Bijlagenboek bij de Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-06-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2013-2014
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 750
 
 
 
 
 
 
 Nr. 2
 NOTA OVER DE TOESTAND VAN ’S RIJKS FINANCIËN
 Aangeboden 
		17 september 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Uitgaven en
						niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 De belasting- en
						premieontvangsten
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 EMU-saldo
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 EMU-schuld
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Inkomstenbeperkende regelingen en
						belastinguitgaven
 
 
 
 
 25
 
 
 
 
 
 
 6.
 
 
 
 
 Beleidsonderzoek
 
 
 
 
 32
 
 
 
 
 
 
 7.
 
 
 
 
 Budgettair overzicht
						interventies
 
 
 
 
 42
 
 
 
 
 
 
 8.
 
 
 
 
 Garantieoverzicht van het
						Rijk
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 9.
 
 
 
 
 Normeringsystematiek gemeente- en
						provinciefonds
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de bijlagen
 
 Toelichting op de bijlagen
 
 De Miljoenennota 2014 omvat in totaal dertien bijlagen. Hiervan
				worden vier bijlagen, evenals voorgaande jaren, integraal gepubliceerd op
				www.rijksbegroting.nl. Het betreft de bijlagen
				«Horizontale toelichting», «Verticale Toelichting», «Toelichting op de
				belastingontvangsten» en «Toelichting op de belastinguitgaven». Door de
				publicatie van deze omvangrijke bijlagen op het internet, wordt papierbesparing
				mogelijk gemaakt.
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 1
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 Tabel 1.1 laat zien hoe op basis van de totale netto uitgaven op
				de rijksbegroting gekomen wordt tot de netto uitgaven van de centrale overheid
				op EMU-basis (conform tabel 3.1.1 in hoofdstuk 3). De uitgaven op de
				rijksbegroting zijn gebaseerd op de totale uitgaven per departement zoals
				weergegeven in tabel 1.2. Daarop worden de niet-belastingontvangsten in
				mindering gebracht zoals die zijn opgenomen in tabel 1.3. Het resultaat zijn de
				netto rijksuitgaven op kasbasis. Naast begrotingsgefinancierde uitgaven zijn er
				premiegefinancierde uitgaven. Deze uitgaven van de sociale fondsen worden
				toegevoegd om tot de netto uitgaven van de centrale overheid te komen, terwijl
				de rijksbijdragen en rentebaten van de sociale fondsen in mindering worden
				gebracht, aangezien dit onderlinge betalingen tussen Rijk en sociale fondsen
				zijn. De laatste stap is om van uitgaven op kasbasis te komen tot uitgaven op
				EMU-basis door te corrigeren voor kas-transverschillen en financiële
				transacties. De rijksbegroting wordt namelijk op kasbasis opgesteld, terwijl
				het EMU-saldo – volgens Europese methodiek – wordt berekend op
				transactiebasis. Daarnaast tellen financiële transacties, zoals leningen en
				aan- en verkoop van staatsbezit, niet mee in het EMU-saldo.
 
 Tabel 1.1 Van netto uitgaven rijksbegroting (kas) naar netto
				 uitgaven centrale overheid (EMU-basis) (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven rijksbegroting
 
 
 186.077
 
 
 187.309
 
 
 182.049
 
 
 184.571
 
 
 190.474
 
 
 196.459
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten rijksbegroting
 
 
 30.694
 
 
 35.379
 
 
 29.416
 
 
 28.459
 
 
 26.765
 
 
 26.008
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 
 Netto rijksuitgaven op
						 kasbasis
 
 
 
 
 155.383
 
 
 
 
 151.930
 
 
 
 
 152.634
 
 
 
 
 156.112
 
 
 
 
 163.709
 
 
 
 
 170.452
 
 
 
 
 
 
 Bij: Uitgaven sociale fondsen
 
 
 114.910
 
 
 119.099
 
 
 123.842
 
 
 130.957
 
 
 134.094
 
 
 136.449
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: rijksbijdragen en rentebaten sociale fondsen
 
 
 18.919
 
 
 14.319
 
 
 17.374
 
 
 21.550
 
 
 22.144
 
 
 22.776
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: Ktv's en financiële transacties netto uitgaven
 
 
 9.014
 
 
 14.431
 
 
 3.983
 
 
 4.582
 
 
 9.214
 
 
 12.024
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven centrale overheid
						 EMU-basis
 
 
 
 
 242.360
 
 
 
 
 242.279
 
 
 
 
 255.119
 
 
 
 
 260.936
 
 
 
 
 266.447
 
 
 
 
 272.101
 
 
 
 zie H3 tabel 3.1
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.2 Uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 147
 
 
 143
 
 
 138
 
 
 136
 
 
 135
 
 
 138
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 117
 
 
 120
 
 
 116
 
 
 112
 
 
 109
 
 
 107
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 56
 
 
 64
 
 
 61
 
 
 63
 
 
 63
 
 
 62
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 432
 
 
 291
 
 
 257
 
 
 256
 
 
 240
 
 
 276
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 10.774
 
 
 9.115
 
 
 9.069
 
 
 9.372
 
 
 9.528
 
 
 9.725
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 11.467
 
 
 12.161
 
 
 11.808
 
 
 11.560
 
 
 11.340
 
 
 11.039
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 5.028
 
 
 851
 
 
 631
 
 
 529
 
 
 490
 
 
 449
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 34.169
 
 
 34.505
 
 
 34.799
 
 
 34.236
 
 
 33.666
 
 
 33.646
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 17.670
 
 
 21.452
 
 
 16.559
 
 
 17.104
 
 
 21.887
 
 
 25.737
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 11.363
 
 
 14.851
 
 
 9.262
 
 
 8.403
 
 
 8.041
 
 
 7.617
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 8.067
 
 
 7.788
 
 
 7.602
 
 
 7.462
 
 
 7.491
 
 
 7.489
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 10.504
 
 
 9.926
 
 
 10.254
 
 
 9.213
 
 
 9.257
 
 
 9.658
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 4.854
 
 
 5.178
 
 
 5.032
 
 
 4.841
 
 
 4.968
 
 
 4.957
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 31.898
 
 
 29.774
 
 
 33.756
 
 
 36.832
 
 
 36.617
 
 
 36.694
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 18.814
 
 
 15.789
 
 
 14.817
 
 
 15.313
 
 
 15.351
 
 
 15.905
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 0
 
 
 2.922
 
 
 2.796
 
 
 2.736
 
 
 2.976
 
 
 2.801
 
 
 
 
 18
 
 
 Wonen en Rijksdienst
 
 
 0
 
 
 3.162
 
 
 3.371
 
 
 3.449
 
 
 3.658
 
 
 3.864
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 18.501
 
 
 17.836
 
 
 18.381
 
 
 16.813
 
 
 16.689
 
 
 16.603
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1.686
 
 
 1.530
 
 
 1.172
 
 
 909
 
 
 880
 
 
 883
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 7.599
 
 
 6.275
 
 
 6.595
 
 
 5.889
 
 
 5.622
 
 
 6.262
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 15
 
 
 16
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 39
 
 
 34
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 0
 
 
 1.066
 
 
 1.231
 
 
 1.305
 
 
 1.358
 
 
 1.117
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 – 885
 
 
 1.713
 
 
 4.385
 
 
 6.495
 
 
 8.276
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft de toerekening van de uitgaven van het
							 Infrastructuurfonds aan de begroting van Infrastructuur en Milieu.
 
 
 – 7.163
 
 
 – 6.694
 
 
 – 7.452
 
 
 – 6.427
 
 
 – 6.470
 
 
 – 6.929
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale
							 Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De
							 totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haken vermeld en
							 lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (4.973)
 
 
 (5.021)
 
 
 (4.517)
 
 
 (4.704)
 
 
 (4.812)
 
 
 (4.516)
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 186.077
 
 
 
 
 187.309
 
 
 
 
 182.049
 
 
 
 
 184.571
 
 
 
 
 190.474
 
 
 
 
 196.459
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.3 Niet-belastingontvangsten (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 7
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 110
 
 
 38
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 761
 
 
 750
 
 
 764
 
 
 777
 
 
 790
 
 
 803
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 1.320
 
 
 1.297
 
 
 1.353
 
 
 1.428
 
 
 1.457
 
 
 1.493
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 701
 
 
 122
 
 
 384
 
 
 807
 
 
 94
 
 
 43
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 1.245
 
 
 1.159
 
 
 1.232
 
 
 1.263
 
 
 1.331
 
 
 1.388
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 2.875
 
 
 2.186
 
 
 3.337
 
 
 2.996
 
 
 3.875
 
 
 4.150
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 7.087
 
 
 7.821
 
 
 6.067
 
 
 5.607
 
 
 4.112
 
 
 3.857
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 434
 
 
 349
 
 
 327
 
 
 289
 
 
 312
 
 
 301
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 98
 
 
 216
 
 
 261
 
 
 244
 
 
 221
 
 
 214
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 12.544
 
 
 17.917
 
 
 12.734
 
 
 11.742
 
 
 11.512
 
 
 10.754
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 2.103
 
 
 1.995
 
 
 1.766
 
 
 1.728
 
 
 1.737
 
 
 1.715
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 901
 
 
 300
 
 
 73
 
 
 73
 
 
 73
 
 
 73
 
 
 
 
 17
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 0
 
 
 72
 
 
 96
 
 
 85
 
 
 84
 
 
 82
 
 
 
 
 18
 
 
 Wonen en Rijksdienst
 
 
 0
 
 
 626
 
 
 588
 
 
 595
 
 
 596
 
 
 616
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 7.643
 
 
 6.128
 
 
 6.595
 
 
 5.889
 
 
 5.622
 
 
 6.262
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 13
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 0
 
 
 1.066
 
 
 1.231
 
 
 1.305
 
 
 1.358
 
 
 1.117
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 9
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft de toerekening van de
							 niet-belastingontvangsten van het Infrastructuurfonds aan de begroting van
							 Infrastructuur en Milieu.
 
 
 – 7.163
 
 
 – 6.694
 
 
 – 7.452
 
 
 – 6.427
 
 
 – 6.470
 
 
 – 6.929
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten
							 voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze
							 worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale
							 Samenwerking zijn tussen haken vermeld en lopen niet mee in de
							 totaaltelling.
 
 
 (133)
 
 
 (150)
 
 
 (144)
 
 
 (137)
 
 
 (140)
 
 
 (136)
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 30.694
 
 
 
 
 35.379
 
 
 
 
 29.416
 
 
 
 
 28.459
 
 
 
 
 26.765
 
 
 
 
 26.008
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.4 Kas-transverschillen en financiële transacties
				 (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv belastingen
 
 
 
 
 – 278
 
 
 
 
 227
 
 
 
 
 155
 
 
 
 
 451
 
 
 
 
 337
 
 
 
 
 314
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv aardgas
 
 
 890
 
 
 100
 
 
 – 650
 
 
 – 100
 
 
 – 100
 
 
 – 300
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 – 2.130
 
 
 – 1.573
 
 
 – 2.678
 
 
 – 1.210
 
 
 – 1.365
 
 
 – 1.238
 
 
 
 
 Verkoop staatsbezit
 
 
 –  1.091
 
 
 –  1.132
 
 
 –  1.132
 
 
 –  1.125
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 – 384
 
 
 – 412
 
 
 – 444
 
 
 – 470
 
 
 – 498
 
 
 – 527
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties
						 niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 – 2.714
 
 
 
 
 – 3.017
 
 
 
 
 – 4.904
 
 
 
 
 – 2.905
 
 
 
 
 – 1.962
 
 
 
 
 – 2.064
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige ktv's
 
 
 – 301
 
 
 739
 
 
 870
 
 
 254
 
 
 354
 
 
 395
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 – 7.286
 
 
 – 11.685
 
 
 – 7.137
 
 
 – 6.467
 
 
 – 9.827
 
 
 – 12.629
 
 
 
 
 Aankoop staatsbezit
 
 
 – 300
 
 
 – 3.748
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Europees Stabilisatie Mechanisme (ESM)
 
 
 – 1.829
 
 
 – 1.829
 
 
 – 915
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Lening Griekenland
 
 
 – 5
 
 
 295
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Lening VUT-fonds
 
 
 – 190
 
 
 – 147
 
 
 267
 
 
 771
 
 
 66
 
 
 18
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 – 1.888
 
 
 – 1.799
 
 
 – 1.977
 
 
 – 1.966
 
 
 – 1.660
 
 
 – 1.706
 
 
 
 
 Overig
 
 
 71
 
 
 726
 
 
 4
 
 
 – 78
 
 
 – 110
 
 
 – 167
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties
						 uitgaven
 
 
 
 
 – 11.728
 
 
 
 
 – 17.448
 
 
 
 
 – 8.887
 
 
 
 
 – 7.487
 
 
 
 
 – 11.176
 
 
 
 
 – 14.088
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties
						 netto uitgaven
 
 
 
 
 9.014
 
 
 
 
 14.431
 
 
 
 
 3.983
 
 
 
 
 4.582
 
 
 
 
 9.214
 
 
 
 
 12.024
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ktv's en financiële
						 transacties
 
 
 
 
 8.736
 
 
 
 
 14.658
 
 
 
 
 4.138
 
 
 
 
 5.033
 
 
 
 
 9.551
 
 
 
 
 12.338
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.5 geeft een overzicht van de netto uitgaven van de
				centrale overheid (conform de budgettaire kerngegevens in hoofdstuk 2). Per
				deelkader wordt vervolgens in de tabellen 1.6 tot en met 1.8 een overzicht
				gegeven van de betreffende uitgaven onder het kader, opgebouwd op basis van de
				departementale begrotingen. De overige netto uitgaven worden toegelicht in
				tabel 1.9.
 
 Tabel 1.5 Netto uitgaven centrale overheid (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Rijksbegroting in enge zin
 
 
 111.903
 
 
 102.793
 
 
 105.545
 
 
 106.596
 
 
 107.865
 
 
 108.875
 
 
 zie tabel 1.6
 
 
 
 
 Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
 
 
 69.901
 
 
 74.116
 
 
 77.842
 
 
 83.278
 
 
 84.281
 
 
 84.614
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Budgettair Kader Zorg
 
 
 63.969
 
 
 65.514
 
 
 67.826
 
 
 69.018
 
 
 70.960
 
 
 72.917
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven onder het
						 uitgavenkader
 
 
 
 
 245.774
 
 
 
 
 242.423
 
 
 
 
 251.213
 
 
 
 
 258.892
 
 
 
 
 263.106
 
 
 
 
 266.406
 
 
 
 
 
 
 Overige netto uitgaven
 
 
 – 3.413
 
 
 – 144
 
 
 3.906
 
 
 2.043
 
 
 3.340
 
 
 5.694
 
 
 zie tabel 1.9
 
 
 
 
 
 Totale netto uitgaven centrale
						 overheid
 
 
 
 
 242.360
 
 
 
 
 242.279
 
 
 
 
 255.119
 
 
 
 
 260.936
 
 
 
 
 266.447
 
 
 
 
 272.101
 
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.6 Netto uitgaven Rijksbegroting in enge zin (in
				 miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 140
 
 
 137
 
 
 133
 
 
 131
 
 
 130
 
 
 133
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 110
 
 
 114
 
 
 110
 
 
 106
 
 
 104
 
 
 102
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 47
 
 
 55
 
 
 54
 
 
 57
 
 
 56
 
 
 56
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 73
 
 
 98
 
 
 86
 
 
 83
 
 
 82
 
 
 76
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 10.019
 
 
 8.365
 
 
 8.305
 
 
 8.595
 
 
 8.738
 
 
 8.922
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 10.147
 
 
 10.864
 
 
 10.455
 
 
 10.143
 
 
 9.893
 
 
 9.556
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 4.136
 
 
 549
 
 
 488
 
 
 472
 
 
 446
 
 
 406
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 31.421
 
 
 31.959
 
 
 32.113
 
 
 31.613
 
 
 31.386
 
 
 31.343
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 9.215
 
 
 22
 
 
 26
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financien
 
 
 1.288
 
 
 1.784
 
 
 2.067
 
 
 5.008
 
 
 4.827
 
 
 4.594
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 7.552
 
 
 7.332
 
 
 7.171
 
 
 7.073
 
 
 7.080
 
 
 7.088
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 10.463
 
 
 9.872
 
 
 10.237
 
 
 9.190
 
 
 9.236
 
 
 9.644
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken
 
 
 4.525
 
 
 4.792
 
 
 4.719
 
 
 4.557
 
 
 4.682
 
 
 4.705
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 298
 
 
 430
 
 
 800
 
 
 771
 
 
 456
 
 
 455
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 3.761
 
 
 3.806
 
 
 3.854
 
 
 3.677
 
 
 3.531
 
 
 3.448
 
 
 
 
 17
 
 
 Wonen en Rijksdienst
 
 
 0
 
 
 2.883
 
 
 2.727
 
 
 2.671
 
 
 2.909
 
 
 2.737
 
 
 
 
 18
 
 
 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 0
 
 
 2.537
 
 
 2.782
 
 
 2.854
 
 
 3.062
 
 
 3.248
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 16.989
 
 
 16.289
 
 
 16.767
 
 
 15.747
 
 
 15.774
 
 
 15.687
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1.686
 
 
 1.530
 
 
 1.172
 
 
 909
 
 
 880
 
 
 883
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 – 44
 
 
 147
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 60
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 63
 
 
 208
 
 
 
 
 61
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 10
 
 
 14
 
 
 24
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 39
 
 
 34
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 80
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 659
 
 
 1.250
 
 
 1.796
 
 
 2.177
 
 
 
 
 81
 
 
 Arbeidsvoorwaarden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 397
 
 
 781
 
 
 1.333
 
 
 1.892
 
 
 
 
 84
 
 
 Indexering WSF
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 19
 
 
 34
 
 
 48
 
 
 60
 
 
 
 
 86
 
 
 Algemeen
 
 
 0
 
 
 – 846
 
 
 332
 
 
 767
 
 
 1.251
 
 
 1.340
 
 
 
 
 
 HGIS1In deze tabel zijn de netto uitgaven voor
								Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden
								verantwoord. De totale netto uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn
								tussen haken vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (4.840)
 
 
 (4.871)
 
 
 (4.373)
 
 
 (4.567)
 
 
 (4.672)
 
 
 (4.380)
 
 
 
 
 
 Totaal Netto Rijksbegroting in
						 enge zin
 
 
 
 
 111.903
 
 
 
 
 102.793
 
 
 
 
 105.545
 
 
 
 
 106.596
 
 
 
 
 107.865
 
 
 
 
 108.875
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.7 Netto uitgaven sociale zekerheid (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 19.310
 
 
 20.367
 
 
 21.158
 
 
 20.663
 
 
 20.509
 
 
 20.301
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 – 39
 
 
 170
 
 
 524
 
 
 783
 
 
 1.027
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde
							 uitgaven
 
 
 
 
 19.310
 
 
 
 
 20.328
 
 
 
 
 21.329
 
 
 
 
 21.188
 
 
 
 
 21.292
 
 
 
 
 21.328
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Sociale Verzekeringen
 
 
 50.591
 
 
 53.788
 
 
 56.513
 
 
 62.091
 
 
 62.989
 
 
 63.286
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde
							 uitgaven
 
 
 
 
 50.591
 
 
 
 
 53.788
 
 
 
 
 56.513
 
 
 
 
 62.091
 
 
 
 
 62.989
 
 
 
 
 63.286
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader SZA
 
 
 
 
 69.901
 
 
 
 
 74.116
 
 
 
 
 77.842
 
 
 
 
 83.278
 
 
 
 
 84.281
 
 
 
 
 84.614
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.8 Netto uitgaven zorg (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 1.872
 
 
 628
 
 
 551
 
 
 298
 
 
 284
 
 
 292
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds (WMO)
 
 
 1.511
 
 
 1.548
 
 
 1.615
 
 
 1.066
 
 
 916
 
 
 916
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 56
 
 
 875
 
 
 989
 
 
 1.271
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde
							 uitgaven
 
 
 
 
 3.384
 
 
 
 
 2.176
 
 
 
 
 2.222
 
 
 
 
 2.239
 
 
 
 
 2.188
 
 
 
 
 2.479
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 60.586
 
 
 63.339
 
 
 65.605
 
 
 66.779
 
 
 68.772
 
 
 70.437
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde
							 uitgaven
 
 
 
 
 60.586
 
 
 
 
 63.339
 
 
 
 
 65.605
 
 
 
 
 66.779
 
 
 
 
 68.772
 
 
 
 
 70.437
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader
						 Zorg
 
 
 
 
 63.969
 
 
 
 
 65.514
 
 
 
 
 67.826
 
 
 
 
 69.018
 
 
 
 
 70.960
 
 
 
 
 72.917
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.9 Overige netto uitgaven (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Gasbaten
 
 
 – 11.840
 
 
 – 13.250
 
 
 – 11.850
 
 
 – 10.750
 
 
 – 10.350
 
 
 – 9.450
 
 
 
 
 Rente
 
 
 452
 
 
 9.208
 
 
 8.861
 
 
 9.129
 
 
 10.044
 
 
 11.093
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 4.608
 
 
 4.804
 
 
 4.069
 
 
 4.457
 
 
 4.310
 
 
 4.613
 
 
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 2.665
 
 
 2.657
 
 
 2.816
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Landbouw- en overige bestemmingsheffingen
 
 
 – 378
 
 
 – 406
 
 
 – 408
 
 
 – 385
 
 
 – 363
 
 
 – 364
 
 
 
 
 Klimaatverandering en luchtkwaliteit (ETS)
 
 
 – 16
 
 
 – 120
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 0
 
 
 – 100
 
 
 – 200
 
 
 – 320
 
 
 – 494
 
 
 – 678
 
 
 
 
 Werkgeversbijdrage kinderopvang
 
 
 – 1.019
 
 
 – 1.079
 
 
 – 1.072
 
 
 – 1.072
 
 
 – 1.072
 
 
 – 1.072
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 3.247
 
 
 2.269
 
 
 2.037
 
 
 2.277
 
 
 2.313
 
 
 2.348
 
 
 
 
 Netto opbrengsten interventies financiële sector
 
 
 – 441
 
 
 – 17
 
 
 – 522
 
 
 – 381
 
 
 – 371
 
 
 – 404
 
 
 
 
 Ktv's rijk
 
 
 – 1.192
 
 
 639
 
 
 1.520
 
 
 354
 
 
 454
 
 
 695
 
 
 
 
 Winstafdracht DNB (crisisgerelateerd)
 
 
 0
 
 
 – 806
 
 
 – 728
 
 
 – 573
 
 
 – 399
 
 
 – 319
 
 
 
 
 Frequentieveiling
 
 
 0
 
 
 – 3.804
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Eigen risicodragers WGA/ZW
 
 
 – 8
 
 
 – 323
 
 
 – 395
 
 
 – 461
 
 
 – 508
 
 
 – 558
 
 
 
 
 Overige posten
 
 
 507
 
 
 184
 
 
 – 22
 
 
 – 32
 
 
 – 23
 
 
 – 11
 
 
 
 
 
 Totaal overige netto
						 uitgaven
 
 
 
 
 – 3.413
 
 
 
 
 – 144
 
 
 
 
 3.906
 
 
 
 
 2.043
 
 
 
 
 3.340
 
 
 
 
 5.694
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 1.10 tot en met 1.13 worden de uitgaven onder de
				kaders getoetst aan de hoogte van de uitgavenkaders, zoals vastgesteld bij
				Startnota. De tabellen tonen per uitgavenkader eerst de bepaling van de reële
				uitgavenkaders. De reële uitgavenkaders worden bepaald door de ramingen ten
				tijde van het Regeerakkoord te defleren met de raming voor de prijsontwikkeling
				van de Nationale Bestedingen (NB-deflator). Omdat de kaders vanaf 2014 herijkt
				worden, worden de actuele uitgavenramingen gehanteerd voor de nieuwe
				kaderstanden voor 2014 tot en met 2017. De herijkte kaders worden reëel
				gemaakt met de meest actuele raming van de NB-deflator.
 Het uitgavenkader in lopende prijzen is te bepalen door het
				reële uitgavenkader te corrigeren voor de actuele raming van de deflator.
				Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de overboekingen tussen de Rijksbegroting in
				enge zin enerzijds, en de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en het
				Budgettair Kader Zorg anderzijds. Ook worden de kaders aangepast voor
				statistische correcties. De actuele ramingen van de uitgaven zijn afkomstig uit
				de tabellen 1.6 tot en met 1.8. Vervolgens wordt weergegeven hoe de actuele
				raming van de uitgaven zich verhoudt tot het uitgavenkader in lopende prijzen.
				Indien de actuele uitgaven hoger zijn dan het uitgavenkader, wordt gesproken
				van een overschrijding; vice versa van een onderschrijding van het
				uitgavenkader. Compensatie tussen de afzonderlijke budgetdisciplinesectoren kan
				alleen in uitzonderlijke omstandigheden indien de Ministerraad daartoe
				besluit.
 
 Tabel 1.10 Uitgaventoetsing Rijksbegroting in enge zin in
				 miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2012
 
 
 104.227
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Raming uitgaven bij Miljoenennota 2014
 
 
 
 105.545
 
 
 106.596
 
 
 107.865
 
 
 108.875
 
 
 
 
 3. pNB ten tijde van MLT 2013–2017
 
 
 1,0243
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. pNB ten tijde van Miljoenennota 2014
 
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 5. Reëele ijklijn
 
 
 101.754
 
 
 101.978
 
 
 101.205
 
 
 100.997
 
 
 100.706
 
 
 
 
 6. Actuele raming pNB
 
 
 1,0186
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 7. Overboekingen
 
 
 – 9
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 8. Statistisch
 
 
 – 72
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 9. Uitgavenkader RBG-eng in
						 lopende prijzen
 
 
 
 
 103.567
 
 
 
 
 105.545
 
 
 
 
 106.596
 
 
 
 
 107.865
 
 
 
 
 108.875
 
 
 
 
 
 10. Actuele raming uitgaven
 
 
 102.793
 
 
 105.545
 
 
 106.596
 
 
 107.865
 
 
 108.875
 
 
 
 
 
 11. Over/onderschrijding kader
						 RBG-eng (11=10–9)
 
 
 
 
 – 774
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.11 Uitgaventoetsing Sociale Zekerheid en
				 Arbeidsmarkt in miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2012
 
 
 73.306
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Raming uitgaven bij Miljoenennota 2014
 
 
 
 77.842
 
 
 83.278
 
 
 84.281
 
 
 84.614
 
 
 
 
 3. pNB ten tijde van MLT 2013–2017
 
 
 1,0243
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. pNB ten tijde van Miljoenennota 2014
 
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 5. Reëele ijklijn
 
 
 71.567
 
 
 75.211
 
 
 79.067
 
 
 78.914
 
 
 78.266
 
 
 
 
 6. Actuele raming pNB
 
 
 1,0186
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 7. Overboekingen
 
 
 49
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 8. Statistisch
 
 
 146
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 9. Uitgavenkader SZA in lopende
						 prijzen
 
 
 
 
 73.094
 
 
 
 
 77.842
 
 
 
 
 83.278
 
 
 
 
 84.281
 
 
 
 
 84.614
 
 
 
 
 
 
 10. Actuele raming
						 uitgaven
 
 
 
 
 74.116
 
 
 
 
 77.842
 
 
 
 
 83.278
 
 
 
 
 84.281
 
 
 
 
 84.614
 
 
 
 
 
 
 w.v. begrotingsgefinancierd
 
 
 
 
 20.328
 
 
 
 
 21.329
 
 
 
 
 21.188
 
 
 
 
 21.292
 
 
 
 
 21.328
 
 
 
 
 
 
 w.v. premiegefinancierd
 
 
 
 
 53.788
 
 
 
 
 56.513
 
 
 
 
 62.091
 
 
 
 
 62.989
 
 
 
 
 63.286
 
 
 
 
 
 
 11. Over/onderschrijding kader SZA
						 (11=10–9)
 
 
 
 
 1.022
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.12 Uitgaventoetsing Budgettair Kader Zorg in
				 miljoenen euro (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2012
 
 
 66.181
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Raming uitgaven bij Miljoenennota 2014
 
 
 
 67.826
 
 
 69.018
 
 
 70.960
 
 
 72.917
 
 
 
 
 3. pNB ten tijde van MLT 2013–2017
 
 
 1,0243
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. pNB ten tijde van Miljoenennota 2014
 
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 5. Reëele ijklijn
 
 
 64.611
 
 
 65.534
 
 
 65.527
 
 
 66.442
 
 
 67.446
 
 
 
 
 6. Actuele raming pNB
 
 
 1,0186
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 7. Overboekingen
 
 
 – 40
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 8. Statistisch
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 9. BKZ in lopende
						 prijzen
 
 
 
 
 65.774
 
 
 
 
 67.826
 
 
 
 
 69.018
 
 
 
 
 70.960
 
 
 
 
 72.917
 
 
 
 
 
 
 10. Actuele raming
						 uitgaven
 
 
 
 
 65.514
 
 
 
 
 67.826
 
 
 
 
 69.018
 
 
 
 
 70.960
 
 
 
 
 72.917
 
 
 
 
 
 
 wv. begrotingsgefinancierd
 
 
 
 
 2.175
 
 
 
 
 2.221
 
 
 
 
 2.239
 
 
 
 
 2.188
 
 
 
 
 2.480
 
 
 
 
 
 
 wv. premiegefinancierd
 
 
 
 
 63.339
 
 
 
 
 65.605
 
 
 
 
 66.779
 
 
 
 
 68.772
 
 
 
 
 70.437
 
 
 
 
 
 
 11. Over/onderschrijding BKZ
						 (11=10–9)
 
 
 
 
 – 260
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.13 Uitgaventoetsing totaal kader in miljoenen euro
				 (min betekent onderschrijding)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2012
 
 
 243.715
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Raming uitgaven bij Miljoenennota 2014
 
 
 
 251.213
 
 
 258.892
 
 
 263.106
 
 
 266.406
 
 
 
 
 3. pNB ten tijde van MLT 2013–2017
 
 
 1,0243
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. pNB ten tijde van Miljoenennota 2014
 
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 5. Reëele ijklijn
 
 
 237.933
 
 
 242.724
 
 
 245.799
 
 
 246.353
 
 
 246.417
 
 
 
 
 6. Actuele raming pNB
 
 
 1,0186
 
 
 1,0350
 
 
 1,0533
 
 
 1,0680
 
 
 1,0811
 
 
 
 
 7. Overboekingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 8. Statistisch
 
 
 74
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 9. Uitgavenkader in lopende
						 prijzen
 
 
 
 
 242.435
 
 
 
 
 251.213
 
 
 
 
 258.892
 
 
 
 
 263.106
 
 
 
 
 266.406
 
 
 
 
 
 
 10. Actuele raming
						 uitgaven
 
 
 
 
 242.423
 
 
 
 
 251.213
 
 
 
 
 258.892
 
 
 
 
 263.106
 
 
 
 
 266.406
 
 
 
 
 
 
 11. Over/onderschrijding
						 uitgavenkader (11=10–9)
 
 
 
 
 – 12
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.14 geeft de aardgasbaten weer. De aardgasbaten worden met
				name beïnvloed door de productie van aardgas, de hoogte van de olieprijs, de
				prijs van gas die op de markt tot stand komt op onder andere gasbeurzen
				(beursprijs TTF-gas) en de euro/dollarkoers. De olieprijs is van belang, omdat
				de prijs van aardgas mede is gerelateerd aan de prijs van olie in dollars.
				Onderstaande tabel geeft een overzicht van de aardgasbaten. De tabel laat zien
				dat de aardgasbaten niet alleen op kasbasis, maar ook op transactiebasis worden
				geregistreerd. Dit wordt gedaan omdat het EMU-saldo – volgens Europese
				methodiek – wordt berekend op transactiebasis, terwijl de rijksbegroting op
				kasbasis wordt opgesteld.
 
 Tabel 1.14 Aardgasbaten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Olieprijs (in dollars)
 
 
 112
 
 
 105
 
 
 103
 
 
 99
 
 
 101
 
 
 103
 
 
 
 
 Beursprijs TTF-gas (in eurocent per kubieke meter)
 
 
 24
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 24
 
 
 
 
 Euro/dollarkoers (in dollars)
 
 
 1,29
 
 
 1,32
 
 
 1,32
 
 
 1,25
 
 
 1,25
 
 
 1,25
 
 
 
 
 Productie (x miljard kubieke meter)
 
 
 78
 
 
 79
 
 
 71
 
 
 68
 
 
 66
 
 
 61
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 11.840
 
 
 13.250
 
 
 11.850
 
 
 10.750
 
 
 10.350
 
 
 9.450
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1.680
 
 
 1.800
 
 
 1.550
 
 
 1.450
 
 
 1.350
 
 
 1.250
 
 
 
 
 
 Totaal kas
 
 
 
 
 13.520
 
 
 
 
 15.050
 
 
 
 
 13.400
 
 
 
 
 12.200
 
 
 
 
 11.700
 
 
 
 
 10.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 – 890
 
 
 – 100
 
 
 650
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 300
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 – 120
 
 
 100
 
 
 0
 
 
 50
 
 
 0
 
 
 50
 
 
 
 
 
 Totaal kas-transverschil
						 (ktv)
 
 
 
 
 – 1.010
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 650
 
 
 
 
 150
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 350
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 12.730
 
 
 13.350
 
 
 11.200
 
 
 10.650
 
 
 10.250
 
 
 9.150
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1.800
 
 
 1.700
 
 
 1.550
 
 
 1.400
 
 
 1.350
 
 
 1.200
 
 
 
 
 
 Totaal trans
 
 
 
 
 14.530
 
 
 
 
 15.050
 
 
 
 
 12.750
 
 
 
 
 12.050
 
 
 
 
 11.600
 
 
 
 
 10.350
 
 
 
 
 
 
 
 
 De belasting- en premieontvangsten
 
 2
 De Belasting en premieontvangsten
 
 
 
 2.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat een toelichting op de raming van de
				 belasting- en premieontvangsten van het Rijk en de Sociale fondsen. Om inzicht
				 te geven in de ontwikkeling van het totale ontvangstenbeeld worden de
				 belasting- en premieontvangsten gezamenlijk gepresenteerd.
 De belastingontvangsten worden in overeenstemming met de
				 Comptabiliteitswet op kasbasis verantwoord. De premies volksverzekeringen
				 worden tezamen met de loon- en inkomstenbelasting op kasbasis gepresenteerd.
				 Voor het EMU-saldo zijn de belastingen en premies volksverzekeringen op
				 EMU-basis1De belasting en premie volksverzekeringen op EMU-basis
					 zijn voor de meeste ontvangstensoorten gelijk aan de 1-maands verschoven
					 ontvangsten op kasbasis. Dit betekent dat de ontvangsten op EMU-basis voor een
					 bepaald jaar worden bepaald door de kasontvangsten van februari van dat jaar
					 tot en met januari van het daaropvolgende jaar. Op deze wijze wordt zo goed
					 mogelijk de opbrengst benaderd die samenhangt met de economische transacties
					 uit het lopende jaar. Alleen de successierechten, de vennootschapsbelasting, de
					 dividendbelasting en de inkomensheffing zijn hiervan uitgezonderd. Voor deze
					 belastingsoorten geldt dat EMU-basis gelijk is aan kasbasis, omdat voor deze
					 belastingsoorten geldt dat de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis geen
					 betere aansluiting vormt met de onderliggende economische
					 transacties. relevant. Deze worden via een aparte aansluiting
				 op EMU-basis vermeld. De werknemerspremies worden direct op EMU-basis
				 gepresenteerd.
 De ramingen voor de premieontvangsten komen overeen met de
				 ramingen in de begrotingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Begroting XV)
				 en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Begroting XVI). In de begroting van
				 Volksgezondheid, Welzijn en Sport is een nadere toelichting opgenomen van de
				 ramingen voor de AWBZ en de ZVW. De overige fondsen worden toegelicht in de
				 begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
 In paragraaf 2.2 wordt de raming van de belasting- en
				 premieontvangsten van 2013 (de Vermoedelijke Uitkomsten) vergeleken met de
				 stand van het vorige ramingsmoment (Voorjaarsnota 2013), waarbij de
				 belangrijkste ramingsbijstellingen worden toegelicht. Paragraaf 2.3 bevat
				 vervolgens een toelichting op de raming van 2014 (de Ontwerpbegroting),
				 onderverdeeld naar endogene ontwikkeling en beleidsmaatregelen. Voor een meer
				 uitgebreide toelichting op de belastingramingen wordt verwezen naar de
				 internetbijlage van deze Miljoenennota (www.rijksbegroting.nl). Paragraaf 2.4 presenteert de
				 technische meerjarige ontvangstenraming tot en met 2017. Tot slot geeft
				 paragraaf 2.5 een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en
				 premieontvangsten voor 2013 en 2014.
 
 
 
 2.2
 De belasting- en premieontvangsten in 2013
 
 In tabel 2.2.1 wordt de nieuwe raming voor 2013 vergeleken met
				 de raming ten tijde van de Voorjaarsnota en wordt een toelichting gegeven op de
				 belangrijkste bijstellingen. Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2013 is de
				 raming voor de totale belasting- en premieontvangsten op EMU-basis met 3,3
				 miljard euro neerwaarts bijgesteld.
 
 Tabel 2.2.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2013 op
					 EMU-basis (in miljoenen euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorjaarsnota 2013
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2013
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
							 (kasbasis)
 
 
 
 
 70.639
 
 
 
 
 69.899
 
 
 
 
 – 740
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2.304
 
 
 2.236
 
 
 – 68
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 43.594
 
 
 43.148
 
 
 – 445
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1.266
 
 
 1.186
 
 
 – 80
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.370
 
 
 11.174
 
 
 – 196
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 3.182
 
 
 3.172
 
 
 – 10
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3.541
 
 
 3.517
 
 
 – 24
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4.509
 
 
 4.594
 
 
 85
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 154
 
 
 153
 
 
 – 1
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 134
 
 
 133
 
 
 – 1
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 50
 
 
 50
 
 
 0
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 536
 
 
 536
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies
							 volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 103.428
 
 
 
 
 102.744
 
 
 
 
 – 684
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 92.534
 
 
 92.319
 
 
 – 214
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 6.266
 
 
 – 6.220
 
 
 46
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2.411
 
 
 2.390
 
 
 – 21
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 449
 
 
 446
 
 
 – 3
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 12.809
 
 
 12.275
 
 
 – 534
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1.492
 
 
 1.533
 
 
 42
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 132
 
 
 163
 
 
 32
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies
							 volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 174.198
 
 
 
 
 172.807
 
 
 
 
 – 1.392
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiting op
							 EMU-basis
 
 
 
 904
 
 
 627
 
 
 – 277
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies
							 volksverzekeringen (EMU-basis)
 
 
 
 175.102
 
 
 173.433
 
 
 – 1.669
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies
							 werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 53.988
 
 
 
 
 52.325
 
 
 
 
 – 
							 1.663
 
 
 
 
 
 
 wv zorgpremies
 
 
 37.601
 
 
 37.471
 
 
 – 130
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en
							 premieontvangsten (EMU-basis)
 
 
 
 
 229.090
 
 
 
 
 225.758
 
 
 
 
 – 3.332
 
 
 
 
 
 
 De verwachting over de waardeontwikkeling van het bbp in 2013
				 is sinds de Voorjaarsnota 2013 (die gebaseerd was op het CEP-beeld van het CPB)
				 bijgesteld met – 0,8%. Onderliggend zijn de verwachtingen over vrijwel alle
				 voor de belasting- en premieontvangsten relevante economische indicatoren
				 neerwaarts aangepast. Zo zijn onder andere de ontwikkeling van de winsten,
				 werkgelegenheid, consumptie en investeringen in woningen naar beneden
				 bijgesteld. Het per saldo negatievere beeld van de relevante economische
				 indicatoren leidt samen met de realisaties van de belastingontvangsten tot en
				 met juli 2013 tot negatieve mutaties voor de jaaropbrengst bij vrijwel alle
				 belastingsoorten.
 
 De indirecte belastingen zijn in totaal ten opzichte van de
					 Voorjaarsnota 2013 met 0,7 miljard euro neerwaarts bijgesteld. Belangrijke
					 neerwaartse bijstellingen gelden voor de omzetbelasting (btw), de accijnzen en
					 de belasting op personenauto’s en motorrijwielen (bpm).
 De bijstelling van de raming van de btw-ontvangsten met
					 – 0,4 miljard euro komt voort uit een lagere ontwikkeling van de
					 particuliere consumptie, investeringen in woningen en investeringen door de
					 overheid. De ontvangsten uit met name de tabaks- en brandstofaccijnzen zijn met
					 0,2 miljard euro naar beneden bijgesteld, vooral op basis van de gerealiseerde
					 ontvangsten in 2013 tot en met juli. Lagere autoverkopen leiden tot het
					 neerwaarts aanpassen van de raming van de bpm met 0,1 miljard euro. Ten slotte
					 is de raming van de belastingen op milieugrondslag (dit betreft grotendeels de
					 energiebelasting) met 0,1 miljard euro opwaarts bijgesteld, met name op basis
					 van de gerealiseerde ontvangsten in 2013 tot en met de maand juli.
 
 De ontvangsten uit de directe belastingen zijn eveneens met 0,7
				 miljard euro naar beneden bijgesteld ten opzichte van de Voorjaarsnota 2013.
				 Dit betreft voornamelijk de vennootschapsbelasting (vpb) en de loonheffing.
				 Allereerst is de neerwaartse bijstelling van 0,5 miljard euro bij de vpb
				 gebaseerd op bijgestelde verwachtingen omtrent de winstgevendheid van
				 bedrijven. De gerealiseerde ontvangsten in 2013 tot dusverre bevestigen dit
				 beeld. Een negatievere ontwikkeling van de werkgelegenheid leidt tot een
				 neerwaartse aanpassing van de ontvangsten uit de loonheffing van 0,2 miljard
				 euro.
 Ten slotte komen de ontvangsten uit de premies
				 werknemersverzekeringen 1,7 miljard euro lager uit. Deze bijstelling is vrijwel
				 geheel beleidsmatig en betreft de compensatie aan bedrijven van 1,3 miljard in
				 2013 voor de inhaalpremie bij de sectorfondsen in latere jaren en lagere
				 nominale zorgpremies (0,3 miljard euro).
 
 
 
 2.3
 De belasting- en premieontvangsten in 2014
 
 In tabel 2.3.1 wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling
				 van de geraamde belasting- en premieopbrengsten in 2014. Hierbij wordt een
				 onderscheid gemaakt tussen het effect van beleidsmaatregelen op de ontvangsten
				 en het effect van de economische groei.
 
 Tabel 2.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2014 op
					 EMU-basis (in miljoenen euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2013
 
 
 Maatregelen
 
 
 Endogeen
 
 
 Endogeen in %
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
							 (kasbasis)
 
 
 
 
 69.899
 
 
 
 
 3.170
 
 
 
 
 1.040
 
 
 
 
 1,5%
 
 
 
 
 74.109
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2.236
 
 
 0
 
 
 118
 
 
 5,3%
 
 
 2.354
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 43.148
 
 
 167
 
 
 760
 
 
 1,8%
 
 
 44.076
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1.186
 
 
 15
 
 
 – 54
 
 
 – 4,6%
 
 
 1.147
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.174
 
 
 380
 
 
 80
 
 
 0,7%
 
 
 11.634
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 3.172
 
 
 224
 
 
 12
 
 
 0,4%
 
 
 3.407
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3.517
 
 
 176
 
 
 55
 
 
 1,6%
 
 
 3.748
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4.594
 
 
 39
 
 
 67
 
 
 1,5%
 
 
 4.700
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 153
 
 
 54
 
 
 – 1
 
 
 – 1,0%
 
 
 206
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 133
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 2,6%
 
 
 136
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 50
 
 
 1.115
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 1.165
 
 
 
 
 Bankbelasting (inclusief resolutieheffing in 2014)
 
 
 536
 
 
 1.000
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 1.536
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies
							 volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 102.744
 
 
 
 
 3.548
 
 
 
 
 766
 
 
 
 
 0,7%
 
 
 
 
 107.058
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 92.319
 
 
 2.399
 
 
 172
 
 
 0,2%
 
 
 94.890
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 6.220
 
 
 491
 
 
 568
 
 
 – 9,1%
 
 
 – 5.161
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2.390
 
 
 0
 
 
 46
 
 
 1,9%
 
 
 2.436
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 446
 
 
 0
 
 
 4
 
 
 1,0%
 
 
 451
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 12.275
 
 
 653
 
 
 – 39
 
 
 – 0,3%
 
 
 12.888
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1.533
 
 
 5
 
 
 15
 
 
 1,0%
 
 
 1.553
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige belastingontvangsten
 
 
 163
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 1,5%
 
 
 166
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies
							 volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 172.807
 
 
 
 
 6.719
 
 
 
 
 1.808
 
 
 
 
 1,0%
 
 
 
 
 181.333
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiting op EMU-basis
 
 
 627
 
 
 
 – 307
 
 
 
 320
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies
							 volksverzekeringen (EMU-basis)
 
 
 
 173.433
 
 
 6.719
 
 
 1.500
 
 
 
 0,9%
 
 
 
 181.652
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies
							 werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 52.325
 
 
 
 
 2.555
 
 
 
 
 684
 
 
 
 
 1,3%
 
 
 
 
 55.564
 
 
 
 
 
 
 wv zorgpremies
 
 
 37.471
 
 
 – 1.320
 
 
 685
 
 
 1,8%
 
 
 36.836
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en
							 premieontvangsten (EMU-basis)
 
 
 
 
 225.758
 
 
 
 
 9.274
 
 
 
 
 2.184
 
 
 
 
 1,0%
 
 
 
 
 237.216
 
 
 
 
 
 
 In 2014 bedragen de totale ontvangsten op EMU-basis naar
				 verwachting 237,2 miljard. Ten opzichte van de meest actuele raming van de
				 inkomsten in 2013 is dit een toename van 11,5 miljard euro. Deze ontwikkeling
				 is voor 9,3 miljard euro het gevolg van beleidsmaatregelen. Dit betreft zowel
				 beleid van dit kabinet als het beleid van vorige kabinetten. De verwachte
				 endogene groei van de belasting- en premieontvangsten in 2014 bedraagt 2,2
				 miljard euro (1,0 procent). In de volgende paragrafen wordt hier nader op
				 ingegaan. In de internetbijlage van deze Miljoenennota staat een uitgebreidere
				 toelichting voor de grootste belastingsoorten (www.rijksbegroting.nl).
 
 
 2.3.1
 Endogene ontwikkeling belasting- en premieontvangsten
						2014
 
 De endogene toename van de ontvangsten volgt uit de
					 economische indicatoren zoals deze geraamd zijn in de Macro Economische
					 Verkenning 2014. Voor 2014 verwacht het Centraal Planbureau (CPB) een
					 waardeontwikkeling van het bbp van 1,9 procent. De endogene groei van de totale
					 belasting- en premieontvangsten bedraagt in 2014 naar verwachting 1,0 procent.
					 Hoewel weer sprake is van een groei van de inkomsten in 2014, blijft deze ook
					 in 2014 achter bij de waardeontwikkeling van het bbp. Voor de ontwikkeling van
					 de belasting- en premieontvangsten is – zoals in hoofdstuk 3 is toegelicht
					 – vooral van belang hoe de economische groei is samengesteld, elke
					 belastingsoort kent immers een eigen grondslag. De verschillende
					 belastinggrondslagen zijn elk op een andere wijze gerelateerd aan de onderdelen
					 van het bbp, waardoor de ontwikkeling als gevolg van de economische groei per
					 belastingsoort kan verschillen.
 
 De endogene groei van de inkomsten uit de indirecte
						belastingen in 2014 bedraagt 1,5 procent. Deze ontwikkeling hangt vooral af van
						de btw-ontvangsten, verreweg de grootste post bij de indirecte belastingen.
						Deze btw-ontvangsten worden met name bepaald door de consumptieve bestedingen,
						investeringen in woningen en overheidsinvesteringen. De (waarde) van de
						particuliere consumptie kent in 2014 een matige groei van 1,0 procent. De
						ontwikkeling hiervan blijft in 2014 nog achter bij de totale economische groei.
						Dankzij een sterkere groei van de investeringen in woningen en de
						overheidsinvesteringen met respectievelijk 3,0 en 3,1 procent, komt de groei
						van de btw-ontvangsten naar verwachting uit op 1,8 procent.
 Verder komen de bpm-ontvangsten in 2014 naar verwachting
						4,6 procent lager uit dan in 2013. De bpm-ontvangsten worden bepaald door het
						aantal autoverkopen en het aandeel van kleinere en/of zuinigere auto’s
						daarin. Daarnaast kennen de ontvangsten uit de accijnzen in 2014 een zeer
						bescheiden ontwikkeling van 0,7 procent. Ten slotte wordt voor 2014 een
						ontwikkeling van 0,4 procent van de ontvangsten uit de belastingen van
						rechtsverkeer verwacht. Dit is het samengestelde effect van een toename van de
						ontvangsten uit de assurantiebelasting (1,0 procent) en een daling van de
						ontvangsten uit de overdrachtsbelasting (– 1,1) procent. Deze daling wordt
						met name veroorzaakt door lagere verkoopprijzen van (tweedehands) woningen in
						2014.
 
 
 De endogene ontwikkeling van de directe belastingen
						bedraagt 0,7 procent in 2014. De qua omvang belangrijkste post daarbinnen
						betreft de loon- en inkomensheffing.2De loonheffing is een voorheffing van de
						 inkomensheffing, particulieren dragen maandelijks loonbelasting af op basis van
						 hun inkomen uit arbeid. Op basis van de belastingaangifte na afloop van het
						 jaar wordt bepaald hoeveel belasting in totaal verschuldigd is. Bij de
						 inkomensheffing voor particulieren hebben de ontvangsten dan ook betrekking op
						 bijtel- en aftrekposten en heffingskortingen die niet via de loonheffing zijn
						 verrekend. Bij de zelfstandigen wordt de ontwikkeling van de inkomensheffing
						 daarnaast ook bepaald door de winstontwikkeling. Voor de
						groei daarvan zijn vooral macro-economische indicatoren als de
						loonontwikkeling, de werkgelegenheid en de ontwikkeling van winsten van
						zelfstandigen van belang. De ontwikkeling van de grondslag van de loon- en
						inkomensheffing wordt daarnaast met name bepaald door de ontwikkeling van de
						hypotheekrenteaftrek en pensioenpremies. De negatieve ontwikkeling van de
						werkgelegenheid (– 0,8 procent) wordt gemitigeerd door een positieve
						loonontwikkeling bij bedrijven (1,2 procent). Per saldo resteert een beperkte
						groei van de ontvangsten uit de loonheffing van 0,2 procent. De ontvangsten uit
						de inkomensheffing nemen in 2014 vooral toe door een daling van de omvang van
						de hypotheekrenteaftrek.
 Ten slotte is de ontwikkeling van de vpb-ontvangsten in
						absolute termen nihil. Hoewel in 2014 weer sprake is van een positieve
						winstverwachting, drukken verrekenbare verliezen uit het verleden de
						vpb-ontvangsten
 
 
 
 
 2.3.2
 Het effect van beleidsmaatregelen op de belasting- en
						premieontvangsten
 
 In 2014 is het effect van beleidsmaatregelen op de belasting-
					 en premieontvangsten 9,3 miljard euro. In tabel 2.3.1 wordt het effect van de
					 beleidsmaatregelen (oftewel de autonome mutatie) op de ontvangsten in 2014 per
					 belastingsoort getoond. Dit is zowel beleid van vorige kabinetten met in 2014
					 nog een op- of neerwaarts effect op de inkomsten ten opzichte van 2013 als
					 beleid van het huidige kabinet.
 Een belangrijke beleidsmatige mutatie bij de indirecte
					 belastingen is de verhuurderheffing met 1,1 miljard euro. De beleidsmatige
					 groei van de ontvangsten uit de bankbelasting in 2014 betreft de eenmalige
					 resolutieheffing vanwege de nationalisatie van SNS REAAL. Hoewel de
					 resolutieheffing een geheel andere grondslag kent dan de bankbelasting is de
					 opbrengst van de resolutieheffing vanwege het eenmalige karakter ervan uit
					 praktisch oogpunt in tabel 2.3.1 meegenomen in de opbrengsten van de
					 bankbelasting van 2014. Diverse accijnsverhogingen leiden tot 0,4 miljard euro
					 hogere ontvangsten in 2014. Ten slotte zorgen onder andere het aanpassen van de
					 motorrijtuigenbelasting voor oldtimers en de verhoging van het tarief van de
					 assurantiebelasting (onderdeel van de belastingen van rechtsverkeer) voor
					 hogere ontvangsten bij de betreffende belastingsoorten.
 
 De in omvang belangrijke autonome mutaties bij de directe
						belastingen vinden plaats bij de loon- en inkomensheffing en de
						vennootschapsbelasting. De autonome mutatie bij de loon- en inkomensheffing van
						in totaal 2,4 miljard euro is het resultaat van plussen en minnen. Maatregelen
						als het bevriezen van belastingschijven en heffingskortingen, de tijdelijke
						werkgeversheffing voor hoge inkomens en het aanpassen van de fiscale
						behandeling van stamrechten leiden tot hogere ontvangsten. Daar staan lagere
						ontvangsten tegenover, met name als gevolg van het verhogen van de
						arbeidskorting.
 Bij de vennootschapsbelasting leiden beleidsmaatregelen tot
						0,7 miljard euro hogere ontvangsten in 2014. Dit betreft grotendeels het
						aflopen van liquiditeitsverruimende crisismaatregelen voor bedrijven uit de
						jaren 2009, 2010 en 2011 (0,6 miljard euro).
 
 Beleid met betrekking tot de premies werknemersverzekeringen
					 (waaronder de zorgpremies) zorgt voor 2,6 miljard euro hogere ontvangsten in
					 2014. Dit is een saldo van lagere zorgpremies en hogere premies werkloosheids-
					 en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. Een belangrijke maatregel betreft de
					 verhoging van de WW-premie (1,3 miljard euro) in het kader van de hervorming
					 van de WW en het ontslagrecht. Daarnaast nemen de sectorfondspremies toe, mede
					 als gevolg van het inhalen van fondstekorten door de toegenomen
					 WW-uitgaven.
 
 Tabel 2.3.2 Budgettair effect van belasting- en
						premiemaatregelen 2014 (in miljoenen euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen en premies kas
 
 
 Belastingen en premies op transactiebasis
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 
 
 Zorgpremies
 
 
 – 1.320
 
 
 – 1.320
 
 
 – 1.320
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.012
 
 
 
 
 Inkomensbeleid
 
 
 – 1.017
 
 
 – 1.239
 
 
 – 1.439
 
 
 
 
 Sectorfondspremies en sociale premies
 
 
 3.875
 
 
 3.875
 
 
 3.875
 
 
 
 
 Liquiditeitsverruiming
 
 
 751
 
 
 665
 
 
 57
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 1.115
 
 
 1.115
 
 
 1.115
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 434
 
 
 402
 
 
 402
 
 
 
 
 Afschaffen WVA en aftrek specifieke zorgkosten
 
 
 413
 
 
 859
 
 
 859
 
 
 
 
 Versterking toezicht belastingdienst
 
 
 268
 
 
 268
 
 
 0
 
 
 
 
 Resolutieheffing
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 0
 
 
 
 
 Fiscale behandeling stamrechten
 
 
 1.859
 
 
 2.065
 
 
 420
 
 
 
 
 Heffing hoge inkomens en bevriezen belastingschijven
								en heffingskortingen
 
 
 1.383
 
 
 1.481
 
 
 1.481
 
 
 
 
 Afschaffen PBO's
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 215
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 
 
 OPL
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 153
 
 
 
 
 overig
 
 
 514
 
 
 485
 
 
 694
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 9.274
 
 
 
 
 9.656
 
 
 
 
 6.888
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2.3.2 geeft een overzicht van het budgettaire beslag
					 van beleidsmaatregelen op zowel kas- als transactiebasis en tevens het effect
					 daarvan op de lastenontwikkeling in 2014. Het verschil tussen het totale effect
					 van het beleid op de ontvangsten en de lastenontwikkeling wordt veroorzaakt
					 doordat sommige maatregelen wel gevolgen hebben voor de inkomsten maar niet
					 relevant zijn voor de lastenontwikkeling. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de
					 resolutieheffing vanwege de nationalisatie van SNS REAAL en de versterking van
					 toezicht bij de Belastingdienst. Daar staat tegenover dat de zorgtoeslag
					 vanwege de directe koppeling met de nominale premie wel relevant is voor de
					 lastenontwikkeling, terwijl dit geen belasting- en premieontvangsten betreft.
					 Hetzelfde geldt voor de SDE+ en de lasten voor de lokale overheden (OPL). Deze
					 zijn wel relevant voor de lastenontwikkeling, maar niet voor de belasting- en
					 premieontvangsten Rijk. Daarnaast zijn er ook verschillen tussen het
					 transactiemoment van belasting- en premieontvangsten en het moment waarop de
					 betreffende belasting of premie daadwerkelijk in kas wordt ontvangen.
 
 
 
 
 2.4
 Meerjarige ontvangstenraming
 
 De ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten voor de
				 periode 2013–2017 is weergegeven in tabel 2.4.1. De ramingen voor 2013 en
				 2014 zijn in voorgaande paragrafen toegelicht.
 
 Tabel 2.4.1. Meerjarige belasting- en premieraming op
					 EMU-basis (in miljarden euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op
							 EMU-basis
 
 
 225,8
 
 
 237,2
 
 
 245,4
 
 
 251,2
 
 
 257,2
 
 
 
 
 
 wv belastingen op kasbasis
 
 
 131,1
 
 
 136,8
 
 
 141,4
 
 
 147,8
 
 
 154,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.5
 De belastingraming 2013–2014
 
 Tabel 2.5.1 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van
				 de belasting- en premieontvangsten 2013 en 2014 op kasbasis en de aansluiting
				 naar EMU-basis.
 
 Tabel 2.5.1. Overzicht van belasting- en premieontvangsten
					 2013–2014 (in miljoenen euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2013
 
 
 Ontwerpbegroting 2014
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 69.899
 
 
 
 
 74.109
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2.236
 
 
 2.354
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 43.148
 
 
 44.076
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1.186
 
 
 1.147
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11.174
 
 
 11.634
 
 
 
 
 – Accijns van lichte olie
 
 
 3.915
 
 
 3.972
 
 
 
 
 – Accijns van minerale oliën, anders dan lichte
							 olie
 
 
 3.837
 
 
 4.190
 
 
 
 
 – Tabaksaccijns
 
 
 2.353
 
 
 2.354
 
 
 
 
 – Alcoholaccijns
 
 
 328
 
 
 341
 
 
 
 
 – Bieraccijns
 
 
 406
 
 
 422
 
 
 
 
 – Wijnaccijns
 
 
 336
 
 
 356
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 3.172
 
 
 3.407
 
 
 
 
 – Overdrachtsbelasting
 
 
 937
 
 
 888
 
 
 
 
 – Assurantiebelasting
 
 
 2.234
 
 
 2.519
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3.517
 
 
 3.748
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4.594
 
 
 4.700
 
 
 
 
 – Energiebelasting
 
 
 4.355
 
 
 4.371
 
 
 
 
 – Waterbelasting
 
 
 126
 
 
 125
 
 
 
 
 – Brandstoffenheffingen
 
 
 113
 
 
 204
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a.
 
 
 153
 
 
 206
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 133
 
 
 136
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 50
 
 
 1.165
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 536
 
 
 1.536
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen
 
 
 
 
 61.007
 
 
 
 
 62.496
 
 
 
 
 
 Inkomstenbelasting kas
 
 
 – 487
 
 
 – 835
 
 
 
 
 Loonbelasting kas
 
 
 44.849
 
 
 46.004
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2.390
 
 
 2.436
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 446
 
 
 451
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 12.275
 
 
 12.888
 
 
 
 
 – Gassector kas
 
 
 1.800
 
 
 1.550
 
 
 
 
 – Niet-gassector kas
 
 
 10.475
 
 
 11.338
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1.533
 
 
 1.553
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige Belastingontvangsten
 
 
 163
 
 
 166
 
 
 
 
 
 wv Belasting- en premieontvangsten Caribisch
							 Nederland
 
 
 107
 
 
 109
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen
 
 
 
 
 131.069
 
 
 
 
 136.771
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies volksverzekeringen kas
 
 
 41.738
 
 
 44.562
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 52.325
 
 
 55.564
 
 
 
 
 
 wv zorgpremies
 
 
 37.471
 
 
 36.836
 
 
 
 
 Aansluiting naar EMU-basis
 
 
 627
 
 
 320
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en
							 premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 
 
 225.758
 
 
 
 
 237.216
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo
 
 3
 EMU-saldo
 
 De collectieve uitgaven bestaan uit de begrotingsgefinancierde
				uitgaven van het Rijk, de premiegefinancierde uitgaven van de sociale fondsen
				en de uitgaven van de decentrale overheden. Hetzelfde geldt voor de collectieve
				inkomsten. Omdat zowel de inkomsten als de uitgaven op de verschillende
				begrotingen op kasbasis worden gerapporteerd, moet gecorrigeerd worden voor
				kas-transverschillen (ktv’s), aangezien het EMU-saldo een begrip op
				transbasis is. Daarnaast tellen financiële transacties niet mee in het
				EMU-saldo, maar alleen in de EMU-schuld. De ramingen voor 2013 en 2014 zijn
				gebaseerd op de MEV 2014 van het CPB. De ramingen voor 2015 tot en met 2017
				zijn technische extrapolaties op basis van de MLT 2012–2017 en de MEV
				2014.
 Om dubbeltellingen te voorkomen, moeten de onderlinge betalingen
				van het totaal worden afgetrokken (zowel bij de collectieve uitgaven als bij de
				collectieve inkomsten). Een voorbeeld van een onderlinge betaling van het Rijk
				aan de lokale overheden is de wet werk en bijstand (WWB). Het Rijk neemt dit op
				als een uitgave, terwijl de decentrale overheden dit als inkomsten boeken,
				waarmee zij op hun beurt uitgaven bekostigen. Om uitgaven niet twee keer mee te
				nemen, wordt hiervoor gecorrigeerd in de vorm van een consolidatiepost.
 
 Tabel 3.1 EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten Rijk
 
 
 155.562
 
 
 163.658
 
 
 161.438
 
 
 167.395
 
 
 172.899
 
 
 179.123
 
 
 
 
 
 w.v. belastingontvangsten
 
 
 127.861
 
 
 131.069
 
 
 136.772
 
 
 141.390
 
 
 147.760
 
 
 154.865
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 w.v. niet-belastingontvangsten
 
 
 30.694
 
 
 35.379
 
 
 29.416
 
 
 28.459
 
 
 26.765
 
 
 26.008
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 w.v. ktv's en financiële transacties
 
 
 – 2.992
 
 
 – 2.790
 
 
 – 4.749
 
 
 – 2.454
 
 
 – 1.625
 
 
 – 1.750
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Inkomsten sociale fondsen
 
 
 111.863
 
 
 108.781
 
 
 117.664
 
 
 125.158
 
 
 125.240
 
 
 124.838
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Inkomsten decentrale overheden
 
 
 93.813
 
 
 92.790
 
 
 94.993
 
 
 96.884
 
 
 98.937
 
 
 100.991
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen
 
 
 – 18.918
 
 
 – 14.292
 
 
 – 17.292
 
 
 – 21.280
 
 
 – 21.615
 
 
 – 21.841
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan decentrale overheden
 
 
 – 68.842
 
 
 – 68.111
 
 
 – 70.060
 
 
 – 72.008
 
 
 – 73.957
 
 
 – 75.906
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Inkomsten collectieve
						 sector
 
 
 
 
 273.478
 
 
 
 
 282.825
 
 
 
 
 286.744
 
 
 
 
 296.149
 
 
 
 
 301.505
 
 
 
 
 307.205
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven Rijk
 
 
 174.349
 
 
 169.860
 
 
 173.163
 
 
 177.084
 
 
 179.298
 
 
 182.371
 
 
 
 
 
 w.v. uitgaven
 
 
 186.077
 
 
 187.309
 
 
 182.049
 
 
 184.571
 
 
 190.474
 
 
 196.459
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 w.v. ktv's en financiële transacties
 
 
 – 11.728
 
 
 – 17.448
 
 
 – 8.887
 
 
 – 7.487
 
 
 – 11.176
 
 
 – 14.088
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 114.910
 
 
 119.099
 
 
 123.842
 
 
 130.957
 
 
 134.094
 
 
 136.449
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Uitgaven decentrale overheden
 
 
 96.302
 
 
 95.279
 
 
 97.032
 
 
 98.785
 
 
 100.538
 
 
 102.292
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen
 
 
 – 18.918
 
 
 – 14.292
 
 
 – 17.292
 
 
 – 21.280
 
 
 – 21.615
 
 
 – 21.841
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan decentrale overheden
 
 
 – 68.842
 
 
 – 68.111
 
 
 – 70.060
 
 
 – 72.008
 
 
 – 73.957
 
 
 – 75.906
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Uitgaven collectieve
						 sector
 
 
 
 
 297.800
 
 
 
 
 301.835
 
 
 
 
 306.686
 
 
 
 
 313.538
 
 
 
 
 318.359
 
 
 
 
 323.365
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve
						 sector
 
 
 
 
 – 24.323
 
 
 
 
 – 19.010
 
 
 
 
 – 19.942
 
 
 
 
 – 17.389
 
 
 
 
 – 16.854
 
 
 
 
 – 16.160
 
 
 
 
 
 
 Bruto binnenlands product (in miljarden euro)
 
 
 599
 
 
 602
 
 
 613
 
 
 628
 
 
 643
 
 
 660
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in
						 procenten bbp)
 
 
 
 
 – 4,1%
 
 
 
 
 – 3,2%
 
 
 
 
 – 3,3%
 
 
 
 
 – 2,8%
 
 
 
 
 – 2,6%
 
 
 
 
 – 2,4%
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.2 bevat de EMU-saldi van de drie samenstellende delen van
				de collectieve sector. Deze saldi kunnen ook worden berekend door in tabel 3.1
				de uitgaven van de inkomsten af te trekken per overheidslaag.
 
 Tabel 3.2 Opbouw EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 – 18.787
 
 
 – 6.202
 
 
 – 11.725
 
 
 – 9.689
 
 
 – 6.399
 
 
 – 3.248
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 – 3.047
 
 
 – 10.318
 
 
 – 6.179
 
 
 – 5.799
 
 
 – 8.854
 
 
 – 11.611
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 – 2.489
 
 
 – 2.489
 
 
 – 2.039
 
 
 – 1.901
 
 
 – 1.601
 
 
 – 1.301
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve
						 sector
 
 
 
 
 – 24.323
 
 
 
 
 – 19.010
 
 
 
 
 – 19.942
 
 
 
 
 – 17.388
 
 
 
 
 – 16.854
 
 
 
 
 – 16.160
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in
						 procenten bbp)
 
 
 
 
 – 4,1%
 
 
 
 
 – 3,2%
 
 
 
 
 – 3,3%
 
 
 
 
 – 2,8%
 
 
 
 
 – 2,6%
 
 
 
 
 – 2,4%
 
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 3.3 tot en met 3.5 wordt per overheidslaag een
				onderbouwing voor het betreffende EMU-saldo gegeven.
 
 Tabel 3.3 EMU-saldo Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Belastingontvangsten
 
 
 127.861
 
 
 131.069
 
 
 136.772
 
 
 141.390
 
 
 147.760
 
 
 154.865
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 Af: Netto rijksuitgaven op kasbasis
 
 
 155.383
 
 
 151.930
 
 
 152.634
 
 
 156.112
 
 
 163.709
 
 
 170.452
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 Bij: Ktv's en financiële transacties
 
 
 8.736
 
 
 14.658
 
 
 4.138
 
 
 5.033
 
 
 9.551
 
 
 12.338
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 
 
 – 18.787
 
 
 
 
 – 6.202
 
 
 
 
 – 11.725
 
 
 
 
 – 9.689
 
 
 
 
 – 6.399
 
 
 
 
 – 3.248
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.4 EMU-saldo sociale fondsen (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Premie-inkomsten
 
 
 92.943
 
 
 94.462
 
 
 100.290
 
 
 103.608
 
 
 103.097
 
 
 102.062
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 18.919
 
 
 14.319
 
 
 17.374
 
 
 21.550
 
 
 22.144
 
 
 22.776
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten sociale
						 fondsen
 
 
 
 
 111.863
 
 
 
 
 108.781
 
 
 
 
 117.664
 
 
 
 
 125.158
 
 
 
 
 125.240
 
 
 
 
 124.838
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven SZA
 
 
 50.591
 
 
 53.788
 
 
 56.513
 
 
 62.091
 
 
 62.989
 
 
 63.286
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 60.586
 
 
 63.339
 
 
 65.605
 
 
 66.779
 
 
 68.772
 
 
 70.437
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 Rente-uitgaven
 
 
 1
 
 
 26
 
 
 82
 
 
 271
 
 
 529
 
 
 935
 
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 3.247
 
 
 2.269
 
 
 2.037
 
 
 2.277
 
 
 2.313
 
 
 2.348
 
 
 
 
 
 Eigenrisicodragers WGA/ZW
 
 
 – 8
 
 
 – 323
 
 
 – 395
 
 
 – 461
 
 
 – 508
 
 
 – 558
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 493
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 
 
 114.910
 
 
 
 
 119.099
 
 
 
 
 123.842
 
 
 
 
 130.957
 
 
 
 
 134.094
 
 
 
 
 136.449
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale
						 fondsen
 
 
 
 
 – 3.047
 
 
 
 
 – 10.318
 
 
 
 
 – 6.179
 
 
 
 
 – 5.799
 
 
 
 
 – 8.854
 
 
 
 
 – 11.611
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.5 EMU-saldo decentrale overheden (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Belastinginkomsten
 
 
 8.978
 
 
 8.923
 
 
 9.140
 
 
 9.357
 
 
 9.574
 
 
 9.791
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 68.842
 
 
 68.111
 
 
 70.060
 
 
 72.008
 
 
 73.957
 
 
 75.906
 
 
 
 
 Overige inkomsten
 
 
 15.993
 
 
 15.756
 
 
 15.793
 
 
 15.519
 
 
 15.406
 
 
 15.294
 
 
 
 
 
 Inkomsten decentrale
						 overheden
 
 
 
 
 93.813
 
 
 
 
 92.790
 
 
 
 
 94.993
 
 
 
 
 96.884
 
 
 
 
 98.937
 
 
 
 
 100.991
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven decentrale
						 overheden
 
 
 
 
 96.302
 
 
 
 
 95.279
 
 
 
 
 97.032
 
 
 
 
 98.785
 
 
 
 
 100.538
 
 
 
 
 102.292
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale
						 overheden
 
 
 
 
 – 2.489
 
 
 
 
 – 2.489
 
 
 
 
 – 2.039
 
 
 
 
 – 1.901
 
 
 
 
 – 1.601
 
 
 
 
 – 1.301
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.6 Historisch overzicht EMU-saldo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo (in miljarden euro)
 
 
 – 1,1
 
 
 – 9,7
 
 
 – 14,9
 
 
 – 8,6
 
 
 – 1,4
 
 
 2,9
 
 
 1,0
 
 
 3,1
 
 
 – 32,1
 
 
 – 30,1
 
 
 – 26,0
 
 
 – 24,3
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 448
 
 
 465
 
 
 477
 
 
 491
 
 
 513
 
 
 540
 
 
 572
 
 
 594
 
 
 573
 
 
 587
 
 
 599
 
 
 599
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 – 0,2
 
 
 – 2,1
 
 
 – 3,1
 
 
 – 1,7
 
 
 – 0,3
 
 
 0,5
 
 
 0,2
 
 
 0,5
 
 
 – 5,6
 
 
 – 5,1
 
 
 – 4,3
 
 
 – 4,1
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld
 
 4
 EMU-schuld
 
 
 Tabel 4.1 Financieringsbehoefte Rijk (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort Rijk
 
 
 
 
 – 18.787
 
 
 
 
 – 6.202
 
 
 
 
 – 11.725
 
 
 
 
 – 9.689
 
 
 
 
 – 6.399
 
 
 
 
 – 3.248
 
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 Bij: Ktv's en financiële transacties
 
 
 8.736
 
 
 14.658
 
 
 4.138
 
 
 5.033
 
 
 9.551
 
 
 12.338
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Bij: Overbruggingskrediet FBN/ABN
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 200
 
 
 – 150
 
 
 – 950
 
 
 – 1.650
 
 
 
 
 
 Bij: Derdenrekening
 
 
 759
 
 
 466
 
 
 268
 
 
 79
 
 
 – 86
 
 
 – 2
 
 
 
 
 
 
 Feitelijk financieringstekort Rijk
						 op kasbasis
 
 
 
 
 – 28.282
 
 
 
 
 – 21.327
 
 
 
 
 – 15.930
 
 
 
 
 – 14.651
 
 
 
 
 – 14.914
 
 
 
 
 – 13.934
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.2 Opbouw EMU-schuld collectieve sector (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld primo
 
 
 
 
 393.671
 
 
 
 
 427.106
 
 
 
 
 451.024
 
 
 
 
 466.290
 
 
 
 
 479.788
 
 
 
 
 493.177
 
 
 
 
 
 
 Financieringssaldo Rijk
 
 
 28.282
 
 
 21.327
 
 
 15.930
 
 
 14.651
 
 
 14.914
 
 
 13.934
 
 
 zie tabel 4.1
 
 
 
 
 EMU-saldo decentrale overheden
 
 
 2.489
 
 
 2.489
 
 
 2.039
 
 
 1.901
 
 
 1.601
 
 
 1.301
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 ING back-up faciliteit
 
 
 – 2.554
 
 
 – 1.594
 
 
 – 1.349
 
 
 – 1.053
 
 
 – 1.126
 
 
 – 981
 
 
 
 
 
 EFSF
 
 
 7.600
 
 
 2.296
 
 
 646
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Schatkistbankieren
 
 
 0
 
 
 – 5.600
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 
 
 
 Kapitaalverstrekking SNS REAAL
 
 
 0
 
 
 5.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 – 2.382
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld ultimo
 
 
 
 
 427.106
 
 
 
 
 451.024
 
 
 
 
 466.290
 
 
 
 
 479.788
 
 
 
 
 493.177
 
 
 
 
 505.431
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote (in procenten
						 bbp)
 
 
 
 
 71,3%
 
 
 
 
 75,0%
 
 
 
 
 76,1%
 
 
 
 
 76,5%
 
 
 
 
 76,7%
 
 
 
 
 76,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.3 Opbouw EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote primo
 
 
 
 
 65,7%
 
 
 
 
 71,3%
 
 
 
 
 75,0%
 
 
 
 
 76,1%
 
 
 
 
 76,5%
 
 
 
 
 76,7%
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort collectieve sector1De rente-uitgaven en de dividendontvangsten als
							 gevolg van de interventies in de financiële sector lopen mee in het totale
							 EMU-saldo.
 
 
 4,1%
 
 
 3,2%
 
 
 3,3%
 
 
 2,8%
 
 
 2,6%
 
 
 2,4%
 
 
 zie tabel 3.2
 
 
 
 
 Financiële en Europese interventies
 
 
 0,8%
 
 
 0,6%
 
 
 – 0,6%
 
 
 – 0,6%
 
 
 – 0,4%
 
 
 – 0,5%
 
 
 
 
 
 Overige financiële transacties
 
 
 0,7%
 
 
 0,2%
 
 
 – 0,2%
 
 
 0,0%
 
 
 – 0,1%
 
 
 – 0,1%
 
 
 
 
 
 Noemereffect bbp
 
 
 0,0%
 
 
 – 0,3%
 
 
 – 1,4%
 
 
 – 1,8%
 
 
 – 1,8%
 
 
 – 2,0%
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote ultimo
 
 
 
 
 71,3%
 
 
 
 
 75,0%
 
 
 
 
 76,1%
 
 
 
 
 76,5%
 
 
 
 
 76,7%
 
 
 
 
 76,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.4 Historisch overzicht EMU-schuld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld (in miljarden euro)
 
 
 227
 
 
 235
 
 
 248
 
 
 258
 
 
 266
 
 
 256
 
 
 259
 
 
 348
 
 
 348
 
 
 372
 
 
 393
 
 
 427
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 448
 
 
 465
 
 
 477
 
 
 491
 
 
 513
 
 
 540
 
 
 572
 
 
 594
 
 
 573
 
 
 589
 
 
 599
 
 
 599
 
 
 
 
 EMU-schuld collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 50,7
 
 
 50,5
 
 
 52,0
 
 
 52,4
 
 
 51,8
 
 
 47,4
 
 
 45,3
 
 
 58,5
 
 
 60,8
 
 
 63,4
 
 
 65,7
 
 
 71,3
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomstenbeperkende regelingen en
				belastinguitgaven
 
 5
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 
 
 5.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat een overzicht van de inkomstenbeperkende
				 regelingen en de belastinguitgaven in de Nederlandse fiscale wetgeving.
 Inkomstenbeperkende regelingen zijn regelingen die de te
				 betalen inkomstenbelasting beperken, maar wel onderdeel zijn van de primaire
				 heffingstructuur. Ze vormen nadere bepalingen voor de draagkracht, die als
				 maatstaf dient voor de inkomstenbelasting. Er zijn vele voorbeelden van
				 regelingen die als nadere (inperkende) afbakening van de grondslag kunnen
				 worden beschouwd. In de begrotingsregels 2013–2017 is afgesproken dat in de
				 Miljoenennota bij de inkomstenbeperkende regelingen alleen het budgettaire
				 beslag van de fiscale behandeling van de eigen woning en de pensioenen wordt
				 opgenomen3Kamerstuk II,
					 33 400, nr.
					 18.. Dit zijn de belangrijkste inkomstenbeperkende
				 regelingen.
 Onder een belastinguitgave (in enge zin) wordt verstaan een
				 overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van
				 belastingontvangsten, die voorvloeit uit een voorziening in de wet voor zover
				 die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingstructuur van
				 de wet. De budgettaire gevolgen van fiscale maatregelen vanaf 2014 en verdere
				 jaren in de sfeer van zowel de inkomstenbeperkende regelingen als de
				 belastinguitgaven worden weergegeven in tabel 5.2.1. De budgettaire overzichten
				 van de inkomstenbeperkende regelingen en de belastinguitgaven zijn opgenomen in
				 de tabellen 5.3.1 tot en met 5.3.3. De toelichting op de afzonderlijke
				 belastinguitgaven – onder meer bestaande uit een beschrijving van de regeling
				 en een weergave van de doelstelling, het verantwoordelijke ministerie, een
				 verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluaties en een programmering van
				 evaluaties voor toekomstige jaren – is als internetbijlage beschikbaar op
				 www.rijksbegroting.nl.
 In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op de evaluaties van
				 belastinguitgaven. In paragraaf 5.5 wordt aandacht besteed aan de
				 ramingbijstellingen voor 2014 ten opzichte van de ramingen zoals opgenomen in
				 de Startnota4Kamerstuk II,
					 33 400, nr.
					 18.. Deze paragraaf is een uitvloeisel van de
				 afspraak van de begrotingsregels 2013–2017 dat het budgettaire beslag van de
				 belastinguitgaven in enge zin dient te worden afgezet tegen de aan het begin
				 van de kabinetsperiode verwachte ontwikkeling.
 
 
 
 5.2
 Maatregelen inkomstenbeperkende regelingen en
					 belastinguitgaven per 2014
 
 Tabel 5.2.1 bevat een overzicht van de maatregelen op het
				 gebied van de inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2014,
				 zoals opgenomen in het Belastingplan 2014 en de Overige Fiscale Maatregelen
				 2014. Voor een inhoudelijke uitleg van de maatregelen wordt verwezen naar deze
				 wetsvoorstellen.
 
 Tabel 5.2.1 Maatregelen per 2014, budgettair belang
					 2014–2017 op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)1<<+>> = opbrengst; <<->> =
						derving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Aftrekbeperking hypotheekrente 4e schijf
 
 
 45
 
 
 89
 
 
 133
 
 
 175
 
 
 
 
 Totaal inkomstenbeperkende regelingen
 
 
 45
 
 
 89
 
 
 133
 
 
 175
 
 
 
 
 Afdrachtsvermindering onderwijs
 
 
 409
 
 
 414
 
 
 423
 
 
 426
 
 
 
 
 MRB voor oldtimers
 
 
 156
 
 
 155
 
 
 154
 
 
 153
 
 
 
 
 Overgangsrecht MRB voor oldtimers
 
 
 – 33
 
 
 – 32
 
 
 – 30
 
 
 – 29
 
 
 
 
 Fiscale innovatieregelingen (WBSO, RDA, EIA, MIA
							 VAMIL)
 
 
 168
 
 
 260
 
 
 260
 
 
 275
 
 
 
 
 Tijdelijke herinvoering willekeurige afschrijving
 
 
 – 57
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Versobering zelfstandigenaftrek en startersaftrek
 
 
 255
 
 
 255
 
 
 255
 
 
 255
 
 
 
 
 Aftrek scholingsuitgaven ivm invoering leenstelsel
 
 
 – 7
 
 
 – 1
 
 
 14
 
 
 18
 
 
 
 
 Afschaffen ouderschapsverlofkorting
 
 
 –
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 
 
 Energie-investeringsaftrek toespitsen op energie
							 besparing
 
 
 40
 
 
 45
 
 
 50
 
 
 50
 
 
 
 
 Verlaagd tarief lokaal opgewekte duurzame energie
 
 
 3
 
 
 – 8
 
 
 – 14
 
 
 – 25
 
 
 
 
 Totaal belastinguitgaven
 
 
 928
 
 
 1.179
 
 
 1.203
 
 
 1.214
 
 
 
 
 
 Horizonbepaling
 In 2011 is een begin gemaakt met het opnemen van een
				 horizonbepaling bij belastinguitgaven. De horizonbepaling dwingt om (opnieuw)
				 de afweging te maken of aan de belastinguitgave (opnieuw) prioriteit wordt
				 gegeven. Daarvoor is tenminste een evaluatie nodig die aantoont dat de regeling
				 doelmatig en effectief is. Als een positieve evaluatie ontbreekt, vervalt de
				 regeling automatisch.
 Als een belastinguitgave nieuw wordt geïntroduceerd of een
				 bestaande belastinguitgave wordt geëvalueerd is dat aanleiding om het opnemen
				 van een horizonbepaling te overwegen.
 Recent zijn de Energie-investeringsaftrek (EIA), de
				 Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de willekeurige afschrijving
				 milieu-bedrijfsmiddelen (VAMIL) geëvalueerd. Voor de conclusies van dit
				 onderzoek wordt verwezen naar paragraaf 5.4. In het belastingplan 2014 is een
				 horizonbepaling opgenomen voor deze regelingen.
 
 
 
 5.3
 Een overzicht van inkomstenbeperkende regelingen en
					 belastinguitgaven
 
 In tabel 5.3.1 wordt de budgettaire derving weergegeven van de
				 inkomstenbeperkende regelingen voor de eigen woning en voor de pensioenen voor
				 de periode 2012–2018.
 
 Tabel 5.3.1 Overzicht inkomstenbeperkende regelingen
					 2012–2018, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen
					 (x € miljard)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Eigen woning
 
 
 11,7
 
 
 11,7
 
 
 11,7
 
 
 11,8
 
 
 11,8
 
 
 11,8
 
 
 11,9
 
 
 
 
 Pensioenen (inclusief box 3)
 
 
 13,4
 
 
 14,0
 
 
 14,2
 
 
 13,1
 
 
 13,4
 
 
 13,5
 
 
 13,7
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 25,1
 
 
 
 
 25,7
 
 
 
 
 25,9
 
 
 
 
 24,9
 
 
 
 
 25,2
 
 
 
 
 25,3
 
 
 
 
 25,6
 
 
 
 
 
 
 percentage bbp
 
 
 
 
 4,19
 
 
 
 
 4,26
 
 
 
 
 4,21
 
 
 
 
 3,95
 
 
 
 
 3,90
 
 
 
 
 3,82
 
 
 
 
 3,77
 
 
 
 
 
 
 De tabellen 5.3.2 en 5.3.3 bevatten de meerjarige overzichten
				 van de belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen
				 respectievelijk de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen voor
				 de periode 2012–2018. Bij de ramingen is rekening gehouden met voorgenomen
				 beleid.
 
 Tabel 5.3.2 Belastinguitgaven in de belastingen op
					 inkomen, winst en vermogen 2012–2018, budgettaire kosten op transactiebasis
					 in lopende prijzen (x € miljoen)1<<->> = regeling is in dat jaar niet van
						toepassing; <<0>> = budgettair beslag van de regeling bedraagt in
						dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op
							 ondernemingen
 
 
 
 
 3.514
 
 
 
 
 3.955
 
 
 
 
 3.842
 
 
 
 
 3.778
 
 
 
 
 3.721
 
 
 
 
 3.769
 
 
 
 
 3.823
 
 
 
 
 
 
 a) algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1.654
 
 
 1.706
 
 
 1.725
 
 
 1.501
 
 
 1.516
 
 
 1.530
 
 
 1.545
 
 
 
 
 Extra zelfstandigenaftrek starters
 
 
 104
 
 
 108
 
 
 109
 
 
 93
 
 
 94
 
 
 95
 
 
 96
 
 
 
 
 Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 FOR, niet omgezet in lijfrente
 
 
 58
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 58
 
 
 58
 
 
 58
 
 
 58
 
 
 
 
 Meewerkaftrek
 
 
 9
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 Stakingsaftrek
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 18
 
 
 18
 
 
 18
 
 
 17
 
 
 
 
 Doorschuiving stakingswinst
 
 
 214
 
 
 220
 
 
 232
 
 
 245
 
 
 259
 
 
 273
 
 
 289
 
 
 
 
 Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet
 
 
 193
 
 
 197
 
 
 201
 
 
 205
 
 
 208
 
 
 212
 
 
 216
 
 
 
 
 Doorschuiving inkomen uit aanmerkelijk belang
 
 
 92
 
 
 94
 
 
 96
 
 
 97
 
 
 99
 
 
 100
 
 
 102
 
 
 
 
 Landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting
 
 
 357
 
 
 353
 
 
 352
 
 
 356
 
 
 360
 
 
 363
 
 
 367
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) investeringen in het
							 algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
 
 
 366
 
 
 371
 
 
 384
 
 
 394
 
 
 406
 
 
 419
 
 
 431
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving starters2Het betreft hier de contante waarde van het
								rentevoordeel voor de betrokken belastingplichtigen c.q. het rentenadeel voor
								de overheid.
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving zeeschepen
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 Keuzeregime winst uit zeescheepvaart
							 (tonnagebelasting)
 
 
 82
 
 
 84
 
 
 85
 
 
 87
 
 
 88
 
 
 90
 
 
 92
 
 
 
 
 Aftrek speur- en ontwikkelingswerk
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving investeringen
							 bedrijfsmiddelen
 
 
 –
 
 
 57
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Research & Development Aftrek (RDA)3Betreft het beschikbare budget.
 
 
 130
 
 
 375
 
 
 302
 
 
 449
 
 
 345
 
 
 340
 
 
 340
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 c) investeringen ten behoeve van
							 het milieu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VAMIL
 
 
 33
 
 
 24
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 
 
 Energie-investeringsaftrek (EIA)
 
 
 96
 
 
 151
 
 
 111
 
 
 106
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 
 
 Milieu-investeringsaftrek (MIA)
 
 
 76
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 
 
 Bosbouwvrijstelling
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op
							 arbeid
 
 
 
 
 1.914
 
 
 
 
 2.059
 
 
 
 
 1.607
 
 
 
 
 1.471
 
 
 
 
 1.431
 
 
 
 
 1.383
 
 
 
 
 1.345
 
 
 
 
 
 
 a) gericht op
							 werkgevers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering onderwijs
 
 
 382
 
 
 383
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering zeevaart
 
 
 106
 
 
 106
 
 
 108
 
 
 109
 
 
 111
 
 
 112
 
 
 113
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk
							 WBSO
 
 
 729
 
 
 690
 
 
 756
 
 
 640
 
 
 640
 
 
 630
 
 
 630
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) gericht op
							 werknemers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Feestdagenregeling4De feestdagenregeling heeft ook invloed op de
								premies voor de werknemers/verzekeringen WW (AWF en sectorfonds), WIA en ZVW.
								Wijzigingen in deze belastinguitgaven veranderen zowel het fiscale loon als het
								premieloon (en in het verlengde daarvan het uitkeringsloon, waardoor de hoogte
								van de uitkering kan veranderen). Deze effecten zijn onderdeel van de regel
								premie-uitgaven.
 
 
 58
 
 
 50
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling IB (zeer) zuinige
							 auto’s
 
 
 323
 
 
 407
 
 
 467
 
 
 409
 
 
 367
 
 
 328
 
 
 289
 
 
 
 
 Ouderschapsverlofkorting
 
 
 109
 
 
 112
 
 
 114
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Levensloopverlofkorting
 
 
 7
 
 
 161
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 
 
 Doorwerkbonus
 
 
 200
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Werkbonus ouderen
 
 
 –
 
 
 150
 
 
 150
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op
							 inkomsten uit vermogen
 
 
 
 
 1.566
 
 
 
 
 1.620
 
 
 
 
 1.684
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 1.794
 
 
 
 
 1.837
 
 
 
 
 1.870
 
 
 
 
 
 Ouderentoeslag forfaitair rendement
 
 
 90
 
 
 91
 
 
 92
 
 
 92
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 94
 
 
 
 
 Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair
							 rendement
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap
							 forfaitair rendement
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
 
 
 58
 
 
 60
 
 
 61
 
 
 62
 
 
 63
 
 
 64
 
 
 66
 
 
 
 
 Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair
							 rendement
 
 
 5
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair
							 rendement
 
 
 1
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement
 
 
 10
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling
							 forfaitair rendement
 
 
 10
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij
							 overlijden forfaitair rendement
 
 
 21
 
 
 21
 
 
 22
 
 
 23
 
 
 24
 
 
 25
 
 
 26
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen
							 forfaitair rendement
 
 
 842
 
 
 905
 
 
 949
 
 
 987
 
 
 1.018
 
 
 1.039
 
 
 1.050
 
 
 
 
 Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
 
 
 364
 
 
 382
 
 
 397
 
 
 411
 
 
 427
 
 
 443
 
 
 460
 
 
 
 
 Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit
							 kamerverhuur
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 45
 
 
 47
 
 
 49
 
 
 52
 
 
 55
 
 
 
 
 Aftrek kosten monumentenwoning
 
 
 64
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 
 
 Heffingskorting groen beleggen
 
 
 37
 
 
 38
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 
 
 Heffingskorting sociaal-ethisch beleggen
 
 
 3
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Heffingskorting cultureel beleggen
 
 
 1
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Heffingskorting durfkapitaal
 
 
 3
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal
 
 
 5
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige regelingen
 
 
 
 
 842
 
 
 
 
 898
 
 
 
 
 936
 
 
 
 
 961
 
 
 
 
 979
 
 
 
 
 1.008
 
 
 
 
 1.043
 
 
 
 
 
 Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)
 
 
 242
 
 
 282
 
 
 306
 
 
 318
 
 
 322
 
 
 338
 
 
 358
 
 
 
 
 Giftenaftrek
 
 
 408
 
 
 421
 
 
 430
 
 
 439
 
 
 449
 
 
 459
 
 
 469
 
 
 
 
 Faciliteiten successiewet algemeen nut beogende
							 instellingen
 
 
 192
 
 
 195
 
 
 199
 
 
 203
 
 
 207
 
 
 211
 
 
 216
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Generaal directe
							 belastingen
 
 
 
 
 7.835
 
 
 
 
 8.533
 
 
 
 
 8.068
 
 
 
 
 7.952
 
 
 
 
 7.925
 
 
 
 
 7.997
 
 
 
 
 8.082
 
 
 
 
 
 
 percentage bbp
 
 
 
 1,31
 
 
 1,42
 
 
 1,31
 
 
 1,26
 
 
 1,23
 
 
 1,21
 
 
 1,19
 
 
 
 
 
 Totaal premie-uitgaven5Een premie-uitgave is een overheidsuitgave in de
								vorm van een derving of uitstel van premieontvangsten die voortvloeit uit een
								voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met
								de primaire heffingsstructuur van de wet. Een nadere uitsplitsing van de
								premie-uitgaven is opgenomen in de begroting van SZW.
 
 
 
 
 724
 
 
 
 
 517
 
 
 
 
 550
 
 
 
 
 510
 
 
 
 
 527
 
 
 
 
 592
 
 
 
 
 657
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5.3.3 Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende
					 belastingen 2012 – 2018, budgettair kosten op transactiebasis in lopende
					 prijzen (x € miljoen)1<<->> = regeling is in dat jaar niet van
						toepassing; <<0>> = budgettair beslag van de regeling bedraagt in
						dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Energiebelasting
 
 
 
 
 111
 
 
 
 
 142
 
 
 
 
 147
 
 
 
 
 154
 
 
 
 
 163
 
 
 
 
 171
 
 
 
 
 179
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 68
 
 
 94
 
 
 95
 
 
 95
 
 
 96
 
 
 96
 
 
 97
 
 
 
 
 Teruggaaf kerkgebouwen
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 
 
 Teruggaaf non-profit
 
 
 28
 
 
 34
 
 
 35
 
 
 36
 
 
 38
 
 
 39
 
 
 41
 
 
 
 
 Teruggaaf grootverbruik
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 Lokaal opgewekte duurzame energie
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 3
 
 
 8
 
 
 14
 
 
 20
 
 
 25
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting verlaagd
							 tarief
 
 
 
 
 3.686
 
 
 
 
 4.392
 
 
 
 
 4.318
 
 
 
 
 4.362
 
 
 
 
 4.448
 
 
 
 
 4.537
 
 
 
 
 4.629
 
 
 
 
 
 Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen
 
 
 463
 
 
 515
 
 
 515
 
 
 515
 
 
 515
 
 
 515
 
 
 515
 
 
 
 
 Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.
 
 
 111
 
 
 124
 
 
 125
 
 
 127
 
 
 128
 
 
 130
 
 
 132
 
 
 
 
 Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en
							 -accommodatie
 
 
 122
 
 
 143
 
 
 149
 
 
 155
 
 
 162
 
 
 169
 
 
 176
 
 
 
 
 Circussen, bioscopen, theaters en concerten
 
 
 125
 
 
 180
 
 
 185
 
 
 189
 
 
 194
 
 
 199
 
 
 204
 
 
 
 
 Sierteelt
 
 
 203
 
 
 222
 
 
 222
 
 
 222
 
 
 222
 
 
 222
 
 
 222
 
 
 
 
 Arbeidsintensieve diensten
 
 
 379
 
 
 618
 
 
 474
 
 
 446
 
 
 457
 
 
 468
 
 
 480
 
 
 
 
 Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)
 
 
 840
 
 
 960
 
 
 999
 
 
 1.041
 
 
 1.084
 
 
 1.129
 
 
 1.175
 
 
 
 
 Logiesverstrekking (incl. kamperen)
 
 
 236
 
 
 260
 
 
 263
 
 
 266
 
 
 269
 
 
 272
 
 
 276
 
 
 
 
 Voedingsmiddelen horeca
 
 
 1.207
 
 
 1.371
 
 
 1.387
 
 
 1.402
 
 
 1.418
 
 
 1.434
 
 
 1.450
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting –
							 vrijstellingen
 
 
 
 
 511
 
 
 
 
 557
 
 
 
 
 564
 
 
 
 
 572
 
 
 
 
 580
 
 
 
 
 589
 
 
 
 
 598
 
 
 
 
 
 Sportclubs
 
 
 73
 
 
 79
 
 
 81
 
 
 83
 
 
 84
 
 
 86
 
 
 88
 
 
 
 
 Post
 
 
 169
 
 
 177
 
 
 172
 
 
 166
 
 
 161
 
 
 156
 
 
 151
 
 
 
 
 Vakbonden, werkgeversorganisaties, politieke partijen,
							 kerken
 
 
 119
 
 
 133
 
 
 138
 
 
 143
 
 
 149
 
 
 154
 
 
 160
 
 
 
 
 Fondswerving
 
 
 150
 
 
 167
 
 
 173
 
 
 180
 
 
 186
 
 
 193
 
 
 200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting – speciale
							 regelingen
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 143
 
 
 
 
 149
 
 
 
 
 155
 
 
 
 
 162
 
 
 
 
 169
 
 
 
 
 177
 
 
 
 
 
 Kleine ondernemersregeling
 
 
 120
 
 
 123
 
 
 130
 
 
 137
 
 
 145
 
 
 153
 
 
 161
 
 
 
 
 Landbouwregeling
 
 
 20
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 18
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 
 
 2.885
 
 
 
 
 2.704
 
 
 
 
 2.750
 
 
 
 
 2.794
 
 
 
 
 2.853
 
 
 
 
 2.907
 
 
 
 
 2.962
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief kleine brouwerijen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling communautaire wateren
 
 
 832
 
 
 798
 
 
 812
 
 
 825
 
 
 842
 
 
 858
 
 
 874
 
 
 
 
 Vrijstelling accijns luchtvaartuigen
 
 
 1.839
 
 
 1.905
 
 
 1.937
 
 
 1.968
 
 
 2.010
 
 
 2.048
 
 
 2.087
 
 
 
 
 Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele
							 werktuigen
 
 
 213
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen op personenauto’s
							 en motorrijwielen
 
 
 
 
 65
 
 
 
 
 66
 
 
 
 
 68
 
 
 
 
 70
 
 
 
 
 73
 
 
 
 
 76
 
 
 
 
 79
 
 
 
 
 
 Teruggaaf ambulance
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Teruggaaf taxi’s
 
 
 61
 
 
 63
 
 
 66
 
 
 68
 
 
 71
 
 
 74
 
 
 76
 
 
 
 
 Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto’s
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Motorrijtuigbelasting
 
 
 
 
 447
 
 
 
 
 518
 
 
 
 
 132
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 128
 
 
 
 
 130
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 
 Nihiltarief OV-bussen op LPG
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling MRB motorrijtuigen ouder dan 25/30
							 jaar
 
 
 198
 
 
 207
 
 
 63
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 
 
 Vrijstelling taxi’s
 
 
 52
 
 
 54
 
 
 55
 
 
 56
 
 
 58
 
 
 60
 
 
 62
 
 
 
 
 Vrijstelling reinigingsdiensten
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling wegenbouw
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling ambulances
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Nihiltarief MRB zeer zuinige auto’s
 
 
 190
 
 
 250
 
 
 6
 
 
 11
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Overige vrijstellingen
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belasting op zware
							 motorrijtuigen (eurovignet)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 138
 
 
 
 
 141
 
 
 
 
 144
 
 
 
 
 148
 
 
 
 
 151
 
 
 
 
 155
 
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht in
							 familiesfeer
 
 
 15
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke
							 herstructurering
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Vrijstelling landinrichting
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 15
 
 
 
 
 Vrijstelling cultuurgrond
 
 
 103
 
 
 103
 
 
 105
 
 
 108
 
 
 110
 
 
 112
 
 
 114
 
 
 
 
 Vrijstelling natuurgrond
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal generaal indirecte
							 belastingen
 
 
 
 
 7.978
 
 
 
 
 8.661
 
 
 
 
 8.268
 
 
 
 
 8.390
 
 
 
 
 8.555
 
 
 
 
 8.730
 
 
 
 
 8.991
 
 
 
 
 
 
 percentage bbp
 
 
 
 1,33
 
 
 1,44
 
 
 1,34
 
 
 1,33
 
 
 1,33
 
 
 1,32
 
 
 1,31
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.4
 Evaluatie van belastinguitgaven
 
 In deze paragraaf wordt verslag gedaan van de voltooide
				 evaluaties sinds de voorgaande Miljoenennota. Kort wordt aandacht geschonken
				 aan de conclusies en eventuele beleidsconsequenties van uitgevoerde evaluaties.
				 Voorts wordt aangegeven welke evaluaties naar verwachting nog worden
				 gerealiseerd en komt het vervolgtraject van evaluaties aan bod.
 Gerealiseerde evaluaties sinds de
				 Miljoenennota 2013
 De Energie-investeringsaftrek (EIA) (ex post evaluatie
				 2006–2011) is afgerond en wordt gelijktijdig met de Miljoenennota naar de
				 Tweede Kamer verstuurd. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het
				 Ministerie van Economische Zaken. De regeling heeft volgens de onderzoekers een
				 duidelijke attentiewaarde. Voor veel ondernemers speelt bij investeringen in
				 energiebesparing de verwachte energieprijs een grote rol. Voor een ruime groep
				 gebruikers is het kostenvoordeel van de EIA een effectieve prikkel voor (extra)
				 investeringen in energiebesparende bedrijfsmiddelen. Het effect hiervan is
				 echter lang niet voor alle investeerders hoog. Het additionele financiële
				 voordeel van de EIA is vaak niet van belang om de investering te laten
				 renderen. Op basis van een directe vraagstelling in de enquête is het
				 percentage «free riders» ruim 44% (ondergrens) en mogelijk 64%. Naarmate de
				 investering kleiner is, is het percentage «free riders» hoger. Bij een
				 verhoging van het bodembedrag tot € 2.500 per investering daalt het aantal
				 aanmeldingen met 19% en daalt het totaal gemelde investeringsbedrag met nog
				 geen 0,3%.
 Daarnaast is de evaluatie van de Milieu-investeringsaftrek
				 (MIA) en de willekeurige afschrijving milieu-bedrijfsmiddelen (VAMIL) afgerond.
				 Deze evaluatie wordt gelijktijdig met de Miljoenennota naar de Tweede Kamer
				 verstuurd. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van
				 Infrastructuur en Milieu. De evaluatie gaat over de periode 2005 tot en met
				 2010. De conclusie van de evaluatie is dat de investeringen op de milieulijst
				 aansluiten bij het milieubeleid en dat de uitvoering efficiënt is. Tevens is
				 geconstateerd dat de MIA en VAMIL qua aard van de gemelde investeringen en qua
				 gebruikers naar elkaar toe zijn gegroeid, waardoor een eventueel samengaan of
				 integratie tot verdere efficiencyverbeteringen kunnen leiden.
 Naar aanleiding van de evaluaties is besloten het drempelbedrag
				 van de EIA, MIA en VAMIL te verhogen naar € 2.500. Voorts zal worden
				 onderzocht of het mogelijk is om de MIA en VAMIL te integreren. Tevens is een
				 horizonbepaling toegevoegd aan de EIA, MIA en VAMIL.
 Evaluatieprogrammering
 In de internetbijlage over de belastinguitgaven is voor iedere
				 belastinguitgave aangeven wanneer een evaluatie staat geprogrammeerd. In
				 2013/2014 worden voor de volgende belastinguitgaven evaluaties voorzien: de
				 fiscale faciliteiten gericht op ondernemerschap, de
				 bedrijfsopvolgingregelingen, regelingen op het gebied van landbouw en
				 regelingen op het gebied van de zeevaart. Deze belastinguitgaven liggen
				 voornamelijk op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken en het
				 Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
 
 
 
 5.5
 Toetsen aan de benchmark
 
 In lijn met het regeerakkoord wordt de huidige raming van het
				 budgettaire beslag van de belastinguitgaven in enge zin vergeleken met de
				 benchmark. De benchmark is de raming volgens de Startnota van dit kabinet. De
				 vergelijking van de huidige raming met de benchmark dient ter bepaling of er
				 sprake is van een substantiële afwijking. De totale bijstelling bestaat uit
				 een gewijzigde endogene bijstelling, beleidsmatige en technische aanpassingen.
				 Endogene mutaties zijn het gevolg van onder andere conjuncturele
				 ontwikkelingen, een wijziging van de trendmatige groei of andere factoren die
				 van invloed zijn op mate waarin gebruik wordt gemaakt van een bepaalde
				 belastingfaciliteit. De beleidsmatige aanpassingen zijn additionele maatregelen
				 sinds de benchmark. Voor een toelichting op nieuwe beleidsmaatregelen op het
				 gebied van belastinguitgaven die in 2014 ingaan (autonoom beleid) wordt
				 verwezen naar tabel 5.2.1. Technische bijstellingen staan los van beleidsmatige
				 of endogene ontwikkelingen, maar worden veroorzaakt door bijvoorbeeld een
				 correctie op de eerder gebruikte ramingstechniek of door een totale herziening
				 van de tijdreeks door het beschikbaar komen van databronnen.
 Onder «technische bijstelling» is geboekt de circa
				 verdubbeling van de belastinguitgave van de vrijstelling voor accijns voor de
				 luchtvaart (kerosine). Tot 2012 was er een apart tarief voor kerosine voor
				 binnenlandse vluchten. Dit tarief werd gehanteerd als benchmark voor de
				 vrijstelling. Het tarief voor kerosine is echter vervallen, hetgeen bij de
				 raming in de startnota van de belastinguitgave abusievelijk nog niet was
				 verwerkt. Thans geldt als benchmark het veel hogere tarief voor halfzware
				 gasolie. De tweede «technische bijstelling» is de verlaging van de
				 budgettaire derving van de zelfstandigenaftrek met circa € 200 miljoen. Deze
				 bijstelling komt vanwege verbeterde inzichten in het gebruik van de
				 zelfstandigenaftrek op basis van gegevens van de Belastingdienst.
 Endogene bijstellingen
 De endogene bijstelling tussen de huidige raming voor het
				 belastingjaar 2014 en de benchmark wordt in de onderstaande tabel toegelicht
				 voor de posten met de grootste aanpassing (meer dan 10% of 25 miljoen
				 euro).
 
 Tabel 5.5.2 Nadere Toelichting verschillen in 2014 huidige
					 raming en startbrief (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Startbrief
 
 
 MN2014
 
 
 mutatie
 
 
 wv endogeen
 
 
 Mut (%)
 
 
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling (zeer) zuinige
							 auto’s
 
 
 245
 
 
 467
 
 
 222
 
 
 222
 
 
 90,8%
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1.887
 
 
 1.725
 
 
 – 162
 
 
 92
 
 
 4,9%
 
 
 
 
 Landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting
 
 
 309
 
 
 352
 
 
 43
 
 
 50
 
 
 16,3%
 
 
 
 
 Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)
 
 
 273
 
 
 306
 
 
 33
 
 
 26
 
 
 9,4%
 
 
 
 
 Eb verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 135
 
 
 95
 
 
 – 40
 
 
 – 32
 
 
 – 23,9%
 
 
 
 
 Btw laag Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen
 
 
 559
 
 
 505
 
 
 – 54
 
 
 – 50
 
 
 – 8,9%
 
 
 
 
 Btw laag Arbeidsintensieve diensten
 
 
 548
 
 
 474
 
 
 – 74
 
 
 – 104
 
 
 – 18,9%
 
 
 
 
 Btw laag Voedingsmiddelen horeca
 
 
 1.474
 
 
 1.387
 
 
 – 88
 
 
 – 79
 
 
 – 5,4%
 
 
 
 
 Btw vrijstelling Post
 
 
 213
 
 
 172
 
 
 – 41
 
 
 – 38
 
 
 – 18,1%
 
 
 
 
 Btw Landbouwregeling
 
 
 46
 
 
 19
 
 
 – 27
 
 
 – 27
 
 
 – 59,1%
 
 
 
 
 Accijns vrijstelling communautaire wateren
 
 
 869
 
 
 812
 
 
 – 57
 
 
 – 52
 
 
 – 6,0%
 
 
 
 
 Accijns Vrijstelling luchtvaartuigen
 
 
 1.033
 
 
 1.937
 
 
 904
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 Overig
 
 
 8.193
 
 
 8.086
 
 
 – 108
 
 
 30
 
 
 0,4%
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 15.783
 
 
 16.337
 
 
 553
 
 
 39
 
 
 0,2%
 
 
 
 
 
 In totaliteit is de endogene ontwikkeling sinds de startbrief
				 39 miljoen euro opwaarts bijgesteld (0,2%). De grootste opwaartse aanpassing
				 betreft de regeling voor de verlaging van de fiscale bijtelling voor (zeer)
				 zuinige auto’s. De stijging van de kosten wordt veroorzaakt door een veel
				 snellere technologische ontwikkeling dan waarmee rekening was gehouden, de
				 opkomst van (semi-)elektrische auto’s en dat pas 1 juli 2012 een
				 aanscherping van de CO2-grenzen heeft plaatsgevonden (wat ook
				 doorwerkt naar latere jaren). Ook kan een rol spelen dat door de economische
				 crisis er meer wordt gekozen voor relatief goedkopere auto’s in het
				 gebruik.
 Uit de realisaties tot nu toe blijkt dat de toename van het
				 aantal zelfstandigen nog sterker is dan eerder geraamd. De kosten van de
				 zelfstandigenaftrek komt daardoor 92 miljoen euro hoger uit. De ontwikkeling
				 van de prijzen voor landbouwgrond was hoger dan vorig jaar aangenomen. Daardoor
				 komt de landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting 50 miljoen euro hoger
				 uit. Voorts valt op dat met name de belastinguitgaven voor uitgavencategorieën
				 in het lage btw-tarief lager uitkomen. Dit hangt samen met de lagere consumptie
				 van deze categorieën dan geraamd. De neerwaartse bijstelling van de
				 budgettaire uitgave aan het landbouwforfait in de btw is het gevolg van het
				 beschikbaar komen van meer informatie over het afnemende gebruik van deze
				 regeling.
 
 
 
 Beleidsonderzoek
 
 6
 Beleidsonderzoek
 
 
 
 6.1
 Beleidsdoorlichtingen 2014
 
 Het beleid gericht op de realisatie van de
				 beleidsdoelstellingen – zoals die zijn geformuleerd in de beleidsartikelen
				 van de departementale begrotingen – wordt periodiek geëvalueerd in een
				 beleidsdoorlichting. Voor het periodiek evalueren van de doeltreffendheid en de
				 doelmatigheid van het beleid zijn de vakministers verantwoordelijk.
 Drie kenmerkende eigenschappen van een beleidsdoorlichting als
				 vorm van evaluatie zijn:
 
 
 a)
 beleidsdoorlichtingen zijn evaluaties op het niveau van
						beleidsterreinen en niet op instrumentniveau, een beleidsdoorlichting heeft
						hierdoor het karakter van een synthese;
 
 
 b)
 in een beleidsdoorlichting staan simpele doch fundamentele
						vragen centraal naar de nut en noodzaak van beleid en naar de effectiviteit van
						beleid;
 
 
 c)
 bij de uitvoering worden onafhankelijken betrokken. In
						ieder geval één betrokken onafhankelijke stuurt zijn of haar oordeel over de
						kwaliteit en zijn of haar betrokkenheid bij de totstandkoming van de
						beleidsdoorlichting naar de Tweede Kamer.
 
 
 De meerjarige programmering van beleidsdoorlichtingen is terug
				 te vinden in de beleidsagenda van elke begroting. Daarnaast staan alle
				 beleidsdoorlichtingen en ander evaluatieonderzoek vermeld in de bijlage
				 «Overzicht Evaluatie- en overig onderzoek» bij elke begroting.
 
 Tabel 6.1 geeft een overzicht van de
				 beleidsdoorlichtingen die in de begrotingen voor 2014 zijn aangekondigd en die
				 in 2014 naar het parlement zullen worden gestuurd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Departement
 
 
 Onderwerp
 
 
 Artikel
 
 
 
 
 
 
 
 I De Koning
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 IIA Staten Generaal
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 IIB Overige Hoge Colleges van
								Staat en Kabinetten van de Gouverneurs
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 III Algemene zaken
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 IV
								Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 V Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bevordering Internationale Rechtsorde
 
 
 1/2
 
 
 
 
 
 Mensenrechtenbeleid
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Nabuurschap
 
 
 3
 
 
 
 
 
 VI Veiligheid en
								Justitie
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtshandhaving en vervolging: Bestuur, informatie
								 en technologie
 
 
 33.2
 
 
 
 
 
 Rechtshandhaving en vervolging: Opsporing en
								 vervolging
 
 
 33.3
 
 
 
 
 
 VII Binnenlandse Zaken en
								Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 Betrouwbare GBA en reis- en
								 identiteitsdocumenten
 
 
 6.5
 
 
 
 
 
 VIII Onderwijs, Cultuur en
								Wetenschap1De aanvankelijk voor 2014 geplande
								 beleidsdoorlichting naar Onderzoek- en Wetenschapsbeleid (artikel 16) wordt
								 vervangen door het IBO Wetenschappelijk onderzoek.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Scholen en instellingen met een ambitieus
								 leerklimaat
 
 
 1, 3, 4, 6, 7, 11 en 12
 
 
 
 
 
 Scholen en instellingen maken resultaten
								 inzichtelijk
 
 
 1, 3, 4, 6, 7, 11 en 12
 
 
 
 
 
 Het waarborgen van een onafhankelijk, gevarieerd en
								 kwalitatief hoogwaardig media-aanbod
 
 
 15
 
 
 
 
 
 Het bevorderen van emancipatie
 
 
 25
 
 
 
 
 
 IX Financiën en Nationale
								Schuld
 
 
 
 
 
 
 
 
 Exportkrediet- en investeringsverzekering
 
 
 5
 
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 12
 
 
 
 
 
 X Defensie
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wijziging samenstelling Koninklijke marine
								 (2005)
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Flexibel Personeelssysteem
 
 
 8
 
 
 
 
 
 XII Infrastructuur en
								Milieu
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waterkwantiteit
 
 
 11
 
 
 
 
 
 Ruimtelijke Ontwikkeling (SVIR)
 
 
 13
 
 
 
 
 
 Openbaar vervoer en Brede Doeluitkering
 
 
 15, 25
 
 
 
 
 
 XIII Economische Zaken2De aanvankelijk voor 2014 geplande
								 beleidsdoorlichting naar Agro-, visserij- en voedselketens (artikel 16) wordt
								 als een IBO aan de Kamer gestuurd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Een excellent ondernemingsklimaat
 
 
 13
 
 
 
 
 
 XV Sociale Zaken en
								Werkgelegenheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 Arbeidsongeschiktheid
 
 
 3
 
 
 
 
 
 XVI Volksgezondheid, Welzijn
								en Sport
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 XVII Buitenlandse Handel en
								Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hernieuwbare energie in
								 ontwikkelingssamenwerking
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Genderbeleid
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Humanitaire hulp
 
 
 4
 
 
 
 
 
 XVIII Wonen en
								Rijksdienst
 
 
 
 
 
 
 
 
 Woonomgeving en bouw: Energiebesparing gebouwde
								 omgeving en bouwkwaliteit
 
 
 2.1
 
 
 
 
 
 Woonomgeving en bouw: Kwaliteit woonomgeving
 
 
 2.3
 
 
 
 
 
 Kwaliteit rijksdienst
 
 
 3.1
 
 
 
 
 
 A
								Infrastructuurfonds
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 B Gemeentefonds
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 C Provinciefonds
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 F
								Diergezondheidsfonds
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 H BES-fonds
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 J Deltafonds
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 Naast de beleidsdoorlichtingen uit de tabel zijn er nog een
				 aantal beleidsdoorlichtingen waarvan de oorspronkelijke afrondingsdatum is
				 verschoven van 2012 naar 2013. Dit wordt in de betreffende begroting aan de
				 Tweede Kamer gemeld. Alle afgeronde beleidsdoorlichtingen zijn in te zien op
				 rijksbegroting.nl/algemeen/overzichten,Beleidsdoorlichtingen.html.
 
 
 
 6.2
 Interdepartementale Beleidsonderzoeken
 
 Deze paragraaf geeft inzicht in de interdepartementale
				 beleidsonderzoeken (IBO’s) die zijn gestart sinds de vorige Miljoenennota. In
				 de zomer van 2013 zijn drie IBO’s van start gegaan. Deze onderzoeken worden
				 na afronding met een kabinetsreactie aan de Tweede Kamer verzonden.
 Op dit moment worden de volgende IBO’s uitgevoerd:
 
 
 1.
 Wetenschappelijk onderzoek
 
 
 2.
 Grensoverschrijdende zorg
 
 
 3.
 Agro-, visserij- en voedselketens
 
 
 In 2014 zal een IBO naar de Politie van start gaan.
 Hieronder volgen de taakopdrachten van de IBOs die dit jaar
				 worden uitgevoerd:
 
 
 1.
 IBO Wetenschappelijk onderzoek
 
 Onderwerp
 Onderwerp van onderzoek zijn de volgende publieke
					 onderzoeksinstellingen voor wetenschappelijk onderzoek: universiteiten, NWO
					 inclusief instituten, KNAW inclusief instituten, KB en een aantal andere
					 instituten in het domein van OCW en andere departementen voor zover ze publiek
					 worden bekostigd. De budgettaire grondslag van het onderzoek is weergegeven in
					 tabel 1. De institutionele grondslag van het onderzoek is het geheel aan
					 regelgeving en bekostiging en de impliciete en expliciete prikkels die daarvan
					 uitgaan voor organisaties, groepen en individuen actief in en rond het
					 wetenschappelijk onderzoek.
 
 Tabel 6.1 Budgettaire grondslag (x € 1 miljoen,
						2012)
 
 
 
 
 
 
 Budgettaire grondslag
 
 
 € 1 miljoen, 20121Bronnen: begroting OCW 2013, begroting EZ
								 2013, NWO jaarverslag 2011. Het onderzoeksdeel Wageningen Universiteit is
								 berekend met behulp van het onderzoeksaandeel van de overige
								 universiteiten.
 
 
 
 
 
 
 OCW artikel 7: onderzoeksdeel Universiteiten
 
 
 1.708
 
 
 
 
 EZ artikel 17: onderzoeksdeel Wageningen
								Universiteit
 
 
 71
 
 
 
 
 OCW artikel 16: onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 935
 
 
 
 
 Bijdragen van niet-OCW departementen aan NWO (cijfer
								2011)
 
 
 44
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 2.758
 
 
 
 
 
 
 Opdracht aan de
					 werkgroep
 Het CPB concludeert al weer enige tijd geleden (document 88,
					 2005) «(...) dat het Nederlandse kennissysteem niet systematisch beter of
					 slechter functioneert dan dat van de vergeleken rijke landen. Het algemene
					 beeld is dat Nederland op het gebied van (...) onderzoek niet systematisch
					 afwijkt van de andere rijke landen. Daarbij moet worden bedacht dat dit
					 resultaat mede het gevolg is van inspanningen uit het verleden en dat de
					 Nederlandse samenleving en haar omgeving voortdurend veranderen, wat nieuwe
					 eisen stelt aan het kennissysteem.» Onderliggend aan deze conclusie is een in
					 internationaal perspectief goede score van het Nederlandse wetenschappelijk
					 onderzoek op sommige indicatoren voor doeltreffendheid en doelmatigheid
					 (bijvoorbeeld het aantal wetenschappelijk publicaties per onderzoeker en per
					 inwoner, en de citatiescores per publicatie), een minder goede score op andere
					 indicatoren (bijvoorbeeld kosten per wetenschappelijke publicatie), en een soms
					 goed en soms minder goed beeld voor wat betreft de valorisatie (maatschappelijk
					 impact en impact op de kwaliteit van het wetenschappelijk onderwijs).
 Beleidsbeschrijving en
					 analyse
 Nederland heeft een hoog ambitieniveau voor het
					 wetenschappelijk onderzoek. Het is de vraag of de middelen voor
					 wetenschappelijk onderzoek (1e, 2e en 3e geldstroom) optimaal worden benut en
					 aangestuurd om het beste maatschappelijk rendement te behalen.
 Het IBO onderzoekt in hoeverre het wetenschapssysteem
					 momenteel, en met het oog op de toekomst optimaal is ingericht: komen de
					 onderzoeksmiddelen bij de juiste onderzoekers, kiezen de onderzoekers voor de
					 juiste onderzoeksvragen, hebben de onderzoeksresultaten de maximale impact op
					 maatschappij, onderwijs en wetenschap zelf, zijn de kosten van de allocatie van
					 onderzoeksmiddelen en van de overhead voor onderzoek optimaal? De centrale
					 vraagstelling is daarmee of de huidige inzet van middelen voor wetenschappelijk
					 onderzoek optimaal is voor het bereiken van een maximale maatschappelijke
					 output?
 Om tot goede beleidsvarianten te komen, start het onderzoek
					 met een nulmeting: een beschrijving en analyse van de inrichting van het
					 Nederlandse wetenschapssysteem ook in vergelijking met buitenlandse systemen,
					 de sturing van dit systeem door de overheid en met een overzicht van wat bekend
					 is over de determinanten van een goed werkend wetenschapsysteem. Daarmee worden
					 ook de wetenschapssystemen van enkele qua omvang en welvaart min of meer met
					 Nederland vergelijkbare landen zoals Zwitserland, Denemarken en Zweden in de
					 analyse betrokken. Het onderscheid tussen een op de wetenschapper, danwel op
					 het onderzoeksinstituut, danwel op de met onderwijs verknoopte universiteit
					 gericht systeem is daarbij relevant. Deze start van het onderzoek beoogt
					 hiermee een actueel beeld te schetsen van het functioneren van het Nederlandse
					 wetenschapsstelsel op doeltreffendheid (mede omvattend output en valorisatie)
					 en doelmatigheid.
 In dit IBO wordt waar nodig of wenselijk gebruik gemaakt van
					 (evaluatie-)onderzoek dat al is afgerond of dat binnen
					 afzienbare tijd resultaten oplevert5Het betreft volgende onderzoeken: (i) De evaluatie van
						NWO. Deze wordt binnenkort afgerond, waarna een beleidsreactie zal worden
						opgesteld. NWO heeft een belangrijke rol in het stelsel. Met deze evaluatie
						wordt dus al een deel van het stelsel geëvalueerd. Dit is een belangrijke bron
						voor de werkgroep; (iii) Ook de evaluatie van Rathenau is inmiddels afgerond;
						(iv) De evaluatie KNAW gaat binnenkort van start; (v) Voor wat betreft de
						prestatieafspraken met de instellingen is een evaluatie voorzien in 2015/2016;
						(vi) In 2014 komt een vervolg op het witte vlekkenadvies; (vii) Op initiatief
						van OCW heeft CPB een kennisunit «onderzoek en wetenschapsbeleid» opgericht
						om kennis op te bouwen over wetenschapsbeleid. De eerste resultaten komen dit
						jaar beschikbaar; (viii) De KNAW heeft onlangs een commissie «waarde van
						wetenschap» ingesteld. De eerste resultaten komen dit jaar beschikbaar; en,
						(ix) In maart 2012 is het IBO-rapport naar universitair medische centra
						verschenen.. Het is niet de bedoeling dat de werkgroep
					 (evaluatie-)onderzoek dat al is voorzien gaat overdoen.
 Te ontwikkelen
					 beleidsvarianten
 De beleidsvarianten geven een beeld van de beleidsopties om
					 te kiezen tussen een wetenschapsysteem dat georiënteerd is op de wetenschapper
					 (grants voor de wetenschapper en zijn onderzoeksgroep, zoals de Amerikaanse
					 National Science Foundation), danwel op het onderzoeksinstituut (zoals de
					 Duitse Max Planck Institute), danwel op de met onderwijs verknoopte
					 universiteit zoals in Nederland. Bij deze voorbeelden zij aangetekend dat de VS
					 en Duitsland niet enkel genoemd model hebben, maar in meer of mindere mate een
					 mengvorm van modellen. Consequenties (voor- en nadelen) van de varianten zoals
					 effectiviteit, doelmatigheid en kwaliteit worden op alle niveaus doordacht
					 (macro, meso, micro).
 Tevens is er aandacht voor de vraag welke mogelijkheden er
					 zijn voor verbetering van de verhouding tussen het Nederlandse en het Europese
					 c.q. wereldwijde wetenschapssysteem door verdere toepassing van het
					 subsidiariteitprincipe op de Europese begroting via een uitruil tussen het
					 Europese Kaderprogramma en andere onderdelen van de Europese begroting.
 De beschrijving van de beleidsvarianten besteedt in elk geval
					 aandacht aan: kostenefficiëntie, wetenschappelijke kwaliteit, impact van de
					 wetenschappelijke productie op maatschappij en economie van binnen- en
					 buitenland, onderwijskwaliteit en wetenschap zelve, het publieke budget, en
					 toekomstbestendigheid (flexibiliteit ten aanzien van trends in
					 onderzoeksonderwerpen, onderzoekmethoden en technieken, internationalisering
					 van onderzoek, internationalisering van de financiering van onderzoek,
					 disseminatie van onderzoeksresultaten, gewenste en ongewenste beïnvloeding
					 door gevestigde deelbelangenhebbenden). De effecten van deze varianten worden
					 zover mogelijk gekwantificeerd. De beleidsvarianten zijn budgetneutraal of
					 leiden tot besparingen die worden geherinvesteerd in het beleidsterrein.
 Organisatie van het
					 onderzoek
 Samenstelling
 Leden van de werkgroep (departementen en externe
					 deskundigen): OCW (2), EZ, VWS, AZ, FIN, CPB. De werkgroep kan aanvullende
					 externe deskundigen bij het onderzoek betrekken.
 Voorzitter is een persoon die niet direct verbonden is met
					 het onderwerp en ex ante neutraal staat ten opzichte van mogelijke
					 beleidsvarianten. De voorzitter kan goed verbindingen maken tussen de macro-,
					 meso- en micro-invalshoek. De voorzitter wordt ondersteund door een secretaris
					 vanuit FIN en een cosecretaris vanuit OCW.
 Overig
 Het secretariaat start de voorbereidende werkzaamheden vanaf
					 1 juni 2013. De werkgroep start formeel in augustus 2013 en dient haar
					 eindrapport uiterlijk 1 maart 2014 in.
 De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden
					 plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 2.
 IBO Grensoverschrijdende zorg
 
 Onderwerp
 De uitgaven aan grensoverschrijdende zorg binnen het
					 macroprestatiebudget (mpb) zijn de afgelopen jaren sterk gestegen: van 184 mln.
					 euro in 2007 tot 324 mln. euro in 2011 (CVZ, 2012).
 Dit IBO verkent de oorzaken van de toename in
					 grensoverschrijdende zorg, daarbij wordt een onderscheid gemaakt naar het
					 spoedeisende en electieve aandeel in de groei. Daarnaast beziet dit IBO of deze
					 zorg relatief duur of kosteninefficiënt is. Het IBO komt met mogelijkheden om
					 de groei van deze uitgaven beter in lijn te brengen met het kabinetsbeleid,
					 waarin een zeer beheerste groei van de Nederlandse zorguitgaven centraal staat,
					 daarbij de nieuwe Europese Richtlijn patiëntenrechten bij grensoverschrijdende
					 zorg in acht nemend.
 Voor het Nederlandse zorgstelsel is uitgangspunt dat
					 zorgverzekeraars het zorgaanbod en de zorgkosten dienen te beïnvloeden door
					 middel van contractering met zorgaanbieders. In 2013 moet de Europese Richtlijn
					 patiëntenrechten bij grensoverschrijdende zorg in de Nederlandse wetgeving
					 geïmplementeerd zijn. In deze richtlijn is bepaald dat EU-onderdanen recht
					 hebben op medische zorg in een andere lidstaat en op vergoeding van de kosten.
					 Het risico bestaat dat geboekte resultaten op het beheersen van de zorguitgaven
					 in Nederland, (deels) tenietgaan door een toename van het zorggebruik in het
					 buitenland.
 Hoewel het IBO zich zal concentreren op de
					 grensoverschrijdende Zvw-zorg zal ook een korte analyse worden opgeleverd over
					 de grensoverschrijdende AWBZ-zorg in relatie tot de op handen zijnde hervorming
					 langdurige zorg.
 Grondslag
 Onderstaande tabel betreft de grensoverschrijdende zorg
					 binnen en buiten het mpb. Relevant voor het mpb zijn de zorgkosten die gemaakt
					 zijn in het buitenland door in Nederland woonachtige Zvw-verzekerden of
					 Zvw-verzekerden die in het buitenland zorg krijgen. Voor 2012 raamde het CVZ
					 deze kosten op circa 328 mln. euro. De grensoverschrijdende zorgkosten die
					 buiten het mpb vallen, betreffen de lasten van internationale verdragen6De lasten zijn te verdelen naar verdragsgerechtigden
						(via CVZ) en ingezetenen in Nederland die in het buitenland verzekerd zijn. De
						verdragsgerechtigden zijn mensen die buiten Nederland wonen en niet aan
						Nederlandse sociale verzekeringswetgeving zijn onderworpen, maar op grond van
						een EG-verordening of door een Nederland gesloten verdrag inzake sociale
						zekerheid in hun woonland toch recht hebben op geneeskundige zorg ten laste van
						het Zorgverzekeringsfonds. Tegenover het recht op zorg staat de verplichting
						voor verdragsgerechtigden om een bijdrage aan het CVZ te betalen. Daarnaast
						worden baten ontvangen voor de internationale verdragen, die in mindering op de
						lasten gebracht mogen worden. Dit zijn kosten van medische zorg van personen
						die verzekerd zijn in het buitenland en langdurig (ingezetenen van Nederland)
						of kortdurend verblijven in Nederland. Deze worden doorberekend aan de
						internationale verdragspartners.. Deze kosten worden direct
					 met het Zorgverzekeringsfonds verrekend.
 
 Tabel 6.3: Ontwikkeling van de Zvw-uitgaven
						Grensoverschrijdende zorg (Rijksbegroting 2013)1In de cijfers voor 2016 en 2017 is de groeiruimte
						 nog niet toegedeeld aan de grensoverschrijdende zorg. Voor 2013 tot en met 2015
						 geldt dat de loon- en prijsbijstelling nog niet is toegekeerd. Dit maakt een
						 vergelijk met eerdere jaren (procentueel) ook lastig aangezien dat wel bedragen
						 inclusief lpo zijn. Cijfer 2014 is lager vanwege maatregel werelddekking uit
						 het basispakket (60 mln.). Voor 2012 en 2013 is deze maatregel
						 geschrapt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grensoverschrijdende zorg (bedragen x € 1mln)
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Grensoverschrijdende zorg (buitenland in mpb)
 
 
 183,6
 
 
 220,2
 
 
 357,7
 
 
 424,1
 
 
 323,6
 
 
 342,5
 
 
 354,0
 
 
 366,0
 
 
 383,3
 
 
 383,8
 
 
 
 
 Grensoverschrijdende zorg (buitenland niet in
								mpb)
 
 
 225,6
 
 
 182,8
 
 
 201,1
 
 
 242,2
 
 
 262,0
 
 
 277,9
 
 
 286,1
 
 
 235,0
 
 
 249,9
 
 
 250,3
 
 
 
 
 
 
 409,2
 
 
 
 
 403,0
 
 
 
 
 558,8
 
 
 
 
 666,3
 
 
 
 
 585,6
 
 
 
 
 620,4
 
 
 
 
 640,1
 
 
 
 
 601,0
 
 
 
 
 633,2
 
 
 
 
 634,1
 
 
 
 
 
 
 Opdracht aan de
					 werkgroep
 Dit IBO brengt de oorzaken en effecten in kaart van de
					 aanzienlijke groei van de grensoverschrijdende zorgkosten en verkent de
					 mogelijkheden om deze beter te beheersen en deze uitgaven beter in lijn te
					 brengen met de groeiafspraken uit het Bestuurlijk Hoofdlijnenakkoord
					 2012–2015. Daarbij dient de nieuwe Europese Richtlijn patiëntenrechten bij
					 grensoverschrijdende zorg in acht genomen te worden. Om de mogelijkheden voor
					 kostenbeheersing in kaart te brengen wordt:
 
 
 •
 De ontwikkeling van de uitgaven aan grensoverschrijdende
						 zorg geanalyseerd (welke factoren liggen ten grondslag aan de uitgavenstijging:
						 waarom en voor welke zorg gaan mensen naar het buitenland, welke invloed hebben
						 regionale samenwerkingsverbanden in de grensregio’s etc.?). Daarbij wordt
						 eveneens een vergelijking gemaakt met de groei van grensoverschrijdende
						 zorgkosten in andere (Europese) landen en de ontwikkeling van de buitenlandse
						 zorgvraag in Nederland;
 
 
 •
 Een analyse gemaakt van zowel de risico’s (relatief
						 dure zorg, beheersbaarheid etc.) als de mogelijkheden voordelen van
						 grensoverschrijdende zorg (internationale specialisatie, goedkopere zorg
						 etc.);
 
 
 •
 Bezien hoe zorgverzekeraars omgaan met zorgkosten die
						 Zvw-verzekerden in het buitenland maken (kopen verzekeraars zorg in bij
						 buitenlandse ziekenhuizen, maken verzekeraars afspraken over betaling van
						 kosten met buitenlandse zorgaanbieders die populair zijn bij hun verzekerden of
						 loopt betaling via CVZ);
 
 
 •
 Onderzocht welke prikkels en instrumenten kunnen worden
						 ingebouwd om doelmatig gebruik van zorg in het buitenland te stimuleren.
						 Daarbij toetst de werkgroep of de RA-maatregelen ten aanzien van art 13 Zvw en
						 restitutiepolis afdoende extra instrumenten opleveren en in welke mate EU
						 regelgeving ingrijpen lastig maakt.
 
 
 •
 De mogelijke (budgettaire) effecten van de implementatie
						 van de nieuwe Europese Richtlijn op de vraag van Zvw-verzekerden naar
						 grensoverschrijdende zorg in kaart gebracht;
 
 
 •
 Verkend op welke manier onvoorziene effecten, die met de
						 implementatie van de Europese richtlijn gepaard gaan, beheerst kunnen worden.
						 Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de spanning die kan ontstaan tussen het recht
						 op medische zorg in het buitenland en de mogelijkheid van zorgverzekeraars om
						 de kosten te beheersen door zorgaanbieders van hun voorkeur (in Nederland en/of
						 buitenland) te contracteren.
 
 
 De werkgroep heeft de concrete opdracht om:
 
 
 •
 Beleidsvarianten te ontwikkelen teneinde de
						 uitgavenontwikkeling voor buitenlandse zorg in lijn te brengen met die voor
						 binnenlandse zorg, waarbij een beter overzicht van en sturing op
						 grensoverschrijdende zorg wordt ontwikkeld. Daarbij dient tenminste één
						 variant (al dan niet bestaande uit verschillende subvarianten) een aanzienlijke
						 structurele besparing van de totale netto uitgaven voor grensoverschrijdende
						 zorg op te leveren.
 
 
 •
 Gezien de reële groei van de uitgaven voor
						 grensoverschrijdende zorg, dient de werkgroep ook één of meerdere
						 beleidsvarianten in beeld brengen die gericht zijn op het structureel beperken
						 van de reële groei, zodanig dat deze groei op langere termijn niet hoger is
						 dan de structurele reële BBP groei.
 
 
 •
 De beleidsvarianten geven weer: de maatschappelijke voor-
						 en nadelen (op de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg), de budgettaire
						 effecten (in het jaar waarop een maatregel kan ingaan en structureel), de
						 ingeschatte effecten op de langere termijn niet-demografische volumegroei van
						 de uitgaven, Europeesrechtelijke consequenties en de uitvoeringsaspecten van de
						 variant.
 
 
 •
 Een analyse op te leveren van de mogelijke consequenties
						 van de hervorming langdurige zorg voor de grensoverschrijdende AWBZ-zorg.
 
 
 Organisatie van het
					 onderzoek
 Samenstelling
 
 Leden van de werkgroep: VWS, AZ, EZ en FIN.
 Suggesties voor externe deskundigen in werkgroep: CVZ.
 De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke
						voorzitter, die wordt ondersteund door een secretariaat vanuit Financiën en
						VWS.
 
 Overig
 Het secretariaat start de voorbereidende werkzaamheden vanaf
					 juni 2013. De werkgroep start formeel in september 2013 en dient haar
					 eindrapport uiterlijk 1 maart 2014 in.
 De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden
					 plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 3.
 IBO Agro- visserij- en voedselketens7In de begroting 2013 was een beleidsdoorlichting
						 over artikel 16 «Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
						 voedselketens» gepland. Deze geplande beleidsdoorlichting wordt opgenomen in
						 dit IBO en wordt niet apart uitgevoerd. Artikel 16 bevat de volgende
						 subartikelen: (1) versterking concurrentiekracht en verduurzaming agroketens en
						 visserij; (2) borgen voedselveiligheid en kwaliteit; (3) plant en
						 diergezondheid; (4) kennisontwikkeling en innovatie ten behoeve van de het
						 groene domein; en (5) borgen voedselzekerheid en internationaal en Europees
						 landbouwbeleid.
 
 Onderwerp
 De Nederlandse agro, visserij en voedselketen (hierna
					 agrosector genoemd) is een belangrijke pijler van de Nederlandse economie.
					 Daarnaast is de agrosector sterk internationaal georiënteerd, waarbij
					 Nederland de 2e agro-exporteur van de wereld is.
 De agrosector in Nederland heeft te maken met belangrijke
					 uitdagingen en trends. Terwijl de sector sterke punten heeft is deze ook
					 kwetsbaar wat betreft de wijze van produceren en de voortgebrachte producten.
					 De kosten van arbeid en grond zijn internationaal vergeleken relatief hoog
					 terwijl de wereldprijzen voor agrarische producten instabiel zijn en de prijzen
					 voor agrarische grondstoffen stijgen. Verder is schaalvergroting van bedrijven
					 een belangrijke trend; maar blijven er gelijktijdig ook veel kleinere bedrijven
					 bestaan. De Nederlandse agrosector opereert in een Europese beleidscontext met
					 een gemeenschappelijk vorm gegeven landbouw- en plattelandsbeleid en een mede
					 daardoor aangescherpt staatssteunkader.
 Het instrumentarium ter bevordering van de agrosector dat de
					 overheid tot haar beschikking heeft is onder andere gericht op het versterken
					 van de positie van de Nederlandse en agrarische en visserijketen, het borgen
					 van voedselveiligheid en voedselkwaliteit, plant- en diergezondheid,
					 kennisontwikkeling en innovatie in het groene domein en het bijdragen aan een
					 adequate en duurzame voedselvoorziening op Europees en mondiaal niveau.
 De grondslag van dit IBO beslaat alle beleidsinstrumenten om
					 de doelen in artikel 16 «Concurrerende, duurzame, veilige agro, visserij- en
					 voedselketens» van de begroting EZ te realiseren, zie ook financiële tabel in
					 de bijlage. Dit omvat onder andere:
 
 
 •
 Subsidies (inclusief indirecte), garanties, opdrachten
						 aan ZBO’s/RWT’s/ agentschappen. Ook de fiscale maatregelen behoren tot de
						 beleidsinstrumenten.
 
 
 •
 Co-financiering van EU middelen voor Gemeenschappelijk
						 Landbouwbeleid (GLB) 1e en 2e pijler en het Europese Visserij Fonds.
 
 
 Daarnaast wordt additioneel betrokken:
 
 
 •
 EU-middelen voor Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
						 1e en 2e pijler en het Europese Visserij Fonds.
 
 
 •
 Bijdragen medeoverheden via o.a. cofinanciering aan de
						 agro-sector. De omvang hiervan wordt zo veel mogelijk in dit IBO in beeld
						 gebracht.
 
 
 Tegen de hierboven geschetste ontwikkelingen analyseert dit
					 IBO de aard en omvang van de ondersteuning ten behoeve van de agrosector, en
					 zoomt in op nut en noodzaak van regelingen voor deze sector. De totaliteit aan
					 – en financiële omvang – van bovengenoemde instrumenten zijn onderdeel van
					 de taakopdracht. Dit IBO verkent de mogelijkheden om de doelmatigheid en
					 doeltreffendheid van de steun aan de agrosector te vergroten. Daarbij wordt
					 rekening gehouden met de context van de Nederlandse agrosector en het level
					 playing field binnen Europa.
 Opdracht aan de
					 werkgroep
 
 Het analyse deel van het IBO bevat8De analyse van dit IBO zal voldoen aan de
						kwaliteitscriteria en beantwoorden de vragen zoals gesteld in Artikel 3 «De
						beleidsdoorlichting» van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek. Additionele
						informatie die benodigd is voor de beantwoording van deze vragen kunnen worden
						opgenomen in een bijlage van het IBO.:
 
 
 
 •
 Een samenvatting van de huidige beleidsdoelen voor de
						 agrosector en de aanleiding daartoe. Dit bevat een uiteenzetting van de
						 verantwoordelijkheid van de rijksoverheid, inclusief een beschrijving hoe dit
						 past binnen de Europese kaders.
 
 
 •
 Daarbij wordt nagegaan in hoeverre deze
						 (sector-specifieke) doelen nog actueel zijn.
 
 
 •
 Een beknopte omschrijving en beoordeling van de
						 beleidsinstrumenten in hun onderlinge samenhang ter bevordering van de NL
						 agrosector. Daarnaast worden trends in de uitgaven in beeld gebracht en
						 onderbouwd (en deze worden zo ver mogelijk gerelateerd aan componenten
						 volume/gebruik en aan prijzen/tarieven). De doelmatigheid en doeltreffendheid
						 van het gevoerde beleid en de positieve en/of negatieve neveneffecten worden in
						 beeld gebracht, waarbij de werkgroep gebruikt maakt van evaluaties.
 
 
 •
 Een beschrijving van de omvang en structuur van
						 financiële middelen aan de agrosector, inclusief uitvoeringskosten, van
						 Nederland naar Europa en omgekeerd.
 
 
 •
 Consequenties recente bezuinigingen op fiscaal en
						 subsidie-instrumentarium.
 
 
 
 Te ontwikkelen beleidsvarianten:
 
 De werkgroep heeft de opdracht om gekwantificeerde
					 beleidsvarianten te ontwikkelen voor een toekomstbestendig, samenhangend en
					 doelmatig agro-instrumentarium. Een optimale doelmatigheid is het streven.
					 Afgesproken is tussen de MFIN en de MEZ dat een besparingsvariant in het IBO
					 niet aan de orde is. Het optimaal benutten van EU-middelen uit het GLB krijgt
					 in de beleidsvarianten specifieke aandacht. Daarnaast adviseert de werkgroep
					 over de aanpassingen die Nederland zou moeten nastreven in een nieuw af te
					 spreken GLB na 2020.
 Organisatie van het
					 onderzoek
 Samenstelling van de
					 werkgroep
 
 Leden van de werkgroep zijn: AZ, FIN, EZ, BuZa.
 Suggesties voor externe deskundigen: LEI en/of WUR, CPB,
						PBL.
 De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke
						voorzitter, die wordt ondersteund door een secretariaat vanuit Financiën en
						EZ.
 
 Overig
 Het secretariaat start de voorbereidende werkzaamheden vanaf
					 juni 2013. De werkgroep start formeel in augustus 2013 en dient haar
					 eindrapport uiterlijk in april/mei 2014 in.
 De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden
					 plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 Tabel 6.5: Tabel budgettaire grondslag IBO Agro-
						visserij- en voedselketens: IBO betrekt ten minste de volgende bestedingen1De grondslag betreft artikel 16 uit de begroting van
						 EZ. Daarnaast worden in dit IBO de EU-middelen alsook bijdragen medeoverheden
						 aan agro-sector betrokken. Om goed zicht te krijgen op de financiële omvang
						 van de maatregelen gericht op de agro-sector, worden (voor zover mogelijk) de
						 bijdragen vanaf 2007 in beeld gebracht. Dit is het beginjaar van de huidige EU
						 programmaperiode, waaraan diverse bestedingen zijn gekoppeld. De omvang van de
						 EU-middelen voor de nieuwe programmaperiode (vanaf 2014) wordt ook in het IBO
						 meegenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € mln.
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 885,4
 
 
 752,5
 
 
 638,5
 
 
 555,1
 
 
 543,3
 
 
 532,2
 
 
 529,6
 
 
 
 
 
 Waarvan
								garantieverplichtingen
 
 
 
 58,7
 
 
 138,0
 
 
 138,0
 
 
 138,0
 
 
 138,0
 
 
 138,0
 
 
 138,0
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 867,2
 
 
 606,6
 
 
 517,4
 
 
 443,9
 
 
 426,5
 
 
 416,2
 
 
 413,6
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch
								verplicht
 
 
 
 
 
 83%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Agrarisch ondernemerschap (16.1)
 
 
 9,2
 
 
 8,9
 
 
 5,1
 
 
 5,1
 
 
 5,2
 
 
 4,8
 
 
 4,8
 
 
 
 
 – Duurzame veehouderij (16.1)
 
 
 26,8
 
 
 30,4
 
 
 5,6
 
 
 4,9
 
 
 4,5
 
 
 5,2
 
 
 5,2
 
 
 
 
 – Mestbeleid (16.1)
 
 
 0,4
 
 
 1,3
 
 
 2,1
 
 
 2,8
 
 
 1,8
 
 
 0,8
 
 
 0,8
 
 
 
 
 – Plantaardige productie (16.1)
 
 
 14,8
 
 
 18,7
 
 
 16,9
 
 
 15,6
 
 
 19,7
 
 
 19,1
 
 
 19,1
 
 
 
 
 – Agrarische innovatie en overig
								(16.1)
 
 
 17,5
 
 
 10,3
 
 
 9,6
 
 
 3,1
 
 
 2,2
 
 
 1,2
 
 
 1,2
 
 
 
 
 – Visserij (16.1)
 
 
 6,4
 
 
 10,5
 
 
 6,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 – Dierenwelzijn productiedieren en
								gezelschapsdieren (16.3)
 
 
 1,9
 
 
 2,2
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 
 
 – Apurement (16.5)
 
 
 52,0
 
 
 17,3
 
 
 12,3
 
 
 7,3
 
 
 7,3
 
 
 7,3
 
 
 7,3
 
 
 
 
 – Interne begrotingsreserve (16.5)
 
 
 170,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage begrotingsreserve
								Borgstellingsfaciliteit (16.1)
 
 
 1,5
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 
 
 – Verliesdeclaraties Borgstellingsfaciliteit
								(16.1)
 
 
 11,4
 
 
 12,0
 
 
 10,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Versterken concurrentiekracht en verduurzaming
								agroketens en visserij (16.1)
 
 
 36,7
 
 
 34,7
 
 
 24,0
 
 
 15,0
 
 
 12,9
 
 
 12,6
 
 
 12,2
 
 
 
 
 – Borgen voedselveiligheid- en
								kwaliteit(16.2)
 
 
 15,4
 
 
 16,2
 
 
 8,4
 
 
 6,8
 
 
 6,8
 
 
 6,8
 
 
 6,8
 
 
 
 
 – Plant- en diergezondheid (16.3)
 
 
 20,2
 
 
 22,9
 
 
 18,9
 
 
 15,9
 
 
 13,0
 
 
 12,9
 
 
 12,9
 
 
 
 
 – Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
 
 
 114,7
 
 
 96,5
 
 
 93,9
 
 
 84,6
 
 
 78,6
 
 
 69,9
 
 
 69,1
 
 
 
 
 – Borgen voedselzekerheid en internationaal en
								Europees landbouwbeleid (16.5)
 
 
 1,5
 
 
 2,3
 
 
 2,1
 
 
 1,9
 
 
 1,9
 
 
 1,9
 
 
 1,9
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan
								ZBO’s/RWT’s
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Medebewind produktschappen (16.5)
 
 
 23,7
 
 
 20,1
 
 
 13,5
 
 
 8,4
 
 
 8,1
 
 
 8,1
 
 
 8,0
 
 
 
 
 – Dienst Landbouwkundig Onderzoek (16.4)
 
 
 94,3
 
 
 91,0
 
 
 91,1
 
 
 90,8
 
 
 88,7
 
 
 91,0
 
 
 91,0
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan andere
								begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Diergezondheidsfonds
 
 
 3,5
 
 
 4,2
 
 
 4,2
 
 
 4,2
 
 
 4,2
 
 
 4,2
 
 
 4,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan
								baten-lastendiensten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – NVWA
 
 
 136,9
 
 
 101,1
 
 
 93,2
 
 
 84,6
 
 
 81,3
 
 
 80,5
 
 
 79,7
 
 
 
 
 – Dienst Regelingen
 
 
 96,6
 
 
 92,3
 
 
 84,3
 
 
 78,6
 
 
 76,9
 
 
 76,4
 
 
 75,9
 
 
 
 
 – Agentschap NL
 
 
 –
 
 
 4,3
 
 
 3,0
 
 
 2,4
 
 
 2,4
 
 
 2,4
 
 
 2,4
 
 
 
 
 – Dienst Landelijk Gebied
 
 
 0,4
 
 
 0,3
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 
 
 – Rijksrederij
 
 
 11,4
 
 
 7,0
 
 
 9,0
 
 
 8,0
 
 
 7,0
 
 
 7,0
 
 
 7,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 306,9
 
 
 313,1
 
 
 291,6
 
 
 276,8
 
 
 276,8
 
 
 276,8
 
 
 276,8
 
 
 
 
 – Versterken concurrentiekracht en verduurzaming
								agroketens en visserij (16.1)
 
 
 29,1
 
 
 39,8
 
 
 21,1
 
 
 6,6
 
 
 6,6
 
 
 6,6
 
 
 6,6
 
 
 
 
 – Borgen voedselveiligheid- en
								kwaliteit(16.2)
 
 
 0,1
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 
 
 – Plant- en diergezondheid (16.3)
 
 
 2,3
 
 
 1,3
 
 
 0,5
 
 
 0,5
 
 
 0,5
 
 
 0,5
 
 
 0,5
 
 
 
 
 – Kennisontwikkeling en innovatie (16.4)
 
 
 13,3
 
 
 12,9
 
 
 10,9
 
 
 10,6
 
 
 10,6
 
 
 10,6
 
 
 10,6
 
 
 
 
 – Borgen voedselzekerheid en internationaal en
								Europees landbouwbeleid (16.5)
 
 
 261,5
 
 
 258,7
 
 
 258,7
 
 
 258,7
 
 
 258,7
 
 
 258,7
 
 
 258,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budgettair belang fiscale
								maatregelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Landbouwvrijstelling
 
 
 361
 
 
 327
 
 
 312
 
 
 309
 
 
 312
 
 
 315
 
 
 317
 
 
 
 
 – Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 134
 
 
 114
 
 
 134
 
 
 135
 
 
 136
 
 
 137
 
 
 138
 
 
 
 
 – Verlaagd tarief sierteelt
 
 
 205
 
 
 208
 
 
 233
 
 
 235
 
 
 237
 
 
 240
 
 
 242
 
 
 
 
 – Landbouwregeling
 
 
 40
 
 
 41
 
 
 43
 
 
 46
 
 
 48
 
 
 50
 
 
 52
 
 
 
 
 – Rode diesel
 
 
 210
 
 
 228
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 – Vrijstelling cultuurgrond
 
 
 97
 
 
 94
 
 
 96
 
 
 98
 
 
 100
 
 
 102
 
 
 104
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budgettair overzicht interventies
 
 7
 Budgettair overzicht interventies
 
 Sinds het najaar van 2008 heeft het kabinet interventies gepleegd
				om het financiële stelsel gezond te houden en de rust te helpen herstellen in
				de financiële wereld. Vanaf 2010 heeft de overheid ook aan Europese
				faciliteiten bijgedragen, in het bijzonder door het verstrekken van garanties.
				Deze gebruikelijke bijlage geeft middels een aantal tabellen een overzicht van
				de verschillende interventies.
 Tabel 1 geeft de kasstromen en de garanties die met de
				interventies gepaard gaan en de vindplaatsen ervan in de begroting IX integraal
				weer. Daarnaast zijn de effecten van de maatregelen op achtereenvolgens: het
				EMU saldo, de EMU schuld en de staatsschuld per thema becijferd. De kolom
				«telling» geeft hierbij aan welke posten bij elkaar moeten worden opgeteld.
				Onderaan de tabel worden de totalen van alle maatregelen geconsolideerd.
 
 Tabel 1a. Budgettair overzicht interventies kredietcrisis
				 (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 #
 
 
 Stand: Miljoenennota 2014
 
 
 Telling
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Som:
 
 
 Bron:
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Aanschaf ABN AMRO Group – ASR Verzekeringen – RFS
						 Holdings (incl. Z-share en residual N-share)
 
 
 
 23.340
 
 
 3.600
 
 
 1.031
 
 
 
 – 16
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 27.955
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 2
 
 
 
 waarvan relevant voor het EMU
						 saldo
 
 
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 900
 
 
 
 
 
 
 
 
 CBS/Eurostat
 
 
 
 
 3
 
 
 Overbruggingskrediet (voormalig) Fortis
 
 
 
 44.341
 
 
 – 36.516
 
 
 – 3.250
 
 
 – 825
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 200
 
 
 3.550
 
 
 IX art. 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Renteontvangsten overbruggingskredieten (voormalig)
						 Fortis
 
 
 
 – 502
 
 
 – 705
 
 
 – 167
 
 
 – 169
 
 
 – 152
 
 
 – 103
 
 
 – 99
 
 
 – 1.897
 
 
 IX art. 11
 
 
 
 
 5
 
 
 Dividend ABN Amro Group
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 200
 
 
 – 50
 
 
 – 250
 
 
 
 
 
 – 500
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 6
 
 
 Dividend ASR Verzekeringen
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 71
 
 
 – 88
 
 
 – 159
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 7
 
 
 Dividend RFS Holdings
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 6
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 – 6
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 8
 
 
 Dividend financiële instellingen
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 56
 
 
 – 400
 
 
 – 456
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 9
 
 
 Premieontvangsten capital relief instrument
 
 
 
 0
 
 
 – 28
 
 
 – 165
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 193
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 10
 
 
 Premieontvangsten counter indemnity
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 – 128
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verleende garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)
 
 
 
 0
 
 
 32.611
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 32.611
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 12
 
 
 
 waarvan vervallen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 32.611
 
 
 
 
 
 
 
 – 32.611
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 13
 
 
 Counter Indemnity ABN-AMRO
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 950
 
 
 
 
 
 
 950
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven minus
							 ontvangsten
 
 
 
 1, 3 t/m 10
 
 
 
 67.179
 
 
 
 
 – 33.649
 
 
 
 
 – 2.583
 
 
 
 
 – 1.220
 
 
 
 
 – 315
 
 
 
 
 – 523
 
 
 
 
 – 725
 
 
 
 
 28.164
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 2, 4 t/m 10
 
 
 
 502
 
 
 
 
 – 1.427
 
 
 
 
 – 564
 
 
 
 
 395
 
 
 
 
 299
 
 
 
 
 523
 
 
 
 
 525
 
 
 
 
 253
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 1, 3 t/m 10
 
 
 
 67.179
 
 
 
 
 – 33.649
 
 
 
 
 – 2.686
 
 
 
 
 – 1.220
 
 
 
 
 – 315
 
 
 
 
 – 523
 
 
 
 
 – 725
 
 
 
 
 28.061
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 1, 3 t/m 10
 
 
 
 67.179
 
 
 
 
 – 33.649
 
 
 
 
 – 2.686
 
 
 
 
 – 1.220
 
 
 
 
 – 315
 
 
 
 
 – 523
 
 
 
 
 – 725
 
 
 
 
 28.061
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. SNS Reaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Kapitalisatie holding en bank
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.200
 
 
 0
 
 
 2.200
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 15
 
 
 Overbruggingskrediet
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.100
 
 
 0
 
 
 1.100
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 16
 
 
 Vastgoedbeheerorganisatie (VBO)
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 500
 
 
 0
 
 
 500
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 
 
 Renteontvangsten overbruggingskrediet
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 7
 
 
 – 7
 
 
 – 13
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 18
 
 
 Dividend SNS Reaal N.V.
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 19
 
 
 Premieontvangsten garantie
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 20
 
 
 Heffing in het kader van de nationalisatie
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 1.000
 
 
 – 1.000
 
 
 IX art.1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verleende garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Garantieverlening VBO
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5.000
 
 
 0
 
 
 5.000
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven minus
							 ontvangsten
 
 
 
 14 t/m 20
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.793
 
 
 
 
 – 1.007
 
 
 
 
 2.786
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 16 t/m 20
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 493
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 – 486
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 14, 15, 17 t/m 21
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 8.293
 
 
 
 
 – 1.007
 
 
 
 
 7.286
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 14 t/m 20
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.793
 
 
 
 
 – 1.007
 
 
 
 
 2.786
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
							 Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Verstrekt kapitaal ING
 
 
 
 10.000
 
 
 – 5.000
 
 
 0
 
 
 – 2.000
 
 
 – 750
 
 
 – 750
 
 
 – 750
 
 
 750
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 23
 
 
 Verstrekt kapitaal Aegon
 
 
 
 3.000
 
 
 – 1.000
 
 
 – 500
 
 
 – 1.500
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 24
 
 
 Verstrekt kapitaal SNS Reaal
 
 
 
 750
 
 
 – 185
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 565
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 waarvan afgeboekt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 565
 
 
 
 
 
 – 565
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 25
 
 
 Couponrente ING
 
 
 
 0
 
 
 – 645
 
 
 – 39
 
 
 0
 
 
 – 34
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 718
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 26
 
 
 Couponrente Aegon
 
 
 
 0
 
 
 – 166
 
 
 – 11
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 177
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 27
 
 
 Couponrente SNS Reaal
 
 
 
 0
 
 
 – 38
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 38
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 28
 
 
 Repurchase fee ING
 
 
 
 0
 
 
 – 295
 
 
 – 52
 
 
 – 1.000
 
 
 – 341
 
 
 – 375
 
 
 – 375
 
 
 – 2.438
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 29
 
 
 Repurchase fee Aegon
 
 
 
 0
 
 
 – 108
 
 
 – 52
 
 
 – 750
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 910
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 30
 
 
 Repurchase fee SNS Reaal
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven minus
							 ontvangsten
 
 
 
 22 t/m 30
 
 
 
 13.750
 
 
 
 
 – 7.437
 
 
 
 
 – 654
 
 
 
 
 – 5.250
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 2.966
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 25 t/m 27
 
 
 
 0
 
 
 
 
 849
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 34
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 933
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 22 t/m 30
 
 
 
 13.750
 
 
 
 
 – 7.437
 
 
 
 
 – 654
 
 
 
 
 – 5.250
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 2.966
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 22 t/m 30
 
 
 
 13.750
 
 
 
 
 – 7.437
 
 
 
 
 – 654
 
 
 
 
 – 5.250
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 1.125
 
 
 
 
 – 2.966
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D. Back-up faciliteit
 
 
 ING 
 (1)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 31
 
 
 Meerjarenverplichting aan ING
 
 
 
 0
 
 
 15.857
 
 
 – 2.773
 
 
 – 2.820
 
 
 – 2.609
 
 
 – 1.748
 
 
 – 1.349
 
 
 4.558
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 32
 
 
 Alt-A portefeuille
 
 
 
 0
 
 
 18.352
 
 
 – 1.976
 
 
 – 2.442
 
 
 – 2.794
 
 
 – 2.300
 
 
 – 1.677
 
 
 7.163
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 33
 
 
 
 relevant voor de EMU schuld
 
 
 
 
 
 
 15.546
 
 
 
 
 – 2.784
 
 
 
 
 – 2.207
 
 
 
 
 – 3.054
 
 
 
 
 – 1.594
 
 
 
 
 – 1.349
 
 
 
 
 4.558
 
 
 
 CBS/Eurostat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 34
 
 
 Back-up faciliteit ING totaal:
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 a
 
 
 
 
 waarvan funding fee (rente +
						 aflossing)
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.903
 
 
 
 
 4.029
 
 
 
 
 3.018
 
 
 
 
 2.644
 
 
 
 
 1.939
 
 
 
 
 1.614
 
 
 
 17.147
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 b
 
 
 
 
 waarvan management fee
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 59
 
 
 
 
 47
 
 
 
 
 39
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 24
 
 
 
 228
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 c
 
 
 
 
 waarvan portefeuille ontvangsten
						 (rente + aflossing)
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 3.819
 
 
 
 
 – 3.741
 
 
 
 
 – 2.788
 
 
 
 
 – 2.434
 
 
 
 
 – 1.764
 
 
 
 
 – 1.459
 
 
 
 – 16.005
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 d
 
 
 
 
 waarvan garantiefee
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 129
 
 
 
 
 – 103
 
 
 
 
 – 85
 
 
 
 
 – 73
 
 
 
 
 – 58
 
 
 
 
 – 52
 
 
 
 – 500
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 e
 
 
 
 
 waarvan additionele
						 garantiefee
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 154
 
 
 
 
 – 128
 
 
 
 
 – 110
 
 
 
 
 – 88
 
 
 
 
 – 79
 
 
 
 – 559
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 f
 
 
 
 
 waarvan additionele fee
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 14
 
 
 
 
 – 77
 
 
 
 
 – 56
 
 
 
 
 – 46
 
 
 
 
 – 37
 
 
 
 
 – 34
 
 
 
 – 264
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 g
 
 
 
 
 waarvan
						 verhandelbaarheidsfee
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 15
 
 
 
 
 – 18
 
 
 
 
 – 15
 
 
 
 – 48
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven minus
							 ontvangsten
 
 
 
 34
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 34b, f
 en g
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 45
 
 
 
 
 30
 
 
 
 
 17
 
 
 
 
 28
 
 
 
 
 29
 
 
 
 
 25
 
 
 
 
 84
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 33
 
 
 
 0
 
 
 
 
 15.546
 
 
 
 
 – 2.784
 
 
 
 
 – 2.207
 
 
 
 
 – 3.054
 
 
 
 
 – 1.594
 
 
 
 
 – 1.349
 
 
 
 
 4.558
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 34
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E. Garantiefaciliteit bancaire
							 leningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 35
 
 
 Premieontvangsten garanties bancaire leningen
 
 
 
 0
 
 
 – 116
 
 
 – 407
 
 
 – 361
 
 
 – 230
 
 
 – 161
 
 
 – 156
 
 
 – 1.431
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 36
 
 
 Schade-uitkeringen
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 37
 
 
 Garanties bancaire leningen
 
 
 
 2.740
 
 
 47.535
 
 
 
 
 
 
 
 50.275
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 38
 
 
 
 waarvan vervallen
 
 
 
 
 
 
 – 3.424
 
 
 
 
 – 7.853
 
 
 
 
 – 5.823
 
 
 
 
 – 15.933
 
 
 
 
 – 3.153
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 36.186
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven minus
							 ontvangsten
 
 
 
 35, 36
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 116
 
 
 
 
 – 407
 
 
 
 
 – 361
 
 
 
 
 – 230
 
 
 
 
 – 161
 
 
 
 
 – 156
 
 
 
 
 – 1.431
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 35, 36
 
 
 
 30 
 (2)
 
 
 
 
 86
 
 
 
 
 407
 
 
 
 
 361
 
 
 
 
 230
 
 
 
 
 161
 
 
 
 
 156
 
 
 
 
 1.431
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 35, 36
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 116
 
 
 
 
 – 407
 
 
 
 
 – 361
 
 
 
 
 – 230
 
 
 
 
 – 161
 
 
 
 
 – 156
 
 
 
 
 – 1.431
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 35, 36
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 116
 
 
 
 
 – 407
 
 
 
 
 – 361
 
 
 
 
 – 230
 
 
 
 
 – 161
 
 
 
 
 – 156
 
 
 
 
 – 1.431
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 F. IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 39
 
 
 Vordering op IJsland
 
 
 
 1.322
 
 
 7
 
 
 51
 
 
 – 368
 
 
 – 243
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 817
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 40
 
 
 Tussenrekening «recovery oude topping up»
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 33
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 54
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave
 
 
 
 1.236
 
 
 192
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.428
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 42
 
 
 Uitvoeringskosten IJslandse DGS door DNB
 
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 43
 
 
 Renteontvangsten lening IJsland
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 44
 
 
 Aflossing hoofdsom lening IJsland
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 443
 
 
 – 291
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 734
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven minus
							 ontvangsten
 
 
 
 41, 42, 43, 44
 
 
 
 1.236
 
 
 
 
 199
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 443
 
 
 
 
 – 291
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 701
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 42, 43
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 7
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 41, 42, 43, 44
 
 
 
 1.236
 
 
 
 
 199
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 443
 
 
 
 
 – 291
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 701
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 41, 42, 43, 44
 
 
 
 1.236
 
 
 
 
 199
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 443
 
 
 
 
 – 291
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 701
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal maatregelen
							 «kredietcrisis»:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toerekenbare
							 rentelasten
 
 
 
 
 
 450
 
 
 
 
 2.036
 
 
 
 
 1.474
 
 
 
 
 1.213
 
 
 
 
 1.040
 
 
 
 
 1.061
 
 
 
 
 831
 
 
 
 
 8.105
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 
 
 82
 
 
 
 
 – 2.280
 
 
 
 
 – 1.151
 
 
 
 
 – 140
 
 
 
 
 – 149
 
 
 
 
 – 841
 
 
 
 
 – 118
 
 
 
 
 – 5.897
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 
 
 82.165
 
 
 
 
 – 25.457
 
 
 
 
 – 6.531
 
 
 
 
 – 9.481
 
 
 
 
 – 5.015
 
 
 
 
 4.890
 
 
 
 
 – 4.362
 
 
 
 
 36.209
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 
 
 82.165
 
 
 
 
 – 41.003
 
 
 
 
 – 3.747
 
 
 
 
 – 7.274
 
 
 
 
 – 1.961
 
 
 
 
 1.984
 
 
 
 
 – 3.013
 
 
 
 
 27.151
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwijzingen:
 
 
 (1) De Back-up faciliteit noteert
				 in US dollar. Ten behoeve van de begroting en dit overzicht wordt de faciliteit
				 omgerekend naar euro met de per 31/12 geldende wisselkoers of (voor 2013 en
				 2014) rekenkoers.
 
 (2) Een deel van de later te
				 ontvangen garantiepremies tellen mee voor het EMU saldo in 2008 ofschoon er in
				 in dat jaar geen premies zijn ontvangen.
 
 
 
 Opmerkingen bij de tabel:
 
 De tabel geeft de kasstromen weer zoals deze in
				 begrotingshoofdstuk IX zijn opgenomen. Kasontvangsten hebben een
				 schuldverlagend effect en zijn daarom voorzien van een minteken en
				 omgekeerd.
 
 De toerekenbare rentelasten als gevolg van de toename van de
				staatsschuld zijn benaderd door het gemiddelde aandeel van de maatregelen in de
				totale gemiddelde staatsschuld te vermenigvuldigen met de totale rente op
				staatsschuld. Deze methode is enigszins grof maar geeft een indicatie van de
				gemiddeld toerekenbare rentelasten.
 
 Tabel 1b. Budgettair overzicht interventies europa (in
				 miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 #
 
 
 
 Telling
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Som
 
 
 Bron:
 
 
 
 
 
 
 
 
 G. Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 45
 
 
 Vordering op Griekenland
 
 
 
 
 
 1.248
 
 
 1.946
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 3.199
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 46
 
 
 Rente lening Griekenland
 
 
 
 
 
 – 30
 
 
 – 115
 
 
 – 41
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 – 238
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 47
 
 
 Rentevergoeding Griekenland (ANFA)
 
 
 
 
 
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 39
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 48
 
 
 Teruggave winsten SMP
 
 
 
 
 
 
 
 
 126
 
 
 112
 
 
 238
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 H. Europese
							 instrumenten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 49
 
 
 Verstrekt kapitaal EFSF
 
 
 
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 2
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 50
 
 
 Verstrekt kapitaal ESM
 
 
 
 
 
 
 
 1.829
 
 
 1.829
 
 
 915
 
 
 4.573
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 51
 
 
 Crisisgerelateerde winst DNB
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 905
 
 
 – 834
 
 
 – 1.739
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 52
 
 
 
 waarvan relevant voor het EMU
						 saldo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 807
 
 
 
 
 728
 
 
 
 1.535
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 53
 
 
 Garantieplafond Nederland EFSF
 
 
 
 
 
 25.872
 
 
 71.910
 
 
 
 
 
 – 48.142
 
 
 
 49.640
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 54
 
 
 effect verstrekte garantie op EMU schuld:
 
 
 
 
 
 
 993
 
 
 7.600
 
 
 2.296
 
 
 646
 
 
 11.535
 
 
 CBS/Eurostat
 
 
 
 
 
 
 voor Ierland
 
 
 
 
 
 
 
 
 495
 
 
 
 
 279
 
 
 
 
 306
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.080
 
 
 
 
 
 
 
 
 voor Portugal
 
 
 
 
 
 
 
 
 498
 
 
 
 
 695
 
 
 
 
 282
 
 
 
 
 119
 
 
 
 
 1.593
 
 
 
 
 
 
 
 
 voor Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 6.627
 
 
 
 
 1.708
 
 
 
 
 527
 
 
 
 
 8.862
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 54
 
 
 Garantieverlening Nl-aandeel ESM
 
 
 
 
 
 
 
 35.445
 
 
 
 
 
 
 35.445
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 55
 
 
 Garantieverlening DNB i.v.m. ophoging middelen IMF
 
 
 
 
 
 
 13.610
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13.610
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 56
 
 
 Garantieverlening DNB i.v.m. SMP
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.700
 
 
 
 5.700
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 57
 
 
 Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting
 
 
 
 
 
 2.946
 
 
 – 120
 
 
 6
 
 
 
 
 2.832
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven minus
							 ontvangsten
 
 
 
 45 t/m 51
 
 
 
 
 
 1.219
 
 
 
 
 1.832
 
 
 
 
 1.806
 
 
 
 
 1.037
 
 
 
 
 180
 
 
 
 
 6.074
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 46 t/m 48, 52
 
 
 
 
 
 30
 
 
 
 
 115
 
 
 
 
 28
 
 
 
 
 694
 
 
 
 
 629
 
 
 
 
 1.496
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 45 t/m 51, 54
 
 
 
 
 
 1.219
 
 
 
 
 2.825
 
 
 
 
 9.406
 
 
 
 
 3.333
 
 
 
 
 826
 
 
 
 
 17.609
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 45 t/m 51
 
 
 
 
 
 1.219
 
 
 
 
 1.832
 
 
 
 
 1.806
 
 
 
 
 1.037
 
 
 
 
 180
 
 
 
 
 6.074
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal maatregelen
							 «Europa»:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toerekenbare rentelasten
							 (saldorelevant)
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 19
 
 
 
 
 67
 
 
 
 
 120
 
 
 
 
 173
 
 
 
 
 174
 
 
 
 
 553
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU saldo
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 – 92
 
 
 
 
 521
 
 
 
 
 455
 
 
 
 
 943
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op EMU schuld
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.219
 
 
 
 
 2.825
 
 
 
 
 9.406
 
 
 
 
 3.333
 
 
 
 
 826
 
 
 
 
 17.609
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effect op staatsschuld
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.219
 
 
 
 
 1.832
 
 
 
 
 1.806
 
 
 
 
 1.037
 
 
 
 
 180
 
 
 
 
 6.074
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2. Balans interventies (in miljoenen
				euro)
 In de onderstaande tabel staan de bezittingen en schulden die
				vanwege de interventies (kredietcrisis en europa) zijn ontstaan.
				Balansonderdelen zijn hierbij opgenomen tegen historische aankoopprijs, conform
				de bepalingen van de RBV die van toepassing zijn op het onderliggende
				departementale jaarverslag IX.
 De bezittingen zijn grotendeels gefinancierd met staatsschuld
				(zichtbaar in tabel 1). Verder is er het cumulatief saldo van kosten en
				opbrengsten («het resultaat») dat een deel van de bezittingen financiert»
				(vanuit tabel 3.)
 
 bedragen in mln. euro en conform opname saldibalans
				 jaarverslag
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bezittingen
 
 
 ultimo 2013
 
 
 ultimo 2014
 
 
 Begroting
 
 
 Schulden
 
 
 ultimo 2013
 
 
 ultimo 2014
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 
 
 
 Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanschaf ABN AMRO Group – ASR Verzekeringen – RFS
						 Holdings (incl. Z-share en residual N-share)
 
 
 27.955
 
 
 27.955
 
 
 art. 3
 
 
 staatsschuld
 
 
 36.058
 
 
 33.225
 
 
 tabel 1
 
 
 
 
 Overbruggingskrediet (voormalig) Fortis
 
 
 3.750
 
 
 3.550
 
 
 art. 11
 
 
 cumulatief resultaat
 
 
 789
 
 
 2.605
 
 
 tabel 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 SNS Reaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 cumulatieve rente
 
 
 7.653
 
 
 8.658
 
 
 tabel 3
 
 
 
 
 kapitalisatie holding en bank
 
 
 2.200
 
 
 2.200
 
 
 art. 3
 
 
 cumulatieve uitvoeringskosten
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 
 
 
 overbruggingskrediet
 
 
 1.100
 
 
 1.100
 
 
 art. 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 vastgoedbeheerorganisatie (VBO)
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 art. 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ING
 
 
 
 
 
 
 
 ING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 core-tier-1 securities
 
 
 1.500
 
 
 750
 
 
 art. 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 back up facility:
 
 
 
 
 
 back up facility:
 
 
 
 
 
 
 
 
 vordering
 
 
 
 8.840
 
 
 7.163
 
 
 art. 3
 
 
 
 verplichting
 
 
 
 5.907
 
 
 4.558
 
 
 art. 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 voorziening
 
 
 en onv. resultaat
 
 
 
 2.933
 
 
 2.605
 
 
 art. 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 lening (incl rente)
 
 
 793
 
 
 817
 
 
 art. 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 lening
 
 
 3.199
 
 
 3.199
 
 
 art. 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EFSF
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 deelneming
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 art. 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EFSM
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 deelneming
 
 
 3.658
 
 
 4.573
 
 
 art. 4
 
 
 technische aansluiting (3)
 
 
 103
 
 
 103
 
 
 
 
 
 
 Totaal:
 
 
 
 53.497
 
 
 51.809
 
 
 
 
 Totaal:
 
 
 
 53.497
 
 
 51.809
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwijzing:
 
 
 (3) De technische aansluiting
				 heeft betrekking op de conversie van de op de MCN lening opgebouwde rente
				 t.w.v. van 103 miljoen, welke destijds is geconverteerd in het aandelenkapitaal
				 van ABN Amro.
 
 
 Tabel 3. Overzicht toerekenbare kosten en
				opbrengsten (in miljoenen euro)
 Deze tabel geeft een overzicht van de kosten en opbrengsten van
				interventies. Eventuele afwaarderingen van activa (tabel 2.) worden eveneens in
				het resultaat meegenomen maar dan pas op het moment dat deze daadwerkelijk
				gerealiseerd zijn. Deze behandeling wijkt af van de systematiek van het EMU
				saldo.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kosten en opbrengsten
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Cumulatief
 
 
 
 
 
 
 
 Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 rente overbruggingskrediet (voormalig) Fortis
 
 
 502
 
 
 705
 
 
 167
 
 
 169
 
 
 152
 
 
 103
 
 
 99
 
 
 
 1.897
 
 
 
 
 
 dividend
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 6
 
 
 200
 
 
 121
 
 
 338
 
 
 0
 
 
 
 665
 
 
 
 
 
 dividend «mandje»
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 56
 
 
 400
 
 
 
 456
 
 
 
 
 
 premieontvangsten CRI
 
 
 0
 
 
 28
 
 
 165
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 193
 
 
 
 
 
 premie counter indemnity
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 
 130
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 SNS Reaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 dividend
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 rente overbruggingskrediet
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 14
 
 
 
 
 
 bankenheffing in het kader van de nationalisatie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.000
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 couponrente SNS Reaal
 
 
 0
 
 
 38
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 38
 
 
 
 
 
 repurchase fee SNS Reaal
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 afboeking core-tier-1 securities
 
 
 
 
 
 
 – 565
 
 
 
 
 
 – 565
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aegon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 couponrente Aegon
 
 
 0
 
 
 166
 
 
 11
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 177
 
 
 
 
 
 repurchase fee Aegon
 
 
 0
 
 
 108
 
 
 52
 
 
 750
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 910
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ING
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 couponrente ING
 
 
 0
 
 
 645
 
 
 39
 
 
 0
 
 
 34
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 718
 
 
 
 
 
 repurchase fee ING
 
 
 0
 
 
 295
 
 
 52
 
 
 1.000
 
 
 341
 
 
 375
 
 
 375
 
 
 
 2.438
 
 
 
 
 
 back up faciliteit (na vorming voorziening)
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 rente en servicefee
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 30
 
 
 115
 
 
 41
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 
 238
 
 
 
 
 
 rentevergoeding Griekenland (ANFA)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 13
 
 
 – 13
 
 
 – 13
 
 
 
 – 39
 
 
 
 
 
 teruggave winsten SMP
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 126
 
 
 – 112
 
 
 
 – 238
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 topping up
 
 
 
 – 106
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 106
 
 
 
 
 
 recovery topping up
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 33
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 54
 
 
 
 
 
 aangegroeide rente
 
 
 
 74
 
 
 – 23
 
 
 42
 
 
 27
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 168
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Europese instrumenten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 crisisgerelateerde winst DNB
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 905
 
 
 834
 
 
 
 1.739
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 premieontvangsten garanties bancaire leningen
 
 
 0
 
 
 116
 
 
 407
 
 
 361
 
 
 230
 
 
 161
 
 
 156
 
 
 
 1.431
 
 
 
 
 
 uitvoeringskosten crisismaatregelen
 
 
 – 9
 
 
 – 31
 
 
 – 3
 
 
 2
 
 
 – 1
 
 
 – 12
 
 
 – 2
 
 
 
 – 56
 
 
 
 
 
 toerekenbare rentelasten op staatsschuld
 
 
 – 450
 
 
 – 2.036
 
 
 – 1.493
 
 
 – 1.280
 
 
 – 1.160
 
 
 – 1.234
 
 
 – 1.005
 
 
 
 – 8.658
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 – 564
 
 
 
 
 1.418
 
 
 
 
 – 746
 
 
 
 
 636
 
 
 
 
 1.815
 
 
 
 2.605
 
 
 
 
 
 Toelichting op het resultaat:
 Het saldo van toerekenbare kosten en opbrengsten in 2014 bedraagt
				1,8 miljard euro. Dit resultaat is niet vergelijkbaar met het effect op het EMU
				saldo. Dit om de reden dat bijvoorbeeld niet alle kasstromen relevant zijn. De
				gevolgen van de maatregelen op het saldo zullen op een later moment door het
				CBS definitief worden vastgesteld.
 Tabel 4. Garantieoverzicht (in miljoenen
				euro)
 In onderstaand overzicht staan de uitstaande garanties die in het
				kader van de kredietcrisis en europa verstrekt zijn. Het cumulatief saldo geeft
				de stand van de uitstaande garanties per einde 2014 weer.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties «kredietcrisis en europa»
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 Som
 
 
 Begroting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)
 
 
 0
 
 
 32.611
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 32.611
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 waarvan vervallen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 32.611
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 32.611
 
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Counter Indemnity ABN-AMRO
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 950
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 950
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. SNS Reaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieverlening VBO
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5.000
 
 
 0
 
 
 5.000
 
 
 IX art.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E. Garantiefaciliteit bancaire
							 leningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties bancaire leningen
 
 
 2.740
 
 
 47.535
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 50.275
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 
 waarvan vervallen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 3.424
 
 
 
 
 – 7.853
 
 
 
 
 – 5.823
 
 
 
 
 – 15.933
 
 
 
 
 – 3.153
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 36.186
 
 
 
 IX art.2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 H. Europese
							 instrumenten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieplafond Nederland EFSF
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 25.872
 
 
 71.910
 
 
 0
 
 
 – 48.142
 
 
 0
 
 
 49.640
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 
 effect verstrekte garantie op EMU
							 schuld:
 
 
 
 
 
 
 
 983
 
 
 
 
 7.600
 
 
 
 
 2.296
 
 
 
 
 646
 
 
 
 
 11.535
 
 
 
 CBS/Eurostat
 
 
 
 
 
 – voor Ierland
 
 
 
 
 
 
 
 495
 
 
 
 
 279
 
 
 
 
 306
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.080
 
 
 
 CBS/
 
 
 
 
 
 – voor Portugal
 
 
 
 
 
 
 
 498
 
 
 
 
 695
 
 
 
 
 282
 
 
 
 
 119
 
 
 
 
 1.593
 
 
 
 CBS/
 
 
 
 
 
 – voor Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 6.627
 
 
 
 
 1.708
 
 
 
 
 527
 
 
 
 
 8.826
 
 
 
 CBS/
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieverlening Nl-aandeel ESM
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 35.445
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 35.445
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 Garantieverlening DNB i.v.m. ophoging middelen IMF
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 13.610
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 13.610
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 Garantieverlening DNB i.v.m. SMP
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5.700
 
 
 0
 
 
 5.700
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.946
 
 
 – 120
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.832
 
 
 IX art.4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 2.740
 
 
 
 
 76.722
 
 
 
 
 – 10.696
 
 
 
 
 79.577
 
 
 
 
 19.518
 
 
 
 
 – 40.595
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 127.266
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieoverzicht van het Rijk 2013
 
 8
 Garantieoverzicht van het Rijk 2013
 
 Garanties
 Een garantie wordt omschreven als een voorwaardelijke financiële
				verplichting van het Rijk aan een derde buiten het Rijk, die pas tot
				uitbetaling komt als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid
				(realisatie van een risico) voordoet. Garantieregelingen worden doorgaans als
				verplichting opgenomen in de begroting van het betreffende vakdepartement.
 Tabel 8.1 bevat de garantieregelingen van het Rijk. Alle
				regelingen met een uitstaand risico groter dan 100 miljoen euro zijn
				uitgesplitst weergegeven, en alle regelingen met een uitstaand risico kleiner
				dan 100 miljoen euro zijn samengevat in de post «overig». In het overzicht
				worden achtereenvolgens de begroting, het artikel en de omschrijving van de
				garantie weergegeven. Daarachter staan de garanties voor de jaren 2012, 2013 en
				2014. Het bedrag dat daadwerkelijk als risico is verleend dan wel door de
				Tweede Kamer is geautoriseerd, heet in de tabel «uitstaande garanties». Onder
				de uitstaande garanties vallen ook de garanties die in eerdere jaren zijn
				verstrekt. In 2013 en 2014 zullen er garanties worden verleend, maar er komen
				ook garanties te vervallen. Dit is te zien in de kolommen «geraamd te
				verlenen» en «geraamd te vervallen».
 Een garantieregeling van het Rijk kent vrijwel altijd een maximum
				en dus een plafond. Dit plafond kan een jaarlijks plafond zijn (per jaar mag
				een maximaal bedrag aan risico worden verleend) of een totaalplafond (er mag
				nooit meer risico verleend worden dan het plafond). In tabel 8.1 is onderscheid
				gemaakt tussen beide soorten plafonds. Bij regelingen waar geen plafond is
				afgesproken, is het totaalplafond gelijk gesteld aan de uitstaande garanties.
				Bij internationale garanties is gekozen het garantieplafond gelijk te stellen
				aan de uitstaande garanties, ook al is de ruimte onder het plafond niet
				volledig benut. Hiervan is sprake bij de Europese garanties (EFSM en ESM) en de
				garanties van een aantal internationale financiële instellingen. Het
				tijdelijke noodfonds EFSF gaat per juli 2013 geen nieuwe leningenprogramma’s
				meer aan. Hierop is besloten om het garantieplafond neerwaarts bij te stellen
				tot de benodigde geraamde garanties aan het EFSF voor de huidige programma’s
				van Ierland, Portugal en Griekenland en de benodigde geraamde garantie voor het
				aanhouden van de kasreserve van het EFSF.9Zie verslag van de Eurogroep van 26 november, d.d.
				 28 november 2012, met kenmerk Tweede Kamer
				 21 501-07, nr.
				 972 en verslag van de Ecofin Raad en Eurogroep van 12 en 13 december
				 2012, d.d. 20 december 2012, met kenmerk Tweede Kamer
				 21 501-07 nr.
				 981.
 Het overzicht bevat alle garanties op stand augustus 2013.
				Ontwikkelingen daarna zijn nog niet in het overzicht opgenomen. Deze worden
				meegenomen in het garantieoverzicht bij het Financieel Jaarverslag Rijk 2013.
				In 2014 zal de garantieregeling voor interbancaire leningen aflopen. Omdat de
				laatste regeling in november 2014 afloopt, zal de garantie pas in december 2014
				in de begroting en garantieplafond worden afgeboekt. Dit wordt zichtbaar in de
				begroting van 2015.
 In tabel 8.2 komen de bijbehorende uitgaven en ontvangsten voor
				2013 en 2014 aan de orde. Alleen garanties waarop daadwerkelijk uitgaven en
				ontvangsten zijn gedaan worden hier weergegeven. De in de tabel getoonde
				uitgaven betreffen de schade-uitkeringen op afgegeven garanties. De in de tabel
				getoonde ontvangsten betreffen zowel ontvangen premies of provisies en
				dergelijke, als op derden verhaalde (schade-)uitkeringen.
 
 
 Tabel 8.1 Door het Rijk verstrekte garanties (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 omschrijving
 
 
 Uitstaande garanties 2012
 
 
 Geraamd te verlenen 2013
 
 
 Geraamd te vervallen 2013
 
 
 Uitstaande garanties 2013
 
 
 Garantie- plafond 2013
 
 
 Geraamd te verlenen 2014
 
 
 Geraamd te vervallen 2014
 
 
 Uitstaande garanties 2014
 
 
 Garantie- plafond 2014
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 VIII
 
 
 7
 
 
 Bouwleningen academische ziekenhuizen
 
 
 267,3
 
 
 
 7,0
 
 
 260,4
 
 
 
 
 
 260,4
 
 
 
 260,4
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Achterborgovereenkomst NRF
 
 
 199,5
 
 
 14,8
 
 
 4,2
 
 
 210,0
 
 
 
 
 
 210,0
 
 
 
 680,0
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Indemniteitsregeling
 
 
 294,0
 
 
 205,0
 
 
 324,0
 
 
 175,0
 
 
 
 
 
 175,0
 
 
 
 300,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Garantie interbancaire leningen
 
 
 17.242,3
 
 
 
 3.153,1
 
 
 14.089,3
 
 
 
 
 
 14.089,3
 
 
 
 14.089,3
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 14.023,0
 
 
 
 
 14.023,0
 
 
 
 
 
 14.023,0
 
 
 
 14.023,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie en vrijwaring inzake verkoop van
						 deelnemingen
 
 
 968,4
 
 
 
 13,6
 
 
 954,8
 
 
 
 
 
 954,8
 
 
 
 967,8
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie DNB winstafdracht
 
 
 
 5.700,0
 
 
 
 5.700,0
 
 
 
 
 
 5.700,0
 
 
 
 5.700,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie SNS
 
 
 
 5.000,0
 
 
 
 5.000,0
 
 
 
 
 
 5.000,0
 
 
 
 5.000,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Deelneming ABN AMRO
 
 
 950,0
 
 
 
 
 950,0
 
 
 
 
 
 950,0
 
 
 
 950,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB kredietverlening BIS
 
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 113,4
 
 
 
 113,4
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSF
 
 
 97.782,2
 
 
 
 48.141,8
 
 
 49.640,4
 
 
 
 
 
 49.640,4
 
 
 
 49.640,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSM
 
 
 2.832,0
 
 
 
 
 2.832,0
 
 
 
 
 
 2.832,0
 
 
 
 2.832,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 ESM
 
 
 35.445,4
 
 
 
 
 35.445,4
 
 
 
 
 
 35.445,4
 
 
 
 35.445,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Kredieten EU-betalingsbalanssteun aan lidstaten
 
 
 2.360,0
 
 
 
 
 2.360,0
 
 
 
 
 
 2.360,0
 
 
 
 2.360,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB – deelneming in kapitaal IMF
 
 
 46.485,2
 
 
 
 
 46.485,2
 
 
 
 
 
 46.485,2
 
 
 
 46.485,2
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EBRD
 
 
 589,1
 
 
 
 
 589,1
 
 
 
 
 
 589,1
 
 
 
 589,1
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EIB
 
 
 9.895,5
 
 
 
 
 9.895,5
 
 
 
 
 
 9.895,5
 
 
 
 9.895,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Wereldbank
 
 
 3.225,6
 
 
 181,5
 
 
 
 3.407,1
 
 
 
 181,5
 
 
 
 3.588,6
 
 
 
 3.588,6
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 17.423,8
 
 
 10.000,0
 
 
 10.000,0
 
 
 17.423,8
 
 
 10.000,0
 
 
 10.000,0
 
 
 10.000,0
 
 
 17.423,8
 
 
 10.000,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 MIGA – herverzekeren
 
 
 
 150,0
 
 
 150,0
 
 
 
 150,0
 
 
 150,0
 
 
 150,0
 
 
 
 
 
 150,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Regeling Investeringen
 
 
 173,6
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 173,6
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 173,6
 
 
 453,8
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 BMKB
 
 
 2.449,4
 
 
 350,0
 
 
 600,0
 
 
 2.199,4
 
 
 1.000,0
 
 
 705,0
 
 
 650,0
 
 
 2.254,4
 
 
 706,3
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 GO
 
 
 841,1
 
 
 200,0
 
 
 110,0
 
 
 931,1
 
 
 300,0
 
 
 400,0
 
 
 150,0
 
 
 1.181,1
 
 
 400,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 70,7
 
 
 50,0
 
 
 
 120,7
 
 
 84,3
 
 
 84,4
 
 
 
 
 
 205,1
 
 
 84,4
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Scheepsnieuwbouw garantieregeling
 
 
 
 400,0
 
 
 
 400,0
 
 
 999,7
 
 
 999,7
 
 
 400,0
 
 
 999,7
 
 
 999,7
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 16
 
 
 Garantie voor investeringen & werkkapitaal
						 landbouwondernemingen
 
 
 438,8
 
 
 45,0
 
 
 100,0
 
 
 383,8
 
 
 130,0
 
 
 50,0
 
 
 100,0
 
 
 333,8
 
 
 130,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 18
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 449,1
 
 
 
 23,0
 
 
 426,0
 
 
 
 
 15,9
 
 
 410,2
 
 
 
 
 
 
 XVI
 
 
 4
 
 
 Inrichtingen voor de gezondheidszorg
 
 
 570,6
 
 
 0,9
 
 
 55,4
 
 
 516,1
 
 
 
 
 66,5
 
 
 461,2
 
 
 
 516,1
 
 
 
 
 XVI
 
 
 8
 
 
 Voorzieningen voor gehandicapten
 
 
 169,2
 
 
 1,7
 
 
 17,3
 
 
 153,6
 
 
 
 
 18,7
 
 
 134,9
 
 
 
 153,6
 
 
 
 
 
 XVII
 
 
 45
 
 
 Garanties IS-NIO
 
 
 256,4
 
 
 
 34,2
 
 
 222,2
 
 
 
 
 28,6
 
 
 193,6
 
 
 
 193,6
 
 
 
 
 XVII
 
 
 45
 
 
 Garanties IS-Raad van Europa
 
 
 176,7
 
 
 
 
 176,7
 
 
 
 
 
 176,7
 
 
 
 176,7
 
 
 
 
 XVII
 
 
 45
 
 
 Garanties Regionale Ontwikkelingsbanken
 
 
 1.951,8
 
 
 
 
 1.951,8
 
 
 
 
 
 1.951,8
 
 
 
 1.951,8
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 409,5
 
 
 47,9
 
 
 38,5
 
 
 418,9
 
 
 
 5,1
 
 
 47,1
 
 
 376,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal garanties van het Rijk
 
 
 257.940,5
 
 
 22.914,0
 
 
 63.339,4
 
 
 217.515,2
 
 
 
 13.154,4
 
 
 12.193,9
 
 
 218.475,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 in percentage bbp
 
 
 43,0%
 
 
 
 
 36,2%
 
 
 
 
 
 35,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8.2 Uitgaven en ontvangsten op door het Rijk verleende
				 garanties (in duizenden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 a
 
 
 omschrijving
 
 
 Uitgaven 2013
 
 
 Ontvangsten 2013
 
 
 Saldo 2013
 
 
 Uitgaven 2014
 
 
 Ontvangsten 2014
 
 
 Saldo 2014
 
 
 
 
 
 
 VI
 
 
 34
 
 
 Faillissementscuratoren dienst JUSTIS
 
 
 700
 
 
 
 – 700
 
 
 700
 
 
 
 – 700
 
 
 
 
 IXB
 
 
 1
 
 
 Garantie procesrisico’s
 
 
 245
 
 
 
 – 245
 
 
 245
 
 
 
 – 245
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Garantie interbancaire leningen
 
 
 
 161.348
 
 
 161.348
 
 
 
 155.554
 
 
 155.554
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Terrorismeschades (NHT)
 
 
 
 1.500
 
 
 1.500
 
 
 
 1.500
 
 
 1.500
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 
 569
 
 
 569
 
 
 
 569
 
 
 569
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 NIB – Regeling Bijzondere Fin.
 
 
 600
 
 
 278
 
 
 – 322
 
 
 100
 
 
 
 – 100
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie en vrijwaring inzake verkoop van
						 deelnemingen
 
 
 5.400
 
 
 4.800
 
 
 – 600
 
 
 4.800
 
 
 4.800
 
 
 0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Deelneming ABN AMRO
 
 
 
 25.555
 
 
 25.555
 
 
 
 25.555
 
 
 25.555
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 100.000
 
 
 107.300
 
 
 7.300
 
 
 104.000
 
 
 68.000
 
 
 – 36.000
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Regeling Investeringen
 
 
 500
 
 
 1.250
 
 
 750
 
 
 500
 
 
 1.250
 
 
 750
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 BMKB
 
 
 95.000
 
 
 28.000
 
 
 – 67.000
 
 
 65.000
 
 
 29.000
 
 
 – 36.000
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 GO
 
 
 13.000
 
 
 14.248
 
 
 1.248
 
 
 13.000
 
 
 13.000
 
 
 0
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 9.281
 
 
 8.000
 
 
 – 1.281
 
 
 9.343
 
 
 8.000
 
 
 – 1.343
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Scheepsnieuwbouw garantieregeling
 
 
 9.637
 
 
 10.000
 
 
 363
 
 
 9.668
 
 
 10.000
 
 
 332
 
 
 
 
 XIII
 
 
 16
 
 
 Garantie voor investeringen & werkkapitaal
						 landbouwondernemingen
 
 
 11.200
 
 
 512
 
 
 – 10.688
 
 
 13.000
 
 
 500
 
 
 – 12.500
 
 
 
 
 XV
 
 
 2
 
 
 startende ondernemers
 
 
 950
 
 
 
 – 950
 
 
 750
 
 
 
 – 750
 
 
 
 
 XVII
 
 
 45
 
 
 Garanties IS-NIO
 
 
 1.500
 
 
 
 – 1.500
 
 
 1.000
 
 
 
 – 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 248.013
 
 
 363.360
 
 
 115.347
 
 
 222.106
 
 
 317.728
 
 
 95.622
 
 
 
 
 
 Achterborgstellingen
 Naast het risico uit garantieregelingen wordt het Rijk ook
				indirect blootgesteld aan risico’s uit achterborgstellingen. In dit geval
				wordt de daadwerkelijke garantieverplichting niet afgegeven door het Rijk, maar
				door een daarvoor aangewezen tussenpersoon, bijvoorbeeld een stichting. Het
				Rijk zal pas worden aangesproken wanneer de tussenpersoon niet aan haar
				verplichtingen kan voldoen. In de begroting van het betreffende vakdepartement
				worden dergelijke achterborgstellingen niet als verplichting opgenomen (zolang
				er geen schade ontstaat vanuit de achterborgstelling). De achterborgstellingen
				zijn opgenomen in tabel 8.3. De achterborgstellingen komen overeen met de
				cijfers uit goedgekeurde jaarverslagen van de betreffende tussenpersoon.
 Het risico uit de achterborgstellingen (in tabel 8.3) is niet
				één op één te vergelijken is met het risico uit de garantieregelingen (in
				tabel 8.1). Bij achterborgstellingen wordt deze soms gedeeld met gemeenten. Zo
				worden de verplichtingen die het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) voor
				1 januari 2011 is aangegaan voor 50 procent gedekt door de gemeenten en voor
				50 procent door de rijksoverheid. Verplichtingen aangegaan na deze datum worden
				volledig door de rijksoverheid gedekt. Bij het WSW wordt de gehele positie
				gedeeld met gemeenten.
 Daarnaast gelden per achterborgstelling verschillende regelingen
				om eventuele schade te dekken. Bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
				dient eerst het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) sanering- en projectsteun
				te verlenen om een aanspraak op het WSW te voorkomen. Hierna moet het WSW zijn
				bufferkapitaal aanspreken. Indien dit niet voldoende is, worden de obligo’s
				van de deelnemende woningcorporaties aangesproken. Een obligo is een
				voorwaardelijke verplichting van de deelnemer om aan het fonds een bepaald
				bedrag over te maken. Pas daarna wordt een beroep gedaan op de achterborg van
				de rijksoverheid.
 De Stichting Waarborgfonds Zorg (WFZ) kent een soortgelijke
				regeling. Ook hier wordt eerst het bufferkapitaal aangesproken om schade te
				dekken. Daarna moeten de zorginstellingen met een door het WFZ geborgde lening
				een percentage (maximaal 3 procent van de uitstaande garanties van de
				deelnemende zorginstelling) van het leningenbedrag afdragen (obligo). Mocht dit
				onvoldoende zijn om de verplichtingen van het WFZ na te komen, dan kan het WFZ
				een beroep doen op de rijksoverheid.
 Bij het WEW geldt geen obligoverplichting. Hier dient het huis
				als onderpand, waardoor de schade zich beperkt tot eventuele restschulden na
				gedwongen verkoop. In 2012 waren er ruim 3.000 gedwongen verkopen waarop het
				gemiddelde verlies 34.323 euro bedroeg. Het WEW teert bij verlies direct in op
				het bufferkapitaal.
 Voor precieze details over garantieregelingen en
				achterborgstellingen wordt verwezen naar de begrotingen en jaarverslagen van de
				betreffende vakdepartementen (in de tabellen is aangegeven op welke begroting
				en op welk begrotingsartikel de verschillende regelingen zijn opgenomen).
 
 Tabel 8.3 Achterborgstellingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
						 Achterborgstellingen
 
 
 
 
 177.657,5
 
 
 
 
 192.739,9
 
 
 
 
 220.163,0
 
 
 
 
 231.192,6
 
 
 
 
 250.360,5
 
 
 
 
 
 waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Waarborgfonds Zorg (WFZ)
 
 
 7.702,5
 
 
 8.060,9
 
 
 8.441,0
 
 
 8.671,7
 
 
 8.915,2
 
 
 
 
 
 Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
 
 
 71.700,0
 
 
 75.800,0
 
 
 85.300,0
 
 
 86.314,1
 
 
 87.364,3
 
 
 
 
 
 Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)
 
 
 98.255,0
 
 
 108.879,0
 
 
 126.422,0
 
 
 136.206,8
 
 
 154.081,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bufferkapitaal
 
 
 
 
 1.156,6
 
 
 
 
 1.277,2
 
 
 
 
 1.336,0
 
 
 
 
 1.456,0
 
 
 
 
 1.520,5
 
 
 
 
 
 waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Waarborgfonds Zorg (WFZ)
 
 
 175,6
 
 
 191,2
 
 
 211,0
 
 
 230,0
 
 
 245,0
 
 
 
 
 
 Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
 
 
 452,0
 
 
 476,0
 
 
 482,0
 
 
 497,0
 
 
 489,5
 
 
 
 
 
 Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)
 
 
 529,0
 
 
 610,0
 
 
 643,0
 
 
 729,0
 
 
 786,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Obligo
 
 
 
 
 2.991,1
 
 
 
 
 3.160,4
 
 
 
 
 3.453,0
 
 
 
 
 3.460,2
 
 
 
 
 3.568,0
 
 
 
 
 
 waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Waarborgfonds Zorg (WFZ)
 
 
 231,1
 
 
 242,1
 
 
 253,0
 
 
 260,2
 
 
 268,0
 
 
 
 
 
 Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)
 
 
 2.760,0
 
 
 2.918,3
 
 
 3.200,0
 
 
 3.200,0
 
 
 3.300,0
 
 
 
 
 
 
 
 Normeringssystematiek gemeente- en
				provinciefonds
 
 9
 Normeringssystematiek gemeente- en provinciefonds
 
 Berekening accres
 Gemeenten en provincies beschikken over verschillende
				inkomstenbronnen om de uitgaven voor hun taken te financieren. Eén van de
				belangrijkste inkomstenbronnen voor decentrale overheden is de algemene
				uitkering uit het gemeente- en provinciefonds. De jaarlijkse ontwikkeling van
				de omvang van het gemeente- en provinciefonds wordt sinds 1995 bepaald door de
				normeringssystematiek, waarbij de fondsen gekoppeld zijn aan de ontwikkeling
				van de uitgaven van het Rijk, de netto gecorrigeerde rijksuitgaven.
				Beleidsintensiveringen, ombuigingen, mee- en tegenvallers en nominale
				ontwikkelingen op de Rijksbegroting hebben direct invloed op de omvang van de
				fondsen («samen de trap op, samen de trap af»). De jaarlijkse toe- en afname
				van het gemeente- en provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling aan de
				rijksuitgaven, wordt het accres genoemd.
 Tabellen 9.1–9.3 geven weer hoe de ontwikkeling van de netto
				gecorrigeerde rijksuitgaven uiteindelijk resulteert in het accres. Bij de
				bepaling van de omvang van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (ngru) vormen
				de netto rijksuitgaven het startpunt. Op de netto uitgaven (A) worden
				correcties (B) doorgevoerd voor verschillende posten. Het saldo geeft de netto
				gecorrigeerde rijksuitgaven, de basis voor de accresberekening (C).
 
 Tabel 9.1 Ontwikkeling van netto gecorrigeerde
				 rijksuitgaven: van begroting naar accres %
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 1 De Koning
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A Staten-Generaal
 
 
 137
 
 
 133
 
 
 131
 
 
 130
 
 
 133
 
 
 
 
 2B Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 114
 
 
 110
 
 
 106
 
 
 104
 
 
 102
 
 
 
 
 3 Algemene Zaken
 
 
 55
 
 
 54
 
 
 57
 
 
 56
 
 
 56
 
 
 
 
 4 Koninkrijksrelaties
 
 
 98
 
 
 86
 
 
 83
 
 
 82
 
 
 76
 
 
 
 
 5 Buitenlandse Zaken
 
 
 8.365
 
 
 8.305
 
 
 8.595
 
 
 8.738
 
 
 8.922
 
 
 
 
 6 Justitie
 
 
 10.864
 
 
 10.455
 
 
 10.143
 
 
 9.893
 
 
 9.556
 
 
 
 
 7 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 549
 
 
 488
 
 
 472
 
 
 446
 
 
 406
 
 
 
 
 8 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
 
 
 31.959
 
 
 32.113
 
 
 31.613
 
 
 31.386
 
 
 31.343
 
 
 
 
 9A Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 22
 
 
 26
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 
 
 9B Financiën
 
 
 1.784
 
 
 2.067
 
 
 5.008
 
 
 4.827
 
 
 4.594
 
 
 
 
 10 Defensie
 
 
 7.332
 
 
 7.171
 
 
 7.073
 
 
 7.080
 
 
 7.088
 
 
 
 
 12 Infrastructuur en Milieu
 
 
 9.872
 
 
 10.237
 
 
 9.190
 
 
 9.236
 
 
 9.644
 
 
 
 
 13 Economische Zaken
 
 
 4.792
 
 
 4.719
 
 
 4.557
 
 
 4.682
 
 
 4.705
 
 
 
 
 15 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 20.797
 
 
 21.959
 
 
 21.435
 
 
 20.966
 
 
 20.757
 
 
 
 
 16 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 4.434
 
 
 4.405
 
 
 3.975
 
 
 3.815
 
 
 3.740
 
 
 
 
 17 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 2.883
 
 
 2.727
 
 
 2.671
 
 
 2.909
 
 
 2.737
 
 
 
 
 18 Wonen en Rijksdienst
 
 
 2.537
 
 
 2.782
 
 
 2.854
 
 
 3.062
 
 
 3.248
 
 
 
 
 50 Gemeentefonds
 
 
 17.836
 
 
 18.381
 
 
 16.813
 
 
 16.689
 
 
 16.603
 
 
 
 
 51 Provinciefonds
 
 
 1.530
 
 
 1.172
 
 
 909
 
 
 880
 
 
 883
 
 
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 – 704
 
 
 1.666
 
 
 4.279
 
 
 6.308
 
 
 8.031
 
 
 
 
 
 (A) Totaal netto
						 uitgaven
 
 
 
 
 125.296
 
 
 
 
 129.095
 
 
 
 
 130.023
 
 
 
 
 131.345
 
 
 
 
 132.683
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (B) Totaal correcties
 
 
 
 
 – 36.646
 
 
 
 
 – 36.684
 
 
 
 
 – 38.480
 
 
 
 
 – 39.515
 
 
 
 
 – 40.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (C)Totaal NGRU (=A+B)
 
 
 
 
 88.650
 
 
 
 
 92.411
 
 
 
 
 91.542
 
 
 
 
 91.830
 
 
 
 
 92.557
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres (%) = (Ct – Ct-1)/Ct-1)
						 
 
 
 
 
 – 0,93%1Voor de bepaling van het accres 2013 is gerekend
							 met een ngru 2012 ter grootte van 89.479 miljoen euro. Zie voor de onderbouwing
							 van de ngru 2012 het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2012.
 
 
 
 
 4,24%
 
 
 
 
 – 0,94%
 
 
 
 
 0,31%
 
 
 
 
 0,79%
 
 
 
 
 
 
 De correcties op de netto rijksuitgaven (tabel 9.2) kunnen in
				drie categorieën ingedeeld worden.
 
 
 1.
 Uitgaven die wel relevant zijn voor de uitgavenkaders, maar
					 niet voor de basis van de accresberekening, de ngru. Het gaat om uitgaven die
					 relatief gevoelig zijn voor macro-economische ontwikkelingen en waarop het Rijk
					 geen invloed heeft, bijvoorbeeld de afdrachten aan de EU. Door de rijksuitgaven
					 voor deze uitgavenposten te corrigeren, wordt de accresraming minder
					 afhankelijk van macro-economische ontwikkelingen, wat de stabiliteit van de
					 accresontwikkeling ten goede komt.
 
 
 2.
 Uitgaven die niet relevant zijn voor het uitgavenkader, maar
					 wel voor de ngru, bijvoorbeeld studieleningen.
 
 
 3.
 Financieringsverschuivingen. Financieringsverschuivingen zijn
					 verschuivingen van geldstromen binnen het Rijk die niet tot meer of minder
					 bestedingsruimte van het Rijk leiden, maar in de normeringssystematiek wel
					 effect hebben op het accres doordat het schuiven zijn tussen ngru-relevante
					 uitgaven en niet-ngru-relevante uitgaven. De rijksuitgaven worden voor deze
					 posten gecorrigeerd omdat per saldo geen sprake is van meer of minder uitgaven,
					 er is alleen sprake van een andere financieringsbron. Het gaat bij deze
					 correcties bijvoorbeeld om overhevelingen van departementale begrotingen naar
					 het gemeente- en provinciefonds en financieringsverschuivingen tussen het Rijk
					 en de sociale zekerheidsfondsen.
 
 
 
 Tabel 9.2 Correcties netto rijksuitgaven (in miljoenen
				 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Correcties wel relevant voor
						 uitgavenkader, niet voor accres
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EU-afdrachten (inclusief landbouwheffingen)
 
 
 – 7.306
 
 
 – 7.204
 
 
 – 7.489
 
 
 – 7.729
 
 
 – 7.911
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 – 4.871
 
 
 – 4.373
 
 
 – 4.567
 
 
 – 4.672
 
 
 – 4.380
 
 
 
 
 WWB
 
 
 – 5.667
 
 
 – 6.227
 
 
 – 6.126
 
 
 – 6.531
 
 
 – 6.868
 
 
 
 
 GF/PF
 
 
 – 17.818
 
 
 – 17.939
 
 
 – 16.487
 
 
 – 16.536
 
 
 – 16.584
 
 
 
 
 WMO en opleidingsfonds
 
 
 – 2.175
 
 
 – 2.221
 
 
 – 2.239
 
 
 – 2.188
 
 
 – 2.480
 
 
 
 
 BCF
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 3.001
 
 
 – 3.010
 
 
 – 3.034
 
 
 
 
 Studieleningen en radiofrequenties
 
 
 1.386
 
 
 1.453
 
 
 1.359
 
 
 948
 
 
 913
 
 
 
 
 Overboekingen 50/51 en RBG-eng
 
 
 1.107
 
 
 882
 
 
 766
 
 
 605
 
 
 604
 
 
 
 
 Overige financieringsverschuivingen
 
 
 – 1.301
 
 
 – 1.054
 
 
 – 696
 
 
 – 401
 
 
 – 387
 
 
 
 
 
 
 – 36.646
 
 
 
 
 – 36.684
 
 
 
 
 – 38.480
 
 
 
 
 – 39.515
 
 
 
 
 – 40.126
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 9.3 Berekening accres
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 1. Accres % (nominaal)
 
 
 
 
 – 0,93%
 
 
 
 
 4,24%
 
 
 
 
 – 0,94%
 
 
 
 
 0,31%
 
 
 
 
 0,79%
 
 
 
 
 
 2. Grondslag normeringssystematiek
 
 
 18.676
 
 
 17.819
 
 
 17.939
 
 
 16.487
 
 
 16.536
 
 
 
 
 3. Accres (= 1 * 2)
 
 
 – 173
 
 
 756
 
 
 – 169
 
 
 52
 
 
 131
 
 
 
 
 
 wv. Gemeentefonds
 
 
 
 
 – 157
 
 
 
 
 691
 
 
 
 
 – 158
 
 
 
 
 49
 
 
 
 
 124
 
 
 
 
 
 
 wv. Provinciefonds
 
 
 
 
 – 16
 
 
 
 
 65
 
 
 
 
 – 11
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. Accres cumulatief
 
 
 
 – 173
 
 
 583
 
 
 414
 
 
 466
 
 
 597
 
 
 
 
 
 Toelichting
				accresontwikkeling 2013–2017
 
 Tabel 9.4 Aansluiting accres stand Startnota naar stand
				 Miljoenennota 2014
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Accrespercentage Startnota
 
 
 0,11%
 
 
 4,83%
 
 
 0,37%
 
 
 0,94%
 
 
 0,91%
 
 
 
 
 Accres (jaarlijkse tranches) stand Startnota
 
 
 19
 
 
 855
 
 
 67
 
 
 187
 
 
 184
 
 
 
 
 Accres cumulatief stand Startnota (A)
 
 
 19
 
 
 874
 
 
 941
 
 
 1.128
 
 
 1.312
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accresmutatie tranches 
 
 
 
 
 – 192
 
 
 
 
 – 99
 
 
 
 
 – 236
 
 
 
 
 – 135
 
 
 
 
 – 53
 
 
 
 
 
 
 Accresmutatie cumulatief (B)
 
 
 
 
 – 192
 
 
 
 
 – 291
 
 
 
 
 – 527
 
 
 
 
 – 662
 
 
 
 
 – 715
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres (jaarlijkse tranches) stand Miljoenennota
						 2014
 
 
 – 173
 
 
 756
 
 
 – 169
 
 
 52
 
 
 131
 
 
 
 
 Accres cumulatief stand Miljoenennota 2014 (A+B)
 
 
 – 173
 
 
 583
 
 
 414
 
 
 466
 
 
 597
 
 
 
 
 Accrespercentage stand Miljoenennota 2014
 
 
 
 – 0,93%
 
 
 
 
 4,24%
 
 
 
 
 – 0,94%
 
 
 
 
 0,31%
 
 
 
 
 0,79%
 
 
 
 
 
 
 Het kabinet blijft ook voor 2014 inzetten op een verbetering van
				de overheidsfinanciën. Het kabinet heeft daarom besloten tot een pakket
				aanvullende besparingen van 6 miljard euro in 2014 en verder. Dit aanvullend
				beleidspakket werkt op onderdelen door op het accres voor het gemeente- en
				provinciefonds.
 Accres 2013
 Het accres 2013 is ten opzichte van de Startnota neerwaarts
				bijgesteld, onder andere als gevolg van het inhouden van de prijsbijstelling
				2013 en een lagere dan verwachte loon- en prijsontwikkeling.
 De volgende maatregelen uit het aanvullend beleidspakket hebben
				effect op het accres in 2014 en verder:
 Accres 2014
 
 
 –
 In 2014 wordt de loonbijstelling voor kabinets- en
					 onderwijssectoren (excl. zorg) voor zover het contractloonontwikkeling betreft
					 ingehouden. Dit leidt tot een besparing van 750 miljoen euro op de
					 rijksbegroting. Het accreseffect van deze maatregel bedraagt ongeveer – 150
					 miljoen euro, 20 procent van 750 miljoen euro.
 
 
 –
 De departementale begrotingen dragen 156 miljoen euro bij in
					 het aanvullende beleidspakket. Dit leidt tot een accreseffect van circa – 30
					 miljoen euro.
 
 
 –
 De eerder ingeboekte bezuiniging van 111 miljoen euro op de
					 huurtoeslag wordt teruggedraaid. Dit leidt tot een positief accreseffect van 22
					 miljoen euro.
 
 
 –
 Het energieakkoord leidt tot een aantal uitgavenstijgingen,
					 in 2014 gaat het om 40 miljoen euro. Dit leidt tot een positief accreseffect
					 van 8 miljoen euro.
 
 
 Accres 2015
 Het kabinet gaat de huidige toeslagen stroomlijnen en
				vereenvoudigen door de invoering van de huishoudentoeslag. De huishoudentoeslag
				wordt gefaseerd ingevoerd. In 2015 wordt de MKOB (mogelijkheid
				koopkrachttegemoetkoming oudere belastingplichtigen) afgeschaft. In dat jaar
				wordt een ouderencomponent voor huishoudentoeslag geïntroduceerd waarin het
				budget van de fiscale ouderenkortingen wordt opgenomen. Het afschaffen van de
				MKOB (circa – 1 miljard euro) en de introductie van de kop op de zorgtoeslag
				voor ouderen (circa + 0,25 miljard euro) leidt per saldo tot een mutatie in het
				accres van 2015 van ongeveer – 150 miljoen euro.
 Accres 2017
 In het energieakkoord is afgesproken dat de doelstelling duurzame
				energie van 16 procent niet in 2020 maar in 2023 zal worden gerealiseerd. Dit
				leidt ertoe dat de SDE+-uitgaven vanaf 2017 lager zijn dan geraamd. In 2017
				gaat het om een bedrag van 200 miljoen euro, oplopend naar 600 miljoen euro
				structureel. Dit leidt tot een accreseffect van – 40 miljoen euro in 2017,
				oplopend naar – 120 miljoen euro structureel.
 Overig
 Naast bovenstaande maatregelen, is in het aanvullend
				beleidspakket sprake van aanpassingen van kasritmes van enkele intensiveringen
				uit het regeerakkoord, die effect hebben op het accres in de verschillende
				jaren. In de jaren 2014 en 2015 is sprake van een negatief effect op het accres
				van in totaal ruim 30 miljoen euro. In de jaren 2016 en 2017 is sprake van een
				positief effect op het accres van eenzelfde omvang.
 Naast het aanvullende beleidspakket zijn er, zoals gebruikelijk,
				nog enkele macro-economische ontwikkelingen van invloed op de accresraming. De
				voor de rijksuitgaven relevante loon- en prijsontwikkeling zijn lager dan
				verwacht. Dit leidt tot lagere reserveringen voor loon- en prijsbijstelling en
				daarmee tot een lager accres. Daarnaast is er sprake van hogere verwachte
				dividenden uit staatsdeelnemingen, met name bij DNB. Ook dit heeft een drukkend
				effect op het accres.