Financiële verantwoordingen over het jaar 2001; Financiële verantwoording van het Ministerie van Financiën (IXB)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28380, nr. 19

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

05-06-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28380 nr. 19

05-06-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamINHOUDSOPGAVE Financiële verantwoording van het Ministerie van
Financiën (IXB) over het jaar 2001 Rekening van verplichtingen, uitgaven
en ontvangstenStaat behorende bij de financiële verantwoording
over het jaar 2001 Rekening 2001 Ministerie van Financiën (IXB) Onderdeel
uitgaven en verplichtingen (bedragen x € 1000) Staat behorende bij de financiële verantwoording
over het jaar 2001 Rekening 2001 Ministerie van Financiën (IXB) Onderdeel
ontvangsten (bedragen x € 1000) ALGEMENE TOELICHTING BIJ DE REKENING1 INLEIDING EN LEESWIJZER2 FINANCIEEL OVERZICHT OP HOOFDLIJNEN2.1 Uitgaven en niet-belastingontvangsten2.1.1 UitgavenAlgemeenFinanciën BinnenlandFinanciën BuitenlandFiscale Zaken en Belastingen2.1.2 OntvangstenAlgemeenFinanciën BinnenlandFinanciën BuitenlandFiscale Zaken en Belastingen2.2 BelastingontvangstenGrafiek 2.1: Raming en realisatie van de belastingopbrengsten
2001 (x € 1 mld.)3 ALGEMEEN3.1 InleidingGrafiek 3.1 Aandeel in uitgaven IXB Bedrag x 1000 euroGrafiek 3.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB Bedrag
x 1000 euro3.2 Staatsloterij3.3 Domeinen3.3.1 Activabeheer3.3.2 Pachtbeleid3.3.3 Verkoopbeleid agrarische domeinen3.3.4 Benzinemarkt3.4 Tegoeden WOII4 FINANCIËN BINNENLAND4.1 InleidingGrafiek 4.1 Aandeel in uitgaven IXB Bedrag x 1000 euroGrafiek 4.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB Bedrag
x 1000 euro4.2 Regeling Bijzondere Financiering4.3 Tijdelijke subsidieregeling tankstations4.4 Publiek-private samenwerking4.4.1 Competitieve Dienstverlening (CDV) en Concessies
en aanbestedingen4.5 Beheer deelnemingen4.6 Financiële Markten4.6.1 Nota Integriteit financiële sector en terrorismebestrijding4.6.2 Garantie luchtvaart4.6.3 Werkgroep effecten aan toonder4.6.4 Invulling geven aan sectoroverstijgend toezicht4.6.5 Financiële toezichtwetgeving4.6.6 Werken aan één Europese effectenmarkt4.6.7 Versterken corporate governance4.6.8 Internationale consolidatie effectenverkeer4.6.9 Bevorderen van marktwerking en transparantieVerslaggevingBemiddeling financiële dienstenRichtlijn verzekeringsbemiddelingInformatieverstrekking aan de consument van financiële
dienstenBetalingsverkeerStroomlijning Wet op het consumentenkrediet (WcK)Opvang schade4.6.10 Kasbeleid, Betalingsverkeer Rijksoverheid4.7 Euro4.7.1 Voorbereidingen introductie euro4.7.2 Introductie chartale euro4.7.3 Veiligheid4.7.4 Nationaal Forum voor de introductie van de euro
(NFE)4.7.5 Voorlichting over de euro4.7.6 Invoering euro overheid4.7.7 Euro binnen het ministerie van Financiën4.7.8 Invoering euro overige lidstaten5 FINANCIËN BUITENLAND5.1 InleidingGrafiek 5.1 Aandeel in uitgaven IXBBedrag x 1000 euroGrafiek 5.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXBBedrag
x 1000 euro5.2 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties5.2.1 AlgemeenNationale ontwikkelingenInternationale ontwikkelingen5.2.2 Schuldenherstructurering5.2.3 Regeling Herverzekering Investeringen5.3 Het Internationale Monetaire Fonds5.4 Multilaterale ontwikkelingsbanken5.4.1 Wereldbank Groep (IBRD, IFC, MIGA en IDA)5.4.2 Afrikaanse Ontwikkelingsbank Groep (AfDB en AfDF)5.4.3 Aziatische Ontwikkelingsbank Groep (AsDB en AsDF)5.4.4 Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank Groep (IDB,
IIC, MIF en FSO)5.4.5 Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling
(EBRD)5.4.6 Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiatief5.5 Europese Investeringsbank Groep (EIB, EIB-Lomé)6 FISCALE ZAKEN EN BELASTINGEN6.1 InleidingGrafiek 6.1 Aandeel in uitgaven IXB Bedrag x 1000 euroGrafiek 6.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB Bedrag
x 1000 euro6.2 Fiscale Zaken6.2.1 Fiscaal beleid en wetgeving op nationaal gebied6.2.2 Fiscaal beleid en regelgeving in Europese context6.2.3 Fiscaal beleid en koninkrijksbetrekkingen6.2.4 Fiscaal beleid en bilaterale belastingverdragen6.2.5 Overig fiscaal beleid en regelgeving in internationaal
verband6.2.6 Prestatiegegevens en evaluatieonderzoekenAfdrachtverminderingenInvesteringsfaciliteiten6.3 Primaire processen Belastingdienst6.3.1 DienstverleningTelefonieDe BestellijnGemeenschappelijke Klantendiensten6.3.2 Intensief toezicht en opsporing6.3.3 Massaal proces6.3.4 DouaneGrafiek 6.1: Ingezette capaciteit voor MKZ-controles6.3.5 Resultaten Fiscale MonitorHet functioneren van de Belastingdienst in het algemeenCommunicatie, dienstverlening en processenBelastingherziening 2001Euro-ontwikkelingenBetaald Rijden6.4 Administratieve lastenverlichting6.4.1 Kwantificering administratieve lasten fiscaalOntwikkeling administratieve lasten en beleidsdoel6.4.2 Kwantificering administratieve lasten niet-fiscaalOntwikkelingen in 20017 BEDRIJFSVOERING7.1 Personeel7.1.1 KernministerieZiekteverzuim Emancipatie GehandicaptenbeleidAllochtonenbeleidArbeidsmarktLeeftijdsbewust personeelsbeleidIntegriteitBeoordelen en belonen7.1.2 BelastingdienstHet verwerven en behouden van een concurrerende positie
op de arbeidsmarktSturen op competenties en de kwaliteit van het personeelDecentralisatie en differentiatie van de arbeidsvoorwaardenHet realiseren van een efficiënte inzet van het personeelZiekteverzuimGehandicapten (REA)Het bevorderen van de personeelsmotivatieMedezeggenschapEmancipatie Etnische minderheden (SAMEN) 7.2 Organisatie7.2.1 Kernministerie & Domeinen7.2.2 BelastingdienstStraksOperationele structuur Registratie en Successie (R&S)Comptabiliteit7.2.3 Resultaten primaire processen BelastingdienstResultaten 2001 in kengetallenGrafiek 7.1: Strategische kengetallenKengetal complianceGrafiek 7.2: Compliance voor de LH en OBKerncijfers dienstverleningGrafiek 7.3: Kerncijfers dienstverleningKerncijfers toezicht en opsporingGrafiek 7.4: Toezicht en opsporingResultaten massale processenGrafiek 7.5: massale processen7.3 Automatisering7.3.1 Kernministerie7.3.2 BelastingdienstReorganisatie B/AC en delen van de Centrale BeheereenhedenBeheer- en exploitatieprocesBeheer- en exploitatieproces en de Third Party MededelingHet automatiseringsprogramma 2001Informatiebeveiliging en integriteit7.4 Planning en control7.4.1 Kernministerie7.4.2 BelastingdienstOntwerp van een resultaatgericht besturingmodelVoorbereiding baten-lastenstelsel7.5 Beleid inzake misbruik en oneigenlijk gebruik7.5.1 Kernministerie7.5.2 Belastingdienst7.6 Rechtmatigheidonderzoek Algemene Rekenkamer over 20007.6.1 KernministerieDomeinen7.6.2 BelastingdienstVoorschrift informatiebeveiliging BelastingdienstAutomatisering (A&K-analyses)M & O-beleid DouaneM & O-beleid Belastingdienst7.7 Professionalisering inkoop7.7.1 Kernministerie7.7.2 BelastingdienstARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGVERPLICHTINGEN EN UITGAVEN01.01 Personeel en materieel kernministerieVerplichtingen Uitgaven PersoneelMateriële uitgavenKengetallen01.03 LoonbijstellingVerplichtingen en uitgaven01.04 PrijsbijstellingVerplichtingen en uitgaven01.05 OnvoorzienVerplichtingen Uitgaven 01.11 Uitvoering van werken door DomeinenVerplichtingen Uitgaven ActivabeheerOverige mutaties01.12 Lasten en overige uitgaven van DomeinenVerplichtingen en uitgaven 01.14 Diverse uitgavenVerplichtingen Uitgaven 02.01 MuntwezenVerplichtingen Uitgaven Volume- en prestatiegegevens02.07 Regeling Bijzondere FinancieringVerplichtingen Uitgaven AA- en B-kredietenVolume- en prestatiegegevensUitgaven en ontvangstenGaranties02.12 Publieksets euromuntenVerplichtingen 03.04 Deelneming in het kapitaal van multilaterale ontwikkelingsbankenVerplichtingen Uitgaven Bijdrage in de middelen van de Internationale Ontwikkelingsassociatie
(IDA): – € 16,2 mln.Overige verschillen: + € 1,2 mln.03.05 Garanties inzake deelneming in het kapitaal van
multilaterale ontwikkelingsbanken en garanties aan de EIBVerplichtingen Garanties inzake deelneming in het kapitaal van de Wereldbank,
MIGA en Regionale Ontwikkelingsbanken (+ € 299,6 mln.)Garantie inzake overeenkomst van borgtocht met EIB betreffende
de overeenkomst van Lomé (– € 0,2 mln.)03.07 Garanties aan De Nederlandsche BankVerplichtingen Internationale Monetaire Fonds (+ € 256,8 mln.)Bank voor Internationale Betalingen (- € 113,4
mln.)03.10 ExportkredietverzekeringVerplichtingen Uitgaven Volume- en prestatiegegevensOntwikkeling obligoOntwikkeling obligo; voorlopige en definitieve garanties03.11 Regeling Herverzekering InvesteringenVerplichtingen 03.17 Garantie inzake deelneming in het kapitaal van de
Ontwikkelingsbank voor het Midden-Oosten en Noord-AfrikaVerplichtingen 04.01 Personeel en materieel BelastingdienstVerplichtingen Uitgaven PersoneelMaterieelHuisvestingAlgemeenBetaald Rijden04.05 Uitgaven heffings- en invorderingsrenteVerplichtingen en uitgaven 04.08 Vergoeding proceskostenVerplichtingen 04.10 Uitvoering belastingmaatregelen door derdenVerplichtingen Uitgaven OntvangstenNiet-belastingontvangsten01.04 Afdracht Staatsloterij 01.05 Ontvangsten uit exploitatie Domeinen VerhuringVerkoop zandBenzinestations01.06 Ontvangsten uit verkoop Domeinen Roerende zakenOnroerende zakenMiddelenafsprakenKengetallen01.07 Diverse ontvangsten Domeinen Overdracht onroerende zaken aan andere dienstenOverige ontvangsten01.10 Diverse ontvangsten, kernministerie Verrichte werkzaamheden kernministerieOverige ontvangsten02.01 Winstuitkering De Nederlandsche Bank 02.02 Rente De Nederlandsche Bank – FMS-account 02.04 Toename munten in circulatie 02.08 Dividend uit staatsdeelnemingen 02.10 Regeling Bijzondere Financiering en Garantieregeling
Particuliere Participatiemaatschappijen 03.05 Diverse ontvangsten financiën buitenland 03.06 ExportkredietverzekeringOntvangsten 04.01 Ontvangsten heffings- en invorderingsrente 04.02 Kosten vervolging 04.04 Bijdrage van de EU in de inningskosten EU-douanerechten 04.27 Diverse ontvangsten Belastingdienst 04.28 Opbrengsten van schikkingen en administratieve boeten Belastingontvangsten04.06 Vermogensbelasting 04.08 Loon- en inkomstenbelasting 04.09 Dividendbelasting 04.12 Accijns van lichte olie 04.13 Accijns van minerale oliën anders dan lichte
olie 04.16 Bieraccijns 04.18 Tabaksaccijns 04.20 Belasting van personenauto's en motorrijwielen 04.22 Belastingen van rechtsverkeer 04.23 Rechten van successie, van overgang en van schenking 04.25 Belastingen op milieugrondslag MINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2001 (BEDRAGEN X € 1000)Toelichting bij de saldibalans per 31 december 2001 van
het ministerie van Financiën (begroting IXB)Algemene toelichtingSpecifieke toelichting per saldibalanspost3. Liquide middelen4. Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding5. Uitgaven buiten begrotingsverband6. Ontvangsten buiten begrotingsverband7. Openstaande rechtenToelichting openstaande rechtenBelastingvorderingenVorderingen DomeinenNiet uit de saldibalans blijkende rechten8. Extra-comptabele vorderingenToelichting extra-comptabele vorderingenGeconditioneerde vorderingen exportkredietverzekering
(NCM)Leningen u/g (uitgegeven gelden)Geconditioneerde vorderingen BF-regeling (NIB)10. VoorschottenToelichting voorschottenPersoneel en Materieel11.1 Openstaande garantieverplichtingenToelichting openstaande garantieverplichtingenDeelnemingenKernongevallen (WAKO)HerverzekeringenOverige11.2 Openstaande betalingsverplichtingenToelichting openstaande betalingsverplichtingenDeelnemingen ontwikkelingsbanken12. DeelnemingenToelichting deelnemingenNiet uit de saldibalans blijkende deelnemingBIJLAGE Lijst met gebruikte afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28380Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 362 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 380Financiële verantwoordingen over het jaar 2001nr. 19FINANCIËLE VERANTWOORDING VAN HET MINISTERIE VAN FINANCIËN
(IXB) OVER HET JAAR 2001Deze financiële verantwoording bestaat uit:– de rekening van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, zoals
blijkt uit bijgevoegde staten, voorzien van een toelichting;– de op deze rekening aansluitende saldibalans per 31 december 2001,
voorzien van een toelichting.Den Haag, 5 juni 2002De Minister van Financiën,G. ZalmINHOUDSOPGAVE REKENINGSTAAT (Verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten)4   ALGEMENE TOELICHTING
BIJ DE REKENING8   1INLEIDING EN LEESWIJZER8   2FINANCIEEL OVERZICHT OP HOOFDLIJNEN92.1Uitgaven en niet-belastingontvangsten92.2Belastingontvangsten11   3ALGEMEEN133.1Inleiding133.2Staatsloterij143.3Domeinen143.4Tegoeden WOII15   4FINANCIËN BINNENLAND174.1Inleiding174.2Regeling Bijzondere Financiering184.3Tijdelijke subsidieregeling tankstations184.4Publiek-private samenwerking194.5Beheer deelnemingen214.6Financiële Markten214.7Euro27   5FINANCIËN BUITENLAND315.1Inleiding315.2Exportkredietverzekering en investeringsgaranties325.3Het Internationale Monetaire Fonds355.4Multilaterale ontwikkelingsbanken375.5Europese Investeringsbank Groep (EIB, EIB-Lomé)41   6FISCALE ZAKEN EN BELASTINGEN436.1Inleiding436.2Fiscale Zaken446.3Primaire processen Belastingdienst496.4Administratieve lastenverlichting55   7BEDRIJFSVOERING597.1Personeel597.2Organisatie657.3Automatisering767.4Planning en control807.5Beleid inzake misbruik en oneigenlijk gebruik827.6Rechtmatigheidonderzoek Algemene Rekenkamer
over 2000837.7Professionalisering inkoop85   ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
BIJ DE REKENING86 Verplichtingen en uitgaven86 Niet-belastingontvangsten105 Belastingontvangsten114   SALDIBALANS (inclusief
toelichting)119   BIJLAGE: Lijst met
afkortingen130Financiële verantwoording van het Ministerie van
Financiën (IXB) over het jaar 2001 Rekening van verplichtingen, uitgaven
en ontvangstenStaat behorende bij de financiële verantwoording
over het jaar 2001 Rekening 2001 Ministerie van Financiën (IXB) Onderdeel
uitgaven en verplichtingen (bedragen x € 1000)    (1)(2)(3)=(2)–(1)Art.OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde
begroting   Verplich-tingenUitgavenVerplich-tingenUitgavenVerplich-tingenUitgaven  TOTAAL 3 130 710 3 673 599 542 889         01 Algemeen 276 782 283 505 6 723 01Personeel
en materieel kernministerie193 262193 262208 830205 13015 56811 868 03Loonbijstelling000000 04Prijsbijstelling000000 05Onvoorzien5 1035 10300– 5 103– 5 103 10Opsporing
en ruiming van explosieven000000 11Uitvoering
van werken door Domeinen31 34131 34111 57111 825– 19 770– 19 516 12Lasten
en overige uitgaven van Domeinen42 22942 22934 64934 649– 7 580– 7 580 13Uitgaven
omslagstelsel Rijkswagenpark4 7194 7195 4875 487768768 14Diverse
uitgaven12812824 56526 41424 43726 286         02 Financiën Binnenland 106 150 172 359 66 209 01Muntwezen10 62839 89778 534109 39467 90669 497 03Garanties
en waarborgen binnenland000000 04Deelneming
in het kapitaal van banken000000 05(Her)verzekering
van schaden aan derden000000 07Regeling
Bijzondere Financiering79 41215 42915 64710 705– 63 765– 4 724 08Garantieregeling
Particuliere Participatiemaatschappijen04540140– 440 09Kosten
betalingsverkeer rijksoverheid000000 10Verwerving
vermogenstitels000000 11Tijdelijke
regeling subsidie tankstations grensstreek Duitsland00313168313168 12Publiekssets
euromunten050 3702 49652 0782 4961 708         03 Financiën Buitenland 299 776 290 811 – 8 965 02Garanties
aan de Nederlandse Financierings- Maatschappij voor Ontwikkelingslanden000000 03Tijdelijke
financiering van de liquiditeiten van de Nederlandse Financierings-Maatschappij
voor Ontwikkelingslanden000000 04Deelneming
in het kapitaal van multilaterale ontwikkelingsbanken0202 7615 056187 7495 056– 15 012 05Garanties
inzake deelneming in het kapitaal van multilaterale ontwikkelingsbanken en
garanties aan de EIB4 9080304 3141 700299 4061 700 07Garanties
aan De Nederlandsche Bank113 4450256 8040143 3590 08Kredieten
EU-betalingsbalanssteun aan lidstaten000000 10Exportkredietverzekering11 344 50590 8772 563 69695 224– 8 780 8094 347 11Regeling
Herverzekering Investeringen453 7800176 9750– 276 8050 13Deelneming
in het kapitaal van Europese banken06 13806 13800 14Garanties
inzake deelneming in het kapitaal van Europese banken000000 16Deelneming
in het kapitaal van de Ontwikkelingsbank voor het Midden-Oosten en Noord-Afrika0083908390 17Garantie
inzake deelneming in het kapitaal van de Ontwikkelingsbank voor het Midden-Oosten
en Noord-Afrika002 51602 5160         04 Fiscale Zaken en Belastingen 2 448 0022 926 924478 922   01Personeel
en materieel Belastingdienst2 178 5002 178 5002 379 7352 347 767201 235169 267 03Bijdragen
en staatsprijs betreffende fiscale zaken16816817317355 05Uitgaven
heffings- en invorderingsrente215 546215 546516 522516 522300 976300 976 06Garantie
procesrisico's11345453– 68– 42 08Vergoeding
proceskosten3 1613 1615 6205 6202 4592 459 09Wet
waardering onroerende zaken32 14532 14530 22630 226– 1 919– 1 919 10Kosten
uitvoering belastingmaatregelen door derden18 59418 43726 61326 6138 0198 1761 De gerealiseerde bedragen zijn steeds afgerond naar boven
(op duizenden euro's)Mij bekend,De Minister van Financiën,Staat behorende bij de financiële verantwoording
over het jaar 2001 Rekening 2001 Ministerie van Financiën (IXB) Onderdeel
ontvangsten (bedragen x € 1000)    (1)(2)(3) =(2)–(1)Art.OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde
begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting   OntvangstenOntvangstenOntvangsten TOTAAL 89 094 89088 342 571– 752 319      01 Algemeen407 637755 764348 127 04Afdracht
Staatsloterij107 362127 06419 702 05Ontvangsten
uit exploitatie Domeinen95 191101 9206 729 06Ontvangsten
uit verkoop Domeinen167 617229 99262 375 07Diverse
ontvangsten Domeinen30 126278 610248 484 08Ontvangsten
omslagstelsel Rijkswagenpark4 7654 880115 10Diverse
ontvangsten kernministerie2 57613 29810 722      02 Financiën Binnenland1 209 0281 524 770315 742 01Winstuitkering
De Nederlandsche Bank1 089 0731 399 466310 393 02Rente
De Nederlandsche Bank – FMS account7 39710 1992 802 03Ontvangsten
Muntwezen4842 2421 758 04Toename
munten in circulatie20 0120– 20 012 07Diverse
ontvangsten financiën binnenland39142534 08Dividend
uit staatsdeelnemingen37 93653 55815 622 10Regeling
Bijzondere Financiering en Garantieregeling Particuliere Participatiemaatschappijen9 52912 5192 990 11Opbrengst
verkoop vermogenstitels02 1552 155 12Rente
en aflossing diverse leningen44 20644 2060      03 Financiën Buitenland223 535458 129234 594 02Tijdelijke
financiering van de liquiditeiten van de Nederlandse Financierings- Maatschappij
voor Ontwikkelingslanden000 03Ontvangsten
Europese Investeringsbank1 3941 41925 04Kredieten
EU-betalingsbalanssteun aan lidstaten00  05Diverse
ontvangsten financiën buitenland31 09944 56013 461 06Exportkredietverzekering190 588411 220220 632 07Regeling
Herverzekering Investeringen454930476      04 Fiscale Zaken en Belastingen87 254 69085 603 908– 1 650 782  A. Niet-belastingontvangsten769 5741 105 423335 849 01Ontvangsten
heffings- en invorderingsrente385 713669 841284 128 02Kosten
vervolging55 72465 5479 823 03Ontvangsten
uit verrichte werkzaamheden, Belastingdienst5 1285 339211 04Bijdrage
van de EU in de inningskosten EU-douanerechten183 327163 574– 19 753 27Diverse
ontvangsten Belastingdienst27 59835 3807 782 28Opbrengsten
van schikkingen en administratieve boeten112 084165 74253 658  B. Belastingontvangsten86 485 11684 498 485– 1 986 631 05Inkomstenbelasting000 06Vermogensbelasting74 874101 61826 744 07Vennootschapsbelasting16 837 51517 580 032742 517 08Loon-
en Inkomstenbelasting24 596 24923 343 876– 1 252 373 09Dividendbelasting2 557 0524 308 0251 750 973 10Kansspelbelasting140 672149 1508 478 11Motorrijtuigenbelasting2 103 2712 088 524– 14 747 12Accijns
van lichte olie3 410 1583 146 626– 263 532 13Accijns
van minerale oliën, anders dan lichte olie2 363 7412 076 138– 287 603 14Wijnaccijns
en accijns van mousserende dranken190 588168 961– 21 627 15Alcoholaccijns417 478398 419– 19 059 16Bieraccijns304 033278 616– 25 417 18Tabaksaccijns1 772 0121 676 918– 95 094 20Belasting
van personenauto's en motorrijwielen3 142 4282 934 853– 207 575 21Omzetbelasting31 342 60029 835 631– 1 506 969 22Belastingen
van rechtsverkeer4 156 6274 483 953327 326 23Rechten
van successie, van overgang en van schenking1 533 7771 306 700– 227 077 24Overige
belastingontvangsten36 30246 44710 145 25Belastingen
op milieugrondslag3 793 6033 416 318– 377 285 26Verbruiksbelasting
van alcoholvrije dranken en van enkele andere producten231 428225 308– 6 120 29Belasting
op zware motorrijtuigen102 101104 2332 132 30Ontvangsten
die ten behoeve van het gemeentefonds en provinciefonds worden afgezonderd– 12 621 393– 13 171 861– 550 468Mij bekend,De Minister van Financiën,ALGEMENE TOELICHTING BIJ DE REKENING1 INLEIDING EN LEESWIJZERHet ministerie van Financiën is verantwoordelijk voor de voorbereiding
en uitvoering van onder meer:– het algemeen financieel-economisch en monetair beleid;– het buitenlands financieel beleid;– het begrotingsbeleid en doelmatig beheer van 's-Rijks financiën;– de verkoop en beheer van overtollige zaken van het Rijk;– het vormgeven van het fiscaal beleid;– het heffen, controleren en innen van de belastingen;– het financieringsbeleid.Deze financiële verantwoording is opgebouwd uit de volgende onderdelen:Rekening:– Rekeningstaat– Algemene toelichting bij de rekening– Artikelsgewijze toelichting bij de rekeningSaldibalans (inclusief toelichting)Bijlage – lijst met gebruikte afkortingenBovenvermelde verantwoordelijkheid komt tot uitdrukking in de beleidsterreinen
«Algemeen», «Financiën Binnenland», «Financiën
Buitenland» en «Fiscale Zaken en Belastingen». Voor de toelichting
op het financieringsbeleid wordt verwezen naar de financiële verantwoording
van de begroting van de Nationale Schuld (IXA). Voor de verantwoording over
de financiën van de lagere overheden in 2001, waarvoor de minister van
Financiën medeverantwoordelijk is, wordt verwezen naar de financiële
verantwoordingen van het gemeente- en het provinciefonds.In de algemene toelichting bij de rekening worden per beleidsterrein de
hoofdpunten van het gevoerde beleid in 2001 beschreven (hoofdstukken 2 tot
en met 6). In de artikelsgewijze toelichting bij de rekening is gedetailleerde
informatie over de begrotingsuitvoering 2001 opgenomen. Tevens wordt voor
de daartoe geselecteerde begrotingsartikelen een toelichting gegeven van opmerkelijke
verschillen tussen de oorspronkelijke begroting en de uiteindelijke realisatie.
Aangezien deze verschillen in een aantal gevallen reeds in de 1e en de 2e
suppletore begroting (de wet van 27 september 2001, Stb. 477 respectievelijk
de wet van 31 januari 2002, Stb.90) en in de slotwet zijn toegelicht, heeft
de toelichting bij de rekening veelal een samenvattend karakter. De belastingontvangsten
zijn daarnaast toegelicht in de Voorjaarsnota 2001; Kamerstukken II 2000/01,
27 734, nr.1), de Miljoenennota 2002 (Vermoedelijke Uitkomsten 2001;
Kamerstukken II 2001/02, 28 000, nr.1) en de Voorlopige Rekening 2001
(Kamerstukken II 2001/02, 28 237, nr.1).Als hoofdlijn voor het opnemen van een artikelsgewijze toelichting bij
de rekening zijn de volgende grensbedragen in acht genomen:– voor de uitgaven- en niet-belastingontvangstenartikelen is een
toelichting opgenomen indien het verschil tussen het bedrag van de ontwerp-begroting
en de realisatie meer is dan 5% van het bedrag van de ontwerp-begroting en
daarnaast groter is dan € 2,27 mln.;– voor de belastingontvangstenartikelen geldt gelet op de omvang
van de bedragen een ruimere limiet, te weten meer dan 5% en groter dan € 22,7
mln.2 FINANCIEEL OVERZICHT OP HOOFDLIJNEN2.1 Uitgaven en niet-belastingontvangstenIn de onderstaande tabel is per hoofdbeleidsterrein de realisatie voor
zowel uitgaven als niet-belastingontvangsten tegen de begroting afgezet. In
de toelichtende tekst zijn de belangrijkste verschillen per hoofdbeleidsterrein
weergegeven. Tabel 2.1 Begroting en realisatie
van uitgaven en niet-belastingontvangsten Bedragen x € 1 mln. BegrotingRealisatieVerschilUitgaven   1. Algemeen276 782283 505+ 6 7232. Financiën Binnenland106 150172 359+ 66 2093. Financiën Buitenland299 776290 811– 8 9654. Fiscale Zaken en Belastingen2 448 0022 929 624+ 478 922Totaal3 130 7103 673 599+ 542 889    Ontvangsten   1. Algemeen407 637755 764+ 348 1272. Financiën Binnenland1 209 0281 524 770+ 315 7423. Financiën Buitenland223 535458 129+ 234 5944. Fiscale Zaken en Belastingen769 5741 105 423+ 335 849Totaal2 609 7743 884 086+ 1 234 3122.1.1 UitgavenAlgemeenHet verschil bij het hoofdbeleidsterein Algemeen is voornamelijk het gevolg
van een compensatie-regeling voor de Gemeentelijke Kredietbanken (€ 17,2
mln.). Om de nadelige effecten van invoering van de wet Fido voor sociale
activiteiten van de Gemeentelijke Kredietbanken weg te nemen zijn zij gecompenseerd
voor gederfde opbrengsten uit af te bouwen commerciële activiteiten.
Voorts worden de extra uitgaven verklaard door vergoeding van de uitvoeringskosten
WO II (€ 6,8 mln.) Deze extra uitgaven betreffen uitgaven voor de
beoordeling van de aanvragen en de toekenning van gelden, die beschikbaar
zijn gesteld aan de joodse gemeenschap. Hier staat een meevaller tegenover
bij anticiperende aankopen (€ 19,5 mln.), omdat een deel van het
beschikbare budget niet is aangewend door het niet doorgaan van een aantal
oorspronkelijk aangemelde projecten.Financiën BinnenlandHet verschil wordt voornamelijk verklaard door extra uitgaven (€ 69,4
mln.) bij het muntwezen (verhoogd bij 1e suppletore begroting met € 2,3
mln. en bij 2de suppletore begroting met € 46, 3 mln.).Door introductie van de euro is de vraag naar circulatiemunten in 2001
negatief geweest. Per saldo zijn hierdoor zowel circulatiemunten als bijzondere
munten eerder dan verwacht uit de circulatie teruggevloeid naar DNB, die de
nominale waarde verrekent met de Staat (€ 47,7 mln.).Tevens
zijn er extra uitgaven voor de euro gedaan, vanwege een hogere productie van
de relatief dure hogere denominaties, dan geraamd (€ 15 mln.).Financiën BuitenlandDe lagere uitgaven worden voornamelijk verklaard door een meevaller (€ 15
mln.) op de bijdrage in de middelen van de Internationale Ontwikkelingsassociatie
(IDA). Reden hiervoor is een betaling die in de ontwerp-begroting 2002 was
opgenomen en oorspronkelijk voor begin januari 2002 was gepland. In overleg
met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking is, gelet op de beschikbare
budgettaire ruimte in 2001 binnen de Homogene Groep Internationale Samenwerking,
besloten de betaling eind december 2001 te laten plaatsvinden.Fiscale Zaken en BelastingenDe hogere uitgaven op dit beleidsterrein zijn met name het gevolg van
hogere uitgaven voor personeel (€ 113,5 mln.) en materieel (€ 53,6
mln.) van de Belastingdienst. Het verschil tussen de begroting en de realisatie
van personeel wordt in het bijzonder veroorzaakt door de meerkosten van de
CAO 2001–2002 (€ 63,5 mln.). Tevens is er extra uitgegeven
aan uitzendkrachten (€ 26,3 mln.), door onderbezetting bij de bestaande
formatie.Het verschil tussen begroting en realisatie op materieel is voornamelijk
het gevolg van de stijging van de huisvestingskosten door de bovengemiddelde
nominale ontwikkelingen (€ 22,7 mln.). Ook de voorlichting via dagbladen
en televisie in het kader van de Belastingherziening en de ontwikkeling van
het internet van de Belastingdienst hebben extra uitgaven tot gevolg gehad
(€ 13,6 mln.).Daarnaast zijn ook de uitgaven voor heffings en invorderingsrente met € 300,9
mln. hoger uitgevallen dan geraamd (verhoogt bij 1e suppletore begroting met € 54,5
mln. en bij 2de suppletore begroting met € 136,1 mln.). Zie voor
verdere toelichting de artikelen 04.01 en 04.05.2.1.2 OntvangstenAlgemeenHet verschil op dit hoofdbeleidsterrein wordt met name veroorzaakt door
hogere ontvangsten bij Domeinen. Hierbij gaat het om ontvangsten uit verkopen
(€ 62,2 mln.) en overige ontvangsten (€ 250 mln.). De
hoge realisatie is grotendeels het gevolg van een boekhoudige mutatie van
de RGD op de openingsbalans per 1 januari 1999. Voor nadere toelichting zie
artikel 01.06 en artikel 01.07.Financiën BinnenlandHet verschil ten opzichte van de ontwerpbegroting is het gevolg van een
hoger winstuitkering (€ 310,4 mln.) van De Nederlandse Bank.Financiën BuitenlandHet verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere ontvangsten (€ 220,5
mln.) bij de exportkredietverzekering (bij 1e suppletore begroting verhoogd
met € 116,2 mln. en bij 2de suppletore begroting opgehoogd met € 74,9
mln.). De onverwacht hoge schade-restituties uit Nigeria hebben hier in grote
mate aan bijgedragen. Daarnaast hebben ook andere debiteurlanden een positief
betalingsgedrag laten zien.Fiscale Zaken en BelastingenDe hogere ontvangsten zijn met name het gevolg van hogere ontvangsten
bij de heffings- en invorderingsrente (€ 284,1 mln.). Gedurende
het jaar zijn de ontvangsten heffings- en invorderingsrente aangepast (bij
1e suppletore begroting verhoogd met € 68,1 mln. en bij 2de suppletore
begroting met € 233,7 mln.). Tevens zijn er hogere ontvangsten gerealiseerd
inzake administratieve boeten en schikkingen (€ 53,5 mln.). Zie
hiervoor de artikelen 04.01 en 04.28.2.2 BelastingontvangstenIn onderstaande grafiek wordt een overzicht gegeven van de raming en realisatie
van de belastingontvangsten in 2001.Grafiek 2.1: Raming en realisatie van de belastingopbrengsten
2001 (x € 1 mld.)Ten opzichte van de ontwerp-begroting zijn de belastingopbrengsten € 2,31
mld. lager uitgekomen. Tabel 2.2 geeft een samenvattend overzicht. De kostprijsverhogende
belastingen zijn € 2,82 mld. lager uitgekomen dan geraamd; de belastingen
op inkomen, winst en vermogen zijn € 0,5 mld. hoger uitgekomen dan
geraamd. Voor een toelichting op de belangrijkste verschillen in de belastingontvangsten
wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting.Tabel 2.2 Belastingontvangsten
op kasbasis voor 2001bedragen x € 1 mld. BegrotingRealisatieVerschilKostprijsverhogende belastingen57,2754,45– 2,82Invoerrechten1,831,52– 0,31Omzetbelasting33,4431,93– 1,52Belasting op personenauto's en motorrijwielen3,142,94– 0,21Accijnzen8,467,75– 0,71Belastingen van rechtsverkeer4,164,480,33Motorrijtuigenbelasting2,102,09– 0,02Belastingen op een milieugrondslag3,793,42– 0,38Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken en andere producten0,230,230,00Belasting op zware motorrijtuigen0,100,100,00    Belastingen op inkomen, winst en vermogen45,7646,260,50Inkomstenbelasting– 0,50– 2,74– 2,25Loonbelasting25,1125,560,45Dividendbelasting2,564,311,75Kansspelbelasting0,140,150,00Vennootschapsbelasting16,8417,570,74Vermogensbelasting0,090,100,03Successierechten1,531,31– 0,23    Niet nader toe te rekenen belastingontvangsten0,040,050,01    Totaal belastingen103,06100,75– 2,31* De cijfers in deze tabel hebben betrekking op de belastingontvangsten
voor aftrek van het aandeel dat toekomt aan het Provincie- en Gemeentefonds
en de afdrachten aan de Europese Unie.** Inclusief afrondingsverschillen3 ALGEMEEN3.1 InleidingGrafiek 3.1 Aandeel in uitgaven IXB Bedrag x 1000 euroGrafiek 3.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB Bedrag
x 1000 euro3.2 StaatsloterijEind 2001 heeft de Tweede Kamer ingestemd met een nieuw kansspelbeleid,
dat ook van grote invloed is op de positie van de Staatsloterij. Dit beleid
is geformuleerd in een kabinetsstandpunt van november 2000 naar aanleiding
van een MDW-rapport over kansspelen (Kamerstukken II 2001/02, 24 036,
nr. 180 en nader uitgewerkt in een notitie aan de Tweede Kamer «Harmonisatie
van kansspelvergunningen en de positie SENS» van oktober 2001 (Kamerstukken
II 2001/02, 24 036, nr. 229).Wat betreft de loterijvergunningen, en dus ook de Staatsloterijvergunning,
betekent het nieuwe kansspelbeleid dat de komende jaren geleidelijk de verschillende
vergunningvoorwaarden geharmoniseerd zullen worden en er maximaal drie nieuwe
vergunningen zullen worden uitgegeven. De verantwoordelijkheid voor het kansspelbeleid,
dat nu nog versnipperd is over vijf ministeries, zal worden belegd bij het
Ministerie van Justitie.Uiteindelijk zullen de vergunningen zo worden ingericht dat alle loterijen
een bepaald minimum percentage van de omzet aan goede doelen en een bepaald
vast percentage aan de Staat zullen afdragen. Het gaat om een budgettair neutrale
operatie voor zowel de Staat als de goede doelenorganisaties. De Staatsloterij
wordt daarmee, net als de huidige andere loterijen, een goede doelenloterij.
Op uitdrukkelijk verzoek van de Tweede Kamer zal het hele overgangsproces,
dat drie tot zes jaar zal beslaan, geregeld gemonitord worden om onverwachte
consequenties van het beleid tijdig te kunnen signaleren.3.3 Domeinen3.3.1 ActivabeheerNaar aanleiding van de werkzaamheden van de interdepartementale Stuurgroep
Activabeheer en de IBO-werkgroep Grondbeleid heeft het ministerie van Financiën
het initiatief genomen om een samenwerkingsverband tussen de vastgoedbeherende
departementen te creëren (VROM, V&W, LNV, Defensie en Financiën).
Dit heeft in de Nota Grondbeleid geleid tot de volgende besluiten:– Instellen van de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR), waarin
de vastgoedbeherende departementen zijn vertegenwoordigd, met een eigen facilitaire
organisatie (de projectdirectie Vastgoed).– Evaluatie van de effectiviteit en doelmatigheid van de RVR in
2004.– Het creëren van een voorfinancieringsfaciliteit bij Financiën
voor anticiperende aankopen en het in portefeuille houden van vastgoed.De RVR is officieel geïnstalleerd op 15 oktober 2001 op basis van
een instellingsbesluit van de vijf betrokken ministers (Staatscourant 28 september
2001, nr. 188). De projectdirectie Vastgoed is medio 2001 van start gegaan.Bij de RVR staat voorop het doelmatig aankopen, verkopen en beheren van
vastgoed voor het Rijk om publieke doelen te realiseren (vastgoed is een middel,
geen doel op zich). De RVR stimuleert onder andere een gebiedsgerichte en
projectmatige aanpak voor de verwerving en afstoot van vastgoed in regio's
waar meerdere departementen beleidsdoelen willen realiseren. De RVR heeft
een werkprogramma 2002 opgesteld dat ter goedkeuring aan de betrokken bewindslieden
is aangeboden.De voorfinancieringsfaciliteit bij Financiën voor anticiperende aankopen
en het in portefeuille houden van vastgoed heeft als doelstelling het tijdig en tegen een niet onevenredig hoge prijs kunnen beschikken over vastgoed,
waarmee kan worden voorzien in de (toekomstige) behoefte van het Rijk. Eind
2001 hebben de eerste aankopen plaatsgevonden. De Staatssecretaris van Financiën
zal de nadere kaders voor het anticiperend aankopen uitwerken in een beleidsbrief
die 1 mei 2002 aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden.3.3.2 PachtbeleidIn 2000 is door het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
het rapport van de commissie Pachtbeleid over de liberalisering van het pachtbeleid
verschenen. Het kabinetsstandpunt is bij brief van 11 september 2001 (Kamerstukken
II 2000/01, 27 924, nr. 1) aan de Kamer bekend gemaakt.Naar aanleiding van het overleg met de Tweede Kamer op 19 december 2001
is door de staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij toegezegd
dat in de tweede helft van 2002 een voorstel voor aanpassing van de pachtwetgeving
zal worden ingediend.Aangezien er altijd een overgangsperiode komt om van de huidige pachtwet
naar een nieuwe pachtregeling over te schakelen, zullen de pachtontvangsten
de komende jaren nauwelijks (behalve door het pachtnormenbesluit) beïnvloed
worden.3.3.3 Verkoopbeleid agrarische domeinenIn april 2000 heeft het kabinet besloten tot een tijdelijke verkoopstop
van agrarische gronden. Zittende (erf)pachters kunnen de gepachte grond niet
kopen. Het kabinet heeft besloten de verkopen niet te hervatten (Kamerstukken
II 2001/02, 24 490, nr. 16).3.3.4 BenzinemarktVanaf 2000 is onderzocht in hoeverre het mogelijk is om in overleg met
de zittende partijen te komen tot een alternatieve invulling van de MDW-doelstellingen.
In 2000 werd al een tweetal convenanten met vertegenwoordigers van de zittende
partijen (benzinemaatschappijen, particulieren) gesloten. Nadere invulling
diende te geschieden met betrekking tot de onderwerpen veiling, gebruiksvergoeding
en rechtsrelaties. Op 8 november 2001 werd met betrokken partijen de finale
overeenstemming bereikt. Met ingang van 2002 zullen in 21 jaar alle locaties
geveild worden, jaarlijks ongeveer tien.Tevens wordt met ingang van 2002 een nieuwe gebruiksvergoedingssystematiek
ingevoerd. De ontvangsten bedroegen in 2001 ongeveer € 7,26 mln.3.4 Tegoeden WOIIIn 2001 is de Stichting Maror-gelden Overheid (SMO) doorgegaan met de
verificatie en betaling van individuele uitkeringen aan joodse belanghebbenden
en hun plaatsvervangers. Op 31 december 2001 is de aanvraagtermijn gesloten.
Inmiddels hebben zo'n 33 000 personen een uitkering ontvangen. Het restant
van de aanvragen zal begin 2002 worden afgehandeld, waarna een tweede uitkeringsronde
volgt. In dat jaar zal ook worden gestart met de uitkeringen voor collectieve
doelen in Nederland en Israël.Naast de € 158,82 mln. voor SMO heeft het kabinet in 2000 ook € 22,69
mln. beschikbaar gesteld voor de Stichting Joods Humanitair Fonds. Met deze gelden zullen projecten in het kader van de joodse infrastructuur
in het buitenland worden gefinancierd. De statuten en het uitkeringsreglement
zijn eind 2001 door de Tweede Kamer goedgekeurd. De stichting is begin 2002
haar werkzaamheden begonnen. Bij brief van 5 december 2001 (PTG 2001-563m)
is de Tweede Kamer geïnformeerd over de laatste stand van zaken.4 FINANCIËN BINNENLAND4.1 InleidingGrafiek 4.1 Aandeel in uitgaven IXB Bedrag x 1000 euroGrafiek 4.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB Bedrag
x 1000 euro4.2 Regeling Bijzondere FinancieringPer 1 januari 2001 is de nieuwe regeling Bijzondere Financieringen in
werking getreden. Naar aanleiding van een evaluatie naar nut en noodzaak van
de regeling is besloten de regeling meer marktconform te maken. Afhankelijk
van het risico van het krediet, wordt de prijs voor het krediet bepaald. Tevens
is aandacht besteed aan de verdeling van risico, rendement en kosten tussen
de uitvoerder (NIB Capital Bank) en de overheid. Uitgangspunt is dat de regeling
op portefeuilleniveau kostendekkend zal zijn. Kostendekkend op portefeuilleniveau
houdt in dat over een periode van vijftien jaar de kosten van de Bijzondere
Financieringsregeling door de opbrengsten worden gedekt.4.3 Tijdelijke subsidieregeling tankstationsIn 1999 heeft de Europese Commissie uitspraak gedaan over de vraag of
de Tijdelijke subsidieregeling tankstations kan worden aangemerkt als een
steunmaatregel. In haar beschikking heeft de Commissie te kennen gegeven dat
aan 450 tankstations ten onrechte een subsidie is verleend. De Staat dient
deze subsidies terug te vorderen. Deze terugvordering dient deels plaats te
vinden bij de tankstations zelf en deels bij de oliemaatschappijen die naar
de mening van de Commissie in een aantal gevallen ten onrechte profijt heeft
gehad van de verleende subsidie. Voor zover de Commissie heeft geoordeeld
dat de subsidie ten onrechte is verleend zijn de eventueel nog lopende subsidiebetalingen
opgeschort. Aan 183 tankstations is volgens de Commissie terecht een subsidie
verleend.De Nederlandse regering heeft tegen de beschikking beroep aangetekend
bij het Hof van Justitie te Luxemburg. Ook een groot aantal exploitanten van
tankstations en vrijwel alle betrokken oliemaatschappijen hebben beroep aangetekend
bij het Gerecht van eerste aanleg te Luxemburg. Deze beroepen hebben geen
schorsende werking en de Nederlandse regering is dan ook gehouden uitvoering
te geven aan de beschikking van de Commissie. Het gerecht van eerste aanleg
heeft inmiddels bepaald dat zij geen uitspraak zal doen alvorens het Hof van
Justitie arrest heeft gewezen in de zaak zoals die door Nederland is aangespannen.
De mondelinge behandeling van deze laatste zaak heeft inmiddels plaatsgevonden;
het arrest wordt verwacht in de loop van 2002.In de beschikking van de Commissie werd gelast dat bij ongeveer 250 tankstations
de Commissie de subsidie diende te worden teruggevorderd, omdat deze groep
geen of onvoldoende informatie heeft verstrekt. De Commissie kon derhalve
niet beoordelen of de subsidie overeenkomstig de communautaire bepalingen
is verleend. In het bijzonder ging het hierbij om de vraag of zich al dan
niet cumulatie van de maximum uit te keren subsidie heeft voorgedaan. Naar
aanleiding van een uitgebreid onderzoek, gebaseerd op gegevens die deze pomphouders
op verzoek alsnog hebben verstrekt, kon ten aanzien van ruim 140 tankstations
worden vastgesteld dat zich geen cumulatie van subsidiegelden had voorgedaan.
Aan hen is dan ook medegedeeld dat de subsidie terecht is uitgekeerd en niet
behoeft te worden terugbetaald. Van ruim 60 pomphouders is vastgesteld dat
in hun leveringscontract een zogenoemde SPB-clausule was opgenomen. In lijn
met de beschikking van de Commissie zal de uitgekeerde subsidie worden teruggevorderd
bij de leverancier (in de meeste gevallen een oliemaatschappij), zulks vanwege
het feit dat aldaar cumulatie van subsidie is opgetreden. Bij twaalf tankstations
is een verbondenheid geconstateerd waardoor cumulatie van subsidie
waarschijnlijk is. Ook bij deze pomphouders (of bij de achterliggende rechtspersonen)
zal de uitgekeerde subsidie worden teruggevorderd voor zover deze het maximum
van € 100 000 heeft overschreden. Ten aanzien van ongeveer
30 tankstations is ook na herhaald verzoek nog steeds geen informatie ontvangen.
De terugvorderingsprocedure ten aanzien van deze pomphouders is gestart. Een
klein deel van hen heeft betaald, bij de overige zijn de invorderingsprocedures
in gang gezet.De subsidie die is uitgekeerd aan de exploitanten van de 150 tankstations
waar naar de mening van de Commissie de oliemaatschappijen de feitelijke ontvangers
van de subsidie zijn (in verband met de hiervoor reeds aangehaalde SPB-clausules
in de leveringscontracten), is ingetrokken. Daarbij is aangegeven dat in lijn
met de beschikking van de Commissie de subsidie niet bij hen zal worden teruggevorderd
maar bij de oliemaatschappijen. De terugvorderingsbeschikkingen aan de oliemaatschappijen
zijn inmiddels verzonden.In vrijwel alle gevallen wordt tegen de terugvorderingsbeschikking bezwaar
aangetekend; tevens wordt in veel gevallen via de daarvoor openstaande gerechtelijke
procedures uitstel van betaling gevraagd. Dit heeft er toe geleid dat op dit
moment nog slechts in beperkte mate terugbetaling heeft plaatsgevonden. Vanwege
de juridische complicaties ten aanzien van deze categorie is de Commissie
gevraagd hoe de beschikking op dit punt dient te worden uitgevoerd.Naar de laatste categorie pomphouders (de onderling verbonden pomphouders
of de tankstations die feitelijk voor rekening en risico van de oliemaatschappijen
worden gedreven) vindt nog nader onderzoek plaats. Het is niet eenvoudig om
de door de Commissie veronderstelde verbondenheid aan te tonen. Momenteel
wordt de laatste hand gelegd aan het onderzoeken van de door de desbetreffende
pomphouders aangeleverde informatie.De Commissie van de Europese Unie wordt door middel van voortgangsrapportages
regelmatig op de hoogte gesteld van de vorderingen in dit dossier. Tot op
heden heeft zij te kennen gegeven zich in de Nederlandse aanpak te kunnen
vinden.4.4 Publiek-private samenwerking2001 is een belangrijk jaar geweest voor de ontwikkeling van publiek-private
samenwerking (PPS) in Nederland. In de sector transportinfrastructuur werd
met het afsluiten van het DBFM-contract (Design-Build-Finance-Maintain) voor
de HSL-Zuid Infraprovider het eerste pps-contract in Nederland afgesloten.
Het project wordt door zowel de overheid als private partijen als zeer succesvol
gezien. Dit succes is zeer belangrijk, omdat het de standaard zal zetten voor
dergelijke projecten en tevens een voortrekkersrol zal vervullen: als er één
pps-schaap over de dam is, volgen er meer. Ook de aanbesteding van de vervoersconcessie
voor de HSL-Zuid is eind 2001 afgerond. De aanbesteding van het eerste DBFM-contract
voor wegen, voor de A59, is inmiddels aanbeland in de laatste fase.Ook in andere sectoren is concrete voortgang geboekt. In de stedelijke
ontwikkelingssector is – na de sleutelprojecten Rotterdam Centraal en
Hoog Hage – nu ook voor Amsterdam Zuidas een publiek-publieke overeenkomst
getekend. Hiermee is het pad geëffend voor de volgende fase, de planvormingsfase.
Bij andere projecten – Breda Spoorzone en Delft Spoorzone -is een publiek-publieke
overeenkomst afgesloten in het eerste kwartaal van 2002. Het project Oude
Rijkswerf Willemsoord Den Helder, waarbij de gemeente gezamenlijk met een
private partij de oude rijkswerf ontwikkelt, is het eerste project
in Nederland waarbij benefit sharing wordt toegepast. Benefit sharing is een
door het kenniscentrum PPS ontwikkeld instrument om te komen tot een juiste
hoogte van de overheidsbijdrage aan een project ten opzichte van de investeringen
van private partijen bij projecten met zowel commerciële als niet-commerciële
kenmerken. Ook bij «groene» projecten is voortgang geboekt met
pps, onder meer in het project Meerstad Groningen.Hiernaast is een goede basis gelegd voor de toepassing van pps in de huisvesting,
waarbinnen scholen, ziekenhuizen, overheidsgebouwen zoals ministeries en dergelijke
vallen. Deze sector heeft grote potentie voor pps, blijkens de meerwaarde
die hierbij wordt behaald in onder meer het Verenigd Koninkrijk. Naast het
rapport over de scholen («Een schoolvoorbeeld voor toepassing van pps»)
heeft het Kenniscentrum PPS medio 2001 het rapport «PPS bij huisvestingsprojecten:
wie durft?» uitgebracht, waarin de meerwaarde van pps bij huisvesting
is onderzocht. Voor scholen heeft het Kenniscentrum in samenwerking met het
ministerie van Onderwijs een selectieproces opgestart dat in het eerste kwartaal
van 2002 moet leiden tot de selectie van een aantal projecten die zullen worden
gerealiseerd door middel van pps. Voor één project is reeds
door het uitvoeren van een «public private comparator» (PPC) aangetoond
dat realisatie via pps tot meerwaarde leidt. Ook is in het kader van een studie
naar besturingsvormen en verzelfstandiging van de Dienst Justitiële Inrichtingen
onderzocht of pps-constructies voor het gevangeniswezen tot meerwaarde kunnen
leiden. Met de PPC is geconcludeerd dat dit inderdaad het geval is.Naast de genoemde rapporten heeft het Kenniscentrum PPS in 2001 nog een
aantal kennisprodukten opgeleverd, waarvan de handleiding PPS en aanbesteden
en de brochure en handleiding voor benefit sharing de belangrijkste zijn.
Met name met de handleiding PPS en aanbesteden wordt tegemoetgekomen aan vragen
die veelvuldig bij zowel overheden als marktpartijen leven. Tevens is een
nieuwe handleiding PPC en PSC (public sector comparator) in januari 2002 verschenen.
Verder is in 2001 voor de 2e keer de door het Kenniscentrum in samenwerking
met de Erasmus Universiteit Rotterdam ontwikkelde postacademische opleiding
pps gehouden en is bijgedragen aan pps-cursussen voor beleidsmedewerkers en
projectleiders bij Rijkswaterstaat. Op deze wijze geeft het Kenniscentrum
PPS invulling aan zijn rol van het ontwikkelen en uitdragen van kennis en
het vertalen ervan in toegankelijk informatiemateriaal en handleidingen.4.4.1 Competitieve Dienstverlening (CDV) en Concessies
en aanbestedingenBij brief van 22 november 2000 (Kamerstukken II 2000/01, 24 036,
nr. 177) heeft het kabinet aangekondigd dat de departementen jaarlijks verslag
doen van acties en resultaten met betrekking tot de toepassing van de instrumenten
concessies en aanbestedingen en competitieve dienstverlening.In de IBO-ronde 2000–01 hebben drie CDV-onderzoeken plaatsgevonden,
inzake postverwerking rijksoverheid, facilitaire salarisbureaus en accountancy.
Het accountancy onderzoek is inmiddels van een kabinetsstandpunt voorzien
en aan de Kamer toegestuurd bij brief van 21 februari 2002. Het betreft hier
het «Kwaliteitsplan audit-functie Rijksoverheid». Dit plan gaat
o.m. over de instelling van departementale audit-diensten en de versterking
van de regierol van het Audit-Committee. De andere twee CDV-onderzoeken dragen
een rijksbreed karakter. Deze beide rapporten geven aan dat er
een ruime scope is voor (meer) samenwerking tussen de departementen. De aangeduide
mogelijkheden worden in inderdepartementaal verband verder uitgewerkt en geïmplementeerd,
onder verantwoordelijkheid van het beraad van plv SG's. Concrete resultaten
zijn over 2001 nog niet te melden.4.5 Beheer deelnemingenOp 12 februari 2001 heeft de minister van Financiën de nota «Beleid
commissarissen van overheidswege» aan de Tweede Kamer gezonden (Kamerstukken
II 2000/01, 22 064, nr. 5). Deze nota is in een algemeen overleg d.d.
10 april 2001 met de Vaste Kamercommissies voor Financiën en Economische
Zaken besproken. Inmiddels is Financiën tezamen met de vakdepartementen
bezig met de implementatie van het nieuwe beleid. Aan de Tweede Kamer is toegezegd
dat deze over 1 à 2 jaar zal worden afgerond. De hoofdregel van het
implementatiebeleid is dat alle ambtenaar-commissarissen worden teruggetrokken
en gelijktijdig de statuten van de deelneming in overeenstemming met het nieuwe
beleid zullen worden gebracht. Het overheidscommissarissenbeleid dient in
samenhang met de nota «Deelnemingenbeleid Rijksoverheid» en het
wetsvoorstel inzake de structuurregeling te worden bezien.Conform planning is de nieuwe nota «Deelnemingenbeleid Rijksoverheid»
tot stand gekomen (Kamerstukken II 2001/02, 28 165, nr. 1–2). De
Nota is inmiddels door het kabinet goedgekeurd. De kern van de nota is de
scheiding van verschillende verantwoordelijkheden. Publieke belangen die met
een deelneming samenhangen kunnen het best worden verankerd in weten regelgeving,
concessievoorwaarden, overeenkomsten en dergelijke. Aandeelhouderschap biedt
voor de borging van publieke belangen slechts beperkte sturingsmogelijkheden
en dient in beginsel uitsluitend voor de behartiging van de zakelijke aandeelhoudersbelangen
te worden aangewend. In het kader van dit nieuwe beleid zal het aandeelhouderschap
van staatsdeelnemingen waar mogelijk aan de minister van Financiën worden
overgedragen.4.6 Financiële MarktenDe dynamiek in de financiële sector is groot en vergt een alerte
houding van de overheid. Het doel van het overheidsbeleid is een goed functionerende
en internationaal concurrerende financiële sector. Kernelementen zijn
de stabiliteit van het financiële stelsel, goed gedrag van financiële
marktpartijen, een soepel betalingsverkeer van de Staat, het bevorderen van
markttransparantie en integriteit van het financiële systeem. Onderstaand
worden de belangrijkste onderwerpen uit 2001 toegelicht.4.6.1 Nota Integriteit financiële sector en terrorismebestrijdingAls gevolg van de gebeurtenissen van 11 september is in het kader van
het actieplan terrorismebestrijding van het kabinet op 16 november 2001 een
nota «Integriteit financiële sector en terrorismebestrijding»
aan de Kamer gezonden (Kamerstukken II, 2001/02, 28 106, nrs. 1 en 2).
In deze nota zijn beleids- en wetgevingsvoornemens weergegeven op het terrein
van het toezicht op de financiële sector, wetgeving rond geldstromen
en de handhaving en informatie-uitwisseling rond deze beide clusters4.6.2 Garantie luchtvaartAls gevolg van de aanslagen in de VS hebben verzekeraars wereldwijd de
luchtvaartsector geconfronteerd met opzeggingen van de verzekering van molestaansprakelijkheid
aan derden. Door de informele Ecofin Raad is op 22 september vastgesteld onder
welke voorwaarden de lidstaten de opgezegde dekking voor hun rekening konden
overnemen. De Ministers van Verkeer & Waterstaat en Financiën hebben
op basis van de Zee- en luchtvaartverzekeringswet 1939 besloten voor luchtvaartmaatschappijen
de dekking van de markt over te nemen en hebben de Tweede Kamer daarover geïnformeerd
(Kamerstukken II 2001/02, 27 925, nr. 3). Tevens is een overheidsgarantie
afgegeven voor luchtvaartgerelateerde activiteiten, bijvoorbeeld aan de vliegvelden,
die met vergelijkbare verzekeringsproblemen werden geconfronteerd. Beide regelingen,
waarvoor een in Europees verband afgestemde premie wordt gerekend, zijn inmiddels
verlengd tot 31 maart 2002.4.6.3 Werkgroep effecten aan toonderIn juli 2001 is een werkgroep in het leven geroepen ter beantwoording
van de vraag of er anno 2001 nog een legitieme behoefte bestaat aan effecten
aan toonder, met name voorzover deze in fysieke vorm worden verhandeld. Dit
mede tegen de achtergrond van de door de Financial Action Task Force on money
laundering (FATF) en de OESO geconstateerde kwetsbaarheid van aandelen aan
toonder voor mogelijk misbruik. Na de gebeurtenissen van 11 september heeft
de werkgroep met voorrang bezien welke maatregelen ten aanzien van toondereffecten
geboden zijn ter bestrijding van de financiering van terrorisme. De werkgroep
heeft in december 2001 een interim-rapportage vastgesteld, waarin enkele varianten
voor zulke maatregelen worden geïnventariseerd. Op basis van deze rapportage
wordt thans politieke besluitvorming voorbereid.4.6.4 Invulling geven aan sectoroverstijgend toezichtIn het afgelopen jaar is veel werk verzet op het terrein van de vormgeving
van toezicht. Zo heeft een plenaire Tweede Kamer-behandeling plaatsgehad van
het wetsvoorstel «Niet-sectorspecifieke toezichtdimensie». Deze
wet is eind 2001 in werking getreden (Stb. 2001, 596).In het licht van ontwikkelingen in de financiële markten (cross-sector
dimensie van producten en instellingen), in het beleid (cross-sector consistentie),
in omringende landen (tendens tot cross-sector integratie van toezichthouders)
en ook in het licht van de gemaakte vorderingen bij de Raad van Financiële
Toezichthouders (RFT) in de afgelopen jaren, hebben de afgelopen periode inhoudelijke
verkenningen plaatsgevonden van het ministerie van Financiën en de financiële
toezichthouders, met overleg met financiële sectoren alsmede de Consumentenbond,
over de vormgeving van het toezicht in Nederland. De uitkomsten van deze verkenningen
zijn op 26 november 2001 aan de Tweede Kamer gezonden in de nota «Hervorming
van het toezicht op de financiële marktsector» (Kamerstukken II
2001/02, 28 122). Op 5 februari 2002 heeft een meerderheid van de Tweede
Kamer ingestemd met het kabinetsvoorstel om het financieel toezicht in Nederland
te hervormen. In het komende Verslagjaar zullen de voornemens uit de nota
worden uitgewerkt. Daarbij zal een overheveling van taken tussen de toezichthouders
plaatsvinden, waarvoor wijziging van regelgeving op korte termijn nodig is.
De uiteindelijke, meer omvattende wettelijke uitwerking en definitieve verankering
van een en ander houdt een wetgevingstraject in dat in 2004 zou
moeten kunnen worden geëffectueerd. Dit betreft een meer fundamentele
opschoning van het over de jaren opgebouwde wettelijke kader voor de financiële
sector, geordend naar doelstelling van toezicht en expliciet toegespitst op
onder meer de concurrentiekracht van de Nederlandse financiële sector.
Over de strategische aanpak en contouren hiervan zal de Tweede Kamer in de
eerste helft van 2002 worden geïnformeerd.4.6.5 Financiële toezichtwetgevingNaar aanleiding van de eerste consultatie over voorlopige voorstellen
voor de herziening van het sinds 1988 geldende Bazelse akkoord betreffende
de solvabiliteitseisen voor het bankwezen, is de financiële sector in
2001 in een tweede ronde geconsulteerd om na te gaan of de voorgestelde herziening
werkbaar is in de praktijk. Daarnaast is in 2001 ook een studie gedaan naar
de gevolgen van de herziening voor de financiële instellingen. Medio
2002 vindt een derde en laatste consultatieronde plaats. In afwachting van
een definitief akkoord van het Bazelse comité van bankentoezichthouders –
dat wordt verwacht in het najaar van 2002 – zijn in de loop van 2001
in de Europese Unie besprekingen gevoerd over de verwerking van het nieuwe
akkoord in Europese richtlijnen.Op 5 september 2001 is de wet openbare biedingen op effecten in werking
getreden (Kamerstukken II 2001/02, 27 172). Kern van de wet is de invoering
van een wettelijke regeling ter bescherming van de belangen van de aandeelhouder;
het betreft de wettelijke inkadering van (voorheen) Hoofdstuk I van de SER
Fusiecode. Alle biedingregels uit Hoofdstuk I van de SER Fusiecode zijn overgeheveld
naar het Besluit toezicht effectenverkeer 1995. Het toezicht op de naleving
van deze regels wordt uitgeoefend door de Stichting Toezicht Effectenverkeer
(STE). In 2001 is de wet door beide Kamers behandeld en is de op de wet gebaseerde
regelgeving (in het Besluit toezicht effectenverkeer 1995, de vrijstellingsregeling
en de Regeling toezichtkosten Wet toezicht effectenverkeer 1995) tot stand
gekomen.In 2001 is verder gewerkt aan de actualisering van de Wet toezicht beleggingsinstellingen;
een wetsontwerp uitgestuurd voor consultatie met marktpartijen. Tevens wordt
bezien in hoeverre de voorgenomen hervorming van het toezicht op de financiële
marktsector nog implicaties voor het wetsvoorstel heeft.In 2001 is eveneens verder gewerkt aan de zogeheten 3de fase herziening
van de Wet giraal effectenverkeer. De voortgang hangt evenwel samen met (i)
de bevindingen van de Werkgroep effecten aan toonder en (ii) de verdere invulling
van de voorgenomen geleidelijke integratie van Necigef in Euroclear. In het
licht daarvan zal het wetsvoorstel pas in 2002 afgerond kunnen worden.Er is ook een integrale herziening van de Wet melding zeggenschap ter
hand genomen. Streven is te komen tot een informatiesysteem dat een hoge actuele
informatiewaarde biedt en voor gebruikers en meldingsplichtigen gemakkelijk
toegankelijk is. Naar huidig inzicht zal een wetsvoorstel in het voorjaar
2002 in de ministerraad behandeld kunnen worden.4.6.6 Werken aan één Europese effectenmarktIn 2001 zijn door de Europese Commissie in het kader van het Actieplan
Financiële Diensten belangrijke wetgevingsvoorstellen op effectenterrein
gepresenteerd:1. een verordening inzake het verplicht toepassen van de international
accounting standards voor beursgenoteerde ondernemingen;2. een richtlijn inzake het tegengaan gebruik voorwetenschap en koersmanipulatie
op effectenmarkten (marktmisbruik);3. een richtlijn inzake het vergemakkelijken van het grensoverschrijdend
gebruik onderpand (collateral);4. een richtlijn inzake het prospectus bij aanbieding van effecten.De onderhandelingen in Brussel zijn zeer intensief geweest (in geval van
marktmisbruik mede in licht van de gebeurtenissen van 11 september) en dit
geldt ook voor de inspanningen om het Nederlandse standpunt in te brengen.
Tijdens de Ecofin van 13 december 2001 is over de voorstellen onder 1. tot
en met 3. overeenstemming bereikt. De meeste richtlijnonderhandelingen lopen
door tot in 2002. Daarnaast staan nog belangrijke nieuwe richtlijnvoorstellen
op de agenda (richtlijnvoorstel beleggingsdiensten en richtlijnvoorstel doorlopende
verplichtingen) die naar verwachting in 2002 ook de nodige aandacht zullen
vergen.4.6.7 Versterken corporate governanceIn het kader van de voornemens in de kabinetsreactie Peters II en meer
in het algemeen het versterken van corporate governance zijn in 2001 diverse
wetsvoorstellen gereed gekomen:1. wetsvoorstel openbaarmaking bezoldiging en aandelenbezit bestuurders
en commissarissen (Kamerstukken II 2000/01, 27 900, nrs. 1–6);2. wetsvoorstel aanpassing structuurregeling inclusief een regeling inzake
decertificering (Kamerstukken II 2001/02, 28 179, nrs. 1–3);3. wetsvoorstel versterking positie aandeelhoudersvergadering bij vaststelling
bezoldiging bestuurders en commissarissen.De verplichte opneming van de corporate governance structuur in het jaarverslag
zal worden meegenomen bij nog in voorbereiding zijnde wetsvoorstellen (òf
inzake primaire markt, òf inzake toezicht verslaggeving).In de sfeer van beschermingsconstructies en verplicht bod – te weten
de dossiers wetsvoorstel beschermingsconstructies en de 13de richtlijn –
kon in 2001 ondanks de nodige inspanningen weinig voortgang worden geboekt.4.6.8 Internationale consolidatie effectenverkeerDe fusie van Euronext in 2000 en de geleidelijke integratie tot één
handelsplatform vergt continu grote inspanningen van de Nederlandse autoriteiten.
Naast Financiën als regelgever en erkenning verlenende autoriteit zijn
met name de STE en DNB betrokken als toezichthouders. In 2001 is de aandacht
vooral gericht geweest op concrete integratiestappen, de voorgenomen integratie
van Necigef in de Euroclear organisatie alsmede de initiatieven van Euronext
om samen te gaan met andere beurzen.4.6.9 Bevorderen van marktwerking en transparantieVerslaggevingIn mei 2001 heeft de deskundigengroep verslaggeving verzekeraars, die
heeft onderzocht hoe de transparantie in de verslaggeving van verzekeraars
kan worden verbeterd, haar eindrapport aan de minister aangeboden. In vervolg
hierop hebben de Ministers van Financiën en Justitie in een brief aan
de Tweede Kamer d.d. 25 juni 2001 (Kamerstukken II 2000/01, 26 489, nr.
5) aangegeven dat zij voornemens zijn wetgeving voor te bereiden om de kernaanbevelingen
van de deskundigengroep te implementeren. Tijdens het Algemeen
Overleg van 18 oktober 2001 met de vaste commissies voor Financiën en
Justitie hebben de fracties aangegeven de voorstellen te steunen. Het wetsvoorstel
ter implementatie van de voorstellen is in 2001 eveneens ter hand genomen.
Het wetsvoorstel is in de ministerraad van 18 januari 2002 behandeld en ligt
momenteel voor advies bij de Raad van State.Begin 2001 heeft Financiën een consultatiedocument op zijn website
geplaatst over de introductie van toezicht op verslaggeving. Belanghebbenden
is verzocht te reageren en hun mening kenbaar te maken over de vormgeving
van het toezicht. Ook zijn gesprekken gevoerd met de belangrijkste belanghebbenden,
waaronder VNO-NCW, NVB, VvV, NIVRA en NOvAA, de ondernemingskamer, DNB, PVK
en de STE. Thans wordt gewerkt aan het opstellen van een kabinetsstandpunt
omtrent toezicht op verslaggeving, mede in het licht van de commentaren die
zijn ontvangen op het consultatiedocument. Over het algemeen is men voorstander
van toezicht – door de STE – op de financiële rapportages
van beursvennootschappen.Bemiddeling financiële dienstenEind november 2001 is het parlement schriftelijk geïnformeerd over
het voornemen van de minister van Financiën om met ingang van 1 april
2002 de beloningsregels voor assurantietussenpersonen volledig vrij te geven
(Kamerstukken II 2001/02, 28 112, nr. 145/1). Het besluit waarmee de
desbetreffende regels in de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf komen te vervallen
is eveneens eind november bij beide Kamers voorgehangen (Kamerstukken II 2001/02,
28 112, nr. 145/1).Aan de hand van de in 2001 opgestelde Consultatienota bemiddeling financiële
diensten zijn de marktpartijen, toezichthouders en de consumentenbond geconsulteerd
over het toezicht op financiële tussenpersonen. Het in de Nota beschreven
kader voor regelgeving registratie c.q. vergunningplicht met, afhankelijk
van de rol die de tussenpersoon vervult, eisen ten aanzien van deskundigheid,
transparantie, integriteit en financiële zekerheid – wordt door
de geconsulteerde partijen onderschreven en zal in 2002 nader worden uitgewerkt.Richtlijn verzekeringsbemiddelingOp 26 november 2001 is in EU-verband een gemeenschappelijk standpunt bereikt
over de richtlijn verzekeringsbemiddeling. In deze richtlijn wordt door introductie
van het oorspronglandbeginsel (toezicht door de toezichthouder in het land
van vestiging) de vrije vestiging en dienstverlening van verzekeringstussenpersonen
in de Europese Unie vereenvoudigd. Met de richtlijn wordt tevens voorzien
in minimumharmonisatie, gericht op een hoog niveau van consumentenbescherming.Informatieverstrekking aan de consument van financiële
dienstenVanuit de doelstelling bij te dragen aan bevordering van marktwerking
en transparantie van de financiële markten is in 2001 een aantal beleidsinitiatieven
uitgewerkt ter verbetering van de informatieverstrekking aan consumenten.
Belangrijkste beleidsinitiatief op dit terrein is de ontwikkeling van een
financiële bijsluiter voor complexe financiële producten en de vrijwillige
invoering daarvan per 1 januari 2002. Hiertoe is een algemene maatregel van
bestuur (Besluit Financiële bijsluiter) vastgesteld, waarin de wettelijke
verplichting tot het verstrekken van een financiële bijsluiter is geregeld
per 1 juli 2002 (Kamerstukken II 2001/02, 26 676, nr. 5).In december 2001 is een gemeenschappelijk europees standpunt bereikt over
de richtlijn verkoop op afstand van financiële diensten die voorziet
in een hoog niveau van harmonisatie van door financiële instellingen
aan consumenten van financiële diensten te verschaffen informatie. Van
belang is dat bedoelde informatie – mede door de Nederlandse inzet in
de onderhandelingen – nauw aansluit bij de wettelijke eisen die binnenkort
in Nederland gaan gelden (waaronder die welke worden gesteld in de financiële
bijsluiter). De richtlijn zal naar verwachting medio 2002 worden aangenomen.BetalingsverkeerMedio 2001 is een beleidsnota naar de Tweede Kamer gestuurd waarin de
betaalmarkt in Nederland wordt getoetst aan de uitgangspunten van efficiëntie,
veiligheid en de belangen van de consument (Kamerstukken II 2000/01, 27 863,
nr. 1). De betaalmarkt blijkt op dit moment op hoofdlijnen aan de gestelde
uitgangspunten te voldoen, maar op een aantal onderdelen is nog verdere verbetering
mogelijk. Daarbij gaat het onder meer om de transparantie, de toegang tot
betaalrekeningen, de dynamiek van de markt en de hoge tarieven voor grensoverschrijdende
betalingen. Met het oog op deze verbeterpunten is inmiddels een verbetertraject
in gang gezet.Er zijn afspraken gemaakt met de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB)
over de informatievoorziening aan de consument (zoals het standaard vermelden
van de boekingsdatum op rekeningafschriften) en over de verkorting van de
verwerkingsduur van betalingsopdrachten. Voorts heeft de NVB mede op verzoek
van de overheid een convenant opgesteld, op basis waarvan ook zwakkere groepen
als dak- en thuislozen met ingang van 1 november 2001 een basisbetaalrekening
kunnen openen. Voorheen kwam het herhaaldelijk voor dat deze groepen door
banken werden geweigerd. Tevens is DNB verzocht een onderzoek te verrichten
naar de tariefstructuren en infrastructuur in het girale betalingsverkeer.
Hierover wordt eind maart 2002 gerapporteerd.Mede in het licht van de overgang naar de euro is het van belang dat de
extreem hoge tarieven voor grensoverschrijdende betalingen worden gereduceerd.
Tegen deze achtergrond hebben het Europese Parlement en de Raad, in december
2001 een verordening aangenomen die deze reductie moet bewerkstelligen.Stroomlijning Wet op het consumentenkrediet (WcK)Bij brief van 7 juli 2000 (Kamerstukken II 1999/00, 27 231, nr. 1)
is het voornemen aangekondigd om de Wck te herzien. Als onderdeel van de herziening
is per 28 mei 2001 bij Koninklijk Besluit de zorg voor het consumentenkrediet,
met uitzondering van de zorg voor de private schuldbemiddeling, overgedragen
aan de minister van Financiën en is per 31 mei 2001 de uitvoering van
de Wck aan DNB gemandateerd (Kamerstukken II 2000/01, 27 231, nr. 2).
Een concept-wetsvoorstel is inmiddels voor commentaar aan de toezichthouders
toegezonden. In de tweede helft van 2002 zal dit wetsvoorstel aan de Tweede
Kamer worden verzonden.Opvang schadeVoortvloeiend uit het rapport «Opvangregeling Schadeverzekeringen»
van het Verbond van Verzekeraars en de Pensioen- en Verzekeringskamer is een
aanvang gemaakt met het uitwerken van de mogelijkheden van vangnetconstructies
als garantieregelingen voor schadeverzekeringen. De hiertoe opgerichte werkgroep
is in 2001 een aantal malen bij elkaar geweest en zal naar verwachting
in de eerste helft van 2002 haar eindrapport opleveren. De minister van Financiën
zal de Tweede Kamer daarover informeren.4.6.10 Kasbeleid, Betalingsverkeer RijksoverheidDe raamovereenkomsten voor afhandeling van het betalingsverkeer van de
ministeries met Rabo en ING/Postbank lopen tot 1 mei 2003. Het overleg over
een eventuele verlenging van de contracten dient, gelet op de mogelijkheid
van een nieuwe Europese aanbesteding, in 2002 te beginnen. Voorafgaand aan
dat overleg zijn in 2001 de betreffende bankrelaties doorgelicht om de dienstverlening
van de Rabobank en de ING-Bank te kunnen beoordelen.4.7 Euro2001 was het laatste jaar voor de daadwerkelijke overschakeling op de
euro. De overschakeling is inmiddels een feit en dit is dan ook de eerste
financiële verantwoording die in euro's plaatsvindt.4.7.1 Voorbereidingen introductie euroHet jaar 2001 heeft voor de Nederlandse winkeliers, banken, consumenten
en overheden mede in het teken gestaan van de voorbereidingen op de invoering
van de euro. Na de vrijwel vlekkeloze omschakeling is hierover op 28 januari
2002 aan de Tweede Kamer gerapporteerd (Kamerstukken II 2000/01, 25 107,
nrs. 48 t/m 54 en Kamerstukken II, 2001/02, 25 107 nrs. 55 t/m 59). In
juni 2002 is een rapportage aan de Tweede Kamer voorzien op basis van een
door een extern bureau uitgevoerde evaluatie naar de effectiviteit en efficiency
van het Nederlandse europroject.4.7.2 Introductie chartale euroIn 2001 zijn twee voortgangsrapportages met als specifiek onderwerp de
voorbereiding op de introductie van de chartale euro aan de Tweede Kamer gestuurd.
Daarnaast is in december 2001 een rapportage met daarin een actuele stand
van zaken over alle onderdelen van het project aan de Tweede Kamer gestuurd.
De voorbereidingen op de chartale introductie en de uiteindelijke logistieke
operatie zelf zijn naar wens verlopen. Het euro-enthousiasme van de consument
was meteen groot. Dit bleek bijvoorbeeld uit de belangstelling voor de eurokits
(93% opgehaald) en consumentenpakketten (ruim 8,5 miljoen verkocht). Mede
dankzij het euro-enthousiasme van de consument, maar ook dankzij de goede
medewerking van winkeliers en banken, beleefde de euro een nog snellere en
zachtere landing dan in het meest gunstige scenario was gepland. De feitelijke
omschakeling naar de chartale euro heeft zich de facto binnen een week voltrokken.
Op 3 september 2001 is het chartale project de uitvoeringsfase ingegaan met
de transporten van euromunten en -biljetten naar banken en toonbankinstellingen.
Van daaruit werden vervolgens toonbankinstellingen en geldautomaten met euro's
bevoorraad. Het aantal transportbewegingen bereikte eind december met de fijndistributie
van munten onder kleinere toonbankinstellingen (180 000 adressen) het
hoogtepunt. Begin januari dreigde vanwege het euro-enthousiasme van de consument
in combinatie met relatief veelvuldig gebruik van grote coupures (50 euro
biljetten en aanvankelijk ook 100 euro biljetten) even een tekort aan kleine
eurocoupures. Door het tijdig treffen van extra maatregelen heeft dit echter
niet tot problemen geleid en is slechts een klein aantal gevallen
bekend waar in de eerste week van 2002 guldens als wisselgeld retour gegeven
zijn.4.7.3 VeiligheidMet Justitie, BZK, politie en andere betrokken partijen is zowel voor
als tijdens de introductie van de chartale euro intensief overlegd over de
veiligheidsaspecten van de omwisseling. Over de veiligheidsdimensie is in
september 2001 een aparte brief aan de Tweede Kamer gestuurd. Tussen medio
december en medio januari zijn de besluitvorming en informatievoorziening
betreffende de euro gecoördineerd vanuit het Nationaal Coördinatiecentrum
(NCC) bij het ministerie van BZK. Hier werden dagelijks situatierapportages
uit de deelnetwerken (veiligheid, chartaal, maatschappelijke organisaties,
rijksoverheid, lagere overheden, internationaal) verwerkt en er werden dagelijks
persbriefings gegeven. Op piekmomenten zijn 4000 extra politie-agenten ingezet.
In de periode van 1 december 2001 tot medio januari 2002 lag het percentage
overvallen (iets meer dan) 50 procent lager dan in de overeenkomstige periode
in voorgaande jaren. Bij de direct aan de euro gerelateerde operaties hebben
zich geen incidenten voorgedaan. Wel kon de politie dankzij preventief ingrijpen
verscheidene incidenten voorkomen.4.7.4 Nationaal Forum voor de introductie van de euro
(NFE)In het NFE is het afgelopen jaar onder meer aandacht besteed aan de eurodynamiek,
de voorlichtingscampagne, de chartale omwisseling, elektronisch betalen, prijsontwikkeling
en dubbel prijzen. Mede naar aanleiding van gesprekken tussen banken, detailhandel
en Financiën is een werkgroep ingesteld (onder leiding van de president
van DNB) die de toekomst van het elektronisch betalen structureel zal bezien.
De succesvolle euro-introductie in Nederland is mede te danken aan een jarenlange,
intensieve voorbereiding op vele fronten. De afspraken tussen de partijen
uit het Nationaal Forum voor de introductie van de euro hebben geleid tot
een goed en evenwichtig uitvoerbaar scenario dat uitstekend heeft gewerkt.
Partijen hebben zich goed gehouden aan gemaakte afspraken als retour van eurowisselgeld,
acceptatie van guldens tot 28 januari 2002 en het in omloop brengen van kleine
coupures van eurobiljetten via de geldautomaten (ondanks aanloopproblemen
bij dit laatste).In 2001 heeft de Consumentenbond viermaal een steekproef uitgevoerd naar
mogelijke prijseffecten als gevolg van de euro-introductie. In de tussenrapportages
van september en november werden in een klein aantal sectoren enkele verdachte
prijsverhogingen geconstateerd. Betreffende branche-organisaties zijn hierop
in het NFE aangesproken. Het betrof echter incidenten en er was in 2001 geen
sprake van een prijsverhogend noch van een inflatoir effect als gevolg van
de omprijzing naar de euro. Het grootste deel van de in 2001 bij het EuroMeldpunt
van de Consumentenbond gedeponeerde euroklachten heeft betrekking op (vermeende)
europrijsverhogingen.4.7.5 Voorlichting over de euroIn het laatste kwartaal van 2001 en ook in het begin van 2002 was de voorlichtingscampagne
vooral gericht op het genereren van zoveel mogelijk medewerking voor een soepele
overgang door te sturen op het betalingsgedrag.Op het brede publiek gerichte voorlichtingsmiddelen waren met name radio-
en televisiespots, advertenties, schriftelijk voorlichtingsmateriaal zoals
brochures, folders, bladen en posters, decentrale distributie via de Postbus
51-kanalen, digitale middelen zoals de Eurosite, onderwijsmateriaal, voorlichtingsmateriaal
in diverse talen, en de Eurolijn.De deelcampagnes die gericht waren op de kwetsbare doelgroepen (ouderen,
gehandicapten, etnische minderheden, dak- en thuislozen) werden gecontinueerd.
Dit gold ook voor de informatievoorziening aan ondernemers, mede-overheden
en het onderwijs.Tot het laatste kwartaal van 2001 bestond de voorlichting uit maandcampagnes,
waarin een onderwerp via veel verschillende kanalen naar het publiek werd
gecommuniceerd. De boodschappen waren bedoeld voor breed publiek, maar het
accent in deze maandelijkse campagnes lag vaak op een bepaalde bevolkingsgroep,
bijvoorbeeld ouderen, ondernemers, doven/slechthorenden of minderheden. Vanaf
eind 2001 en doorlopend in 2002 lag het accent in de voorlichtingscampagne
op gedragsbeïnvloeding. Deze campagne had als doel het betalingsgedrag
van het publiek waar mogelijk bij te sturen.De Eurolijn werd net als in 2000 ingezet voor het beantwoorden van vragen
van het publiek en het verspreiden van materiaal waarop het publiek in advertenties
en spots werd geattendeerd. Daarnaast verzorgde de Eurolijn de beantwoording
van de elektronische vragen die via de Eurosite binnen kwamen. Het aantal
te voeren gesprekken nam fors toe waardoor de capaciteit fors werd uitgebreid,
dit mede in verband met de Eurokit-actie.De Europese Commissie heeft een financiële bijdrage geleverd in de
kosten van de voorlichtingscampagne.4.7.6 Invoering euro overheidIn maart, april en augustus, september 2001 zijn monitorrondes gehouden
onder de departementen en daaraan gelieerde organisaties. Dit heeft geresulteerd
in respectievelijk de 9e en de 10e voortgangsrapportage euro en overheid die
naar de Kamer zijn verzonden. Departementen hielden zich goed aan het geformuleerde
tijdschema wat heeft geresulteerd in een probleemloze overgang van (met name)
de financiële systemen van de overheid. In reactie op de achterblijvende
voorbereidingen in de zorgsector is in de zomer een managementletter opgesteld
die naar alle zorginstellingen is gestuurd. Gemeenten hebben in 2001 een goede
inhaalslag gemaakt. De euro heeft hier eveneens nauwelijks tot problemen geleid.
Ter stimulering van de voorbereidingen zijn in samenwerking met SZW en de
sociale diensten in het voorjaar zes gemeentedagen gehouden.De Algemene Rekenkamer heeft in 2001 twee onderzoeken naar de voorbereidingen
op de euro-introductie uitgevoerd (Kamerstukken II 2000/01, 27 657, nr.
2 en Kamerstukken II 2001/02, 28 164, nr. 2). In het in maart verschenen
onderzoek «Voorbereiding invoering euro» vroeg de Algemene Rekenkamer
nadrukkelijk de aandacht van ministeries voor de eurovoorbereidingen in maatschappelijk
belangrijke sectoren. Drie van deze sectoren werden onderzocht (chartale omwisseling,
huursubsidie, en sociale diensten). De belangrijkste conclusie was dat richting
huursubsidieveld en sociale diensten ministeries hun rol als facilitator van
het europroject meer actief zouden kunnen invullen. Op 13 december 2001 is
een (vijfde) onderzoek naar de euro-introductie gepubliceerd. In dit onderzoek
«Van gulden naar euro: de rijksoverheid rekent om» is de kwaliteit
van de omzetting van bedragen in wet- en regelgeving naar de euro onderzocht.
De Algemene Rekenkamer concludeert dat «de omzetting door
de rijksoverheid van gulden naar euro in de wet- en regelgeving goed is verlopen
en het resultaat de toets der kritiek zeker kan doorstaan».4.7.7 Euro binnen het ministerie van FinanciënIn 2001 heeft binnen Financiën een drietal trajecten gelopen. In
de eerste plaats is de aandacht uitgegaan naar het testen van software-aanpassingen.
Aan het einde van het jaar hebben de conversies van de gegevensbestanden plaatsgevonden,
wat in een aantal gevallen een omvangrijke en complexe aangelegenheid was,
bijvoorbeeld bij de Belastingdienst. De jarenlange voorbereiding heeft tot
resultaat gehad dat er geen noemenswaardige problemen zijn opgetreden. In
de tweede plaats is de aandacht uitgegaan naar het afronden van de omzetting
van wet- en regelgeving. Ook in dit domein zijn alle omzettingen op tijd gelukt.
Uit een onderzoek van de Algemene Rekenkamer is naar voren gekomen dat de
wet- en regelgeving zonder fouten omgezet is (Kamerstukken II 2001/02, 28 164,
nr. 2). Tenslotte is dit jaar gebruikt om een verhoogd aandachtsniveau bij
de medewerkers te bewerkstelligen. Reden hiervoor was eenieder voor te bereiden
op de invloeden van de overgang op de euro op de dagelijkse werkzaamheden.Er kan teruggekeken worden op een succesvolle departementale overgang
op de euro.4.7.8 Invoering euro overige lidstatenDe introductie van de euro is regelmatig onderwerp van overleg geweest
in internationale gremia (Ecofin, Economic and Financial Committee (EFC),
etcetera). Daarbij gaat het vaak om uitwisseling van informatie over de introductie-scenario's,
het voorbereidingsproces en «best practices». De pogingen van
lobbygroepen om alsnog frontloading van het publiek met biljetten mogelijk
te maken zijn vruchteloos gebleven.5 FINANCIËN BUITENLAND5.1 InleidingGrafiek 5.1 Aandeel in uitgaven IXBBedrag x 1000 euroGrafiek 5.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXBBedrag
x 1000 euro5.2 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties5.2.1 AlgemeenIn 2001 zijn de provenu's fors hoger uitgekomen dan het oorspronkelijk
geraamde bedrag. Dit werd met name veroorzaakt door het goede betalingsgedrag
onder de Club van Parijs-akkoorden. Enkele van deze akkoorden waren bovendien
bij het indienen van de begroting nog niet overeengekomen. De belangrijkste
betalers in 2001 waren Nigeria en Argentinië. Het resultaat in 2001 is
een breuk met de afgelopen jaren waarin de provenu's steeds verder terugliepen.
Met het oog op de verwachte economische ontwikkeling in 2002 en gezien de
recente ontwikkelingen in Argentinië zal deze trendbreuk zich waarschijnlijk
niet voortzetten. De in 2000 ingezette stijging van verzekerde kredieten heeft
zich in 2001 niet voortgezet. De premie-ontvangsten waren hoger dan verwacht.
Een lagere omvang van herverzekerde kredieten kan gepaard gaan met hogere
premieontvangsten wanneer er relatief meer wordt herverzekerd op risicovollere
landen of voor langere termijnen. De feitelijke schade-uitkeringen zijn hoger
dan het voor 2001 geraamde bedrag en tevens hoger in vergelijking met 2000.
Een mogelijke verklaring hiervoor is de wereldwijd lagere economische groei.Nationale ontwikkelingenDe Staat heeft zich ten doel gesteld de risico's die de markt kan dragen
bij de markt te laten. In 2001 is de eind 2000 overeengekomen wijziging van
de risicodracht uitgewerkt. In de risicodracht is bepaald welke risico's voor
herverzekering door de Staat in aanmerking komen. In 2001 is het merendeel
van de fabricatie- en kredietrisicoverzekeringen met looptijden korter dan
twee jaar (alleen kredietrisico) of korter dan drie jaar (kredietrisico en
fabricatierisico) afgestoten aan de particuliere markt.In 2001 is NCM-holding gefuseerd met Gerling-Konzern Speziale Kreditversicherung
AG. Aan deze fusie heeft de Staat enkele voorwaarden verbonden om de belangen
van de Staat zeker te stellen.In het spanningsveld van kostendekkendheid en een gezonde concurrentiepositie
voor het Nederlandse bedrijfsleven is in 2001 de premie-evaluatie afgerond.
In deze premie-evaluatie zijn de in Nederland gehanteerde premies vergeleken
met de in het buitenland gehanteerde premies. Naar aanleiding hiervan zijn
de meeste Nederlandse premies, vooral die voor particuliere debiteuren, verlaagd
om ze meer in lijn te brengen met de in het buitenland gehanteerde premies.
In de toekomst zal dat resulteren in enigszins verminderde premieopbrengsten
ten opzichte van het verzekerde risico.In 2001 zijn de bestaande polisvoorwaarden doorgelicht op nodige aanpassingen.
Hieruit is gebleken dat aanpassingen gewenst zijn. De belangrijkste aanpassing
is de overschakeling van een negatieve op een positieve risico-omschrijving.Op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen en exportkredietverzekering
zijn er verschillende ontwikkelingen (zie ook onder «internationale
ontwikkelingen»). In Nederland zullen gebruikers van het financieel
buitenland instrumentarium voortaan gevraagd worden zich in te spannen conform
de OESO richtlijnen voor multinationale ondernemingen.Met de in april 2001 aan de Kamer gestuurde brief (EKI 2001–265)
is tegemoet gekomen aan de toegenomen informatiebehoefte omtrent het beleid
bij de exportkredietverzekering. Ingestemd is met de publicatie van landenplafonds
en de landenklassen. Daarnaast is ook overleg begonnen met het bedrijfsleven
en Non Gouvernementele Organisaties (NGO's) over in de toekomst openbaar te
maken informatie.Mede in het kader van de toegenomen informatiebehoefte en de vanaf 2002
ingevoerde VBTB-opzet is in 2001 een vooronderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden
van de opzet van een verbeterd management informatiesysteem.Internationale ontwikkelingenDe Europese Mededeling Korte Termijn Risico's verbiedt herverzekering
door de Staat van marktbare risico's op gunstiger voorwaarden dan die particuliere
(her)verzekeraars kunnen bieden. Mede hierom heeft Nederland in 2001 de risicodracht
gewijzigd (zie ook «nationale ontwikkelingen»). Hierbij is Nederland
verder gegaan in het overdragen van risico's aan de particuliere markt dan
in het kader van de Europese Mededeling vereist is.Zoals in de begroting 2001 (p. 27) is aangekondigd, is als uitvloeisel
van in internationaal verband gevoerd overleg in 2001 nationaal een milieutoets
ingevoerd. Vanaf 1 juli 2001 worden nieuwe aanvragen voor kredietverzekering
van grote projecten getoetst op het feit of deze per saldo geen nadelig milieueffect
hebben.In 2001 zijn afspraken gemaakt om de in de OESO overeengekomen maatregelen
tegen omkoping in de polisvoorwaarden van de exportkredietverzekering in te
voeren. In de OESO zijn afspraken gemaakt om geen kredieten met overheidssteun
meer te verlenen voor «non productive expenditure» van HIPC's
(Highly Indebted Poor Countries). Nederland heeft zich hieraan gecommitteerd.5.2.2 SchuldenherstructureringOverheidsschulden (schulden van de overheid van een debiteurland aan de
overheid van een crediteurland) worden geherstructureerd in de Club van Parijs.
Overheidsschulden van een debiteurland kunnen voortvloeien uit door de overheid
van het crediteurland herverzekerde export- of investeringskredieten tegen
een commerciële marktrente (commerciële vorderingen), of uit direct
door, of vanwege deze overheid verleende ontwikkelingskredieten op concessionele
voorwaarden (concessionele kredieten).Een schuldenherstructurering in de Club van Parijs heeft ten doel om de
uitvoering van een tussen het debiteurland en het IMF overeengekomen aanpassingsprogramma
mogelijk te maken en daardoor de betalingscapaciteit van het betrokken debiteurland
ten opzichte van de crediteuren te verbeteren. Voor verschillende categorieën
debiteurlanden gelden in de Club van Parijs afgesproken voorwaarden die afhankelijk
van de financieel-economische situatie van het land kunnen variëren van
vormen van herfinanciering dan wel kwijtschelding van schulden. Besluitvorming
over schuldenregelingen in de Club van Parijs vindt plaats op case by case
basis. Als standaardvormen van herfinanciering van de geconsolideerde schuld
zonder dat sprake is van kwijtschelding worden onderscheiden de zgn. Classic
terms (voor hoger inkomenslanden) en Houston terms (voor midden
inkomenslanden). Bij kwijtschelding gelden als standaardvoorwaarden de zgn.
Napels terms (67% kwijtschelding van de geconsolideerde schuld) voor zeer
arme ontwikkelingslanden met hoge buitenlandse schuldverplichtingen en Cologne
terms (90% kwijtschelding van de geconsolideerde schuld) voor de categorie
van de armste ontwikkelingslanden (Highly Indebted Poor Countries, HIPC's).
Voor deze categorie verleent Nederland, in navolging van een aantal andere
crediteurlanden, een volledige kwijtschelding van de in de Club van Parijs
geherstructureerde schuld na het bereiken van het eindpunt van een 3-jarig
IMF-programma gericht op economisch herstel en armoedebestrijding (Poverty
Reduction Growth Facility). HIPC-landen waarmee Nederland een structurele
ontwikkelingsrelatie heeft, ontvangen ook reeds 100% kwijtschelding van de
geconsolideerde schuldendienstverplichtingen na het bereiken van het zgn.
beslispunt van een dergelijk IMF-programma. Tabel 5.1: CvP-akkoorden waarbij
Nederland betrokken was in 2001Datum CvP-akkoordDebiteurlandVoorwaarden schuldenregeling23 januariPakistanHouston24 januariKameroenCologne6 maartGeorgiëAd hoc7 maartMadagascarCologne13 maartTsjaadCologne10 juliBoliviaCologne16 novemberJoegoslaviëAd hoc10 decemberGhanaNapels13 decemberPakistanAd hocKwijtschelding van commerciële schulden van ontwikkelingenlanden
in de Club van Parijs geldt als ODA en wordt toegerekend aan de 0,8% BNP inspanning
voor ODA. In 2001 betrof dit de volgende landen en bedragen in miljoenen EUR:Tabel 5.2: Kwijtschelding
van commerciële schulden in 2001 (x € 1mln.)Land2001Kwijtscheldingen na HIPC-beslispunt Senegal0.18Mauritanië3.18Tsjaad0.09Benin0.45Mali0.14Kameroen1.77Sierra Leone5.94Ivoorkust5.90Burkina Faso0.27Tanzania9.17  Kwijtscheldingen na HIPC-eindpunt Bolivia14.52  Technische correcties Kameroen*0.77Guyana **–/- 2.13  Totaal40.25* Dit betreft een nog niet verwerkte kwijtschelding 2000.** Betreft correctie voor in 2000 verrichte dubbeltelling.5.2.3 Regeling Herverzekering InvesteringenIn 2001 is een marktonderzoek uitgevoerd naar het gebruik van de Regeling
Herverzekering investeringen. Naar aanleiding van dit onderzoek bezinnen de
Ministeries van Financiën en van Economische Zaken zich op de te nemen
vervolgstappen.In het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen zal aan investeerders
als voorwaarde voor verzekering gesteld worden dat zij zich houden aan de
normen van de International Labour Organisation.5.3 Het Internationale Monetaire FondsDe wereldwijd verslechterende economische situatie, de economische gevolgen
van de aanslagen van 11 september en de ontwikkelingen in Argentinië
en Turkije hebben het afgelopen jaar veel aandacht van het IMF gevraagd. Door
de recente stroomlijning van de activiteiten van het Fonds en de vorig jaar
overeengekomen herziening van de faciliteiten verkeert het IMF nu in een versterkte
positie om een bijdrage te leveren aan internationale financiële stabiliteit,
economisch herstel en armoedebestrijding. Ook de afstemming met de Wereldbank,
in het bijzonder met betrekking tot het Poverty Reduction Strategy Paper (PRSP)-proces
en de daaraan gerelateerde faciliteiten (Poverty Reduction Support Credit
(PRSC) en Poverty Reduction and Growth Facility (PRGF)), is verbeterd.Het IMF heeft zijn activiteiten op het terrein van surveillance en crisispreventie
geïntensiveerd. Het gaat onder meer om grotere transparantie van macro-economische
en bedrijfsinformatie, strikter toezicht op de implementatie van standaarden
en codes met betrekking tot monetair, financieel en budgettair beleid, en
de ontwikkeling van early warning indicatoren. Om de kennis binnen het Fonds
te vergroten en de dialoog met de financiële markten te
verdiepen, is besloten tot de vorming van een International Capital Markets
afdeling respectievelijk de oprichting van een Capital Markets Consultative
Group. Na een succesvolle proefperiode is het IMF ook van plan het aantal
Financial Sector Assessment Programmes (FSAPs) op te voeren tot 24 per jaar.
In de notitie aan de Kamer (10 december 2001; 01/330) is nader ingegaan op
hervormingen in de internationale financiële architectuur.Tijdens het International Monetary and Financial Committee (IMFC) in april
2001 bestond er overeenstemming om de IMF-conditionaliteit te stroomlijnen
en sterker te richten op hervormingen die essentieel zijn voor macro-economische
doelstellingen èn om tegelijkertijd minder structurele maatregelen
op te nemen die relevant maar niet essentieel zijn. Daarnaast dient de conditionaliteit
zich te beperken tot terreinen die tot de competentie van het IMF behoren
en moet nauwer samengewerkt worden met andere internationale organisaties,
in het bijzonder de Wereldbank. Ten derde dienen IMF programma's meer aandacht
te schenken aan national ownership en de nationale capaciteit om hervormingen
met succes te kunnen doorvoeren. Ook is het publieke debat over conditionaliteit
aangezwengeld, zowel via het internet als tijdens een drietal seminars in
Berlijn, Tokio en Londen. Een Nederlands discussiestuk (8 juni 2001; 01/392),
heeft een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de discussie. Begin 2002
wil het IMF de balans opmaken van de eerste 18 maanden van het stroomlijningsproces.Ondanks de groeivertraging van de wereldeconomie heeft vooralsnog geen
noemenswaardige toename plaatsgevonden van het totale beroep op de financiële
middelen van het IMF. Het afgelopen jaar heeft zich nog altijd geen land gemeld
voor het gebruik van de Contingent Credit Line, die is ingesteld als een eerste
verdedigingslinie bij het uitbreken van financiële crises. Dit komt vermoedelijk
doordat prekwalificatie en de beschikbaarheid van omvangrijke publieke hulppakketten
negatief gepercipieerd wordt door marktpartijen. De voortdurende betrokkenheid
van het IMF met Argentinië en Turkije heeft, ondanks uitbreidingen van
beide programma's en verhoogde toegang tot Fondsmiddelen, vooralsnog niet
geleid tot een duurzaam economisch herstel in deze landen.De hoge buitenlandse schuld in Argentinië en de hoge binnenlandse
schuld in Turkije heeft de discussie over het betrekken van de particuliere
sector weer aangewakkerd. In de huidige situatie worden òf grote IMF-pakketten
verstrekt, hetgeen er de facto op neerkomt dat crediteuren worden uitgekocht,
òf er vindt een wanordelijk onderhandelingsproces plaats over de onvermijdelijke
wanbetaling. Om dit dilemma zo veel mogelijk te vermijden is van diverse kanten
voorgesteld te komen tot een formeel herstructureringsmechanisme. Door soevereine
staten in uiterste gevallen surséance van betaling te verlenen, kunnen
financiële instellingen en schuldenlanden op een meer ordelijke wijze
overeenstemming bereiken over de noodzakelijke schuldherstructurering. Dit
voorstel, inclusief de rol van het IMF, zal de komende maanden nader worden
uitgewerkt.Het vorig jaar opgerichte Onafhankelijke Evaluatiekantoor is met zijn
werkzaamheden begonnen. Voor 2002–2003 staan drie onderwerpen op het
programma: (1) fiscale aanpassing in IMF-programma's; (2) de rol van het IMF
in recente crises als gevolg van een sterke kapitaaluitstroom zoals het geval
was in Brazilië, Indonesië en Korea; (3) de rol van het IMF in landen
die bij herhaling een beroep doen op IMF-middelen. Het IMF zelf is begonnen
met een evaluatie van de PRGF, waarin de inbreng van donoren, ontvangende
landen en maatschappelijke organisaties zal worden meegenomen. Momenteel maken
meer dan 20 landen gebruik van de PRGF-faciliteit. In het afgelopen jaar heeft
het IMF aan zijn financieringsverplichtingen ten aanzien van het Heavily indebted
poor countries (HIPC) initiatief voldaan.Naar aanleiding van de aanslagen van 11 september heeft het IMF zijn bijdrage
aan de bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme binnen
zijn mandaat en expertise opgevoerd, gelet op het belang hiervan voor de stabiliteit
van het internationaal financieel systeem. Tijdens de vergadering van het
IMFC in november 2001 is besloten het juridische en institutionele raamwerk
ter bestrijding van financiële criminaliteit te betrekken in de Financial
Sector Assessment Programs, de beoordeling van (off shore) financiële
centra te versnellen en de samenwerking met het Financial Actions Task Force
te intensiveren.5.4 Multilaterale ontwikkelingsbanken5.4.1 Wereldbank Groep (IBRD, IFC, MIGA en IDA)De belangrijkste beleidsonderwerpen die in 2001 hebben gespeeld in de
Wereldbankgroep zijn de nieuwe strategie voor de midden-inkomenslanden, de
introductie van het nieuwe PRSC instrument, het goed op gang komen van het
PRSP proces en de onderhandelingen over de middelenaanvulling voor IDA (IDA-13).Tijdens de Jaarvergadering in Praag in 2000 is een Task Force on the Worldbanks'
role in middle income countries opgericht. Conform het model voor lage-inkomenslanden
wordt ook van de midden-inkomenslanden een eigen middenlange termijn visie
op het ontwikkelingsproces verwacht: een Letter of Development Policy. De
Wereldbank geeft daarop een diagnose van de intenties van het land in haar
Development Policy Review, op basis waarvan de Country Assistance Strategy
(CAS) tot stand komt.De Taakgroep ziet de rol van de Wereldbank in midden-inkomenslanden voornamelijk
gelegen in het versterken van economische structuren ten behoeve van crisispreventie,
zonder armoedebestrijding uit te sluiten. De Wereldbank moet voorkomen dat
ze, zonder actuele kennis van het land noch betrokkenheid bij hervormingen,
een aandeel moet leveren in crisisfinanciering. Het uitvoeren van meer diagnostisch
werk (Economic and Sector Work, ESW) ter onderbouwing van programmaleningen
zal een steeds grotere rol innemen ten opzichte van projectleningen. In anticipatie
op sterk veranderlijke kapitaalmarkttoegangen van de meeste midden-inkomenslanden
biedt de Wereldbank deze landen een uitgestelde uitbetalingoptie bij de aanpassingsleningen
(Deferred Drawdown Option, DDO).Nederland ondersteunt de legitimiteit van een additionele rol van de Bank
in midden-inkomenslanden, omdat ook in deze landen veel armoede voorkomt.
Het voortzetten van een leenrelatie met een zo breed mogelijke groep midden-inkomenslanden
is verder gunstig voor het risicoprofiel van de portefeuille. In midden-inkomenslanden
moet het hulpprogramma zijn gericht op de juiste grondslagen voor groei, financiële
stabiliteit en ontwikkeling van de private sector. Vanwege ownership is een
eigen visie van het land op het ontwikkelingspad essentieel.Het Poverty Reduction Strategy Paper (PRSP) concept werd in september
1999 geïntroduceerd door de Wereldbank en het IMF, voortvloeiende uit
de koppeling tussen HIPC-schuldverlichting en duurzame armoedebestrijding.
De Wereldbank zal met ingang van juli 2002 de PRSP als formele basis voor
IDA kredieten hanteren. De allocatie voor PRSP-landen blijft gebaseerd op
de Country Policy and Institutional Assessment (CPIA) van de Wereldbank, alsmede
op de beoordeling door de Wereldbank en het IMF van de PRSP middels de Joint
Staff Assessment (JSA). De CAS wordt derhalve een business plan gebaseerd
op de PRSP, de CPIA-uitkomsten en de JSA. De verwachting is dat eind 2001
vijftien tot twintig landen een PRSP hebben opgesteld. Nederland is groot
voorstander van het PRSP-concept en ziet de PRSP ook als de basis voor zijn
eigen OS-interventies. De Wereldbank heeft, in samenwerking met het IMF, in
2001 nog te weinig voortgang geboekt bij het opstellen van armoede- en sociale
effecten analyses.De Wereldbank heeft tijdens de Jaarvergadering 2000 een nieuw instrument
geïntroduceerd ter ondersteuning van het PRSP-proces in IDA-only-landen,
getiteld Poverty Reduction Support Credit (PRSC). Het PRSC betreft een bijzondere
vorm van Programmatic Structural Adjustments Credits (PSAC) en dient ter ondersteuning
van het PRSP-proces. Het PRSC voorziet in het beschikbaar stellen van begrotingssteun
als een driejarige serie kredieten, synchroon aan de begrotingscycli van de
overheid. Deze begrotingssteun zou voor goede hervormers een standaard onderdeel
moeten vormen van de CAS. Nederland staat positief tegenover de introductie
van het PRSC, met name daar dit de afstemming tussen Bank en Fonds lijkt te
gaan vergemakkelijken. Vooral in verband met de geïntensiveerde samenwerking
in de armste landen uit hoofde van het PRSP-proces, en de daarmee gepaard
gaande parallel verstrekte macrosteun, zijn aanvullende afspraken over samenwerking
van belang. In 2001 is de inbreng in de voorbereidingen van de VN-conferentie «Financing
for Development» (te houden in het voorjaar van 2002) geïntensiveerd.
Doelstelling van deze VN-conferentie is zorg te dragen dat er voldoende (financiële)
middelen beschikbaar komen om de Millennium Ontwikkelingsdoelstellingen te
halen. Eén van deze doelstellingen betreft halvering van de armoede
in 2015. De Wereldbank speelt in het voorbereidingsproces een actieve rol.De onderhandelingen over IDA-13 middelenaanvulling zijn in 2001 van start
gegaan (zie ook brief aan de Kamer d.d. 13 september 2001 DVF/IF-250/01) en
duren nog voort. Met name het verstrekken van schenkingen uit IDA middelen
is vooralsnog een stevig punt van discussie.Vanwege een verzwakking van de financiële positie van enkele lenende
landen is de Wereldbank genoodzaakt om de voorzieningen te verhogen. Dit heeft
tot gevolg gehad dat het netto inkomen in 2001 lager uitviel dan in 2000,
van USD 1991 mln. in 2000 naar USD 1489 mln. in 2001. Er is voor USD 157 mld.
aan leningen goedgekeurd in 2001 tegen USD 165 mld. in 2000.5.4.2 Afrikaanse Ontwikkelingsbank Groep (AfDB en AfDF)In 2001 is er binnen de AfDB-groep vooruitgang geboekt. De Bank heeft
een reorganisatie in gang gezet waarbij de armoedefocus en het verbeteren
van de effectiviteit en efficiency van de instelling centraal stonden; belangrijk
onderdeel daarvan is het oprichten van een armoedeafdeling en het aanstellen
van een Chief Economist. Tevens heeft de Bank het PRSP-proces
in haar beleid centraal gesteld en wil dit proces in Afrika nadrukkelijk ondersteunen.
Ook heeft de Bank een voorzichtig begin gemaakt met het openen van lokale
kantoren, waardoor de samenwerking met de lenende landen en met andere donoren
zal worden verbeterd. Deze zaken zijn ondermeer bevorderd door het van start
gaan van de onderhandelingen over de negende middelenaanvulling van het Afrikaans
Ontwikkelingsfonds (AfDF-9). De onderhandelingen over dit fonds zullen waarschijnlijk
begin 2002 worden afgerond.Tevens heeft de Bank een belangrijke rol gekregen in de uitwerking van
het New Partnership for Africa's Development (NEPAD), een initiatief dat door
alle Afrikaanse landen wordt gesteund. De Bank zal participeren in het Steering
Committee van NEPAD, op het gebied van infrastructuur en financiële sector
beleid.Minder positief is dat de Bank ook in 2001 hinder heeft ondervonden van
de instabiele politieke situatie in het vestigingsland Ivoorkust. Door de
onrust rond de verkiezingen is de bank een aantal dagen dicht geweest. De
Bank heeft inmiddels een (kleinschalige) back-up faciliteit ingericht in Parijs.
Ook heeft de AfDB nog steeds last van het feit dat een aantal leningnemers
niet in staat zijn oude leningen terug te betalen, dit door interne en/ of
externe conflicten. De totale achterstanden bedragen bijna SDR 1 miljard,
hetgeen 15% is van het totaal aan leningen dat is verstrekt; het grootste
deel wordt veroorzaakt door DR Congo. De bank heeft door streng op te treden
tegen reguliere lenende landen wel bereikt dat het betaalgedrag van deze landen
is verbeterd. Ook is het netto-inkomen van de bank op peil gebleven. De rating
agencies hebben mede daarom besloten hun beoordeling van de financiele positie
van de AfDB te handhaven.In 2001 is zowel door het fonds als door de bank meer uitgeleend dan in
vorige jaren, mede omdat er minder landen met achterstanden waren en omdat
de bankgroep steeds beter gaat functioneren. Er is voor ca. SDR 800 mln. aan
bankleningen verstrekt, ca. SDR 900 mln. aan fondsleningen en ca. SDR 50 mln.
aan technische assistentie. Daardoor is ook het netto-inkomen van de bankgroep
hoger dan in voorgaande jaren. De winst is met ca. SDR 140 mln. iets hoger
dan verwacht.In 2001 is door Nederland een PRSP-Trustfund geplaatst bij de AfDB, om
training te verzorgen aan Bankstaf om hun PRSP-kennis te vergroten en de bank
een grotere rol te laten spelen op het gebied van monitoring en evaluatie
van PRSPs. De omvang van het fonds bedraagt voor één jaar (tot
eind 2002) € 1,59 mln.; in 2002 zal worden besloten over verdere
bijdragen. Dit bedrag wordt verantwoord op de begroting van Buitenlandse Zaken.5.4.3 Aziatische Ontwikkelingsbank Groep (AsDB en AsDF)In 2001 heeft de AsDB-groep een strategie vastgesteld voor de lange en
middellange termijn om de hoofddoelstelling (armoedebestrijding) te operationaliseren.
Speerpunten van deze strategieën zijn goed beleid en bestuur, het bevorderen
van duurzame economische groei, het bevorderen van regionale samenwerking
en het stimuleren van de private sector in Azië.De AsDB-groep heeft de samenwerking met andere instellingen een nieuwe
implus gegeven door de opstelling van een Memorandum of Understanding
met de Wereldbank om zo tot meer samenwerking te komen tussen deze twee instituten.
Ook heeft er een reorganisatie van de bankgroep plaatsgevonden om zo de AsDB-groep
effectiever te maken bij de hernieuwde focus op armoedebestrijding. De reorganisatie
zal waarschijnlijk leiden tot een verbetering van het kennismanagement binnen
de groep en tot een centrale plaats voor het landenbeleid.De gevolgen van de aanslagen van 11 september hebben grote invloed gehad
op diverse Aziatische landen, alsmede op de Bank zelf. Deze is vanaf het begin
nauw betrokken geweest bij de coördinatie van de hulpinspanningen aan
Afghanistan en was één van de opstellers van de Needs Assessment.
De Bank is een belangrijke partner in het Afghanistan Recovery Trust Fund
en heeft besloten het uitleenvolume voor Pakistan te verhogen.Het aantal begrote projecten is in 2001 door de AsDB-groep gehaald. In
totaal is er voor USD 5,3 mld. goedgekeurd aan leningen. De voorlopige schatting
van het netto inkomen over 2001 is USD 715 mln.5.4.4 Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank Groep (IDB,
IIC, MIF en FSO)Voor Nederland blijft prioritair dat de IDB zich blijft richten op armoedebestrijding
en het bevorderen van een evenwichtige economische en sociale ontwikkeling
in de regio. Om beter te kunnen inspelen op de wensen van de lenende landen
en om goed invulling te kunnen geven aan de doelstellingen wil de Bank het
leeninstrumentarium aanpassen, onder andere door (her-)introductie van een
emergency lending-faciliteit en een uitbreiding van het leeninstrumentarium.
De discussie hierover heeft in 2001 nog niet tot resultaten geleid. Wel hebben
de Gouverneurs ingestemd met een verdubbeling van de hoeveelheid leningen
ten behoeve van particuliere sectoractiviteiten tot 10% van het leenvolume.
Ook participeerde de IDB in 2001, tezamen met andere financiële instellingen
en bilaterale donoren (w.o. Nederland), in een akkoord over de financiering
van de HIPC-schuldverlichting.Nederland heeft verder aandacht gevraagd voor anti-witwasinitiatieven
in Suriname waaraan de IDB technische assistentie zou kunnen verlenen.In 2001 heeft de Bank in totaal voor bijna USD 8 mld. aan leningen goedgekeurd.
Dit bedrag ligt weinig lager dan het potentieel maximum (USD 8,5 mld.), hetgeen
is toe te schrijven aan een groter aandeel snel-uitkerende leningen. De winstontwikkeling
in 2001 is positief: deze steeg naar ruim USD 1 mld. De Bank's eigen indicator
van soliditeit, de reserves-to-loan-ratio (RLR), is na enkele magere jaren
als gevolg van omvangrijke noodleningen aan Argentinië en Brazilië,
nu weer terug boven het minimumniveau van 20 procent. Maar met 20,6 is het
nog niet in de buurt van het door de Bank nagestreefde «ideale»
percentage van 23,5.De procedure voor Nederlandse toetreding tot het Multilateraal Investeringsfonds
(MIF) van de IDB is gedurende 2001 voortgezet en zal naar verwachting voorjaar
2002 afgerond worden.5.4.5 Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling
(EBRD)In 2001 heeft de EBRD, net als in voorgaande jaren, zich gericht op het
begeleiden van het transitieproces naar een stabiele (markt-)economische omgeving
in de landen in Centraalen Oost-Europa en de voormalige Sovjetrepublieken.
Traditioneel participeert de Bank daarbij meer in de particuliere sector dan
in de publieke sector. Als gevolg van de crisis in Rusland (1998) leidde dat
in het verleden tot een groter risico voor de winstontwikkeling van de Bank.
In 2001 is de winst van de EBRD licht gedaald naar € 152 mln. Een
substantieel deel van de winst is overigens toe te schrijven aan het terugdraaien
van afschrijvingen gedaan in 1998 en 1999 naar aanleiding van eerdergenoemde
Russische crisis. De committeringen van de Bank stegen in 2001 naar een recordhoogte
van € 3,6 mld., maar liefst € 1 mld. meer dan in 2000.Nederland blijft Mongolië bij de EBRD op de kaart zetten. Nadat dit
land in 2000 is toegetreden tot de Bank is het helaas in 2001 nog niet gelukt
om het tot operatieland van de EBRD te maken, ondanks het feit dat dit land
ook vele decennia een nauwelijks functionerende planeconomie kende. Vooralsnog
is de Ecofin nog niet overtuigd van de noodzaak Mongolië de status van
operatieland toe te kennen. Wel heeft de EBRD, vooral dankzij Nederlandse
inspanningen, in 2001 het Mongolian Co-oporation Fund kunnen oprichten. Dit
fonds is € 10 mln. groot; naast Nederland participeren ook andere
landen hierin. Zo kan Mongolië gesteund worden in het transitieproces
en profiteren van de specifieke expertise van de Bank.5.4.6 Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) InitiatiefIn 2001 is verdere vooruitgang geboekt met het HIPC-initiatief, dat schuldverlichting
geeft aan de armste landen met de hoogste schuldenlast. Per eind 2001 hebben
24 landen het HIPC-beslispunt bereikt en 4 landen het eindpunt (waarop finale,
onherroepelijke schuldverlichting plaatsvindt). Bijna alle landen die in aanmerking
zouden kunnen komen voor HIPC, en die niet in conflict verkeren, hebben nu
(gedeeltelijke) schuldverlichting ontvangen en werken aan hun armoedebestrijdingsstrategieën.In 2001 is een akkoord bereikt over de financiering van de HIPC-schuldverlichting
door een groep Latijns-Amerikaanse financiële instellingen waaronder
de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB); Nederland heeft daar bijna USD
10 miljoen aan bijgedragen (verantwoord op de begroting van het Ministerie
voor Buitenlandse Zaken). De financiering van schuldverlichting door het IMF
is eveneens nagenoeg afgerond. Voor de financiering van schuldverlichting
door de Wereldbank-groep en de AfDB-groep geldt dit niet, ondanks herhaaldelijk
aandringen van Nederland (bv. tijdens de voorjaarsen najaarsvergaderingen
van IMF en Wereldbank en tijdens HIPC-overleg) om donoren te bewegen extra
bijdragen aan HIPC toe te zeggen. Wel is het de bedoeling dat de financiering
van de schuldverlichting door de IBRD en IDA «back to back» zal
worden meegenomen in de onderhandelingen over IDA-13, IDA-14 en IDA-15.5.5 Europese Investeringsbank Groep (EIB, EIB-Lomé)Conform haar taakopdracht heeft de Europese Investeringsbank (EIB) ook
in 2001 het grootste deel van haar kredietverlening bestemd voor projecten
ter bevordering van de economische ontwikkeling van achtergebleven gebieden
binnen de Europese Unie. Hierbij gaf zij speciale aandacht aan projecten ter
ondersteuning van de innovatie, het midden- en kleinbedrijf, het milieu en
het onderwijs. Ook de overige prioriteiten (trans-europese verkeersverbindingen,
de energievoorziening, de industrie, de gezondheidszorg, het onderwijs, de
stadsvernieuwing) kregen ruime aandacht.In de loop van 2001 heeft de EIB op een aantal terreinen enige belangrijke
vorderingen gemaakt. Zo is zij binnen het kader van het zogenoemde Innovatie
2000 Initiatief een samenwerkingsverband met de Europese Commissie aangegaan
ter stimulering van Research and Development. Tevens heeft zij een zogenoemde
Structured Finance Facility ingesteld ter ondersteuning van projecten met
een relatief groot risico. Daarnaast heeft zij haar kredietverlening voor
milieuprojecten opgevoerd en gemoderniseerd, onder meer door herformulering
van haar beleidsverklaringen inzake het milieu. Zo wil zij voortaan ook projecten
financieren die aan de doeleinden van het Kyoto-verdrag ten goede komen. Tevens
is zij begonnen aan het financieren van projecten ter bestrijding van de verontreiniging
van de Oostzee, waaronder een project in Rusland.Een andere prioriteit van de EIB in 2001 is de kredietverlening aan de
kandidaat-lidstaten van de Europese Unie geweest. De kredietverlening van
de Bank aan deze landen is in 2001 wederom toegenomen. Tevens heeft de EIB
haar bijdragen aan de samenwerking met andere internationale financiële
instellingen ten behoeve van de Balkan-landen voortgezet. De kredietverlening
van de Bank aan de landen rondom de Middellandse Zee is uitgebreid door instelling
van een aparte faciliteit hiervoor.De kredietverlening aan de zogenoemde ACS-landen (de voormalige Europese
koloniën in Afrika, Latijns-Amerika, Azië en de Stille Oceaan) is
voortgezet. De EIB heeft daarbij voorrang gegeven aan de verstrekking van
krediet met een lange looptijd, dat in de ontvangende landen vaak niet voorhanden
is.De omvang van de door de EIB verleende kredietverlening is in 2001 evenals
in vroeger jaren met ruim 10% toegenomen. Onder invloed van de nieuwe initiatieven
van de Bank is dat iets meer dan oorspronkelijk verwacht. De winst kwam zoals
gebruikelijk uit op ruim € 1 mld.De Raad van Gouverneurs van de EIB heeft in 2001 ingestemd met het beginnen
van onderhandelingen over een verhoging van het kapitaal van de Bank. Daaraan
gekoppeld is een discussie over de strategie van de Bank. Zo mogelijk zou
hierover in juni 2002 kunnen worden beslist, waarna de verhoging per 1 januari
2003 effectief zou kunnen worden.6 FISCALE ZAKEN EN BELASTINGEN6.1 InleidingGrafiek 6.1 Aandeel in uitgaven IXB Bedrag x 1000 euroGrafiek 6.2 Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB Bedrag
x 1000 euro6.2 Fiscale Zaken6.2.1 Fiscaal beleid en wetgeving op nationaal gebiedVoor het directoraat-generaal voor Fiscale Zaken stonden de werkzaamheden
in het jaar 2001 voor een groot deel in het teken van de Verkenning belasting-
en premieheffing en de Studiegroep vennootschapsbelasting in internationaal
perspectief.De Verkenning belasting- en premieheffing bevat een analyse van de wijze
waarop de structuur van het nieuwe belastingstelsel verder kan worden benut
om een bijdrage te leveren aan de oplossing van maatschappelijke vraagstukken.
Doel van deze verkenning is het aandragen van bouwstenen die kunnen worden
gebruikt bij de komende kabinetsformatie en bij het opstellen van een nieuw
regeerakkoord. Ook het rapport van de Studiegroep vennootschapsbelasting in
internationaal perspectief en het rapport van de werkgroep Vergroening van
het fiscale stelsel II zijn mede in dit licht uitgebracht. In het rapport
van de Studiegroep vennootschapsbelasting in internationaal perspectief dat
in juni 2001 is uitgebracht staat de vraag centraal of Nederland op het gebied
van de vennootschapsbelasting Europees gezien nog in de pas loopt of dat er
aanleiding is tot bijsturing.Vanaf de zomer is – naast de hierboven genoemde werkzaamheden vooral
veel tijd en capaciteit besteed aan de voorbereiding en parlementaire behandeling
van het regulier belastingplan 2002. Belangrijke onderdelen van dit belastingplan
waren de fiscale voorstellen gericht op de bevordering van de arbeidsparticipatie
van zogenoemde toetreders en ouderen, de verlaging van de vennootschapsbelasting
met 0,5% -punt, verlaging van de motorrijtuigenbelasting en de herziening
van de Successiewet.In 2001 zijn voorstellen gemaakt tot wijziging van de Douanewet, het Douanebesluit
en de Douaneregeling. Ten dele betreft dit technische wijzigingen als gevolg
van de herzieningen in het communautaire douanerecht. Deels ook zijn de wijzigingen
ingegeven vanuit ontwikkelingen in de douanepraktijk. Voorts is een bijdrage
geleverd aan de voorbereiding van de Wet van 14 september 2001, Stb. 419,
waarbij in het Nederlandse rechtsbestel de mogelijkheid van beroep in cassatie
in douanezaken wordt geïntroduceerd. Tenslotte is de aanzet gegeven tot
de voorbereiding van een wetsvoorstel op grond waarvan de Nederlandse douane
effectiever kan worden ingezet bij de bestrijding van witwaspraktijken in
de vorm van ongebruikelijk grensoverschrijdend vervoer van geld.6.2.2 Fiscaal beleid en regelgeving in Europese contextIn 2001 stonden op het gebied van de directe belastingen wederom de onderhandelingen
over de uitwerking van het belastingpakket inzake coördinatie van Europese
belastingstelsels centraal. Het belastingpakket bestaat uit drie onderdelen.
De bestrijding van schadelijke belastingconcurrentie, de ontwerprichtlijnen
over de belastingheffing op rente uit spaartegoeden en het afschaffen van
de bronheffing op interest en royaltybetalingen tussen verbonden lichamen.
Voor de ontwerprichtlijn spaartegoeden is in de vergaderingen van de Ecofin
Raad van 4 en 13 december 2001 vooruitgang geboekt.Op het gebied van de indirecte belastingen is in 2001 een richtlijn aanvaard
op het gebied van de accijns op tabaksfabrikaten (minimumaccijnstarief en
aanscherping van de definitie van sigaren). Tevens is er een
richtlijn op het gebied van de BTW aanvaard, die de factuurvereisten harmoniseert
en regels geeft voor het elektronisch factureren.Daarnaast zijn de besprekingen voortgezet over een BTW-ontwerprichtlijn
met betrekking tot e-commerce diensten en de ontwerprichtlijn voor een Europese
energiebelasting. Deze besprekingen zijn nog niet afgerond en worden voortgezet
in 2002. Ook is in 2001 het voorstel van de Europese Commissie ontvangen voor
een verordening over administratieve samenwerking op het gebied van de BTW.
De besprekingen daarover zullen naar alle waarschijnlijkheid in 2002 starten.
Voorts hebben de eerste besprekingen plaatsgevonden over een volledig nieuwe
opzet voor de Zesde BTW-richtlijn.Op het terrein van het douanevervoer is de Toepassingsverordening Communautair
Douane Wetboek gewijzigd teneinde rekening te houden met de voortschrijdende
automatisering.Voorts is in het kader van de United Nations/ Economic Commission for
Europe (UN/ ECE) de tweede fase van de herziening van de Transit International
Routier (TIR)-conventie afgerond. Daarmee is vanuit een oogpunt van fraudebestrijding
de regelgeving ten aanzien van de verplichtingen van de vervoerder aangescherpt.In 2001 is de zogenaamde gecombineerde nomenclatuur (tarief- en statistieknomenclatuur
en het gemeenschappelijk douanetarief) ingrijpend gewijzigd met het oog op
versie die op 1 januari 2002 van kracht wordt. De gecombineerde nomenclatuur
(GN) is de goederennomenclatuur van de Europese Gemeenschap. De GN is gebaseerd
op het «Geharmoniseerd systeem voor de omschrijving en codering van
goederen» (GS) van de Wereld Douane Organisatie (de werknaam van de
Internationale Douaneraad). Het GS is een internationale overeenkomst die
mondiaal dient als referentie voor de nomenclaturen van de statistieken van
de buitenlandse handel en voor de douanetarieven. Het Geharmoniseerd Systeem
ondergaat – eveneens met ingang van 1 januari 2002 – ingrijpende
wijzigingen.Tenslotte is vooruitgang geboekt met de ontwikkeling van de zogenaamde
Single European Authorisation (SEA). Een SEA is een constellatie van vergunningen
waarbij douaneregelingen inclusief de daarbij behorende wijze van aangifte
doen, de heffing en de controle – voor meerdere lidstaten van de Gemeenschap
centraal door één douanekantoor vanuit een lidstaat worden geautoriseerd
en aangestuurd. Een SEA heeft dan ook gelding in alle deelnemende lidstaten
en leidt tot aanzienlijke administratieve lastenverlichting en kostenbesparingen
voor het bedrijfsleven.6.2.3 Fiscaal beleid en koninkrijksbetrekkingenIn het kader van de fiscale relatie tussen de landen van het Koninkrijk
is in 2001 met zowel de Nederlandse Antillen als met Aruba overleg gevoerd
over de afronding van de ingrijpende wijzigingen van hun nationale fiscale
wetgeving. Tevens moet de fiscale wetgeving van beide landen zodanig worden
gewijzigd dat deze in overeenstemming is (en blijft) met de normen inzake
internationale aanvaardbaarheid. In dat kader heeft Aruba in 2001, in navolging
Nederlandse Antillen, een OESO-commitment afgegeven om haar wetgeving aan
te passen en daarmee de status van coöperatieve tax haven te krijgen.
Daarnaast heeft zij, eveneens in navolging van de Nederlandse Antillen, in
EU-kader toegezegd haar medewerking te zullen verlenen aan het
realiseren van de doelstellingen zoals deze voortvloeien uit de besluitvorming
met betrekking tot de belastingheffing op spaartegoeden.Wat betreft de daaraan complementaire onderhandelingen inzake de wijziging
van de Belastingregeling voor het Koninkrijk (BRK) en de uitvoering daarvan
is in 2001 het parlementaire traject doorlopen. Dit betekent dat per 1 januari
2002 de BRK in de relatie met de Nederlandse Antillen wordt gewijzigd op het
punt van de belastingheffing op deelnemingsdividenden. Bij deze wetswijziging
is een protocol afgesloten dat voorziet in een vergelijkbare regeling voor
de relatie met Aruba.De, met technische bijstand vormgegeven, nieuwe douanewetgeving van de
Nederlandse Antillen zal in 2002 worden ingediend bij de Staten van dat land.
De technische bijstand wordt voortgezet bij het opstellen van de lagere regelgeving
en zal in de loop van 2002 beëindigd worden. Met betrekking tot de nieuwe
douanewetgeving voor Aruba is de inventarisatie van te regelen onderwerpen
afgerond en zal begin 2002 worden gestart met de redactie van de artikelen.Het verdrag tussen het Koninkrijk en Frankrijk met betrekking tot douanesamenwerking
in het Caribisch gebied, in het bijzonder op Sint Maarten, zal in januari
2002 worden getekend. De afronding van dit verdrag heeft plaatsgevonden in
nauwe samenwerking met de autoriteiten van de Nederlandse Antillen.6.2.4 Fiscaal beleid en bilaterale belastingverdragenIn 2001 is met de totstandkoming van enkele bilaterale belastingverdragen
weer een belangrijke bijdrage geleverd aan de uitbreiding van het Nederlandse
(belasting)verdragennet. Verdragen met België, Koeweit, Armenië
en Oezbekistan zijn ondertekend en verdragen met Indonesië en Mongolië
zijn geparafeerd. Met Oostenrijk is een wijzigingsprotocol bij het belastingverdrag
en een Successieverdrag gesloten.6.2.5 Overig fiscaal beleid en regelgeving in internationaal
verbandZoals aangekondigd door de staatssecretaris in zijn brief aan de Tweede
Kamer in november 2000 over het vestigingsklimaat in Nederland is de oude
rulingpraktijk gemoderniseerd en omgevormd tot een OESO-conforme Advance Price
Agreements (APA)en Advance Tax Ruling (ATR) praktijk. Verder is in het wetsvoorstel
Belastingplan 2002 de codificatie van arm's length bepaling opgenomen. Hiermee
wordt bevestigd dat het Nederlands verrekenprijsbeleid in overeenstemming
is met de OESO richtlijnen.Daarnaast is het Besluit ter voorkoming van dubbele belasting herzien
en is gewerkt aan de internationale consequenties van de belastingherziening
2001.In 2001 heeft de OESO onder druk van de nieuwe regering van de Verenigde
Staten besloten de aanpak van tax havens, dat onderdeel is van de discussies
over schadelijke belastingconcurrentie, te wijzigen. Deze wijziging is gepubliceerd
in het voortgangsrapport – «The OECD's project on harmful tax
practices : the 2001 Progress Report» – en houdt in dat het voor het commitment van de tax haven niet meer nodig is dat de tax
haven afziet van ring fencing elementen in zijn wetgeving.Daarnaast is met name in de OESO de nodige tijd en aandacht besteedt aan
de gevolgen van de globalisering voor de fiscaliteit op het gebied van e-commerce,
de internationale fiscale behandeling van werknemersopties en pensioenen.In 2001 zijn bilaterale douanebijstandsverdragen met Zuid-Afrika en Australië
ondertekend. Verdragen op dit gebied met Brazilië en Chili zijn geparafeerd.6.2.6 Prestatiegegevens en evaluatieonderzoekenTijdens het algemeen overleg van 7 juni 2001 over de Financiële verantwoording
over het jaar 2000 is toegezegd dat in de miljoenennota een schema zal worden
opgenomen van de komende evaluaties van de verschillende belastinguitgaven.
Bedoeld schema is opgenomen in paragraaf 5.7 van de belastinguitgavenbijlage
(bijlage 5) van de MN 2002. Bedacht moet worden dat binnen de met ingang van
het begrotingsjaar 2002 ingevoerde VBTB-begrotingssystematiek de belastinguitgavenbijlage
gedeeltelijk ook een coördinerende functie heeft gekregen. De VBTB-opzet
brengt immers met zich mee dat vakdepartementen belastinguitgaven die betrekking
hebben op beleidsterreinen waar zij verantwoordelijk voor zijn zo veel mogelijk
toelichten op hun eigen begroting. Dit heeft gevolgen voor het melden van
prestatiegegevens en evaluatieonderzoeken met betrekking tot belastinguitgaven.
Een en ander is nader uitgewerkt in de Rijksbegrotingsvoorschriften 2002 en
de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid. Ook de
Algemene Rekenkamer meldt in haar rapport over de Financiële verantwoording
over het jaar 2000 dat met ingang van de begroting 2002, prestatiegegevens
inzake belastinguitgaven die een directe relatie hebben met algemene of nader
geoperationaliseerde beleidsdoelstellingen, moeten worden opgenomen in de
toelichting bij het desbetreffende beleidsartikel en dat dit voor de als beleidsprioriteiten
aangewezen belastinguitgaven de begroting van andere departementen dan die
van Financiën zijn.Nieuw in de belastinguitgavenbijlage van de Miljoenennota is dat voor
zover beschikbaar een vergelijking tussen de raming en realisaties van belastinguitgaven
wordt opgenomen.De Tweede Kamer heeft voor de verantwoording 2001 gevraagd om de prestatiegegevens
voor afdrachtverminderingen en investeringsfacilteiten. Hier zal in de twee
onderstaande paragrafen op worden ingegaan.AfdrachtverminderingenTabel 6.1. bevat een overzicht van de vermoedelijke belasting- en premiederving
2001, een aantal afdrachtverminderingen. Ten opzichte van de Financiële
verantwoording over het jaar 2000 is het overzicht in tabel 6.1. op een aantal
punten aangepast. Allereerst komt de doorstroom SPAK niet langer in het overzicht
voor, aangezien deze regeling met ingang van 2001 is afgeschaft. Het deel
afdrachtvermindering lage lonen (SPAK) blijft staan. Overeenkomstig de toezegging
in de Financiële verantwoording van vorig jaar is het overzicht voorts
uitgebreid met de in het Belastingplan 2001 ingevoerde afdrachtvermindering
betaald ouderschapsverlof en de afdrachtvermindering arbo-investeringen non-profitsector.
Tevens is de afdrachtvermindering scholing toegevoegd.Het in de Financiële verantwoording van vorig jaar genoemde Interdepartementaal
beleidsonderzoek: «Toekomst van het arbeidsmarktbeleid» is inmiddels
bij brief van 7 september 2001 door de minister van SZW naar de Tweede Kamer
gezonden (Kamerstukken II 2000/01, 27 914, nr.1). In het rapport (blz.
32) wordt onder meer opgemerkt dat recente becijferingen van het CPB inzake
de SPAK, die rekening houden met doorwerkingen in de gehele economie, maar
kleine effecten suggereren (ongeveer 20 000 extra banen op het lager
betaalde niveau ten koste van circa 10 000 aan hoger betaalde werkgelegenheid).Voor meer informatie over de prestaties en effecten van een aantal afdrachtverminderingen
kan behalve naar dit onderzoek worden verwezen naar de evaluatieonderzoeken
vermeld in de Financiële verantwoordingen voor de jaren 1999 en 2000. Tabel 6.1: Gegevens afdrachtverminderingen
2001 (x € 1 mln.)*RegelingAantal werkgevers Belasting- en premiedervingRaming MN 2002Realisatie 2001Afdrachtvermindering lage lonen (SPAK)167923891Afdrachtvermindering langdurig werklozen (VLW)14220208Afdrachtvermindering onderwijs20173179Afdrachtvermindering kinderopvang49392Afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof*1118Afdrachtvermindering scholing35459Afdrachtvermindering arbo-investeringen0,612* De software voorziet momenteel niet in de mogelijkheid om de aantallen
werkgevers voor «afdrachtvermindering betaald ouderschap» weer
te geven.InvesteringsfaciliteitenTabel 6.2 bevat de gegevens voor een aantal investeringsregelingen waarvoor
een aanmeldingsverplichting geldt. Overeenkomstig de toezegging in de financiële
verantwoording van vorig jaar is dit overzicht uitgebreid met de regeling
willekeurige afschrijving nieuwe gebouwen in aangewezen gemeenten. Tabel 6.2: Gegevens investeringsfaciliteiten
2001 (geïnvesteerde bedragen x € 1 mln.)*RegelingInvesterings-plafondAangemelde investeringen Realisatie 2001EIA1 27527 544877VAMIL (excl. Eco3)88520 9781 072VAMIL Eco3 motoren6131 800147MIAgewogen
over de categorie I t/m III: 1426 697125FARBO1948 550155WA Nieuwe Gebouwen*105168* Deze regeling kent geen investeringsplafond.6.3 Primaire processen Belastingdienst6.3.1 DienstverleningDe dienstverlening van de Belastingdienst is er op gericht het voor de
belastingplichtige zo gemakkelijk en transparant mogelijk te maken om aan
zijn fiscale verplichtingen te voldoen. Hiermee wordt een bijdrage geleverd
aan de verhoging van de compliance. Kenmerkend voor de dienstverlening zijn
aspecten als bereikbaarheid, toegankelijkheid en klantgerichtheid.In de afgelopen periode heeft de nadruk gelegen op de volgende zaken:– het kwalitatief en kwantitatief verbeteren van de telefonische
dienstverlening;– het verbeteren van de logistiek van de Bestellijn voor het aanvragen
van folders;– het voorbereiden van de start per 1 januari 2002 van gecombineerde
klantendiensten in negen steden.TelefonieIn 2001 is het aantal call-centers van de Belastingtelefoon uitgebreid.
Dit is met name gebeurd om de groei van de telefonische dienstverlening op
te vangen. De uitbreiding is niet voldoende geweest om de gewenste servicegraad
van 80% bereikbaarheid op jaarbasis alsnog te verwezenlijken. De groei van
het aantal telefoongesprekken (10,5%) is de belangrijkste oorzaak van het
niet halen van de doelstelling.De kwaliteit en de uniformiteit van de beantwoording van de telefonisch
ontvangen vragen bij de Belastingtelefoon is verbeterd. Dit is gerealiseerd
door de introductie van een intranetsite voor de medewerkers en door toezicht
door supervisors op de kwaliteit van de beantwoording. De intranetsite wordt
ondersteund met een overzicht van veel gestelde vragen en is voorzien van
allerlei soorten zaken zoals aangiftebiljetten, brieven en advertenties.Het komend voorjaar doen belastingplichtigen voor het eerst aangifte volgens
het nieuwe belastingstelsel. In 2001 heeft de Belastingdienst veel gedaan
belastingplichtigen hiermee vertrouwd te maken. Dit is gebeurd via uitingen
in de massamedia, zoals spotjes en advertenties, en ook via rechtstreekse
communicatie met belastingplichtigen. Niettemin is de verwachting dat in de
eerste maanden van 2002 zowel de Belastingtelefoon als de belastingeenheden
zullen worden geconfronteerd met een forse groei van het aantal vragen. Om
dit extra aanbod op te vangen zijn inmiddels voorzieningen getroffen.De BestellijnDe verwerking van aanvragen van folders via de Bestellijn is in 2001 verbeterd.
Folders worden sneller verzonden en wanneer dit niet lukt, wordt snel naar
de belastingplichtige gereageerd.Daarnaast is dit jaar de «product-tijdelijk-niet-beschikbaar-brief»
ingevoerd. Als een folder niet op voorraad is, krijgt de belastingplichtige
hierover een brief, waarin wordt aangegeven wanneer naar verwachting de bestelling
wordt uitgeleverd.Gemeenschappelijke KlantendienstenPer 1 januari 2002 kunnen alle soorten belastingplichtigen in negen grote
steden terecht bij één loket van de Belastingdienst. In het
afgelopen jaar zijn voorbereidingen getroffen voor deze gecombineerde
klantendiensten. De nieuwe klantendienst is toegankelijk voor klanten van
eenheden particulieren, ondernemingen en grote ondernemingen. In de klantendienst
komen alle vragen (balie, telefoon en schriftelijk) binnen. Vragen worden
direct beantwoord, of doorgeleid naar de juiste eenheid of afdeling. Dit betekent
dat de klant zich niet meer hoeft af te vragen waar bij welke eenheid, op
welk telefoonnummer en bij welke afdeling hij terecht kan.In Noord-Holland is in 2001 een start gemaakt met één telefonisch
loket voor drie eenheden. Een klant die belt wordt automatisch doorverbonden
met een voor de beantwoording van de vraag geselecteerde medewerker van één
van de drie eenheden. Het effect hiervan is dat de wachttijd voor de klant
wordt verkort; hij krijgt antwoord van de eerst beschikbare medewerker en
hoeft niet meer te wachten tot een medewerker van de eenheid die hij belt
beschikbaar is.6.3.2 Intensief toezicht en opsporingHet toezichtsproces is erop gericht alle fiscaal relevante feiten tijdig
en op de juiste wijze in de behandeling te betrekken. Toezicht- en opsporing
vindt dus zoveel mogelijk in de actualiteit plaats. De aanpak wordt daarbij
afgestemd op het fiscaal belang en risico van de te behandelen entiteiten.
Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de verhoging van de compliance. Kenmerkend
voor het toezicht- en opsporingsproces is een proportionele rechtshandhaving
over de doelgroepen en middelen heen. Een adequaat en zo mogelijk zelfs verhoogd
niveau van rechtshandhaving in een sterk veranderende samenleving vereisen
constant aanpassingen in de aanpak van intensief toezicht en opsporing.In de afgelopen periode heeft de nadruk gelegen op:– het verbeteren van de risicobeheersing;– geven van een kwaliteitsimpuls aan doelgroepadoptie;– eerste stap naar klantbehandeling via digitaal dossier;– voorbereiden van een elektronische winstaangifte;– verbeteren van de samenwerking tussen Douane en (Grote) Ondernemingen;– intensivering van de fraudebestrijding.Het project Risicobeheersing beoogt het verbeteren van risicobeheersing
door de Belastingkantoren en het beter organiseren en methodisch ondersteunen
van het risicobeheersingsproces. Risico's worden gesignaleerd («uitgeworpen»
voor intensief toezicht) door selectiemodules waarin aangiftebiljetten en
andere berichten worden beoordeeld. Daarmee wordt overal in het land de aandacht
gericht op dezelfde risico's (eenheid van beleid en uitvoering). Bij de inrichting
van de Selectiemodules wordt rekening gehouden met alle relevante factoren:
politiek-maatschappelijke prioriteiten, evenwichtige aanpak over de verschillende
doelgroepen heen (particulieren, (grote) ondernemers), evenwichtige verdeling
over belastingmiddelen enz. Binnen het project zijn de selectieregels op basis
waarvan de selectiemodules worden gebouwd uitgewerkt; het eerste resultaat
ervan wordt begin 2002 verwacht. Daarnaast zijn in 2001 selectieregels opgesteld
die de risicogerichte behandeling van de nieuwe belastingwetgeving IB 2001
mogelijk moeten maken.Om een kwaliteitsimpuls aan doelgroepadoptie te geven zijn in 2001 binnen
4 pilots ervaringen opgedaan met een nieuwe aanpak. De resultaten
ervan zullen de basis vormen voor de inrichting in 2002 van risicokennisgroepen
welke de doelgroepadoptie vervangen.In 2001 is de richting bepaald waarin de Belastingdienst zich op het gebied
van het digitaal dossier zal gaan ontwikkelen. Realisatie van een compleet
digitaal dossier zal nog een aantal jaren vergen.Het project winstaangifte heeft als doel om, in samenwerking met belastingadviseurs/
ondernemers, te komen tot een gestructureerde winstaangifte die langs elektronische
weg van de ondernemer of diens adviseur naar de Belastingdienst wordt gezonden.
Dit zal de administratieve lasten van ondernemers verlichten en de eigen processen
efficiënter laten verlopen. In 2001 heeft een kleine proef plaatsgevonden,
waarbij belastingadviseurs met toepassing van een speciaal softwarepakket
aangiften van enkele cliënten inleveren bij de Belastingdienst. Aan het
eind van het jaar waren ruim 300 aangiften ingeleverd (zowel inkomstenbelasting
als vennootschapsbelasting) door 32 verschillende belastingadviseurs. Deze
aantallen zijn lager dan beoogd. Het heeft meer tijd gekost om de software
te ontwikkelen en te operationaliseren dan werd verwacht. De ervaringen van
de deelnemers zijn positief, evenals de ervaringen binnen de laboratoriumeenheid
met de verwerking van de op deze manier ingeleverde aangiftebiljetten.De samenwerking tussen de eenheden (Grote) Ondernemingen en Douane heeft
geleid tot de vervaardiging van gezamenlijke klantbeelden en risico-analyses
voor ruim honderd klanten. Op het intranet van de Belastingdienst zijn 17
cases opgenomen over de toegevoegde waarde van het wederzijds gebruik maken
van elkaars informatie, expertise en capaciteit.In het kader van de Fraudenota 1998–2002 zijn in 2001 vier zoeklichten
gehouden, gericht op een risico in een branche (één afronding
uit 2000 en één loopt door in 2002). Totale opbrengst uit correcties € 34
mln. en uit de voorlopige aanslagregeling € 165 mln. Van de ruim
tien landelijke acties, waaronder bijvoorbeeld de opsporing en bestrijding
van sofifraude, bedroeg de correctie-opbrengst tot nu toe ruim € 19
mln., een aantal acties lopen door in 2002. Een belangrijke doelstelling bij
deze landelijke acties is ook het realiseren van een gedragsverandering, bijvoorbeeld
naleving van de factureringsplicht. In 2001 zijn twee multilaterale controles
op initiatief van de Belastingdienst uitgevoerd. Daarnaast is geparticipeerd
in dertien multilaterale controles. Een omvangrijke multilaterale controle
die de belastingdienst samen met België heeft uitgevoerd, heeft tot een
correctie geleid van ca. € 12 mln., waarvan 40% aan Nederland is
toe te rekenen. In samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken,
Justitie en de Vereniging Nederlanse Gemeenten, zijn in 2001 28 illegale casino's
gesloten en aanslagen opgelegd tot een bedrag van ruim € 9 mln.Het kabinet heeft besloten te komen tot vier bijzondere opsporingsdiensten
(BOD) en elf inspecties met een beperkte opsporingsbevoegdheid. De FIOD-ECD
is één van die vier BOD-en. Met ingang van 1 januari 2002 is
er één geïntegreerde bijzondere opsporingsdienst FIOD-ECD
met één leiding en één ondernemingsraad. In de
komende periode zal gefaseerd en op taakgebieden waarop dit mogelijk is de
geïntegreerde behandeling van fiscale, financiële en economische
fraude door één bijzondere opsporingsdienst verder worden ontwikkeld
en geïmplementeerd.Met het Openbaar Ministerie (OM) en (onderdelen van) de politie is in
2001 op verschillende niveaus vanuit een integrale ketenbenadering intensief
samengewerkt.De gebeurtenissen op 11 september 2001 waren voor het kabinet aanleiding
de handhaving op het aandachtsgebied financiële integriteit, terrorismebestrijding
en veiligheid in de komende periode verder te versterken. De FIOD-ECD heeft
hiertoe in de laatste drie maanden van 2001 een groot aantal toezichtsonderzoeken
verricht in de chemische sector en op het gebied van strategische goederen
en sancties.6.3.3 Massaal procesAlle processen in de organisatie waarin substantiële informatiestromen
verwerkt worden, behalve daar waar fiscale kennis nodig is voor de behandeling
van de informatiestroom, worden tot de massale processen gerekend. Door een
efficiënte verwerking en selectie van informatie in de massale processen
en waar mogelijk geautomatiseerde afhandeling van aangiften ontstaat meer
ruimte voor gericht toezicht en een goede dienstverlening.In de afgelopen periode heeft de nadruk gelegen op de volgende zaken:– Het verbeteren van de massale processen;– Een eerste stap naar vernieuwing van het massale inningsproces;– Een betere gegevensuitwisseling.Zowel door verdere optimalisatie van de programmatuur en scanapparatuur
als door de inspanningen van de eenheid Centrale Invoer, onderdeel van de
nieuwe eenheid Belastingdienst/Centrale Administratie, zijn in 2001 belangrijke
bijdragen geleverd aan de verbetering van de massale processen door de concentratie
van de invoer.Alle Voorlopige Teruggaaf (VT)-formulieren zijn centraal verwerkt, waarvan
1,4 miljoen met behulp van scanapparatuur en 777 000 door data-entry.
Daarnaast neemt het aantal digitaal aangeleverde VT-verzoeken toe; totaal
werden 287 000 verzoeken per modem ontvangen en 174 000 op diskette.Van
de circa 8 miljoen te verwachten IB-aangiften zijn 1,0 miljoen via het modem
ontvangen, 0,8 miljoen diskettes en zijn 0,8 miljoen biljetten centraal verwerkt
door middel van data-entry. Door middel van aan Gemeentelijke Sociale Diensten
beschikbaar gestelde programmatuur werden circa 50 000 VT-verzoeken in
digitale vorm aangeleverd. Van de aangiften voor de loon- en omzetbelasting
werden vanaf september de aangiften van 11 belastingeenheden volledig met
de scanapparatuur verwerkt. Op jaarbasis betreft dit 2,3 miljoen aangiften.In 2001 is gestart met een onderzoek naar de mogelijkheden van vernieuwing
en het eenduidig inrichten van het procesontwerp en de ondersteuning van de
aangiftebelastingen en de vele teruggaafen subsidieregelingen. Het herontwerp
van de processen voor de aanslagbelastingen is in het verslagjaar voortgezet
met de ontwikkeling van programmatuur voor de geautomatiseerde verwerking
(Aanslagbelastingen Systeem – ABS). In de vervolgtrajecten ten aanzien
van aangiftebelastingen en teruggaafregelingen wordt gestreefd naar hergebruik
van ontwerpen en gemeenschappelijk gebruik van programmatuuronderdelen.Ten aanzien van uitwisseling van berichten via het RINIS-netwerk (Routeringsinstituut
voor nationale informatiestromen) is vastgesteld dat gebruik
voor alle informatiestromen tussen de deelnemende ministeries en organisaties
in de sociale zekerheid mogelijk en gewenst is.Een opdracht tot ontwerp en inrichting van deze voorzieningen zal in het
eerste kwartaal 2002 worden gegeven. In 2001 is besloten over te gaan tot
implementatie van het basisbedrijvenregister (BBR). De uitvoering zal starten
in 2002.Vooruitgang is geboekt bij de gegevensuitwisseling ten behoeve van
automatische verlenging van de toekenning van huursubsidie door het ministerie
van VROM. Werd in het jaar 2000 automatische verlenging van de huursubsidie
van 100 000 personen bewerkstelligd, in 2001 werd circa 50% (400 000)
van alle verlengingen gerealiseerd door op basis van ontvangst van fi-nummers
inkomensgegevens te verstrekken aan VROM.6.3.4 DouaneHalverwege het jaar was de Douane genoodzaakt een aantal kwantitatieve
doelstellingen voor 2001 naar beneden bij te stellen door de inzet van capaciteit
voor de bestrijding van de MKZ-crisis. De Douane heeft de meeste doelstellingen
vervolgens gerealiseerd. Ondanks de noodzakelijke neerwaartse bijstelling
van de doelstellingen, is de verwachting dat de beoogde doelstellingen voor
het streefjaar 2005 uit het Beleidsplan Douane nog steeds realiseerbaar zijn.
In het Beheersverslag van de Belastingdienst wordt nader ingegaan op de operationele
resultaten van de Douane.De controles in verband met de mond- en klauwzeerepidemie en 11 september.Tussen 21 maart en 2 juni 2001 heeft de Douane op verzoek van het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij een groot deel van zijn capaciteit
benut voor controles in verband met de monden klauwzeerepidemie.Vóór de uitbraak van MKZ in Nederland stelde de Douane al
controles in op goederen met een MKZ-risico uit een aantal landen. Ook na
de crisisperiode zijn goederen uit het Verenigd Koninkrijk nog lang op MKZ
gecontroleerd. De controles zijn ingepast in de normale werkwijze van de Douane
bij het toezicht op het binnenbrengen van goederen in de Europese Unie via
Nederland.Na de uitbraak van de epidemie in Nederland ging het primair om het voorkomen
van de verspreiding van het virus vanuit Nederland naar andere landen van
de Europese Unie en naar derde landen. Dit vergde een zeer omvangrijke controle-intensiteit
en bovendien een andere aanpak omdat douanecontroles normaal in hoofdzaak
zijn gericht op de buitengrens van de Unie.Aanvankelijk is dan ook vrijwel alle beschikbare controlecapaciteit ingezet
voor de MKZ-controles. Alleen de controles op grond van de Europese verplichtingen
en die gericht op drugs en wapens werden normaal gecontinueerd. Na enkele
weken is de inzet verminderd omdat circa vierhonderd medewerkers van Defensie
konden worden ingeschakeld.In de gehele periode van de MKZ-crisis in Nederland heeft het douanepersoneel
226 000 uren besteed aan de MKZ-controles. Dit betreft zowel het feitelijke
controlewerk als leiding en staftaken. De bijdrage van het defensiepersoneel
was 74 000 uren. Tezamen komt dit overeen met 160 mensjaar. De tijdsbesteding
in uren is voor de grafiek omgerekend in full time-equivalenten.Grafiek 6.1: Ingezette capaciteit voor MKZ-controlesTijdens de crisis zijn 2,4 miljoen controles gericht op MKZ ingesteld,
bij zowel vracht als personen, inkomend en uitgaand. Naar aanleiding van de
MKZ-controles is 157 000 kg goederen in beslag genomen.Ook de septemberaanslagen in de VS vroegen extra aandacht van de Douane.
De in het jaar 2000 aangeschafte ladingscans op Schiphol zijn, behalve voor
de reguliere controles op invoer, ingezet voor het onderzoeken van uitgaande
luchtvracht op de aanwezigheid van wapens en munitie. Het ging om 300 controles
in 2001.6.3.5 Resultaten Fiscale MonitorVoor een klantgerichte behandeling is het van belang te weten hoe belastingplichtigen
denken over de uitvoering van fiscale wet- en regelgeving. De Belastingdienst
brengt meningen, wensen en behoeften van belastingplichtigen op dit terrein
actief in kaart. Dit gebeurt onder andere door middel van het periodieke onderzoek
de Fiscale Monitor. Het onderzoek richt zich op de doelgroepen ondernemingen,
grote ondernemingen, particulieren en douaneklanten en op de intermediaire
doelgroep fiscaal adviseurs.Het functioneren van de Belastingdienst in het algemeenUit de fiscale monitor blijkt dat de contacten met de Belastingdienst
positief verlopen, en dat dit oordeel door de jaren heen weinig verandert.
Ook zijn alle doelgroepen tevreden over de manier waarop de Belastingdienst
toezeggingen, zoals terugbellen of het toesturen van informatie, nakomt. De
tevredenheid hierover bedraagt tussen de 82 en 84%, afhankelijk van de doelgroep.Een ruime meerderheid van de belastingplichtigen vindt dat de Belastingdienst
hen min of meer «normaal» behandelt. Een percentage variërend
van 17% (Douane) tot 47% (fiscaal adviseurs) vindt de behandeling door de
Belastingdienst iets te streng of veel te streng. Alle doelgroepen zijn de
Belastingdienst in 2001 wat strenger gaan vinden.Gemiddeld beoordeelt 55% van de ondervraagde belastingplichtigen het algehele
functioneren van de Belastingdienst als (zeer) positief. Een kleine 8% van
de ondervraagden heeft hierover een tamelijk negatief oordeel. Particulieren
zijn in 2001 iets positiever geworden, de overige doelgroepen iets negatiever
ten opzichte van het gemiddelde door de jaren heen.Communicatie, dienstverlening en processenEenheden zijn volgens 60% van de belastingplichtigen (tamelijk) gemakkelijk
telefonisch te bereiken. Het oordeel van douaneklanten is constant gebleven,
bij de overige groepen daalt de tevredenheid op dit punt. De dalende tendens
is onder meer de aanleiding geweest om extra te investeren in telefonische
bereikbaarheid in 2001.In elke doelgroep vindt minimaal tweederde van de belastingplichtigen
dat de Belastingdienst aangiften tamelijk of zeer snel afhandelt. Dat geldt
ook voor de termijn die de Belastingdienst nodig heeft om geld terug te storten.
De stijgende lijn in de waardering van de snelheid van processen lijkt zich
langzamerhand te stabiliseren.Belastingherziening 2001De Belastingdienst heeft in 2001 de eerste onderdelen van de Belastingherziening
2001 uitgevoerd. In januari kregen 2,5 miljoen mensen een voorlopige teruggaaf.
Veel aandacht is besteed aan communicatie, met name in de voorbereiding van
de aangiftecampagne 2002. Bovendien ontvangen alle particuliere belastingplichtigen
die tot nu toe een aangiftebiljet invulden in 2002 per huishouden een aangiftediskette.
Hiermee wordt het invullen van de aangifte gemakkelijker gemaakt.Euro-ontwikkelingenDe Belastingdienst heeft in 2001 de geautomatiseerde systemen succesvol
aangepast aan de invoering van de Euro. Veel werk was al enkele jaren eerder
gedaan, bij de invoering van de girale Euro. De aanpassingen in 2001 betroffen
echter zeer belangrijke systemen, met name op het gebied van het geldverkeer
en de administratie.De Belastingdienst heeft adressenbestanden geleverd ten behoeve van de
verspreiding van de coupons waarmee burgers de Eurokits konden afhalen. Daarbij
bleek dat deze adressenbestanden bijzonder weinig fouten bevatten; slechts
0,25% van de coupons is als onbestelbaar geretourneerd.Betaald RijdenHet project Betaald rijden is in juli 2001 gestopt na de politieke besluitvorming
over dit onderwerp. De Belastingdienst heeft de met het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat overeengekomen producten opgeleverd. De projectresultaten zijn
zorgvuldig vastgelegd in verband met mogelijk hergebruik bij de Kilometerheffing.6.4 Administratieve lastenverlichting6.4.1 Kwantificering administratieve lasten fiscaalVoor de kwantificering van de administratieve lasten zijn sinds eind 2001
kostenmodellen beschikbaar voor alle relevante fiscale domeinen. Deze kostenmodellen
maken het mogelijk per wetgevingsdomein de totale administratieve lasten aan
te geven alsmede de administratieve lastenverlichting of -verzwaring van maatregelen
te berekenen. De modellen worden periodiek geactualiseerd voor volume-, prijs-
en beleidsontwikkelingen. Voor de belangrijkste terreinen (loon-
en omzetbelasting, inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting, dividendbelasting
en douanebepalingen/accijnzen) is vanaf 1995 een vergelijking van de ontwikkeling
van de administratieve lasten mogelijk.Ontwikkeling administratieve lasten en beleidsdoelHieronder wordt – voor zover mogelijk – een kwantitatief overzicht
gegeven van de ontwikkelingen in de administratieve lasten op fiscaal terrein
vanaf 1995. Samen met de aangekondigde acties, vooral de inzet van ICT, zal
ten opzichte van 1995 de verwachte afname in de periode tot 2005 op circa
25% uitkomen. Tabel 6.3 Ontwikkeling in
administratieve lasten op fiscaal terrein Administratieve lasten
(in € mld.)Idem in% (1995 = 100%)Administratieve lasten in 19951,81100Toename/afname 1995–2001–/- 0,27–/- 15Stand per ultimo 20011,5485Toename/afname in 2002–/- 0,02–/- 1,25Stand per ultimo 20021,5283,75Verwachte toename/afname 2003–2005–/-
0,16–/- 8,75Streefbeeld per 20051,3675In 2001 zijn met name in de sfeer van de wetgeving verschillende effecten
opgetreden voor de administratieve lasten. Het betreft hier enerzijds een
verhoging van de administratieve lasten, o.a. als gevolg van de introductie
van een fiscale regeling voor verlofsparen, en anderzijds een verlaging door
de set van maatregelen in het kader van het belastingplan 2002. Per saldo
is de hoogte van de administratieve lasten in 2001 grosso modo gelijk gebleven.De lopende beleidsontwikkelingen zijn:– Uitwerking voorstellen onderzoek administratieve verplichtingen
uitvoeringsbesluiten/-regelingen.Het complex van fiscale uitvoeringsbesluiten en -regelingen is in 2001
bezien op vereenvoudiging en terugdringing van administratieve lasten. De
resultaten van deze exercitie zijn inmiddels aan de Tweede Kamer gemeld. De
voorstellen zullen zoveel als mogelijk in de loop van 2002 worden gerealiseerd.– Stroomlijning loonheffing en werknemersverzekeringen.De invulling van de voorgenomen stroomlijning van de heffingsgrondslag
tussen de loonheffing en de werknemersverzekeringen bevindt zich in de wetgevende
fase. Een wetsvoorstel voor de invulling op fiscaal terrein wordt in het voorjaar
van 2002 aan de Tweede Kamer toegezonden.– Gebruik van informatie- en communicatietechnologie.Via inrichting van het project «frontoffice» en door uitrol
van de producten van het project Elektronische Heerendiensten wordt gewerkt
aan vergemakkelijking en versnelling van het proces van aangifte doen en betalen
van omzet- en loonbelasting en aan de inrichting van een elektronische dienst
voor informatievragen van ondernemers. Het betreft hier een meerjarenproject,
waarvan naar verwachting in 2002 de eerste resultaten bij ondernemers zichtbaar
worden.6.4.2 Kwantificering administratieve lasten niet-fiscaalHet voornemen is om begin 2002 een onderzoek uit te voeren naar de administratieve
lasten voor banken onder meer voortvloeiend uit de Wet toezicht kredietwezen.
Hierover is nauw overleg gaande met De Nederlandse Bank (DNB). In samenwerking
met DNB en een extern onderzoeksbureau zal een nulmeting worden gemaakt en
een rekenmodel worden ontwikkeld teneinde ook de administratieve lasten van
nieuwe wet- en regelgeving te kunnen kwantificeren.Ontwikkelingen in 2001Binnen het beleidsproces is het bewustzijn voor administratieve lasten
voortvloeiende uit beleid en wet- en regelgeving een integraal onderdeel.
De wijze waarop het beleidsproces is ingericht, met een vaste consultatie
van onder meer de representatieve organisaties van de marktpartijen, waarborgt
dat signalen over het niveau van administratieve lasten serieus worden meegewogen
bij het vormgeven van het beleid.Bij het ontwerpen van nieuwe toezichtwet- en regelgeving is in 2001 aandacht
besteed aan de omvang van de daaruit voortvloeiende administratieve lasten.
Voorbeelden van wet- en regelgeving die door Actal zijn doorgelicht op administratieve
lasten zijn:– Financiële bijsluiter (stroomlijning informatiebepalingen
Wtk 1992 en Wck)– Implementatie aanbevelingen werkgroep Traas– Wet op de geldtransactiekantoren– Wijziging Wet MOT/Wif 1993 in verband met meldplicht handelaren
in goederen van grote waarde– Actualisatie en harmonisatie financiële toezichtwetten– Wetsvoorstel effectentypisch toezicht– Wetsvoorstel transparantie bezoldiging en effectenbezit bestuurders
en commissarissen– Bedrijfseconomisch toezicht op instellingen die elektronisch geld
uitgeven– Wijziging jaarverslaggeving verzekeraarsDe beleidsvoornemens voor 2002 en verder zijn:– De hervorming van de institutionele organisatie van het financieel
toezicht.Na instemming van de Tweede Kamer met het hervormingsvoorstel van het
Kabinet, zal in 2002 het sectorale toezichtmodel worden omgezet in een zogenaamd
functioneel toezichtmodel (één toezichthouder richt zich óf
op de soliditeit van onder toezicht staande instellingen óf op hun
gedrag in de markt en ten opzichte van de consument). In 2002 zal in dit kader
het plan worden gepresenteerd van de gelieerde toekomstige juridische aanpassingen.– Het functionele toezichtmodel dient de doeltreffendheid van het
toezicht.Overlap in werkzaamheden van toezichthouders en bijbehorende administratieve
lasten kunnen in dit model worden vermeden (voorbeeld: de Nederlandse Bank
en de Pensioen- & Verzekeringskamer zullen nauw samenwerken op prudentieel
terrein en in dat verband gezamenlijk optreden richting financiële conglomeraten).– In het kader van de brede herziening van de Wet melding zeggenschap
worden de bestaande meldingplichten kritisch bezien en worden meldingen vereenvoudigd.
Daarnaast wordt bezien hoe het one-stop meldingssyteem, waarbij meldingen
onder de ene wet tevens dienst doen als meldingen onder de andere wet, en
het gebruik van ICT-mogelijkheden verder kunnen worden ontwikkeld.– Voor het houden, verwerven of vergroten van een gekwalificeerde
deelneming in of door een kredietinstelling, en in een verzekeraar of effecteninstelling
is een verklaring van geen bezwaar benodigd. In 2002 zal worden bezien worden
in welke gevallen dit niet langer noodzakelijk is, waarmee een aanzienlijk
lastenverlichting voor financiële instellingen kan worden gerealiseerd.– Voorts zal in 2002 een blijvende aandacht zijn voor toezichthouderoverstijgende
onderwerpen en consistentie via de Raad van Financiële Toezichthouders.
Deze Raad zal, als gevolg van de intrede van het functionele toezichtmodel,
in 2002 te maken krijgen met een duidelijk beperktere rol.7 BEDRIJFSVOERING7.1 Personeel7.1.1 KernministerieZiekteverzuim Tabel 7.1: Doelstelling en
realisaties 2001 ziekteverzuim kernministerie (in%) DoelRealisatieZiekteverzuim–5,0%Tabel 7.2: Realisaties 1997–2001
ziekteverzuim en meldingsfrequentie kernministerie 19971998199920002001Ziekteverzuim (%)4,24,85,45,95,0Meldingsfrequentie (per jaar)1,781,861,641,621,54In 2001 is voor de sector rijk het zogenaamde ARBO-convenant afgesloten.
Daarin zijn belangrijke taakstellingen opgenomen op het gebied van intensivering
van preventie van ziekteverzuim en reïntegratie van zieke medewerkers
binnen departementen. Met inachtneming daarvan is binnen het kerndepartement
in 2001 een departement-breed plan van aanpak Risico Inventarisatie- en Evaluatie
(RI&E) opgesteld waarin maatregelen zijn opgenomen om deze taakstellingen
te realiseren. De speerpunten daarin zijn:– inzet reïntegratiebegeleiding om langdurig zieken sneller
en gerichter te kunnen reïntegreren (aantrekken reïntegratiemanager;
realisatie begin 2002; kosten gedekt door BZK);– follow-up RSI-beleid: realisatie RSI-site en ontwikkelen meerjarenplan
RSI (kosten 2001: inzet extern bureau, meer kosten volgen in 2002);– Ongewenste omgangsvormen.Per directoraat is overigens ook een plan van aanpak RI&E gerealiseerd.
Daarin wordt ingespeeld op knelpunten per directoraat.Emancipatie Tabel 7.3: Doelstelling en
realisaties 2001 emancipatie kernministerie (in%) DoelRealisatieEmancipatie  Vrouwen in personeelsbestand33%36%Vrouwen in schaal 10 en hoger20%27%Vrouwen in schaal 12 en hoger–22%In 2001 is de aandacht vooral gericht geweest op de aanpak van de gendermainstreaming
van het reguliere beleid. In dat verband is onder meer aangevangen met het
zoeken naar mogelijkheden om de genderdeskundigheid binnen Financiën
te vergroten. Daarnaast heeft Financiën zichzelf voor deze kabinetsperiode
een nieuwe, 5e emancipatietaakstelling opgelegd: de uitvoering
van een emancipatie-effectrapportage (EER) op de Verkenning belasting- en
premieheffing. Tot de uitvoering van deze EER is eind 2001 de opdracht verleend
aan de Universiteit van Amsterdam. Naar verwachting zal de EER eind april
2002 afgerond zijn. Ook heeft een herijking plaatsgevonden van de structuur
en opzet van de emancipatiecommissie. De organisatie en taak van de commissie
is volledig in lijn gebracht met het advies van de Interdepartementale Werkgroep
Mainstreaming van juni 2001. Begin 2002 is een vernieuwde emancipatiecommissie
van start gegaan, die het proces van mainstreaming mede begeleidt en bewaakt.Per 31 december 2001 was het aandeel vrouwen 36% in het totale personeelsbestand
en voor medewerkers in schaal 10 en hoger was het aandeel vrouwen 27%.Werken in deeltijd wordt voor zowel mannen als vrouwen gefaciliteerd en
er wordt kinderopvang aangeboden. Het percentage medewerkers dat in deeltijd
werkt bedraagt in 2001 17,5%. Dat percentage is min of meer gelijk aan dat
van het jaar 2000.Het aantal medewerkers dat gebruik maakt van kinderopvang is gestegen
van 135 naar 176. Het aantal kinderen waarvoor kinderopvang is aangevraagd
is gestegen. In totaal gaat het om 294 kinderen, verdeeld over 186 plaatsen
in kinderdagverblijven, 16 buitenschoolse en 83 naschoolse opvangplaatsen
en 29 plaatsen in gastoudergezinnen. Er zijn 20 kinderen die gebruik maken
van een kinderdagverblijf en buitenschoolse/naschoolse opvang of gastoudergezin.GehandicaptenbeleidPer 1 januari 1998 is de Wet Reïntegratie Arbeidsgehandicapten (REA)
van kracht geworden. Op grond van deze wet is het streefpercentage gehandicapten
verlaten. Het kernministerie onderneemt inspanningen om in samenwerking met
de Arbo-dienst zieke medewerkers te reïntegreren in het arbeidsproces.
Een en ander conform de wet REA.AllochtonenbeleidDoel van de Wet SAMEN (Stimulering Arbeidsdeelname Minderheden) is het
terugdringen van de onevenredig grote werkloosheid onder minderheden. De wet
vereist dat een afzonderlijke personeelsregistratie op dit terrein wordt gevoerd
en dat het jaarverslag wordt voorgelegd aan de ondernemingsraden en vervolgens
wordt gedeponeerd bij het Regionaal Bureau Arbeidsvoorziening (RBA). Binnen
Financiën is gekozen voor de registratiemethode van het geboortelandprincipe. Tabel 7.4: Doelstellingen
en realisatie arbeidsdeelname allochtonen kernministerie * Doel evenredige Arbeidsdeelname**Realisatie 1999Realisatie
2000Schaal 1–239%n.v.t.n.v.t.Schaal 3–520%17%16%Schaal 6–812%12%15%Schaal 9 en hoger7%7%6%* Betreft realisatiecijfers 2000; cijfers over 2001 zijn niet voor medio
2002 beschikbaar.** Bron percentages: Regionaal Bureau Arbeidsvoorziening Haaglanden.Aangezien er bij het kernministerie geen medewerkers in de schaal 1–2
werkzaam zijn, is het niet mogelijk de RBA-norm toe te passen. In de schalen
3–5 blijft Financiën 4% onder de gestelde norm. In de schalen 6–8
scoort Financiën daarentegen 3% hoger dan de norm.ArbeidsmarktIn 2001 is het arbeidsmarktbeleid van Financiën verder geprofessionaliseerd.
Er is een nieuwe strategie opgesteld met als doel het ministerie eenduidig
en als een aantrekkelijke werkgever te positioneren. Conform de strategie
en de huisstijl is in samenwerking met een communicatiebureau een nieuwe,
meer eigentijdse, arbeidsmarktcampagne ontwikkeld. Hierin staat de informatiebehoefte
van de doelgroepen centraal. De lijn bevat naast advertenties, een bedrijfsprofiel,
doelgroepenfolders en een nieuwe stand voor bedrijven- en banendagen. De internetsite
zal begin 2002 worden aangepast. Eind 2001 is ook de rijksbrede imagocampagne
van BZK van start gegaan, die het werken bij het rijk in algemene zin promoot.
Financiën is hier in de afstemmingsfase bij betrokken geweest.Begin 2001 zijn drie recruiters in dienst getreden, zij hebben de contacten
met universiteiten, studie- en studentenverenigingen geïntensiveerd.
Ook hebben zij tientallen banendagen bezocht en inhousedagen georganiseerd.
Verder spelen zij een belangrijke rol in de open sollicitatieprocedure, die
medio 2001 is herzien.Financiën heeft in 2001 twee open dagen georganiseerd. Naast de jaarlijkse
open dag in oktober vond in mei de FinanciënEconomische Zaken dag plaats.
60 studenten hebben deze dag bezocht. In december is voor de tweede keer de
Grote Financiënprijs uitgereikt aan de student met de beste scriptie
op financieel-economisch terrein.De arbeidsmarktactiviteiten hebben ertoe geleid dat in 2001 in totaal
268 medewerkers in dienst en 161 medewerkers uit dienst zijn getreden. De
bezetting ultimo 2001 bedroeg 1735 fte.Leeftijdsbewust personeelsbeleidHet ministerie van Financiën neemt deel aan de projectgroep «40+
werkt». Het «project 40+ werkt» heeft als doel ervaring
op te doen wat betreft de bevordering van arbeidsparticipatie van oudere werknemers.
Zo kan worden bekeken welke kansen en knelpunten zich voordoen bij het toepassen
van bepaalde instrumenten. Eén van de onderdelen van dit project is
gericht op het bevorderen van de mobiliteit van ouderen: het zgn. «mobiliteitsplan
40 +». Het gaat bij dit project niet alleen om het realiseren van (een
hogere) mobiliteit van oudere werknemers binnen de rijksoverheid, maar ook
om het opdoen van ervaringen met het mobiel maken van oudere werknemers. Inmiddels
zijn zowel de decentrale P&O-afdelingen als de medewerkers voorgelicht
over het bestaan van het mobiliteitsplan 40+. Het project wordt in 2002 vervolgd.IntegriteitBinnen het ministerie van Financiën worden op verzoek, doorlichtingen
op kwetsbare functies met betrekking tot integriteitaantastingen (met name
fraude en corruptie) bij dienstonderdelen verricht.Beoordelen en belonenIn 2001 is het beloningsbeleid vernieuwd. In het nieuwe beloningsbeleid
wordt een directe relatie gelegd tussen de beoordeling en de jaarlijkse beloningsbeslissing.
De relatie houdt in dat er een beoordeling ten grondslag moet liggen aan de
beloningsbeslissing. Voorts houdt de relatie in dat de uitkomst van de beoordeling
bepalend is voor het al dan niet krijgen van een beloning, waaronder
nu ook de periodiek wordt geschaard. Daarnaast zijn de specifieke werkcontext
(bijzondere inzet/resultaten) en arbeidsmarktpositie van de betrokkene relevant.
Dit zal de transparantie van het beloningsbeleid bevorderen. Of daadwerkelijk
een beloning wordt toegekend, is een beslissing van het bevoegd gezag.7.1.2 BelastingdienstHet personeelsbeleid is erop gericht te bewerkstelligen dat de Belastingdienst
voortdurend beschikt over voldoende, deskundige en betrokken medewerkers.
Een juiste inzet van mensen en middelen moet resulteren in een effectieve
bedrijfsvoering.De doelstellingen voor het jaar 2001 voor personeelsbeleid:– Het verwerven en behouden van een concurrerende positie op de
arbeidsmarkt;– Het onderhouden, verder ontwikkelen en verbreden van competenties
van medewerkers;– Het decentraliseren en differentiëren van de arbeidsvoorwaarden;– Het realiseren van een efficiënte inzet van het personeel;– Het bevorderen van personeelsmotivatie;– Goed functionerend medezeggenschap.Het verwerven en behouden van een concurrerende positie
op de arbeidsmarktDit gebeurt door middel van actieve arbeidsmarktcommunicatie en het bieden
van concurrerende arbeidsvoorwaarden. De campagne «werk waar je trots
op bent» is succesvol. Het afgelopen jaar kon een groot aantal vacatures
82,6% tijdig, d.w.z. binnen 3 maanden worden bezet.Een arbeidsmarktpositie kan echter alleen behouden blijven als er een
continue instroom van nieuw personeel plaatsvindt. Om die reden wordt voor
een aantal functies continu geworven.De Belastingdienst is nauw betrokken bij de arbeidsmarktcampagne van de
sector rijk. Via de websites www.werkenbijdeoverheid.nl en www.werkenbijhetrijk.nl zijn alle
vacatures binnen de Belastingdienst raadpleegbaar.Sturen op competenties en de kwaliteit van het personeelDe Belastingdienst stimuleert medewerkers over de grenzen van de huidige
functie heen te kijken en deskundigheden (competenties) te onderhouden en
te ontwikkelen. Uitgangspunt hierbij is dat de medewerker architect van de
eigen loopbaan is.Ook wordt gestreefd naar het bevorderen van dynamiek in de personeelsbezetting.
Aan interne mobiliteit en passende opleidingsprogramma's wordt daarbij een
zwaardere betekenis toegekend dan aan uitstroombeleid.De kwaliteit wordt bewaakt met personeelsbeoordelingen (inclusief inschatting
potentieel en loopbaanmogelijkheden) en het stimuleren van permanente educatie/
personeelsontwikkeling, onder meer door het bieden van studiefaciliteiten.
De studiefaciliteiten zijn aanzienlijk verruimd. Medewerkers kunnen, onder
voorwaarden, tot 100% van de gemaakte studiekosten vergoed krijgen.Mobiliteit wordt bevorderd door Belastingdienstmedewerkers de mogelijkheid
te bieden om te solliciteren naar functies, ook wanneer niet wordt voldaan
aan de formele opleidingseis in de vorm van een diploma.Decentralisatie en differentiatie van de arbeidsvoorwaardenDe Belastingdienst vormt een onderdeel van de sector rijk. Bevoegdheden
voor het toepassen van arbeidsvoorwaarden worden stelselmatig zo laag mogelijk
in de organisatie neergelegd. In 2001 is een impuls gegeven aan het bijzonder
belonen. Dit houdt in een verruiming van het budget voor flexibele beloning,
de doelgroep en de beloningsvarianten.Het realiseren van een efficiënte inzet van het personeelDit gebeurt door het sturen op tijdsbesteding en gerealiseerde resultaten,
door bestrijding van vermijdbaar ziekteverzuim, door het snel opvullen van
vacatures en door het stimuleren van onderlinge uitlening van personeel, dan
wel het flexibel inzetten van personeel. Toch blijkt het niet overal mogelijk
om vacatures tijdig en adequaat te bezetten. In die situaties biedt het verplaatsen
van werk naar organisatieonderdelen waar een adequate bezetting is een oplossing.ZiekteverzuimDe Belastingdienst moet zich profileren als een organisatie die in het
optimaliseren van de arbeidsomstandighedenzorg verder gaat dan uitsluitend
het zorgen voor veiligheid, gezondheid en welzijn van de medewerkers op de
werkplek. Preventie blijft een belangrijk sleutelwoord. In de komende periode
wordt de uitvoering van het arbeidsomstandighedenbeleid verder bij de eenheden
en de directies neergelegd.Tabel 7.5: Kengetallen Ziekteverzuim 19971998199920002001Ziekteverzuim5,6%6,6%7,1%7,4%7,4%Het ziekteverzuim in de Belastingdienst is in 2001 stabiel gebleven op
7,4%. Als algemene doelstelling voor 2001 was geformuleerd dat het verzuimpercentage
0,5 procentpunt lager moest liggen dan het jaar daarvoor. De doelstelling
is daarmee niet gehaald. In het afgelopen jaar is kritisch gekeken naar mogelijke
verbeteringen en aanvullingen op het verzuimbeleid van de Belastingdienst.
Uit intern onderzoek is gebleken dat het beleid enkele aanpassingen behoeft.
Het verzuimbeleid moet nadrukkelijker worden verbonden met het reguliere personeelsbeleid.
In het komende jaar zal dit in de organisatie worden ingebed.Op lokaal niveau zijn projecten gestart voor preventie en een versnelde
reïntegratie van (langdurig) zieke medewerkers. Hiervoor zijn in het
kader van het Arboconvenant sector Rijk middelen beschikbaar gesteld.In 2001 heeft een nulmeting werkdruk plaatsgevonden. Naar aanleiding daarvan
zijn op lokaal niveau afspraken gemaakt inzake de beheersing van de werkdruk.
Begin 2002 zal opnieuw een werkdrukmeting worden gehouden om de voortgang
te beoordelen. Ook heeft voor alle medewerkers een voorlichtingscampagne over
RSI plaatsgevonden Er zijn instrumenten ontwikkeld om klachten en uitval door
RSI tot een minimum te beperken. Begin 2002 wordt een pauzesoftwareprogramma
geïntroduceerd.Gehandicapten (REA)In het kader van het arboconvenant sector rijk zijn in 2001 acties ondernomen
om te komen tot versnelde reïntegratie van zieke medewerkers en arbeidsgehandicapten.
Daartoe is Rijksbreed een contract afgesloten met een reïntegratiebedrijf
(Loyalis). Het reïntegratiebedrijf zal ook voor de Belastingdienst een
aantal cases in behandeling nemen, betreffende medewerkers die langer dan
3 maanden ziek zijn en niet enkel somatische klachten hebben. Het in behandeling
nemen houdt in dat het reïntegratiebedrijf per casus een reïntegratieplan
opstelt en, indien van toepassing, de subsidieaanvraag op grond van de wet
REA verzorgt. Het doel is om de medewerkers in korte tijd te laten reïntegreren
op de eigen werkplek, elders in de organisatie of buiten de organisatie. Het
project is in het vierde kwartaal van 2001 gestart en zal in 2002 doorgang
vinden. Resultaten zijn nog niet bekend.Het bevorderen van de personeelsmotivatieZorg voor de motivatie van medewerkers is van groot belang voor het succesvol
opereren van de organisatie. Dit vraagt om aandacht voor de behoeften, waarden
en doelen van de individuele medewerker. In het afgelopen jaar is onderzocht
wat (potentiële) medewerkers van de Belastingdienst boeit en bindt. In
2001 zijn onder de noemer «I ? Tax» drie dagen georganiseerd waarin
medewerkers de plussen en minnen van het werken bij de Belastingdienst hebben
besproken met de dienstleiding. Deze dagen hebben geresulteerd in een «top
10» van knelpunten. De dienstleiding heeft een actieplan opgezet om
deze knelpunten snel weg te nemen.MedezeggenschapHet goed functioneren van de medezeggenschap moet in principe in de dagelijkse
praktijk een punt van aandacht zijn van alle betrokken partijen. Het onderhouden
van de betrokkenheid van de medewerkers vraagt om het consequent voeren van
werkoverleg en het ruimte geven aan medezeggenschap.In 2001 heeft dit onderwerp geen extra aandacht gevraagd. Wel is een start
gemaakt met de gedachtevorming over een nieuwe medezeggenschapstructuur per
2003, die past bij de nieuwe organisatie. In 2002 zal hierover besluitvorming
plaatsvinden.Emancipatie Tabel 7.6: emancipatie 19971998199920002001Emancipatie:     – vrouwen in personeelsbestand27,5%28,0%28,1%29,0%30,4%– vrouwen in schaal 10>13,0%13,9%14,4%14,5%14,4%– vrouwen in schaal 12>   6,1%6,0%In 2001 zijn op dit gebied binnen de Belastingdienst vooral op lokaal
niveau initiatieven ontplooid. Het betreft hier activiteiten als loopbaantrainingen
voor vrouwen, het creëren van duobanen en het organiseren van en/ of
deelnemen aan vrouwennetwerkdagen en -congressen.Etnische minderheden (SAMEN) Tabel 7.7: Etnische minderheden 19971998199920002001Etnische minderheden (SAMEN) 6,0%6,3%6,9%7,1%In 2001 is het project «Interculturalisatie Belastingdienst/ communicatie
en opleidingen» gestart. Dit project, dat loopt van 1 september 2001
tot 1 september 2004, is het vervolg op het project allochtonenbeleid.
Doelstelling van het (vervolg)project is o.a. het ontwikkelen en beschikbaar
stellen van instrumenten en methoden die de (nieuwe) allochtone medewerkers
van de Belastingdienst ondersteunen en stimuleren, ter voorkoming en bestrijding
van een eventuele achterstandspositie.Concrete deelprojecten zijn:– Werkbelevingsonderzoek onder allochtone medewerkers– Werving, selectie en loopbaanadvies allochtonen– Interculturaliseren producten en diensten B/CKC– Standaardmodules Interculturalisatie– Interne berichtgeving over de multiculturele Belastingdienst.In 2001 is het boek «Met andere ogen; wonen en werken in multicultureel
Nederland» (Coen Heijes) verschenen, waarin allochtone medewerkers van
de Belastingdienst hun beeld geven van de Nederlandse samenleving in het algemeen
en werken bij de Belastingdienst in het bijzonder.7.2 Organisatie7.2.1 Kernministerie & DomeinenAls uitvloeisel van het veranderproces zijn in 2001 de nieuwe organisatie
en formatie voor Domeinen vastgesteld. Doel is Domeinen te transformeren naar
een professionele organisatie en de vanzelfsprekende partner voor overheidsorganisaties
te laten worden op het gebied van vastgoed en bij de verkoop en bewaring van
roerende goederen. De sturing is gericht op het laten aansluiten van de producten
en diensten bij de wensen van de klant.De volgende stap is om Domeinen met ingang van 1 januari 2004 om te vormen
tot baten-lastendienst. Deze manier van werken biedt kansen om meer resultaatgericht
te werken door een beter inzicht in kosten en opbrengsten per product. Ter
voorbereiding is onder meer eind 2001 de aanbesteding afgerond van een nieuw
geautomatiseerd bedrijfsinformatiesysteem, dat de bedrijfsprocessen van Domeinen,
zoals het beheren en registreren van de eigendommen van de staat en het verkopen
van overtollige roerende en onroerende zaken, beter ondersteunt. Doelstelling
is om per 1 januari 2003 proef te draaien als baten-lastendienst.7.2.2 BelastingdienstStraksDe reorganisatie van de Belastingdienst in het begin van de jaren negentig
heeft geleid tot een inrichting waarbij de integrale klantbehandeling van
doelgroepen het uitgangspunt is.In 1997 is binnen de Belastingdienst het zogenoemde Strax traject ingezet.
Hiermee is een geleidelijke vorm van organisatieverandering ingezet. Het Strax
traject heeft vanaf 1998 onder meer geresulteerd in een aantal samenwerkingsprojecten
op operationeel niveau waaronder pilots voor een gecombineerde klantendienst
en het instellen van kennisgroepen in de fiscaal-technische sfeer –
ter borging van de eenheid van beleid en uitvoering. Ook is per 1 januari
2000 het Belastingdienst/Centrum voor Proces- en productontwikkeling ingesteld,
met als hoofdtaak het gecoördineerd ontwerpen van informatiesystemen
en werkmethoden voor de Belastingdienst.Per 1 januari 2002 kunnen alle soorten belastingplichtigen in negen grote
steden terecht bij één loket van de Belastingdienst voor eerste-lijns
dienstverlening. In het afgelopen jaar zijn voorbereidingen getroffen voor
deze gecombineerde klantendiensten. In 2001 zijn voorbereidingen getroffen
voor een nieuwe bestuurlijke structuur die vanaf 2003 operationeel zal zijn.
Hoofdlijn van de nieuwe structuur is de bestuurlijke opschaling, die ontstaat
door een fusie van huidige eenheden tot kantoren met een gemiddelde omvang
van 1500 medewerkers én met een regionale spreiding over het land.
Tevens worden de taken van de huidige doelgroepdirecties grotendeels belegd
bij de kantoren. Het gevolg is, dat de doelgroepdirecties worden opgeheven.
De leiding van de Belastingdienst komt te liggen bij de Groepsraad. Daarin
participeren het Managementteam Belastingdienst en de managementteams van
de 17 belasting-/douanekantoren en de 6 overige kantoren/facilitaire bedrijven.
De dagelijkse leiding van de Belastingdienst ligt bij het managementteam.
Het doel van deze veranderingen in de bestuurlijke structuur is om de slagkracht
van de organisatie zowel in het operationele proces als in de innovatie van
werkmethoden, klantbehandeling en informatiesystemen te verhogen. Integrale
en risicogerichte klantbehandeling – de één-loketgedachte –
en evenredige aandacht voor de doelgroepen particulieren, ondernemingen, zeer
grote ondernemingen en douane blijven de uitgangspunten bij de inrichting
van de belasting- en douanekantoren.Het Automatiseringscentrum (B/AC) en de Centrale Beheereenheden in Apeldoorn
ondersteunen en adviseren de Belastingdienst op ICT-gebied. In 2001 is een
reorganisatie van deze organisatieonderdelen voorbereid. Vanaf 1 november
2001 is het migratietraject gestart. Formeel zijn het B/AC en delen van de
Centrale Beheereenheden per 1 januari 2002 ondergebracht in het nieuwe Centrum
voor Informatie- en Communicatietechnologie (B/CICT). Hiermee zijn de ontwikkeling
en de exploitatie van automatiseringssystemen in één organisatie
ondergebracht. De resterende delen van de Centrale Beheereenheden gaan per
1 juli 2002 op in het nieuwe kantoor Centrale administratie (B/CA), dat de
uitvoering van de Massale Processen van de Belastingdienst gaat verzorgen.Operationele structuur Registratie en Successie (R&S)Op 1 januari 2001 zijn de werkstromen van de R&S eenheden overgegaan
naar de eenheden Particulieren en (Grote) Ondernemingen. Vooral in de eerste
maanden heeft de overgang van de geautomatiseerde systemen tot de nodige uitvoeringsproblemen
geleid. Daarnaast waren er bezettingsproblemen op de eenheden.
De problemen leidden tot achterstanden in het opleggen van aanslagen successie-
en schenkingsrecht. Door extra inspanningen in het laatste kwartaal is deze
gedeeltelijk ingelopen. De achterstand heeft geleid tot een lagere kasopbrengst
successierecht in 2001. De verwachting is dat deze in 2002 zal worden ingelopen.ComptabiliteitBegin januari 2001 werd de comptabiliteit geconcentreerd in 15 regionale
afdelingen. In het eerste halfjaar ontstonden achterstanden in de behandeling
van het bank- en giroverkeer. Oorzaak was de kwantitatief en kwalitatief magere
bezetting, doordat niet altijd vanuit de donoreenheden de ervaren medewerkers
zijn mee overgekomen. Ook de uitvoering van de interne controle, zowel kwalitatief
als kwantitatief, bleef achter. Er wordt nu gewerkt om de interne controle
op het gewenste niveau te brengen ten aanzien van frequentie, onafhankelijke
uitvoering en audittrail.7.2.3 Resultaten primaire processen BelastingdienstResultaten 2001 in kengetallenIn deze paragraaf wordt de effectiviteit en de doelmatigheid van het primair
proces van de Belastingdienst toegelicht aan de hand van drie strategische
kengetallen. Deze kengetallen geven de ontwikkelingen van het primaire proces
op hoofdlijnen aan. Hierbij wordt aangesloten bij de indeling van het primaire
proces in drie hoofdprocessen:– dienstverlening. Het doel voor dienstverlening is «snel
en op maat»;– intensief toezicht en opsporing. Het doel is precies die aandacht
per klant als nodig is gelet op fiscaal belang en risico;– massale, logistieke processen. Het doel is een snelle en foutloze
afhandeling, een goede selectie van aangiften voor behandeling in het proces
intensief toezicht en een procesgang tegen de laagste kosten.In aansluiting op deze driedeling is de naam van het kengetal bedrijfsprocessen
gewijzigd in kengetal massale processen. Hoewel in dit kengetal ook onderdelen
zijn meegenomen die betrekking hebben op de andere processen, wordt de uitkomst
voor het grootste deel bepaald door de massale processen. Na invoering van
het baten- en lastenstelsel zullen alle kengetallen worden geëvalueerd.Grafiek 7.1 geeft de ontwikkeling weer van de kengetallen dienstverlening,
toezicht en opsporing en massale processen. De cijfers van de kengetallen
zijn geïndexeerd, waarbij 1995 het basisjaar is.De uitkomsten worden in de tabellen vergeleken met de uitkomsten van het
jaar 2000. Met pijlen wordt aangegeven of de waarden hoger of later uitkomen
dan in 2000. De Belastingdienst heeft voor het jaar 2001 geen gewenste streefwaarden
geformuleerd voor de kengetallen. Wel zijn in het Bedrijfsplan 2002–2006
van de Belastingdienst voor het eerst ramingen opgenomen voor de uitkomst
van deze kengetallen voor het jaar 2001. Deze ramingen zijn als vergelijking
in de laatste kolom van de tabel weergegeven.Grafiek 7.1: Strategische kengetallenUit de grafiek blijkt dat de resultaten van toezicht en opsporing zijn
verbeterd. Dat is te danken aan betere selectie en aan de effecten van extra
investeringen in en een verdere intensivering van de fraudebestrijding. Bij
het kengetal dienstverlening is sprake van een daling. Die doet zich voor
in de ervaren bereikbaarheid en het percentage afgehandelde telefoongesprekken.
Een belangrijke oorzaak is de toename van het telefoonverkeer als gevolg van
de Belastingherziening 2001. Het kengetal massale processen geeft de productiviteit
en de snelheid van de Belastingdienst weer. Dit kengetal is licht gedaald
in 2001. Gezien de extra inspanningen die geleverd zijn op het gebied van
opleiding en voorlichting om de Belastingherziening 2001 te doen slagen is
dit een bevredigend resultaat. Tabel 7.9: Geïndexeerde
ontwikkeling aantal belastingplichtigen 1995199619971998199920002001Belastingplichtigen100107112114114119125w.v. Particulieren100107112112111116121w.v. Ondernemingen100106111115120124132Na het kengetal compliance wordt nader ingegaan op deze kengetallen.Kengetal complianceWelk deel van de belastingontvangsten komt binnen zonder bemoeienis van
de Belastingdienst? Met andere woorden: in welke mate leven burgers en bedrijfsleven
vrijwillig de fiscale verplichtingen na? De Belastingdienst rekent het bevorderen
van de compliance tot zijn kerntaak. Daarom is een kengetal in ontwikkeling
om de mate van compliance inzichtelijk te maken. Aangezien geen betrouwbare
metingen bestaan over de omvang van misbruik en oneigenlijk gebruik ( M&O),
is het kengetal beperkt tot de bij de Belastingdienst bekende
gegevens. Over 2001 is begonnen met de berekening voor de financieel belangrijkste
middelen, de loonheffing en de omzetbelasting. Dit betreft een groot deel
van de ontvangsten.Compliance valt in drie delen uiteen: het aangiftegedrag, het invulgedrag
en het betaalgedrag1. In 2001 deed 96,3% van
de belastingplichtigen op tijd aangifte voor de genoemde middelen. Van alle
bedragen in de aangiften was 99,3% correct ingevuld. Ten slotte is van alle
betalingen 96,6% op tijd binnen. De compliance wordt hieruit berekend door
de drie onderdelen met elkaar te vermenigvuldigen: compliance = aangiftegedrag
x invulgedrag x betaalgedrag.In de onderstaande grafiek wordt de mate van non-compliance op de drie
genoemde onderdelen weergegeven. Als bijvoorbeeld de compliance op betaalgedrag
96,5% is, dan is de non-compliance 3,5%, namelijk 100% (het maximum haalbare)
min 96,5%. Dit wordt in de grafiek voor alle drie de onderdelen weergegeven.
De totale oppervlakte van de grafiek geeft een idee van de omvang van de non-compliance:
hoe groter het oppervlak, hoe groter de non-compliance, en dus hoe slechter
de compliance.Grafiek 7.2: Compliance voor de LH en OBDe score voor de compliance bedraagt voor de LH en de OB samen 92,4% (2000:
92,8%). Op alle drie de componenten vertonen de cijfers slechts marginale
wijzigingen ten opzichte van het voorgaand jaar. Ook de berekeningen per middel
vertonen slechts geringe fluctuaties.Kerncijfers dienstverleningDe kerncijfers dienstverlening schetsen een beeld van de prestaties van
de Belastingdienst op terrein van dienstverlening. De doelstelling dienstverlening
snel en op maat – wordt gemeten met behulp van zes kerncijfers: ervaren
snelheid, (telefonische) bereikbaarheid, nakomen van afspraken, duidelijkheid
van correspondentie, het aantal afgehandelde telefoongesprekken ten opzichte
van het aantal aangeboden telefoongesprekken en het tijdig afdoen van aangiften
en bezwaarschriften. De gegevens voor de eerste vier kerncijfers worden ontleend
aan de resultaten van enquêtes die jaarlijks onder belastingplichtigen
worden gehouden (Fiscale Monitor). De overige twee cijfers zijn
afkomstig uit interne registraties. De zes kerncijfers zijn geïndexeerd,
waarbij 1995 het basisjaar vormt. De index dienstverlening is opgebouwd uit
het gemiddelde van de zes kerncijfers. Tabel 7.10: Index dienstverlening 1995199619971998199920002001Raming 2001Ervaren snelheid100109117125130131132133Bereikbaarheid1001041071011069991103Nakomen afspraken100108108109109105102109% afgehandelde telefoongesprekken10076473379857682Tijdigheid afdoen aangiften en bezwaarschriften100102107111111111111110Duidelijkheid correspondentie10010610798108106109107Index1001009797107106104107Het indexcijfer dienstverlening is 2 punten gedaald. Onderstaande figuur
geeft een overzicht van de kerncijfers voor dienstverlening. Daaruit blijkt
dat de daling zich vooral voordoet bij de ervaren bereikbaarheid en het percentage
afgehandelde telefoongesprekken. Het aspect ervaren snelheid blijft onveranderd
hoog. In het vervolg wordt puntgewijs op de scores ingegaan.Grafiek 7.3: Kerncijfers dienstverlening1– De duidelijkheid van aangiftebiljetten, aanslagen en brievenDe duidelijkheid van de correspondentie is enigszins toegenomen. Voor
80% tot 90% van de belastingplichtigen is het aangiftebiljet duidelijk. De
biljetten leveren voor grote ondernemingen de minste problemen op (9% vindt
ze niet zo duidelijk). Ondernemingen hebben relatief de meeste problemen met
de duidelijkheid van het aangiftebiljet, 22% vindt het niet zo duidelijk.
De aanslagen zijn voor 84% van de belastingplichtigen zeer of tamelijk duidelijk.
De verschillende doelgroepen ontlopen elkaar hierin nauwelijks. De duidelijkheid
van overige correspondentie beoordeelt ruim 75% van de ondervraagde belastingplichtigen
positief.– Ervaren snelheidIn elke doelgroep vindt minimaal twee derde van de belastingplichtigen
dat de Belastingdienst aangiften tamelijk of zeer snel afhandelt. Hoewel de
stijgende lijn op dit punt nog steeds in lichte mate doorzet, lijkt het zich
langzamerhand te gaan stabiliseren. Het meest positief zijn de particuliere
belastingplichtigen (81% vindt het tamelijk of zeer snel), het minst de ondernemingen
(68% is deze mening toegedaan). Fiscaal adviseurs blijven wat negatiever gestemd:
58% is tevreden over het tempo. Over de termijn die de Belastingdienst nodig
heeft om geld terug te storten, zijn met name particulieren en fiscaal adviseurs
zeer tevreden (respectievelijk 90 en 83%). Ondernemingen, grote ondernemingen
en douaneklanten zijn eveneens redelijk te spreken over het tempo: ongeveer
tweederde van hen is tevreden. Ruim 60% (ondernemingen) tot ruim 70% (douaneklanten)
van de doelgroepen beoordeelt de snelheid waarmee de Belastingdienst een vraag
beantwoordt als tamelijk of zeer hoog. Fiscaal adviseurs houden er hieromtrent
een minder positieve mening op na: 52% is tevreden. Het percentage belastingplichtigen
met een positief oordeel over de snelheid waarmee vragen worden beantwoord
is bij alle doelgroepen enigszins teruggelopen.– Percentage afgehandelde telefoongesprekkenHet aantal binnenkomende telefoongesprekken is met 1,1 mln. gestegen.
Het percentage afgehandelde telefoongesprekken is gedaald van 66,7% (2000)
naar 60,3%. In het begin van het jaar is de vraag naar telefonische informatie
sterk gestegen, mede door de publiciteit over het nieuwe belastingstelsel.
Met de op dat moment beschikbare menskracht en infrastructuur konden de eenheden
niet aan deze vraag voldoen. Vooral in de piekperiode tot en met mei was de
bereikbaarheid onder de maat. Voor de klantendiensten zijn extra middelen
vrijgemaakt om deze stijging in de vraag op te vangen. Deze konden echter
tijdens de piek in het eerste halfjaar nog niet worden ingezet. De verbetering
van de bereikbaarheid in het tweede halfjaar was niet voldoende om de achterstand
die in het eerste halfjaar was ontstaan, in te lopen.In de loop van het jaar is verder een aantal verouderde telefooncentrales
vervangen omdat deze niet voldoende mogelijkheden bieden voor de beheersing
van een call center. Het aantal bellers van de Belastingtelefoon is toegenomen
met 16%. Terwijl in 2000 het zwaartepunt in het laatste kwartaal zat (invoering
VT2001), werd de Belastingtelefoon dit jaar juist in de aangiftecampagne gebeld. Tabel 7.11: Afgehandelde telefoongesprekken
(exclusief Douane, in miljoenen)TelefoongesprekkenAanbodBehandeldPercentageEenheden particulieren5,653,3759,6CBM1,490,8557,0Belastingtelefoon4,772,9662,1Totaal11,917,1860,3– Telefonische bereikbaarheidEenheden zijn volgens ruim 60% van de belastingplichtigen (tamelijk) makkelijk
telefonisch te bereiken. Het meest tevreden hierover zijn douaneklanten (bijna
75% is tevreden), het minst de ondernemers (51% is tevreden). Het oordeel
van grote ondernemingen, ondernemingen en particulieren over de telefonische
bereikbaarheid is ten opzichte van eerdere metingen afgenomen. Bij douaneklanten
is het oordeel al een aantal jaren constant. Fiscaal adviseurs blijven met
68% ontevreden het meest negatief in hun oordeel over de telefonische bereikbaarheid.– Nakomen afsprakenAlle doelgroepen zijn positief over de manier waarop de Belastingdienst
toezeggingen, zoals terugbellen of het toesturen van informatie, nakomt. De
tevredenheid hierover varieert van 82% bij ondernemingen en douaneklanten
tot 84% bij particulieren.Wanneer het gaat om het nakomen van meer inhoudelijke afspraken, is gemiddeld
rond 90% van de belastingplichtigen tevreden. Zij vinden dat de Belastingdienst
er goed in slaagt om afspraken na te komen. De grote ondernemers
zijn met 93% het meest positief. In vergelijking met vorig jaar is de tevredenheid
over het nakomen van afspraken iets afgenomen.– Tijdigheid afgehandelde aangiften en bezwaarschriftenHet percentage tijdig afgedane aangiften is fractioneel gestegen ten opzichte
van 2000. In de tabel is dit door afrondingsverschillen niet zichtbaar.Van alle bezwaarschriften is 91% afgedaan binnen de gestelde termijn van
zes weken.Kerncijfers toezicht en opsporingDe onderstaande figuur geeft inzicht in de ontwikkeling van de inspanningen
en effecten op het gebied van toezicht en opsporing in de periode 1995–2001.
Het basisjaar (1995) heeft de indexwaarde 100.Grafiek 7.4: Toezicht en opsporingUitgesplitst naar jaar is de ontwikkeling als volgt: Tabel 7.12: Kengetallen intensief
toezicht en opsporing 1995199619971998199920002001Raming 2001Aantal correcties IB (excl. ambtshalve aanslagen)100778184779310195Totaal gecorrigeerd belastingbedrag (IB, VpB, LB en OB)1009093110111145153146Aantal bekeuringen Douane10099145171196176149175Aantal processen-verbaal fiscale en douane zaken100867510910811311682Invordering100104103110100767570Aantal definitieve aanslagen IH10098105108102117125119Aantal veldtoetsingen10084797573685768Aantal fysieke en scancontroles bij invoer en uitvoer*100108105106717610190Aantal administratieve controles Douane1001231271171011018595Aantal verwerkte renterenseignementen IH100100104104100104108104Index10097102109104107107104* Vanaf 1999 inclusief controles met de containerscanners.Het totaal indexcijfer voor toezicht en opsporing is constant gebleven.
Een daling vertonen de kencijfers «aantal bekeuringen Douane»,
«invordering», «aantal veldtoetsingen» en het «aantal
administratieve controles Douane». Deze dalingen worden gecompenseerd
door de stijgingen op de overige kengetallen. De grootste stijging deed zich
voor bij het «aantal fysieke- en scancontroles bij invoer en uitvoer».
Hieronder worden de belangrijkste ontwikkelingen beknopt in samenhang beschreven.Het aantal veldtoetsingen is in 2001 afgenomen. Veel energie is gestoken
in opleidingen voor de nieuwe belastingwetgeving 2001. Daarnaast is prioriteit
gegeven aan het wegwerken en voorkomen van voorraden in de aanslagregeling
inkomensheffing. Mede daardoor is het aantal opgelegde definitieve aanslagen
inkomensheffing gestegen, evenals het aantal correcties.Door een goede selectie vertonen de resultaten uit veldtoetsing een stijgende
lijn. Het aantal onderzoeken dat niet uitmondt in een correctie is bij de
eenheden ondernemingen afgenomen. Mede daardoor is het totaal gecorrigeerd
belastingbedrag opnieuw toegenomen, ondanks de danig van de aantallen uitgevoerde
veldtoetsingen. In 2001 heeft de FIOD-ECD meer zaken afgedaan in zwaardere
fraudecategorieën. Ook het aantal verdachten is toegenomen. Dit heeft
geresulteerd in een toename van het aantal processenverbaal. Het aantal administratieve
controles bij de Douane is enigszins achtergebleven bij de planning. Ook is
het aantal bekeuringen Douane verder afgenomen. Het kengetal aantal fysieke
en scancontroles bij invoer en uitvoer is toegenomen. Het aantal fysieke controles
bij invoer en uitvoer is gestegen. De ladingsscans op Schiphol zijn in oktober
2000 in gebruik genomen. Doordat deze scans in 2001 het hele jaar operationeel
zijn geweest, is het aantal scancontroles gestegen. De Douane heeft ingezet
op verbetering van de resultaten op dit gebied. Het kengetal achterstand invordering
is licht afgenomen. Voornaamste oorzaak is de toename van het bedrag aan aanslagen
waartegen bezwaar is ingediend of beroep is ingesteld. Geschoond voor deze
ontwikkeling daalt het percentage achterstand invordering licht van 2,8 naar
2,7. Renterenseignementen onder een gering bedrag worden sinds 1999 niet meer
verwerkt. Desondanks zijn de aantallen verwerkte renseignementen inkomensheffing
toegenomen, waardoor het betreffende kengetal stijgt van 104 naar 108.Resultaten massale processen– KerncijfersHieronder wordt een beeld geschetst van de prestaties van de Belastingdienst
bij de massale processen. Het kengetal is opgebouwd uit de drie aspecten volumeproductiviteit,
arbeidsproductiviteit en tempo kasstroom. De dubbele presentatie van de volumeproductiviteit
(zowel het niet-geschoonde cijfer als het geschoonde cijfer) is teruggebracht
tot een enkele presentatie van het geschoonde cijfer1. Om de uitkomsten in de tijd te kunnen vergelijken zijn de cijfers
over oudere jaren herrekend. Het kengetal (index) voor massale processen is
in 2001 fractioneel afgenomen, van 115 tot 114. In de onderstaande figuur
worden deze aspecten grafisch weergegeven. De bijbehorende tabel geeft de
ontwikkeling van de aspecten vanaf 1995 weer.Grafiek 7.5: massale processenTabel 7.13: Kengetallen massale
processenVerloop basisgegevens1995199619971998199920002001Raming 2001Productievolume100101106108119128132nvtApparaatsuitgaven*100101103104106111116nvtBezetting1009998101102103107nvtKengetallen        Arbeidsproductiviteit100102108108116124124124Volumeproductiviteit100100103104112116114113Tempo kasstroom10010010210410410510399Index*100103104105111115114108** De apparaatsuitgaven zijn geschoond voor de invloed van loon- en prijscorrecties,
uitvoering van nieuwe of gewijzigde wetgeving, de intensivering van de fraudebestrijding
en technische correcties. Voor de vergelijkbaarheid zijn ook de vergelijkende
cijfers over voorgaande jaren op dezelfde manier berekend.De arbeidsproductiviteit geeft de relatie weer tussen het productievolume
en de personele bezetting. In 2001 is de arbeidsproductiviteit constant gebleven.
De groei van de bezetting houdt gelijke tred met de toename van het productievolume.
Gezien de extra inspanningen die geleverd zijn op het gebied van opleiding
en voorlichting (belastingherziening 2001) is dit een bevredigend resultaat.
Dankzij de forse inzet van automatisering is sinds 1995 de arbeidsproductiviteit
gestegen met gemiddeld 3,7% per jaar.In het aspect volumeproductiviteit wordt gemeten hoe het productievolume
en de apparaatsuitgaven zich tot elkaar verhouden. Het productievolume omvat
onder meer de voorlopige en definitieve aanslagen, naheffingsaanslagen en
dwangbevelen. Ten opzichte van 1995 is het productievolume gestegen met 32%.
Deze stijging hangt voor een belangrijk deel samen met de groei van het aantal
belastingplichtigen en de sterke toename van het aantal voorlopige aanslagen,
waaronder de voorlopige teruggaaf. De in de tabel vermelde apparaatsuitgaven
zijn geschoond voor de invloed van loon- en prijscorrecties, uitvoering van
nieuwe of gewijzigde wetgeving, de intensivering van de fraudebestrijding
en technische correcties. De volumeproductiviteit is gerekend vanaf 1995 gestegen
met 14%. In 2001 is het cijfer licht afgenomen.Het tempo kasstroom geeft aan in welke mate de Belastingdienst erin slaagt
de over een belastingjaar verschuldigde belasting al binnen dat jaar te innen.
Daartoe wordt de som van de kasopbrengsten van de belastingheffingen inkomensheffing
(IH), vennootschapsbelasting (VpB), loonheffing (LH) en omzetbelasting (OB)
uitgedrukt in een percentage van de som van de transactieramingen voor hetzelfde
jaar. Kaseffecten van oudere belastingjaren hebben geen effect op het tempo
kasstroom 2001. Ten opzichte van 2000 is de index van het tempo kasstroom
gedaald van 104,7 naar 102,6. Dit hangt mede samen met te optimistische (transactie)ramingen.7.3 Automatisering7.3.1 KernministerieVoor 2001 waren vier grote ICT-projecten gepland die moesten leiden tot
een kwaliteitsinjectie van de technische infrastructuur van het ministerie van Financiën. Het ging om het optimaliseren van de bekabelingsinfrastructuur,
het vernieuwen van het serverpark inclusief uitbreiding van de opslagcapaciteit,
het vervangen van de telefooncentrale en het vernieuwen van de kantoorautomatiseringsomgeving
(door invoering van Windows2000 en Office XP). Met uitzondering van het laatste
project zijn deze projecten daadwerkelijk in 2001 gerealiseerd.Om een mogelijke cumulatie met de invoering van de euro te voorkomen is
de vernieuwing van de kantoorautomatiseringsomgeving uitgesteld tot het eerste
kwartaal van 2002.In 2001 is een begin gemaakt om de informatieplanning van het kernministerie
een duidelijke kwaliteitsimpuls te geven. Hiertoe is een aparte afdeling Informatiemanagement
ingesteld. Daarnaast is een begin gemaakt met het actualiseren van het beveiligingsplan.
In 2002 zullen zowel het I-plan als het beveiligingsplan verder worden geconcretiseerd.7.3.2 BelastingdienstHet Automatiseringscentrum (B/AC) en de Centrale Beheereenheden in Apeldoorn
ondersteunen en adviseren de Belastingdienst op ICT-gebied. Deze organisaties
ontwerpen, bouwen, verwerven en onderhouden de applicaties en de technische
infrastructuur en doen dit in samenwerking met de opdrachtgevers en de gebruikers
binnen de Belastingdienst. Ook beheert het Automatiseringscentrum het landelijke
computernetwerk en is het verantwoordelijk voor het beheer van de elektronische
communicatiefaciliteiten.Informatie- en communicatietechnologie (ICT) neemt in de Belastingdienst
een belangrijke plaats in. Het primaire proces van de Belastingdienst het
heffen, innen en controleren van belastingen en de uitvoering van de (niet-fiscale)
Douane-takenwordt steeds intensiever ondersteund vanuit de ICT. Deze processen
zijn in toenemende mate gebaseerd op geautomatiseerde ICT-voorzieningen. De
innovatie, beschikbaarheid en integriteit hiervan zijn van vitaal belang voor
de continuïteit van de bedrijfsvoering van de Belastingdienst.De volgende kerncijfers geven een beeld van de schaal en de complexiteit
die de ICT-voorzieningen inmiddels hebben bereikt:– Zo'n 2000 servers, 36 000 pc's en ppc's en 6 000 printers
staan in de Belastingdienst opgesteld.– 20 000 productieopdrachten worden jaarlijks verwerkt en 100
miljoen bescheiden gegenereerd.– 650 verschillende applicaties worden onderhouden en 100 grote
releases en 300 kleine releases worden verzorgd.– Ongeveer 33 000 vaste telefoons en 4 000 mobiele telefoons
zijn in gebruik.– Ruim 4 000 medewerkers zijn in de Apeldoornse eenheden en
de decentrale vestigingen ervan werkzaam.Reorganisatie B/AC en delen van de Centrale BeheereenhedenIn 1999 is door het B/AC en de centrale beheereenheden een veranderproces
gestart. Dit heeft ertoe geleid dat de automatiseringsprocessen ingrijpend
op een andere wijze zijn vormgegeven. Zo is de hele procesketen van het ontwerpen,
bouwen, implementeren en exploiteren van automatiserings-systemen in één
organisatie ondergebracht. Daarnaast ontstaat een «fabriek» voor
het massaal – dat wil zeggen volledig op geautomatiseerde wijze verwerken
van aangiftegegevens. Per 1 januari 2002 is het B/CICT ingesteld. Aanleiding
voor de veranderingen was dat in de loop van de tijd knelpunten
zijn ontstaan die de ontwikkeling naar een verdere verbetering van de ICT-functie
in de weg staan. De instelling van B/CICT streeft naar een ICT-dienstverlening
die beter, sneller, goedkoper, transparanter en meer klantgericht is.Beheer- en exploitatieprocesDe grootste kostenpost in continuïteit is het beheer van bestaande
systemen. Verlaging van de kosten van continuïteit wordt voor wat betreft
de huidige systemen en bestaande functionaliteit bereikt door concentratie
en consolidatie van decentrale systemen. De concentratie operatie –
het terugdringen van het aantal te beheren computerruimten – is voltooid.Daarnaast tracht het B/AC zoveel mogelijk generieke componenten in te
zetten zodat zowel de ontwikkel- als de beheerkosten niet onnodig stijgen.Beheer- en exploitatieproces en de Third Party MededelingHet Automatiseringscentrum werkt sinds een aantal jaren aan de verbetering
van de procesinrichting van het beheer- en exploitatieproces. Aan deze verbetering
is het Third Party Mededeling (TPM)-traject verbonden. Dit moet leiden tot
goedkeurende mededelingen over de opzet, het bestaan en de werking van deze
processen.Omtrent de mate van beheersing van de 10 beheer- en exploitatieprocessen
heeft de IAB als onafhankelijke partij inmiddels voor de periode tot en met
oktober 2001 een Third Party Mededeling afgegeven. Dit komt overeen met de
doelstelling van het Auditcommittee Belastingdienst in maart 2001.Het automatiseringsprogramma 2001In 2001 heeft bij de totstandkoming van het automatiseringsprogramma 2001
de continuïteit van de bedrijfsprocessen voorop gestaan. Dit betreft
zaken als jaaraanpassingen, aanpassingen naar aanleiding van (reguliere) wetswijzigingen,
herstel van fouten en productieverstoringen en de invoering van de Euro.Voorts zijn alle Belastingdienstmedewerkers in het afgelopen jaar geconfronteerd
met de projecten Foxtrot en Lotus Notes. Foxtrot is medio juli 2001 in het
leven geroepen om bestaande performanceproblemen op de werkplek het hoofd
te bieden. Doelstelling van dit project is het upgraden van alle werkplekken
naar 256 MB intern geheugen. Voor de eenheden van de Belastingdienst is Foxtrot
afgerond. Daarnaast is het groupwarepakket Lotus Notes binnen de gehele Belastingdienst
ingevoerd. In eerste instantie betreft dit de ontsluiting van de functionaliteiten
interne e-mail en agendabeheer. Voor een beperkte groep medewerkers (buiten
het primaire proces) biedt Notes bij wijze van pilot ook externe e-mailmogelijkheden.De Belastingdienst heeft zich wat de telefonie betreft gecommitteerd aan
het Overheidsinitiatief ON21. Uit de beschikbare mogelijkheden is de keuze
gemaakt voor de leveranciers KPN (vaste telefonie), Dutchtone (mobiele telefonie)
en Versatel (bijzondere diensten). De implementatie van deze keuze is in 2001
nagenoeg afgerond. De Belastingdienst behoort met deze implementatie tot de
koplopers binnen het Overheidsinitiatief.Behalve voor continuïteit is automatiseringscapaciteit ook ingezet
voor innovatie en grote wetgevingstrajecten. Het laatste betreft aanpassingen
in het kader van het nieuwe belastingstelsel zoals bijvoorbeeld de aanmaak
van nieuwe aangiftebiljetten inkomstenbelasting 2001. Wat innovatie betreft
is voorrang verleend aan projecten die noodzakelijk zijn voor een ongestoord
verloop van de primaire processen zoals de bouw van ABS: het
aanslagbelastingensysteem. Dit systeem neemt op termijn de functionaliteiten
over van het inkomstenbelastingsysteem.Voorts zijn innovatieve projecten gericht op de transformatie van de Belastingsdienst
van een documentgeoriënteerde naar een elektronisch georiënteerde
dienst. Met name op het gebied van dienstverlening zijn hierin stappen gezet.
Evenals in voorgaande jaren zijn in 2001 de elektronische varianten van de
Aangifte Inkomstenbelasting (IB 2001) en de Voorlopige Teruggaaf (VT 2002)
ontwikkeld.Informatiebeveiliging en integriteit– BasisbeveiligingsniveauIn het kader van het beveiligingsprogramma «Aandacht voor risicobeheersing,
gegevensbeveiliging en integriteit (ARGI) is in het voorjaar van 2001 de normatiek
voor de beveiliging en integriteit op eenheidsniveau vastgesteld en van kracht
geworden. Voor elk ondersteunend dienstonderdeel geldt daarbij nog een eigen
normenset voor beveiliging en integriteitsaspecten, gerelateerd aan hun taak
in de interne dienstverlening. Dit traject zal in 2002 afgerond zijn.Uitgaande van het ontwikkelde basisbeveiligingsniveau is een toetsingskader
opgesteld en is een werkwijze vastgesteld voor de certificeringsonderzoeken.
In deze onderzoeken worden eenheden getoetst op het voldoen aan de vastgestelde
normatiek in deze. Na een traject van voorlichting, scholing van auditoren
en vooronderzoeken op eenheden is in het najaar een start gemaakt met de certificeringsonderzoeken.
De onderzoeken voor opzet en bestaan (eerste fase) kennen een doorloop in
2002. Dan zijn alle belastingdiensteenheden in een certificeringsonderzoek
betrokken geweest.– Fysieke beveiligingIn het kader van fysieke beveiliging is in 2001 in één van
de gebouwen van de Belastingdienst een pilot smartcard gehouden. De resultaten
van deze pilot zijn meegenomen voor een Belastingdienstbrede uitrol van een
zogenaamde Belastingdienstkaart. De uitrol van deze kaart zal vanaf begin
2002 plaatsvinden.Er is een meerjarenplan opgesteld voor de verdere verbetering van de fysieke
toegangsbeveiliging van Belastingdienstgebouwen. In concreto gaat het om verbeteringen
die betrekking hebben op de beveiliging van de «buitenschil» van
de gebouwen en op een beter beheer van de toegang in die panden. In 2002 wordt
gestart met de uitvoering van dit plan.– Beveiligde koppelingenBinnen informatiebeveiliging wordt momenteel uitgegaan van het concept
«logisch gesloten technische infrastructuur». De behoefte aan
gegevensuitwisseling met derden, zowel klanten, intermediairs als andere overheidsdiensten,
neemt toe. In 2001 is onderzoek verricht naar een nieuw dan wel gewijzigd
concept, inclusief de daarbij behorende te treffen maatregelen, om in deze
behoefte te voorzien.De autorisatie van gebruikers is een belangrijk onderdeel in de informatiebeveiliging.
In 2001 zijn diverse verbeteringen, waaronder een aanzienlijke versnelling,
van het aanvraagproces voor autorisaties geïmplementeerd.– ContinuïteitIn 2001 is een onderzoek afgerond naar calamiteitenbeheersing. In dit
onderzoek is voor alle processen van de Belastingdienst de zogenaamde
toegestane maximale uitvalsduur vastgesteld. Maatregelen op zowel fysiek,
organisatorisch als automatiseringsvlak zijn voorgesteld om er voor te zorgen
dat bij een calamiteit de uitvalsduur daadwerkelijk binnen de norm (het toegestane
maximum) blijft. In 2002 wordt een start gemaakt met het implementeren van
de maatregelen.– TestteamHet Testteam Beveiliging van de Interne Accountantsdienst Belastingen
(IAB) is ingesteld met als doel, aanvullend op bestaande testen en controles,
regelmatig de werking en effectiviteit van zowel de fysieke als de logische
toegangsbeveiliging te testen. Evenals in 2000 is in de bepaling van de te
testen objecten het externe afbreukrisico primair gesteld.Per pilot fysieke toegangsbeveiliging is een Begeleidingsgroep ingesteld,
waarin het management en de medezeggenschap in vertegenwoordigd zijn. De ervaringen
tot nu in de pilots hebben ertoe geleid dat in de vorm van een testprotocol
de kwaliteit van de uit te voeren testen, de bescherming van de te testen
objecten en de privacybescherming geborgd zal worden. Voorzien is dat dit
protocol in het voorjaar van 2002 gereed is.– IntegriteitHet project Integriteit richt zich op de versterking van de integriteit
van de individuele medewerker en de organisatie. In samenhang wordt aandacht
gegeven aan de dimensies «normstelling», «regelhandhaving
en control», «cultuur- en gedragsbeïnvloeding», «training
en opleiding» en «communicatie». Hiervoor is onder andere
aan alle medewerkers van de Belastingdienst een brochure «Spelregels
integriteit Belastingdienst» uitgereikt. Er zijn 38 extra vertrouwenspersonen
integriteit aangesteld en opgeleid en een groot aantal leidinggevenden heeft
in 2001 extra trainingen «managen van integriteit» gevolgd.– Communicatie over gegevensbeveiliging en integriteitOm de doelen op het gebied van informatiebeveiliging en integriteit te
kunnen realiseren, gaat het naast technische maatregelen vooral om het bewerkstelligen
van gewenst gedrag. Leidinggevenden hebben een belangrijke rol hierin. Zij
krijgen periodiek gerichte informatie over nieuwe producten en actuele thema's
en handreikingen voor hun communicatie met medewerkers hierover. Daarnaast
is in april een belastingdienstbrede communicatiecampagne gestart onder de
titel «Het jaar van de boemerang». De boemerang verbeeldt daarbij
de gedachte dat alles wat je doet , terugslaat op jezelf, je collega's of
de organisatie. Deze gedachtelijn is uitgewerkt in drie «gouden worpen»:
«ik bescherm mezelf», «ik bescherm mijn collega's»
en «ik bescherm de belastingbetaler». De volgende campagne-acties
zijn in 2001 in de Belastingdienst uitgevoerd: aandacht voor de «boermerang-gedachte»;
aandacht voor «clean-desk»; en aandacht voor «het raadplegen
van en communiceren over vertrouwelijke gegevens». Het «Jaar van
de boemerang» loopt door tot mei 2002.7.4 Planning en control7.4.1 KernministerieBinnen het kernministerie verschijnt om de paar jaar een planning- en
controlnota. In een planning- en controlnota wordt zo nauwkeurig mogelijk
inzicht gegeven in het feitelijk gebruik van het de diverse planning- en controlinstrumenten bij Financiën (kengetallen, beleidsevaluaties,
jaarplan en -verslag, doorlichtingen, administratieve organisatie, tijdwerkregistratie,
e.d.).Eind 2001 is de 5de planning- en controlnota, getiteld «Nota kwaliteitsborging»,
verschenen. Naast de inventarisatie van de planningen controlinstrumenten
die binnen Financiën worden gebruikt, is in deze Nota voor een meer integrale
benadering gekozen en zijn alle instrumenten geïnventariseerd, die binnen
het departement worden gehanteerd om de kwaliteit te waarborgen. Daarbij is
ook ingegaan op een aantal ontwikkelingen in het kader van VBTB, die invloed
(zullen) hebben op de kwaliteit van de bedrijfsvoering binnen het departement.
Het betrof de inwerkingtreding van de Regeling Prestatiegegevens en evaluatieonderzoek
Rijksoverheid, de ontwikkeling en invoering van het «Geautomatiseerd
Format Planning en Control», de invoering van de bedrijfsvoeringsmonitor
en het Management InformatieSysteem. Ten aanzien van de ontwikkeling en invoering
van het «Geautomatiseerd Format Planning en Control» kan gemeld
worden dat in 2001 is gestart met de bouw van een applicatie voor de informatievoorziening
rondom de nieuwe planning- en controlcyclus, waarbij meer dan vóór
de invoering van VBTB, aansluiting in de tijd is gezocht tussen de externe
begrotingscyclus en de interne planning- en controlcyclus.7.4.2 BelastingdienstOntwerp van een resultaatgericht besturingmodelIn het afgelopen jaar is een nieuw besturingsmodel ontwikkeld. In dit
besturingsmodel staat sturen op resultaat centraal. Deze wijze van sturing
past in de ontwikkeling waarin de Belastingdienst per 1 januari 2003 een baten-lastendienst
wordt. Deze ontwikkeling past ook in het VBTB traject waarin door het hanteren
van dit besturingsmodel en het daarbij ontwikkelde instrumentarium een relatie
kan worden gelegd tussen de beoogde effecten, de resultaten en de inzet van
mensen en middelen.In 2001 hebben een aantal pilots op dit gebied al de eerste resultaten
opgeleverd. De Douane is gestart met het werken met een resultaatgericht besturingsmodel.
In 2002 wordt gewerkt worden aan een verdere verbreding en uitrol van de resultaten.Het kenmerkende van een resultaatgericht besturingsmodel is dat in de
besturing de focus van buiten naar binnen gericht is; de sturing richt zich
op het realiseren van effecten die door de relevante buitenwereld, de belanghebbenden,
worden verwacht. Deze effecten worden vertaald in concerndoelstellingen, die
op hun beurt worden uitgewerkt in operationele doelen. De realisatie wordt
gevolgd via een stelsel van managementcontracten en bijbehorende rapportages.De verdere uitwerking van het resultaatgerichte besturingsmodel vindt
in 2002 en 2003 plaats. Deze uitwerking loopt parallel aan de verdere uitwerking
en invoering van het thans lopende traject «Belastingdienst Straks».In samenwerking met de nieuwe Belastingkantoren en facilitaire diensten
wordt thans al invulling gegeven aan dit nieuwe besturingsmodel teneinde het
instrumentarium in 2003 bij de start van deze nieuwe organisaties gereed te
hebben.Voorbereiding baten-lastenstelselDe introductie van het baten- en lastenstelsel in 2003 ondersteunt het
resultaatgericht sturen. Het baten- en lastenstelsel biedt de faciliteiten
om meer inzicht te krijgen in de relatie tussen kosten en activiteiten, diensten
en producten. Daardoor kan het een betere ondersteuning bieden bij de onderbouwing
van budgetaanvragen.De invoering van het baten-lastenstelsel heeft gevolgen voor de wijze
van boekhouden, de inrichting van registraties en voor de interne rapportage.
In 2001 is de introductie van het baten-lastenstelsel voorbereid. Verschillende
projectgroepen zijn onder meer bezig geweest met de inrichting van de boekhouding
en het rekeningenstelsel en het samenstellen van een openingsbalans van de
Belastingdienst.7.5 Beleid inzake misbruik en oneigenlijk gebruikDe gevoeligheid van geldstromen voor misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O)
wordt in beginsel veroorzaakt door de wet- en regelgeving waarop deze geldstromen
zijn gebaseerd. Er is sprake van M&O-gevoeligheid zodra:– er sprake is van een (aanspraak op een) financiële uitkering
aan of een heffing ten laste van een belanghebbende anders dan als betaling
voor aan het Rijk geleverde goederen of diensten; en– de hoogte van de uitkering of heffing afhangt van gegevens die
door deze belanghebbende verstrekt moeten worden.Wanneer er echter een adequaat controle- en sanctiebeleid wordt gevoerd,
blijven de regelingen in principe wel M&O-gevoelig, maar wordt het risico
van misbruik en oneigenlijk gebruik in voldoende mate beperkt.Wat het ministerie van Financiën betreft zijn – naast de fiscale
wet- en regelgeving – de volgende regelingen in beginsel als M&O-gevoelig
aangemerkt: de regeling Bijzondere Financiering (BF), de Exportkredietverzekering
(EKI), de tegoeden Tweede Wereldoorlog, enkele personele uitgaven (o.a. het
Besluit Tegemoetkoming Ziektekosten Rijkspersoneel) en de garantieregeling
luchtvaartverzekering.7.5.1 KernministerieHet M&O-beleid, met name het controle- en sanctiebeleid, is ingebed
in een stelsel van organisatorische maatregelen. Dit beleid omvat dus ook
het nemen van aanvullende controlemaatregelen ten aanzien van M&O-gevoelige
regelingen, indien dit noodzakelijk wordt geacht. Maatregelen ter voorkoming
van M&O-problematiek vormen zodoende een belangrijk en integraal onderdeel
van de beheersingswerkzaamheden op het ministerie. Enkele algemene aandachtspunten
met betrekking tot de diverse aspecten van het M&O-beleid (voor niet belastinguitgaven)
zijn vastgelegd in een beknopte procedure-beschrijving. Daarmee is binnen
het Ministerie van Financiën een algemeen kader geschetst voor het opstellen
en/of aanpassen van M&O-gevoelige regelingen.Het M&O-beleid is in 2001 grotendeels niet gewijzigd ten opzichte
van het beleid in eerdere jaren. Voor een beschrijving van dit beleid wordt
dan ook verwezen naar financiële verantwoordingen van eerdere jaren:
1994 (Kamerstukken II 1994/95, 24 304, nr. 2), 1997 voor de BTZR (Kamerstukken
II 1997/98, 26 025, nr. 33) en 2000 voor de tegoeden Tweede Wereldoorlog
(Kamerstukken II 2000/01, 27 700, nr. 20).In 2001 is de garantieregeling luchtvaart van kracht gegaan. Als gevolg
van de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten hebben verzekeraars
wereldwijd de molestdekking voor aansprakelijkheidsschade aan derden grotendeels
opgezegd. De Staat heeft voor luchtvaartmaatschappijen op basis van de Zee-
en luchtvaartverzekeringswet 1939 de dekking van de markt overgenomen.Ten aanzien van de potentiële verplichtingen die de Staat op zich
heeft genomen, geldt dat de schade voortvloeiend uit molestaansprakelijkheid
aan derden, niet zijnde passagiers, door onafhankelijke schade-experts wordt
vastgesteld. Daar de verzekeringsmarkt schade tot $50 miljoen voor haar rekening
neemt, kan voor eventuele verplichtingen voor de Staat worden aangesloten
bij de schattingen op basis waarvan commerciële verzekeraars tot betalingen
genoodzaakt zijn. Door de eerste tranche bij de markt te laten wordt fraudegevoeligheid
ondervangen. De verzekeraars hebben evengoed als de Staat een financieel belang
bij een correcte vaststelling van schadeverplichtingen.Voor de inkomsten voor de Staat geldt dat de luchtvaartmaatschappijen
een bedrag per passagier betalen. Om foutieve opgave van passagiersaantallen
te vermijden, verlangt de Staat de ontvangst van een goedkeurende accountantsverklaring
bij een door de maatschappij op te stellen gespecificeerd jaaroverzicht van
passagiersaantallen over de verzekerde perioden. Daarnaast heeft de Staat
controlemogelijkheden via de passagierslijsten van de luchthavens.7.5.2 BelastingdienstDe Belastingdienst onderkent bij de rechtshandhaving van fiscale taken
meerdere aspecten. Rechtshandhaving begint met de wetgevingstoets op uitvoerbaarheid
en handhaafbaarheid voor de nieuwe wetten. Voor reeds ingevoerde wetten wordt
het toezicht op gedifferentieerde wijze uitgevoerd. Het beleid wordt vormgegeven
in dienstverlening, algemeen toezicht en opsporing. De fiscale opsporing vormt
daarbij het sluitstuk van het toezicht.De uitvoering van het beleid en met name het toezicht zijn gebaseerd op
risico-analyse. In deze analyse worden risico's gewogen op fiscaal belang.
Detectie van risico's en de afdekking daarvan is een continu proces, dat in
de gehele organisatie van de Belastingdienst plaatsvindt. Het instellen van
kennisgroepen, het organiseren van meldpunten, het gebruik van contra-informatie,
de samenwerking en gegevensuitwisseling met andere instanties zijn voorbeelden
van activiteiten die bijdragen aan detectie (en daaropvolgend afdekking) van
risico's.Op de uitvoering van het algemeen toezicht wordt vaktechnisch toezicht
uitgeoefend. Op eenheidsniveau wordt die taak vervuld door vakgroep-coördinatoren
en het vaktechnisch overleg. Het sanctiebeleid is wettelijk geregeld in de
Algemene Wet inzake Rijksbelastingen en verder uitgewerkt in het Besluit Bestuurlijke
Boeten Belastingdienst 1998 (Stb. 1999, 179). Over het rechtshandhavingsbeleid
verantwoordt de Belastingdienst zich nader in het Beheersverslag van de Belastingdienst.7.6 Rechtmatigheidonderzoek Algemene Rekenkamer over 20007.6.1 KernministerieDomeinenIn 2000 waren er weinig interne controles en daarmee samenhangende inventarisaties
uitgevoerd bij de regio-eenheden (opslagplaatsen) van Domeinen. De controle-activiteiten
hebben plaatsgevonden volgens het interne controleplan. Door
tijdsdruk kon op onderdelen minder aandacht worden besteed aan de kwaliteit
van de vastlegging en de rapportage van de bevindingen. Er zijn ook inventarisaties
geweest volgens het interne controleplan, evenals een inventarisatie van kostbaarheden.
Voorts is een actieplan opgesteld om over een tijdsperiode van 3 jaar de gehele
voorraad roerende zaken bij alle regio-eenheden te inventariseren. De uitvoering
van dit actieplan is gestart.7.6.2 BelastingdienstVoorschrift informatiebeveiliging BelastingdienstBij de Belastingdienst is verdere voortgang geboekt op het gebied van
de informatiebeveiliging. Naar aanleiding van het rapport van de Rekenkamer
over de informatiebeveiliging bij de Belastingdienst, is de Belastingdienst
eind 1999 een verbeterproject gestart onder de naam Aandacht voor Risicobeheersing,
Gegevensbeveiliging en Integriteit (ARGI), dat een looptijd heeft van minstens
twee jaar. Over dit programma wordt onder paragraaf 7.3.2 gerapporteerd.Automatisering (A&K-analyses)Op basis van de uitkomsten van de in 1999 uitgevoerde Afhankelijksheids-
& Kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses) heeft de Belastingdienst ervoor
gekozen om voor alle eenheden in het primaire proces (de décentrale
eenheden) één basisbeveiligingsniveau te formuleren. Dit omdat
nagenoeg alle informatiesystemen bij de Belastingdienst een grote gelijkenis
vertonen. Voor de afzonderlijke facilitaire bedrijven, alsmede voor het Belastingdienst
Automatiseringscentrum, zijn eveneens basisbeveiligingsniveaus ontwikkeld
met de bedoeling deze te certificeren. In 2001 is begonnen met de uitvoering
van proefcertificeringen bij de centrale eenheden.M & O-beleid DouaneDe Rekenkamer heeft in 2001 de staatssecretaris geïnformeerd over
de uitkomsten van het onderzoek op het beoordelen van het beleid van de Douane
ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik. De conclusie
was dat de Douane nog niet in voldoende mate vorm en inhoud geeft aan het
voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik bij de uitvoering van de fiscale
wet- en regelgeving. De risiscoanalyse komt nog onvoldoende tot zijn recht
en volgens de Rekenkamer is de Douane nog niet in staat te bepalen of de gekozen
maatregelen wel de juiste zijn en of de uitvoering ervan effectief is geweest.
De Douane heeft veel inspanningen gepleegd om te komen tot verbeteringen in
de uitvoering van fiscale taken. De staatssecretaris heeft de aanbevelingen
van de Rekenkamer overgenomen en de uitvoering van een aantal maatregelingen
is gestart of zijn al gerealiseerd. Overigens is de staatssecretaris van mening
dat in het algemeen niet kan worden gesteld dat de Douane onvoldoende inhoud
en vorm geeft aan de bestrijding van het M & O-gebruik en dat risico's
worden gelopen bij de kwaliteit van de rechtshandhaving. Hij wees daarbij
op de jarenlange ervaring van de Douane bij de bestrijding van misbruik en
oneigenlijk gebruik en het in de loop van de jaren aanpassen van de controlestrategie
aan nieuwe ontwikkelingen en inzichten.M & O-beleid BelastingdienstNu de Rekenkamer vanaf 1995 tot 2001 een reeks van onderzoeken bij de
Belastingdienst heeft ingesteld naar het M & O-beleid zal zij als sluitstuk
een afrondend onderzoek uitvoeren naar het beleid van de Belastingdienst als geheel. Hierin worden de bevindingen van de verschillende onderzoeksactiviteiten
in samenhang bekeken en in verband waarmee een toetsingskader zal worden ontwikkeld.7.7 Professionalisering inkoop7.7.1 KernministerieIn 2001 is een inkoopactieplan voor 2001 en verdere jaren opgesteld om
de inkoopfunctie verder te professionaliseren. Op grond van de kwantitatieve
analyse zijn acties in gang gezet om het aandeel van de ondersteuning van
Bureau Inkoop in het totaal inkoopvolume van het kerndepartement te verhogen.
In combinatie met de bestedingsplannen van de budgethouders biedt dit de mogelijkheden
om het inkoopbeleid te effectueren.De interdepartementale projectorganisatie PIA ( Professionalisering van
Inkoop en Aanbestedingen) heeft als doel de inkoopfunctie voor de overheid
te verbeteren. Dit project verkeerde in 2001 in een opstartfase. Het kernministerie
neemt hierin actief deel. Op het gebied van Europese Aanbestedingen, E-procurement
en elektronische bestellen worden in PIA-verband activiteiten voorbereid die
in 2002 en daarna geëffectueerd zullen worden.7.7.2 BelastingdienstIn 1993 is binnen de Belastingdienst de professionalisering van inkoop
en aanbesteding in gang gezet. Met het Actieplan PIA wordt sinds eind 1999
de ingezette lijn van professionalisering aangescherpt voortgezet. Binnen
de Belastingdienst is de Coördinerend Directeur Aanschaffingen verantwoordelijk
voor de uitvoering van het Actieplan. In het kader van informatie-uitwisseling
wordt deelgenomen aan het interdepartementaal project PIA. Er zijn algemene
uitgangspunten geformuleerd waaraan het inkoop- en aanbestedingsbeleid van
de Belastingdienst moet voldoen. Voor aanbestedingen geldt dat deze volgens
de lijn van de Europese aanbestedingsvoorschriften geschieden. Aan de hand
van de onderzoeksresultaten en andere bronnen wordt onder meer beoordeeld
in hoeverre verdergaande uitbesteding mogelijk is en welke productgroepen
aanbestedingsplichtig zijn. Daarnaast probeert de Belastingdienst zoveel mogelijk
in te spelen op de ontwikkelingen op terrein van elektronische en innovatieve
aanbestedingen.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGVERPLICHTINGEN EN UITGAVEN01.01 Personeel en materieel kernministerieVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilAmbtelijk personeel90 35492 445+ 2 091Overige personele uitgaven2 2915 733+ 3 442Postactieven3 1973 738+ 541Materiële uitgaven97 420106 914+ 9 494 193 262208 830+ 15 568Voor een toelichting op het verschil tussen begroting en realisatie wordt
verwezen naar de toelichting bij de uitgaven. Het verschil tussen de aangegane
verplichtingen en de gerealiseerde uitgaven van ca. € 3,7 mln. wordt
voornamelijk verklaard door in 2001 aangegane verplichtingen die in 2002 tot
uitbetaling komen.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilAmbtelijk personeel90 35492 453+ 2 099Overige personele uitgaven2 2915 343+ 3 052Postactieven3 1973 738+ 541Materiële uitgaven97 420103 596+ 6 176 193 262205 130+ 11 868PersoneelDe overschrijding bij ambtelijk personeel kan verklaard worden door een
stijging van de gemiddelde loonkosten waarvoor bij 2e suppletore begroting
compensatie is verkregen door middel van loonbijstelling (€ 4,5
mln.). Een deel van de begrotingssterkte is ingevuld met niet-ambtelijk personeel
waarvan de uitgaven vermeld zijn onder overige personele uitgaven.Materiële uitgavenIn de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling
van de materiële uitgaven van het kernministerie naar clusters van gelijksoortige
uitgaven over 2000 en 2001. De belangrijkste verschillen zijn toegelicht.
Daarnaast geldt als algemene verklaring de nominale ontwikkeling waarvoor
bij 2e suppletore begroting compensatie is verkregen via prijsbijstelling
(€ 3,6 mln.).Materiële uitgaven naar
cluster (x € 1000) Realisatie 2000Begroting 2001Realisatie 2001Huisvesting RGD10 63211 43811 520Huisvesting overig5 0748 4375 851Bureaukosten2 4161 9092 913Communicatie euro18 33238 34535 472Communicatie overig2 0092 1361 938Reis- en verblijfkosten3 7183 7764 147Personeelsontwikkeling6 2076 6096 322Bedrijfsmiddelen9777611 382Automatisering12 46510 60420 605Overig11 34013 40513 446Totaal73 17097 420103 596Ten opzichte van de realisatie 2000 hebben zich, afgezien van de toegenomen
uitgaven voor eurovoorlichting en automatisering, geen substantiële wijzigingen
op clusterniveau voorgedaan.Afgezet tegen de ontwerp-begroting 2001 betreffen de afwijkingen vooral
de clusters huisvesting overig, communicatie euro en automatisering.Voor zowel huisvesting overig als eurovoorlichting is onderuitputting
ontstaan doordat een aantal betalingen pas in 2002 zal plaatsvinden.Extra uitgaven inzake ICT zijn gedaan om een kwaliteitsverbetering te
bereiken van interne automatisering, telefooncentrale, internetsites en pakketselectie
Domeinen, waarmee in de ontwerp-begroting geen rekening was gehouden en waarvoor
in de 1e suppletore begroting extra middelen beschikbaar zijn gekomen.KengetallenIn onderstaande tabel zijn kengetallen opgenomen over het volume (in fte)
van het ambtelijke en het postactieve personeel, naast uitgaven per fte voor
ambtelijk personeel, postactieven en materieel (in duizenden euro's per fte). Kengetallen personeel en materieel(Volume
in fte; bedragen x € 1000) Realisatie 2000Begroting 2001Realisatie 2001Volume   Ambtelijk personeel1 6201 7281 674Post-actieven121118120Gemiddelde uitgaven   Ambtelijk personeel51,652,355,2Post-actieven27,727,131,1Materieel45,256,461,901.03 LoonbijstellingVerplichtingen en uitgavenVia dit artikel worden de centraal toegevoegde middelen voor loonbijstelling
verdeeld naar de artikelen met loongevoelige uitgaven, de artikelen personeel
en materieel kernministerie en Belastingdienst. De toegedeelde bedragen dienen
ter compensatie van de incidentele loonontwikkeling, de specifieke salariswijzigingen
in het kader van de arbeidsvoorwaarden 2000–2001 en de mutaties in de
premies sociale zekerheid.Bij de 1e suppletore begroting is uit de aanvullende post voor loonbijstelling
een bedrag van € 68 021 000 toegedeeld. Dit bedrag is
bij de 2e suppletore begroting overgeboekt naar de loongevoelige artikelen
volgens onderstaande verdeling. Verdeling loonbijstelling
(x € 1000)ArtikelOmschrijvingBedrag01.01Personeel en materieel kernministerie4 56204.01Personeel
en materieel Belastingdienst63 459  68 02101.04 PrijsbijstellingVerplichtingen en uitgavenVia dit artikel worden de centraal toegevoegde middelen voor prijsbijstelling
verdeeld naar de prijsgevoelige uitgavenartikelen.Het bij 1e suppletore begroting uit de aanvullende post voor prijsbijstelling
toegedeeld bedrag van € 44 925 000 is (na verwerking van
een bedrag van – € 4 379 000 amendement Bakker)
bij 2e suppletore begroting overgeboekt naar de prijsgevoelige artikelen volgens
onderstaande verdeling (totaal € 40 544 000). Verdeling prijsbijstelling
(x € 1000)ArtikelOmschrijvingBedrag01.01Personeel en materieel kernministerie3 82401.11Uitvoering van werken door Domeinen35001.12Lasten en overige uitgaven van
Domeinen1 94702.01Muntwezen1 51603.10Exportkredietverzekering46504.01Personeel en materieel Belastingdienst31 10104.08Vergoeding proceskosten12004.09Wet waardering
onroerende zaken1 221  40 54401.05 OnvoorzienVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 5 1030– 5 103Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 5 1030– 5 103In 2001 is geen beroep gedaan op dit artikel dat dient ter oplossing van
eventuele knelpunten; het begrote bedrag is derhalve vrijgevallen.01.11 Uitvoering van werken door DomeinenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilOnderhoud gronden en gebouwen4 0082 977– 1 031Kapitaalinvesteringen7953 000+ 2 205Beheerskosten3 8493 239– 610Activabeheer22 6892 355– 20 334 31 34111 571– 19 770Voor een toelichting op het verschil tussen begroting en realisatie wordt
verwezen naar de toelichting bij de uitgaven. Het verschil tussen de aangegane
verplichtingen en de gerealiseerde uitgaven wordt grotendeels verklaard door
openstaande betalingsverplichtingen.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilOnderhoud gronden en gebouwen4 0083 199– 809Kapitaalinvesteringen7953 031+ 2 236Beheerskosten3 8493 239– 610Activabeheer22 6892 356– 20 333 31 34111 825– 19 516ActivabeheerVoor anticiperende aankopen is in de ontwerp-begroting een bedrag van € 22,7
mln. opgenomen. Op basis van de door de departementen initieel aangemelde
projecten is bij 1e suppletore begroting 2001 een extra bedrag van € 18,2
mln. beschikbaar gesteld, zodat totaal € 40,8 mln. beschikbaar kwam.
Een aantal van de oorspronkelijk aangemelde projecten is niet doorgegaan.
Daarnaast bleken departementen projecten op andere wijze te kunnen financieren.
De raming van uitgaven voor anticiperende aankopen is inherent onzeker omdat
mogelijkheden voor deze aankopen mede afhangen van onverwachte marktkansen.
Het bekend worden van het nieuwe beleid van anticiperend aankopen binnen de
departementen heeft ook tijd nodig gehad. Tevens is de Raad voor Vastgoed
Rijksoverheid (RVR), het coördinerend orgaan voor anticiperende aankopen,
pas 15 oktober van start gegaan. Het aanmelden van nieuwe projecten is pas
aan het einde van het jaar op gang gekomen.Overige mutatiesAls gevolg van de MKZ-crisis is onderhoud in de IJsselmeerpolders later
in de tijd gestart dan gepland waardoor uitgaven niet meer in 2001 kunnen
plaatsvinden (- € 0,8 mln.). De hogere kapitaalinvesteringen hangen
samen met de afkoop van pachtrechten om agrarische bedrijven te verplaatsen
(+ € 2,2 mln.).01.12 Lasten en overige uitgaven van DomeinenVerplichtingen en uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilWaterschapslasten10 1976 844– 3 353Gemeentelasten31 89127 729– 4 162Ruilverkavelingslasten14176– 65Overneming onroerende zaken000Teruggave onbeheerde nalatenschappen000 42 22934 649– 7 580Het uitgavenniveau voor zowel de waterschapslasten als de gemeentelasten
is achtergebleven.In het kader van de WOZ is de waarde van onroerend goed met 1 januari
2001 voor een nieuwe periode van vier jaar vastgesteld. Ondanks de stijging
van de lasten door de hogere WOZ-waarde, bleven de gemeentelasten achter bij
de raming doordat diverse gemeenten, in verband met de overgang van gemeentelijke
administraties van gulden naar euro, vroeg gestopt zijn met het opleggen van
aanslagen 2001. De waterschaplasten bleven hierdoor eveneens achter bij de
raming, omdat de waterschappen bij het opleggen van aanslagen afhankelijk
zijn van de herziene WOZ-beschikkingen van de gemeenten.01.14 Diverse uitgavenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 12824 565+ 24 437Voor een toelichting op het verschil tussen begroting en realisatie wordt
verwezen naar de toelichting bij de uitgaven.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 12824 565+ 24 437Het verschil tussen begroting en realisatie wordt grotendeels veroorzaakt
door uitgaven aan de Gemeentelijke Kredietbanken (+ € 17,3
mln.) en door vergoeding van de uitvoeringskosten WO II (+ € 6,9
mln.).Om de nadelige effecten van invoering van de wet Fido voor sociale activiteiten
van Gemeentelijke Kredietbanken (GKB's) weg te nemen zijn de GKB's gecompenseerd
voor gederfde opbrengsten uit af te bouwen commerciële activiteiten.
De uitgave voor de uitvoeringskosten WO II betreffen de kosten die worden
gemaakt bij de beoordeling van de aanvragen en de toekenning van gelden in
verband met de € 182 mln. die in 2000 door het kabinet aan de joodse
gemeenschap ter beschikking is gesteld in het kader van Tegoeden WOII.Het verschil tussen de aangegane verplichtingen en gerealiseerde uitgaven
wordt grotendeels verklaard door overlopende verplichting voor uitvoeringskosten
WOII. 02.01 MuntwezenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilGuldens:4 7447 775+ 3 031– Kosten grondstoffen4 0186 007+ 1 989– Muntslag en overige kosten7261 768+ 1 042    Afname circulatiemunten047 666+ 47 666Afname bijzondere munten03 815+ 3 815    Euro's:5 05619 051+ 13 995– Kosten grondstoffen011 722+ 11 722– Muntslag en overige kosten5 0567 329+ 2 273    Muntmuseum828227– 601 10 62878 534+ 67 906In 2001 zijn voor het eerst weer sinds 1998 extra verplichtingen voor
de euro's aangegaan omdat enerzijds de kosten van de grondstoffen duurder
zijn uitgevallen dan in 1998 zijn begroot, anderzijds omdat een deel van de
voor 2002 geplande productie in 2001 is gerealiseerd.Voor de overige posten wordt verwezen naar de toelichting bij de uitgaven.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilGuldens:4 7447 893+ 3 150– Kosten grondstoffen4 0186 028+ 2 010– Muntslag en overige kosten7261 865+ 1 140    Afname circulatiemunten047 666+ 47 666Afname bijzondere munten03 815+ 3 815    Euro's:34 32549 441+ 15 116– Kosten grondstoffen24 61937 319+ 12 699– Muntslag en overige kosten9 70612 122+ 2 417    Muntmuseum828578– 251 39 897109 394+ 69 497Het verschil wordt voornamelijk verklaard door de hogere muntproductie,
van zowel guldens als euro's.De extra uitgaven voor de guldens hebben vrijwel geheel betrekking op
de uitgifte van de 16 mln. stuks «laatste guldens». In de ontwerpbegroting
was nog geen rekening gehouden met de uitgaven verbonden aan de uitgifte van
deze munt.De extra uitgaven voor de euro's hebben enerzijds betrekking op een hogere
productie van de relatief dure hogere denominaties. Het betreft hier voornamelijk
het inlopen van de in 2000 ontstane achterstand bij de productie van de 2-euromunten.
De begrote productie voor 2001 bedroeg 60,6 mln. stuks 2-euromunten; de productieachterstand
betrof 76,5 mln. stuks 2-euromunten, derhalve dienden in 2001 ten minste 137,1
mln. 2-euromunten te worden geproduceerd. Verder is een deel van de voor 2002
geplande productie in 2001 gerealiseerd.Daarnaast is de muntloonvergoeding voor De Koninklijke Nederlandse Munt
NV naar boven bijgesteld.Het verbeterplan van Het Nederlands Muntmuseum is uitgesteld. Het verbeterplan
zal onderdeel uitmaken van de verbouwingen en aanpassingen in het kader van
het Geld- en Bankmuseum. Hierdoor vallen de voorziene uitgaven in 2001 lager
uit. Daarnaast vallen in verband met onderbezetting de uitgaven voor de registratie
van de collectie in 2001 lager uit.Bij de opstelling van de begroting is ervan uitgegaan, dat de vraag naar
guldenmunten zich volgens het normale patroon van de voorgaande jaren zou
ontwikkelen. In de aanloop naar de introductie van de euro is het publiek,
eerder dan verwacht, begonnen met het afstoten van «overtollig»
muntgeld, met als gevolg dat de vraag naar circulatiemunten in 2001 negatief
is geweest. Per saldo zijn hierdoor zowel circulatiemunten als bijzondere
munten uit de circulatie teruggevloeid naar DNB, die de nominale waarde verrekent
met de Staat. Het negatieve saldo dat hierdoor is ontstaan bij de ontvangsten
op de artikelonderdelen 02.03 en 02.04 is conform comptabele voorschriften
als uitgave verantwoord op artikel 02.01.Volume- en prestatiegegevensIn onderstaande tabel wordt de muntontwikkeling in 2001 weergegeven. Voorraadverloop muntdepot
in 2001 (aantallen x 1 000)MuntBeginvoorraadProductieIn circulatie (per
saldo)VerschrotEindvoorraadVijfgulden15 103210– 9 1074024 380Rijksdaalder9 979370– 8 6536218 940Gulden23 86836 600– 15 27926471 483Kwartje21 90429 4104 40332046 591Dubbeltje13 72126 250– 28 51137968 103Stuiver10 89619 694– 31 40215961 833 95 471108 534– 88 5491 224291 330Vijftiggulden700– 3964660Tiengulden1270– 7929172Vijfgulden40400Laatste gulden09578013Setjes3224727207De voorraden in het muntdepot bestaan uit de muntvoorraad bij De Nederlandsche
Bank NV en de muntvoorraad bij KNM. Uit bovenstaande tabel blijkt,
dat de productie (109 mln. stuks) beduidend hoger was dan de (negatieve) muntvraag
(– 86 mln. stuks), zodat per saldo de voorraad is toegenomen.In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de muntvraag en
de muntproductie in de jaren 1998 tot en met 2001. Muntvraag en muntproductie
1998–2001 (x 1000 stuks) 1998199920002001Muntvraag160 02462 220205 644– 88 549Muntproductie179 72485 797158 067108 534In onderstaande tabel wordt de euromuntontwikkeling in 2001 weergegeven. Voorraadverloop euromunten
in 2001 (aantallen x mln. stuks)EurodenominatieBeginvoorraadProductie 2001Eindvoorraad234,3146,5180,81127,466,2193,60,50186,778,9265,60,20154,192,2246,30,10297,8202,8500,60,05397,2206,4603,60,02230,6142,5373,10,01324,1180,3504,4Totaal1 752,21 115,82 868,0Ten opzichte van de geplande productie uit de ontwerp-begroting 2001 (1 012
mln. stuks) zijn in 2001 1 115,8 mln. stuks euromunten geproduceerd,
inclusief het naar voren halen van een deel van de productie 2002. Begrote en werkelijke productie
euromunten 2001 (aantallen x 1 mln.)EurodenominatieBegrootGerealiseerdVerschil260,6146,5+ 85,9142,866,2+ 23,40,5075,278,9+ 3,70,2059,292,2+ 33,00,10197,4202,8+ 5,40,05183,0206,4+ 23,40,02166,9142,5– 24,40,01226,9180,3– 46,6Totaal1 012,01 115,8+ 103,802.07 Regeling Bijzondere FinancieringVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilAA-kredieten68 06715 647– 52 420B-kredieten11 3450– 11 345Overig000 79 41215 647– 63 765In 2001 is een bedrag van € 15,7 mln. aan BF-kredieten verstrekt.
Hiermee is het plafond van € 79,4 mln. niet gehaald. Mogelijke reden
hiervoor is de hoogconjunctuur in 2000 en begin 2001. Daardoor zou (tijdelijk)
minder behoefte kunnen zijn aan een kapitaalmarktinstrument als de Regeling
BF.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilAA-kredieten14 06710 700– 3 367B-kredieten1 3625– 1 357Overig000 15 42910 705– 4 724AA- en B-kredietenDe lagere uitgaven bij de AA- en B-kredieten hangen samen met de algemene
goede gang van zaken bij ondernemingen die gebruik maken van de Regeling Bijzondere
Financiering.De uitgaven betreffen verliesdeclaraties van een aantal bedrijven waaraan
een krediet is verstrekt.Volume- en prestatiegegevensUitgaven en ontvangstenIndividuele dossiers kunnen de uitgaven Bijzondere Financiering (BF) in
belangrijke mate bepalen, waardoor de uitgaven en ontvangsten jaarlijks fluctueren.
De BF-uitgaven bestaan uit verliesdeclaraties. De BF-ontvangsten betreffen
de aan de Staat verschuldigde garantieprovisie, alsmede de na afdekking nog
ontvangen terugbetalingen door bedrijven.Onderstaand is de meerjarige ontwikkeling van zowel de uitgaven als ontvangsten
BF weergegeven.Meerjarige ontwikkeling uitgaven
en ontvangsten BF (x € 1 mln.) 199619971998199920002001Uitgaven12,95,913,725,04,110,7Ontvangsten19,715,913,917,6112,612,5Saldo ontvangsten – uitgaven6,810,00,2– 7,48,51,81 Exclusief verkoop aandelen Nedcar.GarantiesOnderstaande tabel geeft een meerjarig overzicht van aantallen en omvang
van garanties die onder de regeling BF zijn afgegeven. Aan bedrijven verleende kredieten
naar omvang (x € 1 mln.) 19971998199920002001 bedragaantalbedragaantalbedragAantalbedragaantalbedragaantal€ 0,5–2,3 mln.23,01417,9128,767,542,01€ 2,4–4,5 mln.20,1512,7726,013,514,01>€ 4,5 mln.94,511110,21553,5645,5511,31Totaal137,631140,83288,21956,5917,33Risico NIB15,8 16,0 8,8 5,7 1,7 Risico Staat121,8 124,8 79,4 50,8 15,6 De gemiddelde kredietomvang in 2000 bedroeg € 4,8 mln. In 2001
was dit € 5,8 mln.02.12 Publieksets euromuntenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 02 496+ 2 496Het verschil betreft een aangegane verplichting voor de productie van
publieksets euromunten in verband met in de loop van het jaar verkregen inzichten
over de omvang van de doelgroep (ingezetenen van 6 jaar en ouder).03.04 Deelneming in het kapitaal van multilaterale ontwikkelingsbankenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilDeelneming in het kapitaal van de InternationaleFinancieringsmaatschappij
(IFC)000Deelneming in het kapitaal van de Wereldbank000Deelneming in het kapitaal van het MultilateraalAgentschap voor
Investeringsgaranties000Deelneming in het kapitaal van RegionaleOntwikkelingsbanken0934+ 934Deelneming in speciale fondsen van RegionaleOntwikkelingsbanken000Bijdrage in de middelen van de InternationaleOntwikkelingsassociatie
(IDA)04 122+ 4 122 05 056+ 5 056Het verschil betreft een administratieve verwerking (positieve bijstelling)
van reeds bestaande garantieverplichtingen. De bijstelling is het gevolg van
een verschil tussen de wisselkoersen van de US-dollar en SDR per 31-12-2001
en 31-12-2000.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilDeelneming in het kapitaal van de InternationaleFinancieringsmaatschappij
(IFC)000Deelneming in het kapitaal van de Wereldbank000Deelneming in het kapitaal van het MultilateraalAgentschap voor
Investeringsgaranties000Deelneming in het kapitaal van RegionaleOntwikkelingsbanken3 0913 549+ 458Deelneming in speciale fondsen van RegionaleOntwikkelingsbanken54 86855 657+ 789Bijdrage in de middelen van de InternationaleOntwikkelingsassociatie
(IDA)144 802128 543– 16 259 202 761187 749– 15 012Bijdrage in de middelen van de Internationale Ontwikkelingsassociatie
(IDA): – € 16,2 mln.In december 2000 en december 2001 zijn betalingen verricht die oorspronkelijk
geraamd waren in 2001 respectievelijk 2002. In beide gevallen is in december
na het bekend worden van de laatste inzichten in de budgettaire
ruimte voor HGIS, op voorstel van de minister voor Ontwikkelings-samenwerking,
besloten betalingen van € 45,0 mln. respectievelijk € 26,9
mln. die gepland waren voor januari 2001 resp. 2002 te doen plaatsvinden in
december het jaar ervoor. Per saldo is dit een verschil van – € 18,1
mln. Het resterende bedrag (+€ 1,9 mln.) betreft koersverschillen
tussen de in de begroting verwerkte koers en de koers waartegen de betalingen
zijn verricht.Overige verschillen: + € 1,2 mln.De overige verschillen zijn koersverschillen tussen de in de begroting
verwerkte koers en de koers waartegen de betalingen zijn verricht.03.05 Garanties inzake deelneming in het kapitaal van
multilaterale ontwikkelingsbanken en garanties aan de EIBVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilGarantie inzake deelneming in het kapitaal van de Wereldbank0242 527+ 242 527Garantie inzake deelneming in het kapitaal van het MIGA02 023+ 2 023Garantie inzake deelneming in het kapitaal van Regionale Ontwikkelingsbanken055 093+ 55 093Garantie inzake overeenkomst van borgtocht met EIB
betreffende de overeenkomst van Lomé4 9084 671– 237 4 908304 314+ 299 406Garanties inzake deelneming in het kapitaal van de Wereldbank,
MIGA en Regionale Ontwikkelingsbanken (+ € 299,6 mln.)Het verschil is een administratieve verwerking (positieve bijstelling)
van reeds bestaande verplichtingen, die het gevolg is van een verschil tussen
de wisselkoers van de US-dollar per 31-12-2001 en 31-12-2000.Garantie inzake overeenkomst van borgtocht met EIB betreffende
de overeenkomst van Lomé (– € 0,2 mln.)In de ontwerp-begroting was een stelpost van € 4,9 mln. opgenomen
voor garantieverlening aan de EIB in verband met kredietverlening aan ontwikkelingslanden
in het kader van de overeenkomsten van Lomé en Cotonou. Door vertraging
in de afwikkeling van de onderhandelingen zullen de verplichtingen niet in
2001 maar in 2002 worden aangegaan. De realisatie heeft betrekking op een
administratieve verwerking van reeds bestaande verplichtingen (correctie op
de stand van de verplichtingen per 1-1-2001).03.07 Garanties aan De Nederlandsche BankVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilOvereenkomst Staat-DNB inzake deelneming in IMF0256 804+ 256 804Overeenkomst Staat-DNB inzake leningen BIB113 4450– 113 445 113 445256 804+ 143 359Internationale Monetaire Fonds (+ € 256,8 mln.)Het verschil betreft een administratieve verwerking (positieve bijstelling)
van reeds bestaande garantieverplichtingen. De bijstelling is het gevolg van
een verschil tussen de wisselkoersen van de SDR per 31-12-2001 en 31-12-2000.Bank voor Internationale Betalingen (- € 113,4
mln.)In de begroting was een stelpost van € 113,4 mln. opgenomen
voor garanties in verband met door de Bank voor Internationale Betalingen
te verstrekken leningen. In 2001 zijn geen garanties verstrekt.03.10 ExportkredietverzekeringVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilKostenvergoeding NCM12 2319 367– 2 864Garantieverplichtingen11 332 2742 554 329– 8 777 945 11 344 5052 563 696– 8 780 809De in 2001 afgegeven garanties onder de exportkredietverzekering zijn
in 2001 ruim onder de verplichtingenraming gebleven. Het aantal en de bedragen
van de jaarlijks afgegeven garanties kunnen sterk fluctueren. Dit is onder
andere afhankelijk van het al dan niet afgeven van grote dekkingstoezeggingen.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilKostenvergoeding NCM12 2319 367– 2 864Schade-uitkeringen78 64685 857+ 7 211 90 87795 224+ 4 347De kostenvergoeding voor de Nederlandsche Credietverzekering Maatschappij
was in 2001 lager dan geraamd. Dit wordt mede verklaard doordat een lager
dan verwacht aantal dekkingstoezeggingen en polissen is uitgegeven. De schade-uitkeringen
zijn hoger dan geraamd. Dit wordt met name verklaard door niet-voorziene schade-uitkeringen
op herverzekerde exportkredieten op Ghana. Vergeleken met 2000 zijn de schade-uitkeringen
gestegen.Volume- en prestatiegegevensOntwikkeling obligoOnderstaande grafiek geeft inzicht in de ontwikkeling van de voorlopige
(dekkings)toezeggingen en de definitieve garanties. Met de dekkingstoezeggingen
verplicht de Staat zich indien het risico niet verslechtert – over te
gaan tot polisafgifte in het geval dat een contract tot stand komt. Deze dekkingstoezeggingen
leiden echter niet in alle gevallen tot een verzekeringspolis en daarmee tot
een budgettair risico voor de Staat.Ontwikkeling obligo; voorlopige en definitieve garantiesHet totale obligo ultimo 2001 is ten opzichte van ultimo 2000 gedaald.
De daling van het totale obligo (definitief en voorlopig) vormt het saldo
van de in de 2001 nieuwe aangegane verplichtingen en het in 2001 vervallen obligo. In 2001 zijn de aangegane verplichtingen ten opzichte van
2000 met € 363 mln. gedaald. Bovendien laat het totale obligo een
daling zien doordat er in 2001 een hoger bedrag aan obligo is vervallen, dan
dat er nieuwe verplichtingen zijn aangegaan.03.11 Regeling Herverzekering InvesteringenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 453 780176 975– 276 805Het beroep op de Regeling Herverzekering Investeringen bleef achter bij
de stelpostraming in de ontwerp-begroting en lag tevens op een lager niveau
dan in 2000 (€ 189,7 mln.).03.17 Garantie inzake deelneming in het kapitaal van de
Ontwikkelingsbank voor het Midden-Oosten en Noord-AfrikaVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 02 516+ 2 516Het verschil betreft een administratieve verwerking (positieve bijstelling)
van reeds bestaande garantieverplichtingen. De bijstelling is het gevolg van
een verschil tussen de wisselkoersen van de SDR per 31-12-2001 en 31-12-2000.04.01 Personeel en materieel BelastingdienstVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilAmbtelijk personeel1 273 4821 360 923+ 87 441Overige personele uitgaven39 23969 512+ 30 273Post-actieven6 0814 786– 1 295Materiële uitgaven859 698944 514+ 84 816 2 178 5002 379 735+ 201 235Voor een verschil tussen de begroting en realisatie wordt verwezen naar
de toelichting bij de uitgaven.Het verschil tussen de gerealiseerde verplichtingen en uitgaven betreft
het saldo van de ultimo 2001 openstaande verplichtingen (€ 184,8
mln.) en de uitgaven die in 2001 gedaan zijn voor in 2000 aangegane verplichtingen
(€ 152,9 mln.). De eind 2001 openstaande verplichtingen zijn het
gevolg van afgesloten (mantel)contracten met betrekking tot automatisering,
huisvesting en inrichting die in 2002 en volgende jaren tot uitgaven leiden.Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilAmbtelijk personeel1 273 4821 361 387+ 87 905Overige personele uitgaven39 23968 124+ 28 886Post-actieven6 0814 786– 1 295Materiële uitgaven859 698913 470+ 53 771 2 178 5002 347 767+ 169 267PersoneelHet verschil tussen de begroting en de realisatie van ambtelijk personeel
wordt voor een groot deel veroorzaakt door de meerkosten van de CAO 2001–2002
(€ 63,6 mln.), instroom personeel van het DG Belastingen (€ 4,6
mln), uitvoeringskosten van diverse fiscale wetten (€ 18,2 mln.)
en diverse overige mutaties zoals desalderingen, van Rijn-gelden etc. (€ 13,7
mln.).Daarnaast hebben er minder uitgaven plaatsgevonden omdat de formatie niet
geheel bezet kon worden door de situatie op de arbeidsmarkt.De stijging van de overige personele uitgaven kent twee oorzaken. Ten
eerste is meer uitgegeven aan uitzendkrachten (€ 26,4 mln.). Dit
komt omdat de Belastingdienst moeite heeft om de formatie te bezetten waardoor
werkzaamheden worden verricht door uitzendkrachten. Tevens heeft er een technische
tegenvaller plaatsgevonden bij het centraal verwerken van de IB/LB aangiften
waardoor handmatig intoetsen door uitzendkrachten noodzakelijk was. Een tweede
oorzaak van de stijging van overige personele uitgaven zijn de meeruitgaven
(€ 2,3 mln.) voor kinderopvang.Overigens is de Belastingdienst bij 1e en 2e suppletore wet grotendeels
gecompenseerd voor deze meeruitgaven. Daarnaast zijn er meerontvangsten gerealiseerd
die een directe relatie hebben met de meeruitgaven.MaterieelHet verschil tussen begroting en uitgaven op materieel wordt hieronder
per cluster uitgesplitst. Per cluster wordt een toelichting gegeven op majeure
afwijkingen.Materiële uitgaven naar
cluster (x € 1000) Realisatie 2000Begroting 2001Realisatie 2001Personeelsmanagement50 27842 20146 909Reis en verblijf42 55839 93344 186Huisvesting197 165201 313222 781Bureau101 28293 93394 047Bedrijfsmiddelen55 52957 63055 703Automatisering en communicatietechnologie410 168338 520344 712Algemeen69 53586 169105 132Dienst Omroepbijdragen15 58200 942 097859 699913 470De realisatie van bovengenoemde clusters valt vanwege prijsontwikkelingen
in het algemeen hoger uit dan de begroting. Vanuit deze gedachte vertonen
alleen de clusters huisvesting en algemeen een afwijking. Daarom worden alleen
deze clusters onderstaand toegelicht. Overigens is de Belastingdienst voor
deze meeruitgaven bij 1e en 2e suppletore wet grotendeels gecompenseerd. Daarnaast
zijn er meerontvangsten gerealiseerd die een directe relatie hebben met de
meer-uitgaven.HuisvestingHet verschil tussen de realisatie en de begroting van de huisvestingskosten
is het gevolg van bovengemiddelde nominale ontwikkelingen, voornamelijk als
gevolg van prijsstijgingen op de bouw- en huurmarkt. Daarnaast is er sprake
van enkele kleine tegenvallers in de projectkosten.AlgemeenOnder het cluster algemeen worden kosten geregistreerd die niet onder
de overige clusters geboekt worden. Het verschil tussen de realisatie en de
begroting kent drie hoofdoorzaken. Ten eerste zijn hier de meerkosten geboekt
voor voorlichting via dagbladen en televisie in het kader van de belastingherziening
(€ 7,3 mln.). Ten tweede zijn hier de kosten geboekt voor de ontwikkeling
van het internet van de Belastingdienst (€ 4,1 mln.). Een derde
kostenpost betreft de restant afbouw van de Dienst Omroepbijdrage (€ 0,9
mln.).Betaald RijdenVoor het project Betaald Rijden is voor 2001 een bedrag van € 19,7
mln. door het ministerie van Verkeer en Waterstaat beschikbaar gesteld. Vanuit
het in 2000 ter beschikking gestelde budget is € 5,9 mln. doorgeschoven
naar 2001 zodat in totaal € 25,6 mln. beschikbaar was.Medio 2001 heeft de minister van Verkeer en Waterstaat besloten het Rekeningrijden
niet te continueren. In 2001 zijn tot en met juli uitgaven gedaan voor het
project. Deze kosten hebben vooral betrekking op het bouwen en het testen
van het systeem voor Betaald Rijden. De uitgaven hiervoor bedroegen € 16,4
mln. Het resterende deel ad € 9,2 mln. zal bij slotwet worden teruggeboekt
naar het ministerie van Verkeer en Waterstaat.Kengetallen personeel en materieel(Volume
in fte; bedragen x € 1000)  Realisatie 2000Begroting 2001Realisatie 2001Volume   Ambtelijk personeel29 79630 44030 362Post-actieven370370382Gemiddelde uitgaven   Ambtelijk personeel41,841,844,8Post-actieven16,115,916,7Materieel31,628,330,1Het volume voor ambtelijk personeel was voor 2001 geraamd op 30 440
fte. Deze raming is lopende het jaar uitgebreid als gevolg van mutaties voor
aanvullende wetgeving in het kader van de Belastingherziening 2001, zoals
kinderkorting en ondernemerspakket (ca. 380 fte).Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt is de Belastingdienst er in geslaagd
om de bezetting ten opzichte van 2000 met 566 fte te doen stijgen. Desondanks
blijft de gemiddelde bezetting voor ambtelijk personeel (30 362) achter
bij de begroting 2001. Het verschil tussen de begrotingsformatie 2001 (inclusief
aanvulling voor wetgeving) en de realisatie wordt grotendeels bezet door uitzendkrachten.De stijging van de gemiddelde uitgaven aan ambtelijk personeel ten opzichte
van de begroting 2001 wordt voornamelijk veroorzaakt door de doorwerking van
de CAO's voor 2000–2001 en 2001–2002.De stijging van de materiële uitgaven ten opzichte van de begroting
2001 hangt samen met de toegenomen materiële uitgaven zoals onder het
hoofdstuk materieel is toegelicht. Als belangrijkste posten worden genoemd
huisvesting en voorlichting.04.05 Uitgaven heffings- en invorderingsrenteVerplichtingen en uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilHeffingsrente142 941295 627+ 152 686Invorderingsrente72 605220 895+ 148 290Totaal215 546516 522+ 300 976De toename van de rente-uitgaven wordt deels veroorzaakt door de in 2001
gemiddeld hogere rentestand. Daarnaast worden de hogere uitgaven heffingsrente
veroorzaakt door een gestegen productie van negatieve aanslagen en verminderingen
in de inkomensheffing en vennootschapsbelasting. De hogere uitgaven invorderingsrente
zijn mede veroorzaakt door een aantal incidentele belastinguitgaven met een
hoge rente-component.04.08 Vergoeding proceskostenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 3 1615 620+ 2 459De hogere uitgaven worden veroorzaakt door de introductie van een vergoedingsregeling
voor de kosten van het maken van bezwaar tegen voorlopige aanslagen IB/PVV.04.10 Uitvoering belastingmaatregelen door derdenVerplichtingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 18 59426 613+ 8 019Uitgaven Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 18 43726 613+ 8 176Het verschil wordt verklaard door de hogere uitvoeringskosten van de gezamelijke
energiebedrijven. Deze uitvoeringskosten zijn namelijk gekoppeld aan het aantal
aangevraagde energiepremies dat relatief fors toeneemt.OntvangstenNiet-belastingontvangsten01.04 Afdracht Staatsloterij Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 107 362127 064+ 19 702In 2001 is de omzet in vergelijking met afgelopen jaren wederom gestegen.
Dit komt mede door het succes van Dayzers en de oudejaarsloterij. Door het
te verwachten hogere niveau van de omzet is de raming van de afdracht bij
1e suppletore begroting met € 24 mln. verhoogd.De groei van de omzet is evenwel door de verminderde economische omstandigheden
lager dan bij eerste suppletore begroting verwacht. Hierdoor is de gerealiseerde
afdracht uiteindelijk minder positief geworden dan op basis van de bijgestelde
raming bij 1e suppletore begroting verwacht werd. Meerjarige ontwikkeling omzet
en afdracht SENS (x € 1 mln.) 19971998199920002001Omzet SENS472,4514,1575,4595,8658,9Afdracht SENS87,696,3116,2110,6127,1N.B. De afdracht SENS 1999 en 2000 is gecorrigeerd voor een kasontvangst
in 2000 die betrekking heeft op loterij-opbrengsten van 1999. De cijfers wijken
hierdoor af van de gepresenteerde cijfers in de financiële verantwoording
2000.01.05 Ontvangsten uit exploitatie Domeinen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilVerpachting22 50722 810+ 303Erfpacht en opstal21 46422 057+ 593Verhuring20 44014 733– 5 707Verkoop zand18 15131 940+ 13 789Vergunningen en overige rechten2 3283 069+ 741Benzinestations10 3017 311– 2 990 95 191101 920+ 6 729VerhuringDeze post heeft betrekking op de huur van gebouwen in tijdelijk beheer
en huur musea. In het laatste kwartaal van 2001 zijn gebruiksovereenkomsten
tussen de Rijksgebouwendienst en rijksmusea ondertekend en vervallen de overeenkomsten
tussen de betreffende musea en Domeinen. De nieuwe overeenkomsten gelden met
terugwerkende kracht tot 1 januari 2001 (– € 9,1 mln.).
Daarnaast is sprake van hogere opbrengsten voor huur van overige panden betrekking
hebbende op de middelenafspraak Defensie (+ € 3,4 mln.).Verkoop zandDoor de uitvoering van grote infrastructurele werken zijn de opbrengsten
zand toegenomen.BenzinestationsHet ingangsjaar van de wijzing van de gebruiksvergoedingensystematiek
is verschoven van 2001 naar 2002. Hierdoor is minder ontvangen dan oorspronkelijk
is geraamd.01.06 Ontvangsten uit verkoop Domeinen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilRoerende zaken:   – Defensiezaken79 86570 541– 9 324– Overige overtollige en verbeurd verklaarde zaken1 5884 950+ 3 362    Onroerende zaken:   – Agrarische domeinen45 28725 733– 19 554– Defensie-objecten22 68920 629– 2 060    – Overige overtollige zaken18 188108 139+ 89 951 167 617229 992+ 62 375Roerende zakenDomeinen heeft € 9,3 mln. minder ontvangen uit de verkoop van
goederen voor Defensie, omdat een aantal strategische verkopen niet zijn doorgegaan.
De realisatie overtollig en verbeurd verklaard bedraagt € 5,0 mln.
Deze bestaat voor € 2,1 mln. uit overtollig en verbeurd verklaarde
goederen en € 2,8 mln. heeft betrekking op opgelden. Dit zijn gelden
die Domeinen ontvangt uit hoofde van haar dienstverlening bij verkopen van
overtollige, verbeurd verklaarde en in beslag genomen goederen op opslagplaatsen.Onroerende zakenAan ontvangsten uit hoofde van verkoop van agrarische domeinen is een
bedrag van € 25,7 mln. gerealiseerd. Dit is € 19,5 mln.
minder dan geraamd door de verkoopstop die per 1 april 2000 tijdelijk is ingesteld
en voor 2001 is gecontinueerd.Daarnaast zijn er grote opbrengsten gerealiseerd in met name de IJsselmeerpolders
(Almere € 31,3 mln.) uit hoofde van verkoop van gronden met niet-agrarische
bestemmingen. In de ontwerp-begroting was met het tot realisatie komen van
grote transacties niet voorzien.MiddelenafsprakenOp bepaalde ontvangsten van dit artikel zijn middelenafspraken van toepassing.
Dit betekent dat de desbetreffende ontvangsten geoormerkt zijn ter dekking
van uitgaven door het ministerie waar een middelenafspraak mee gesloten is.
In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van deze middelenafspraken.Overzicht middelenafspraken
(x € 1 mln.) BegrotingRealisatieVerschilDefensie (onroerend)22,720,6– 2,0Defensie (roerend)79,970,5– 9,3Buiza (ambassades)4,07,03,0OCW (schoolgebouwen)0– 0,10,1LNV (onroerend)15,99,0– 6,9Totaal middelenafspraken122,5107,2– 15,3KengetallenIn onderstaande tabel zijn kengetallen opgenomen inzake de verkoop van
agrarische domeinen. Verkochte agrarische domeinen 19971998199920002001Verpacht     Oppervlakte (in ha.)2 80311 3467 9875 776526Opbrengst (x € 1 mln.)35,2165,0139,7121,810,6Gemiddelde opbrengst per ha. (x € 1 000)1315182120      Pachtvrij     Oppervlakte (in ha.)932538843430335Opbrengst (x € 1 mln.)19,911,42018,810,9Gemiddelde opbrengstper ha (x € 1 000)2121244433      Opbrengst erven en Gebouwen (x € 1
mln.)21,535,822,617,72,5      Opbrengst melkquota (x € 1 mln.)2,63,24,32,71,8      Totaal opbrengst agrarische domeinen (x € 1
mln.)79,3215,4186,6161,025,701.07 Diverse ontvangsten Domeinen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilOverdracht van onroerende zaken aan andere Diensten45240 586+ 240 541Rente7 9417 646– 295Onbeheerde nalatenschappen45465+ 420Ontvangen OZB20 96018 427– 2 533Overige ontvangsten1 13511 486+ 10 351 30 126278 610+ 248 484Overdracht onroerende zaken aan andere dienstenDe hoge realisatie wordt grotendeels veroorzaakt door een correctie van
de RGD op de openingsbalans per 1 januari 1999. Hiermee is een bedrag gemoeid
van € 230 mln. Dit bedrag is een correctie op het (per saldo) in
1999 en 2000 van het agentschap Rijksgebouwendienst ontvangen bedrag van € 3.487.652.012.
Het betreft het saldo van langlopende activa en langlopende voorzieningen,
zoals die op de openingsbalans van de Rijksgebouwendienst zijn opgenomen.
De precieze omvang van deze posten op de openingsbalans was bij het opstellen
van de financiële verantwoording over 1999 nog niet bekend. Met de correctie
van € 230 mln. heeft de vermogensconversie van het agentschap Rijksgebouwendienst
definitief zijn beslag gekregen. Een en ander is vastgelegd in de medio 2001
tussen Financiën en het agentschap Rijksgebouwendienst gesloten leningsconvenanten.Daarnaast is sprake van de overdracht van een pand van Justitie naar de
RGD. Dit betreft een verrekening (€ 10 mln.).Overige ontvangstenHogere ontvangsten zijn met name gerealiseerd door de toepassing van het
anti-speculatiebeding bij doorverkoop van onroerende zaken.01.10 Diverse ontvangsten, kernministerie Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilInvaliditeitsuitkeringen186289+ 226    Verrichte werkzaamheden kernministerie1 8702 844+ 975    Overige ontvangsten52010 114+ 9 594 2 57613 298+ 10 722Verrichte werkzaamheden kernministerieDe hogere ontvangsten worden met name verklaard door hoger dan geraamde
ontvangsten uit dienstverlening door de EDP-audit pool en het Facilitair Salaris
Bedrijf (FSB) en cursusontvangsten van de Vakopleiding Openbare Financiën
(VOF).Overige ontvangstenDe hogere ontvangsten hebben voornamelijk betrekking op ontvangen achterstallige
omroepbijdragen over 1999 in het kader van de financiële afwikkeling
van de opgeheven Dienst Omroepbijdrage (€ 0,8 mln.), rente-ontvangsten
uit niet geheel saldoloos Rijksbetalingsverkeer ( € 3,6 mln.), terugvordering
subsidies tijdelijke regeling tankstations grensstreek Duitsland (€ 2,3
mln., zie uitgavenartikel 02.11), een bijdrage van de Europese Commissie ten
behoeve van eurovoorlichting (€ 0,5 mln.), een bijdrage van BZK
voor arbeidsmarktcommunicatie (€ 0,2 mln.) en overige mutaties (€ 2,0
mln.)02.01 Winstuitkering De Nederlandsche Bank Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 1 089 0731 399 466+ 310 393Door hogere inkomsten uit beleggingen in dollars als gevolg van een depreciatie
van de euro ten opzichte van de dollar en door hogere koerswinsten op de verkochte
obligaties als gevolg van een daling van de EMU- en VS-rente is de realisatie
hoger dan verwacht.02.02 Rente De Nederlandsche Bank – FMS-account Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 7 39710 199+ 2 802Het verschil is het gevolg van een hoger gemiddeld saldo op de bankrekening,
een lager rentepercentage en een fors hogere dollarkoers.02.04 Toename munten in circulatie Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 20 012020 012Door de omvangrijke afstoting van circulatiemunten is er geen toename
van munten in circulatie (zie ook uitgavenartikel 02.01 muntwezen).02.08 Dividend uit staatsdeelnemingen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilInternationale Nederlanden Groep908912+ 4Bank Nederlandse Gemeenten35 39549 911+ 14 516Hollandse Signaalapparaten000Haven van Vlissingen000Nederlandse Waterschapsbank1 5432 076+ 533De Nederlandse Munt90140+ 50Ned. Financierings-Maatschappij voorOntwikkelingslanden0116+ 116Nederlands Inkoopcentrum0403+ 403 37 93653 558+ 15 622De hogere dividenduitkeringen zijn met name te verklaren door de hogere
dividenduitkering van de Bank Nederlandse Gemeenten (+ € 14,5
mln.) en de Nederlandse Waterschapsbank (+ € 0,5 mln.) in verband
met de door deze ondernemingen behaalde hogere winsten en hogere uitkeringspercentages.02.10 Regeling Bijzondere Financiering en Garantieregeling
Particuliere Participatiemaatschappijen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilGarantieprovisie BF5 2185 384+ 166Restituties BF4 3117 176+ 2 865Restituties PPM0– 41– 41 9 52912 519+ 2 990Het verschil in ontvangsten wordt met name verklaard door de hogere restituties
uit hoofde van de BF-regeling. Op kredieten die reeds afgedekt zijn is in
2001 meer terugbetaald.03.05 Diverse ontvangsten financiën buitenland Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilNederlands-Indonesische Overeenkomst2 9502 939– 11Terugontvangsten EIB-Europese Ontwikkelingsfondsen(Speciale EEG-rekening)27 22740 802+ 13 575Ontvangsten IDA Special Action Account922819– 103 31 09944 560+ 13 461Het verschil heeft vrijwel geheel betrekking op ontvangsten betreffende
het Nederlandse deel van de speciale EEG-rekening van de EU-lidstaten bij
de Europese Investeringsbank. Op deze rekening worden de ontvangen rente en
aflossing op het door de EIB verstrekte risico-kapitaal aan landen in Afrika,
het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) en Landen en Gebieden
Overzee (LGO) gestort. Een deel van deze rekening komt aan Nederland toe.
De incidentele ontvangst lag beduidend hoger dan het bedrag dat in de ontwerpbegroting
als stelpostraming was opgenomen.03.06 ExportkredietverzekeringOntvangsten Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilPremies34 03435 923+ 1 889Schaderestituties156 554375 297+ 218 743 190 588411 220+ 220 632De schade-restituties waren in 2001 veel hoger dan geraamd. De onverwacht
hoge schade-restituties uit Nigeria hebben hier in grote mate aan bijgedragen.
Daarnaast hebben ook de andere debiteurlanden een algemeen positief betalingsgedrag
laten zien.04.01 Ontvangsten heffings- en invorderingsrente Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilHeffingsrente340 335608 039+ 267 704Invorderingsrente45 37861 802+ 16 424 385 713669 841+ 284 128De toename van de rente-ontvangsten wordt deels veroorzaakt door de in
2001 gemiddeld hogere rentestand. Daarnaast waren er hogere ontvangsten heffingsrente
als gevolg van een gestegen productie van voorlopige en definitieve positieve
aanslagen in de vennootschapsbelasting.04.02 Kosten vervolging Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 55 72465 547+ 9 823Het verschil is een gevolg van een toename van het aantal vervolgingsacties. Ontwikkeling aantallen vervolgingsacties
en doorberekende kosten 1998199920002001Aanmaningen (x 1000)2 7782 7162 9072 876Dwangbevelen (x 1000)1 3791 3101 4001 535Beslagopdrachten (x 1000)462490491569Tenuitvoerleggingen (x 1000)313287298334Doorberekende kosten (x € 1mln.)52,855,457,165,504.04 Bijdrage van de EU in de inningskosten EU-douanerechten Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 183 327163 574– 19 753De lagere ontvangsten houden gelijke tred met de hogere invoerrechten.
De bijdrage is namelijk een percentage (in 2001 10%) van de vastgestelde invoerrechten.04.27 Diverse ontvangsten Belastingdienst Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilInvaliditeitsuitkering2 4965 591+ 3 095Ouderbijdrage kinderopvang4 1994 398+ 199A&O-fonds590617+ 27Overige personele ontvangsten1 1694 249+ 3 080Middelenafspraken roerende zaken152145– 7PC-Privé2 0433 380+ 1 337Overige ontvangsten materieel11 2498 900– 2 349AIBS5 7008 100+ 2 400Dienst Omroepbijdragen000Totaal27 59835 380+ 7 782De ontvangsten hebben een samenhang met het uitgavenartikel 04.01-personeel
en materieel Belastingdienst.De hogere ontvangsten voor invaliditeitsuitkeringen zijn een gevolg van
hogere ontvangsten voor langdurig zieken. Bij suppletore wetgeving is de begroting
2001 hiervoor reeds aangepast, evenals voor de overige personele ontvangsten
(€ 3 mln.) zodat voor deze verzameling van kleine posten een geringe
meer-ontvangst van € 1,3 mln. is gerealiseerd. De verzameling overige
ontvangsten materieel is suppletoir begroot op € 9,3 mln.
zodat ook op dit onderdeel de realisatie nagenoeg gelijk is aan de begroting.
De hogere ontvangsten voor Algemene Internationale Bijstand houden direct
verband met uitgaven in het kader van een twinning project met Bulgarije (€ 1,8
mln.) en voor extra bijstand aan de Nederlandse Antillen (€ 0,5
mln.).04.28 Opbrengsten van schikkingen en administratieve boeten Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschilOpbrengsten van schikkingen3 1763 732+ 556Administratieve boeten108 908162 010+ 53 102Totaal112 084165 742+ 53 658De hogere opbrengsten worden veroorzaakt door hogere boete-opbrengsten
bij de inkomsten- en omzetbelasting.BelastingontvangstenDe bedragen in de onderstaande realisatie-overzichten zijn na aftrek van de afdrachten aan de Europese Unie. De bedragen in
de toelichtingen bij deze overzichten hebben zoals gebruikelijk betrekking
op de opbrengst voor aftrek van de afdrachten
aan de Europese Unie. Deze bedragen zijn daarmee vergelijkbaar met tabel 2.2.
in paragraaf 2.2. van het algemeen deel van de toelichting.04.06 Vermogensbelasting Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 74 874101 618+ 26 744De vermogensbelasting is in 2001 vervangen door de vermogensrendementsheffing,
hetgeen onderdeel is geworden van de inkomstenbelasting. De ontvangsten in
2001 hebben betrekking op belastingjaar 2000 en zijn € 0,03 mld.
hoger uitgekomen dan begroot.04.08 Loon- en inkomstenbelasting Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 24 596 24923 343 876– 1 252 373Bij de loon- en inkomstenbelasting is sprake van een onderschrijding van € 1,23
mld. Deze onderschrijding is het saldo van de hogere doorwerking van
de realisatie over 2000 van € 0,14 mld., de neerwaartse autonome
bijstelling van € 1,04 mld. en de neerwaartse endogene bijstelling
van € 0,27 mld. De autonome bijstelling komt met name voort uit
een tweetal factoren. Ten eerste is sprake geweest van een eenmalige kasschuif
tussen belastingen en premies van – € 1,63 mld. Bij de eerste
suppletore begroting is de raming hiervoor neerwaarts bijgesteld. Ten tweede
zijn door hoger dan verwachte nabetalingen van de Sociale Fondsen aan het
Rijk de ontvangsten toegenomen met € 0,52 mld. Bij de tweede suppletore
begroting is de raming hiervoor opwaarts bijgesteld. Van de neerwaartse endogene
bijstelling is € 0,14 mld. toe te wijzen aan een verschuiving van
de kasontvangsten tussen de maanden december en januari. Een deel van de decemberontvangsten
is uiteindelijk pas in januari 2002 ontvangen.04.09 Dividendbelasting Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 2 557 0524 308 025+ 1 750 973Bij de dividendbelasting is sprake van een meevaller van € 1,75
mld. Deze meevaller wordt verklaard uit twee factoren, te weten de hoger dan
geraamde winstontwikkeling van beursgenoteerde ondernemingen en de gevolgen
van de belastingherziening door wijziging in de fiscale behandeling van vermogensinkomsten.
De winstontwikkeling van beursgenoteerde ondernemingen is in 2000 spectaculair
gestegen met 76%. De dividenduitkering is hierdoor toegenomen, maar een belangrijk
deel van het dividend over het jaar 2000 is echter pas in 2001 betaalbaar
gesteld. Dit komt door een behoedzaam dividendbeleid bij ondernemingen, waarbij
wordt gestreefd naar stabiel stijgende dividenduitkeringen.Door de gewijzigde fiscale behandeling van vermogensinkomsten hebben zich
twee veranderingen voorgedaan. In de eerste plaats was sprake van een switch
van stock naar contante dividenduitkeringen. Bij het keuzedividend wordt nu
vaker dan voorheen gekozen voor contant in plaats van stockdividend. Dit komt
doordat bij de Belastingherziening 2001 contant dividend even aantrekkelijk
is geworden als stockdividend, terwijl dit voorheen niet het geval was. In
de tweede plaats is door de Belastingherziening 2001 bij Directeur Groot Aandeelhouders
(DGA's) sprake van een andere fiscale behandeling van het in privé
aangehouden vermogen. De rente op privé-schulden is bij IB2001 niet
langer aftrekbaar tegen het marginale tarief (uitgezonderd voor het eigen
huis of ter financiering van de aankoop van aanmerkelijkbelangaandelen). Hierdoor
hebben DGA's er belang bij om schulden af te lossen, hetgeen gefinancierd
wordt uit hogere dividenduitkeringen. Daarnaast werd voorheen het rendement
op privé vermogen belast tegen het marginale tarief, terwijl bij IB2001
sprake is van een fictief rendement van 4% dat belast wordt tegen 30%. Het
VPB-tarief is daarentegen 35%. Daarom is het aantrekkelijk om het vermogen
dat niet nodig is voor de activiteiten van de vennootschap in de vorm van
dividend uit te keren.04.12 Accijns van lichte olie Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 3 410 1583 146 626– 263 532De kasopbrengst van de accijns van lichte olie is € 0,26 mld.
lager uitgekomen. Voor € 0,19 mld. is de onderschrijding toe te
schrijven aan de doorwerking van de realisatie over 2000. Bij de eerste suppletore
begroting is de raming hiervoor neerwaarts bijgesteld. Verder wordt de lagere
endogene groei veroorzaakt door de lager dan geraamde volumegroei van de particuliere
consumptie. Ten tijde van de ontwerpbegroting werd uitgegaan van een volumegroei
van 4,5%, terwijl deze is uitgekomen op 1,3%.04.13 Accijns van minerale oliën anders dan lichte
olie Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 2 363 7412 076 138– 287 603De realisatie van de accijns van minerale oliën valt € 0,29
mld. lager uit. Voor € 0,13 mld. is de onderschrijding toe te schrijven
aan de doorwerking van de realisatie over 2000. Voor € 0,03 mld.
heeft de onderschrijding betrekking op autonome maatregelen, zoals de versnelde
teruggaveregeling laagzwavelige diesel. Bij de eerste suppletore begroting
is de raming hiervoor neerwaarts bijgesteld. Verder heeft € 0,17
mld. te maken met een neerwaarts bijgestelde groei van de particuliere consumptie.04.16 Bieraccijns Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 304 033278 616– 25 417De kasopbrengsten van de bieraccijns zijn € 0,03 mld. lager
uitgekomen. Dit is deels het gevolg van de doorwerking van de realisatie over
2000 en deels het gevolg van de neerwaarts bijgestelde groei van de particuliere
consumptie.04.18 Tabaksaccijns Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 1 772 0121 676 918– 95 094De opbrengsten van de tabaksaccijns vallen € 0,1 mld. lager
uit. Deels heeft dit te maken met de doorwerking van de realisatie over 2000.
Verder is sprake van een lager volume van de particuliere consumptie dan geraamd.04.20 Belasting van personenauto's en motorrijwielen Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 3 142 4282 934 853– 207 575De belasting van personenauto's en motorrijwielen is € 0,21
mld. lager uitgekomen. Dit wordt veroorzaakt door lager dan geraamde autoverkopen.
Ten tijde van de ontwerp-begroting werd uitgegaan van 600 duizend stuks, maar
bij de realisatie bleek dat 530 duizend stuks verkocht zijn. Bij de eerste
suppletore begroting is de raming hiervoor reeds aangepast. De tegenvaller
werd enigszins getemperd doordat de gemiddelde verkoopprijs iets hoger is
uitgekomen dan geraamd.04.22 Belastingen van rechtsverkeer Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 4 156 6274 483 953+ 327 326De belastingen van rechtsverkeer zijn € 0,33 mld. hoger uitgekomen
dan begroot. In de eerste suppletore begroting is aangegeven dat de raming
met € 0,18 mld. neerwaarts is bijgesteld. Dit was voornamelijk het
gevolg van de doorwerking van de realisaties over 2000. Daar tegenover staat
echter een forse meevaller bij de overdrachtsbelasting. Bij de ontwerp-begroting
werd uitgegaan van een prijsstijging van onroerend goed van 3,5% en een gelijkblijvend
volume. Zowel prijs als volume zijn echter harder gestegen; de gemiddelde
prijsstijging is uitgekomen op 9,5% en het volume op 1,2%.04.23 Rechten van successie, van overgang en van schenking Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 1 533 7771 306 700– 227 077De successierechten zijn € 0,23 mld. lager uitgekomen dan was
begroot. Bij de eerste suppletore begroting is melding gemaakt van een opwaartse
bijstelling van € 0,09 mld. uit hoofde van de structurele doorwerking
van realisaties over 2000. De neerwaartse ramingsbijstelling heeft naar schatting
voor € 0,32 mld. betrekking op startperikelen na de reorganisatie
van het dienstvak Registratie & Successie op het gebied van de automatisering
en de personele bezetting.De achterstand is ontstaan in de periode maart t/m november 2001. Vanaf
december is het inlopen van de achterstand aangevangen.04.25 Belastingen op milieugrondslag Realisatie-overzicht (x € 1000) BegrotingRealisatieVerschil 3 793 6033 416 318– 377 285De belastingen op een milieugrondslag zijn € 0,38 mld. lager
uitgekomen dan was begroot. Deze tegenvaller heeft voornamelijk betrekking
op de Regulerende Energiebelasting (€ 0,30 mld.). Bij de eerste
suppletore begroting is reeds melding gemaakt van een neerwaartse ramingsbijstelling
van € 0,18 mld. waarmee de raming voor de opbrengst van de regulerende
energiebelasting in overeenstemming is gebracht met de gemiddelde ontwikkeling
van de laatste jaren. De tegenvallende ontwikkeling kan waarschijnlijk ook
deels worden toegeschreven aan de relatief zachte winter in 2001. Bij de brandstoffenheffing
is sprake van een onderschrijding van € 0,10 mld. ten opzichte van
de ontwerp-begroting. Dit is toe te schrijven aan een autonome wijziging.
Bij de milieubelasting op elektriciteitsopwekking was in 2001 sprake van een
omvorming van een input- naar een outputbelasting, hetgeen inhoudt dat elektriciteitscentrales
worden vrijgesteld van brandstoffenbelasting. Hierdoor was sprake van een
verschuiving tussen de brandstoffenheffing en de Regulerende Energiebelasting.MINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2001 (BEDRAGEN X € 1000)DEBET CREDITOMSCHRIJVING31-12-0131-12-00 OMSCHRIJVING31-12-0131-12-001.Uitgaven
t.l.v. de begroting 199900 2.Ontvangsten t.g.v. de begroting
199900 Uitgaven
t.l.v. de begroting 200003 674 057  Ontvangsten t.g.v. de
begroting 2000080 953 742 Uitgaven
t.l.v. de begroting 20013 673 5900  Ontvangsten
t.g.v. de begroting 200188 342 57003.Liquide
middelen(2 781)6 907 6. Ontvangsten buiten begrotingsverband52 09447 7954.Rekening-courant
RHB84 721 49277 317 525     5.Uitgaven
buiten begrotingsverband2 3633 048      Sub-totaal88 394 66481 001 537  Sub-totaal88 394 66481 001 5377.Openstaande
rechten20 118 22617 281 624 7a.Tegenrekening openstaande
rechten20 118 22617 281 6248.Extra-comptabele
vorderingen3 199 0563 268 798 8a.Tegenrekening extra-comptabele vorderingen3 199 0563 268 7989a.Tegenrekening
extra-comptabele schulden017 9.Extra-comptabele schulden01710.Voorschotten36 60521 539 10a.Tegenrekening voorschotten36 60521 53911a.1Tegenrek.
openst. garantieverplichtingen50 478 32253 582 634 11.1Openstaande garantieverplichtingen50 478 32253 582 63411a.2Tegenrek.
openst. betalingsverplichtingen903 8181 145 191 11.2Openstaande betalingsverplichtingen903 8181 145 19112.Deelnemingen1 447 8181 425 215 12a.Tegenrekening deelnemingen1 447 8181 425 215 Totaal-generaal164 578 509157 726 555  Totaal-generaal164 578 509157 726 555Toelichting bij de saldibalans per 31 december 2001 van
het ministerie van Financiën (begroting IXB)Algemene toelichtingAlle bedragen zijn opgenomen tegen nominale waarden en vermeld in duizenden
euro's tenzij anders vermeld. In de tabellen zijn specificaties cursief weergegeven.
Belangrijke posten worden hieronder nader toegelicht. Hierbij is de nummering
van de saldibalans aangehouden. De gehanteerde valutakoersen zijn in onderstaand
overzicht samengevat. Valutakoersen t.o.v. de euroValutaUltimo 2001Ultimo 2000USD1,12171,0613SDR1,411551,38285Specifieke toelichting per saldibalanspost3. Liquide middelenDe liquide middelen bestaan uit de saldi op bank- en girorekeningen en
de bij kasbeheerders aanwezige kasgelden.4. Rekening-courant RijkshoofdboekhoudingDeze post geeft de financiële verhouding met de Rijkshoofdboekhouding
weer. De bedragen zijn overeenkomstig de opgave van de Rijkshoofdboekhouding
ultimo 2001.5. Uitgaven buiten begrotingsverbandDe stand ultimo 2001 heeft betrekking op voorschotten en nog te verrekenen
posten van Domeinen en met de Nederlandse Credietverzekering Maatschappij
(NCM).6. Ontvangsten buiten begrotingsverbandDe stand ultimo 2001 heeft grotendeels betrekking op de loonheffing die
in december 2001 op de salarissen van het personeel is ingehouden (en in januari
2002 is afgedragen), alsmede op bedragen die de Belastingdienst en Domeinen
nog moeten verrekenen met derden.7. Openstaande rechtenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd.  Ultimo 2001Ultimo 2000Belastingvorderingen19 739 56116 934 337   • Vorderingen Domeinen:372 175333 326• Defensiegoederen360 964305 055• Overige11 21128 271   Overige6 49013 961 20 118 22617 281 624Toelichting openstaande rechtenBelastingvorderingenDe belangrijkste vorderingen hebben betrekking op de vennootschapsbelasting
(€ 9,3 mld.), inkomstenbelasting/premies volksverzekeringen (€ 3,4
mld.), omzetbelasting (€ 2,5 mld.), loonbelasting/premies volksverzekeringen
(€ 1,4 mld.) en de tabaksaccijns (€ 1,0 mld.). De belastingvorderingen
zijn voor 62% ontstaan in 2001, voor 18% in 2000, voor 9% in 1999, voor 4%
in 1998 en dateren voor 7% van vóór 1998.Over de invorderbaarheid wordt opgemerkt dat van het totale te vorderen
bedrag uiteindelijk een aanzienlijk deel niet inbaar zal zijn. Bij 58% van
de openstaande vorderingen is de betalingstermijn verstreken. Van deze achterstandsposten
bestaat circa 56% uit betwiste rechten, bijvoorbeeld omdat een bezwaarschrift
is ingediend. Ook van de niet-betwiste rechten met een betalingsachterstand
zal een gedeelte niet of moeilijk inbaar zijn, bijvoorbeeld door faillissementen. Verloop van de belastingvorderingenUltimo 200016 934 337Ontstane rechten79 424 882  Vervallen rechten – ontvangsten– 16 102 718– verleende verminderingen en negatieve aanslagen– 59 881 832– oninbaarlijdingen en kwijtscheldingen– 635 108Ultimo 200119 739 561Vorderingen DomeinenDe vorderingen van Domeinen houden voornamelijk verband met verkopen van
Defensiegoederen aan diverse landen. De boeking van de debiteuren uit verkopen
van Defensiegoederen vindt plaats op het moment dat de contracten worden afgesloten.Verloop van de vorderingen
DomeinenUltimo 2000333 326Ontstane rechten418 985  Vervallen rechten – ontvangsten– 380 067– definitieve buiteninverderingstellingen en
kwijtscheldingen– 69Ultimo 2001372 175Van het totale openstaande bedrag is € 4,5 mln. direct opeisbaar
en € 368 mln. op termijn opeisbaar.Een bedrag van € 0,7 mln. is voorlopig buiten invordering gesteld,
danwel waarschijnlijk niet inbaar.Niet uit de saldibalans blijkende rechtenDoor de dalende EUR/US-dollarkoers van de afgelopen jaren is de Maintenance
of Value (MOV)-positie van Nederland bij de verschillende Internationale Financiële
Instellingen verslechterd. In veel gevallen is deze omgeslagen van een debet-
naar een creditpositie. Het totaal van de verschillende MOV-posities bedroeg
conform opgave van de diverse instellingen ultimo 2001 € 39,5 mln.8. Extra-comptabele vorderingenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd.  Ultimo 2001Ultimo 2000Geconditioneerde vorderingen exportkredietverzekering (NCM)2 380 3962 424 194   Leningen u/g593 554597 194   Geconditioneerde vorderingen BF-regeling (NIB)173 693167 334   Overige51 41380 076 3 199 0563 268 798Toelichting extra-comptabele vorderingenGeconditioneerde vorderingen exportkredietverzekering
(NCM)Verreweg het grootste deel van de geconditioneerde vorderingen (excl.
consolidatierente) op de NCM ad € 2,4 mld. is opgenomen in consolidatie-overeenkomsten
in het kader van de Club van Parijs. Vorderingen begrepen in consolidatieregelingen
zijn door landen erkende schulden waar een betalingsregeling voor geldt en
kunnen derhalve worden beschouwd als recuperabel. Landen zijn echter niet
altijd in staat de betalingsverplichtingen uit hoofde van zo'n regeling na
te komen. In die gevallen worden doorgaans herconsolidaties afgesloten. Hierdoor
verschuift de geplande ontvangst van provenu's door NCM naar de toekomst.
Dit betekent dat de afdracht aan de Staat van ontvangen provenu's
overeenkomstig verschuift. In de Club van Parijs is gesproken over verdergaande
kwijtschelding van schulden van de allerarmste landen (HIPC). Als gevolg hiervan
zullen deze landen in aanmerking komen voor verdergaande kwijtschelding van
hun schulden uit hoofde van de exportkredietverzekering. Verloop van de geconditioneerde
vorderingen exportkredietverzekering (NCM)Ultimo 20002 424 194Ontstane vorderingen (schade-uitkeringen)+ 83 744  Vervallen vorderingen: – schaderestituties– 103 512– kwijtscheldingen– 9 701– buiteninvorderingstellingen– 464– overige mutaties– 13 865Ultimo 20012 380 396Leningen u/g (uitgegeven gelden)In onderstaand overzicht zijn de leningen nader gespecificeerd. Met betrekking
tot de ouderdom is het jaar van aangaan van de overeenkomst vermeld. Voorts
is het geldende rentepercentage aangegeven.  Ultimo 2001Ultimo 2000Jaar van aangaanRentePostbank NV589 914589 914   158 823158 82319866,625% 431 091431 09119867,25%     Overig3 6407 2801987–1993div.% 593 554597 194  De reële waarde kan, afhankelijk van onder meer de leningvoorwaarden,
van de nominale waarde afwijken.Geconditioneerde vorderingen BF-regeling (NIB)De rechten van de Staat jegens derden (te weten de kredietnemers van de
NIB) ter zake van reeds afgedekte kredieten in het kader van de BF-regeling
worden beschouwd als geconditioneerde vorderingen. Zodra de ondernemingen
weer voldoende liquide zijn, moet het door de Staat afgedekte krediet worden
terugbetaald. In het verleden is gebleken dat slechts een gering bedrag uiteindelijk
wordt gerestitueerd (vanwege faillissement e.d.).Verloop van de extra-comptabele
vorderingen (excl. NCM)Ultimo 2000844 605  Ontstane vorderingen+ 2 731 330  Vervallen vorderingen: – ontvangsten– 2 743 263– kwijtscheldingen– 14 012Ultimo 2001818 66010. VoorschottenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd.  Ultimo 2001Ultimo 2000Personeel en Materieel30 56919 444   Overig6 0362 095 36 60521 539Toelichting voorschottenPersoneel en MaterieelDeze post betreft voornamelijk voorschotten aan leveranciers van de Belastingdienst,
aan rijksadvocaten en aan gemeenten inzake de kostenvergoeding ten gevolge
van de Wet waardering onroerende zaken. Daarnaast betreft het voorschotten
aan de Uitkeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid en Onderwijs (USZO)
en voorschotten aan ambtenaren van het kernministerie en de Belastingdienst
voor studiekosten, reis- en verblijfkosten, verhuiskosten, vakantie-uitkeringen
e.d. De voorschotten stammen grotendeels uit 2001 en 2000. Voorts betreft
het voorschotten inzake materiële uitgaven, die in 2001 zijn ontstaan. Verloop van de voorschottenUltimo 200021 539  Ontstane voorschotten+ 37 750  Vervallen voorschotten:– 22 684Ultimo 200136 60511.1 Openstaande garantieverplichtingenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd.  Ultimo 2001Ultimo 2000Deelnemingen23 333 70122 774 738• IMF12 630 25212 373 448• Ontwikkelingsbanken/NWB/BNG10 703 44910 401 290   Kernongevallen (WAKO)15 882 30715 882 307   Herverzekeringen8 888 19411 720 235• Exportkredietverzekering7 946 14610 950 624• Herverzekering investeringen942 048769 611   Overig2 374 1203 205 354 50 478 32253 582 634Toelichting openstaande garantieverplichtingenDeelnemingen• IMF: DNB neemt namens de Staat, onder Staatsgarantie, deel in het
kapitaal van het Internationale Monetaire Fonds (IMF). De stijging ten opzichte
van ultimo 2000 is het gevolg van een positieve bijstelling van verleende
garanties uit eerdere begrotingsjaren door een stijging van de koers van de
SDR (+ € 247 mln.).• Ontwikkelingsbanken (Wereldbank, Regionale Ontwikkelingsbanken,
EIB, EBRD, MIGA), NWB en BNG: dit betreft het garantiekapitaal (de niet volgestorte
aandelen) inzake de deelneming van de Staat in het kapitaal van de betreffende
banken. Slechts indien de banken in ernstige financiële problemen komen,
kan om storting (vol- of bijstorting) van het garantiekapitaal worden gevraagd.
De stijging ten opzichte van ultimo 2000 is het gevolg van een positieve bijstelling
van verleende garanties uit eerdere begrotingsjaren door een stijging van
de koers van de USD en SDR.Kernongevallen (WAKO)Op grond van de Wet Aansprakelijkheid Kernongevallen (WAKO) staat de Staat,
voor zover de vergoedingen uit andere hoofde niet toereikend zijn, voor maximaal € 2,27
mld. per vergunning garant ten einde schade ten gevolge van een kernongeval
te vergoeden. Het uitstaand risico heeft betrekking op 7 installaties.HerverzekeringenDe openstaande verplichting betreft voornamelijk het risico (obligo) van
de Staat als herverzekeraar uit hoofde van de door de NCM verzekerde kredieten
en koersrisico's. Daarnaast betreft de openstaande verplichting het risico
uit hoofde van de door de NCM verzekerde investeringen in het kader van de
regeling Herverzekering Investeringen (RHI incl. WHI).In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de risico-ontwikkeling
en de aanvaarde nieuwe risico's vanaf 1991 weergegeven.Risico-ontwikkeling ultimo
1995 t/m 2001 en aanvaarde nieuwe risico's (x € 1 mld.)Jaar (ultimo)Totale obligo
(a)Obligo van definitieve polissen (b)(b) in% van (a)Aanvaarde nieuwe
risico's199516116741996151175419971511745199812108531999131182320001210863200197793Uit het overzicht blijkt dat het totale obligo is gedaald van € 12
mld. (ultimo 2000) naar € 9 mld. (ultimo 2001). Het obligo van definitieve
polissen neemt af met € 3 mld. tot € 7 mld.OverigeMet betrekking tot enige pro memorieposten wordt het volgende opgemerkt.• Vrijwaringen Verzekeringskamer en Stichting Toezicht EffectenverkeerDe Staat heeft aan de Verzekeringskamer en aan de Stichting Toezicht Effectenverkeer
(STE) vrijwaring verleent tegen de geldelijke gevolgen van een in het kader
van de uitoefening van hun toezichtstaken ontstane veroordeling tot schadevergoeding
aan derden, die het gevolg is van civielrechtelijke aansprakelijkheid van
het toezichtsorgaan, het bestuur, de (leden van de) Raad van Toezicht of een
individuele bestuurder. Wat betreft de Verzekeringskamer sluit de vrijwaring
aan op een door haar te dragen eigen risico. Ter zake van de aansprakelijkheid
van de bestuurders en de leden van de Raad van Toezicht bedraagt het eigen
risico € 4,5 mln. en ter zake van de beroepsaansprakelijkheid van
de stichting als rechtspersoon € 13,6 mln. Met betrekking tot de
STE wordt een analoge regeling voorbereid. In de huidige vrijwaring draagt
de STE geen eigen risico.• FMO (Overeenkomst 1991, artikelen 14 en 15)De Staat staat garant voor het risico dat de debiteuren van de FMO niet
kunnen voldoen aan hun verplichtingen en het daarvoor bestemde reservefonds
van de FMO onvoldoende is. Deze zogenaamde debiteurengarantie is een pro memoriepost,
omdat deze afhankelijk is van de omvang van de door de FMO verstrekte en te
verstrekken kredieten.• Collectieve garantieregeling en beleggerscompensatieregelingDit betreft garanties aan DNB door haar rol bij de uitvoering van de richtlijn
94/19 inzake deposito garantiestelsels en richtlijn 97/9 inzake de beleggerscompensatiestelsels.
Richtlijn 94/19 heeft betrekking op de Collectieve garantieregeling en richtlijn
97/9 op de Collectieve Garantieregeling van kredietinstellingen voor Terugbetaalde
Gelden en Beleggingen alsmede de Beleggerscompensatieregeling van Effecteninstellingen
voor Vorderingen van Beleggers.• Garantieregeling luchtvaartverzekering en luchtvaartgerelateerde
activiteitenAls gevolg van de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten hebben
verzekeraars wereldwijd de molestdekking voor aansprakelijkheidsschade aan
derden grotendeels opgezegd. De Staat heeft op basis van de Zee- en luchtvaartverzekeringswet
1939 de dekking van de markt voor luchtvaartmaatschappijen overgenomen. Tevens
is een overheidsgarantie afgegeven voor luchtvaartgerelateerde
activiteiten, bijvoorbeeld aan de vliegvelden, die met vergelijkbare
verzekeringsproblemen werden geconfron-teerd. Ten aanzien van de potentiële
verplichtingen die de Staat op zich heeft genomen, geldt dat de verzekering
voor de grootste vliegtuigen een dekking biedt van $1,75 mld. tegen schade
voortvloeiend uit molestaansprakelijkheid aan derden, niet zijnde passagiers.
Slechts in de situatie dat meerdere vliegtuigen tegelijkertijd schade aan derden veroorzaken als gevolg van een terroristische
daad, zou de schade hoger uitpakken dan dit grensbedrag. De grootste post
voor luchtvaartgerelateerde activiteiten betreft een dekking van € 0,95
mld. voor een aantal vliegvelden. De overheid heeft zich het recht voorbehouden
de verzekering bij schade per direct op te zeggen.Het verloop met betrekking tot alle garantieverplichtingen is in het volgende
overzicht samengevat. Verloop van de garantieverplichtingenUltimo 200053 582 634  Aangegane verplichtingen3 310 630  Vervallen/tot betaling gekomen verplichtingen– 98 278  Negatieve bijstellingen van aangegane verplichtingen uit eerdere begrotingsjaren– 6 316 664Ultimo 200150 478 32211.2 Openstaande betalingsverplichtingenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd.  Ultimo 2001Ultimo 2000Deelnemingen ontwikkelingsbanken639 420827 419Overige264 398317 772Totaal903 8181 145 191Toelichting openstaande betalingsverplichtingenDeelnemingen ontwikkelingsbankenZoals reeds toegelicht bij de garantieverplichtingen zijn met de banken
en instellingen regelingen getroffen over de betaling van het zogenaamde paid-in
capital (te storten kapitaal). De openstaande betalingsverplichtingen
komen volgens de overeengekomen betalingstermijnen gespreid over een aantal
jaren tot betaling. De daling ten opzichte van ultimo 2000 is per saldo eengevolg
van positieve bijstellingen van oude verplichtingen door koersontwikkelingen
(+ € 6 mln.) en vervallen verplichtingen door uitgaven (- € 194
mln.). De belangrijkste mutatie van per saldo + € 124 mln. deed
zich voor bij de Internationale Ontwikkelingsassociatie (IDA).Het verloop met betrekking tot alle betalingsverplichtingen is in het
volgende overzicht samengevat. Verloop van de betalingsverplichtingenUltimo 20001 145 191  Aangegane verplichtingen3 340 596  Vervallen/tot betaling gekomen verplichtingen– 3 575 321  Negatieve bijstellingen van aangegane verplichtingen
uit eerdere begrotingsjaren– 6 648Ultimo 2001903 81812. DeelnemingenDe post deelnemingen bestaat uit de aandelen in Nederlandse ondernemingen
en de aandelen in internationale instellingen. De deelnemingen zijn als volgt
gewaardeerd:• Nederlandse ondernemingen: op basis van het gestorte kapitaal (oorspronkelijke
aankoopprijs). Met uitzondering van de NWB en BNG geldt dat er geen verplichtingen
openstaan. Voor de NWB en BNG geldt dat de aandelen B slechts voor 25% volgestort
zijn en dat voor de overige 75% een garantieverplichting is verstrekt (deze
verplichting is onder saldibalanspost 11 opgenomen).• Internationale instellingen: op basis van het gestorte kapitaal
(oorspronkelijke aankoopprijs) en nog te storten kapitaal uit hoofde van een
betalingsverplichting (paid-in capital). Voor het restant dat niet als deelneming
is opgenomen, is een garantieverplichting verstrekt (callable capital), die
onder saldibalanspost 11.1 is opgenomen.De deelnemingen kunnen als volgt gespecificeerd worden. In de laatste
kolom van het overzicht is het deelnemingspercentage ultimo 2000 vermeld.  Ultimo 2001Ultimo 2000Aandeel in%Nederlandse ondernemingen   De Nederlandsche Bank (DNB)500 000500 000100Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)63 17863 17850Nationale Investeringsbank (NIB)11 47211 47214,7Overige19 68319 683div.Subtotaal594 333594 333 Internationale instellingen   Wereldbank (IBRD)297 026281 0452,3Europese Investeringsbank (EIB)228 202228 2024,92Europese Bank voor Wederopbouwen Ontwikkeling (EBRD)130 200130 2002,71Internationale Financieringsmij. (IFC)62 96259 5752,4Overige135 095131 860DivSubtotaal853 485830 882 Totaal1 447 8181 425 215 Toelichting deelnemingenDe stijging ten opzichte van ultimo 2000 is het gevolg van aangegane verplichtingen
ten gevolge van kapitaalverhogingen bij internationale instellingen, voornamelijk
bij de Wereldbank.Niet uit de saldibalans blijkende deelnemingTot de deelnemingen kan ook de SENS worden gerekend. De relatie tussen
het ministerie van Financiën en de SENS is voornamelijk financieel van
aard.BIJLAGE Lijst met gebruikte afkortingenA&KAfhankelijkheid
en kwetsbaarheidAEXAmsterdam ExchangesAfDBAfrikaanse OntwikkelingsbankAfDFAfrikaanse OntwikkelingsfondsARGIAandacht voor Risicobeheersing,
Gegevensbeveiliging en IntegriteitAsDBAziatische OntwikkelingsbankAsDFAziatische OntwikkelingsfondsB/ACBelastingdienst AutomatiseringscentrumBBNBasisbeveiligingsniveauBFBijzondere FinancieringBNPBruto Nationaal ProduktBODBijzondere OpsporingsdienstBTWBelasting toegevoegde
waardeBTZRBesluit tegemoetkoming
ziektekosten rijkspersoneelBuZaBuitenlandse ZakenCDVCompetitieve DienstverleningCPBCentraal Plan BureauDIPDepartementale Initiatieven
Pre-accessieDOBDienst OmroepbijdragenDNBDe Nederlandsche BankDWEDepartementale Werkgroep
EuroEBRDEuropese Bank voor
Wederopbouw en OntwikkelingECDEconomische ControledienstEIAEnergie-investeringsaftrekEIBEuropse InvesteringsbankEKIExportkredietverzekering-
en investeringenEUEuropese UnieFARBOFiscale regeling
voor ARBO-bedrijfsmiddelenFidoFinanciering decentrale
overhedenFiloFinanciering lagere
overhedenFIODFiscale Inlichtingen-
en OpsporingsdienstFSAPFinancial Sector
Assesment ProgramFSOFonds voor Speciale
OperatiesHGISHomogene Groep Internationale
SamenwerkingHIPCHeavily indebted
poor countriesHSLHoge SnelheidslijnIBInkomstenbelastingIABInterne Accountantsdienst
BelastingenIBOInterdepartementaal
beleidsonderzoekIBRDInternational Bank
for Reconstruction and Development (Wereldbank)ICTInformatie en CommunicatietechnologieIDAInternationale OntwikkelingsassociatieIDBInter-Amerikaanse
OntwikkelingsbankIFCInternational Finance
CorporationIICInter-Amerikaanse
InvesteringsmaatschappijIMFInternationaal Monetair
FondsLNVLandbouw Natuurbeheer
en VisserijM&OMisbruik en oneigenlijk
gebruikMATRAMaatschappelijke
TransformatieMDWMarktwerking, Deregulering
en WetgevingskwaliteitMENA-bankOntwikkelingsbank
voor het Midden-Oosten en Noord-AfrikaMIFMultilateraal InvesteringsfondsMIGAMultilateral Investment
Guarantee AgencyNABNew Arrangements to
BorrowNCMNederlandsche CredietverzekeringmaatschappijNEINederlands Economisch
InstituutNFDNiet-fiscale douanetakenNFENationaal Forum voor
de introductie van de euroNIBNationale InvesteringsbankNIDINederlands Interdisciplinair
Demografisch InstituutnrnummerOC&WOnderwijs Cultuur
en WetenschappenODAOfficial Development
AssistanceOESOOrganisatie voor
Europese Samenwerking en OntwikkelingOSMinisterie van OntwikkelingssamenwerkingPAGOPeriodiek Arbeidsgezondheids
OnderzoekPIAProfessioneel inkopen
en aanbestedenPMOPreventief Medisch
OnderzoekPPSPubliek-private samenwerkingPRGFPoverty Reduction
and Growth FacilityR&SRegistratie en
SuccessieRBARegionaal Bureau ArbeidsvoorzieningREAReïntegratie
ArbeidsgehandicaptenRFTRaad van Financiële
ToezichthoudersRGDRijksgebouwendienstRhiRegeling herverzekering
investeringenSAMENStimulering Arbeidsdeelname
MinderhedenSDRSpecial Drawing RightsSENSStichting Exploitatie
Nederlandse StaatsloterijSERSociaal Economische
RaadSMOStichting Maror-gelden
OverheidSPAKAfdracht- en doorstroomafdrachtvermindering
lage lonenSPBSysteem van PrijsbeheerStbStaatsbladSTEStichting Toezicht
EffectenverkeerTENTrans-europese verkeersverbindingenTPMThird Party MededelingUSDUnited States DollarsVAMILVrije Afschrijving
Milieu-InvesteringenVBTBVan beleidsbegroting
tot beleidsverantwoordingVLWAfdrachtverminderingen
langdurig werklozenVNVerenigde NatiesVTVoorlopige TeruggaafVWSVolksgezondheid, Welzijn
en SportWABBWet assurantiebemiddelingsbedrijfWcKWet op het ConsumentenkredietWOIITweede WereldoorlogXNoot1aangiftegedrag d.w.z. welk deel van de aangiften wordt tijdig ingediend;
invulgedrag d.w.z. welk deel van de aangegeven bedragen is juist; en betaalgedrag
d.w.z. welk deel van de betalingen komt tijdig binnen.XNoot1De resultaten van de enquêtes die zijn gehouden onder particulieren,
ondernemingen en douaneklanten zijn als één resultaat gepresenteerd.XNoot1In het verleden bleek de presentatie van beide cijfers tot verwarring
te leiden. Het geschoonde cijfers bevat correcties voor de invloed van loonen
prijscorrecties, uitvoering van nieuwe of gewijzigde wetgeving, de intensivering
van de fraudebestrijding en technische correcties. Voor de vergelijkbaarheid
zijn ook de vergelijkende cijfers over voorgaande jaren op dezelfde manier
berekend. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28380-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl