Vaststelling begroting Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2009; Brief Aan de Secretaris-Generaal van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20082009-31700-V, nr. E

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

24-12-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31700-V nr. E

18-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNotitie «Criteria voor de beoordeling van verdragen»AanleidingI. WAT WORDT VERSTAAN ONDER EEN VERDRAG?Soorten verdragenTotstandkoming van verdragenBevoegdheid tot het sluiten van een verdragII. TOTSTANDKOMING VAN EEN VERDRAGOnderhandelingenGoedkeuringsprocedureVoorlopige toepassing en rechtstreekse werkingInwerkingtredingIII. BEOORDELINGSASPECTEN EN -CRITERIAA – Invloed op de inhoudFormeelMaterieelB – Doorbreken stilzwijgende goedkeuringFormeelMaterieelC – Goedkeuring van het verdragFormeelMaterieel
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31700-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: onbekend

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 700 VVaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2009EBRIEF AAN DE SECRETARIS-GENERAAL VAN HET MINISTERIE VAN BUITENLANDSE
ZAKENDen Haag, 18 december 2008In het afgelopen parlementaire jaar heeft de behandeling van een tweetal
pakketten verdragen geleid tot diepgaand debat in de Eerste Kamer. Zowel bij
de goedkeuring van de opzegging van de Europese Code Sociale Zekerheid1 als bij de ratificatieprocedure van de Scheldeverdragen2 zijn diverse vragen gerezen die direct terug te voeren
zijn op het verdragsrecht. Om meer inzicht te krijgen in het verdragsrecht,
alsmede een aantal handreikingen te krijgen op grond waarvan verdragen door
de Eerste Kamer kunnen worden beoordeeld, heeft het College van Senioren de
Griffier van de Kamer verzocht over dit onderwerp een notitie te laten opstellen.
De notitie «Criteria voor de beoordeling van verdragen» is in
de vergadering van het College van 8 december 2008 als hulpmiddel bij
de beoordeling van verdragen aanvaard.Aangezien het ministerie van Buitenlandse Zaken coördinerend ministerie
is bij de onderhandelingen over en sluiting van verdragen, bied ik u bij deze
een afschrift van genoemde notitie aan. Ik zal het op prijs stellen, indien
u bevordert dat de bij verdragen betrokken afdelingen van uw departement als
ook van andere departementen kennis kunnen nemen van de inhoud van de notitie.Conform de uitkomsten van de bespreking in het College van Senioren, is
de Eerste Kamer voornemens om in lijn met haar staatsrechtelijke taak de totstandkoming
van verdragen met een positief-kritisch oog te blijven volgen. Bij de beoordeling
van verdragen in deze Kamer zal – zowel gedurende de onderhandelingen
als tijdens het ratificatieproces – mede gebruik worden gemaakt van
de gangbare beoordelingsaspecten en -criteria, zoals nader omschreven in genoemde
notitie.Het is voor de leden van de Eerste Kamer van groot belang, dat zij bij
hun werkzaamheden over alle benodigde informatie kunnen beschikken. Het blijkt
echter, dat informatie aangaande op handen zijnde verdragen, in het verleden
herhaaldelijk alleen aan de Tweede Kamer is aangeboden.Ik verzoek u dan ook vriendelijk te bevorderen dat alle informatie aangaande
(voorgenomen) nieuwe verdragen en verdragswijzigingen door de
departementen rechtstreeks aan de Eerste Kamer wordt aangeboden.Vanzelfsprekend ben ik bereid desgewenst een nadere toelichting te verstrekken.De Griffier van de Eerste Kamer der Staten-Generaal,G. J. A. HamiltonNotitie «Criteria voor de beoordeling van verdragen»AanleidingIn het afgelopen parlementaire jaar heeft de behandeling van een tweetal
pakketten verdragen geleid tot stevige debatten in de Eerste Kamer. Zowel
bij de goedkeuring van de opzegging van de Europese Code Sociale Zekerheid
als bij de ratificatieprocedure van de Scheldeverdragen zijn diverse vragen
gerezen die direct terug te voeren zijn op het verdragsrecht. Het College
van Senioren heeft daarom in zijn vergadering van 9 september 2008 verzocht
om meer inzicht te krijgen in het verdragsrecht, alsmede een aantal handreikingen
op grond waarvan verdragen door de Eerste Kamer kunnen worden beoordeeld.Allereerst wordt hierna een overzicht gegeven van de verschillende soorten
verdragen en wordt ingegaan op de procedure voor de totstandkoming van verdragen
en de verschillende beïnvloedingsmomenten voor de Eerste Kamer. Ten slotte
zal een niet limitatieve catalogus van beoordelingsaspecten en -criteria worden
gegeven, die de leden in staat kan stellen te bepalen:a) of invloed moet worden uitgeoefend op de inhoud van een verdrag;b) of een verdrag moet worden voorgelegd ter uitdrukkelijke goedkeuring;
enc) of met een goedkeuringswet voor een verdrag kan worden ingestemd.I. WAT WORDT VERSTAAN ONDER EEN VERDRAG?Wat wordt verstaan onder een verdrag is in de eerste plaats af te leiden
uit het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht uit 19691 (hierna: Weens Verdragenverdrag). Artikel 2 lid 1 van dit verdrag
stelt dat een verdrag «een internationale overeenkomst [is]
in geschrifte tussen Staten gesloten en beheerst door het volkenrecht, hetzij
nedergelegd in een enkele akte, hetzij in twee of meer samenhangende akten,
en ongeacht haar bijzondere benaming». Een tweede bron vormen de Aanwijzingen
voor de Regelgeving (Ar).2 Hierin is onder nummer
304 opgenomen dat onder een verdrag dient te worden verstaan «iedere
op schrift gestelde overeenkomst die volgens volkenrechtelijke criteria voor
de staat verbindend is». Voor de volledigheid wordt hier nog opgemerkt
dat besluiten van internationale organisaties, zoals richtlijnen en verordeningen
van de Europese Unie, niet vallen onder de definitie van verdrag.3Soorten verdragenGrofweg kunnen drie soorten verdragen worden onderscheiden, waarbij Nederland
betrokken kan zijn1) Bilaterale verdragen -> Dit zijn de verdragen die tussen Nederland
en één derde land (of deelstaat, zoals Vlaanderen of Noordrijn-Westfalen)
worden gesloten.2) Multilaterale verdragen -> Deze worden ofwel gesloten tussen Nederland
en meerdere derde landen (of deelstaten) ofwel in het kader van een internationale
organisatie. Te denken valt bijvoorbeeld aan de verdragen in het kader van
de Verenigde Naties, de Raad van Europa of de Haagse Conferentie voor Internationaal
Privaatrecht.3) Multilaterale verdragen die worden gesloten in het kader van de Europese
Unie.Totstandkoming van verdragenDe totstandkoming van een verdrag (ook wel sluiting genoemd) kan een langdurig
proces zijn. De procedure is opnieuw mede afhankelijk van het soort verdrag.
Voor bilaterale verdragen geldt dat door of namens de regeringen van de twee
betrokken partijen wordt onderhandeld over het voornemen van (één
van) beide partijen om een bepaald onderwerp gezamenlijk te regelen. De onderhandelaars
dienen op grond van artikel 7 Weens Verdragenverdrag te beschikken over een
volmacht van hun regering. Eventueel kan deze ook achteraf worden verleend.
Nadat de partijen het eens zijn geworden over de bepalingen van het verdrag
kan de tekst worden aangenomen, hetgeen doorgaans gebeurt door parafering
van de verdragstekst. Voor een multilateraal verdrag, dat meestal wordt uitonderhandeld
tijdens een of meerdere internationale conferentie(s), geldt dat de tekst
door tweederde van de aanwezige en stemmende staten moet worden geaccordeerd
om te kunnen worden vastgesteld.1Nadat de tekst van een verdrag is vastgesteld, volgt de ondertekening
namens het Koninkrijk. Dit gebeurt door de minister van Buitenlandse Zaken,
dan wel de Nederlandse ambassadeur in het land waar de onderhandelingen plaatsvonden
of een vakminister. Ondertekening wil echter niet zeggen dat Nederland direct
gebonden is aan het verdrag. In bepaalde gevallen zal dit volstaan, maar doorgaans
zal een aanvullende rechtshandeling nodig zijn. Dit is onder meer af te leiden
uit artikel 11 Weens Verdragenverdrag, waarin onder meer genoemd worden bekrachtiging,
aanvaarding, goedkeuring of toetreding. Ook Vierdag onderscheidt een aantal
vormen van ondertekening waardoor Nederland niet direct wordt gebonden aan
het ondertekende verdrag.2 In de eerste plaats
is er de ondertekening ad referendum. Dit geeft
aan dat de ondertekening bevestiging behoeft van de minister van Buitenlandse
Zaken. Na het verstrekken van de bevestiging – die kan plaatsvinden
met of zonder overleg met de Staten-Generaal – wordt Nederland met terugwerkende
kracht aan het verdrag gebonden tot de datum van tekening ad referendum. De tweede mogelijkheid is de ondertekening onder voorbehoud van bekrachtiging (ook: «subject
to ratification»). Dit wijst er in de praktijk op dat parlementaire
goedkeuring vereist is, voordat ons land aan een verdrag kan worden gebonden.Bevoegdheid tot het sluiten van een verdragOm een rechtsgeldig verdrag te kunnen sluiten, moeten de betrokken partijen
zowel formeel als materieel hiertoe bevoegd zijn. Het Draaiboek voor de Wetgeving
stelt dat wanneer er een beleidsvoornemen tot het sluiten van een verdrag
bestaat op het departement moet worden nagegaan of de betrokken ministers
inderdaad beschikken over de juiste competenties. Valt het onderwerp van het
te sluiten verdrag inderdaad binnen hun beleidsterrein? Mocht dit niet zo
zijn dan kan toestemming a priori door de ministerraad uitkomst bieden. Deze
toestemming is ook nodig, wanneer het verdragsonderwerp het regeringsbeleid
raakt.3Een bijzondere situatie doet zich voor in het kader van de Europese Unie
(EU). Het EU-verdrag voorziet namelijk in de mogelijkheid dat in bepaalde
gevallen verdragen worden gesloten tussen de Europese Unie en een derde staat
of internationale organisatie.4 Deze verdragen
dienen dan betrekking te hebben op het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid
of het beleid inzake Justitie en Binnenlandse Zaken. De goedkeuring tot het
sluiten van een verdrag ligt bij de Raad, die doorgaans met eenparigheid van
stemmen dient te besluiten. Wanneer het voornemen bestaat namens de EU een
verdrag te sluiten, zal aan de lidstaten worden gevraagd om de Europese Commissie
en het EU-voorzitterschap een onderhandelingsmandaat te verlenen
voor het specifieke te sluiten verdrag. Nadat de tekst is uitonderhandeld
zullen Commissie en voorzitterschap de lidstaten vervolgens vragen om in te
stemmen met de tekst en de bevoegdheid te verlenen om het verdrag te ondertekenen
en te sluiten.1 Hierbij kunnen de lidstaten het
voorbehoud maken dat zij het verdrag nog moeten onderwerpen aan hun grondwettelijke
ratificatieprocedures. Desalniettemin kan de Raad besluiten het verdrag al
voorlopige toepassing te geven in afwachting van de ratificatie.Daarnaast biedt ook het EG-verdrag mogelijkheden voor het aangaan van
verdragen met derde staten of internationale organisaties. Deze mogelijkheden
vloeien voort uit de artikelen 300 (hoofdregel), 111 (monetaire verdragen)
en 133 (handelspolitieke verdragen) EG-verdrag. De procedure is grotendeels
hetzelfde als voor verdragen onder het EU-verdrag, met dien verstande dat
is voorzien in raadpleging van het Europees Parlement.II. TOTSTANDKOMING VAN EEN VERDRAGVoor een goed begrip van de mogelijkheden om een verdrag te beoordelen
en de momenten waarop door de Eerste Kamer invloed kan worden uitgeoefend,
wordt hierna de procedure voor de totstandkoming van verdragen beschreven.
Daarbij kunnen twee momenten worden onderscheiden waarop de Eerste Kamer haar
invloed kan doen gelden. Deze momenten zijn:a) tijdens de onderhandelingen;b) bij de behandeling van de goedkeuringswet.OnderhandelingenZoals hierboven reeds opgemerkt, worden de onderhandelingen over een nieuw
verdrag gevoerd door de regering. Om het parlement toch de mogelijkheid te
geven om – indien gewenst – betrokken te zijn bij hetgeen tijdens
de onderhandelingen wordt gewisseld, is in de Rijkswet betreffende de goedkeuring
en bekendmaking van verdragen uit 1994 (hierna: de Rijkswet) in artikel 1
bepaald dat de Staten-Generaal, als ook de Staten van de Nederlandse Antillen
en Aruba ieder kwartaal een overzicht ontvangen waarop alle verdragen zijn
opgenomen waarover wordt onderhandeld (Kamerstukken 23 530).2 In dit overzicht worden ten minste de strekking van het
verdrag, de betrokken verdragspartijen en de meest betrokken ministeries vermeld.
Daarnaast wordt, indien van toepassing, vermeld onder de auspiciën van
welke volkenrechtelijke organisatie de onderhandelingen plaatsvinden.Bij «politiek belangrijke»3 verdragen –
zulks naar het oordeel van de regering – worden de Staten-Generaal door
de regering geïnformeerd bij aanvang van de onderhandelingen. Zo mogelijk
wordt daarbij een zo volledig mogelijke schets verstrekt van het toekomstige
verdrag. Indien de verdragspartner hier geen bezwaar tegen heeft, zijn de
betreffende documenten en de eventueel hierop volgende parlementaire gedachtewisseling
openbaar. In voorkomende gevallen kan vertrouwelijkheid echter vereist zijn.
De regering hanteert voorts de stelregel dat de vastgestelde tekst van de«politiek
belangrijke» verdragen zo mogelijk nog voor ondertekening aan het parlement
worden gezonden, opdat een debat kan plaatsvinden over de gewenstheid van
sluiting en ondertekening van het verdrag.4Voor de politiek «minder belangrijke» verdragen kan gebruik
worden gemaakt van de kwartaaloverzichten. Indien de Kamer van mening is dat
een verdrag waarover wordt onderhandeld, noopt tot behandeling kan zij in overleg treden met de regering. Burkens bevestigt dat het van belang
is dat het parlement al tijdens de onderhandelingen met de regering in overleg
treedt over de te volgen koers en de verwachte resultaten. Op die manier wordt
het democratisch gehalte van de vorming van internationaal recht – die
naar zijn mening relatief beperkt is – namelijk nog enigszins gewaarborgd.1GoedkeuringsprocedureArtikel 91 Grondwet1. Het Koninkrijk wordt niet aan verdragen gebonden en deze worden
niet opgezegd zonder voorafgaande goedkeuring van de Staten-Generaal. De wet
bepaalt de gevallen waarin geen goedkeuring is vereist.2. De wet bepaalt de wijze waarop de goedkeuring wordt verleend en
kan voorzien in stilzwijgende goedkeuring.3. Indien een verdrag bepalingen bevat welke afwijken van de Grondwet
dan wel tot zodanig afwijken noodzaken, kunnen de kamers de goedkeuring alleen
verlenen met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen.Alle verdragen die namens Nederland worden gesloten worden sinds 1951
bekend gemaakt door plaatsing in het Tractatenblad. Een uitzondering wordt
gevormd door verdragen die vanwege hun geheime of vertrouwelijke karakter
niet bekend kunnen worden gemaakt. In het Tractatenblad wordt de volledige
verdragstekst opgenomen. De minister van Buitenlandse Zaken kan vervolgens
bij zijn mededeling aan het parlement dat een verdrag is gesloten volstaan
met een verwijzing naar het betreffende Tractatenblad. Afhankelijk van de
vraag of de regering het verdrag ter stilzwijgende of uitdrukkelijke goedkeuring
aan het parlement zal voorleggen, gaat de mededeling van de minister vergezeld
van een toelichtende nota. Wanneer uitdrukkelijke goedkeuring zal worden gevraagd,
bestaat hier geen noodzaak toe. De ontwerpgoedkeuringswet zal dan immers vergezeld
gaan van een memorie van toelichting. De goedkeuringswet zal, indien deze
is aanvaard, tot slot in het Staatsblad worden gepubliceerd, waarbij voor
de verdragstekst wordt terugverwezen naar het Tractatenblad.Voor de goede orde wordt benadrukt dat uit artikel 91 lid 1 voortvloeit
dat hetgeen geldt voor de goedkeuring van verdragen onverkort van toepassing
is voor de opzegging van diezelfde verdragen. Ook hier dienen de Staten-Generaal
op voorhand hetzij stilzwijgend hetzij uitdrukkelijk hun goedkeuring te verlenen,
tenzij de wet anders heeft bepaald.Of een verdrag ter stilzwijgende of uitdrukkelijke goedkeuring wordt voorgelegd
is in eerste instantie een beslissing van de regering. In een aantal gevallen
bestaat er – op basis van artikel 7 van de Rijkswet – geen noodzaak
tot uitdrukkelijke goedkeuring.• Gevallen bij wet bepaaldDeze situatie doet zich voor wanneer het parlement een zogenoemde machtigingswet
heeft vastgesteld, waarin is vastgelegd welke verdragen de regering in het
vervolg zelfstandig mag sluiten. Deze situatie doet zich blijkens de memorie
van toelichting op de Rijkswet niet vaak voor. In de tien jaar voorafgaand
aan de indiening van de Rijkswet gold de voorafgaande machtiging bij wet voor
tachtig van de circa duizend gesloten verdragen.2
Vierdag geeft hier onder meer het voorbeeld van de verstrekte machtiging bij
de goedkeuring van het verdrag tot goedkeuring van de toetreding van Zweden,
Finland en Oostenrijk tot de Europese Unie. Alle aanvullende verdragen die
noodzakelijkerwijs uit de toetreding voort zouden vloeien mocht
de regering zonder verdere tussenkomst van het parlement goedkeuren.• Uitvoeringsverdragen van een reeds goedgekeurd
verdragDe uitvoeringsverdragen van andere verdragen (zonder voorbehouden) vormen
eveneens een afzonderlijke categorie. Volgens de regering moet onder een uitvoeringsverdrag
worden verstaan die verdragen waarvoor een grondslag is geschapen in het «moederverdrag»
en waarvoor in het «moederverdrag» tevens een duidelijke aanleiding
is gegeven. De stilzwijgende goedkeuring van uitvoeringsverdragen kan overigens
worden doorbroken, volgens de hierna vermelde procedure.1 Burkens stelt dat waakzaamheid geboden is bij het stilzwijgend goedkeuren
van uitvoeringsverdragen, met name met het oog op de democratische legitimatie
van dergelijke documenten.2• Kortlopende verdragen zonder belangrijke financiële
gevolgenHet betreft hier verdragen met een looptijd van maximaal één
jaar. Er zijn echter geen objectieve criteria gegeven op grond waarvan kan
worden beoordeeld of sprake is van «belangrijke financiële gevolgen».De Rijkswet biedt daarnaast nog twee mogelijkheden waarbij kan worden
afgeweken van het basisbeginsel dat voorafgaande goedkeuring door de Staten-Generaal
is vereist. Dit zijn verdragen met een spoedeisend, dan wel een vertrouwelijk
of geheim karakter. In de spoedeisende gevallen is voorzien in artikel 10,
waar wordt gesproken over «buitengewone gevallen van dringende aard».
Blijkens de memorie van toelichting zijn wel voorwaarden gesteld aan het gebruik
van deze clausule. Zo moet het noodzakelijk zijn dat de binding aan het verdrag
per direct tot stand wordt gebracht en dient te zijn voorzien in een clausule
die de binding verbreekt op het moment dat parlementaire goedkeuring achterwege
blijft. Zodra mogelijk dient het debat over de parlementaire goedkeuring alsnog
plaats te vinden.Iets vergelijkbaars speelt bij vertrouwelijke of geheime verdragen (artikel
7 onder d). Deze kunnen – bijvoorbeeld omwille van de staatsveiligheid –
gedurende een bepaalde periode niet openbaar worden gemaakt. Pas na het vervallen
van het geheime karakter zal vanwege de regering om parlementaire goedkeuring
achteraf worden gevraagd. Onduidelijk is of van deze bepaling ook daadwerkelijk
gebruik wordt gemaakt. De memorie van toelichting op de Rijkswet spreekt in
dit verband in elk geval over een bepaling met «vooralsnog slechts een
academisch karakter».Naast de vijf hierboven genoemde gevallen waarin geen voorafgaande toestemming
vereist is, heeft de regering de mogelijkheid een verdrag ter stilzwijgende
goedkeuring aan de Staten-Generaal te overleggen. Dit stilzwijgen kan echter
worden doorbroken, indien het parlement van mening is dat parlementaire behandeling
van het verdrag wenselijk is. Artikel 8 lid 2 van de Rijkswet bepaalt dat
dan binnen dertig dagen nadat de minister van Buitenlandse Zaken het parlement
een verdrag ter stilzwijgende goedkeuring heeft overgelegd door ten minste
eenvijfde van de leden dan wel door de Kamer als geheel dient te worden aangegeven
dat behoefte aan behandeling bestaat. Deze procedure is uitgewerkt in de artikel
143–149 van het Reglement van Orde van de Eerste Kamer. Overigens kan
ook binnen de dertigdagentermijn met de regering worden overlegd over de inhoud
van het verdrag, zonder het stilzwijgen te doorbreken. Deze mogelijkheid kan
bijvoorbeeld worden gebruikt om één bepaald onderdeel van het
verdrag nader toegelicht te krijgen.3Nadat het stilzwijgen is doorbroken, of indien de regering al voornemens
was het verdrag ter uitdrukkelijke goedkeuring voor te leggen, dient een goedkeuringswet te worden voorbereid. Deze wordt ingediend door de
bewindsperso(o)n(en) van het meest bij het verdrag betrokken ministerie. De
goedkeuringswet wordt in principe behandeld als een gewoon wetsvoorstel en
wordt met een gewone Kamermeerderheid aanvaard. Een uitzondering vloeit voort
uit artikel 91 lid 3 van de Grondwet: verdragen die afwijken van de Grondwet
of een dergelijke afwijking noodzakelijk maken, dienen door een tweederde
meerderheid te worden aanvaard. De goedkeuring door het parlement betreft
zowel de inhoud van het verdrag, als de goedkeuringshandeling (de formele
bekrachtiging van het verdrag). Bij de opzegging van een verdrag – waar
vergelijkbare procedures gelden als bij de goedkeuring – betreft de
goedkeuring echter alleen de opzeggingshandeling.1Het parlement heeft geen mogelijkheden de tekst van het verdrag eigenstandig
aan te passen. Wél heeft de Tweede Kamer de mogelijkheid de goedkeuringswet
te amenderen, bijvoorbeeld door daarin (aanvullende) voorbehouden op te nemen.
Het verdrag dient dan niet een bepaling te bevatten die voorbehouden uitzondert.
Bovendien moeten de gemaakte voorbehouden «volkenrechtelijk toelaatbaar»
zijn, waarmee wordt bedoeld dat de voorbehouden niet strijdig zijn met hetgeen
is bepaald in afdeling twee van deel II van het Weens Verdragenverdrag. Mocht
het parlement het toch niet eens zijn met (delen van) het verdrag, dan dient
de goedkeuringswet te worden verworpen en kan de regering terug naar de onderhandelingstafel.
De vraag blijft uiteraard of een zorgvuldig uitonderhandeld compromis voldoende
kan worden opengebroken om tegemoet te komen aan wensen die leven in de Kamer.
Hieruit vloeit voort dat, zoals ook eerder betoogd, parlementaire betrokkenheid
tijdens de onderhandelingen van belang kan zijn.2Voorlopige toepassing en rechtstreekse werkingDe verdragspartijen kunnen overeenkomen, hetzij in de verdragstekst, hetzij
in een separate verklaring, dat het verdrag voorlopig mag worden toegepast
in afwachting van de verschillende ratificatieprocedures. Deze mogelijkheid
is onder meer vastgelegd in artikel 25 Weens Verdragenverdrag. Blijkens het
Draaiboek voor de Wetgeving wordt er in ons land een aantal aanvullende voorwaarden
gesteld aan de voorlopige toepassing. Zo kan alleen in spoedeisende gevallen
worden overwogen om voorlopige toepassing aan het verdrag te geven en dient «de
materie van het verdrag te behoren tot datgene waartoe de regering zonder
medewerking van het parlement bevoegd is».3
Wordt een verdrag dat voorlopig is toegepast uiteindelijk niet bekrachtigd,
dat zal deze eindigen op het moment dat de betreffende staat aan de verdragspartners
te kennen geeft toch geen verdragspartner te willen worden.4Voorlopige toepassing kan zelfs wanneer een verdrag rechtstreekse werking
heeft, dat wil zeggen bepalingen bevat waaraan de burger direct rechten en/of
plichten kan ontlenen. In dat geval is het echter wel noodzakelijk dat het
verdrag bekend wordt gemaakt. Bovendien dient er rekening mee te worden gehouden
dat wanneer het verdrag afwijkt van geldend recht binnen het Koninkrijk voorlopige
toepassing alleen mogelijk is wanneer het betreffende verdrag geen parlementaire
goedkeuring behoeft of achteraf mag worden goedgekeurd.5 De mogelijkheid voor rechtstreekse werking van verdragen, ook wanneer
het verdrag afwijkt van hetgeen in nationaal recht is geregeld, wordt door
Brouwer nog eens bevestigd.6 Naar zijn mening
is de mogelijkheid van rechtstreekse werking besloten in artikel 93 Grondwet.
Daarmee wordt afgeweken van het oude uitgangspunt dat volkenrecht enkel werking
geniet tussen staten onderling. Een definitief besluit of een verdragsartikel
rechtstreekse werking geniet of niet, is uiteindelijk aan de rechter.Voor de goede orde wordt er hier nogmaals op gewezen, dat een bijzondere
situatie geldt wanneer verdragen worden afgesloten in het kader van de Europese
Unie. In dat geval is het namelijk de Raad – en niet de Nederlandse
regering – die bepaalt of een verdrag voorlopig zal worden toegepast.
Uiteraard zijn de lidstaten door hun deelname aan de Raadsvergaderingen wel
bij een dergelijk besluit betrokken. Het kan echter voorkomen, bij EU-verdragen
die bij meerderheid van stemmen kunnen worden gesloten, dat verdragen voorlopig
worden toegepast terwijl dat tegen de zin van een of meer lidstaten is.InwerkingtredingEen bilateraal verdrag zal in de regel in werking treden op het moment
dat beide partijen de ratificatieprocedures hebben afgerond en zij dit aan
elkaar hebben laten weten. Vaak is bovendien in het verdrag een moment vastgelegd
voor wanneer de ratificatie dient te zijn afgerond.Bij multilaterale verdragen kan eveneens gelden dat inwerkingtreding volgt
op de succesvolle afronding van de ratificatieprocedures in alle verdragsstaten.
Dit is bijvoorbeeld het geval bij het Verdrag van Lissabon.1 Een tweede mogelijkheid bij multilaterale verdragen, die bijvoorbeeld
bij verdragen in het kader van de Raad van Europa vaak wordt toegepast, is
dat een minimumaantal ratificaties is vereist voor inwerkingtreding. Nadat
het vereiste minimum is bereikt, kan het verdrag in werking treden; de lidstaten
die daarna het verdrag bekrachtigen, treden vervolgens toe per het moment
dat zij de depositaris2 van de ratificatie in
kennis stellen.III. BEOORDELINGSASPECTEN EN -CRITERIAUit het bovenstaande kan worden afgeleid dat de beoordeling van verdragen
kan plaatsvinden op zowel formele als materiële gronden.3 De formele gronden zien op de wijze waarop het verdrag tot stand is
gekomen, de materiële gronden op de inhoud van het verdrag. Dat onderscheid
wordt in de niet limitatieve lijst hieronder ook aangehouden. De lijst dient
als een handreiking voor de Eerste Kamerleden, aan de hand waarvan zij zouden
kunnen bepalen:A) of invloed moet worden uitgeoefend op de inhoud van een verdrag;B) of een verdrag moet worden voorgelegd ter uitdrukkelijke goedkeuring;
enC) of met een goedkeuringswet voor een verdrag kan worden ingestemd.Voorts wordt een onderscheid gemaakt tussen beoordelingsaspecten en beoordelingscriteria.
Beoordelingsaspecten zijn gericht op een meer feitelijke toets waarvoor reeds
ambtelijk voorwerk kan worden gedaan. De beoordelingscriteria nopen tevens
tot een (politieke) weging van voors en tegens van eventuele gevolgen.A – Invloed op de inhoudBij het antwoord op de vraag of invloed uitgeoefend moet worden op de
inhoud van een verdrag zijn de kwartaaloverzichten, die door het ministerie
van Buitenlandse Zaken naar Kamer worden gezonden, van belang. In voorkomende
gevallen wordt de Kamer ook per afzonderlijke brief geïnformeerd over
op hand zijnde verdragen. Waar het gaat om verdragen in het kader van de Europese
Unie dienen de voorstellen van de Europese Commissie tot het verkrijgen van
een onderhandelingsmandaat in de gaten te worden gehouden.Formeel• In welk stadium bevinden de onderhandelingen zich?1(aspect)• Met welke partij(en) wordt het verdrag gesloten? (aspect)Materieel• Welke materie beoogt het verdrag te regelen? (aspect)• Doet de conceptverdragstekst – indien beschikbaar –
afwijking van geldend nationaal recht of strijdigheid met de Grondwet vermoeden? (criterium)• Bevat het verdrag bepalingen die rechtstreekse werking kunnen hebben? (criterium)B – Doorbreken stilzwijgende goedkeuringWanneer verdragen door de minister van Buitenlandse Zaken ter stilzwijgende
goedkeuring worden voorgelegd, dient telkens te worden beoordeeld of het wenselijk
is dit stilzwijgen te doorbreken. De procedure hiervoor is zoals gezegd vastgelegd
in de artikelen 143–149 van het Reglement van Orde. Daarbij dient de
Kamer zich te allen tijde te realiseren dat uitdrukkelijke goedkeuring onherroepelijk
zal leiden tot een langere procedure en een grotere inspanning van zowel de
regering als het parlement. Dit kan een rol spelen bij de afweging het stilzwijgen
al dan niet te doorbreken.Formeel• Is er sprake van een nieuw verdrag of van verlenging van een (ongewijzigd)
bestaand verdrag? (aspect)• Valt het betreffende verdrag in een categorie waarvoor geen parlementaire
goedkeuring is vereist (bij wet bepaald, uitvoeringsverdrag, kortlopend verdrag)? (aspect)• Is er gerede kans dat het verdrag binnen afzienbare tijd in werking
treedt?2(aspect)• Wordt voldaan aan de formele vereisten voor het doorbreken van
stilzwijgende goedkeuring (verzoek van minimaal een vijfde van de leden van
de Kamer)? (aspect)• Is er sprake van voorlopige toepassing? (criterium)Materieel• Biedt de uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure de mogelijkheid om
meer duidelijkheid te verkrijgen over bepaalde verdragsbepalingen, dan wel
de gevolgen voor de Nederlandse wetgeving? (criterium)• Is het wenselijk dat in de goedkeuringswet aanvullende voorbehouden
worden opgenomen?3(criterium)C – Goedkeuring van het verdragIndien is besloten tot het toepassen van de procedure voor uitdrukkelijke
goedkeuring van een verdrag, dan wordt de goedkeuringswet ingediend bij het
parlement. Zoals hierboven reeds vermeld, mag er vanuit worden gegaan dat
de goedkeuring zowel de goedkeuringshandeling (de feitelijke ratificatie)
als de inhoud van het verdrag betreft.4 Voor
een deel gelden in dit geval dezelfde criteria als genoemd onder B. Er zijn
immers ook verdragen die direct door de regering in een uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure
worden aangeboden.Formeel• Welke looptijd heeft het verdrag? (aspect)• Wat is de territoriale gelding van het verdrag (alleen Nederland
of het hele Koninkrijk)? (aspect)• Is het verdrag op de juiste wijze tot stand gekomen? (aspect)• Is het parlement op de juiste wijze geïnformeerd? (criterium)• Heeft het verdrag voldoende rechtsstatelijke kwaliteit?1(criterium)Materieel• Hoe luidt het advies van de Raad van State? (aspect)• Valt in te schatten hoe de verdragspartij(en) zou(den) reageren
op het onthouden van goedkeuring aan het verdrag?2(aspect)• Is de Kamer het eens met de doelstellingen en de noodzaak dan wel
wenselijkheid tot het sluiten van het verdrag? (criterium)• Worden nationale bevoegdheden overgedragen aan een supranationale
entiteit? (criterium)• Zijn bepalingen uit het verdrag strijdig met algemene beginselen
van het (internationale) recht en/of de fundamentele rechten van de burger? (criterium)• Zijn bepalingen uit het verdrag strijdig met geldende wetgeving
en/of de Grondwet en/of het Statuut? Zijn de oplossingen die de regering hiervoor
aandraagt bevredigend? (criterium)• Noopt het verdrag tot het doorvoeren van (ingrijpende) wijzigingen
in het rechtsbestel of de wetsystematiek?3(criterium)• Valt te verwachten dat de uitvoering of de handhaving van het verdrag
problemen zal opleveren? (criterium)• Levert het verdrag mogelijk problemen op ten aanzien van de rechtszekerheid? (criterium)• Leidt het verdrag tot een (aanzienlijke) financiële verplichting? (criterium)• Leidt het verdrag tot een (aanzienlijke) toename van administratieve
lasten voor burger, bedrijfsleven of overheid? (criterium)• Hoe worden onduidelijke of ambiguë verdragsbepalingen door
de regering uitgelegd? Is er een interpretatieve verklaring? (criterium)• Is de Kamer het eens met de (eventuele) door de Tweede Kamer toegevoegde
voorbehouden? (criterium)XNoot1Kamerstukken 31 267.XNoot2Kamerstukken 30 862, 30 863, 30 864 en 30 866.XNoot1Trb. 1972, 51.XNoot2Circulaire van de Minister-President van 18 november 1992, laatst
gewijzigd per 21 augustus 2008 (Stcrt. 2008, nr. 176).XNoot3Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft in het arrest
Costa/ENEL de voorrang van het gemeenschapsrecht op het nationale recht vastgesteld
(HvJ 15 juli 1964, 1203/6–64).XNoot1Vgl. artikel 9 lid 2 Weens Verdragenverdrag.XNoot2Prof.mr. E.W. Vierdag – Het Nederlandse Verdragenrecht (1995), p.
46.XNoot3Kenniscentrum wetgeving – Draaiboek voor de Wetgeving 2008, nr.
220.XNoot4Artikel 24 EU-verdrag (NB. Een vergelijkbaar artikel is opgenomen in het
Verdrag van Lissabon).XNoot1Zie bijvoorbeeld de dossiers op de Europapoort 4.3.74 en 4.3.91 over het
Verdrag van de Raad van Europa inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming
en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven en terrorismefinanciering.XNoot2De kwartaaloverzichten worden op dit moment aangeboden aan de leden van
de commissie BDO. Desgewenst kunnen deze onder alle leden worden verspreid.XNoot3De aanhalingstekens zijn overgenomen uit het Draaiboek voor de Wetgeving.XNoot4Kenniscentrum wetgeving – Draaiboek voor de Wetgeving 2008, nr.
226.XNoot1Prof.mr. M. C. Burkens e.a. – Beginselen van de democratische
rechtstaat (2006), p. 335.XNoot2Kamerstuk 21 214 (R 1375) nr. 3, p. 12.XNoot1Zie ook Kamerstuk 21 214 (R 1375) nr. 3, p. 12–15.XNoot2Burkens (a.w.), p. 335.XNoot3Zie ook Kamerstuk 21 214 (R 1375) nr. 3, p. 8.XNoot1Vierdag (a.w.), p. 68.XNoot2Niet uitgesloten is dat de Eerste Kamer de regering kan verzoeken een
novelle op een goedkeuringswet in te dienen om alsnog voorbehouden toe te
voegen. Voor zover bekend heeft deze situatie zich echter nooit voorgedaan.XNoot3Kenniscentrum wetgeving – Draaiboek voor de wetgeving 2008, nr.
221.XNoot4Artikel 25 lid 2 Weens Verdragenverdrag; zie ook Vierdag (a.w.), p. 94.XNoot5Idem.XNoot6J. G. Brouwer – Verdragsrecht in Nederland (1992), p. 316 e.v.XNoot1Vgl. artikel 6 Verdrag van Lissabon (Trb. 2008, 11).XNoot2De verdragsstaat of het secretariaat van een internationale organisatie
die bijhoudt welke lidstaten het betreffende verdrag hebben bekrachtigd.XNoot3Voorts bestaan zonder twijfel politieke criteria voor de beoordeling van
verdragen. Deze zijn echter in deze notitie buiten beschouwing gelaten.XNoot1In de regel geldt dat hoe vroeger in het proces wordt geïntervenieerd,
hoe meer invloed kan worden uitgeoefend op de positie van de Nederlandse regering.
Dit geldt zeker in het geval een EU-onderhandelingsmandaat wordt voorgelegd.
Als eenmaal het mandaat is vastgesteld, valt er weinig invloed meer uit te
oefenen.XNoot2Vgl. in dit verband de goedkeuring van de herziene Europese Code Sociale
Zekerheid. Indien de Eerste Kamer zou instemmen met de goedkeuringswet (Kamerstuk
31 283), zou Nederland de eerste verdragsstaat zijn die de ratificatie
afrondt. Voor inwerkingtreding zijn echter twee staten nodig. Het ziet er
niet naar uit dat dit aantal binnen afzienbare tijd zal worden bereikt, waardoor
de ratificatie vooralsnog de facto een dode letter is.XNoot3Er van uitgaande dat het verdrag deze mogelijkheid niet uitsluit. De voorbehouden
zullen in dat geval door de Tweede Kamer bij amendement in de goedkeuringswet
te worden opgenomen.XNoot4Zie noot 2 blz. 5.XNoot1Hiermee wordt onder meer gedoeld op de wijze waarop bepalingen zijn geformuleerd,
de opbouw van het verdrag en de onderlinge samenhang tussen de artikelen.XNoot2In de regel zal verwerping van een verdrag niet worden geapprecieerd door
de verdragspartij(en). Ook daarom is het zaak zo vroeg mogelijk in de procedure
invloed uit te oefenen op de inhoud van een verdrag, opdat problemen op een
later moment kunnen worden voorkomen.XNoot3Vgl. in dit geval de discussie rondom de Europese Code Sociale Zekerheid
(Kamerstukken 31 267). Een bepaling uit de Code zou tot gevolg moeten
hebben gehad dat ingrijpende wijzigingen zouden worden doorgevoerd in het
Nederlandse zorgverzekeringsstelsel. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20082009-31700-V-E.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl