Verslag van een schriftelijk overleg inzake antibioticagebruik in de veehouderij en dierziekten
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 28 286
 
 Dierenwelzijn
 
 
 Nr. 536
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 
		18 november 2011
 
 
 
 
 Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en
				 Innovatie1Samenstelling:Leden: Dijksma, S.A.M. (PvdA), Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Koopmans, G.P.J. (CDA), Ham, B. van der (D66), Voorzitter, Smeets, P.E. (PvdA), Samsom, D.M. (PvdA), Jansen, P.F.C. (SP), Ondervoorzitter, Jacobi, L. (PvdA), Koppejan, A.J. (CDA), Graus, D.J.G. (PVV), Thieme, M.L. (PvdD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Tongeren, L. van (GL), Ziengs, E. (VVD), Braakhuis, B.A.M. (GL), Gerbrands, K. (PVV), Lodders, W.J.H. (VVD), Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf, E. (SGP), Schaart, A.H.M. (VVD), Verhoeven, K. (D66) en Werf, M.C.I. van der (CDA).Plv. leden: Jadnanansing, T.M. (PvdA), Elias, T.M.Ch. (VVD), Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Koolmees, W. (D66), Dikkers, S.W. (PvdA), Dekken, T.R. van (PvdA), Irrgang, E. (SP), Groot, V.A. (PvdA), Holtackers, M.P.M. (CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Ouwehand, E. (PvdD), Gerven, H.P.J. van (SP), Schouten, C.J. (CU), Gent, W. van (GL), Leegte, R.W. (VVD), El Fassed, A. (GL), Mos, R. de (PVV), Taverne, J. (VVD), Bemmel, J.J.G. van (PVV), Staaij, C.G. van der (SGP), Houwers, J. (VVD), Veldhoven, S. van (D66) en Ormel, H.J. (CDA). hebben enkele fracties de behoefte om enige vragen en
				 opmerkingen voor te leggen aan de staatssecretaris van Economische Zaken,
				 Landbouw en Innovatie inzake Antibioticagebruik in de veehouderij en
				 dierziekten.
 De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en
				 Innovatie en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben deze
				 vragen beantwoord bij brief van 17 november 2011.
 Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 (De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het
				 verslag)
 
 
 
 
 
 De voorzitter van de commissie,
 
 Van
			 der Ham
 
 
 
 Adjunct-griffier van de commissie,
 
 Schüssel
 
 
 
 
 
 
 
 Inhoudsopgave
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Blz. 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen vanuit de
							 fracties
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								de VVD
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								de PvdA
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								het CDA
 
 
 7
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								de SP
 
 
 8
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								D66
 
 
 9
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								GroenLinks
 
 
 11
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								de SGP
 
 
 12
 
 
 
 
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
								de Partij voor de Dieren
 
 
 12
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 Reactie van de staatssecretaris
							 van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en de minister van
							 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 17
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 I.
 VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van de VVD
 De leden van de VVD-fractie zijn content met de inhoud van de
				brief over antibiotica in de veehouderij (Kamerstuk
				29 683, nr. 105) en kunnen
				zich vinden in de voorgestelde maatregelen om het antibioticagebruik in de
				veehouderij aanzienlijk te verminderen. Bij een aantal specifieke onderdelen
				hebben de leden van de VVD-fractie nog vragen. Die hebben echter meer te maken
				met het punt van eenduidigheid en duidelijkheid dan met de intentie van de
				voorstellen.
 In geval van onevenredig gebruik van antibiotica zullen de
				gegevens van de desbetreffende veehouder en dierenarts transparant moeten
				worden gemaakt door ze beschikbaar te stellen aan de nieuwe Voedsel en Waren
				Autoriteit (nVWA). De leden van de VVD-fractie vragen in welk geval sprake is
				van een strafbaar feit en hoe sanctionering er in de praktijk gaat
				uitzien.
 De leden van de VVD-fractie signaleren dat in de brief niet wordt
				ingegaan op het verschijnsel internethandel in medicijnen. De leden van de
				VVD-fractie zouden graag zien dat dit fenomeen wordt aangepakt. Internethandel
				in geneesmiddelen is een zorgwekkende tendens, zeker als dit ertoe leidt dat
				antibiotica zonder recept geleverd worden. De leden van de VVD-fractie willen
				graag een toelichting van het kabinet hoe het dit verschijnsel gaat
				aanpakken.
 Tot slot willen de leden van de fractie van de VVD het belang van
				de onafhankelijkheid van de Stichting Diergeneeskunde autoriteit (SDa)
				benadrukken. De SDa moet volgens de leden van de VVD-fractie dan ook de status
				en bevoegdheden krijgen, zodat zij hun taken naar behoren kunnen uitvoeren. De
				leden van de VVD-fractie willen van het kabinet weten hoe de onafhankelijkheid
				van de SDa wordt vormgegeven en gewaarborgd door het kabinet.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van de PvdA
 
 De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid hebben
				 kennisgenomen van de verschillende brieven over antibioticagebruik in de
				 veehouderij. Deze leden zijn verbaasd en verbijsterd over het gebrek aan
				 ambitie om het antibioticagebruik in de veehouderij krachtig terug te
				 dringen.
 De volksgezondheid is in gevaar door de werkwijze in de
				 intensieve veehouderij. Het buitensporige gebruik van antibiotica leidt tot
				 antibioticaresistentie bij dieren en mensen. En dat betekent dus dat er mensen
				 doodgaan omdat 30 000 kuikens in hun drinkwater antibiotica krijgen als er 10
				 ziek zijn.
 Deskundigen zijn het er over eens dat een zeer restrictief
				 antibiotica gebruik vereist is. Er ligt een dringend advies om
				 antibioticagebruik bij dieren «drastisch en op korte termijn» terug te
				 brengen. De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid vinden de
				 doelstelling 20% minder in 2011 en 50% minder in 2013 op zich al weinig
				 ambitieus, gezien de ernstige gevolgen voor de volksgezondheid.
 Waarom volgt het kabinet het advies van de commissie van Doorn
				 niet op om zo snel mogelijk te beginnen met een restrictie op preventief
				 gebruik per 1 januari 2012 en het gebruik van antibiotica in de veehouderij
				 drastisch terug te dringen?
 Is het kabinet de leden van de PvdA-fractie van mening dat het
				 gebruik van moderne antibiotica die ook in de humane gezondheidszorg worden
				 toegepast per direct verboden moet worden? Zo neen, waarom niet?
 
 
 Er wordt nu gezegd dat er 12% van het antibioticagebruik is
				 teruggedrongen. Kan het kabinet dit onderbouwen, zeker in het licht van
				 vondsten van illegale antibiotica die buiten het systeem van registratie van
				 toepassing vallen? Hoe groot wordt het illegaal gebruik van antibiotica in de
				 veehouderij ingeschat? Staatssecretaris Bleker heeft gezegd dat als 20%
				 terugdringing niet wordt gehaald dat er strenge maatregelen volgen. Deze leden
				 nemen aan dat die strenge maatregelen nu klaarliggen en toegepast gaan worden.
				 Welke maatregelen liggen er klaar, wanneer gaan deze door welke instantie
				 worden toegepast en welke sancties worden hierbij opgelegd?
 Pas als de sector zich niet houdt aan verdergaande
				 terugdringingmaatregelen, volgen «vergaande maatregelen» waaronder de
				 ontkoppeling tussen het voorschrijven en het verkopen van diergeneesmiddelen
				 door de dierenarts. Voorbereidingen daarvoor zijn in gang gezet. De leden van
				 de PvdA-fractie zijn van mening dat het dierenartsen verboden moet worden zelf
				 antibiotica te verstrekken.
 Zorgvuldig en terughoudend gebruik is absoluut noodzakelijk.
				 Het kabinet ziet dit als de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de
				 dierenarts. Bureau Berenschot laat echter zien dat een dierenarts die
				 verantwoordelijkheid niet kan waarmaken vanwege financiële afhankelijkheid van
				 de opdrachtgever, ook na ontkoppeling. In de ogen van de leden van de
				 PvdA-fractie is daarom veel meer nodig te weten: een verbod op, in eerste
				 instantie preventief, gebruik van antibiotica en een totaalverbod op het
				 gebruik van specifieke antibiotica, waarbij overtreding strafbaar wordt gesteld
				 zowel bij de dierenarts als bij de opdrachtgever, de veehouder.
 
 «De vermindering van antibioticaresistentie is een van de
				urgenste diergezondheids- en volksgezondheidsopgaven van deze tijd». Hoe is
				deze uitspraak te rijmen met een doel van 20% terugdringing van gebruik per
				2011 en 50% per 2013, zo vragen deze leden.
 
 Het advies van de Gezondheidsraad geeft aanleiding om het
				 gebruik van diverse specifieke antibiotica in de veehouderij te stoppen. Uit
				 overleg met experts is gebleken dat registratie en daardoor transparantie van
				 het gebruik van antibiotica, naast toezicht en handhaving, van groot belang
				 zijn. Kan van elk van de aanbevelingen van de Gezondheidsraad worden aangegeven
				 of, hoe en per wanneer deze wordt geïmplementeerd? Zowel de Gezondheidsraad
				 als de European Food Safety Authority (EFSA) concluderen dat
				 resistentieontwikkeling vooral ontstaat door antibioticagebruik in de
				 pluimveehouderij. Welke specifieke maatregelen worden genomen in de
				 pluimveehouderij?
 Ten aanzien van de aanbevelingen van de Gezondheidsraad merkt
				 het kabinet het volgende op; «(...) wij zullen op nationaal niveau aanvullende
				 maatregelen nemen om het gebruik van antibiotica drastisch te verminderen of te
				 stoppen.» Wanneer verwacht het kabinet de wetswijziging voor de derde en
				 vierde generatie cephalosporinen, de zogenoemde cascaderegeling, aan de Raad
				 van State te sturen?
 Er komt strenger toezicht op het gebruik van de derde en vierde
				 generatie cephalosporinen bij pluimvee. Wat houdt dat strengere toezicht
				 precies in? Hoe kan gecontroleerd worden of de verplichte gevoeligheidstest is
				 uitgevoerd? Welke sancties zijn er? De varkenssector heeft aangekondigd alle
				 gebruik van de derde en vierde generatie cephalosporinen te verbieden via de
				 eigen kwaliteitsregelingen. Is dat nu al gebeurd? Zo nee, waarom niet en
				 wanneer gebeurt het dan wel? Welke stappen moeten daar voor gezet worden? Hoe
				 wordt naleving ervan gecontroleerd: door overheid of door sector zelf?
 De kalversector gaat het antibioticagebruik «vergaand
				 beperken». Wat betekent dat precies? Hoe dwingend is dat? Hoe wordt dat
				 gecontroleerd?
 De rundvleessector gaat het advies «in haar protocollen
				 dwingend opleggen». Alle sectoren kondigen dus aan dat ze het advies van de
				 Gezondheidsraad uit gaan voeren. Het blijft echter onduidelijk hoe streng de
				 voorschriften zullen worden verwoord en vooral, hoe ze gehandhaafd worden. Het
				 is toch veel simpeler, zo merken deze leden op, om als overheid de
				 verantwoordelijkheid te nemen en gewoon het toepassen van derde en vierde
				 generatie cephalosporinen te verbieden en vervolgens te controleren of men zich
				 er aan houdt? In de ogen van de leden van de PvdA-fractie is de volksgezondheid
				 te belangrijk om af te laten hangen van belangenorganisaties van
				 veehouders.
 
 De Gezondheidsraad adviseert «zo snel mogelijk» een alternatief
				voor colistine te zoeken en alle betalactam-antibiotica en een aantal andere
				middelen (fluoroquinolonn, aminoglycosiden en colistine) niet meer te gebruiken
				en te zijner tijd een algemeen verbod te overwegen als men zich onvoldoende aan
				de richtlijnen houdt. Het kabinet verzoekt de formularia aan te passen en
				verzoekt de Werkgroep Veterinair Antibioticabeleid (WVAB) een voorstel te doen
				om het gebruik terug te dringen. Dat lijkt de leden van de PvdA-fractie een
				inzet die onvoldoende tegemoet komt aan het dringende advies van de
				Gezondheidsraad. Wat komt er per wanneer precies in de richtlijnen te staan?
				Wanneer kan geconcludeerd worden dat men zich er onvoldoende aan houdt? En komt
				er dus een verbod? Hoe wordt er gecontroleerd? Natuurlijk dient er fasering te
				zijn om te voorkomen dat dieren niet meer behandeld kunnen worden, of dat er
				meer resistentie bij andere middelen optreedt; maar gezien de urgentie vinden
				de aan het woord zijnde leden het volstrekt onvoldoende om alleen te vertrouwen
				op aangepaste formularia en voorstellen. Deze leden zien graag een wat
				duidelijker en krachtiger plan van aanpak ten aanzien van cephalosporinen
				tegemoet.
 De Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit (SDa) heeft tot taak te
				zorgen voor transparante, betrouwbare en sluitende registratie zodat een basis
				ontstaat voor toezicht en handhaving door nVWA. De sector richtte zelf de
				Stichting Diergeneesmiddelenautoriteit op die toeziet op doelmatig gebruik. De
				voorzitter van het bestuur van deze Stichting is sinds 1994 tevens commissaris
				van Merck Sharp& Dohme, een grote antibioticafabrikant voor de veehouderij.
				De door dierenartsen en industrie opgerichte Stichting VETbase is vorig jaar
				begonnen met een database die het voorschrijven registreert. In de regels staat
				echter dat de stichting nooit inzicht zal verschaffen die herleidbaar zijn tot
				individuele dierenartsen of veehouders. De stichting belet dus
				overheidsingrijpen. De leden van de PvdA-fractie hebben al eerder aangegeven
				dat de overheid het antibioticagebruik zelf dient te registreren en hebben
				daarbij het kabinet gevraagd aan te geven hoe en per wanneer dit kan. LTO
				Nederland verzoekt de overheid om adequate en noodzakelijke controle uit te
				oefenen op de «freeriders» die geen deelnemer zijn in een kwaliteitssysteem.
				Betekent dit dat niet alle veehouders en dierenartsen zijn aangesloten? Hoe kan
				dan überhaupt gesuggereerd worden dat een totaaloverzicht geboden kan worden,
				zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 De huidige administratieve lasten bedragen € 11 miljoen. Het
				private registratiesysteem zou daarnaast komen te staan en zou zorgen voor een
				verdubbeling van die lasten. Voor naleving en toezicht worden € 5.3 miljoen
				eenmalig en € 1 miljoen per jaar genoemd. Gezien de gevolgen voor de
				volksgezondheid zijn de leden van de PvdA-fractie van mening dat een landelijk
				en door de overheid beheerd administratiesysteem noodzakelijk is. Bureau
				Berenschot geeft ook aan dat transparantie in voorschrijven en toedienen, ook
				zonder ontkoppeling kan bijdragen aan verminderen van antibioticagebruik.
				Immers, 80% van de antibiotica wordt door 5% van de dierenartsen
				voorgeschreven. Daar is dus ook al winst te behalen.
 
 De leden van de PvdA-fractie willen nog steeds wat we al in het
				 algemeen overleg in mei 2011 hebben aangegeven Krachtig terugdringen van het
				 aantal voorschriften antibiotica en het antibioticagebruik in de veehouderij
				 door middel van
 
 
 –
 Per 1 januari 2012 verbieden van preventief gebruik van
						antibiotica in de veehouderij;
 
 
 –
 Beperking van curatief te gebruiken antibiotica in de
						veehouderij tot middelen die niet strategisch van belang zijn voor de humane
						gezondheidszorg;
 
 
 –
 Beperkingen op de vermarkting voor humane consumptie van
						vlees van met antibiotica behandelde dieren tot alle sporen uit het vlees
						verdwenen zijn;
 
 
 –
 Loskoppelen voorschrijven en verkoop antibiotica door
						dierenartsen in combinatie met overheidscontrole op het voorschrijven van
						antibiotica en centrale registratie van het antibioticagebruik door de
						overheid, waarbij alle dierenartsen en veehouders verplicht zijn
						aangesloten.
 
 
 
 Hierbij wensen de leden van de PvdA-fractie op te merken dat als
				de staatssecretaris meent dat preventief gebruik al verboden is, hij kennelijk
				het behandelen van tien zieke dieren in een koppel van 10 000 met
				koppelbehandeling met antibiotica rekent tot curatief gebruik. Deze leden
				vragen om een volledig verbod op behandeling van gezonde dieren als zij spreken
				van verbod op preventief gebruik. Dergelijk gebruik zou verder ontmoedigd
				kunnen worden door een streng toezicht op het voorkomen van antibiotica in
				vlees voor menselijke consumptie.
 Voor korte termijn beogen de leden van de PvdA-fractie het
				volgende: gericht beleid op de 5% dierenartsen die 80% van de antibiotica
				voorschrijven, krachtigere uitvoering van de adviezen van de Gezondheidsraad en
				vooral controle en sancties op naleving. Voor zelfregulering is het nu te laat,
				de overheid heeft een verantwoordelijkheid inzake de volksgezondheid en moet
				die nu maar eens waar maken.
 De leden van de PvdA-fractie hebben met verbazing kennisgenomen
				van de brief van het kabinet (Kamerstuk
				28 973 nr 75) waarin de
				minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aangeeft dat de exacte
				locaties waarop stikstof, fijnstof, endotoxinen en het voorkomen van DNA van
				bepaalde bacteriën zijn gemeten, niet openbaar gemaakt worden. Onderzoekers
				weigeren de gegevens ter beschikking te stellen in verband met overlast voor
				veehouders. De leden van de PvdA-fractie maken hier een andere afweging; de
				volksgezondheid van omwonenden en bezoekers achten zij in dit geval
				belangrijker dan het ongemak bij de betreffende veehouders. Bovendien kan en
				mag het niet zo zijn dat slechts op basis van vrijwilligheid van veehouders
				metingen kunnen worden verricht over hun uitstoot.
 Er is een risicoanalysestructuur gemaakt, analoog aan die bij
				infectieziekten: signalering (SO-Z)-responsteam zoönosen (RT-Z), outbreak
				managementteam (OMT-Z) en deskundigenberaad (DB-Z), bestuurlijk
				afstemmingsoverleg (BAO-Z). «In de humane infectieziektebestrijding is
				gebleken dat door signaleringsoverleg, responsteam en outbreak managementteam,
				taken en verantwoordelijkheden helder verdeeld zijn waardoor het duidelijk is
				waar de regie ligt.» Bureau Berenschot evalueerde de Mexicaanse griep en
				constateert dat er «niet altijd consequent gebruik is gemaakt van de
				specifieke structuur voor advisering over infectieziektebestrijding». Het
				Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO) werd onvoldoende geraadpleegd. Hier wordt
				bedoeld dat het OutbreakManagementTeam (OMT) dominant was en te veel ruimte
				heeft gekregen. Hoe wordt dat voortaan voorkomen, ook ten aanzien van
				zoönosen, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Ook daar zijn de belangen
				groot.
 Er is nog steeds sprake van een verantwoordelijkheidsverdeling
				tussen de ministeries van VWS en Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
				(EL&I), waarbij het ministerie van VWS «meebesluit»op het terrein van het
				ministerie van EL&I. Als beide ministeries er niet uit komen beslist de
				ministerraad. Dat betekent dat er dus nog steeds géén sprake is van
				bestuurlijke doorzettingsmacht voor het ministerie van VWS, zoals de commissie
				van Dijk dringend heeft geadviseerd. En juist bij een crisis is dat van het
				grootste belang. Waarom wordt dat nu niet zo georganiseerd? Het is toch
				duidelijk dat in de landbouw andere belangen zwaarder wegen dan die van de
				volksgezondheid? Voor de leden van de PvdA-fractie is het rapport over de
				aanpak van de Q-koorts daarbij illustratief; pas in een veel te laat stadium
				werd ingegrepen omdat het toenmalige ministerie van LNV leidend was. De leden
				van de PvdA-fractie dringen er met klem op aan dat de belangen van
				volksgezondheid moeten prevaleren en verzoeken het kabinet de minister van VWS
				leidend te laten zijn in uitbraken van dierziekten en zoönosen. Deze leden
				vragen het kabinet zich de aanbevelingen van het rapport van Dijk ter harte te
				nemen door, onder andere, de nVWA onafhankelijk te maken van de departementen
				zodat deze kan optreden als regisseur en crisismanager.
 Ten aanzien van de bestrijdingsstrategieen zijn de leden van de
				PvdA-fractie van mening dat hiervoor zeker de regie bij de rijksoverheid moet
				liggen, maar de kosten moeten worden toegerekend aan de sector. Individuele
				veehouders die getroffen zijn door een crisis moeten kunnen blijven rekenen op
				een volledige schadevergoeding. Het is echter niet langer maatschappelijk
				houdbaar deze te verlangen van de belastingbetaler. Hoe denkt het kabinet dit
				op te lossen? Via het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB)? Kan het kabinet
				voor de volgende dierziektecrises aangeven hoeveel kosten hiervoor zijn gemaakt
				op lasten van de belastingbetaler en welk percentage is teruggevorderd van de
				veehouderijsectoren? De leden van de PvdA-fractie vragen het kabinet om de
				bijdrage van de sector aan het Dier Gezondheidsfonds (DGF) in stappen te
				verhogen zodat dit over tien jaar volledig kostendekkend is.
 De Gemeentelijk Gezondheidsdienst (GGD) heeft recent een rapport
				uitgebracht waarin zij adviseren een afstand van minimaal 200 meter aan te
				houden voor het nog vergunnen van woningen in de omgeving van veehouderijen. In
				de ogen van de leden van de PvdA-fractie moet dit ook zeker andersom gelden:
				geen (mega-)veehouderijen in de nabijheid toelaten van woningen. In het blad
				Binnenlands Bestuur geeft de VNG aan dit graag te willen, maar middelen
				ontbeert om vergunningen af te kunnen wijzen op gezondheidsgronden. In hoeverre
				is het mogelijk om een Gezondheids Effect Rapportage (GER) te eisen en bij
				gebleken risico op basis daarvan een vergunning te weigeren? Zo dit onmogelijk
				is in de huidige wetgeving vragen de leden van de PvdA-fractie het kabinet om
				met een wetsvoorstel te komen om het criterium volksgezondheid op te nemen in
				het ruimtelijke afwegingskader, bijvoorbeeld in de nieuwe integrale
				omgevingswet.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van het CDA
 De leden van de CDA-fractie hebben steun verleend aan het verzoek
				van de fractie van de PVV om een algemeen overleg over dierziekten en
				antibioticagebruik in de veehouderij uit te stellen tot 1 december a.s. omdat
				de komende weken enkele voor dit onderwerp belangrijke adviezen verwacht
				worden. Deze leden gaan er van uit dat het kabinet een reactie op bijvoorbeeld
				het rapport van Bureau Berenschot (II) en andere relevante adviezen uiterlijk
				23 november 2011. naar de Kamer worden gezonden. Kan het kabinet dit
				toezeggen? Kan het kabinet aangeven of de visie van het kabinet op de integrale
				inrichting van de veterinaire gezondheidszorg ook vóór deze datum verwacht
				kan worden?
 
 Naar aanleiding van de al toegezonden brieven hebben de leden
				 van de CDA-fractie enkele vragen:
 
 
 1.
 Kan het kabinet precies aangeven voor welke antibiotica en
						chemotherapeutica een gevoeligheidsbepaling verplicht wordt gesteld? Geldt deze
						verplichting voor alle diersoorten?
 
 
 2.
 In de brief van 8 december 2010 geeft het kabinet aan dat
						preventieve behandelingen met antibiotica in beginsel niet meer zullen worden
						toegestaan. In de brief van 24 oktober 2011 verwijst het kabinet naar deze
						brief en geeft het kabinet aan dat preventief gebruik van antibiotica nu al
						niet meer is toegestaan. Kan het kabinet aangeven waar deze maatregel
						geëffectueerd is en welke behandelingen precies worden bedoeld? Is het kabinet
						zich er bijvoorbeeld van bewust dat het droogzetten van runderen met
						antibiotica in beginsel een preventieve behandeling is?
 
 
 3.
 Resistentieproblematiek is een mondiaal probleem.
						Maatregelen die wij nu in Nederland gaan doorvoeren, zouden op zijn minst in de
						gehele EU van toepassing moeten zijn. Hoe ziet het kabinet het Europese traject
						van reductie van antibioticumgebruik bij mens en dier?
 
 
 4.
 Heeft het kabinet al scenario's uitgewerkt hoe te handelen
						als een veestapel besmet is met een multiresistente en in potentie zoönotische
						bacterie, die gevoelig is voor een antibioticum dat niet meer bij dieren mag
						worden toegepast? Zijn er ook scenario's waarin het ruimen van dieren? Is
						toepassing van derde en vierde generatie antibiotica in alle gevallen
						verboden?
 
 
 5.
 De EFSA en de Gezondheidsraad wijzen terecht op de noodzaak
						van preventie. Wordt het dan geen tijd om het Europese non-vaccinatiebeleid
						fundamenteler te wijzigen dan thans het geval is?
 
 
 6.
 Voor de bestrijding van besmettelijke dierziekten is een
						goed functionerende veterinaire infrastructuur noodzakelijk. Kan het kabinet
						aangeven op welke wijze de bestendigheid van deze infrastructuur geborgd
						wordt?
 
 
 7.
 Bij de behandeling van de artikel 68 invulling bleek dat in
						overleg met de sector is besloten om een mogelijke verzekering voor de
						afdekking van extra kosten (onder meer kanalisatiekosten) bij de afzet van
						producten van tegen besmettelijke dierziekten gevaccineerde dieren niet door te
						zetten. De beoogde invulling van dit instrument bleek binnen de gestelde
						randvoorwaarden te weinig (kosten) efficiënt. Om een vergelijkbare reden is
						een mogelijke verzekering voor de afdekking van schade als gevolg van
						maatregelen tegen plantenziekten niet doorgegaan. Klopt het dat hiermee het
						bedrijfsleven/ ketenpartijen zelf voorzieningen dienen te creëren voor
						bijvoorbeeld de afzet van producten (vlees, zuivel) van dieren die tegen
						besmettelijke dierziekten zoals mond- en klauwzeer (MKZ) en klassieke
						varkenspost (KVP) zijn ingeënt? Deelt het kabinet de mening dat veehouders
						niet de dupe mogen worden van een noodvaccinatie? Is het kabinet bereid de
						ketenpartijen op hun verantwoordelijkheid te wijzen? Is het kabinet bereid om
						aan te geven dat «noodvaccinatie om te leven» in de nieuwe EU wet
						diergezondheid (Animal Health Law, het voorstel wordt verwacht in 2012)
						prioriteit dient te krijgen boven stamping out ofwel het ruimen van gezonde
						dieren. In Nederland zijn waakvlamcontracten opgesteld met vaccinfabrikanten
						omtrent vaccinproductie en beschikbaarheid; is deze systematiek ook niet op
						Europees niveau te realiseren?
 
 
 
 Ten aanzien van de integratie Humaan- en veterinair
				risicoanalysestructuur merken de leden van de CDA-fractie het volgende op. Het
				onderzoeksprogramma omvatte drie onderdelen te weten 1. het in kaart brengen van
				de verschillende (veelal projectgebonden) early warning en
				surveillanceactiviteiten op het gebied van zoönosen in Nederland (en de witte
				vlekken daarin), 2. het opleveren van een geprioriteerd overzicht van zoönosen
				die mogelijk in de toekomst een probleem op zullen leveren in Nederland en 3. het opstellen van een advies over de structuur en werkwijze (blauwdruk) van de
				betrokken partijen voor de signalering van zoönotische risico’s, en het
				opzetten van een «pilot» voor deze structuur Wat is de stand van zaken, zo
				vragen deze leden.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van de SP
 De leden van de SP-fractie maken zich ernstig zorgen over de
				groeiende antibioticaresistenties. Het beleid is niet ambitieus genoeg. Een
				groot deel van de inkomens van veel veeartsen bestaat uit winst uit de verkoop
				van antibiotica. Dat vinden de leden van de SP-fractie een kwalijke zaak.
				Daarom bepleiten de leden van de SP-fractie een scheiding tussen de verkoop van
				antibiotica en de dierenartsfunctie. Daarmee wordt de verdienprikkel voor het
				uitschrijven van antibiotica compleet weggenomen. De leden van de SP-fractie
				verzoeken om middels een onderzoek inzicht te krijgen in de actuele mate van
				geldelijk gewin bij antibioticaverkoop en de mate waarin de verdienprikkel op
				dit moment voorschrijfgedrag beïnvloed. Daarbij wordt antwoord gezocht op de
				vraag hoeveel meer antibioticareductie gerealiseerd kan worden als de functies
				gescheiden worden.
 Verder zijn de leden van de SP-fractie ongerust over de opkomst
				van antibioticaresistente schimmels zoals aspergillus fumigatus. Graag vragen
				de leden van de SP-fractie een toelichting op de relatie tussen de opkomst van
				deze schimmel en het gebruik van bepaalde bestrijdingsmiddelen (azolen) in de
				landbouw. Hoe schat het kabinet de toekomstige verspreiding en het aantal
				slachtoffers van deze schimmel die ernstige longinfecties veroorzaakt, voor de
				toekomst in?
 De leden van de SP-fractie zijn voorts ernstig bezorgd over de
				verspreiding van antibiotica in het milieu met name in slib en
				oppervlaktewater. Kan het kabinet een overzicht geven van de toename hiervan
				(in mate en zwaarte)? Kan het kabinet inzicht geven in de onderzoeken naar het
				voorkomen hiervan, wat zijn de meetlocaties geweest en hoe schat het kabinet de
				risico’s hieromtrent in?
 De leden van de SP-fractie maken zich ernstig zorgen over het
				voorkomen van Extended Spectrum Beta-Lactamase (ESBL) in bijna al het
				bio-industrie kippenvlees. De leden van de SP-fractie willen graag exact weten
				welke hygiënevoorschriften worden geadviseerd bij de bereiding van kip. Op
				welke onderzoeken zijn deze voorschriften gebaseerd? Welk praktijkonderzoek is
				er geweest naar de werking van deze hygiënevoorschriften in de alledaagse
				keukenpraktijk? Is er hierbij rekening gehouden met speciale doelgroepen?
 De leden van de SP-fractie willen graag weten welke reductie van
				antibioticagebruik het kabinet wenselijk acht vanuit het oogpunt van
				volksgezondheid en op welke onderzoeken, adviezen en aannamen is dit
				gebaseerd.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van D66
 De leden van de D66-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
				stukken die geagendeerd stonden voor het algemeen overleg antibiotica en
				dierziekten op 26 oktober jl. Naar mening van deze leden is een
				systeemverandering nodig die op dit moment nog onvoldoende op gang is gekomen
				met het staande nationale en internationale beleid. Met dit in gedachte
				benutten deze leden deze gelegenheid met name om vragen van feitelijke aard te
				stellen over de geagendeerde stukken, met het oog op de debatten die in het
				vervolg zullen worden gevoerd. De aan het woord zijnde leden merken wel met
				teleurstelling op dat door het vervallen van het algemeen overleg op het
				laatste moment, wederom de gelegenheid om van gedachten te wisselen over de
				inmiddels ingezette versoepeling van de maatregelen ten aanzien van de Q-koorts
				is komen te vervallen.
 Brief regering vermindering antibiotica in
				de veehouderij d.d. 26 mei 2011
 De leden van de D66-fractie constateren dat de uitwerking van de
				visie van het kabinet inzake de onafhankelijke positie van de dierenarts ten
				aanzien van zijn opdrachtgever nog niet bekend is. Ten aanzien van de benoemde
				vraag- en aandachtspunten zoals aspecten van marktordening en mededinging
				vragen deze leden het kabinet in te gaan op zowel de wijze waarop in Denemarken
				de ontkoppeling van verkoop en voorschrift van antibiotica is vormgegeven als
				in te gaan op de vergelijkbare ontkoppeling bij de verkoop van medicijnen door
				huisartsen in Nederland. Welke rol heeft de overheid bij de genoemde
				veranderingen gespeeld, zo vragen de leden van de D66-fractie en hoe is de
				bedrijfsvoering van de betrokken dierenartsen en huisartsen veranderd?
 De leden van de D66-fractie constateren dat de in het algemeen
				overleg Dierziekten en antibioticagebruik in de veehouderij op 26 mei 2011
				toegezegde uitwerking van de visie van het kabinet ten aanzien van de
				reductiedoelstellingen voor antibiotica nog niet bekend is. In algemene zin
				merken deze leden ten aanzien van de doelstelling op dat deze relatief lijkt te
				zijn geformuleerd ten aanzien van een referentiepunt. De aan het woord zijnde
				leden vragen het kabinet of een in absolute eenheden geformuleerde doelstelling
				zich niet beter leent voor vergelijkingen in internationaal verband en voor een
				motivatie vanuit een maatschappelijke kosten en baten analyse?
 Brief regering stand van zaken rondom de
				aanpak van zoönosen (18 mei 2011)
 De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de
				wijzigingen in de risicoanalysestructuur zoönosen. Deze leden vragen het
				kabinet, met het oog op de opmerking dat deze structuur bedoeld is «voor zowel
				vredestijd als crisistijd», nader toe te lichten op welke wijze de deelnemers
				van de incidentele overlegstructuren in vredestijd al kunnen oefenen op hun rol
				in crisistijd. Zijn er bijvoorbeeld oefeningen waaraan ook GGD-directeurs of de
				lokale bestuurders deelnemen en waarbij de experts van zowel veterinaire als
				humane kant gezamenlijk deelnemen?
 Brief regering over de Q- koorts stand van
				zaken (14 juli 2011)
 De leden van de D66-fractie constateren dat de Q-koortsvaccinatie
				slechts op de valreep is afgerond. In algemene zin merken deze leden hierover
				op dat een dergelijke aanpak niet bijdraagt aan het herstel van vertrouwen
				waarmee de sector haar verantwoordelijkheid opvat. De aan het woord zijnde
				leden vragen het kabinet uiteen te zetten hoe de snelheid van handelen van de
				geitenhouders zich verhoudt tot andere vaccinatieprogramma’s binnen en
				buiten de sector en om aan te geven wat voor stappen er sinds 14 juli jl. nog
				genomen zijn om de trage geitenhouders aan te spreken.
 Brief regering over de Q-koorts stand van
				zaken (15 september 2011)
 De leden van de D66-fractie betreuren dat de maatregelen tegen de
				Q-koorts zoals het uitbreidingsverbod zijn versoepeld voordat er van gedachten
				gewisseld kon worden met de Kamer en zonder consensus binnen het Bestuurlijk
				Afstemmingsoverleg Zoönosen (BAO-Z) hierover. Zij vragen het kabinet de Kamer
				nader te informeren over de wijze waarop het advies binnen de BAO-Z tot stand
				kwam. Kan het kabinet bijvoorbeeld aangeven hoeveel en welke van de aanwezigen
				zich tegen het uitbreidingsverbod uitspraken? De leden van de D66-fractie
				vragen het kabinet een overzicht te geven van dergelijke BAO-Z adviezen ten
				aanzien van de Q- koorts sinds 2007 en daarbij duidelijk te maken bij welke
				vergelijkbare adviezen gekozen is om op basis van een verdeeld advies het
				beleid te versoepelen. Is er vaker sprake geweest van het voorbijgaan aan het
				advies van de genoemde bestuurlijke partners en de patiëntenvereniging?
 Reactie op Gezondheidsraad advies,
				antibiotica in de veeteelt en resistente bacteriën bij mensen (22 september
				2011)
 De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de reactie
				van het kabinet op het advies van de Gezondheidsraad. Deze leden
				onderschrijven de noodzaak om een eventueel verbod op de genoemde antibiotica
				zo mogelijk Europees in te voeren. Zij vragen het kabinet aan te geven of er
				contacten hierover zijn geweest met andere landen met een aanzienlijke
				pluimveehouderij en de Eurocommissaris voor gezondheidszorg in de aanloop naar
				de presentatie van de Europese strategie. De aan het woord zijnde leden merken
				op dat een dergelijk verbod minder effectief kan blijken wanneer het in slechts
				een deel van de lidstaten wordt ingevoerd die vlees leveren aan de Nederlandse
				markt. Zij vragen het kabinet of uiteengezet kan worden wat de verdeling van de
				herkomst van in Nederland verkocht vlees is tussen binnen en buitenland zowel
				binnen als buiten de Europese Unie (EU). Voorts vragen deze leden wat de
				juridische mogelijkheden zijn om bij het uitblijven van een eventueel verbod op
				de inzet van specifieke antibiotica bij alle producerende landen, wel eisen te
				stellen in nationaal of Europees verband aan geïmporteerde vleesproducten op
				dit punt. Tot slot vragen de leden van de D66-fractie het kabinet wanneer het
				genoemde advies van ZonMW naar verwachting bekend zal worden en of het kabinet
				de Kamer voor het volgende algemeen overleg Antibioticagebruik in de
				veehouderij en dierziekten op 1 december 2011 nader kan informeren over de
				concrete stappen die in de Europese strategie worden aangekondigd en welke
				bijdrage deze kunnen leveren aan de nationale beleidsdoelstellingen.
 Brief antibiotica veehouderij (24 oktober
				2011)
 
 De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de nadere
				 informatie ten aanzien van het beleid van het kabinet. Zij vragen het kabinet
				 in algemene zin hoeverre het werk van de SDa en de sturingsfilosofie ook elders
				 weerspiegeld worden in de aanpak van overmatig gebruik van azolen en de
				 toenemende antibiotica resistentie bij schimmels die recent in de media
				 gesignaleerd is? De aan het woord zijnde leden vragen voorts in welke mate de
				 transparantie die beoogd wordt geldt voor alle partijen in de voedselkolom,
				 gelet op de stellige conclusie in het rapport van de commissie Van Doorn dat
				 deze integraal betrokken moet worden om tot een succesvolle aanpak van de
				 verduurzaming te komen. Deze leden merken op dat spaarzaam antibioticagebruik
				 een kwaliteitskenmerk is of zou kunnen worden, mits partijen zoals
				 vleesinkopers vanuit de retail mede op basis hiervan hun aankoopbeleid zouden
				 kunnen voeren. De aan het woord zijnde leden vragen het kabinet daarom aan te
				 geven in hoeverre de in zijn aanpak omschreven informatie ten aanzien van
				 antibiotica gebruik en benchmarking daarvan, al dan niet geanonimiseerd,
				 beschikbaar is voor al de verschillende partijen in de voedselkolom.
 De leden van de D66-fractie vragen het kabinet tevens in te
				 gaan op de kwalitatieve omschrijving van de eerste conclusies uit het
				 KPMG-rapport. In welke verhoudingen is er grofweg sprake van wel of niet
				 kwalitatief voldoende of betrouwbare gegevens?
 
 De leden van de D66-fractie merken op dat de € 1 miljoen aan
				middelen voor toezicht in de begroting van 2012 niet onderbouwd wordt aan de
				hand van concrete beleidsresultaten die hiermee bereikt kunnen worden,
				bijvoorbeeld in de vorm van een toegenomen pakkans of aantal inspecties. De aan
				het woord zijnde leden kunnen daarmee niet beoordelen wat de effectiviteit van
				de inzet van deze middelen zal zijn, en vragen het kabinet alsnog te komen met
				een onderbouwing van de genoemde middelen.
 De leden van de D66-fractie vragen het kabinet de Kamer ruim
				vooraf te informeren over het werkprogramma van de Deense regering ten aanzien
				van de antibioticaresistentie.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van GroenLinks
 De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van
				de stukken die voor het geannuleerde algemeen overleg over antibioticagebruik
				in de veehouderij waren geagendeerd. In dit schriftelijk overleg beperken de
				leden van de GroenLinks-fractie zich tot de brief d.d. 24 oktober 2011 waarin
				het kabinet ingaat op de aanbevelingen van de commissies Alders en Van Doorn
				met betrekking tot antibiotica in de veehouderij.
 De commissie Van Doorn doet de aanbeveling om preventief gebruik
				van antibiotica te verbieden. Het kabinet zegt dat dit al verboden is. De leden
				van de GroenLinks-fractie delen de mening van de commissie Van Doorn dat de
				praktijk anders is. Deze leden willen graag van het kabinet horen wat het
				precies verstaat onder preventief gebruik. Wat de leden van de
				GroenLinks-fractie betreft betekent een verbod op preventief gebruik van
				antibiotica dat gezonde dieren geen antibiotica toegediend krijgen. Deelt het
				kabinet deze definitie en is het kabinet bereid het toedienen van antibiotica
				aan gezonde dieren te verbieden? Zo nee, waarom niet?
 De commissie Van Doorn doet de aanbeveling tot het opstellen van
				een zwarte lijst door de overheid. Het kabinet verwijst hiervoor naar een
				eerdere brief, maar daarin laat het kabinet dit expliciet aan de sector zelf.
				De leden van de GroenLinks-fractie delen de mening van de commissie dat dit te
				vrijblijvend is. Is het kabinet bereid deze taak alsnog zelf op te nemen? Zo
				nee, waarom niet?
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de rol van de nVWA
				inzake antibioticagebruik in de veehouderij wordt. Deelt het kabinet nu wel of
				niet het standpunt van de commissie Van Doorn voor wat betreft de corrigerende
				werking van het tuchtrecht? Indien het kabinet hier nu geen duidelijkheid over
				kan geven, kan er dan een onderzoek hiernaar komen?
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van de SGP
 De leden van de SGP-fractie hebben enkele vragen over de nasleep
				van de Q-koortsuitbraak. Veel besmette bedrijven hebben het financieel
				moeilijk, niet alleen door de ruimingen en de formeel nog steeds niet
				versoepelde hygiënemaatregelen, maar ook door lage geitenmelkprijzen.
				Daartussen zitten ook enkele knelgevallen die tussen wal en schip zijn gevallen
				door weinig geruimde dieren, veel jaarlingen en het niet kunnen voldoen aan de
				strenge eisen van de herstructureringsregeling. De leden van de SGP-fractie
				hebben het signaal gekregen dat van de € 2,5 miljoen die het kabinet
				gereserveerd heeft voor de herstructurerings-regeling (€ 1 miljoen voor
				eerste openstelling en € 1,5 miljoen voor de verlengde openstelling), maar
				een bedrag tussen de € 0,5 en 1 miljoen is of zal worden toegewezen. Dat
				betekent dat nog ruim € 1,5 miljoen beschikbaar is. Klopt het genoemde
				signaal? Is de staatssecretaris bereid dit bedrag opnieuw in te zetten voor
				getroffen geitenhouders, bijvoorbeeld door een hogere vergoeding van
				vaccinatiekosten (zoals in België) of door versoepeling van de voorwaarden
				voor de herstructureringsregeling en nieuwe openstelling daarvan?
 Vragen en opmerkingen van de leden van de
				fractie van de Partij voor de Dieren
 Antibioticagebruik in de
				veehouderij
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn zeer
				ontstemd over de gang van zaken rond het antibioticagebruik in de veehouderij.
				De vee-industrie gebruikt al jaren een gigantische en onverantwoorde
				hoeveelheid antibiotica, waardoor grote problemen met resistente bacteriën
				zijn ontstaan, die mensenlevens in groot gevaar brengen. Het kabinet beaamt dit
				eindelijk, na jaren van ontkenning. Dat is een eerste stap, maar het gevoel van
				urgentie dat het kabinet uitspreekt wordt onmiddellijk ontkracht door het
				maatregelenpakket dat wordt neergelegd. De oplossing van het probleem wordt
				daarin geheel overgelaten aan de sector. Dit is in de ogen van de leden van de
				fractie van de Partij voor de Dieren onacceptabel. Er dienen per direct
				dwingende maatregelen genomen te worden om dit probleem in te dammen. De leden
				van de fractie van de Partij voor de Dieren willen ook hier uitspreken dat zij
				het onbegrijpelijk vinden dat volgens de fracties van de PVV, SGP, CDA en VVD
				dit belangrijke onderwerp kan worden afgedaan in een schriftelijk overleg.
 Tijdens het algemeen overleg over dierziekten en
				antibioticagebruik in mei 2011 hebben de leden van de fractie van de Partij
				voor de Dieren, samen met andere partijen, aangedrongen op snelle actie van het
				kabinet om nu werkelijk met maatregelen te komen om het antibioticagebruik in
				de vee-industrie daadwerkelijk fors te verminderen. De twee magere brieven die
				de Kamer hierover sindsdien heeft ontvangen van het kabinet geven geen
				vertrouwen dat die adequate maatregelen genomen worden. De leden van de fractie
				van de Partij voor de Dieren hebben een groot aantal vragen over het uitblijven
				van dwingende maatregelen en verwachten een gedegen antwoord op deze vragen en
				een wijziging van het beleid, voor het algemeen overleg over dit onderwerp, dat
				gepland staat voor 1 december 2011.
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben er
				meerdere malen op aangedrongen dat de minister van VWS de regie neemt in het
				borgen van de volksgezondheid, en dus ook het drastisch terugdringen van het
				antibioticagebruik in de vee-industrie. De minister van VWS heeft de leden
				steeds verzekerd dat het niet nodig is om formeel de regie te nemen, omdat de
				samenwerking met het ministerie van EL&I vlekkeloos zou verlopen. Het
				oplossen van de resistentieproblematiek noopt tot daadkrachtig beleid. De grote
				hoeveelheid brieven die de Kamer worden toegezegd en de lange tijd die er voor
				nodig is om deze daadwerkelijk op te stellen, vaak in verband met
				interdepartementale afstemming, geven aan hoe bureaucratisch en stroperig het
				kabinet hier echter in de praktijk mee omgaat. Hoe kan het kabinet dan beweren
				dat doorzettingsmacht van het ministerie van VWS hierbij niet nodig is? De
				leden van de fractie van de Partij voor de Dieren dringen er nogmaals op aan
				dat het ministerie van VWS de regie neemt op dit dossier, zoals ook in de
				aangenomen motie van het lid Koffeman (PvdD) in de Eerste Kamer is verzocht (EK
				32 500, P). Is het kabinet
				hiertoe bereid? Zo nee, waarom niet?
 
 De brieven van het kabinet over antibioticagebruik in de
				 vee-industrie van 22 september en 24 oktober schetsen naar mening van de
				 leden van de fractie van de Partij voor de Dieren een zorgelijk beeld van een
				 overheid die doet alsof zij controle voert op een proces wat zij in
				 werkelijkheid helemaal uit handen heeft gegeven aan de sector en waar zij geen
				 enkele sturing over heeft. Zo is er geen gehoor gegeven aan de oproep van de
				 leden van de fractie van de Partij voor de Dieren tijdens het vorige algemeen
				 overleg over dit onderwerp om de SDa te dwingen volledige inzage van het
				 geregistreerde antibioticagebruik te geven aan de nVWA. Het kabinet schrijft nu
				 dat de SDa zelf kan bepalen wat «overmatig voorschrijfgedrag» is, en wanneer
				 zij hier melding van maakt bij de nVWA. De nVWA mag de gegevens in de database
				 van het voorschrijfgedrag van dierenartsen niet inzien, maar is afhankelijk van
				 een melding van de SDa, die zelf weer bestaat uit mensen uit de sector. Dit is
				 uiteraard naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
				 onaanvaardbaar. De nVWA moet te allen tijde inzicht hebben in het
				 voorschrijfgedrag van alle dierenartsen, en het gebruikgedrag van alle
				 veehouders. Temeer daar het kabinet ook zelf aangeeft dat de registratie van de
				 gegevens op dit moment zeker niet correct gebeurt, zoals bleek uit een
				 onderzoek van KPMG. Als het kabinet zelf erkent dat de registratie niet goed
				 wordt uitgevoerd, hoe kan het dan zijn hele beleid baseren op dit particuliere
				 registratiesysteem? Graag een reactie.
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen het
				 kabinet om voor 1 december 2011 te komen tot een systeem waar registratie van
				 al het antibioticagebruik in de vee-industrie op een correcte manier gebeurt,
				 en waartoe de nVWA volledige toegang heeft. Als dit niet mogelijk is via het
				 private VetCis-systeem, dan zal het kabinet zelf in korte tijd een systeem
				 moeten opzetten waarin dit wel mogelijk is. Is het kabinet hiertoe bereid? Zo
				 nee, waarom niet? Het kabinet heeft momenteel geen enkel inzicht in het
				 werkelijke voorschrijfgedrag van dierenartsen, en weet dat het niet eens kan
				 vertrouwen op de gegevens die het kabinet eventueel worden aangereikt door de
				 sector. Hoe voorkomt het kabinet dat het onvolledige of onbetrouwbare gegevens
				 krijgt? Welke garanties zijn er hiervoor?
 De registratie van het antibioticagebruik is momenteel beperkt
				 tot de deelnemers aan kwaliteitssystemen. Dit geeft ruim baan aan
				 freeride-gedrag. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen
				 het kabinet wanneer het dit gaat aanpakken. Wanneer kan de Kamer
				 wetsvoorstellen verwachten die voor zowel alle veehouders als voor alle
				 dierenartsen het onmogelijk maken nog antibiotica te gebruiken dan wel voor te
				 schrijven zonder dat dit geregistreerd wordt bij een onafhankelijke
				 overheidsinstantie?
 
 
 Het kabinet noemt in zijn brief een rapport van de nVWA
				 (Rapport Poortwachter) waaruit zou blijken dat dierenartsen regelmatig afwijken
				 van de formularia bij het voorschrijven. De leden van de fractie van de Partij
				 voor de Dieren willen weten of dat betekent dat er dus ondermeer veel meer
				 derde en vierde generatie antibiotica voorgeschreven werden dan op grond van
				 deze beroepsstandaarden zou mogen? Is het kabinet bereid om het rapport zo
				 spoedig mogelijk naar de Kamer te sturen? Zo ja, op welke termijn, zo nee,
				 waarom niet?
 Welke consequenties heeft dit onderzoek gehad voor de
				 betreffende dierenartsen? Is hen sancties opgelegd, en zo ja, hoe hoog waren
				 deze sancties? Deelt het kabinet de mening dat dit soort gedrag door
				 dierenartsen onaanvaardbaar is, en wederom aantoont dat de verantwoordelijkheid
				 voor het oplossen van de antibioticaproblematiek niet bij de sector zelf gelegd
				 kan worden? Deelt het kabinet de mening dat dit onverantwoordelijke gedrag door
				 dierenartsen tevens wederom aantoont dat er een ontkoppeling moet komen tussen
				 de functies van dierenarts en apotheker? Zo nee, waarom niet? Zo ja, is het
				 kabinet bereid deze knip onmiddellijk te realiseren voor de veeartsen?
 
 
 Het kabinet schrijft dat het aannemelijk is dat de eerste
				 voorgeschreven reductiedoelstelling, – 20% in 2011, behaald zal worden. Tevens
				 geeft het kabinet aan dat de exacte gegevens over het eerste halfjaar van 2011
				 pas eind dit jaar bekend worden. De leden van de fractie van de Partij voor de
				 Dieren willen weten op basis van welke gegevens het kabinet het aannemelijk
				 acht dat de reductiedoelstelling bereikt wordt. Als er nu al 80% van het
				 gebruik geregistreerd wordt, moet het toch met een druk op de knop mogelijk
				 zijn ook inzicht in deze gegevens te krijgen? Waarom is dat niet het geval, en
				 welk nut heeft een registratiesysteem als er maanden gewacht moet worden op
				 inzage in het voorschrijfgedrag? De leden van de fractie van de Partij voor de
				 Dieren willen een tussenstand van deze gegevens ontvangen, is het kabinet
				 hiertoe bereid? De 12% reductie over 2010 die het kabinet aanhaalt in zijn
				 brief is afkomstig van cijfers van de brancheverenigingvoor Fabrikanten en
				 Importeurs van Diergeneesmiddelen in Nederland (FIDIN), kan het kabinet dat
				 bevestigen? Vindt het kabinet FIDIN een betrouwbare verstrekker van gegevens,
				 gezien het belang dat zij vertegenwoordigen? Ook menen de leden van de fractie
				 van de Partij voor de Dieren dat de momenteel behaalde reductie in het gebruik
				 van antibiotica slechts een kwantitatieve reductie betreft, waarbij er een
				 verschuiving is te zien van eerste en tweede generatiemiddelen naar derde en
				 vierde generatie antibiotica, waardoor de resistentieproblematiek groter in
				 plaats van kleiner wordt. Kan het kabinet inzicht verschaffen in de mate van
				 verschuivingen van het gebruik van eerste en tweede naar derde en vierde
				 generatie middelen? Hoe beoordeelt het kabinet deze verschuivingen?
 Is het kabinet bereid zo snel mogelijk een verbod in te stellen
				 voor het gebruik van derde en vierde generatie middelen in de vee-industrie? De
				 leden van de fractie van de Partij voor de Dieren lezen in de brief dat het
				 kabinet slechts in Europees verband wil pleiten voor een (geleidelijk) verbod
				 op de inzet van deze derde en vierde generatie middelen en tevens voor het
				 verbod van het registreren van nieuwe soorten antibiotica voor gebruik in de
				 vee-industrie. Naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor de
				 Dieren is dit onacceptabel. Nederland heeft de grootste veedichtheid ter wereld
				 en in Europa het hoogste veterinaire antibioticagebruik. De
				 verantwoordelijkheid voor het oplossen van dit probleem ligt dus bij Nederland
				 zelf en kan niet afgeschoven worden op Europa. De Gezondheidsraad adviseert het
				 kabinet om op korte termijn een verbod in te stellen. Waarom neemt het kabinet
				 dit advies niet over? Het nemen van maatregelen in Europees verband neemt ook
				 in urgente situaties te veel tijd in beslag, zoals ook nu met de eurocrisis
				 weer blijkt. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen weten
				 welke belangen er volgens het kabinet in het geding komen als overgegaan wordt
				 op een nationaal verbod? Kan het kabinet de mogelijkheden aan geven om
				 nationaal een verbod op registratie van nieuwe middelen voor gebruik in de
				 vee-industrie af te kondigen en het gebruik van derde en vierde generatie
				 antibiotica in de vee-industrie te verbieden, los van de vraag of het kabinet
				 bereid is deze maatregelen te nemen?
 
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren lezen in
				 de brief dat het kabinet «het preventief gebruik van antibiotica onmogelijk
				 [heeft] gemaakt». Daarbij wijst het kabinet erop dat het dit al in december
				 2010 zou hebben geregeld. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
				 kunnen deze uitspraak niet goed rijmen.
 In de eerste plaats zien de leden van de fractie van de Partij
				 voor de Dieren een verschuiving optreden. In de brief van december 2010
				 waarnaar het kabinet verwijst als het zegt dat het kabinet het gebruik van
				 antibiotica onmogelijk heeft gemaakt, staat: «De toepassing van antibiotica in
				 groepen dieren zonder dat sprake is van klinisch zieke dieren (zogenaamde
				 preventieve behandelingen) zal in beginsel niet meer worden toegestaan.» Naar
				 mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren betekent
				 preventieve behandelingen «in beginsel niet meer toestaan» iets heel anders
				 dan «het onmogelijk maken» ervan. Hoe ziet het kabinet dat? Kan het kabinet
				 aangeven waar in de wet dit geregeld is en hoe hierop gehandhaafd wordt? In
				 antwoorden op mondelinge vragen van leden van de fractie van de Partij voor de
				 Dieren in september van dit jaar heeft de minister van VWS ook niet aangegeven
				 dat preventieve behandeling door het kabinet onmogelijk is gemaakt. Waarom
				 heeft de minister van VWS dat destijds niet gezegd en moet de Kamer dit voor
				 het eerst lezen in een brief, 1 jaar nadat deze maatregel zou zijn
				 genomen?
 In de tweede plaats willen de leden van de fractie van de
				 Partij voor de Dieren weten hoe het kabinet preventief gebruik van antibiotica
				 onmogelijk heeft gemaakt gezien de uitspraken van de toenmalig minister van
				 Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit uit 2007 dat je niet kunt komen tot het
				 onmogelijk maken van preventief antibioticagebruik, omdat dit feitelijk ook zou
				 betekenen dat je geen koppelbehandelingen meer zou kunnen toestaan? Kan het
				 kabinet aangeven of koppelbehandelingen niet meer toegestaan zijn? Kan het
				 kabinet toelichten waar in de wet dit geregeld is en hoe hierop gehandhaafd
				 wordt?
 
 
 Graag krijgen de leden van de fractie van de Partij voor de
				 Dieren inzicht in de toezichtrol van de nVWA op het gebruik van antibiotica in
				 de vee-industrie. Op welke wijze wordt dit momenteel vormgegeven? Waar wordt de
				 € 1 miljoen die hiervoor is uitgetrokken aan besteed, hoeveel personeel (in
				 fte) is er beschikbaar voor handhaving en hoe worden deze mensen ingezet?
 Ook willen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
				 graag weten wat de stand van zaken is met betrekking tot het uitbannen van
				 gemedicineerd veevoeder. Blijft het overigens wel toegestaan om antibiotica toe
				 te dienen via het drinkwater? Hoe verhoudt zich dit tot het onmogelijk maken
				 van het preventief toedienen van antibiotica?
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren krijgen
				graag een reactie op het onderzoek van Ine van der Fels-Klerx van het
				Rijksinstituur voor voedselveiligheid (RIKILT), waaruit blijkt dat
				varkenshouders met grote varkensbedrijven in een gebied met veel varkens meer
				antibiotica verbruiken dan gemiddeld. Ook bleek uit het onderzoek dat bedrijven
				met zowel varkens als andere dieren meer antibiotica gebruiken dan
				gespecialiseerde varkensbedrijven. Deze «gemengde bedrijven» vormen, naast
				het risico op resistente bacteriën, ook een groot risico op het ontstaan van
				nieuwe virussen. Dit heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
				(RIVM) bevestigt. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen
				dan ook dat er een verbod op dit soort «gemengde bedrijven» komt en vragen
				het kabinet dit snel in wetgeving om te zetten, is het daartoe bereid? Zo nee,
				waarom niet en op welke manier acht het kabinet het grote risico van het
				ontstaan van een nieuwe virusvariant aanvaardbaar?
 
 Tot slot willen de leden van de fractie van de Partij voor de
				 Dieren opmerken dat de door het kabinet vastgestelde reductiedoelen met
				 betrekking tot antibiotica volstrekt onvoldoende zijn om te komen tot een
				 aanpak van het enorme probleem van de resistentieontwikkeling. De leden van de
				 fractie van de Partij voor de Dieren bepleiten, samen met de GGD, voor een
				 reductiedoelstelling van – 90% in plaats van – 50% in 2013. Is het kabinet bereid
				 de doelstelling aan te scherpen? Zo nee, waarom niet en hoe verhoudt zich dit
				 tot de enorme kosten die in de toekomst gemaakt zullen worden in de zorg als
				 resultaat hiervan? Kan het kabinet aangeven hoeveel extra kosten er in de zorg
				 zijn gemaakt sinds de veegerelateerde MRSA- en ESBL-bacteriën?
 Naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor de
				 Dieren kan er alleen voor worden gezorgd dat de veehouderij in Nederland geen
				 levensgroot risico meer vormt voor de volksgezondheid door haar drastisch te
				 hervormen. Alle onderzoeksrapporten geven aan dat er een systeemverandering
				 dient te komen in de intensieve veehouderij. Geen megastallen, geen
				 snelgroeiende rassen die alleen met behulp van enorme hoeveelheden medicijnen
				 op de been gehouden kunnen worden, maar robuuste dieren die in kleine aantallen
				 bij elkaar gehouden worden, waardoor hun gezondheid en welzijn, en daarmee dat
				 van de Nederlandse bevolking, kan worden gegarandeerd. De leden van de fractie
				 van de Partij voor de Dieren krijgen graag een reactie van het kabinet op dit
				 punt.
 
 Q-koorts
 
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben
				geconstateerd dat het kabinet bijna alle maatregelen die zijn genomen heeft
				teruggedraaid en doet alsof de epidemie die duizenden mensen ziek heeft gemaakt
				en het leven heeft gekost aan ten miste 19 mensen al ver in het verleden ligt.
				De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden dit beleid
				volstrekt onverantwoord. Het opheffen van de maatregelen die zijn genomen bij
				een epidemie kan naar mening van leden van de fractie van de Partij voor de
				Dieren alleen als er een structurele oplossing is gekomen voor het voorkomen
				van een epidemie. Welke structurele maatregel is er volgens het kabinet
				genomen?
 Het opheffen van de bouwstop en het uitbreidingsverbod is ook
				zeer tegen de wens van de patiëntenvereniging, bestuurlijke partners, de
				Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de GGD. Vindt het kabinet dat er
				voldoende geluisterd is naar deze belangrijke partners? De leden van de fractie
				van de Partij voor de Dieren zijn van mening dat er blind tegemoet wordt
				gekomen aan de wensen van de sector. Zij hebben vernomen dat de provincie
				Noord-Brabant de bouwstop wel in stand houdt en hebben hier grote waardering
				voor en vragen het kabinet de afschaffing van het uitbreidingsverbod per direct
				weer terug te draaien. Ook krijgen deze leden graag inzicht in welke aanvragen
				er momenteel liggen voor nieuwe vestiging en uitbreiding van geitenstallen. Kan
				het kabinet daar inzicht in verschaffen? Zo nee, is het kabinet bereid dit te
				inventariseren bij de provincies en gemeenten en daar voor 1 december 2011
				helderheid over te geven? Naar mening van de leden van de fractie van de Partij
				voor de Dieren zijn de effecten van de vaccinatiecampagne onvoldoende duidelijk
				om nu al bijna alle afzonderingsverplichtingen af te schaffen en vragen het
				kabinet om een wetenschappelijke onderbouwing van de versoepeling van de
				maatregelen. De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn van
				mening dat er een adequaat schadefonds in het leven geroepen moet worden om de
				slachtoffers van de Q-koorts te compenseren en gaan hier graag nader in debat
				over met de minister VWS, conform de toezegging hierover.
 
 
 
 
 II.
 REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS EN DE MINISTER
 
 Inleiding
 Hierbij reageren wij op de inbreng de leden van uw Kamer in het
				schriftelijk overleg over antibioticagebruik in de veehouderij en dierziekten
				zoals vastgesteld op 27 oktober jongstleden. Voor onze algemene visie op
				antibioticaresistentie en veehouderij verwijzen wij u naar onze brief van
				24 oktober jongstleden2Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 683, nr. 105. en de door ons toegezegde brief (novemberbrief) die
				later deze maand aan uw Kamer zal worden verzonden voor het AO over dit
				onderwerp van 1 december aanstaande. In die laatste brief zal ook de stand van
				zaken van relevante toezeggingen en moties worden besproken.
 
 
 I.
 Antibioticaresistentie en veehouderij
 
 Advies van de
				 Gezondheidsraad
 De leden van de fracties van de PvdA en PvdD vragen naar de
				 implementatie van de aanbevelingen van de Gezondheidsraad. Hiervoor verwijzen
				 wij naar onze reactie op het advies van de Gezondheidsraad van 22 september
				 jongstleden3Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 683, nr. 104. en de brief van 24 oktober. Voor zover mogelijk
				 is daarin een indicatie van het tijdpad gegeven. Op de adviezen over 3e en 4e
				 generatie cefalosporinen komen wij hieronder terug bij de beantwoording van de
				 vragen over een verbod op moderne antibiotica. Voor de overige middelen gelden
				 de aanbevelingen voor de langere termijn, waarbij de Gezondheidsraad stelt dat
				 een alternatief op korte termijn niet voorhanden is of therapeutisch gebruik
				 bij individuele dieren ook op langere termijn mogelijk moet blijven.
 Registratie van het
				 antibioticumgebruik
 PvdA vraagt of al het antibioticumgebruik via veehouders en
				 dierenartsen geregistreerd wordt. De fracties van D66 en de PvdD vragen naar de
				 betrouwbaarheid van het registratiesysteem, en de mogelijkheden die de nieuwe
				 Voedsel en Waren autoriteit (nVWA) krijgt om inzage te krijgen in de
				 geregistreerde gegevens. De fractie van de PvdD vraagt daarnaast of de overheid
				 bereid is om zelf een centraal registratiesysteem op te zetten.
 De centrale registratie van antibioticagebruik door veehouders
				 is geregeld via de autonome verordeningen voor centrale registratie en
				 verantwoording van antibioticagebruik van het productschap voor Vee en Vlees
				 (PVV) en het productschap voor Pluimvee en Eieren (PPE). Deze verordeningen
				 zijn in september 2011 vastgesteld. Op grond van deze productschapverordeningen
				 zijn veehouders in de varkens-, kalver-, rundvee- en vleeskuikensector
				 verplicht om hun antibioticagebruik centraal te registreren. De veehouder moet
				 onder andere de volgende gegevens registreren: de adresgegevens van de
				 veehouder, de naam en registratienummer van zijn dierenarts, het type en
				 hoeveelheid van de geleverde antibiotica en de datum waarop de antibiotica zijn
				 geleverd. Hiermee is de verplichting tot registratie voor alle veehouders in
				 die sectoren publiekrechtelijk vastgelegd en geldt deze ook voor bedrijven die
				 niet deelnemen aan de private kwaliteitssystemen. In de praktijk wordt deze
				 registratie op verzoek van de veehouder uitgevoerd door de dierenarts van de
				 betreffende veehouder. Mede gelet op overwegingen over de eigen
				 verantwoordelijkheid van partijen, draagvlak en uitvoeringslasten overwegen wij
				 daarom thans niet om als rijksoverheid een centraal registratiesysteem op te
				 zetten.
 Wij zijn het met genoemde fracties eens dat transparantie van
				 het antibioticagebruik via een betrouwbaar registratiesysteem een essentieel
				 uitgangspunt is voor de uitvoering van het beleid. Om nader inzicht te krijgen
				 in de volledigheid en betrouwbaarheid van het systeem voert KPMG in opdracht
				 van de SDa een audit uit. Deze audit bestaat uit drie fases. De SDa zal ons het
				 rapport over de eerste inventariserende fase toesturen zodra het is afgerond.
				 Wij zullen in de novemberbrief op basis van het rapport over de eerste fase
				 nader ingaan op de vraag in welke mate het registratiesysteem al voldoende en
				 betrouwbare gegevens levert, en hoe eventuele verbeterpunten moeten worden
				 opgepakt.
 De veehouderijsectoren en de KNMvD (Koninklijke Nederlandse
				 Maatschappij voor Diergeneeskunde) hebben toegezegd dat zij de SDa in staat
				 zullen stellen om veelvoorschrijvers en veelgebruikers te kunnen doorgeven aan
				 de nVWA, als door de private kwaliteitssystemen ingezette verbetertrajecten
				 onvoldoende resultaat hebben. De mogelijkheden om deze beschikbaarstelling
				 juridisch vorm te geven worden thans door betrokken partijen uitgewerkt.
 De leden van de D66-fractie vragen zich af of gegevens over
				 antibioticumgebruik en benchmarking beschikbaar zijn voor alle partijen in de
				 voedselkolom, zodat spaarzaam antibioticumgebruik een kwaliteitskenmerk zou
				 kunnen zijn. Wij merken op dat gegevens op individueel niveau alleen kunnen
				 worden gebruikt voor het doel waarvoor ze verzameld worden, namelijk
				 benchmarking, zoals dat ook geldt bij bijvoorbeeld de Belastingdienst. Gebruik
				 door niet in de verordening genoemde derden en of andere doelen zoals een
				 kwaliteitskeurmerk past hier niet in. De productschappen zouden hun
				 verordeningen aan kunnen passen zodat gegevens ook voor andere doelen
				 beschikbaar komen, zoals zij dat nu ook doen ten behoeve van gebruik door SDa
				 en nVWA.
 Stichting
				 Diergeneesmiddelenautoriteit
 De leden van VVD vragen naar de wijze waarop het kabinet de
				 onafhankelijkheid van de SDa denkt te gaan vormgeven en waarborgen. Bij de
				 beantwoording van deze vraag willen wij voorop stellen dat wij, zoals
				 uiteengezet in onze brief van 24 oktober, ook grote waarde hechten aan de
				 onafhankelijkheid van de SDa. Om reden van draagvlak en beperking van
				 uitvoeringslasten hechten wij daarnaast aan de positie van de SDa als
				 onafhankelijke, privaatrechtelijke stichting.
 De stichting heeft zelf haar onafhankelijkheid statutair
				 geborgd op twee niveaus: bestuur en expertcommissie. Aan bestuursleden wordt de
				 voorwaarde gesteld dat zij zonder last of ruggespraak hun functie kunnen
				 uitoefenen en dat zij geen belangen in de sectoren hebben. Het expertpanel
				 bestaat uit onafhankelijke wetenschappers en functioneert onafhankelijk van het
				 bestuur. Om toe te zien op de onafhankelijke positie van de SDa stellen we een
				 commissie van toezicht in om de overheid extra inzicht te bieden in het
				 functioneren van de SDa, de mate waarin doelstellingen worden gehaald en het
				 maatschappelijk belang wordt gediend.
 Doelstellingen en afname
				 gebruik
 De leden van de SP-fractie willen weten welke reductie van het
				 antibioticagebruik het kabinet wenselijk acht vanuit het oogpunt van
				 volksgezondheid. De Gezondheidsraad concludeert dat het gebruik van antibiotica
				 in de veehouderij bijdraagt aan het resistentieprobleem bij de mens omdat
				 resistente bacteriën van dier naar mens kunnen worden overgedragen. De
				 bijdrage van resistentieontwikkeling in de veehouderij aan de gehele humane
				 resistentieproblematiek is niet goed te bepalen. Naar oordeel van de
				 Gezondheidsraad zijn er duidelijke aanwijzingen dat de kans op
				 antibioticaresistentie in de veehouderij groeit met een toenemende omvang en
				 frequentie van antibioticagebruik. Daarom vindt het kabinet dat het gebruik van
				 antibiotica in de veehouderij drastisch teruggebracht moet worden.
 De leden van de PvdA vragen naar een onderbouwing van de afname
				 van het antibioticumgebruik, naar illegaal gebruik van antibiotica en hoe de
				 urgentie van de vermindering van antibioticaresistentie gerijmd kan worden met
				 de doelen van 20% en 50% reductie. De leden van de PvdD-fractie bepleiten een
				 reductiedoelstelling van – 90% in plaats van 50% in 2013 en vragen hoe zich dit
				 verhoudt tot de kosten die in de toekomst gemaakt zullen worden als resultaat
				 hiervan.
 De gerapporteerde afname van het antibioticumgebruik is
				 gebaseerd op cijfers van de MARAN-rapportage, die door het Landbouw-economisch
				 Instituut (LEI) van de WUR wordt opgesteld (zie http://www.maran.wur.nl). Die
				 cijfers geven aan dat de betrokken partijen op koers liggen om de geformuleerde
				 doelstelling voor 2011 te halen. Bij de suggestie van de leden van de PvdA dat
				 de doelstellingen van 20% en 50% niet ambitieus genoeg zijn, merken wij op dat
				 wij de doelstellingen zien als minimum. Betrokken partijen spannen zich in om
				 waar mogelijk verder te reduceren. Wij hebben gekozen voor ambitieuze en
				 haalbare doelstellingen, waar betrokken partijen forse inspanningen voor moeten
				 leveren. Verdere reductie daarna is nodig. Op de lange termijn (ook na 2013)
				 zetten wij ons in voor een structureel laag gebruik van antibiotica in de
				 veehouderij. Dat een structureel laag gebruik van antibiotica mogelijk is,
				 blijkt uit de resultaten die voorlopers laten zien. Om dit te bereiken moet
				 worden gewerkt aan een structurele verbetering van de diergezondheid via onder
				 andere aanpassing van stal- en managementsystemen.
 Illegaal gebruik is per definitie moeilijk in kaart te brengen.
				 Op dit moment is de divisie Inlichtingen- en Opsporingsdienst (IOD) van de nVWA
				 aan het onderzoeken of een gefundeerde extrapolatie kan worden
				 gegenereerd.
 De leden van de D66-fractie vragen naar de uitwerking van de
				 reductiedoelstellingen, en meer specifiek of een absolute doelstelling niet
				 beter is dan een relatieve doelstelling (reductie ten opzichte van 2009). Wij
				 hebben aan de SDa gevraagd om mogelijkheden voor de precisering van de
				 reductiedoelstellingen en zullen u conform toezegging in de novemberbrief
				 daarover informeren.
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen
				 naar de grondslag van de verwachting dat de eerste voorgeschreven
				 reductiedoelstelling van 20% wordt behaald. De leden van de PvdA vragen welke
				 maatregelen klaarliggen als de 20% niet gehaald wordt. Het kabinet acht het
				 aannemelijk dat de reductiedoelstelling voor 2011 wordt gehaald op grond van
				 zowel de verkoopcijfers over 2010, die 12% lager zijn dan in het referentiejaar
				 2009, als de gebruikcijfers over 2010, zoals verzameld op een steekproef van
				 bedrijven. Die cijfers laten een gunstig beeld zien. Daarom zijn maatregelen
				 voor wanneer de reductie van 20% niet gehaald wordt, niet aan de orde.
 Naast de kwantitatieve reductiedoelstellingen van minimaal 20%
				 en 50% moeten ook kwalitatieve doelstellingen worden gesteld. Aan de SDa is
				 gevraagd om mogelijkheden voor specificering van de normen, onder andere per
				 diersoort en per groep middelen. Wij zullen u conform toezegging in de
				 novemberbrief over de stand van zaken informeren.
 Omdat gegevens uit verschillende systemen bij elkaar gebracht
				 moeten worden, is het op dit moment nog niet mogelijk om met een druk op de
				 knoop alle cijfers te produceren. Wij verwachten half november de gegevens over
				 het eerste halfjaar van 2011, die dan ook de laatste tussenstand weergeven. De
				 verkoopcijfers zijn zoals de PvdD veronderstelt inderdaad afkomstig van FIDIN,
				 de gebruikcijfers zijn afkomstig van een steekproef van bedrijven die het LEI
				 uitvoert.
 De leden van de fractie van de PvdD vragen naar verschuivingen
				 in gebruik naar derde en vierde generatie antibiotica. Voor de cijfers over
				 verschuivingen binnen het gebruik van verschillende groepen diergeneesmiddelen
				 verwijzen wij naar de eerdergenoemde MARAN-rapportage. Die cijfers wijzen uit
				 dat ook het totale gebruik van 3e en 4e generatie
				 cefalosporinen en fluoroquinolonen is gedaald. Wij delen dan ook niet de
				 conclusie van de PvdD dat de algemene reductie in het antibioticumgebruik (ook
				 van derde en vierde generatie cefalosporinen en van fluoroquinolonen) zal
				 leiden tot een toename van de resistentieproblematiek. Wel zijn wij van mening
				 dat een sterkere reductie van het gebruik van die middelen noodzakelijk is,
				 vandaar de specifieke maatregelen naar aanleiding van het advies van de
				 Gezondheidsraad en het verzoek aan de SDa voor specificering van normen.
 
 De leden van de fractie van de PvdD vragen naar de extra
					 kosten die er in de zorg zijn gemaakt sinds de veegerelateerde MRSA- en
					 ESBL-bacteriën.
 Voor de extra kosten die in de zorg worden gemaakt voor het
					 screenen en het in toom houden van de veegerelateerde MRSA willen wij u
					 verwijzen naar de beantwoording van de vragen van het Kamerlid Thieme (PvdD)
					 over de opnamestops in Nederlandse ziekenhuizen door besmettingen met de
					 MRSA-bacterie, die veelal is terug te voeren naar veegerelateerd antibiotica
					 gebruik4 Aanhangsel van de Handelingen, 2011–2012, nr. 489.. Hierin geven wij aan dat deze extra kosten in
					 2010 naar schatting 400 000 euro bedroegen. Overigens heeft de Gezondheidsraad
					 in haar advies «Antibiotica in de veeteelt en resistente bacteriën bij
					 mensen» geadviseerd de nu geldende maatregelen te handhaven. De herkomst van
					 een ESBL-producerende bacterie is erg moeilijk te herleiden. Hierdoor is het
					 ramen van de extra kosten in de zorg naar aanleiding van veegerelateerde
					 ESBL-producerende bacteriën niet goed mogelijk.
 
 Toelating antibiotica
 De leden van de fracties van de PvdA en PvdD vragen naar een
				 verbod op moderne antibiotica die ook in de humane gezondheidszorg worden
				 toegepast. De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar het opstellen van
				 een zwarte lijst. Wij staan achter het advies van de Gezondheidsraad inclusief
				 de inperking van veterinair gebruik van bepaalde middelen. Hiervoor verwijzen
				 wij naar onze brief van 22 september. De implementatie van de adviezen zal een
				 gezamenlijke inspanning van alle betrokken actoren vergen.
 Voor de mogelijkheid van een verbod op of een «zwarte lijst»
				 met moderne antibiotica van overheidswege wijzen wij op het volgende. De
				 regelgeving rond de markttoelating van diergeneesmiddelen is Europees bepaald.
				 Een absoluut verbod op een in Europa toegelaten middel is dan ook niet
				 mogelijk. De maatregelen die wij wel nationaal kunnen nemen, met name om het
				 gebruik van bepaalde middelen sterk in te perken, hebben wij in genoemde brief
				 uiteen gezet. Binnenkort start een herziening van de
				 Diergeneesmiddelenrichtlijn. In de brief van 22 september geven wij in reactie
				 op het advies van de Gezondheidsraad al aan ons Europees in te zetten voor de
				 implementatie van een aantal adviezen, waaronder de reservering van moderne en
				 nieuwe antibiotica voor humane toepassing.
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de situatie
				 waarin geen veterinaire middelen zijn toegelaten voor een bepaalde besmetting.
				 Voordat een diergeneesmiddel bij voedselproducerende dieren mag worden
				 toegepast, moet de werkzame stof op veiligheid zijn beoordeeld. Zodra een
				 veestapel besmet is met een bacterie die ongevoelig is voor de beoordeelde
				 veterinaire antibiotica zijn de dieren uitbehandeld. De uiterste consequentie
				 daarvan kan zijn dat de dieren sterven of moeten worden gedood, al zal zich dat
				 in de praktijk zelden voordoen. Zo mogen carbapenems niet bij
				 voedselproducerende dieren worden gebruikt, ook niet via de zogenoemde
				 cascaderegeling. Zoals aangegeven in onze reactie op het advies van de
				 Gezondheidsraad willen wij ook voor de toekomst voorkomen dat middelen als
				 carbapenems veterinair worden toegepast.
 Preventief gebruik en
				 gevoeligheidsbepaling
 De leden van de fractie van de PvdA, CDA, GroenLinks en PvdD
				 vragen naar het verbod op preventief gebruik van antibiotica. De
				 Gezondheidsraad stelt in haar advies dat verschillende middelen voor preventief
				 en systematisch gebruik bij dieren moeten worden uitgesloten. In de brief van
				 8 december 20105 Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 683, nr. 65. staat onder andere aangekondigd dat de toepassing
				 van antibiotica in groepen dieren zonder dat sprake is van klinisch zieke
				 dieren niet meer wordt toegestaan.
 Hiertoe hebben wij in maart opdracht gegeven de
				 gebruiksvoorschriften van de toegelaten antibiotica aan te passen en de term
				 «preventie» in de indicatie te schrappen. In Nederland geldt de wettelijke
				 verplichting om toe te dienen conform deze gebruiksvoorschriften. Indien
				 hiervan wordt afgeweken, kan handhavend worden opgetreden. De preventieve
				 toepassing van antibiotica bij een groep gezonde dieren is met de aanpassing
				 van de gebruiksvoorschriften derhalve niet meer toegestaan. Behandeling van een
				 koppel dieren is wel nog toegestaan indien ziekteverschijnselen bij een aantal
				 dieren in het koppel zijn vastgesteld. Dit kan noodzakelijk zijn om de
				 verspreiding van besmettelijke ziektes te voorkomen, waarbij de overige dieren
				 onnodig leed wordt bespaard. Het is inderdaad waar dat in dat geval binnen een
				 koppel dieren niet alle dieren ziekteverschijnselen vertonen. Er is geen grens
				 vastgelegd voor de verhouding van het aantal zieke en gezonde dieren. Het is
				 aan de dierenarts om op zorgvuldige wijze een diagnose te stellen en te
				 adviseren over de behandeling en over maatregelen om de verspreiding van
				 ziekten tegen te gaan.
 De nVWA ziet erop toe dat koppelbehandeling plaatsvindt conform
				 de genoemde gebruiksvoorschriften. Bij geconstateerde overtreding van de
				 voorschriften wordt handhavend opgetreden. Bij twijfelgevallen over de
				 zorgvuldigheid waarmee tot behandeling is overgegaan, wordt de zaak voorgelegd
				 aan het Veterinair Tuchtcollege.
 De 3e en 4e generatie cefalosporinen die
				 veterinair zijn toegelaten, mogen alleen worden toegepast bij de behandeling
				 van individuele zieke dieren. De behandeling van een koppel dieren waarin zich
				 ook gezonde individuen bevinden, is met deze middelen dan ook niet
				 toegestaan.
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de verplichte
				 gevoeligheidsbepaling. Zoals al aangekondigd in onze brief van 22 september in
				 reactie op het advies van de Gezondheidsraad zal de verplichting om voorafgaand
				 aan de behandeling een gevoeligheidsbepaling uit te voeren gaan gelden voor de
				 toepassing van antibiotica die behoren tot de groepen 3e en
				 4e generatie cefalosporinen en fluoroquinolonen. Daarnaast zal de
				 verplichte gevoeligheidsbepaling gaan gelden voor alle niet-veterinair
				 toegelaten humane middelen, zoals carbapenems, die in uitzonderingsgevallen bij
				 gezelschapsdieren zouden kunnen worden toegepast. De verplichting zal gelden
				 voor alle diersoorten. Verder verwijzen wij u in dit verband naar bovengenoemde
				 reactie op het advies van de Gezondheidsraad.
 De leden van de fractie van het CDA vragen bij het preventief
				 gebruik ook naar droogzetters. Ook bij antibiotica die als «droogzetter»
				 worden gebruikt hebben wij de term preventie geschrapt uit de bijsluiter, waar
				 de Europese bepalingen dat toelaten.
 De aanpassing van de bijsluiter houdt in dat de middelen alleen
				 met een specifieke aanleiding mogen worden gebruikt voor de behandeling van
				 (sub)klinische infecties. De noodzaak van het gebruik moet op zorgvuldige wijze
				 zijn onderbouwd.
 Regulering door de sectoren
 De leden van de fractie van de PvdA vragen welke stappen in de
				 sectoren gezet zijn om het gebruik van antibiotica te reguleren. In de
				 productschapverordeningen voor registratie en verantwoording antibioticagebruik
				 voor de varkens, vleeskalver, runder en vleeskuikenhouderij is de bepaling
				 opgenomen dat de veehouder zijn bedrijf voert conform het in samenwerking met
				 zijn dierenarts opgestelde bedrijfsgezondheidsplan en bedrijfsbehandelplan. In
				 het bedrijfsbehandelplan is opgenomen op welke wijze antibiotica op het bedrijf
				 worden ingezet. De inzet van antibiotica moet gebaseerd zijn op de meest
				 recente formularia van de KNMvD. Afhankelijk van de sector wordt hierop
				 toegezien door het productschap of het private kwaliteitssysteem.
 Het kwaliteitssysteem IKB varken bereidt een besluit voor om
				 per 1 januari 2012 het gebruik van derde en vierde generatie cefalosporinen en
				 fluoroquinolonen te verbieden. Bij dit kwaliteitsysteem is 98% van de
				 varkenshouders aangesloten. Controle op de eisen van het private
				 kwaliteitssysteem worden uitgevoerd door de certificerende instelling.
 Per 1 oktober 2011 zijn nieuwe voorschriften opgenomen in het
				 kwaliteitssysteem IKB vleeskalveren. Met deze voorschriften mogen dierenartsen
				 alleen onder bepaalde voorwaarden cefalosporinen, (fluoro)quinolonen en de
				 langwerkende macroliden inzetten bij vleeskalverenbedrijven. Zo mogen
				 cefalosporinen alleen worden ingezet bij individuele behandeling van kalveren,
				 en nooit voor een (deel) koppelbehandeling. Bovendien mogen cefalosporinen pas
				 worden ingezet als een eerste behandeling met een ander diergeneesmiddel geen
				 of onvoldoende effect heeft. Circa 98% van de vleeskalveren valt onder de IKB
				 regeling. De certificerende instantie (SKV) voert controles uit op het correct
				 gebruik van bovenstaande in het kader van het IKB kwaliteitssysteem.
 
 In het kwaliteitssysteem van de melkveehouderij is vastgelegd
					 dat de dierenarts alleen die middelen voor bepaalde aandoeningen mag
					 voorschrijven die in het formularium van de KNMvD zijn opgenomen. Het gebruik
					 van derde en vierde generatie cefalosporinen als droogzetter is in het
					 formularium niet opgenomen.
 De dierenarts kan bij hoge uitzondering deze middelen
					 voorschrijven als na een gevoeligheidsbepaling blijkt dat er geen alternatief
					 voorhanden is. De certificerende instelling Qlip houdt toezicht op naleving van
					 de eisen uit de kwaliteitssystemen in de zuivel. Het COKZ houdt toezicht op
					 deze systemen door middel van het principe «toezicht op controle».
 
 Dierenarts
 De leden van de fracties van de PvdA, SP, Groenlinks, D66 en de
				 Partij voor de Dieren hebben vragen over de positie van de dierenarts, de rol
				 van professionele richtlijnen (hiertoe behoren onder andere de formularia) en
				 het ontkoppelen van het voorschrijven en verkopen van antibiotica door de
				 dierenarts.
 Wij hebben laten onderzoeken welke maatregelen of combinatie
				 van maatregelen voor een meer onafhankelijke positie van de dierenarts kunnen
				 zorgen. De mogelijk toegevoegde waarde van ontkoppeling wordt daarin
				 meegenomen. Het onderzoek wordt momenteel afgerond. In onze novemberbrief komen
				 wij conform toezegging op dit onderwerp terug.
 Handhaving en toezicht
 De leden van de fractie van de VVD vragen in welk geval sprake
				 is van een strafbaar feit, als de nVWA gegevens van veehouders en dierenartsen
				 ontvangt die onevenredig veel antibioticum gebruiken respectievelijk
				 voorschrijven. Wij merken op dat een hoog antibioticumgebruik op zichzelf geen
				 overtreding is, mits voorschrijven en toediening conform de voorschriften over
				 toepassing, gebruik en registratie van antibiotica plaatsvinden. Een hoog
				 antibioticumgebruik kan voor de nVWA wel mede aanleiding zijn voor nadere
				 inspectie en controle op de naleving van de Diergeneesmiddelenwet en de Wet
				 uitoefening diergeneeskunde.
 De leden van de fractie van de PvdA vragen wat strenger
				 toezicht op gebruik van derde en vierde generatie cefalosporinen inhoudt, hoe
				 gecontroleerd wordt of de gevoeligheidsbepaling is uitgevoerd en welke sancties
				 er zijn.
 
 Strenger toezicht op derde en vierde generatie cefalosporinen
					 houdt in dat de nVWA in 2011 en 2012 meer capaciteit beschikbaar stelt om ook
					 specifiek toezicht te houden op pluimveebedrijven op het gebruik van deze
					 middelen, die niet voor pluimvee geregistreerd zijn. Of een
					 gevoeligheidsbepaling is uitgevoerd, kan worden gecontroleerd aan de hand van
					 de administratie van de dierenarts.
 Bij een overtreding van voorschriften zal handhavend worden
					 opgetreden.
 Bij twijfelgevallen over de zorgvuldigheid waarmee tot
					 behandeling is overgegaan, zal de zaak worden voorgelegd aan het Veterinair
					 Tuchtcollege.
 
 De strafbare feiten uit de diergeneesmiddelenwetgeving zijn
				 strafbaar gesteld in de Wet op de Economische Delicten. Het betreft doorgaans
				 feiten waarop een maximum boete van de 6de categorie (maximaal
				 76 000 Euro) en een gevangenisstraf van ten hoogste 6 jaar staat. In de
				 praktijk komt dit echter meestal uit op boetes van tussen de 250 en 1 500
				 Euro. Sancties jegens de dierenarts op grond van het tuchtrecht kunnen zijn een
				 waarschuwing, berisping, een boete van ten hoogste 19 000 Euro en een gehele
				 of gedeeltelijke schorsing of ontzegging van de bevoegdheid tot uitoefening van
				 de diergeneeskunde.
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of
				 bij project poortwachter meer 3de en 4de generatie
				 antibiotica werden voorgeschreven dan op basis van de beroepsstandaarden zou
				 mogen, of het rapport naar de Kamer gestuurd kan worden en welke consequenties
				 de resultaten van het project hebben gehad voor de dierenartsen. De nVWA heeft
				 het voorschrijven van antibiotica door dierenartsen in de varkenshouderij
				 onderzocht met gegevens uit 2009. Het rapport is te vinden op de site van de
				 nVWA en is als bijlage bij deze brief gevoegd.6 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. In dit onderzoek is het voorschrijfgedrag van 66
				 varkensdierenartsen bij 83 varkenshouders geanalyseerd. Dit onderzoek liet
				 inderdaad zien dat 3de en 4de generatie antibiotica in te veel gevallen
				 onzorgvuldig voorgeschreven en toegepast werden.
 Het doel van het project was om een beeld te krijgen van het
				 voorschrijfgedrag door dierenartsen en het gebruik in de praktijk. Het
				 onderzoek heeft geen consequenties gehad voor betrokken veehouders en
				 dierenartsen. Zonder open dialoog was het minder goed mogelijk geweest
				 inzichtelijk te maken wat redenen waren om regelgeving niet na te leven. Bij de
				 voorbereiding van het project (in 2009) is daarom besloten niet handhavend op
				 te treden. De nVWA herhaalt het onderzoek in de varkenshouderij in 2012 op
				 basis van gegevens over 2011. Nog dit jaar voert de nVWA een vergelijkbaar
				 project uit in de pluimveehouderij om het voorschrijfgedrag van
				 pluimveedierenartsen te toetsen. Indien de nVWA in de huidige en toekomstige
				 onderzoeken overtredingen constateert, wordt direct strafrechtelijk en/ of
				 tuchtrechtelijk opgetreden.
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet het
				 standpunt deelt van de commissie Van Doorn over de corrigerende werking van het
				 tuchtrecht, dan wel of daar een onderzoek naar moet komen. Wij hebben opdracht
				 gegeven voor een onderzoek naar de positie van de dierenarts, waarin ook
				 gekeken is naar het veterinaire tuchtrecht. Dat onderzoek wordt nu afgerond.
				 Wij komen hier in de novemberbrief op terug.
 De leden van de fractie van de PvdA geven aan dat streng
				 toezicht moet plaatsvinden op het voorkomen van antibiotica in vlees voor
				 menselijke consumptie. Dit toezicht is er. Vlees en andere producten worden
				 veelvuldig getest op het voorkomen van antibiotica residuen. Voor residuen van
				 antibiotica gelden reeds strenge veiligheidsnormen, de zogenoemde Maximale
				 Residu Limieten (MRL). Gekeken wordt of de wettelijk vastgestelde wachttermijn
				 (periode tussen laatste toediening van antibiotica en het produceren van
				 dierlijke producten voor consumptie) is aangehouden en of de MRL niet zijn
				 overschreden.
 De leden van de fractie van D66 vragen naar een onderbouwing
				 van de 1 miljoen Euro aan middelen voor toezicht aan de hand van concrete
				 beleidsresultaten die hiermee bereikt kunnen worden, (bijvoorbeeld toegenomen
				 pakkans of aantal inspecties). Ook de leden van de fractie van de Partij voor
				 de Dieren vragen waarvoor de 1 miljoen Euro extra voor toezicht op het
				 antibioticumgebruik in de veehouderij wordt ingezet.
 Het bedrag van 1 miljoen Euro wordt ingezet voor toezicht en de
				 handhaving op het domein diergeneesmiddelen bij de nVWA, wat betekent dat dit
				 domein wordt uitgebreid met 8 fte die zich specifiek op toezicht en handhaving
				 op antibioticumgebruik richten. In totaal wordt in 2011 en 2012 24 fte ingezet
				 op het Domein diergeneesmiddelen. Het verscherpte toezicht moet leiden tot een
				 hogere pakkans in combinatie met een sanctie die binnen kortere tijd na
				 constatering van het feit geëffectueerd wordt. Het verscherpte toezicht wordt
				 met behulp van risicogebaseerde controles en effectmetingen uitgevoerd. Na elk
				 project wordt gekeken hoe het toezicht heeft bijgedragen aan de
				 reductiedoelstelling.
 
 De intensivering is in 2011 onder andere ingezet op
					 verscherpt toezicht op de volgende punten.
 
 
 –
 Registratie en gebruik diergeneesmiddelen freeriders in
						 de varkenshouderij
 
 
 –
 Gebruik derde en vierde generatie middelen op
						 kuikenbroederijen,
 
 
 –
 Voorschrijfgedrag van dierenartsen op
						 vleeskuikenbedrijven,
 
 
 –
 Antibioticumgebruik bij witvleeskalveren
 
 
 –
 Antibioticumgebruik op vleeskuikenbedrijven
 
 
 –
 Fabrikanten van gemedicineerde diervoeders
 
 
 –
 Invulling formulier «Voedsel Keten Informatie»op
						 slachterijen
 
 
 Tevens wordt een onderzoek naar illegale handel afgerond.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de internethandel
				 in geneesmiddelen zal worden aangepakt. De nVWA heeft sinds enige jaren een
				 speciaal team dat zich volledig richt op internethandel. In 2010 is het aantal
				 internetrechercheurs verhoogd van 2 naar 3. De handel in (grondstoffen van)
				 antibiotica vormt één van de speerpunten. Daarnaast heeft de nVWA zogenaamde
				 Internet Save Points (ISP) ingericht. Door deze ISP te gebruiken kan de
				 toezichthouder «onzichtbaar» surveilleren op internet. Hierdoor wordt de
				 toezicht capaciteit op internet aanzienlijk vergroot.
 Internationaal
 De leden van de fractie van het CDA vragen naar de visie van
				 het kabinet op het Europese traject van reductie van antibioticumgebruik van
				 mens en dier. Wij onderschrijven dat de resistentieproblematiek een mondiaal
				 probleem is en daarom vraagt om een internationale benadering.
 In Europa is sprake van een snel toenemend bewustzijn van de
				 ernst van de problematiek zowel op humaan als op veterinair terrein bij de
				 Europese Commissie en bij diverse lidstaten. Voorbeelden van initiatieven die
				 hieruit zijn voortgekomen liggen op het terrein van surveillance van gebruik
				 van antibiotica, stimulering van de ontwikkeling van nieuwe antibiotica, het
				 formuleren van doelstellingen voor verantwoord gebruik en op het gebied van
				 voedselveiligheid.
 Op 17 november a.s. presenteert de Europese commissie haar
				 overkoepelende strategie voor de aanpak van de resistentieproblematiek in
				 Europa. Wij zullen daar, conform toezegging, in onze novemberbrief op reageren.
				 Vooruitkijkend verwachten we dat, in aansluiting hierop, tijdens het
				 voorzitterschap van Denemarken verdere concrete stappen gezet kunnen worden om
				 de antibioticumproblematiek in de breedte daadwerkelijk aan te pakken. Ook in
				 Europees verband staat antibioticaresistentie hoog op de agenda. De Nederlandse
				 inzet is daarbij steeds gericht op sterke sturing vanuit Nederland vanuit haar
				 humane koploperspositie en op aansluiting bij de humane en veterinaire
				 maatregelen die in Nederland zijn en worden genomen.
 De leden van de fractie van D66 vragen of er contacten met
				 andere lidstaten en met de Eurocommissaris voor gezondheidszorg zijn geweest
				 over invoering van een Europees verbod op antibiotica genoemd door de
				 Gezondheidsraad. In antwoord hierop kunnen wij meedelen dat de staatsecretaris
				 van EL&I reeds vorig jaar, in aanloop naar de Europese strategie, de
				 urgentie van de antibioticumproblematiek onder aandacht heeft gebracht van
				 Eurocommissaris Dalli. Het advies van de Gezondheidsraad is op ambtelijk niveau
				 reeds besproken met Denemarken en België. Het advies zal binnenkort onder de
				 aandacht worden gebracht van Finland, Duitsland en Frankrijk. Eén en ander om
				 draagvlak te verkrijgen voor ons standpunt dat toelating en gebruik van
				 kritische antibiotica in de dierhouderij op Europees niveau tot een minimum
				 moeten worden beperkt.
 De leden van de D66-fractie vragen de Kamer tijdig te
				 informeren over het werkprogramma van de Deense regering ten aanzien van
				 antibioticaresistentie. Het officiële werkprogramma van een voorzitterschap
				 wordt altijd pas gepubliceerd in de week voor het voorzitterschap begint, of
				 soms zelfs pas tijdens de eerste week van hun voorzitterschap. Ook het meer
				 specifieke programma op landbouw/veterinair terrein komt pas in de eerste maand
				 van een voorzitterschap aan de orde in de Landbouwraad.
 Onderzoek
 De leden van de fractie van D66 vragen wanneer het advies van
				 ZonMw kan worden verwacht. Wij hebben ZonMw niet om advies gevraagd, aangezien
				 deze organisatie als instantie voor stimulering en programmering van onderzoek
				 in gezondheid en zorginnovatie het verstrekken van advies niet tot taak
				 heeft.
 Wel hebben wij ZonMw verzocht een inventarisatie uit te voeren
				 van afgerond en lopend onderzoek naar antibioticagebruik en
				 antibioticaresistentieontwikkeling in de veehouderij. De inventarisatie wordt
				 later deze maand verwacht.
 Resistente schimmels
 
 De leden van de SP-fractie vragen naar de opkomst van
				 resistente schimmels.
 De leden van de D66-fractie vragen daarnaast of de
				 sturingsfilosofie van antibioticaresistentie ook wordt toegepast in de aanpak
				 van resistentie bij schimmels.
 In toenemende mate wordt in Nederland resistentie waargenomen
				 bij schimmels die ernstige infecties kunnen veroorzaken bij patiënten met
				 verminderde gastheerweerstand. De resistentie is gericht tegen de klasse van de
				 azolen, de belangrijkste groep antischimmelmiddelen, die gebruikt wordt bij de
				 behandeling van schimmelziekten. Deze azolen worden ook toegepast als werkzame
				 stoffen in zowel gewasbeschermingsmiddelen als biociden. Bij biociden moet u
				 vooral denken aan conserveringsmiddelen en aan aangroeiwerende verven. Hoe de
				 resistentie is ontstaan is niet bekend.
 
 Het is thans niet aan te geven hoe de toekomstige verspreiding
				 van deze resistentie eruit zal zien. Recent is een referentielaboratorium
				 ingesteld dat wordt gefinancierd door het ministerie van VWS. De ontwikkeling
				 van over het aantal patiënten en mogelijke nieuwe risicogroepen zal door dit
				 referentielaboratorium nauwlettend worden gevolgd.
 Voor zowel gewasbeschermingsmiddelen als biociden geldt een
				 toelatingsregime. Voordat een werkzame stof/middel op de markt wordt gebracht,
				 moet de aspirant toelatinghouder aantonen dat de risico’s van deze stof of
				 dit middel aanvaardbaar zijn voor mens, dier en milieu. Risico op
				 resistentieontwikkeling maakt hier ook onderdeel van uit. Daarnaast is voor het
				 gebruik van gewasbeschermingsmiddelen de EU-richtlijn «Duurzaam gebruik van
				 gewasbeschermingsmiddelen» richtinggevend voor het kabinet. Deze richtlijn
				 verplicht de lidstaten om een Nationaal actieplan (NAP) op te stellen. Dat plan
				 wordt, zoals toegezegd, uiterlijk 1 april 2012 aan uw Kamer aangeboden. Wij
				 zullen in het NAP aangeven hoe wij de problematiek van resistentie van
				 schimmels voor azolen in de landbouw willen aanpakken.
 Ook internationaal is er aandacht voor deze problematiek.
				 Binnenkort zal tijdens een expert meeting, georganiseerd door het Europese
				 Centrum voor infectieziekten (ECDC), worden gesproken over de relatie tussen de
				 opkomst van deze resistente schimmel en het gebruik van azolen. Ook zal worden
				 gesproken over de verwachtingen van ontwikkelingen en verspreiding in de
				 toekomst. Voor een gefundeerde uitspraak over beide onderwerpen is het
				 verstandig om de uitkomst van de ECDC expert meeting in Stockholm af te
				 wachten.
 Overige vragen over
				 antibioticumresistentie
 De leden van de fractie van de PvdA stellen dat het te laat is
				 voor zelfregulering en wijzen erop dat de overheid een verantwoordelijkheid
				 heeft inzake de volksgezondheid. Voor onze sturingsvisie verwijzen wij naar
				 onze brief van 24 oktober en de novemberbrief.
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen om
				 een reactie van het kabinet op het gestelde belang van een systeemverandering
				 in de intensieve veehouderij. De staatssecretaris van EL&I zal in zijn
				 visie op de veehouderij die hij in november aan uw Kamer zal zenden ingaan op
				 schaalgrootte en de verduurzaming van de veehouderij. Kortheidshalve verwijzen
				 wij daarom naar die brief.
 De leden van de SP-fractie vragen naar de toename van
				 antibiotica in het milieu. Er zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd naar
				 het voorkomen van (dier)geneesmiddelen in het milieu. De onderzoeksresultaten
				 bieden geen mogelijkheid om een eenduidig overzicht te geven van de mate en
				 zwaarte van de verspreiding van antibiotica in het milieu. Er zijn vele
				 transmissieroutes waardoor antibiotica in de verschillende milieucompartimenten
				 terecht kunnen komen. (Dier)geneesmiddelen horen uiteraard niet in het milieu
				 thuis. Dit onderstreept dan ook het belang van de aanpak van het
				 antibioticumgebruik.
 De leden van de fractie van D66 merken op dat inperking van
				 het gebruik van bepaalde antibiotica minder effectief kan zijn als de maatregel
				 in slechts een deel van de landen die vlees leveren aan de Nederlandse markt
				 wordt ingevoerd en vragen het kabinet uiteen te zetten wat de verdeling van de
				 herkomst van in Nederland verkocht vlees is tussen binnen en buitenland zowel
				 binnen als buiten de Europese Unie (EU).
 De Productschappen Vee, Vlees en Eieren (PVE) schatten dat
				 vlees en producten op basis van rauw vlees in de Nederlandse detailhandel de
				 volgende oorsprong heeft.
 
 
 
 Bron: PVE (raming)
 
 
 De cijfers voor rundvlees hebben geen betrekking op
				 rundergehakt. Een betrouwbare oorsprongsverdeling van het vlees dat voor de
				 gehaktproductie wordt gebruikt is niet te geven.
 De productschappen merken op dat deze cijfers niet één op
				 één overeenkomen met productie- en in- en uitvoerstatistieken. Veel
				 geïmporteerd vlees kent namelijk een andere bestemming dan de detailhandel
				 (horeca, verwerking) of wordt weer geëxporteerd.
 De leden van de D66-fractie vragen voorts wat de juridische
				 mogelijkheden zijn om eisen te stellen in nationaal of Europees verband aan
				 geïmporteerde vleesproducten op het punt van antibioticagebruik. Regels voor
				 intracommunautaire handel in vlees en import uit derde landen worden in
				 Europees verband vastgesteld. Eisen ten aanzien van antibioticagebruik in het
				 buitenland kunnen derhalve alleen in Europees verband gesteld worden, waarbij
				 tevens rekening gehouden zal moeten worden met overige internationale
				 afspraken, waaronder de afspraken in het kader van de Wereld Handelsorganisatie
				 (WTO).
 De leden van de fractie van de PvdD vragen naar de uitfasering
				 van gemedicineerd veevoeder. Deze uitfasering betreft een privaat initiatief
				 van veevoederproducenten verenigd binnen de NEVEDI. Alternatieven, zoals
				 drinkwatermedicatie, zijn voor sommige middelen toegestaan. Wij merken op dat
				 die alternatieve toedieningswijzen ook risico’s kunnen vormen voor de
				 ontwikkeling van antibioticumresistentie.
 De leden van de fractie van de Partij van de Dieren vragen om
				 een reactie op het Rikilt-onderzoek waaruit een hoger antibioticagebruik op
				 grote varkensbedrijven in varkensdichte gebieden en op gemengde bedrijven
				 blijkt. Het betreffende onderzoek is in opdracht van het ministerie van
				 EL&I uitgevoerd over de jaren 2004 tot 2007. Het werd afgerond in 2009 en
				 de resultaten ervan zijn gepubliceerd in de Journal of Animal Science van juni
				 2011. In het onderzoek is gekeken naar factoren die gerelateerd zijn aan het
				 antibioticumgebruik op vleesvarkensbedrijven en op zeugenbedrijven (alleen de
				 biggen), op basis van data uit de periode 2004–2007. De factoren betroffen
				 technisch-economische kengetallen.
 Zowel bij de vleesvarkens als bij de biggen bleek dat het
				 antibioticumgebruik significant gerelateerd was aan bedrijfstype en dat het
				 gebruik hoger was op gemengde bedrijven dan op gespecialiseerde bedrijven. Deze
				 factor verklaart echter maar een gering deel van het verschil in
				 antibioticumgebruik op beide bedrijfstypen, evenals de andere onderzochte
				 technisch-economische factoren. Eén van de conclusies van het onderzoek was
				 dat waarschijnlijk andere factoren, zoals sociale aspecten, een rol spelen.
				 Deze zijn echter binnen dit onderzoek niet in beschouwing genomen.
 Wij wijzen erop dat het onderzoek betrekking heeft op de
				 periode tot 2007. Inmiddels hebben zich echter diverse ontwikkelingen
				 voorgedaan, zoals onder meer het verbod op het gebruik van groeibevorderaars in
				 2006, ondertekening van de Convenant door de veehouderijsectoren in het kader
				 van de Task Force Antibioticaresistentie, diverse praktijkprojecten, zoals
				 «innovatieprogramma antibioticavrije ketens» en «Zicht op Gezonde Dieren»,
				 en vele andere maatregelen gericht op het verminderen van het gebruik van
				 antibiotica. Al deze maatregelen hebben ertoe geleid dat sindsdien het
				 antibioticagebruik aanzienlijk is afgenomen, ook in de varkenshouderij, zoals
				 blijkt uit de MARAN-rapportage.
 De leden van de SP-fractie vragen welke hygienevoorschriften
				 worden geadviseerd bij de bereiding van kip. In het algemeen wordt geadviseerd
				 kippenvlees volledig te garen, zodat alle delen van het vlees een temperatuur
				 van minimaal 70°C bereikt hebben. Omdat ESBL-producerende bacteriën geen
				 sporenvormers zijn, is deze maatregel afdoende. Daarnaast worden maatregelen
				 geadviseerd om kruisbesmetting in de keuken (of barbecue) te voorkomen zoals
				 het gebruik van verschillende snijplanken, messen en vorken en het niet
				 aanraken van het kippenvlees of binnenkant van de verpakking met de handen.
				 Deze voorschriften zijn in overeenstemming met alle in de wetenschappelijke
				 literatuur bekende gegevens. Dit is wettelijk geregeld met de verplichte
				 etikettering van pluimveevlees zoals voorgeschreven staat in de Warenwet :
				 «Let op, geef schadelijke bacteriën geen kans. Zorg daarom dat deze
				 bacteriën niet via de verpakking, uw handen of het keukengerei in uw eten
				 terecht komen. Maak dit vlees door en door gaar om deze bacteriën uit te
				 schakelen.» Uit onderzoeken naar uitbraken van voedselgebonden
				 ziekteverwekkers is gebleken dat naleving van deze hygiënevoorschriften de
				 risico's van voedselinfectie afdoende beheerst. Er zijn geen risico's bekend
				 voor speciale doelgroepen veroorzaakt door voedselgebonden pathogenen, die niet
				 door naleving van deze hygiënevoorschriften beheerst worden.
 
 
 
 II.
 Dierziekten
 
 Aanpak zoönotische
				 dierziekten
 De leden van de PvdA stellen het functioneren van het
				 Bestuurlijk Afstemmigsoverleg (BAO) en het Outbreak Management Team (OMT) aan
				 de orde. De minister van VWS is met de beantwoording van de vragen inzake de
				 landelijke nota gezondheidsbeleid d.d. 29 september 2011 (TK
				 32 793, nr. 7 vraag 53)
				 ingegaan op de «onvoldoende raadpleging» van het BAO. Voor de aanpak van
				 zoönosen is een nieuwe structuur ingericht, waarbij een nieuw BAO-Z is gevormd
				 (TK 28 286, nr 505). Nieuw
				 is de «rode knop procedure», waardoor burgemeester/voorzitter
				 veiligheidsregio kan vragen om een BAO-Z, dit is dus een extra mogelijkheid om
				 tijdige aanpak te waarborgen.
 Dit BAO-Z is al een keer bijeen geweest naar aanleiding van het
				 OMT-Z advies inzake de Q-koortsmaatregelen. Het OMT-Z verstrekt VWS en EL&I
				 het humaan- veterinaire deskundigen advies, dat aan het BAO-Z voorgelegd kan
				 worden ter advisering over de bestuurlijke uitvoeringsaspecten van een
				 infectieziektecrisis.
 De leden van de PvdA fractie en van de Partij van de Dieren
				 vragen om te borgen dat de belangen van volksgezondheid prevaleren prevaleren
				 bij de aanpak van zoönosen en de resistentieproblematiek. Uit de ingestelde
				 risicoanalysestructuur (TK 28 286,
				 nr. 445) blijkt dat de regierol in het volksgezondheidsdomein is
				 belegd. De verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor beleidsterreinen zijn
				 wettelijk georganiseerd. De ministerraad neemt besluiten op basis van
				 collegiaal bestuur. Het volksgezondheidsbelang is stevig belegd en derhalve
				 acht het kabinet heroverweging van de besluiten omtrent deze
				 risicoanalysestructuur niet nodig. De leden van de PvdA-fractie vragen voorts
				 naar de onafhankelijke positie van de nVWA. In de brief naar aanleiding van het
				 rapport van Van Dijk (TK 28 286, nr.
				 445) hebben wij uiteengezet dat de autoriteitsfunctie van de nVWA zich
				 uitstekend verder kan ontwikkelen binnen de huidige juridische context. De nVWA
				 is ook betrokken in de nieuwe risicoanalysestructuur voor zoönosen. Zo nemen
				 zij deel aan diverse overleggen.
 Ten aanzien van de integratie humane en veterinaire
				 risicoanalysestructuur vragen de leden van het CDA naar de stand van zaken op
				 drie terreinen van het rapport «Emerging zoonoses». De bestaande monitoring
				 en surveillance zijn versterkt en verbeterd ondermeer door het structureel
				 bijeenbrengen in het Signaleringsoverleg Zoönosen (SO-Z) van deskundigen uit
				 verschillende disciplines die beschikken over gezondheidssignalen. Dit SO-Z is
				 nu een structurele activiteit van het Centrum voor Infectieziektebestrijding
				 (CIb) van het RIVM. Verder is de monitoring uitgebreid met gezelschapsdieren en
				 paarden. De monitoring gezelschapsdieren wordt nog dit jaar operationeel. Die
				 van paarden volgend jaar. De geprioriteerde lijst met 25 zoönosen wordt
				 gebruikt bij de signalering, onderzoek en beleidsvorming. Het ministerie van
				 EL&I en VWS lopen successievelijk de lijst na om te kijken of bestaand
				 beleid verbeterd moet worden. ZonMw is gevraagd te onderzoeken, rekening
				 houdende met deze lijst, wat de blinde vlekken zijn bij het zoönose-onderzoek.
				 Wij hebben uw Kamer over de ingestelde risicoanalysestructuur geïnformeerd (TK
				 2010–2011, 28 286, nr.
				 505).
 De leden van de D66-fractie vragen naar oefeningen buiten
				 crisistijd om de nieuwe risicoanalysestructuur te testen. In eerste instantie
				 merken wij hierover op dat de nieuwe sturctuur niet alleen bij (dreigende)
				 crisis maar ook van dag tot dag benut / gevolgd wordt. Bovendien worden ten
				 algemene crisisoefeningen op diverse niveaus door de verschillende betrokken
				 organisaties gehouden. Regelmatig ook gezamenlijk.
 In het kader van nieuwe structuur voor de aanpak van zoönosen
				 wordt door VWS en EL&I op dit moment bekeken wanneer en op welk niveau een
				 crisisoefening met alle betrokken partijen uit het veterinaire en humane
				 gezondheidsdomein uitgevoerd zal worden.
 De CDA fractie vraagt of het Ministerie van EL&I een solide
				 infrastructuur heeft voor de dierziektebestrijding. Het Ministerie van EL&I
				 als opvolger van het Ministerie van LNV heeft tientallen jaren ervaring met het
				 bestrijden van zeer besmettelijke dierziekten, zoals Klassieke Varkenspest
				 (KVP) en mond en klauwzeer (MKZ). Hiervoor worden zeer beproefde en afgestemde
				 beleids- en uitvoeringsdraaiboeken gebruikt. Voor alle spelers bij een
				 dierziekteuitbraak, zoals nVWA, het Centraal Veterinair Instituut (CVI) en de
				 Gezondheidsdienst voor Dieren (GD), zijn de taken, verantwoordelijkheden en
				 bevoegdheden in deze draaiboeken beschreven. Dierziektecrisesoefeningen maken
				 deel uit van de crisisparaatheid.
 De leden van de PvdA-fractie stellen vragen over de minimale
				 afstand tussen veehouderijen en woningen. Recentelijk hebben wij de
				 Gezondheidsraad gevraagd advies uit te brengen over een beoordelingskader voor
				 de risico’s van veehouderij voor omwonenden. Wij hebben de Gezondheidsraad
				 verzocht onder andere antwoord te geven op de vraag of en zo ja welke
				 afstandseisen tussen veehouderijen en woningen gesteld zouden moeten worden.
				 Dit betreft een toezegging aan uw Kamer op 21 juni 2011 naar aanleiding van de
				 bespreking van het rapport van IRAS/NIVEL/RIVM-onderzoek naar effecten van
				 intensieve veehouderij op de gezondheid van omwonenden. Over het nemen van
				 concrete maatregelen willen en kunnen wij pas een standpunt innemen na
				 ontvangst van het advies van de Gezondheidsraad. Zonder dit advies is een
				 afgewogen oordeel op basis van de beschikbare kennis over mogelijke risico’s
				 van veehouderijen voor de volksgezondheid niet mogelijk.
 De leden van de PvdA-fractie hechten eraan dat meetlocaties uit
				 het onderzoek van IRAS/NIVEL/RIVM naar de relatie van intensieve veehouderij en
				 gezondheid omwonenden openbaar worden gemaakt. Wij verwijzen hierbij naar de
				 schriftelijke beantwoording van de Kamervragen van de heer van Gerven (SP) met
				 hetzelfde verzoek (Aanhangsel van de Handelingen, 2010–2011, nr.
				 103).
 De Partij van de Dieren wil dat er een verbod komt op gemengde
				 bedrijven vanwege het gevaar van het ontstaan van nieuwe virussen. Een verbod
				 op gemengde bedrijven in Nederland ter voorkoming van het ontstaan van nieuwe
				 virusvarianten die een bedreiging zouden kunnen vormen voor de mens wordt niet
				 overwogen. Een dergelijk verbod levert geen bijdrage aan een reductie van
				 volksgezondheidsrisico’s.
 Bestrijdingsstrategie waaronder
				 vaccinatie
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen naar het verhaal van de
				 kosten van het bestrijden van dierziekten. Het uitgangspunt is dat de
				 (vee)houder zelf verantwoordelijk is voor de gezondheid van zijn veestapel en
				 in principe ook de daaraan gerelateerde kosten voor het bewaken en bestrijden
				 van dierziekten zelf draagt. In sommige gevallen moet de overheid inspringen
				 bij de bewaking en bestrijding van besmettelijke dierziekten. Bijvoorbeeld
				 omdat de mogelijkheden van de individuele (vee)houder te beperkt zijn,
				 bestrijding plaatsvindt buiten de sector (hobbydierhouders), Nederland op grond
				 van wetgeving of internationale verplichtingen genoodzaakt is om in te grijpen
				 of vanwege risico’s voor de volksgezondheid die het bedrijfsleven niet kan
				 afwenden, zoals BSE en Q-koorts. Daardoor kunnen kosten ook niet altijd
				 (volledig) aan de veehouderijsector worden doorbelast.
 In het Convenant financiering bestrijding besmettelijke
				 dierziekten LNV-PVV-PPE-PZ 2010–2014, en het daaraan gekoppelde
				 Diergezondheidsfonds (DGF), staan de afspraken tussen EL&I en de sector
				 over de verdeling van de bestrijdingskosten. Vanuit het DGF wordt ook de
				 vergoeding aan de individuele veehouder betaald voor de geleden directe schade.
				 De sectorbijdrage, die in principe de totale bestrijdingskosten zou moeten
				 behelzen, is gebonden aan een maximum (plafondbedrag). Alleen indien de kosten
				 gedurende een convenantperiode door een plafond heengaan, neemt de overheid na
				 aftrek van de Europese bijdrage uit het Animal Health Fund de resterende kosten
				 voor haar rekening.
 De convenantconstructie voldoet aan de wederzijdse behoefte bij
				 overheid en bedrijfsleven om vooraf heldere afspraken te hebben over de
				 financiering van dierziektebestrijding en om financieringsrisico’s
				 hieromtrent te begrenzen. Het stimuleert tevens het verantwoordelijkheidsbesef
				 en wederzijdse betrokkenheid. Jaarlijks worden de uitgaven van het DGF
				 gerapporteerd aan uw Kamer.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen naar de wijziging van het
				 Europese non-vaccinatiebeleid. Preventie is de afgelopen jaren niet alleen
				 nationaal maar ook Europees een speerpunt («prevention is better than cure»).
				 Hierbij kan worden gedacht aan adequate hygiënemaatregelen op het bedrijf, het
				 terugdringen van risicovolle contacten en «early-warning» systemen. Samen met
				 het bedrijfsleven is en wordt hier stevig op ingezet. Inzet van preventieve
				 vaccinatie zou een waardevolle aanvulling kunnen zijn bij het voorkomen en/of
				 bestrijden van besmettelijke dierziekten. Nederland ijvert al jaren voor een
				 bredere inzet van vaccinatie als bestrijdingsinstrument. De discussie over de
				 pro’s en contra’s rond preventieve vaccinatie kent zowel juridische (EU
				 verbod op preventieve vaccinatie tegen diverse dierziekten), praktische
				 (beschikbaarheid effectieve vaccins), economische (exportpositie Nederland),
				 epidemiologische (afweging risico op insleep en verspreiding), politieke
				 (draagvlak bij EU lidstaten) als dierwelzijnsaspecten (belasting voor het
				 dier), die zorgvuldig zullen moeten worden afgewogen.
 Het vaccinatiebeleid heeft structureel mijn aandacht o.a. bij
				 de herziening van het Europese diergezondheidsbeleid (CAHP), waarbij primair de
				 inzet is om noodvaccinatie breder geaccepteerd te krijgen.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen naar verschillende
					 aspecten van de gevolgschade bij noodvaccinaties. Gevolgschade naar aanleiding
					 van (de bestrijding van) besmettelijke dierziekten is primair een
					 marktprobleem. Een individuele veehouder die, omwille van het bredere
					 (sector)belang, verplicht zijn veestapel moet (laten) vaccineren in het kader
					 van de dierziektebestrijding, zou daarbij bij voorkeur niet slechter af moeten
					 zijn dan een niet-vaccinerende collega. Het is in eerste instantie de
					 verantwoordelijkheid van de sector om hiervoor een voorziening te treffen en
					 dat hebben we ook naar elkaar uitgesproken. We zetten ons in dat verband wel in
					 om (de ontwikkeling van) private instrumenten voor risicobeheer te
					 ondersteunen. Daarnaast dragen we de Nederlandse ideeën over de inzet van
					 vaccinatie, zijnde beschermende noodvaccinatie («noodvaccinatie voor het
					 leven»), actief uit bij de Commissie met het oog op de herziening van het
					 Europees diergezondheidsbeleid (CAHP) en de totstandkoming van de Europese
					 Animal Health Law.
 Bij de herziening van het Europees Diergezondheidsbeleid
					 (CAHP) wordt ook gekeken naar het oprichten van een Europese vaccinbank.
					 EL&I heeft zijn expertise ingebracht in een Europese werkgroep, die zich
					 over dit onderwerp heeft gebogen. Het volledige rapport van deze werkgroep is
					 te vinden op de website van DG Sanco.
 
 Q-koorts
 
 De leden van de D66-fractie vragen naar de wijze waarop het
				 advies binnen het Bestuurlijke Afstemmingsoverleg – Zoönosen (BAO-Z) tot
				 stand is gekomen en vragen ook vanaf 2007 een overzicht te geven van
				 versoepelde Q-koorts maatregelen waarvoor geen consensus was binnen het BAO-Z.
				 In onze brief van 15 september 2011 (TK 2010–2011,
				 28 286, nr. 523) hebben wij
				 uw Kamer geïnformeerd dat van de zijde van de patiëntenvereniging en de
				 gemeentelijke bestuurlijke partners werd verzocht om het uitbreidingsverbod in
				 stand te houden. Hierover is in het BAO-Z gesproken en is er een advies
				 gekomen. De openbare samenvatting van het BAO-Z van 3 augustus 2011 staat op
				 www.onehealth.nl.
 Wij hebben dit BAO-Z ingesteld, mede naar aanleiding van de
				 aanbevelingen van de commissie Van Dijk (zie TK 2010–2011,
				 28 286, nr. 505).
				 Vergelijking van dit BAO-Z advies met dergelijke BAO-adviezen is dus niet goed
				 mogelijk omdat patiëntenorganisaties en de veehouderijsector tot dan toe geen
				 inbreng in de vergadering hadden. Versoepelingen die in een eerder bestuurlijke
				 overleg aan de orde zijn geweest zijn het opheffen van het fok- en
				 aanvoerverbod en het verlagen van de frequentie van tankmelkonderzoek (brief TK
				 29 juni 2010).
 
 De bestuurlijke partners hebben toen ingestemd met het advies
				 om de frequentie van de tankmelkmonitoring terug te brengen en het advies om
				 het fok- en aanvoerverbod in twee stappen op te heffen, maar adviseerden als
				 voorwaarde dat het fokverbod op een bedrijf weer in te voeren bij een nieuwe
				 besmetting. Dat aspect hebben de toenmalige bewindslieden niet
				 overgenomen.
 De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen
				 naar welke structurele maatregelen nu zijn genomen en vragen inzicht in nieuwe
				 vestigingen en uitbreidingen van geitenbedrijven in Noord-Brabant. Het
				 Deskundigenberaad o.l.v. het CIb schat in dat we voor wat betreft de Q-koorts
				 situatie terug zijn op het niveau van voor de epidemie. Dit betekent niet dat
				 we (kunnen) overgaan tot de orde van de dag, maar vraagt ons inziens wel om een
				 heroriëntatie op het huidige crisismaatregelenpakket. Voor de
				 wetenschappelijke onderbouwing hiervan verwijzen wij u naar het
				 deskundigenadvies dat op 14 juli jl. aan uw Kamer is toegestuurd. De
				 belangrijkste structurele maatregel bij de bestrijding en preventie van Q
				 koorts, en tevens strikte randvoorwaarde voor de aanpassing van het huidige
				 maatregelenpakket, is de eerder geïntroduceerde verplichte vaccinatie van
				 melkgeiten en -schapen. Daarnaast gelden nog steeds diverse andere maatregelen
				 zoals o.a. de meldplicht, een fokverbod voor niet-gevaccineerde dieren, een
				 afzonderingsplicht bij aflammeren en diverse hygiënemaatregelen. Zoals
				 hiervoor is aangegeven in antwoord op vragen van de fractie van D66 zijn de
				 overwegingen van de patiëntenvereniging en bestuurlijke partners voldoende
				 betrokken bij ons besluit het uitbreidingsverbod op te heffen. Uit het
				 deskundigenadvies volgt dat het landelijke uitbreidingsverbod, dat was
				 ingesteld op grond van de GWWD, bij handhaving van de vaccinatieplicht niet
				 verder bijdraagt aan het verminderen van het risico op overdracht van Q koorts
				 op mensen. Wij zien daarom geen aanleiding om de afschaffing van het
				 uitbreidingsverbod te herzien. Dit laat onverlet dat provincies vanuit hun
				 eigen bevoegdheid een bouwstop kunnen instellen c.q. in stand kunnen houden,
				 bijvoorbeeld op basis van de Wet op de Ruimtelijke ordening. De provincies zijn
				 daarmee ook de aangewezen plaats om inzicht te krijgen in de aanvragen die zijn
				 ingediend voor nieuwvestiging dan wel uitbreiding van geitenbedrijven.
 
 De leden van D66-fractie vragen welke stappen er sinds
					 14 juli jl. gezet zijn om geitenhouders, die traag gevaccineerd hebben, aan te
					 spreken. Zoals eerder gemeld aan uw Kamer (TK
					 28 286, nr. 520) waren ook
					 wij bezorgd en teleurgesteld over het gebrek aan voortvarendheid waarmee de
					 verplichte vaccinaties binnen de sector werden uitgevoerd aangezien minder dan
					 een maand voor de deadline op 1 augustus jl. slechts een derde van de geiten-
					 en schapenhouders hun dieren had laten vaccineren. Sinds 14 juli jl. heeft de
					 nVWA de betreffende veehouders schriftelijk gewezen op hun vaccinatieplicht.
					 Daar waar bedrijven niet tijdig en volledig gevaccineerd waren, zou de nVWA de
					 veehouder vanaf
 31 augustus een last onder bestuursdwang opgelegd
					 hebben.
 
 Dat bleek uiteindelijk niet nodig, omdat alle schapen- en
				 geitenhouders hun dieren voor 31 augustus jl. hebben laten vaccineren. Komende
				 maanden bekijkt de nVWA welke handhavingsinstrumenten gebruikt kunnen worden
				 zodat volgend jaar alle veehouders wel tijdig zullen vaccineren.
 Naar aanleiding van de nasleep van de Q-koortsuitbraak hebben
				 de leden van de SGP over de onderuitputting van de middelen die beschikbaar
				 zijn gesteld voor de herstructurering van de melkgeiten en -schapensector. De
				 herstructureringsregeling was bedoeld als een vangnet voor ondernemers, wiens
				 bedrijfsvoering als direct gevolg van de Q-koorts crisis in gevaar dreigde te
				 komen. De regeling is slechts beperkt uitgeput, want er zijn in 2010 vijf
				 aanvragen goedgekeurd (totaal € 237 335,–) en in 2011 is er één aanvraag
				 goedgekeurd (€ 33 085,–). De regeling is op 1 oktober 2011 gesloten. Op
				 dit moment worden nog 3 aanvragen behandeld. Zij vragen alle drie het maximale
				 bedrag aan van € 100 000,-. Vanwege de geringe belangstelling voor deze
				 regeling en de afnemende noodzaak, omdat de crisismaatregelen werden
				 versoepeld, is besloten deze regeling niet meer te heropenen.
 Volledige agenda
 
 
 1.
 Vermindering antibioticumgebruik in de veehouderij
						(Kamerstuk 28 286,
						nr. 512) van 26 mei 2011
 
 
 2.
 Stand van zaken rondom de aanpak van zoönosen (Kamerstuk
						28 286, nr. 505) van
						18 mei 2011
 
 
 3.
 Reactie op het rapport «Emerging zoönoses» van het RIVM
						(Kamerstuk 29 683, nr. 60)
						van 6 oktober 2010
 
 
 4.
 Ontwikkeling chronische Q-koorts en vaccinatieplan
						(Kamerstuk 28 286,
						nr. 448) van 17 december 2010
 
 
 5.
 Q-koorts evaluatieonderzoek onder geitenhouders (Kamerstuk
						28 286, nr. 516) van
						24 juni 2011
 
 
 6.
 Q-koorts stand van zaken (Kamerstuk
						28 286, nr. 520) van
						14 juli 2011
 
 
 7.
 Huidige bestrijdingsstrategie van besmettelijke,
						bestrijdingsplichtige dierziekten (Kamerstuk
						29 683, nr. 103) van
						15 juli 2011
 
 
 8.
 Onderzoek intensieve veehouderij en gezondheid (Kamerstuk
						28 973, nr. 75) van
						19 augustus 2011
 
 
 9.
 Q-koorts: stand van zaken (Kamerstuk
						28 286, nr. 523) van
						15 september 2011
 
 
 10.
 Reactie op Gezondheidsraad advies, antibiotica in de
						veeteelt en resistente bacteriën bij mensen (Kamerstuk
						29 683, nr. 104) van
						22 september 2011
 
 
 11.
 Reactie op verzoek commissie om toezending van de visie op
						de intensieve veehouderij (Kamerstuk 28 973, nr. 82) van 21 oktober 2011
 
 
 12.
 Antibiotica veehouderij (Kamerstuk
						29 683, nr. 105) van
						24 oktober 2011.