Wijziging Wetboek van Militair Strafrecht in verband met het opnemen van een strafuitsluitingsgrond voor rechtmatig geweldgebruik door militairen; Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31487, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-06-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31487-(R1862) nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN DEEL1. InleidingAdviezen2. Bestaande strafuitsluitingsgrondenArtikel 38 Wetboek van Militair StrafrechtArtikel 43 Wetboek van Strafrecht – bevoegd gegeven
ambtelijk bevel3. Specifieke strafuitsluitingsgrondARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I, onderdeel AArtikel I, onderdelen B, C en DOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31487Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 32 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 487 (R1862)Wijziging Wetboek van Militair Strafrecht in verband met het opnemen
van een strafuitsluitingsgrond voor rechtmatig geweldgebruik door militairennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN DEEL1. InleidingOp 31 augustus 2006 heeft de Commissie Evaluatie toepassing militair
strafprocesrecht bij uitzendingen, naar haar voorzitter Commissie-Borghouts
genoemd, haar rapport gepresenteerd (Kamerstukken II 2005/06, 30 300
X, nr. 136). Dit wetsvoorstel strekt tot implementatie van één
van de aanbevelingen die in het rapport van de Commissie-Borghouts wordt gedaan.
De desbetreffende aanbeveling ziet op het opnemen van een specifieke wettelijke
bepaling in het Wetboek van Militair Strafrecht (WMSr) tot vrijwaring van
straf voor rechtmatig geweldgebruik door militairen. Dit wetsvoorstel beoogt
daar door middel van een aanpassing van artikel 38 Wetboek van Militair Strafrecht
in te voorzien. Voorts wordt in het onderhavige wetsvoorstel uitvoering gegeven
aan een reeds eerder aangekondigde wijziging van het Wetboek van Militair
Strafrecht (zie Kamerstukken II 2004/05, 27 925, nr. 172 en Kamerstukken
I, 2005/06, 30 300 X, A). Deze overwegend technische wijziging strekt
tot aanpassing van het begrip «oorlog» in het Wetboek van Militair
Strafrecht in lijn met de terminologie zoals die nu reeds wordt gebruikt in
de Wet internationale misdrijven (Wim) en het Wetboek van Strafrecht. Aanvankelijk
maakte dit wijzigingsvoorstel deel uit van een voorstel voor een rijksbrede
reparatiewet dat in voorbereiding is. Vanwege het verband met het begrip «tijd
van oorlog» in artikel 38 WMSr, is er voor gekozen dit wijzigingsvoorstel
in het onderhavige wetsvoorstel op te nemen. Met het voorstel wordt voor artikel
38 WMSr de uitleg die in de literatuur al wel aan het begrip werd gegeven
in de wet vastgelegd: «tijd van oorlog» in de zin van artikel
38 WMSr ziet op alle situaties waarop het internationaal humanitair recht
betrekking heeft. Het vervolg van deze memorie van toelichting gaat uit van
de ruime uitleg van het begrip «tijd van oorlog» in artikel 38
WMSr.De Commissie-Borghouts werd in december 2005 ingesteld naar aanleiding
van een door de Tweede Kamer aangenomen motie en had tot taak een onderzoek
te doen naar zowel de structuur, als de werkwijze en de procedures die bij
de vervolging van uitgezonden militairen aan de orde zijn (Kamerstukken II
2004/05, 29 800 X, nr. 51). In haar rapport constateert de
Commissie-Borghouts dat de afgelopen jaren op het terrein van het militair
strafprocesrecht veel is verbeterd en dat het wettelijk kader geen problemen
oplevert voor een adequate afhandeling van incidenten waarbij Nederlandse
militairen zijn betrokken. Niettegenstaande de algemene positieve bevindingen,
heeft de Commissie-Borghouts een aantal aanbevelingen gedaan om het stelsel
van militair strafprocesrecht op enkele punten te verbeteren. Een van die
aanbevelingen (a.w., blz. 70) ziet op wetgeving en strekt ertoe te bezien
hoe – in aanvulling op het bestaande wettelijke kader – kan worden
voorzien in een op de huidige en toekomstige vormen van operationele inzet
van Nederlandse militairen toegesneden specifieke wettelijke bepaling die
geweldgebruik conform de geweldsinstructies legitimeert. Het onderhavige wetsvoorstel
is de vrucht van de nadere gedachtenvorming die naar aanleiding van deze aanbeveling
heeft plaatsgevonden.Voorop staat dat het bestaande wettelijk stelsel van strafuitsluitingsgronden
voldoende rechtsbescherming biedt voor de militair die conform zijn geweldsinstructies
heeft gehandeld. Dit wordt ook in het rapport van de Commissie-Borghouts bevestigd
(a.w., blz. 69). Ook onder de huidige wetgeving is het uitgangspunt dat
een militair die in de uitvoering van zijn taken op grond van de geweldsinstructies
geweld gebruikt in beginsel niet wordt gestraft. In het geval van strafvervolging
zal de rechter altijd dienen te toetsen welke geweldsinstructies in het desbetreffende
geval van toepassing zijn en in hoeverre zij, gelet op alle feiten en omstandigheden,
strafuitsluitend werken. De Commissie-Borghouts heeft evenwel de wetgever
aanbevolen de mogelijkheden te bezien voor een specifieke wettelijke bepaling
waarin de strafuitsluitende werking van geweldsinstructies een grondslag vindt.
De Commissie-Borghouts heeft daarbij vooral het oog op de wijze waarop de
legitimatie van geweldgebruik door militairen op grond van de geweldsinstructies
in de wet is vastgelegd. De Commissie-Borghouts meent dat het de rechtszekerheid
van de militair ten goede komt wanneer wat betreft geweldgebruik in het kader
van de huidige en toekomstige vormen van internationale inzet van Nederlandse
militairen in een specifieke strafuitsluitingsgrond wordt voorzien. Vanuit
die gedachte verdient het naar het oordeel van de Commissie-Borghouts (a.w.,
blz. 68) aanbeveling om de strafuitsluitingsgrond in artikel 38 Wetboek
van Militair Strafrecht zich te laten uitstrekken tot de huidige en toekomstige
vormen van operationele inzet van Nederlandse militairen.De regering is met de Commissie-Borghouts van oordeel dat de militair
een zo groot mogelijke rechtszekerheid moet worden geboden. De regering onderschrijft
het standpunt van de Commissie-Borghouts dat het wenselijk is om met de introductie
van een specifieke strafuitsluitingsgrond de legitimatie van geweldgebruik
door militairen op een meer eenduidige wijze in de wet vast te leggen. Het
onderhavige wetsvoorstel strekt daartoe. Alvorens de voorgestelde strafuitsluitingsgrond
wordt besproken, zal eerst worden ingegaan op de – in dit verband relevante –
bestaande strafuitsluitingsgronden. In de artikelsgewijze toelichting worden
enkele bestanddelen van de voorgestelde strafuitsluitinsgrond toegelicht en
wordt nader ingegaan op de voorgestelde aanpassing van het begrip «oorlog».AdviezenOver het concept voorstel van rijkswet zijn adviezen ontvangen van de
Nederlandse vereniging voor rechtspraak (NVvR), de Raad voor de Rechtspraak
(RvdR) en het College van procureurs-generaal (OM) en de Nederlandse orde
van advocaten (NOvA). Deze adviezen hebben op een aantal punten geleid tot
verduidelijkingen en aanvullingen in de tekst van de memorie van toelichting.2. Bestaande strafuitsluitingsgrondenArtikel 38 Wetboek van Militair StrafrechtHet huidige artikel 38 Wetboek van Militair Strafrecht (WMSr) biedt een
specifieke strafuitsluitingsgrond aan militairen. Het artikel voorziet in
rechtvaardiging van handelingen die onder normale omstandigheden strafbaar
zouden zijn, maar in tijd van oorlog zijn toegestaan. Daarbij gelden wel de
voorwaarden dat het internationaal humanitair recht niet wordt geschonden
en de militair de grenzen van zijn bevoegdheid niet heeft overschreden. Gedragingen
in strijd met het internationaal humanitair recht zijn strafbaar. Met het
internationaal humanitair recht wordt bedoeld het gehele gamma aan verdragen,
regelingen, gewoonterecht en overige normen van internationaal recht waarmee
enerzijds het gebruik van geweld door humanitaire normen wordt begrensd, en
anderzijds waarborgen worden gecreëerd voor de bescherming van de slachtoffers
van gewapende conflicten. Het geeft aan hoe partijen zich, in tijd van oorlog
of gewapend conflict, ten opzichte van elkaar hebben te gedragen en aan welke
regels zij zich dienen te houden. De kern van het internationaal humanitair
recht wordt gevormd door de vier verdragen van Genève van 1949 en de
twee Aanvullende Protocollen van 1977 bij deze verdragen.Artikel 38 WMSr sluit in de huidige vorm aan bij het internationaal humanitair
recht. Door het in dit wetsvoorstel eveneens opgenomen voorstel tot uitbreiding
van het begrip «oorlog» tot «gewapend conflict» wordt
dit in de wet bestendigd. Het internationaal humanitair recht is uitsluitend
tijdens gewapende conflicten of traditionele oorlogen van toepassing. Nu formele
oorlogsverklaringen in onbruik zijn geraakt, wordt voor de toepasselijkheid
van het internationaal humanitair recht gekeken of sprake is van een gewapend
conflict. De vaststelling of formeel juridisch sprake is van een gewapend
conflict vereist een analyse van de feitelijke situatie, gebaseerd op de aard
en omvang van de gevechtshandelingen, de doelstelling daarvan, alsmede de
grondslag waarop de handelingen worden verricht. De toepasselijkheid van het
internationaal humanitair recht is derhalve niet afhankelijk van formele juridische
of politieke verklaringen aangaande de staat van oorlog, maar ontstaat door
de feitelijke constatering van het bestaan van een gewapend conflict (zie
ook Kamerstukken II, 2001/02, 28 337, nr. 3).Op de strafuitsluitingsgrond van artikel 38 WMSr kan derhalve alleen een
beroep worden gedaan in gevallen waarin het internationaal humanitair recht
van toepassing is. Het verdient opmerking dat het internationaal humanitair
recht de buitengrenzen trekt waarbinnen geweldgebruik gerechtvaardigd is.
In de praktijk kunnen deze grenzen in de Rules of engagement voor de desbetreffende
militaire operatie nauwer worden getrokken. In dat geval dient de militair
die nauwere grenzen in acht te nemen om binnen zijn geweldsbevoegdheden te
blijven. De geweldsinstructies bepalen uiteindelijk waartoe de militair bevoegd
is. Artikel 43 Wetboek van Strafrecht – bevoegd gegeven
ambtelijk bevelDe huidige internationale militaire operaties kunnen grofweg worden ingedeeld
in twee categorieën: gewapende conflicten en crisisbeheersingsoperaties.
Het onderscheid – in aard en naar geweldgebruik – is tegenwoordig
echter vervaagd. Waar crisisbeheersingsoperaties eerder voornamelijk traditioneel
vredesbewarend (peace keeping) waren, zijn zij
thans vaker vredesafdwingend (peace enforcing)
van aard. Deze militaire operaties zijn in volkenrechtelijke zin echter niet
altijd aan te merken als gewapend conflict. In beginsel worden zij niet beheerst
door het internationaal humanitair recht, maar door het mandaat of de juridische
grondslag vastgesteld voor de desbetreffende militaire operatie. Zoals hierboven
is beschreven, betekent dit dat een beroep op de strafuitsluitingsgrond in
artikel 38 WMSr niet in alle gevallen mogelijk is, met name niet in
alle crisisbeheersingsoperaties. Benadrukt zij dat dit niet impliceert dat
er in die gevallen thans sprake is van onvoldoende rechtsbescherming. In situaties
waarin artikel 38 WMSr niet van toepassing is, staat voor de militair die
stelt conform zijn geweldsinstructies te hebben gehandeld een beroep op de
strafuitsluitingsgronden uit het commune Wetboek van Strafrecht (Sr) open.
In het bijzonder kan daarbij worden gewezen op de strafuitsluitingsgrond in
artikel 43 Sr. Krachtens artikel 43 Sr is een militair niet strafbaar wanneer
hij een feit begaat ter uitvoering van een bevoegd gegeven ambtelijk bevel.
Het ambtelijk bevel geldt voor de ontvanger van het bevel als rechtvaardigingsgrond
indien hij binnen de grenzen van proportionaliteit en subsidiariteit het bevel
uitvoert en daardoor niettemin aan de delictsomschrijving van een strafbaar
feit voldoet. In de literatuur wordt een ruime uitleg aan het begrip ambtelijk
bevel gegeven (vgl. Noyon-Langemeijer-Remmelink, Het Wetboek van Strafrecht,
artikel 43, aantekening 3) en wordt algemeen aangenomen dat de geweldsinstructies
strafrechtelijk de status van ambtelijk bevel toekomen.Bevelen van buitenlandse militairen kunnen niet zonder meer als bevoegd
gegeven ambtelijk bevel in de zin van artikel 43 Sr worden opgevat. Buitenlandse
militairen zijn normaliter niet op grond van enige Nederlandse wet bevoegd
verklaard tot het geven van bevelen. In de praktijk worden bevelen van buitenlandse
militairen dan ook omgezet in Nederlandse bevelen door de wijze waarop dergelijke
bevelen in de commandolijn worden doorgegeven aan de Nederlandse militairen.De wijze waarop in de praktijk de op internationaal niveau tot stand gekomen
Rules of engagement op nationaal niveau door de commandant der Strijdkrachten
worden herbekrachtigd en in operatiebevelen aan commandanten worden doorgegeven,
maakt dat ook de Rules of engagement juridisch als ambtelijk bevel kunnen
worden gekwalificeerd (zie ook Kamerstukken II 2005/06, 27 925, nr. 202).
Het bestaande wettelijk stelsel van strafuitsluitingsgronden biedt derhalve
ook in situaties buiten oorlog of gewapend conflict voldoende rechtsbescherming
voor de militair die stelt conform zijn geweldsinstructies te hebben gehandeld. 3. Specifieke strafuitsluitingsgrondHoewel het huidige recht voldoende aankopingspunten biedt om alle gelegitimeerde
vormen van geweldgebruik door militairen van straf uit te sluiten, is het
om de navolgende redenen wenselijk om in aanvulling op het bestaande wettelijk
stelsel van strafuitsluitingsgronden in de door de Commissie-Borghouts aanbevolen
specifieke strafuitsluitingsgrond te voorzien. Zoals hierboven opgemerkt,
biedt het Wetboek van Militair Strafrecht in artikel 38 reeds een strafuitsluitingsgrond
aan militairen. In het licht van de huidige vormen van internationale inzet
van Nederlandse militairen komt het toepassingsbereik van deze specifiek op
militairen toegesneden strafuitsluitingsgrond echter te beperkt voor. Artikel
38 WMSr is sinds 1903 inhoudelijk ongewijzigd gebleven, terwijl de inzet en
taken van de krijgsmacht in de tijd sterk zijn gewijzigd. In de huidige vorm
is artikel 38 WMSr vooral toegesneden op de oorspronkelijk in de Grondwet
aan de krijgsmacht opgedragen taken: de verdediging en bescherming van de
belangen van het Koninkrijk. Die algemene verdedigingstaken droegen in sterke
mate het stempel van een uitsluitend nationaal gerichte defensiepolitiek.
Gelet op de gewijzigde internationale verhoudingen en als gevolg daarvan een
toename van de internationale inzet van Nederlandse militairen, zijn de bepalingen
in de Grondwet inzake de verdediging in het jaar 2000 gewijzigd (Stb. 2000,
294). Thans wordt in artikel 97 Grondwet ook de handhaving en de bevordering
van de internationale rechtsorde als taak van de krijgsmacht vermeld. Hiermee
wordt tot uitdrukking gebracht dat de krijgsmacht meer dan voorheen in een
context van internationale verhoudingen en verplichtingen is komen te staan
en dat bij de inzet van Nederlandse militairen steeds meer nadruk is komen
te liggen op het vervullen van internationale taken.De gewijzigde inzet en taken van de krijgsmacht worden niet volledig weerspiegeld
in het huidige artikel 38 WMSr. Dat artikel is immers uitsluitend van toepassing
ten tijde van oorlog of gewapend conflict, terwijl niet alle militaire operaties
waarbij Nederlandse militairen worden ingezet volkenrechtelijk als zodanig
zijn aan te merken. Desalniettemin kunnen die militaire operaties zich in
het huidige tijdsgewricht onder zeer complexe omstandigheden en hoog in het
geweldsspectrum bevinden. De huidige internationale inzet van Nederlandse
militairen illustreert dit.In het licht van het bovenstaande komt het wenselijk voor om, in lijn
met de gewijzigde taken van de krijgsmacht, de specifieke strafuitsluitingsgrond
in artikel 38 WMSr te actualiseren door de bepaling zich te laten uitstrekken
tot alle gevallen van gerechtvaardigde gewelduitoefening door militairen.
Voorgesteld wordt om daartoe aan artikel 38 WMSr een nieuw lid toe te voegen,
dat meebrengt dat van strafbaarheid is uitgesloten de militair die geweld
gebruikt in de rechtmatige uitoefening van zijn taak en in overeenstemming
met de regels die voor de uitoefening van die taak zijn vastgesteld. Deze
constructie is voor militairen eenduidiger dan de hierboven beschreven (om)weg
van de strafuitsluitingsgrond van het ambtelijk bevel. De voorgestelde aanvulling
strekt mede tot verduidelijking van de strafuitsluitende werking van geweldsinstructies.Hoewel de aanbeveling van de Commissie-Borghouts – in lijn met de
onderzoeksopdracht – zich primair richt op de internationale inzet van
Nederlandse militairen, heeft het onderhavige voorstel een algemene strekking.
De tekst van het voorgestelde artikel 38, tweede lid, WMSr verzet zich niet
tegen de mogelijkheid om ook bij vervolging wegens geweldgebruik buiten internationale
operaties, bijvoorbeeld bij nationale militaire bijstand, een beroep op de
bepaling te doen. In de bescherming van de belangen van het Koninkrijk ligt
immers ook een belangrijke taak van de krijgsmacht. Uitvoering van die taak
kan met rechtmatig geweld gepaard gaan. Het gevolg van het onderhavige voorstel
is dat de toepasselijkheid van het aan artikel 38 WMSr toegevoegde tweede
lid voorop komt te staan bij gedragingen waarvan de straffeloosheid thans
gebruikelijk op de bepaling inzake het ambtelijk bevel zou worden gebaseerd.In de artikelsgewijze toelichting worden enkele bestanddelen van het voorstel
nader toegelicht.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I, onderdeel ADit artikelonderdeel is voor een belangrijk deel reeds toegelicht in het
algemeen deel van deze memorie van toelichting. Enkele bestanddelen van de
voorgestelde strafuitsluitingsgrond worden hieronder nader toegelicht.Het bestanddeel «regels die voor de uitoefening van die taak zijn
vastgesteld» heeft betrekking op de geweldsinstructies voor de militair.
Dit begrip omvat zowel dienstvoorschriften, vastgesteld door een conform het
Rijksbesluit uitvoeringsbepalingen militair straf- en tuchtrecht 2000 bevoegde
autoriteit, als alle daarop gegronde dienstbevelen. Bedoeld zijn niet alleen
de Rules of engagement, maar onder meer ook de Aide-Mémoire (voor commandanten),
de instructiekaart geweldgebruik (voor de individuele militair), en de operationele
bevelen en opdrachten van de commandant in de operatie-specifieke context.
De Rules of engagement betreffen immers alleen de bevoegdheden tot geweldgebruik
in het kader van de taakuitvoering, terwijl voor een succesvol beroep op de
voorgestelde strafuitsluitingsgrond tevens relevant is of de handelingen waarvoor
de strafuitsluitingsgrond wordt ingeroepen ook pasten binnen de grenzen
van de gegeven taken en instructies van de militair in het kader van de operatie.Gedragingen die niet zijn gerelateerd aan de taakuitvoering, bijvoorbeeld
gedragingen tijdens verlof of in strijd met de gegeven instructies, zijn –
indien zij strafbare feiten opleveren – onverminderd strafbaar.Over de Rules of engagement kan nog het volgende worden opgemerkt. De
Rules of engagement reguleren onder welke omstandigheden in het kader van
een internationale militaire operatie geweld mag worden gebruikt. Voor internationale
militaire operaties worden de Rules of engagement veelal vastgesteld namens
internationale organisaties waaraan het Koninkrijk een deel van haar soevereine
bevoegdheden heeft overgedragen. De op internationaal niveau tot stand gekomen
Rules of engagement worden op nationaal niveau door de Commandant der Strijdkrachten
herbekrachtigd en in een operatieaanwijzing uitgegeven. Dit vormt de schakel
tussen de internationale en nationale rechtssfeer en waarborgt de doorwerking
van de legitimatie van geweldgebruik conform de Rules of engagement naar het
Nederlandse rechtssysteem. Eventueel kunnen op dat moment ook op de Rules
of engagement aangebrachte nationale voorbehouden (zogenoemde «caveats»)
worden doorgevoerd. Op deze wijze komen de Rules of engagement en de daarvan
afgeleide Aide-Mémoire en instructiekaart geweldgebruik als onderdeel
van het van de operatieaanwijzing afgeleide operatiebevel terecht bij de commandant
van de eenheid die is belast met de uitvoering van de Nederlandse operationele
inzet. De commandant draagt zorg voor het bekend maken van de geweldsinstructies
aan de militairen onder zijn bevel. Dit gebeurt onder andere door het uitreiken
van aide-mémoires en instructiekaarten geweldgebruik, het opnemen van
de geweldsinstructies in de operatieorders en het voorafgaand aan en tijdens
de militaire operatie briefen over en beoefenen van de geweldsbevoegdheden.
Op deze wijze wordt de inhoud van de Rules of engagement aan de Nederlandse
operationele eenheden bekend gesteld.Zoals bij elke strafuitsluitingsgrond het geval, maken ook hier de beginselen
van subsidiariteit en proportionaliteit intrinsiek onderdeel uit van de wettelijke
bepaling. De geweldsinstructies vormen de juridische grondslag voor het gebruik
van geweld. Zij legitimeren echter op zichzelf niet tot iedere, onder die
geweldsinstructies denkbare, uitvoering. De rechtmatigheid van het gebruik
van geweld in een concrete situatie zal moeten voldoen aan beginselen van
subsidiariteit en proportionaliteit. Dit sluit nauw aan bij zowel de geweldsinstructies,
waarin de regels omtrent subsidiariteit en proportionaliteit zijn opgenomen,
als het stelsel van operatie-gerichte voorbereiding, opleidingen en trainingen,
waarin ruim aandacht wordt besteed aan de geweldsbevoegdheden van militairen
onder uiteenlopende omstandigheden.Bij de beoordeling of in het gegeven geval is voldaan aan de vereisten
van subsidiariteit en proportionaliteit is de hoedanigheid van degene die
het geweld heeft gebruikt van belang. De toetsing aan de vereisten van subsidiariteit
en proportionaliteit kan op grond van onder meer rang, leeftijd of ervaring
van de militair nader worden ingekleurd (vgl. J. de Hullu, Materieel
Strafrecht, Deventer 2006, derde druk, blz. 365–366). Naast deze
zogenoemde Garantenstellung kunnen ook factoren buiten iemands hoedanigheid
of «kwaliteit», zoals de concrete militaire opdracht, algemene
omgevingsfactoren en beschikbare wapensystemen, bij de beoordeling van de
beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit een rol spelen.Het nieuw voorgestelde artikel 38, tweede lid, WMSr vertoont overlap met
de huidige bepaling van artikel 38, dat – indien dit wetsvoorstel wordt
aangenomen – het eerste lid van het artikel zal zijn. Gelet op de reikwijdte van het voorgestelde tweede lid, zullen zich situaties voor kunnen
doen waarin zowel een beroep op het eerste lid als op het tweede lid mogelijk
is. De huidige bepaling in artikel 38 WMSr behoudt echter straks als eerste
lid zelfstandige betekenis voor situaties waarin het internationaal humanitair
recht van toepassing is. Het tweede lid komt voorop te staan bij situaties
waarin het internationaal humanitair recht niet van toepassing is, te weten
rechtmatig geweldgebruik buiten gewapend conflict.De NVvR merkt in zijn advies op dat het nieuw voorgestelde tweede lid
van artikel 38 WMSr zich uitsluitend tot de militair richt, terwijl het huidige
artikel 38 spreekt van «hij die (...)» en zich daarmee ingevolge
artikel 66 WMSr naast de militair ook uitstrekt tot de in artikel 2, tweede
lid, WMS genoemde niet-militairen. Naar het oordeel van de NVvR zou het wenselijk
zijn om ook het nieuw voorgestelde tweede lid te laten spreken van «hij
die (...)». In de eerste plaats zij opgemerkt dat aan de woorden «hij
die (...)» in artikel 38 WMSr niet de betekenis toekomt die daar in
artikel 66 WMSr aan wordt gegeven, omdat artikel 38 WMSr niet de omschrijving
van een strafbaar feit bevat. De betekenis die in artikel 66 WMSr aan de uitdrukking «hij
die (...)» wordt gegeven, dient er toe bepaalde delictsomschrijvingen
zich te laten uitstrekken tot alle in artikel 2 van de Wet militaire strafrechtspraak
genoemde categorieën personen. Zoals in het algemeen deel van deze toelichting
werd aangegeven, beoogt de voorgestelde strafuitsluitingsgrond de legitimatie
van geweldgebruik van militairen op grond van de geweldsinstructies op een
meer eenduidige wijze in de wet vast te leggen. De bepaling richt zich daarmee
tot hen die de bevoegdheid is gegeven om geweld te gebruiken. De categorieën
personen genoemd in artikel 2, tweede lid, van de Wet militaire strafrechtspraak
komen daarvoor niet in aanmerking.Artikel I, onderdelen B, C en DIn het algemeen deel van deze memorie van toelichting is aangegeven dat
het voorstel tot aanpassing van het begrip «oorlog» in het Wetboek
van Militair Strafrecht in lijn is met de terminologie van de Wet internationale
misdrijven en het Wetboek van Strafrecht. De Wet internationale misdrijven
hanteert namelijk het moderne begrip «gewapend conflict». In artikel
107a Sr is het begrip «oorlog» ten aanzien van een aantal delictsomschrijvingen
waarin dit begrip als bestanddeel is opgenomen verruimd tot «een gewapend
conflict dat niet als oorlog kan worden aangemerkt en waarbij Nederland is
betrokken, hetzij ter individuele of collectieve zelfverdediging, hetzij tot
herstel van internationale vrede en veiligheid». Voorgesteld wordt om
in het Wetboek van Militair Strafrecht bij deze bepaling aan te sluiten door
in artikel 71 WMSr een vrijwel gelijkluidende definitiebepaling op te nemen.De NVvR heeft in zijn advies een opmerking gemaakt over de formulering
van het wijzingsvoorstel met betrekking tot artikel 71 WMSr. Waar het voorstel
uitgaat van een uitbreiding van het begrip «oorlog», is naar het
oordeel van de NVvR «gewapend conflict» de algemene term waaronder
oorlog mede wordt begrepen. Inderdaad wordt internationaal in het algemeen
het begrip «gewapend conflict» gehanteerd en kan een oorlog in
klassieke zin als een specifiek bepaalde vorm daaronder worden begrepen. De
gekozen formulering van het nieuw voorgestelde artikel 71 WMSr sluit evenwel
beter aan bij de bestaande wetssystematiek, nu bijvoorbeeld het commune strafrecht
met artikel 107a Sr, zoals hierboven reeds vermeld, een vergelijkbare bepaling
bevat.Het huidige artikel 71 WMSr maakt het mogelijk het begrip «tijd
van oorlog» uit te breiden naar andere situaties waarin de krijgsmacht
kan komen te verkeren, maar is in de praktijk in onbruik geraakt (de toepassing
in 2005 bij gelegenheid van de uitzending van een taakgroep Special Forces naar de operatie Enduring Freedom in Afghanistan
vormt hierop een uitzondering; zie hierover de brief van de Minister van Defensie
aan de Voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer van 22 april 2005, waarbij
de onderhavige wetswijziging reeds werd aangekondigd (Kamerstukken II 2004/05,
27 925, nr. 172). Artikel 71a WMSr wordt wel in stand gelaten. Deze
bepaling vormt een nuttige correctie op het begrip «tijd van oorlog»
doordat het voor bepaalde delicten aangeeft (voor zover hier relevant) dat
alleen tijd van oorlog mag worden aangenomen onder feitelijke oorlogsomstandigheden.
Voorgesteld wordt om deze correctie ook van toepassing te laten zijn op het
nieuwe artikel 71 WMSr. Temeer daar deze bepaling een rechterlijke toets bevat
die garandeert dat rekening wordt gehouden met de feitelijke omstandigheden.
Dit betekent dat de verwijzing in artikel 71a, eerste lid, naar artikel 71
moet worden geschrapt. Daartegenover staat dat, voor de duidelijkheid, ook
een verwijzing naar artikel 72 wordt opgenomen.De wijziging in artikel 75 brengt het artikel terminologisch in lijn met
het nieuwe artikel 71.De NVvR onderschrijft in zijn advies het belang van het moderniseren van
het begrip «oorlog» naar de huidige tijd. De NVvR heeft evenwel
gewezen op een aantal veronderstelde gevolgen van de integrale uitbreiding
in het Wetboek van Militair Strafrecht van het begrip «oorlog»
tot een «gewapend conflict». Zo wijst de NVvR op de strafverzwaringen
die gelden in «tijd van oorlog». Voorts stelt de NVvR dat de reikwijdte
van de voorgestelde bepaling tot gevolg heeft dat de strafverzwaringen straks
op de gehele krijgsmacht van toepassing zullen zijn op het moment dat slechts
een deel van de krijgsmacht bij een gewapend conflict betrokken is. Deze veronderstelling
moet evenwel op een misverstand berusten. In de eerste plaats is het niet
aannemelijk dat het Openbaar Ministerie de strafverzwarende omstandigheid
in «tijd van oorlog» ten laste zal leggen wanneer het strafbare
feit buiten die toestand is gepleegd. Daarnaast bevat artikel 71a WMSr, zoals
hierboven reeds vermeld, een correctie op het oorlogsbegrip van dat wetboek.
Artikel 71a WMSr bepaalt dat de rechter de aanwezigheid van «tijd van
oorlog» slechts zal aannemen «onder feitelijke oorlogsomstandigheden».
Dit betekent dat op een strafbaar feit gepleegd op bijvoorbeeld een Nederlandse
kazerne de eventueel aanwezige wettelijke strafverzwaring voor dat feit in «tijd
van oorlog» niet van toepassing is, indien Nederland elders op de wereld
gewikkeld is in een gewapend conflict.Onder de militair complexe omstandigheden van een gewapend conflict kunnen
bepaalde gedragingen ernstigere gevolgen hebben. Een situatie van gewapend
conflict laat zich in die zin vergelijken met een oorlogssituatie. Die situatie
rechtvaardigt voor bepaalde feiten een hogere strafbedreiging. Evenzo is het
gerechtvaardigd dat in die situatie bepaalde feiten (bijvoorbeeld ongeoorloofde
afwezigheid) niet langer tuchtrechtelijk worden afgedaan, maar strafrechtelijk
dienen te worden gesanctioneerd. Mede tegen deze achtergrond is er voor gekozen
om een uitbreidende definitiebepaling voor te stellen en niet alleen de werking
van artikel 38 WMSr uit te breiden tot gewapend conflict.Het door de NVvR genoemde strafprocessuele gevolg dat in een situatie
van gewapend conflict straks ook de in artikel 2, tweede lid, van de Wet militaire
strafrechtspraak bedoelde personen – voorzover het strafbare feit wordt
begaan in gewapend conflict – onder de competentie van de arrondissementsrechtbank
te Arnhem komen te vallen, sluit logisch aan bij hetgeen hierboven werd gesteld
met betrekking tot de gelijkenis in omstandigheden tussen oorlog en gewapend
conflict. Op grond van het internationaal humanitair recht mogen krijgsgevangenen
zelfs uitsluitend door een militair gerecht worden berecht.De minister van Justitie,E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31487-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl