dit type medewerkers een zodanige wezenlijke
bijdrage levert aan het streven naar een transparant en integer overheidsoptreden,
dat daarvoor een inbreuk op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
gerechtvaardigd is.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering te overwegen
om in gesprekken met vertegenwoordigers van provincies, gemeenten en waterschappen
te komen tot een zekere mate van afstemming in verschillende regimes op dit
punt.Het tot stand brengen van regelingen met betrekking tot het openbaar maken
van nevenfuncties op het niveau van de gemeente, de provincie c.q. het waterschap
behoort tot de verantwoordelijkheid van de desbetreffende organisatie. Het
is daarbij niet onwenselijk dat binnen de onderscheiden sectoren de verschillende
organisaties zich aan elkaar spiegelen en waar mogelijk tot een gezamenlijke
lijn komen. De medeoverheden zullen op deze mogelijkheid worden geattendeerd.De leden van de ChristenUnie vragen of het gegeven dat lokale bestuurders
publiekelijk verantwoording moeten afleggen ten aanzien van hun beslissingen
en activiteiten, terwijl dat voor ambtenaren niet het geval is, er juist niet
toe zou moeten leiden dat voor ambtenaren een verplichting tot openbaarmaking
van nevenfuncties zou moeten bestaan.De regering is meer geneigd om andersom te redeneren. Bestuurders hebben
anders dan ambtenaren geen werkgever aan wie verantwoording moet worden afgelegd.
De aanvaardbaarheid van nevenfuncties wordt daarom in beginsel uitsluitend
door de betrokkenen zelf afgewogen. Door publicatie wordt een en ander voor
de democratische organen controleerbaar en kan er zonodig een publiek debat
in de staten en de raad worden gevoerd omtrent de toelaatbaarheid van bepaalde
nevenactiviteiten. De ambtenaar moet over zijn werk en gedrag verantwoording
afleggen aan het management. De controle van de toelaatbaarheid van nevenfuncties
vindt primair in de verhouding werknemer–werkgever plaats. Voor het
werk en gedrag van ambtenaren legt het bestuur uiteindelijk publieke verantwoording af. Aldus bezien ligt publicatie van nevenfuncties van
ambtenaren juist minder voor de hand.2.2 Financiële belangenDe leden van de PvdA-fractie informeren naar de sancties indien de ambtenaar
de meldplicht schendt en vragen tevens naar de mogelijkheden om interpretatieverschillen
over wat wel en wat niet toelaatbaar is, te minimaliseren dan wel te doen
verdwijnen.De ambtenaar die zich niet houdt aan een voor hem geldende verplichting
voor het melden van voor het werk relevante financiële belangen gedraagt
zich niet «als een goed ambtenaar betaamt». Het bevoegd gezag
kan met disciplinaire maatregelen tegen de betreffende ambtenaar optreden.
De maatregelen, die vastliggen in ambtenarenreglementen, lopen uiteen van
het berispen, het inleveren van vakantieverlof tot het verlenen van disciplinair
strafontslag. Uitgangspunt is overigens wel dat als in voorlichtingscampagnes
of in functioneringsgesprekken vooraf duidelijk wordt gemaakt waarom en waarvoor
de meldplicht geldt en er ook voorts sprake is van een klimaat waarin het
al dan niet kunnen samengaan van het werk en het bezit van een bepaald financieel
belang in alle openheid kan worden besproken, interpretatieverschillen en
eventuele disciplinaire trajecten in de meeste gevallen kunnen worden voorkomen.Deze leden vragen tevens of de instrumenten met betrekking tot financiële
belangen niet beperkt worden tot de in de memorie van toelichting genoemde
ministeries.De instrumenten met betrekking tot financiële belangen zijn inderdaad
niet beperkt tot de in de memorie van toelichting genoemde ministeries. Ook
voor andere ministeries of voor andere overheden kan van deze mogelijkheid
tot het opleggen van een meldplicht voor financiële belangen gebruik
worden gemaakt.De leden van de PvdA-fractie vinden dat het risico van oneigenlijk gebruik
van in de functie verkregen informatie teveel is toegespitst op effectentransacties.
Worden andere vormen van oneigenlijk gebruik van in de functieuitoefening
verkregen informatie niet in het wetsvoorstel ondervangen, zo vragen deze
leden. In het verlengde daarvan vragen de leden van de CDA-fractie of ook
niet andere informatie, bijvoorbeeld met betrekking tot grondbeleid en/of
ruimtelijke ordening risico's kan inhouden.Voor zover er sprake is van een functie waarin het risico van misbruik
van in de functie verkregen informatie samenhangt met het risico van belangenverstrengeling
bij de functieuitoefening, hetgeen in de praktijk veelal het geval is, biedt
het wetsvoorstel de mogelijkheid om een meldplicht op te leggen voor de voor
het werk relevante financiële belangen. Dat kunnen alle type financiële
belangen zijn, ook bijvoorbeeld het in eigendom hebben of verkrijgen van onroerende
zaken. De gemeenteambtenaar die zich bij een gemeente bezighoudt met gronduitgifte
of ander ruimtelijk ordeningsbeleid, kan derhalve op basis van het onderhavig
wetsvoorstel worden verplicht te melden of hij bijvoorbeeld eigenaar is van
grond (zoals een beoogd bouwterrein).In reactie op de desbetreffende vraag van de VVD-fractie kan de regering
bevestigen dat de keuze voor de invoering van een meldplicht aan de decentrale
regelgevers wordt overgelaten niet tot gevolg mag hebben dat decentraal aan
de strenge criteria getornd kan worden. De meldplicht mag alleen worden ingevoerd
voor functies waarin in het bijzonder de risico's als weergegeven in het wetsvoorstel
verbonden zijn. Zoals ook in de memorie van toelichting is aangegeven, brengt
deze beperking met zich mee dat bij het opleggen van een meldplicht steeds
uitdrukkelijk gemotiveerd dient te worden waarom juist aan die
functies de bedoelde risico's verbonden zijn.De leden van de CDA-fractie vragen of het feit dat een verplichte melding
een zeer arbeidsintensieve procedure met zich meebrengt, een relevant criterium
is daar waar de integriteit van de overheid in het geding is.Naar de mening van de regering is doelmatigheid op elk beleidsterrein
een relevant criterium. Bij een deugdelijke beleidsvorming hoort nu eenmaal
ook de vraag of kosten van een instrument (het registreren en actualiseren
van financiële belangen en/of van effectentransacties) opwegen tegen
de mate waarin een bijdrage geleverd wordt aan de doelstelling van het beleid
(waarborgen van integriteit).Op de vraag van deze leden op welke termijn de verschillende overheden
regels moeten hebben vastgesteld met betrekking tot de meldplicht, kan worden
geantwoord dat deze regels vanaf de datum van inwerkingtreding van het onderhavig
wetsvoorstel kunnen worden ingevoerd. Als eenmaal vastgesteld is dat en waar
zich binnen de organisatie risicovolle functies bevinden, ligt het in de rede
dat het stelsel van melden op, of zo spoedig mogelijk na, de datum van inwerkingtreding
van de wet wordt ingevoerd. Zoals eerder vermeld zal overigens twee jaar na
inwerkingtreding van de wet een en ander worden geïnventariseerd.De leden van de CDA-fractie vragen voorts nog waarom het invoeren van
een meldplicht in het kader van «het belang van de dienst» moet
worden geplaatst. Zij vragen zich af of dit niet een te enge benadering is.Het doorvoeren van een meldplicht voor financiële belangen brengt
een inbreuk op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer met zich mee
en dient te voldoen aan daarmee samenhangende eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit. Tegen deze achtergrond is het kunnen doorvoeren van een
meldplicht aan enkele voorwaarden gebonden. Eén daarvan is dat de meldplicht
alleen betrekking mag hebben op de financiële aangelegenheden die de
belangen van de dienst voor zover deze in verband staan met de functievervulling,
kunnen raken. De betreffende financiële belangen dienen – kort
gezegd – raakvlakken te hebben met het werk van de ambtenaar. Gelet
op het proportionaliteitsbeginsel voert het te ver om belangen die geen raakvlakken
met het werk hebben ook aan een meldplicht onderhevig te laten zijn. Naar
de mening van de regering wordt met het voorbeeld op pag. 8 van de memorie
van toelichting, anders dan de leden van de D66-fractie menen, helder aangegeven
waar de grenzen liggen. Dat wil niet zeggen dat in andere gevallen nooit het
risico van belangenverstrengeling kan voorkomen, echter in de afweging tussen
het streven naar integriteit en het beschermen van de persoonlijke levenssfeer
is een meldplicht hier niet passend omdat de risico's in dat geval kleiner
zijn. Tot slot is dat de reeds geldende meldplicht voor nevenfuncties dezelfde
beperking verbonden. Voor zover bekend heeft dit in de praktijk geen extra
integriteitsrisico's met zich meegebracht.De leden van de D66-fractie vinden de voorgestelde meldplicht niet ver
genoeg gaan en vragen of er in het kader van de transparante overheid geen
publieke controle op dit proces mogelijk zou moeten zijn.In feite vragen deze leden daarmee om een openbaarmaking van gemelde financiële
belangen.Dat zou naar de mening van de regering een te vergaande maatregel zijn.
