Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel; Brief staatssecretaris over o.a. ontwikkelingen m.b.t. het knieslot
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST134820
 2009-2010
 
 29 452
 Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel
 
 
 
 
 Nr. 
 119
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 15 september 2009
 
 Mede naar aanleiding van de aanbevelingen van de commissie-Visser zijn
de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen die tot doel hebben de
tenuitvoerlegging van de tbs veiliger te maken en daarmee de maatschappelijke
veiligheid te vergroten. Een aantal van deze maatregelen heeft betrekking
op het veiliger tenuitvoerleggen van verlof van tbs-gestelden.
 
 Zo is het Adviescollege Verloftoetsing tbs ingesteld. Sinds 1 januari
2008 worden alle verlofaanvragen van tbs-gestelden inhoudelijk beoordeeld.
Ook is geïnvesteerd in de verbetering van de begeleiding tijdens verlof.
Hierover is uw Kamer op 11 december 2006 geïnformeerd (TK 2006–2007,
29 452, nr. 55). In 2007 is de training «Samen uit, samen
thuis» ontwikkeld voor medewerkers van forensisch psychiatrische centra
(fpc’s) die het verlof begeleiden. Hierin wordt hen geleerd alerter
te zijn op indicaties voor een eventuele onttrekking. Alle medewerkers die
tbs-gestelden begeleiden op verlof krijgen deze cursus. Inmiddels hebben ruim
900 medewerkers deze training gevolgd en zijn zij beter toegerust op hun taak
als begeleider bij het verlof. Voorts zijn de technische mogelijkheden tot
het veiliger tenuitvoerleggen van het verlof verkend, waaronder het knieslot.
De Minister van Justitie heeft uw Kamer op 20 februari 2007 geïnformeerd
(TK 2006–2007, 29 452, nr. 58) over deze technische mogelijkheden.
Ten slotte is per 1 juli 2007 de beveiligde fase van het begeleid verlof
ingevoerd. Bij de eerste vijf verlofbewegingen is sindsdien een beveiliger
aanwezig.
 
 De beveiligde fase is in 2008 en 2009 geëvalueerd. Hierbij bied ik
u het eindrapport met mijn beleidsreactie aan. Tevens informeer ik u over
de ontwikkelingen met betrekking tot het knieslot.
 Uitkomsten evaluatie beveiligde fase van het begeleid
verlof
 Per 1 juli 2007 wordt de eerste fase van het begeleid verlof beveiligd
door daartoe opgeleide beveiligers. De fpc’s bepalen of zij de beveiliging
zelf doen of door de Dienst Vervoer en Ondersteuning (DV&O) van de Dienst
Justitiële Inrichtingen laten doen. Tien fpc’s maken gebruik van
de diensten van DV&O. Twee fpc’s voeren de beveiliging zelf uit.
In mei 2008 is gestart met de evaluatie van de beveiligde fase. Tijdens het
beveiligd verlof is naast de beveiliger een medewerker van het fpc aanwezig.
 
 Het onderzoek kent twee hoofdvragen. In de eerste plaats is onderzocht
hoe de beveiligde fase in de praktijk wordt uitgevoerd en ervaren. In 2008
zijn circa 950 beveiligde verloven uitgevoerd; 800 daarvan werden beveiligd
door DV&O. Er hebben zich geen onttrekkingen voorgedaan. Uit het onderzoek
blijkt dat in de eerste periode na invoering van de beveiligde fase de samenwerking
tussen de fpc’s en DV&O moeizaam verliep. Deze beginfase werd gekenmerkt
door onduidelijkheid over de taken en verantwoordelijkheden van beide partijen.
Sinds begin 2008 is de situatie volgens beide partijen goed werkbaar geworden.
De waardering van de fpc’s voor de diensten van de beveiligers is goed
te noemen en de beveiligers spreken hun genoegen uit over de welkome afwisseling
die het beveiligen van begeleid verlof biedt. Ook bij de samenwerking tijdens
het verlof doen zich weinig onvolkomenheden voor. Begeleider en beveiliger
zijn goed op de hoogte van elkaars taken en verantwoordelijkheden.
 
 In de tweede plaats is onderzocht welke effecten en neveneffecten van
de maatregel zijn te verwachten. De beveiligde fase is ingevoerd om de begeleiding
bij het verlof te verbeteren. Zoals hiervoor aangegeven hebben zich tijdens
de beveiligde fase geen onttrekkingen voorgedaan. In de drie jaar voorafgaand
aan de invoering van de beveiligde fase (2004 tot en met 2006) hebben zich
twee onttrekkingen (zonder recidive) voorgedaan tijdens de fase van het begeleid
verlof die nu beveiligd wordt.
 
 Het beveiligd verlof kent een aantal neveneffecten. Zo ervaren de fpc’s
een toegenomen administratieve belasting die wordt veroorzaakt door het extern
aanvragen van de inzet van de beveiliging, het invullen van verlofevaluatieformulieren
en het opstellen van stappenplannen voor het verlof. Het opstellen van een
stappenplan voor het verlof wordt overigens niet altijd negatief beoordeeld,
omdat een dergelijk document zijn nut kan bewijzen in het meer systematisch
voorbereiden van het verlof. De inzet van DV&O-personeel bij de uitvoering
van de beveiligde fase kost jaarlijks circa € 360 000.
 beleidsreactie
 Verlof is een essentieel onderdeel van het tbs-systeem; zonder het toekennen
van verlof is resocialisatie niet mogelijk. Tegelijkertijd dient juist bij
verlof de veiligheid van de samenleving centraal te staan. Zoals aangegeven
zijn er de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen met het oog op
een veilige tenuitvoerlegging van het verlof. Dit palet aan maatregelen heeft
er mede toe geleid dat het aantal onttrekkingen uit verlof is afgenomen: van
99 in 2004 naar 28 in 2008.
 
 Uit het evaluatieonderzoek beveiligd verlof blijkt dat de samenwerking
tussen de fpc’s en DV&O in de loop van de tijd steeds beter is gaan
verlopen en nu als goed wordt gekwalificeerd. Ik ben hier tevreden over.
 
 Het forensisch psychiatrische veld heeft aangegeven op basis van het rapport
geen grond te zien voor voortzetting van het beveiligd verlof zoals het nu
wordt uitgevoerd. De fpc’s zien voor bepaalde doelgroepen, in specifieke
situaties, wel het belang van het beveiligd verlof. De mogelijkheid tot beveiligd
verlof zou open moeten blijven, voor individuele tbs-gestelden, op verzoek
van het hoofd van de inrichting of op aanwijzing van het Adviescollege Verloftoetsing.
 
 Toch wil ik de beveiligde fase van het begeleid verlof handhaven in de
huidige vorm. Veiligheid is de afgelopen jaren immers een steeds beter geïntegreerd
aspect in het verlof- en resocialisatieplan van de tbs-gestelde geworden.
De beveiligde fase levert hier een bijdrage aan. Behalve dat zich sinds de
invoering feitelijk geen onttrekkingen hebben voorgedaan, blijkt voorts uit
het onderzoek dat de voorbereiding op het beveiligd verlof bijdraagt aan een
meer systematische voorbereiding van het verlof als geheel. Ten slotte gaat
er van de aanwezigheid van een beveiliger bij het verlof een preventieve werking
uit.
 Uitkomsten onderzoek naar haalbaarheid invoering knieslot
 In 2006 en 2007 is onderzocht welke technische toepassingen een bijdrage
kunnen leveren aan de veilige tenuitvoerlegging van het verlof. Dat onderzoek
wees uit dat praktisch gesproken alleen het knieslot voor toepassing in aanmerking
zou kunnen komen voor eventuele toepassing.
 
 Medio 2007 is een haalbaarheidsonderzoek naar het knieslot gestart. Dit
onderzoek zag op de technische haalbaarheid en was in december 2007 gereed.
Uit het onderzoek bleek dat het technisch haalbaar is een knieslot te ontwikkelen.
Een dergelijk systeem bestaat uit een lichtgewicht ortheseframe, voorzien
van een kniescharnier dat de knie in (maximale) buiging brengt. Dat maakt
lopen niet onmogelijk, maar wel dermate lastig dat onttrekking aan toezicht
door hard weg te lopen onmogelijk is. Het knieslot dient op maat per persoon
vervaardigd te worden om mogelijk lichamelijk letsel bij gebruik te voorkomen.
Doordat het knieslot individueel vervaardigd dient te worden is het een kostbare
aangelegenheid. De doorontwikkeling van het knieslot duurt ongeveer twee jaar.
De kosten voor een eerste serie van honderd kniesloten bedragen circa € 1 800 000
oftewel € 18 000 per stuk.
 
 In het Algemeen Overleg van 5 maart 2008 heb ik uw Kamer gemeld de
uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek met het veld te bespreken en een
doelgroepeninventarisatie te laten uitvoeren. In 2008 is DJI-breed bezien
in welke (verlof)situaties het knieslot ingezet zou kunnen worden. Uit deze
inventarisatie bleek dat er voor dit instrument, naast verlofsituaties bij
de tbs, geen andere toepassingsmogelijkheden zijn. Belangrijkste reden hiervoor
is dat het knieslot op maat moet worden gemaakt en daarom een paar weken productietijd
vergt, terwijl mogelijke toepassing binnen het gevangeniswezen de voor incidenteel
verlof (bijvoorbeeld bezoek aan een ziekenhuis of een begrafenis) doorgaans
per direct moet worden uitgevoerd. Derhalve kan er niet gewacht worden op
een op maat gefabriceerd knieslot. Voor deze situaties wordt de broekstok
gehanteerd. De broekstok brengt fysiek ongemak met zich, maar is voor deze
verlofsituaties een goedkoop en effectief instrument.
 
 In het forensisch psychiatrisch veld leven bezwaren tegen het knieslot.
Het veld ziet dit als een ontoelaatbare inbreuk op de fysieke integriteit
van de tbs-gestelde. Bovendien staat, volgens het veld, een knieslot haaks
op het vertrouwen dat een voorwaarde is bij het toekennen van steeds meer
verantwoordelijkheden, zoals verlof. Het moet immers uiteindelijk bijdragen
aan een verantwoorde terugkeer in de maatschappij.
 
 Alles overwegende, met name de hoge kosten afgezet tegen de beperkte toepasbaarheid
van het instrument, zie ik af van verdere ontwikkeling van het
knieslot. Met het beveiligd verlof is reeds een extra voorziening is getroffen
voor de fase waarin sprake zou kunnen zijn van gebruik van het knieslot. Daar
komen ook de overige maatregelen die ik in de afgelopen jaren heb getroffen
met het oog op de veilige tenuitvoerlegging van het verlof nog eens bovenop.
Deze maatregelen hebben geleid tot een aanzienlijke daling van het aantal
onttrekkingen.
 
 De staatssecretaris van Justitie,
 N. Albayrak