Mediawijsheid; Brief minister over gedragscode voor veilig media-aanbod
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134717
 2008-2009
 
 31 434
 Mediawijsheid
 
 
 31 876
 Wijziging van de Mediawet 2008 en de Tabakswet ter implementatie van
de richtlijn Audiovisuele mediadiensten
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 14 september 2009
 
 Het kabinet heeft in het coalitieakkoord afgesproken media-aanbieders
te stimuleren te komen tot een gedragscode veilig media-aanbod. In de brief
aan de Tweede Kamer over mediawijsheid van 18 april 2008 is het kabinet reeds uitgebreid ingegaan op de wijze en vorm van mediagedragscodes.
Media zouden niet alleen aanspreekbaar moeten zijn op de juridische en professionele
kwaliteit van hun producten, bijvoorbeeld journalistieke standaarden, maar
juist ook op de maatschappelijke effecten daarvan. Media worden overigens
al aangesproken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Vanuit de samenleving,
door onder meer de ombudsman bij kranten en NOS, en vanuit de overheid, door
onder andere de verplichting tot deelname aan het NICAM en het naleven van
de reclamecode.
 
 In de brief over mediawijsheid doet het kabinet verslag van de eerste
ronde gesprekken met partijen over de gedragscode. Hieruit bleek dat de Nederlandse
media – publiek en commercieel – in het algemeen hun verantwoordelijkheid
voelen en ook nemen. Media hebben spelregels en hanteren deze ook. Ze zijn
alleen weinig expliciet bekend. Ook bleek dat afwegingen die individuele omroepen
maken uiteenlopen, afhankelijk van hun doelgroep, eigen achtergrond/visie
en programmatische aanpak. Daarom zijn er vooralsnog onvoldoende aanknopingspunten
voor een uniforme gedragscode voor alle media.
 
 Over een gedragscode voor media-aanbieders en de andere vormen van publieke
verantwoording is het gesprek met de diverse media sindsdien voortgezet. Daarbij
is er in de eerste plaats op ingezet dat media meer en beter verantwoording
afleggen aan het publiek over de eigen spelregels en de afwegingen die ze
maken. In dat kader heb ik omroepen gevraagd om die regels voor iedereen kenbaar
te maken op het internet. In deze brief informeer ik u over de huidige stand
van zaken waarmee ik tevens voldoe aan de motie Atsma waarin uw Kamer mij verzoekt om dit nog voor Prinsjesdag te doen.
 Stand van zaken gedragscode media
 Omroepen maken dagelijks afwegingen bij het samenstellen en produceren
van hun media-aanbod en denken na over de mogelijke impact daarvan op de samenleving.
Dit proces vindt doorgaans plaats binnen redacties zelf en is daarmee een
onderdeel van het reguliere werkproces binnen omroepen. Omroepen beschikken
daarvoor doorgaans ook over programma- en/of redactiestatuten. Dit proces
onttrekt zich grotendeels aan het zicht van hun publiek. Verder hanteren omroepen
verschillende gedragscodes: Kijkwijzer, Reclamecode, gedragslijnen van de
Raad voor de Journalistiek en eigen programma- of redactiestatuten.
 
 Een gedragscode voor de media zie ik als aanvulling op de al bestaande
instrumenten. De gedragscode is een openbaar document waarin wordt vastgesteld
welke algemene normen omroepen hanteren bij het tot stand komen van hun programma-aanbod.
Op deze manier wordt voor het publiek transparanter waar omroepen voor staan
en waarop zij kunnen worden aangesproken.
 Mediacode commerciële omroepen
 De commerciële omroepen RTL, SBS en MTV networks hebben begin juli
elk hun gedragscode – onder de naam mediacode – openbaar gemaakt
en op hun website geplaatst. In de codes trachten
zij meer en beter publiek verantwoording af te leggen over waar zij voor staan
en welke afwegingen zij maken in hun aanbod. Met SBS als voortrekker hebben
de omroepen in Vestra-verband de afgelopen maanden voortvarend gewerkt aan
deze eerste versie van een gedragscode. Alle drie de commerciële zenders
zijn organisaties die te maken hebben met een werkstructuur waarbij overleg
en afstemming met moederbedrijven en/of hoofdkantoren in het buitenland vereist
is. Dit is een tijdrovend proces geweest waardoor de mediacodes enige tijd
op zich hebben laten wachten.
 
 In november 2008 heb ik de Kamer een brief gestuurd over de onwenselijkheid
van de uitzending van seksreclames op televisie en teletekst op tijden waarop
doorgaans ook jonge kinderen kijken. Hierin gaf
ik aan dat ik de bescherming van kwetsbare groepen nog beter wil regelen door
uitzending van dergelijke reclame op televisie – ook waar het gaat om
teletekst – alleen toe te staan in de nachtelijke uren. De commerciële
omroepen (publieke omroepen zenden dit type programma’s niet uit) hebben
daar adequaat op gereageerd door hiervoor concrete regels op te nemen in de
mediacode (zie kader).
 
 
 Passage over seksreclames in de code van RTL en in
die van SBS:
 
 
 In het bijzondere geval van erotische advertenties op televisie of teletekst
wenst CLT resp. SBS te voorkomen dat (jeugdige) kijkers hier onbedoeld mee
in aanraking komen. Daarom zendt CLT resp. SBS erotische advertenties op televisie
uitsluitend uit tussen 24:00 uur en 05:00 uur. Op teletekst worden erotische
advertenties uitsluitend geplaatst binnen de hiervoor bestemde en als zodanig herkenbare rubrieken. Verwijzingen naar deze
rubrieken vanaf de toegangspagina of vanuit andere rubrieken vinden uitsluitend
plaats tussen 22:00 uur en 05:00 uur.
 
 Ik vind het zeer te prijzen dat de commerciële omroepen hun mediacode
hebben gepubliceerd. Wel ben ik van mening dat een goede evaluatie van de
opzet en werking kan bijdragen aan de verdere ontwikkeling van het instrument.
De commerciële omroepen hebben mij gemeld dat zij de werking van de code
ook gaan evalueren. Bijzondere aandacht vraag ik daarbij voor de afspraak
over de uitzendtijden van de seksreclames op televisie en teletekst.
In mijn brief van november 2008 heb ik de Kamer gemeld dat ik het NICAM zou
vragen de afspraken daarover uit te werken. NICAM heeft dit verzoek besproken
binnen het bestuur. De aangesloten omroepen en het NICAM zetten nu eerst in
op regulering via de eigen gedragscodes. Omroepen overtreden met het uitzenden
van dergelijke reclames de wettelijke regels voor de Kijkwijzer immers niet
(uitzending vanaf 22.00 uur). Ik steun vooralsnog deze inzet, zeker nu
blijkt dat SBS en RTL hier in hun codes goede afspraken over hebben gemaakt.
Maar als blijkt dat de commerciële zenders de afspraken daarover niet
goed nakomen, zal ik met NICAM nagaan of een speciale uitwerking in de Kijkwijzer
effectiever is. Overigens zou ik het zeer op prijs stellen als de commerciële
omroepen dit element expliciet meenemen in de evaluatie van de mediacode.
 Mediacode publieke omroepen
 De publieke omroep beschikt al, anders dan de commerciële omroepen,
over interne afspraken over zijn aanbod die zijn vastgelegd en/of openbaar
zijn.
 Sinds 2006 is er een gezamenlijke code Goed bestuur
en integriteit. Deze code is openbaar
en bevat naast onderdelen die betrekking hebben op het bevorderen van goed
bestuur, toezicht en integriteit ook richtlijnen op het terrein van sponsoring,
telefoondiensten en emailmarketing.
 Publieke omroepen moeten verder op grond van de Mediawet een redactiestatuut
voeren. De redactie- of programmastatuten van omroepen zijn over het algemeen
niet openbaar. Omroepverenigingen en de andere omroeporganisaties leggen daarnaast
actief verantwoording af aan hun leden- of programmaraad. In dat contact gaat
het juist over de afwegingen van omroepen bij het maken van hun programma’s.
 
 Spelregels over de invulling van de eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid
zie ik als een toevoeging aan de al bestaande interne instrumenten van de
publieke omroep als geheel en de afzonderlijke omroepen. Ook een goede afhandeling
van klachten van kijkers en luisteraars past hierbij, evenals het betrekken
van burgers bij redactionele afwegingen.
 
 In aanvulling op de gesprekken met de raad van bestuur van de NPO over
de gedragscode heb ik de publieke omroep(en) voor de zomer gevraagd om een
positieve inzet voor een gedragscode voor de media. Van de NPS en de AVRO
heb ik een programmastatuut ontvangen, waarin de uitgangspunten van het programmabeleid
staan beschreven, alsook gedragsregels die de omroepen bij het maken van programma’s
hanteren. De NPS heeft in maart 2009 als eerste omroep dit programmastatuut
ook op internet geplaatst. Dit is een code die
geldt voor al het programma-aanbod van de NPS en die in zijn vorm en inhoud
een voorbeeld kan zijn voor andere omroepen.
 
 Onlangs heb ik de raad van bestuur vanuit zijn coördinerende rol
gevraagd nu vaart te brengen in het tot stand komen van een code bij de publieke
omroep, door een gemeenschappelijk raamwerk te ontwerpen waar individuele
omroepen met eigen uitgangspunten en afspraken bij kunnen aansluiten. In de
brief over de mediabegroting zal ik u nader informeren over de voortgang.
 Evalueren en actualiseren
 De mediacodes van de omroepen zijn geen statische documenten of eenmalige
projecten. Daarvoor gaan de ontwikkelingen in de media en maatschappij te
snel. Ontwikkelingen in het aanbod en de inzichten die worden opgedaan door
omroepen in interactie met het publiek vragen om periodieke evaluatie
en mogelijk aanpassing van de mediacodes. Dit draagt ook bij aan blijvende
bewustwording bij de media van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.
De commerciële omroepen hebben reeds toegezegd dat zij, op basis van
zowel hun eigen ervaringen alsook de ingebrachte reacties, met regelmaat hun
codes zullen evalueren en actualiseren. Op die manier kan op basis van de
spelregels van individuele media-aanbieders op termijn worden vastgesteld
welke gemeenschappelijk gedeelde waarden en spelregels hieruit voortvloeien.
 
 Het feit dat de commerciële omroepen voortvarend gehoor hebben gegeven
aan het verzoek van dit kabinet om burgers/kijkers meer transparantie te bieden
over waar zij voor staan, welke gedragsregels zij hanteren en welke afwegingen
zij maken bij het maken van hun programma’s, zie ik als winst en waardeer
ik zeer.
 
 Met alle betrokkenen blijf ik over de codes in gesprek, in het bijzonder
de publieke omroep. Het thema heeft mijn blijvende aandacht en het overleg
met de sector over de gedragscode zet ik dan ook voort.
 
 De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 R. H. A. Plasterk
 
 
 
 
 Kamerstukken II, 2007–2008, 31 434, nr. 1.
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 876, nr. 19.
 
 
 zie: http://media.mtvnetworks.nl/pdf/Legal/mediacode.pdf, http://www.sbs.nl/organisatie/mediacode-sbs
en http://media.rtl.nl/media/service/rtlnederland/adverteren/rtlnederland/Code%20RTL.pdf
 
 
 Kamerstukken II, 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 43.
 
 
 http://npo.omroep.nl/data/media/db_download/94_159f9e.pdf
 
 
 http://www.integriteitomroep.nl
 
 
 Zie de kabinetsbrief Mediawijsheid, april 2008.
 
 
 http://www.nps.nl/page/programmastatuut
 
 
 Zoals ook in de brief over mediawijsheid door minister Rouvoet en mij
is aangekondigd.