Via de normale wegen van bijvoorbeeld een evaluatie of antwoorden op kamervragen,
kan in algemene zin informatie worden gegeven over waar een meldplicht voor
financiële belangen is ingevoerd, voor welke soort functies en om welke
type financiële belangen het gaat. Echter een openbaarmaking van de financiële
belangen op individueel niveau gaat, gelet op de mate waarin dat een inbreuk
vormt op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, het
proportionaliteitsbeginsel te boven. Voor wat betreft de vraag van deze leden
over de duidelijkheid van de voorgestelde meldplicht, wordt verwezen naar
het antwoord op de voorgaande vraag.Het door de leden van de D66-fractie voorgestane principe «de meldplicht
is noodzakelijk, tenzij» wordt door de regering niet onderschreven.
In de memorie van toelichting is uitgebreid ingegaan op de afwegingen die
ten grondslag liggen aan het nu voorgestelde stelsel. Samengevat komt deze
er op neer dat de bescherming van de persoonlijke levenssfeer afgezet tegen
het waarborgen van een integere overheidsorganisatie een verdergaand regiem
niet toelaat. Voor de precieze overwegingen verwijst de regering naar de pagina's
7 tot en met 9 van de memorie van toelichting.De leden van de D66-fractie vragen voorts in welk opzicht aan ambtenaren
minder eisen worden gesteld dan aan werknemers in de marktsector voor wat
betreft de openbaarheid van financiële belangen.Voor werknemers in de marktsector geldt geen algemene regeling inzake
openbaarheid van financiële belangen. Ingevolge de Wet toezicht effectenverkeer
geldt wel voor een beperkt aantal bijzondere gevallen een openbaarmakingsregiem
ten aanzien van transacties in effecten van de onderneming waar men werkzaam
is. Verder is er op dit moment een voorstel tot wijziging van het Burgerlijk
Wetboek bij de Tweede Kamer aanhangig, waarbij onder meer uitsluitend voor
bestuurders en commissarissen van naamloze vennootschappen die een beroep
doen op de openbare kapitaalmarkt openbaarmaking van aandelen- en optiebezit
met betrekking tot de betreffende vennootschap en met de vennootschap gelieerde
vennootschappen wordt geregeld (Kamerstukken II, 2000–2002, 27 900).
Tegen deze achtergrond zou de regering niet willen stellen dat aan de ambtenaar
minder eisen gesteld worden dan aan werknemers in de particuliere sector.Uit het geconstateerde gebrek aan uniformiteit inzake de toelaatbaarheid
van bepaalde financiële belangen volgt dat regels over dit onderwerp
de mogelijkheid voor diversiteit in zich moeten hebben. Dit in antwoord op
de vraag daarover van de leden van de GroenLinks-fractie. Of het bezit van
een bepaald financieel belang wel of niet toelaatbaar is, is afhankelijk van
de organisatie waar betrokkene werkzaam is, het takenpakket van de betrokken
ambtenaar en de aard van het betreffende belang. Dat is ook de reden om de
keuze van de invoering van de meldplicht over te laten aan de decentrale regelgevers.
Overigens is deze keuzemogelijkheid, zoals deze leden suggereren, niet ongeclausuleerd.
Er mogen alleen regels worden gesteld voor functies waaraan in het bijzonder
het risico van financiële belangenverstrengeling of het risico van oneigenlijk
gebruik van koersgevoelige informatie verbonden is. Voorts mogen die regels
alleen die belangen en effectentransacties betreffen die de belangen van de
dienst voor zover deze in verband staan met de functievervulling, kunnen raken.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering een lijst kan
maken van de bijzondere functies waarvoor de meldplicht naar haar oordeel
zou moeten gelden.De regering heeft geen voornemens in die richting omdat, zoals hierboven
aangegeven, een en ander het beste op het lokale niveau beoordeeld kan worden.Op de vraag van deze leden of de regering toeziet op een adequate implementatie
van een meldplicht en zo ja, wanneer zij daar de Kamer over rapporteert, kan
worden verwezen naar de toegezegde rapportage over de implementatie van dit
wetsvoorstel in de eerste paragraaf van deze nota. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar een richtlijn
waarnaar gehandeld kan worden in de situatie waarin belangenverstrengeling
zich voordoet.Een algemene richtlijn voor in welke gevallen het bevoegd gezag geacht
wordt de taak van de ambtenaar aan te passen en in welke gevallen van de ambtenaar
geëist kan worden het betreffende financiële belang af te stoten,
is moeilijk te geven. Voorop staat dat het primair de verantwoordelijkheid
van de ambtenaar is om te voorkomen dat hij door privé-acties in zijn
taakuitoefening de schijn van belangenverstrengeling oproept. Als dat risico
zich voordoet, geldt als uitgangspunt dat of die privé-actie stop zal
moeten worden gezet, in casu het financieel belang op adequate wijze zal moeten
worden afgestoten, of de ambtenaar die functie niet kan bekleden. Alvorens
dit aan de orde is, ligt het vanuit goed werkgeverschap in de rede dat het
bevoegd gezag samen met de ambtenaar nagaat in hoeverre er mogelijkheden bestaan
om door aanpassing van de taakinhoud het risico van de schijn van belangenverstrengeling
weg te nemen. Of dat een reële optie is, is afhankelijk van de concrete
omstandigheden. Soms zal het duidelijk zijn dat een bepaalde functie onverenigbaar
is met bepaalde financieel belangen. In andere gevallen kan wisseling van
takenpakket wellicht een oplossing bieden. Bestaat er echter bijvoorbeeld
op de betreffende afdeling onvoldoende capaciteit om hieraan uitvoering te
geven, dan zullen andere maatregelen moeten worden getroffen. Uitgangspunt
is wel dat als uiteindelijk van de ambtenaar wordt gevraagd zijn financieel
belang af te stoten, van de werkgever een motivering voor het niet kunnen
treffen van andere lichtere maatregelen mag worden verwacht.Deze leden uiten voorts twijfel met betrekking tot de mogelijkheid om
in bijzondere gevallen het pakket aan financiële belangen in beheer te
geven aan een vermogensbeheerder. Na verloop van tijd komt het vermogen dan
toch weer in handen van de desbetreffende ambtenaar, zo vroegen deze leden?Het betreft hier de situatie waarin een ambtenaar door bijzondere omstandigheden,
waarvan enkele voorbeelden in de memorie van toelichting zijn genoemd, te
maken krijgt met effectentransacties die de werkgever gezien de mogelijke
schijn van misbruik van koersgevoelige informatie, heeft verboden. Met het
pakket in het «vrije beheer» geven van een vermogensbeheerder
wordt de schijn van misbruik van koersgevoelige informatie uitgesloten, omdat
de ambtenaar geen invloed meer kan uitoefenen op de effectenportefeuille.
Het spreekt voor zich dat zolang de schijn van misbruik van informatie kan
ontstaan, het pakket in handen dient te blijven van de vermogensbeheerder.
Pas als de functie van ambtenaar geen aanleiding meer geeft voor het verbieden
van bepaalde transacties, kan de ambtenaar weer zelf de beschikking hebben
over zijn effectenportefeuille. De schijn van misbruik van informatie is dan
ook niet meer aan de orde.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe de regering de
meldplicht denkt te regelen voor rijksambtenaren.De mogelijkheid hiertoe die de Ambtenarenwet oplegt, moet zijn vertaling
vinden in het Algemeen Rijksambtenarenreglement (ARAR). Zoals het geval is
met alle wijzigingen van het ARAR, zal dit onderwerp van overleg zijn met
de centrales van overheidspersoneel zodra de onderhavige wijziging van de
Ambtenarenwet een feit is. De ministeries van Financiën en van Economische
zaken hebben nu reeds eigen ministeriële regelingen. Deze hebben betrekking
op de specifieke situatie bij die departementen ten aanzien van het gebruik
van voorwetenschap bij de handel in effecten. Gelet op de specifieke aard
van deze regelingen is de regering van mening dat vooraleerst moet worden
bezien of een rijksbrede regeling op dit punt noodzakelijk is. Kan de openbaarmaking van gemelde financiële belangen niet anders
dan met toestemming van degene die het betreft, althans zo begrijp ik de laatste
vraag over dit onderwerp van de leden van de fractie van ChristenUnie. Het
antwoord op deze vraag luidt bevestigend.De leden van de SGP-fractie vragen de regering nader te beargumenteren
waarom in het wetsvoorstel het stellen van voorschriften over de onderwerpen
genoemd in het tweede lid van artikel 125 niet imperatief zijn gesteld.Het invoeren van een verplichte melding van financiële belangen of
effectentransacties vormt een vergaande inbreuk op de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer. Kort gezegd is zulks alleen gerechtvaardigd indien daarmee ook
daadwerkelijk een bijdrage wordt geleverd aan de vermindering van de risico's
voor een integere overheidsorganisatie en het qua vormgeving voldoet aan het
de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Omdat niet op voorhand
vaststaat dat bij alle organisaties die onder het toepassingsbereik van dit
wetsvoorstel vallen daadwerkelijk functies aanwezig zijn waarbij het risico
van belangenverstrengeling of misbruik van koersgevoelige informatie zich
voordoet, is naar de mening van de regering een verplichting aan alle onder
dit wetsvoorstel vallende overheidsorganisaties om een meldplicht in te voeren,
in het licht van het bovenstaande niet opportuun.3. KlokkenluidenKan de regering de taken en bevoegdheden van de Commissie integriteit
rijksoverheid toelichten, vragen de leden van de PvdA-fractie.Hoofdstuk 3 van de Regeling procedure inzake het omgaan met een vermoeden
van een misstand (Staatscourant 14 december 2000, nr. 243/pag 8) bevat
de taakbeschrijving van deze commissie.Volgens artikel 3.1. heeft de commissie tot taak een door een betrokkene
gemeld vermoeden van een misstand te onderzoeken en daarover het bevoegd gezag
te adviseren. Op grond van artikel 3.5. is de commissie bevoegd bij het bevoegd
gezag alle inlichtingen in te winnen die zij voor de vorming van haar advies
nodig acht. De commissie is pas bevoegd een melding in behandeling te nemen
indien de ambtenaar aantoonbaar eerst de weg binnen de eigen organisatie heeft
bewandeld (artikel 3.6). Pas indien deze weg niet tot een bevredigend resultaat
heeft geleid of na een bepaalde termijn in het geheel geen resultaat heeft
oplevert, neemt de commissie een melding in behandeling.De leden vragen voorts hoe de regering staat tegenover de suggestie dat
de commissie een rol krijgt in de informatieverstrekking over de handelwijze
met betrekking tot integriteitskwesties en ambtenaren.Gelet op de boven omschreven taak van de commissie ligt het niet voor
de hand de commissie deze rol te geven. De regeling gaat ervan uit dat (het
vermoeden van) een misstand intern in de lijn van het betreffende ministerie
aan de orde moet worden gesteld. De taak van de commissie richt zich primair
op het onderzoeken van misstanden en de commissie fungeert als sluitstuk van
de regeling in de hoedanigheid van een onafhankelijk orgaan dat een gezaghebbend
advies uitbrengt in het uitzonderlijke geval dat de ambtenaar niets meer van
zijn melding verneemt of de ambtenaar niet tevreden is met de uiteindelijke
conclusie. Het effect van het feit dat de adviezen van de commissie openbaar
zijn, moet daarbij niet onderschat worden.De leden vragen ook naar de rol van de commissie in het kader van de wettelijke
instrumenten die met deze wetswijziging worden geïntroduceerd.Het wettelijk instrumentarium met betrekking tot een zogenaamde klokkenluidersregeling
heeft tot doel overheidsorganisaties te verplichten heldere procedures te
bieden voor ambtenaren die vermoedens van misstanden melden opdat
eventuele misstanden kunnen worden opgespoord en worden beëindigd. De
Commissie Integriteit Rijksoverheid, die vooruitlopend op het onderhavig wetsvoorstel
is ingesteld voor de sector Rijk, heeft hierin een belangrijke taak als zijnde
een laatste en onafhankelijk station waar vermoedens van misstanden ter sprake
kunnen worden gebracht en als adviseur van de organisatie waar de vermeende
misstand aan de orde is.De leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en de SGP-fractie hebben
vragen gesteld met betrekking tot de definitie van een misstand. De leden
van de PvdA vragen hoe ambtenaren met kleine misstanden dienen om te gaan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen om volledig aansluiting te zoeken
bij de definitie in de Engelse wetgeving, dat wil zeggen zonder de kwalificaties
ernstig of grove. Volgens deze leden ligt het voorts voor de hand om het begrip
misstand zo ruim mogelijk te interpreteren. De leden van de SGP-fractie vragen
waarom de regeling beperkt zou moeten blijven tot vergaande misstanden.Bij het bewaken van een integere overheidsorganisatie dient het bevoegd
gezag alert te zijn op alle zaken die zich niet met een deugdelijk werkende
overheid verdragen. Gelet hierop alsmede vanuit goed werkgeverschap mag van
het bevoegd gezag worden verwacht dat deze de ambtenaar de ruimte biedt om
alle type signalen bij hem neer te leggen alsmede daar, ook als het ogenschijnlijk
minder ernstige aangelegenheden betreft, serieus aandacht aan besteedt gericht
op het wegnemen van eventuele onregelmatigheden. Dat past bij een overheidsorganisatie
die integriteit hoog in het vaandel heeft staan en is ook het beleid dat de
regering voorstaat. In die zin onderschrijft de regering derhalve een ruime
uitleg van het begrip misstand.In de memorie van toelichting is een procedure beschreven voor het omgaan
met misstanden waarvan de kern is dat steeds onverwijld de ambtelijke top,
in casu de Secretaris-Generaal wordt geïnformeerd en uiteindelijk een
onafhankelijk opererende commissie kan worden ingeschakeld, welke procedure
inmiddels bij de sector Rijk is ingevoerd. Het ligt in de rede om een procedure
met deze elementen voor te behouden voor meer gewichtige aangelegenheden.
Bij de definitie van het begrip misstand zoals die in de memorie van toelichting
is neergelegd, had de regering deze procedure voor ogen. Voor wat betreft
de grens tussen ernstige en minder ernstige mistanden en derhalve de toegankelijkheid
van de procedure zoals die thans bij de sector Rijk geldt, zal er een grijs
gebied zijn waarbij steeds van geval tot geval beoordeeld zal moeten worden
of de ambtelijke top onverwijld van een gemelde situatie op de hoogte moet
worden gebracht en voorts of – indien de melding voor de ambtenaar niet
tot een bevredigend resultaat heeft geleid – de commissie de betreffende
melding in behandeling moet nemen. De regering staat daarbij een ruime toegankelijkheid
van de procedure voor. Voor de regering staat echter voorop dat de ambtenaar
te allen tijde terecht moet kunnen bij zijn bevoegd gezag met vermoedens over
alle type misstanden zonder risico's op repercussies. De regering rekent erop
dat dit uitgangspunt bij alle overheidsorganisatie de grondslag vormt voor
het beleid inzake het melden van vermoedens van misstanden.Of en welke rechtspositionele consequenties of sancties verbonden moeten
worden aan het afzien van het melden van een misstand is -in antwoord op de
desbetreffende vraag van de PvdA-fractie -afhankelijk van de omstandigheden
van het geval. Om misstanden te kunnen beëindigen dient het bevoegd gezag
er kennis van te hebben. In dat kader is het een groot goed als ambtenaren –
naar eer en geweten – de verantwoordelijkheid nemen om misstanden aan
de orde te stellen. Dat vloeit voort uit het beginsel van «goed ambtenaarschap»
maar is zeker niet overal heersende praktijk. Om te bereiken dat de ambtenaren
deze verantwoordelijkheid oppakken is het sanctioneren van het
afzien van het melden naar de mening van de regering niet het primaire instrument.
Het gaat er allereerst om een open klimaat te scheppen waarin het gewoon is
vermoedens van misstanden te bespreken zonder dat daar represailles tegenover
staan. Het wetsvoorstel is erop gericht om hieraan een bijdrage te leveren
door te verplichten tot het opstellen van heldere procedures waarmee de ambtenaar
in staat wordt gesteld zijn verantwoordelijkheid in deze op te pakken.Een en ander laat onverlet dat in bepaalde concrete omstandigheden disciplinaire
maatregelen heel wel aan de orde kunnen zijn. De leden van de GroenLinks-fractie
constateren dat de wet en de toelichting daarop er niet in voorzien dat een
ambtenaar zich onder bepaalde omstandigheden direct tot de Commissie integriteit
rijksoverheid kan wenden. Ook de leden van de PvdA-fractie vragen of de regering
de zienswijze deelt dat zich omstandigheden kunnen voordoen dat de ambtenaar
zich rechtstreeks wendt tot de Commissie integriteit rijksoverheid. De regering
benadrukt het vereiste dat de interne procedure de aangewezen weg is om een
vermoeden van misstanden aan de orde te stellen. Zoals ook is uiteengezet
aan de leden van de PvdA-fractie, fungeert de commissie hierin als het sluitstuk.
Als zodanig past hierin niet een optreden zonder eerst het bevoegd gezag in
de gelegenheid te stellen adequate maatregelen te treffen. In zeer bijzondere
gevallen dient een rechtstreekse melding aan de Commissie Integriteit echter
niet onmogelijk te zijn. De commissie beslist uiteindelijk over de vraag of
de melding ontvankelijk is en hoe zij met de melding om gaat. Het uitgangspunt
blijft dat misstanden of vermoedens daarvan eerst intern aan de orde worden
gesteld, zodat degenen die verantwoordelijk zijn in staat worden gesteld onvolkomenheden
aan te pakken. Het is de verwachting dat de commissie slechts incidenteel
wordt benaderd, omdat door de interne procedure misstanden in de meeste gevallen
intern zullen worden opgelost.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de voorgestelde procedure voor
het melden van mistanden zich verhoudt tot de mogelijkheid van melden bij
de BVD. De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de mogelijke overlapping
in taken of bevoegdheden met het meldpunt bij de BVD, waar ambtenaren vermeende
misstanden kunnen melden die raken aan het nationale belang of de veiligheid
van de staat. Het meldpunt bij de BVD is bedoeld als laatste vangnet voor
personen die nergens anders meer terecht kunnen en als zodanig is het ook
niet bedoeld als onderzoeksinstantie die in het openbaar haar bevindingen
rapporteert. In die zin is het meldpunt eerder aanvullend dan overlappend
van aard. De Commissie integriteit rijksoverheid en het meldpunt van de BVD
zijn in het leven geroepen om verschillende type meldingen in behandeling
te nemen. De Commissie integriteit rijksoverheid neemt in beginsel uitsluitend
meldingen in behandeling die eerst binnen de eigen organisatie aan de orde
zijn gesteld teneinde die organisatie in de gelegenheid te stellen de problemen
op te lossen. Er kunnen zich evenwel omstandigheden voordoen waarbij de aantasting
van de integriteit van een bestuurder of ambtenaar buiten de rijksoverheid
een gevaar kan inhouden voor de democratische rechtsorde of de veiligheid
van de staat. In dat geval zal de zaak voorwerp van onderzoek van de BVD kunnen
zijn. Naast het bieden van bronbescherming kan de BVD daarbij, binnen daarvoor
gestelde voorwaarden en procedures, bijzondere bevoegdheden inzetten. Zoals
hiervoor reeds is aangegeven staat het meldpunt van de BVD open voor meldingen
die ook op andere dan de eigen organisatie betrekking kunnen hebben.Enkele kenmerkende verschillen met de Commissie integriteit rijksoverheid
zijn: de niet-openbaarheid, de mogelijkheid van anonieme melding van misstanden
en de afwezigheid van criteria voor het melden zoals die wel gelden voor de
Commissie integriteit rijksoverheid. (grove schending van beleidsregels,
groot gevaar voor de volksgezondheid, het milieu of de veiligheid).Deze leden vragen ook hoe de voorgestelde procedure voor het melden van
misstanden zich verhoudt tot de verplichting krachtens 162 van het Wetboek
van strafvordering en naar eventuele rechtspositionele consequenties of andere
vormen van sancties indien ambtenaren geen gevolg geven aan die verplichting.
Tevens informeren zij naar de verhouding tot de Aanwijzingen voor rijksambtenaren
voor het omgaan met externe contacten.Het artikel 162 van het Wetboek van strafvordering (Sv) heeft betrekking
op het melden van een misdrijf. Ingevolge artikel 162 dient de ambtenaar die
bij de uitoefening van zijn functie kennis krijgt van een misdrijf, daarvan
aangifte te doen bij de officier van justitie. Daarbij is het niet de bedoeling
dat iedere ambtenaar zelfstandig beslist over het doen van aangifte. In beginsel
moet de ambtenaar bij vermoedens van strafbare feiten contact opnemen met
de ambtelijke leiding. De «misstand» waarop de nieuwe regeling
voor het melden van een (vermoeden) van het bestaan van een serieuze misstand
doelt, betreft zoals hiervoor reeds is aangegeven vermoedens van misstanden
betreffende een ernstig strafbaar feit, een grove schending van regelgeving
of beleidsregels, het misleiden van justitie, een groot gevaar voor volksgezondheid,
veiligheid of milieu, of het bewust achterhouden van informatie over deze
feiten. Hoewel deze misstanden op zich ernstig genoeg kunnen zijn, vallen
zij niet allemaal zonder meer onder de noemer misdrijf. Indien er sprake is
van een misdrijf, zal de weg van 162 Sv in ieder geval moeten worden gevolgd
in het belang van (het herstel van) de rechtsorde. Dit traject is er evenwel
op gericht de dader te straffen. Daarnaast zal de melding van de misstand
voor de organisatie aanleiding moeten zijn om in de organisatie orde op zaken
te stellen. Beide trajecten hebben hun eigen functie. Voor de ambtenaar is
dit onderscheid minder relevant, omdat hij in beide gevallen geacht wordt
zich te wenden tot zijn leidinggevende. Het nalaten aangifte te doen is overigens
niet strafbaar. Wel kan – evenals bij het nalaten van het melden van
misstanden – sprake zijn van plichtsverzuim dat disciplinair bestraft
kan worden.De Aanwijzingen externe contacten rijksambtenaren hebben betrekking op
een andere informatiestroom. Zij gaan over het reguleren van de functionele
contacten tussen ambtenaren en leden van de Tweede Kamer in het licht van
de ministeriële verantwoordelijkheid. De richtlijnen komen er in het
kort gezegd op neer dat ambtenaren zonder meer openbare feiten aan de Tweede
Kamer kunnen verschaffen; voor andersoortige informatie is toestemming van
de minister nodig. Verder geven deze aanwijzingen een toelichting op de betekenis
van het recht op vrijheid van meningsuiting voor een ambtenaar. De verhouding
tussen dit recht en een procedure voor het omgaan met misstanden is reeds
op pag. 11 van de memorie van toelichting bij het onderhavig wetsvoorstel
toegelicht.De leden van de PvdA-fractie vragen tot slot welke consequenties er zijn
indien een ambtenaar zich gedwongen ziet rechtstreeks voor de openbaarheid
te kiezen en de media te benaderen.Degene die de openbaarheid zoekt, loopt het risico te worden beticht van
plichtsverzuim. Het is afhankelijk van aard en omstandigheden van het concrete
geval of een en ander voor de betrokkene consequenties heeft. Zo kan het van
belang zijn dat in een eerder stadium vergeefs is gepoogd de zaak intern aan
de orde te stellen.De leden van de CDA-fractie vragen waarom geen voorstellen zijn opgenomen
met betrekking tot de instantie tot wie de ambtenaar die bij een andere overheid
dan de Rijksoverheid werkzaam is, zich kan wenden. Ook missen zij een overweging
ten aanzien van de vraag of deze andere overheden verplicht zijn een dergelijke
commissie in te stellen. Zij gaven in overweging één
commissie ten behoeve voor alle betrokken overheidsorganen in het leven te
roepen om aldus eenheid van beoordeling, behandeling en beleid te waarborgen.De verantwoordelijkheid voor het inrichten en bewaken van een integere
overheidsorganisatie ligt primair op het lokale niveau. Daar kan het beste
beoordeeld worden op welke wijze een procedure met betrekking tot het melden
van misstanden bij de betreffende organisatie – mede met het oog op
het al bestaande integriteitsbeleid – moet worden vormgegeven. Ook het
instellen van een commissie waartoe ambtenaren zich kunnen wenden is een keuze
die thuis hoort bij de lokale overheden. Deze benadering correspondeert ook
met de uitgangspunten van het zogeheten sectorenmodel op basis waarvan ook
het terrein van de arbeidsvoorwaarden decentraal (sectoraal) is vormgegeven.
Gelet op de opstelling van sociale partners in de Raad voor het overheidspersoneelsbeleid
ziet de regering aanleiding te veronderstellen dat gemeenten, provincies en
waterschappen een voorziening zullen treffen die vergelijkbaar is met de voorziening
voor de sector Rijk, doch toegesneden op de lokale situatie. De voorgestelde
aanpassing van artikel 125 van de Ambtenarenwet biedt daartoe alle ruimte.
Inmiddels is in de sector gemeenten via een wijziging van het modelreglement
voor de gemeenten, de CAR/UWO reeds vorm gegeven aan een klokkenluidersregeling.
Deze voorziet tevens in een door de gemeenteraad aangewezen meldpunt voor
vermoedens van misstanden. In de sector Defensie is een vergelijkbare regeling
vastgesteld, terwijl ook in de sectoren Provincies en Politie soortgelijke
regelingen in ontwikkeling zijn.Gelet op het vorenstaande heeft de regering geen voornemens om één
commissie voor alle betrokken overheidsorganen in het leven te roepen. Gedachte
is tevens dat een commissie op lokaal niveau, gelet op de specifieke kennis
van het lokale reilen en zeilen, het beste in staat is om tot een afgewogen
oordeel te komen over lokale kwesties. Een en ander laat onverlet dat verschillende
overheden op vrijwillige basis de handen ineen kunnen slaan om te komen tot
een gezamenlijke commissie. Op het niveau van de gemeenten wordt dit uitdrukkelijk
als optie door de VNG aangegeven.De leden van de CDA-fractie vragen met welke maatregelen de positie van
de klokkenluider kan worden gewaarborgd om alsnog negatieve gevolgen in de
informele sfeer te voorkomen. Ook de leden van de SGP-fractie hebben hierover
hun zorg uitgesproken.Daar waar formeel handelen herkenbaar en aantoonbaar is, heeft informeel
handelen niet die kenmerken. Dat maakt informeel handelen minder «grijpbaar»
en om die reden ook minder beheersbaar. Aangenomen mag echter worden dat managers
mede naar aanleiding van het onderhavige wetsvoorstel en de implementatie
daarvan zich terdege bewust zijn van hun verantwoordelijkheid in dit verband
en alert zijn op elke vorm van intolerant gedrag jegens een ambtenaar die
melding heeft gemaakt van een vermeende misstand. In voorkomende gevallen
moet de ambtenaar zich kunnen beroepen op de voor hem geldende rechtsbescherming.
Naar de mening van de regering dient deze zich uitdrukkelijk ook uit te strekken
tot informele handelingen. Uitgangspunt is dat de regeling van de sector Rijk
ook op dit onderdeel model staat voor de overige sectoren. Bij rechtspositionele
besluiten kan de ambtenaar bij de rechter een beroep doen op deze rechtsbescherming.
Bij informele benadeling zijn eventuele klachtprocedures of procedures bij
de ombudsman denkbaar.Tot slot vragen de leden of bij het opstellen van deze regeling rekening
is gehouden met procedures die elders in Europees verband van toepassing zijn
en of dit wetsvoorstel daarmee harmonieert.Het wetsvoorstel zoals dat thans op het punt van de klokkenluiders is
vormgegeven, sluit in hoge mate aan bij de Britse Civil Service Code zoals die in het Verenigd Koninkrijk functioneert. Ook die regeling kent
een procedure voor het melden van een misstand, waarvan de definitie vrijwel
overeenkomt met de definitie zoals in de memorie van toelichting is weergegeven,
met de mogelijkheid om naar een onafhankelijke commissie te gaan. Buiten de
regeling van het Verenigd Koninkrijk zijn in andere landen geen soortgelijke
regelingen bekend.Naar het oordeel van de leden van de D66-fractie moet er voor ieder ministerie
een onafhankelijk, buiten de directe lijn gestelde, functionaris of instituut
zijn waarbij de klokkenluider de klacht kwijt kan.Uitgangspunt blijft dat misstanden of vermoedens daarvan eerst intern
aan de orde worden gesteld, zodat degenen die verantwoordelijk zijn, in staat
worden gesteld onvolkomenheden aan te pakken. Dat is de kern van de regeling.
Voor die gevallen waarin de problematiek zich juist in de lijn voordoet, kan
de vertrouwenspersoon een functie vervullen. Departementen beschikken reeds
over deze vertrouwenspersonen. De vertrouwenspersonen zijn buiten de lijn
geplaatst en fungeren als klankbord voor ambtenaren die hem over een bepaalde
materie willen raadplegen. Indien betrokkene aarzelingen heeft om een vermoeden
van een misstand bij zijn directe leidinggevende aan te geven, kan de vertrouwenspersoon
heel wel het alternatieve kanaal zijn waarlangs signalen kenbaar kunnen worden
gemaakt. Met de inwerkingtreding van de regeling voor het melden van misstanden
voor ambtenaren bij de sector Rijk kan de ambtenaar zich voorts onder bepaalde
omstandigheden wenden tot de Commissie integriteit rijksoverheid. Met dit
geheel aan voorzieningen wordt naar de opvatting van de regering voldoende
mogelijkheden geboden om, ook indien nodig buiten de lijn, vermoedens omtrent
onregelmatigheden adequaat aan de orde te stellen.De leden van de D66-fractie en GroenLinks-fractie vragen waarom de rechtsbescherming
van ambtenaren die een vermeende misstand ter sprake brengen, niet wettelijk
wordt verplicht. In het verlengde hiervan ligt de vraag van de leden van de
GroenLinks-fractie dat zij de bescherming van de klokkenluidende ambtenaar
onvoldoende achten en zich in dat verband voorstander tonen van een variant
op de rechtsregel dat de werkgever aannemelijk dient te maken dat het ontslag
van een werknemer geheel los staat van diens lidmaatschap van de ondernemingsraad.In het wetsvoorstel is in de bescherming van de ambtenaar die volgens
de procedure misstanden aan de orde stelt of heeft gesteld voorzien in die
zin dat de verplichting wordt opgelegd zijn rechtsbescherming te regelen.
In de memorie van toelichting is een duiding gegeven van hoe die eruit zou
moeten zien. Met deze systematiek wordt aangesloten bij de decentrale opzet
van het sectorenmodel en wordt de ruimte geboden om de bescherming toe te
spitsen op de procedures zoals die op decentraal niveau worden ingericht.
Dat deze systematiek geenszins belemmeringen of risico's voor een deugdelijke
rechtsbescherming met zich meebrengt, blijkt onder meer uit het feit dat vooruitlopend
op de inwerkingtreding van het onderhavig wetsvoorstel, in de Regeling voor
het melden van misstanden voor de sector Rijk (artikel 4.1), alsook in de
modelverordening voor de gemeenten (artikel 15:2 van de CAR/UWO) reeds toereikende
beschermende bepalingen voor de ambtenaar zijn opgenomen.Dat in ontslagprocedures aannemelijk moet worden gemaakt dat het ontslag
los staat van het melden van een misstand, zoals de leden van GroenLinks voorstaan,
volgt reeds uit het gesloten ontslagsysteem voor ambtenaren, waarbij de ambtenaar
uitsluitend op een van de in de reglementen limitatief opgesomde gronden mag
worden ontslagen. Hieruit vloeit voort dat de werkgever het ontslag en de
gekozen ontslaggrond uitdrukkelijk moet motiveren. Een expliciet geregelde
rechtsbescherming voor de klokkenluidende ambtenaar, zal deze
motiveringsplicht nog verder versterken.Tenslotte ziet de regering ook geen heil in de suggesties van de GroenLinks-fractie
om bij wet het belonen voor te schrijven van het melden van een misstand.
Dat is immers een activiteit die hoort tot hetgeen een ambtenaar als goed
ambtenaar reeds behoort te doen.De leden van de GroenLinks-fractie gaven te kennen niet onverdeeld blij
te zijn met de nu voorgestelde wettelijke regeling. Zij menen dat de regering
hiermee een klachtenregeling voorstelt die zich verlaat op interne hiërarchische
controle en dus weliswaar goed is voor het binnenhouden van de vuile was,
maar die een afstraffing voor het feitelijke klokkenluiden inhoudt omdat elke
poging misstanden publiekelijk bekend te maken (de klok te luiden) in wezen
laakbaar en in de meeste gevallen zelfs strafbaar wordt geacht.De regering kan deze karakterisering van het wetsvoorstel geenszins onderschrijven.
De leden lijken voorbij te gaan aan de kern van deze problematiek, te weten
het bestaan van misstanden. Voor een kwalitatief hoogwaardige overheidsorganisatie
is het een eerste vereiste dat eventuele misstanden worden opgespoord en worden
rechtgezet. Daarvoor is nodig dat signalen kenbaar zijn bij degenen die de
verantwoordelijkheid voor een deugdelijke organisatie dragen. Van medewerkers
mag ook worden verwacht dat zij zich allereerst wenden tot degenen die deze
verantwoordelijkheid dragen. Het is zaak om de organisatie zo in te richten
dat misstanden snel bij de verantwoordelijken aan de orde worden gesteld,
zonder gevolgen voor de medewerkers die daartoe het initiatief nemen. Het
wetsvoorstel is er op gericht dat overheidsorganisaties hiervoor heldere procedures
in het leven roepen, inclusief een vertrouwenspersoon en een externe commissie
als extra garantie voor een zorgvuldige afhandeling. Dat is niet een kwestie
van de vuile was binnenhouden maar een kwestie van goede bedrijfsvoering,
goed werkgeverschap en ook goed werknemerschap en vloeit voorts ook voort
uit het beginsel van ministeriele c.q. bestuurlijke verantwoordelijkheid.
Het wetsvoorstel beoogt overigens niet elke poging om zaken publiekelijk bekend
te maken bij voorbaat als laakbaar te beschouwen en/of stafbaar te stellen.
Ingevolge het wetsvoorstel zal voor de ambtenaar helderheid ontstaan over
de te volgen procedure. In het zeer bijzondere geval dat de ambtenaar om hem
moverende redenen desondanks toch naar buiten treedt, zal op basis van de
concrete omstandigheden moeten worden beoordeeld of dat toelaatbaar is. Het
feit dat er een procedure is voor het melden van een mistanden is daarbij
een relevant gegeven. De ambtenaar die daar wel eerst gebruik van heeft gemaakt,
zal bijvoorbeeld sterker in zijn rechtspositie staan dan de ambtenaar die
zonder reden direct naar de pers is gestapt.De leden van de GroenLinks-fractie hebben bezwaar tegen de naar hun oordeel
lange interne procedure en gaan er vanuit dat er geen termijnen gelden waarbinnen
de ambtelijke top moet reageren op een melding van een vermoeden van een misstand.
In reactie hierop kan worden verwezen naar artikel 2.2 van de Regeling procedure
inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand, die vooruitlopend op
het onderhavig wetsvoorstel tot stand is gebracht. Hierin wordt geregeld dat
de ambtenaar binnen 8 weken na zijn melding een standpunt van het bevoegd
gezag mag verwachten dan wel indien het onderzoek niet binnen die termijn
kon worden afgerond, een termijn waarbinnen een standpunt wel tegemoet kan
worden gezien. De regering gaat er vanuit dat ook bij de andere overheden
de regelingen voorzien in een afhandelingstermijn.De leden van de GroenLinks-fractie zijn voorts voor een verruiming van
de ontvankelijkheid van vertrouwenspersonen en de externe commissie en zouden graag zien dat de regering deze direct toegankelijk maakt zonder
eerst de interne weg te hoeven bewandelen.Dit verdient niet de voorkeur omdat het uitgangspunt is dat misstanden
of vermoedens daarvan, altijd intern aan de orde worden gesteld opdat degenen
die verantwoordelijkheid dragen in staat worden gesteld onvolkomenheden aan
te pakken. Dat is de primaire norm die direct voortvloeit uit het beginsel
van ministeriële c.q. bestuurlijke verantwoordelijkheid.Volgens de leden van de GroenLinks-fractie ligt het voor de hand om het
begrip misstand zo ruim mogelijk te interpreteren. De leden achten het wenselijk
dat indien men een misstand aan de orde wenst te stellen, dat op een proportionele
wijze kan doen en vragen de regering hierop in te gaan.Voor wat betreft de definitie van het begrip misstand wordt verwezen naar
het antwoord op de desbetreffende vragen die aan het begin van deze paragraaf
zijn gegeven. De door deze leden bepleite proportionele benadering waarbij
afhankelijk van de zwaarte van de misstand verschillende, wellicht ook externe
procedures, openstaan, wordt door de regering niet onderschreven. Dit zou
voorbijgaan aan het grondbeginsel dat vermoedens omtrent welk feit dan ook
altijd eerst intern kenbaar moeten worden gemaakt opdat de verantwoordelijken
in staat worden gesteld actie te ondernemen. Bovendien zou deze insteek de
ambtenaar belasten met het wegen van de zwaarte van misstanden waaromtrent
hij een vermoeden heeft om vervolgens te bepalen welke procedure openstaat.De leden van de GroenLinks-fractie merkten op dat kritiek op beleidskeuzes
is uitgesloten van de klokkenluidersregeling voor de rijksoverheid. Deze uitsluiting
achten zij minder vanzelfsprekend dan wellicht op het eerste gezicht lijkt.
Zo wijzen deze leden erop dat niet altijd duidelijk zal zijn of achter bepaalde
overheidshandelingen beleidskeuzes schuil gaan en kan er sprake zijn van een
ernstige misstand waaraan een beleidskeuze ten grondslag ligt. Bovendien zou
een verantwoordelijke zich al te gemakkelijk kunnen verschuilen achter het
feit dat het hier om een beleidskeuze gaat, waardoor de klokkenluider niet
ontvankelijk kan worden verklaard. Naar de mening van deze leden moet het
wel mogelijk zijn aan beleidskeuzes verbonden misstanden aan de orde te stellen.De keuze om kritiek op (door een minister gemaakte) beleidskeuzes in beginsel
uit te sluiten, heeft te maken met de aard van een beleidskeuze. Het maken
van een beleidskeuze is de taak van de politiek verantwoordelijke, die daarover
rekenschap aflegt aan een democratisch gekozen orgaan. Op iedere keuze en
de daaraan voorafgaande binnen de muren van het departement gemaakte politieke
afweging is kritiek mogelijk. Daarmee is een beleidskeuze nog niet als een
misstand aan te merken. Ambtenaren dragen voor beleidskeuzes geen verantwoordelijkheid
tegenover de Kamer. Er is slechts één uitzondering waarbij ambtenaren
gehouden zijn om aan de Kamer informatie te verschaffen naar beste weten en
die is dan ook in de wet geregeld: de Enquêtewet. Daarom behoort een
beleidskeuze in beginsel niet tot de onderwerpen die aan de orde kunnen worden
gesteld. Dit neemt niet weg dat misstanden als zodanig behoren te worden gemeld,
ook als daaraan een beleidskeuze ten grondslag zou liggen. Het risico van
het verschuilen achter een vermeende niet-ontvankelijkheid, lijkt de regering
dan ook minder relevant. Er bestaat voor de betrokken ambtenaar immers in
voorkomend geval altijd nog de weg open om zich tot de commissie integriteit
te wenden. Deze commissie tenslotte moet voldoende kwaliteit worden toegedicht
om door drogredenen heen te prikken.Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van GroenLinks wordt opgemerkt
dat het uitgangspunt dat een klachtenprocedure intern dient te verlopen, het
inschakelen van vertrouwenspersonen niet overbodig maakt. Het
gaat om een functie die ten dienste staat van de ambtenaar en die gekenmerkt
wordt door een vertrouwelijk en laagdrempelig karakter. Indien betrokkene
aarzelingen heeft om een vermoeden van een misstand bij zijn direct leidinggevende
aan te geven, fungeert de vertrouwenspersoon als tweede kanaal, waarlangs
signalen de ambtelijke top bereiken. In dit verband verdient vermelding dat,
alvorens de vertrouwenspersoon de secretaris-generaal en de leidinggevende
op de hoogte stelt van een melding, hij zich er nadrukkelijk van dient te
vergewissen of de ambtenaar inderdaad van hem verlangt, dat hij het vermoeden
van een misstand meldt.De leden van de GroenLinks vragen op welke wijze vertrouwenspersonen worden
voorbereid op mogelijke meldingen. Zij verzoeken voorts te mogen beschikken
over een overzicht van de werkwijzen en bevoegdheden van de vertrouwenspersonen
inzake meldingen van misstanden, een overzicht van die overheidsinstellingen
die nog geen vertrouwenspersoon hebben alsook een overzicht van het aantal
en de aard van de door deze vertrouwenspersonen behandelde klachten. Hierop
sluit aan de vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie naar de
rol van de departementale vertrouwenspersonen. Mede in het licht van het gestelde
in de nota Integriteit van het openbaar bestuur (Kamerstukken II 1999/00,
26 806). waarin wordt gesproken over de bijstelling van de taakopdracht,
rol en positie van deze vertrouwenspersoon. Zij vragen op grond van de in
deze nota beschreven evaluatie naar de rol van dit meldpunt.De Regeling procedure inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand
voert de vertrouwenspersoon op als de functionaris in de organisatie die de
rol van klankbord vervult. Het gaat hier om een functie met een vertrouwelijk
en laagdrempelig karakter die ten dienste staat van de ambtenaar. Hij kan
de ambtenaar bijvoorbeeld uiteen zetten wat de geëigende weg is om een
vermoeden te melden. De invulling van deze functie verschilt echter per departement,
hetgeen tot uiting komt in verschillende instructies, werkwijzen en bevoegdheden.
Voorts tekent de regering hierbij aan dat verschillende ministeries al vertrouwenspersonen
hadden nog voordat de Regeling procedure inzake het omgaan met een vermoeden
van een misstand bestond. Bijvoorbeeld in het kader van een interne klachtenregeling.
In die gevallen heeft die functionaris met de inwerkingtreding van eerdergenoemde
regeling, er een taak bij gekregen. Op dit moment is een overzicht zoals door
de leden van GroenLinks gevraagd, (nog) niet beschikbaar.De door de leden van de fractie van GroenLinks voorgestelde keuzemogelijkheid
om de misstand te melden bij ofwel een meerdere ofwel één of
meer vertrouwenspersonen, lijkt te berusten op een misverstand. Die keuze
is er wel. Een betrokkene heeft de keuze om naar zijn meerdere te gaan of
naar een vertrouwenspersoon die buiten de lijn staat. In de toelichting op
de eerdere gememoreerde Regeling procedure inzake het omgaan met een vermoeden
van een misstand is de rol van de vertrouwenspersoon nader toegelicht. Daarbij
is ook uitdrukkelijk aangegeven dat het de ambtenaar is die bepaalt of de
vertrouwenspersoon de melding doorgeeft aan de ambtelijke leiding. Het wetsvoorstel
biedt ook voor de andere overheden alle ruimte om vertrouwenspersonen met
deze rol in te stellen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie of
de regering de mening deelt van de Raad voor het overheidspersoneelsbeleid
(ROP) die in het advies over het wetsvoorstel (advies nr. 21 uit 1999 inzake
de gevolgen van de veranderende verhoudingen tussen overheid en samenleving
voor de overheid als arbeidsorganisatie) opmerkt dat er geen sprake van plichtsverzuim
kan zijn in de situatie dat de politiek verantwoordelijke de ambtenaar niet
heeft willen horen, of indien een acute externe vermelding van
de ernstige misstand op zijn plaats is, dan wel de betrokken ambtenaar voldoende
kan motiveren waarom naar zijn oordeel het doorlopen van de interne procedure
weinig of niet zinvol is, merkt de regering het volgende op. In zijn algemeenheid
is vooraf niet eenduidig aan te geven wat wel en wat niet mag. De ambtenaar
heeft, met inachtneming van de in 125a van de Ambtenarenwet neergelegde grenzen,
het recht op vrijheid van meningsuiting. De uitoefening van het recht mag
er – kort gezegd – niet toe leiden dat de openbare dienst niet
meer naar behoren kan functioneren. Wat wel en wat niet mag, is afhankelijk
van de concrete situatie, zoals bijvoorbeeld de positie van de ambtenaar,
de aard van de uiting, de betrachte zorgvuldigheid enz. Gaat het om een melding
van een misstand, dan zal bij het achteraf beoordelen van de toelaatbaarheid
van de uiting de vraag of er een heldere interne procedure is en of daar ook
gebruik van is en kon worden gemaakt, een rol spelen. In die situatie loopt
de ambtenaar dus het risico dat hem plichtsverzuim kan worden verweten als
hij bewust geen gebruik heeft gemaakt van een beschikbare interne procedure.
In de door de ROP geschetste zeer bijzondere situaties waarin de betrokkene
niets valt te verwijten, ligt een dergelijke conclusie niet voor de hand.Het zonder meer als plichtsverzuim strafbaar stellen van het met informatie
naar buiten treden zonder de interne procedure te doorlopen, stuit de leden
van de GroenLinks-fractie tegen de borst. In dat verband vragen zij of de
regering inderdaad de vrijheid van meningsuiting wil beperken als die ertoe
zou leiden dat de openbare dienst niet meer naar behoren kan functioneren,
en wat daaronder moet worden verstaan. Zij vragen voorts of het niet beter
zou zijn deze clausule te schrappen en een eventuele toetsing bij de rechter
af te wachten.In de Ambtenarenwet zijn voor ambtenaren aan de uitoefening van bepaalde
grondrechten grenzen gesteld in verband met het vereiste dat de openbare dienst
te allen tijde naar behoren moet kunnen functioneren. Zo is ook het recht
op vrijheid van meningsuiting beperkt in die zin dat de ambtenaar zich dient
te onthouden van het openbaren van gedachten of gevoelens indien door de uitoefening
daarvan de goede vervulling van de functie of de goede functionering van de
openbare dienst, voor zover deze in verband staat met de functievervulling,
niet in redelijkheid zou zijn verzekerd (artikel 125a, eerste lid). De ambtenaar
die deze grens overschrijdt, kan plichtsverzuim worden verweten. Deze inperking
wordt – voor zover dit misverstand mocht bestaan – niet bij de
regeling voor het melden van misstanden ingevoerd, maar geldt thans reeds
op grond van artikel 125a, eerste lid, van de Ambtenarenwet. De betekenis
van de beperkingsclausule zal van geval tot geval verschillen. Een en ander
is sterk afhankelijk van de concrete omstandigheden. In de Aanwijzingen externe
contacten rijksambtenaren (Stcrt. 1998, nr. 104/pag 8) is een aantal factoren
genoemd die bij de beoordeling van de vraag of de grens overschreden is een
rol spelen. De afstand tussen de functie van de betrokken ambtenaar en het
beleidsterrein waarover de uitlating is gedaan, kan bijvoorbeeld relevant
zijn. Maar ook de wijze waarop de uitlating wordt gedaan. Uitgangspunt van
de regering is dat de ambtenaar die volgens de voorgeschreven procedure een
misstand meldt, niet kan worden verweten de beperkingsclausule te hebben overschreden.
Dat wil andersom niet zeggen dat de ambtenaar die in afwijking van de procedure
naar buiten treedt, die grens per definitie wel overschrijdt en – zoals
de leden van de GroenLinks-fractie lijken te veronderstellen – zonder
meer plichtsverzuim kan worden verweten. Zo'n situatie zal afzonderlijk in
het licht van artikel 125a van de Ambtenarenwet moeten worden beoordeeld,
waarbij de concrete omstandigheden bepalend zullen zijn. Zoals eerder aangegeven,
zal bij de afweging het feit dat er een procedure voor het melden van misstanden
is, een rol spelen. De door de leden van de GroenLinks-fractie als wel erg stellig getypeerde
opmerking in de memorie van toelichting waarmee de regering aangeeft dat de
ambtenaar op geen enkele wijze een persoonlijk gewin bij het melden mag hebben,
is niet ingegeven door het beeld dat deze leden schetsten dat een misstand
kan samenhangen met de bejegening die een ambtenaar ondervindt, omdat de ambtenaar
bij het wegnemen van die misstand dan voordeel heeft.Het persoonlijk gewin waarop is geduid heeft betrekking op de drijfveer
van de ambtenaar om iets te melden. Het kan niet zo zijn dat het melden van
een vermoeden van een misstand slechts ingegeven is in verband met het daarmee
verwerven van persoonlijk voordeel. Een dergelijke houding is niet te rijmen
met de verplichting te handelen zoals een goed ambtenaar betaamt. Uiteraard
staat dat niet in de weg aan de beleving van een betrokkene om het opheffen
van een door hem aangekaarte misstand als een persoonlijk gewin te ervaren.Onder verwijzing naar het advies van de Raad van State die onderstreepte
dat een cultuuromslag cruciaal kan zijn om te voorkomen dat misstanden meldende
ambtenaren in hun carrièrekansen worden beperkt, wilden de leden van
de GroenLinks-fractie weten of de regering die opvatting deelt en of zij (een
pakket) maatregelen kan noemen, of in voorbereiding heeft, die in zo'n geval
een cultuuromslag bij de desbetreffende dienst of sector tot stand zou kunnen
brengen. Ook informeerden deze leden naar concrete voorbeelden van getroffen
maatregelen bij de sector Rijk, of elders, die zo'n cultuuromslag tot stand
en/of dichterbij hebben gebracht? Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie
gaven blijk van mening te zijn dat een ambtenaar die bepaalde misstanden naar
buiten brengt, niet geconfronteerd mag worden met negatieve maatregelen en
vroegen op dit punt om een verduidelijking.Uiteraard onderschrijft de regering het belang van de heersende cultuur
bij het voorkomen van misstanden. In de bijlage van de brief van 12 oktober
2000 (Kamerstukken II, 1999–2000, 26 806, nr. 5) is reeds een exposé
gegeven van maatregelen bij de diverse ministeries gericht op het bewerkstelligen
van de juiste aandacht voor integriteit. Het is nog te vroeg om aan de hand
van ervaringen thans al een beeld te krijgen of carrièrekansen van
de betrokken misstanden meldende ambtenaren op eniger wijze zijn beïnvloed.
Daarvoor is de op 1 januari 2001 van kracht geworden de Regeling procedure
inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand nog te recent.De leden van de fractie van GroenLinks wezen erop dat de ROP in zijn advies
van 22 december 1999 uitgebreid ingaat op de positie van de ambtenaar in de
veranderende verhouding tussen overheid en samenleving. Dit advies roept bij
deze leden vragen op met betrekking de rol van de ambtenaar tegenover de politiek
en met betrekking tot politieke verantwoording. Waarom is de wetswijziging
niet tevens gebruikt om het democratische en staatsrechtelijke besef van ambtenaren
te ontwikkelen dat zij werken voor een bestuurder die onder democratische
controle staat?In antwoord op deze vragen van de leden van de fractie van GroenLinks
verwijs ik naar hetgeen in de memorie van toelichting, blz. 2, is opgemerkt
ten aanzien van de in het vooruitzicht gestelde wetgeving met betrekking tot
de modernisering van de Ambtenarenwet. De hiervoor door de leden van de fractie
van GroenLinks aangeduide onderwerpen die behoren tot een aantal grondbeginselen
die specifiek samenhangen met het bijzondere karakter van de openbare dienst
zullen in het kader van die wetgeving aan de orde komen. Gezien het belang
van waarborging van de integriteit heeft de regering ervoor gekozen de in
het onderhavig wetsvoorstel neergelegde wijzigingen vooruitlopend op de nog
komende wijziging van de Ambtenarenwet door te voeren. Naar verwachting kan
het voorstel met betrekking tot een modernisering van de Ambtenarenwet
begin volgend jaar bij de Staten Generaal worden ingediend.De leden van de GroenLinks-fractie hebben een aantal vragen gesteld over
de Commissie integriteit rijksoverheid (CIR). Met betrekking tot de vraag
inzake het werkterrein van deze commissie, verwijst de regering naar de Regeling
procedure inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand, hierna te
noemen «de regeling». Ingevolge die regeling bestrijkt het werkterrein
van de commissie de sector Rijk en is zij toegankelijk voor «rijksambtenaren»,
dat wil zeggen ambtenaren in de zin van het Algemeen Rijksambtenarenreglement
en de ambtenaren in de zin van het Reglement Dienst Buitenlandse Zaken.Verder voorziet de regeling in paragraaf 3.2 in een aantal voorschriften
over de werkwijze met betrekking tot het onderzoek, het oordeel omtrent ontvankelijkheid
en het advies van de commissie. Kortheidshalve zij verwezen naar die paragraaf.
Overigens is de commissie omwille van haar onafhankelijk oordeelsvorming vrij
in de wijze waarop zij invulling geeft aan de uitoefening en de maatstaven
van haar werkzaamheden.De hiervoor genoemde leden vragen zich voorts af waarom de commissie geen
bindend oordeel toekomt en slechts als gezaghebbend dient te worden beschouwd.In antwoord hierop wijst de regering erop dat de commissie is samengesteld
uit gezaghebbende leden. Verder zal het feit dat de adviezen van de commissie
openbaar zijn voldoende gewicht geven aan de adviezen van de commissie. In
die zin is zij vergelijkbaar met de commissie gelijke behandeling.De leden van de GroenLinks-fractie wijzen nog op het ontbreken van een
wettelijke regeling voor klokkenluidende werknemers in het bedrijfsleven.Nog dit najaar wordt door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
een onderzoek afgerond naar de positie van klokkenluiders in het bedrijfsleven.
Dit onderzoek is geïnitieerd naar aanleiding van vragen over de onheuse
en soms onrechtvaardige bejegening van klokkenluiders in het bedrijfsleven.
De resultaten van dit onderzoek zullen worden gerapporteerd aan de Stichting
van de Arbeid waarna de regering een standpunt zal innemen ten aanzien van
mogelijke aanbevelingen.De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben gevraagd om een reactie
op de door de AbvaKabo geuite kritiek dat de voorwaarden voor klokkenluiden
te zwaar aangezet en vaag zijn. Kan bijvoorbeeld – zo vroegen deze leden –
een ambtenaar die geldverspilling en vriendjespolitiek naar buiten brengt,
rekenen op bescherming op grond van dit wetsvoorstel? In antwoord op deze
vragen wijst de regering er in aansluiting op hetgeen al eerder over dit onderwerp
is aangegeven op, dat de procedure is bedoeld als structuur voor het melden
van een vermoeden van serieuze misstanden. Als geldverspilling en vriendjespolitiek
overeenkomstig de procedure worden gemeld, kan de melder inderdaad rekenen
op bescherming.Met betrekking tot het recht op vrijheid van meningsuiting vragen de leden
van de fractie van de ChristenUnie naar de verhouding met de eedsaflegging
door ambtenaren. Zij vragen of dit nog consequenties heeft voor het functioneren
van ambtenaren.De ambtenaar heeft net als elke andere burger het recht op vrijheid van
meningsuiting, met dien verstande dat in de Ambtenarenwet dit recht voor de
ambtenaar enigszins wordt begrensd. Artikel 125a van de Ambtenarenwet schrijft
voor dat de ambtenaar zich dient te onthouden van het openbaren van gedachten
of gevoelens indien door de uitoefening daarvan de goede vervulling van de
functie of de goede functionering van de openbare dienst, voor zover deze
in verband staat met de functievervulling, niet in redelijkheid
zou zijn verzekerd (artikel 125a, eerste lid). Deze inperking van het recht
op vrijheid van meningsuiting vloeit rechtstreeks voort uit de Ambtenarenwet
en geldt ongeacht of deze wel of geen eed heeft afgelegd voor elke aangestelde
ambtenaar. De aflegging van de eed of belofte is in de sector Rijk geregeld
in artikel 51 ARAR. De bijbehorende ministeriële regeling is gepubliceerd
in Stcrt. 1998, 92 van 18 mei 1998. De beëdiging heeft tot functie
ambtenaren zich bewust te laten worden van hun bijzondere positie als overheidsdienaar
en de consequenties die dat voor hen heeft. Eén van de consequenties
betreft het feit dat het recht op vrijheid van meningsuiting voor de ambtenaar
aan zekere beperkingen is onderworpen.De leden van de SGP-fractie stelden een aantal vragen met betrekking tot
de algemene maatregelen van bestuur die na het van kracht worden van het voorgestelde
artikel 125, eerste lid, onderdeel m, van de Ambtenarenwet tot stand moeten
worden gebracht.Na het van kracht worden van bedoeld artikel, zal de regering zich uiteraard
inspannen de totstandkoming van nadere regelgeving te bespoedigen. Voor zover
het de rijkssectoren betreft heeft de regering dit in eigen hand. Daar waar
het de mede-overheden betreft is het een verantwoordelijkheid van die overheden.
Gelet op het standpunt dat die laatstgenoemden met betrekking tot het onderwerp
tot op heden hebben ingenomen, heeft de regering er alle vertrouwen in dat
nadere regelgeving snel tot stand zal worden gebracht. Voor de sector Rijk
zijn inmiddels vooruitlopende op de inwerkingtreding van het artikel uitvoeringsregels
tot stand gebracht.De leden van de SGP-fractie wensen van de regering te vernemen wat de
precieze juridische positionering van de Commissie integriteit rijksoverheid
zal zijn en hoe de onafhankelijkheid van deze commissie zal worden gewaarborgd.
Naar aanleiding van de samenstelling van de commissie – een onafhankelijke
voorzitter, een persoon die het vertrouwen van de werkgevers geniet en een
persoon die het vertrouwen van de werknemers geniet – vragen zij voorts
wat de gedachtegang is achter deze opzet en hoe de onafhankelijkheid van de
beide laatste personen is gegarandeerd.Organisatorisch komt de onafhankelijke positie van de commissie tot uiting
in het feit dat deze niet is opgehangen onder enig departement of Hoog College
van Staat. Voor de samenstelling is nadrukkelijk gekozen voor een voorzitter
die boven de partijen staat alsmede voor personen die het vertrouwen van werkgevers
en werknemers genieten, waardoor een zo evenwichtig mogelijke afweging van
belangen wordt nagestreefd. Een dergelijke samenstelling is overigens niet
ongewoon in de sector Rijk. Zo is de Advies- en Arbitragecommissie, voorheen
de commissie Albeda, thans de commissie De Ruiter geheten, volgens dezelfde
formule samengesteld.De leden van de SGP-fractie vroegen om een nadere argumentatie van de
passage in de memorie van toelichting waarbij gesteld is dat de klachtenregeling
niet toegesneden is op de behandeling van vermoedens van ernstige misstanden.
Zij vroegen zich af of de klokkenluidersregeling bedoeld is voor ernstige
misstanden, en of gebruikmaking van het klachtrecht de meest geschikte weg
is voor minder vergaande misstanden?Dat is niet de strekking van de aangehaalde passage. Bedoeld is aan te
geven dat de klachtenprocedure uit de Algemene wet bestuursrecht weliswaar
openstaat voor zover de vermeende misstand de wijze betreft waarop een bestuursorgaan –
als bestuursorgaan – zich in een bepaalde aangelegenheid jegens de betreffende
ambtenaar of een ander heeft gedragen, maar dat deze procedure niet in het
bijzonder gericht is op het in behandeling nemen van signalen met betrekking
misstanden in de bedrijfsvoering en het beëindigen daarvan. De procedure
neergelegd in de Regeling procedure inzake het omgaan met een
vermoeden van een misstand voor de sector Rijk, welke voorziet in een behandelwijze
van signalen over misstanden met een zeker gewicht, is daar wel expliciet
voor bedoeld. Het ligt derhalve voor de hand om bij vermoedens van meer ernstige
misstanden dan ook juist deze procedure te gebruiken. Zoals hiervoor eerder
aangegeven gaat de regering er overigens vanuit dat elke organisatie zodanig
is ingericht dat er voor de ambtenaar alle ruimte is elke zorg omtrent de
integriteit van de betreffende organisatie te bespreken, ongeacht de precieze
procedure die daarbij gehanteerd wordt.De leden van de SGP-fractie stellen dat ambtenaren in functie in hun uitingen
volledig gehouden zijn aan de ruimte die de minister biedt. Zij vragen of
ten principale gesproken kan worden van een vrijheidsrecht van de ambtenaar
voor zover het zijn werk betreft en of de typering «vrijheid van meningsuiting
voor ambtenaren» geen contradictio in terminis is.Het is goed om in deze twee zaken te onderscheiden. Als het gaat om uitingen
in de functie van ambtenaar, zal de ambtenaar zich er altijd rekenschap van
moeten geven dat hij als zodanig optreedt namens of ten behoeve van de minister.
Hij kan met andere woorden alleen uitingen doen waar de minister verantwoordelijkheid
voor wil en kan dragen. Het recht op de vrijheid van meningsuiting, ziet niet
op dit type uitingen. Dit recht betreft de openbaring van persoonlijke opvattingen
van de ambtenaar. Tegen de achtergrond dat de openbare dienst te allen tijde
naar behoren moet kunnen blijven functioneren, is het recht op vrijheid van
meningsuiting voor ambtenaren niet onbegrensd. Artikel 125a, eerste lid, van
de Ambtenarenwet bepaalt dat de ambtenaar zich dient te onthouden van het
openbaren van gedachten of gevoelens indien door de uitoefening daarvan de
goede vervulling van de functie of de goede functionering van de openbare
dienst voor zover deze in verband staat met de functievervulling, niet in
redelijkheid zou zijn verzekerd.De regering ziet de veronderstelde contradictio in terminis derhalve niet.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27602-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl