Aftappen van telecommunicatie; Brief minister met Beleidsvoornemen bevoegd aftappen telecommunicatie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24679, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

15-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24679 nr. 1

04-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI. INLEIDINGII. ACHTERGRONDENIII. ONTWIKKELINGEN IN DE TELECOMMUNICATIESECTORIV. GEVOLGEN VOOR HET AFTAPPEN VAN TELECOMMUNICATIEV. NAAR EEN AANGESCHERPT AFTAPBELEID EN EEN HERZIENING
VAN DE WETGEVINGVoornemen 1Voornemen 2Voornemen 3Voornemen 4Voornemen 5Voornemen 6Voornemen 7Voornemen 8Voornemen 9VI. GEVOLGEN VOOR HET BEDRIJFSLEVENVII. SAMENVATTING BELEIDSVOORNEMENSBIJLAGE 11. Internationale wettelijke regelingen2. Nationale wettelijke regelingen3. Nationale wettelijke regelingen m.b.t. het verstrekken
van informatieBIJLAGE 2OVERZICHT NATIONALE EN INTERNATIONALE INSPANNINGEN1. Werkgroep Justitieel Aftappen Telecommunicatie (Wg
JAT)2. Werkgroep Regionale Tapkamers3. Werkgroep Justitieel Aftappen Telecommunicatie in de
toekomst van de Recherche Advies Commissie (RAC)4. I en V-diensten/MICIV5. Werkgroep Technische en Forensische Politie Samenwerking/Interceptie6. OverigenBIJLAGE 4Tabel 1: overzicht kosten Tabel 2: overzicht gemiddelde kosten per tap Tabel 3: overzicht vergoedingen 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24679Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 679Aftappen van telecommunicatienr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAATAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 4 april 1996Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Justitie, de Minister van
Binnenlandse zaken, de Minister van Economische Zaken, de Minister van Financiën
en de Minister van Buitenlandse Zaken, het Beleidsvoornemen bevoegd aftappen
telecommunicatie aan.De Minister van Verkeer en Waterstaat,A. Jorritsma-Lebbink BELEIDSVOORNEMEN BEVOEGD AFTAPPEN
TELECOMMUNICATIE INHOUD Inhoudsopgave2 I.INLEIDING3 II.ACHTERGRONDEN4III.ONTWIKKELINGEN IN DE TELECOMMUNICATIE-  SECTOR5IV.GEVOLGEN VOOR HET AFTAPPEN VAN TELE-  COMMUNICATIE6V.NAAR EEN AANGESCHERPT AFTAPBELEID EN  EEN HERZIENING
VAN DE WETGEVING7 VI.GEVOLGEN VOOR HET BEDRIJFSLEVEN13VII.SAMENVATTING BELEIDSVOORNEMENS14    BIJLAGE
1:WETTELIJKE BEPALINGEN AFTAPPEN16 BIJLAGE 2:OVERZICHT
NATIONALE EN INTERNATIONALE  INSPANNINGEN18 BIJLAGE
3Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlemen- taire Documentatie.:RAADSRESOLUTIE
WETTELIJK TOEGESTANE INTERCEPTIE VAN TELECOMMUNICATIE BIJLAGE 4:KOSTENOVERZICHT
EN VERGOEDINGEN PER  SYSTEEM20I. INLEIDINGHet belang van het bevoegd aftappen van telecommunicatie, dat wil zeggen
het aftappen in het kader van strafvordering of van de Staatsveiligheid, staat
in Nederland niet ter discussie. Het vormt een belangrijk element bij de bestrijding
van de georganiseerde en zware criminaliteit en bij de verzekering van de
veiligheid van de Staat. De daadwerkelijke inzet van dit middel wordt daarbij
steeds afgewogen tegen de overige middelen die de ter zake bevoegde instanties
op dit terrein ter beschikking staan (zoals bijvoorbeeld inkijkoperaties).Als gevolg van de marktliberalisatie en technologische ontwikkelingen
in de telecommunicatiesector komt een toenemende diversiteit van geavanceerde
telecommunicatiediensten ter beschikking van het publiek. Bovendien stijgt
het aantal – relatief los van overheidsbemoeienis opererende –
netwerkbeheerders en dienstenleveranciers. Mede door deze ontwikkelingen wordt
zorg gedragen voor goede telecommunicatiemogelijkheden ten behoeve van een
vitaal functioneren van de Nederlandse samenleving en economie, ook in internationaal
opzicht.De nieuwe telecommunicatietechnologieën stellen ook criminele groepen
in staat om snel en veilig te communiceren. De traditionele methodes van interceptie
zijn echter ontoereikend gebleken voor het aftappen van de nieuwe telecommunicatiemiddelen.
Maar ook wordt het lastiger voor bevoegde instanties om voor hen essentiële
informatie in verband met het aftappen te verkrijgen, omdat die informatie
lang niet altijd meer bij de netwerkbeheerder aanwezig hoeft te zijn. De vigerende
regelgeving ter zake van het aftappen is niet voldoende berekend op de nieuwe
situatie. Er ontstaat zodoende een groot risico dat de effectiviteit van het
aftappen, als middel van opsporing en ten behoeve van de veiligheid van de
Staat, wordt ondermijnd.Vanuit politiek en maatschappelijk oogpunt vinden wij het onaanvaardbaar
een dergelijk risico te nemen. Derhalve menen wij dat beleid en regelgeving
ter zake zodanig moeten worden aangescherpt dat enerzijds de effectiviteit
van het bevoegd aftappen gehandhaafd blijft en anderzijds het vrije ondernemerschap
op de telecommunicatiemarkt èn de vrije toegang tot nieuwe, openbare
diensten geen belemmering ondervinden. In dit voornemen richten wij ons op
de belangrijke groep van de openbare telecommunicatiesystemen (netwerken en
diensten), welke in Nederland ter beschikking van het publiek staan of komen
te staan; de niet-openbare systemen vallen buiten de scope van dit voornemen
maar blijven wel onze bijzondere aandacht houden.Omdat telecommunicatie niet ophoudt bij de nationale grenzen is afstemming
van het Nederlandse beleid op de ontwikkelingen in het buitenland een vereiste.
Daarbij dient er naar gestreefd te worden dat in het buitenland dezelfde aftapverplichtingen
gelden. Het overeenkomen van internationale vereisten op dit terrein achten
wij daartoe een belangrijke stap.Het doel van ons beleidsvoornemen is om het beleid ten aanzien van het
bevoegd aftappen van telecommunicatie aan te scherpen en daarbij aan te geven
langs welke lijnen de relevante regelgeving moet worden herzien om, gelet
op de ontwikkelingen in de telecommunicatiesector, het bevoegd aftappen als
effectief middel van opsporing en ter bescherming van de veiligheid van de
Staat te behouden. II. ACHTERGRONDENOnder het «bevoegd aftappen» van telecommunicatie wordt in
het kader van ons beleidsvoornemen verstaan het afluisteren (monitoren en/of
opnemen) van openbare telecommunicatie in het kader van strafvordering of
in het kader van de Staatsveiligheid. Dit bevoegd aftappen geschiedt hetzij
door een opsporingsbevoegde instantie op last van de rechter-commissaris,
hetzij door de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) op bijzondere last van
de Minister-President en de Ministers van Justitie, van Binnenlandse Zaken
en van Verkeer en Waterstaat gezamenlijk. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
is betrokken als regelgevende autoriteit op het terrein van de telecommunicatie
in Nederland. Voorbeelden van opsporingsbevoegde instanties zijn rechercheteams,
Criminele Inlichtingendiensten (CID) alsmede bijzondere opsporingsdiensten
zoals de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) van het Ministerie
van Financiën, de Economische Controledienst (ECD) van het Ministerie
van Economische Zaken en de Algemene Inspectiedienst (AID) van het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij.Hoewel ter zake van het bevoegd aftappen geen onderscheid wordt gemaakt
naar draadgebonden en ethergebonden telecommunicatie, wordt om praktische
redenen de fysieke tap geplaatst op een vast onderdeel (in de regel een schakelcentrale)
van het betrokken openbare telecommunicatienetwerk.Buiten beschouwing blijft het zogenaamde «technisch meeluisteren»,
dat met het bevoegd aftappen niets van doen heeft. Het betreft door (PTT)
Telecom-medewerkers uitgevoerde steeksproefgewijze kwaliteitscontroles van
het net die niet als schending van het grondwettelijk telefoongeheim worden
beschouwd.Eveneens buiten beschouwing blijft het «afluisteren» van de
ether. Het afluisteren van draadloze telecommunicatie wordt eveneens niet
beschouwd als schending van het telefoongeheim. Ten aanzien van het gebruik
van de verkregen informatie is evenwel bepaald dat informatie opgevangen door
middel van een radio-elektrische ontvanginrichting, en niet (mede) bestemd
voor de ontvanger, niet op enigerlei wijze mag worden gebruikt dan wel bekend
worden gemaakt, uitzonderingen op grond van regelgeving daargelaten.Behoudens de genoemde uitzonderingen is op grond van bepalingen uit het
Wetboek van Strafvordering het afluisteren van telecommunicatie een strafbaar
feit. Bijlage 1 geeft onder meer een overzicht van internationale bepalingen
en van nationale wettelijke regelingen ter zake van het bevoegd aftappen.Naast de regels met betrekking tot het aftappen van telecommunicatie bestaan
regels met betrekking tot het verstrekken van informatie over geschied telecommunicatieverkeer.
Daarbij valt onder meer te denken aan de nummers van waaruit en waarmee gebeld
is, de aanvangstijd en duur van het gesprek, of gebruik is gemaakt van extra
faciliteiten zoals bijvoorbeeld televergaderen of * 21, e.d. Het begrip «geschied
verkeer» is ruim: ook «nog te geschieden» (toekomstig) verkeer
valt in de praktijk onder deze bepaling. De hier bedoelde regels hebben alleen
betrekking op opsporingsinstanties en zijn niet op de BVD van toepassing.
De BVD, die ook deze informatie nodig heeft voor de uitvoering van zijn taak,
krijgt die informatie in de praktijk wel verstrekt, maar een verplichting
daartoe bestaat niet. In hun hoedanigheid van houders van een persoonsregistratie
hebben de netwerkbeheerders en dienstenleveranciers daarnaast de wettelijke
bevoegdheid om op grond van een dwingende en gewichtige reden
informatie uit de registratie te verstrekken, zonder dat hier sprake is van
een wettelijke verplichting. Het gaat hier bijvoorbeeld om informatie die
nodig is om een last tot aftappen te kunnen aanvragen, zoals het telefoonnummer
van de af te luisteren persoon. Zie voor deze bepalingen eveneens bijlage
1. III. ONTWIKKELINGEN IN DE TELECOMMUNICATIESECTORDe telecommunicatiesector in Nederland werd tot 1988 gekenmerkt door een
betrekkelijk grote mate van eenvoud: één netwerkbeheerder (het
Staatsbedrijf der PTT), één vast telefoonnet, een overzichtelijke
markt en relatief eenvoudige technieken. Bekeken vanuit de optiek van het
aftappen is daaraan toe te voegen: één overheid. De overheid
beheerde het Staatsbedrijf der PTT en was (en is) tevens verantwoordelijk
voor de openbare orde en veiligheid. De overheid was daarmee zowel opdrachtgever
als uitvoerder van de aftapverplichtingen: een eenvoudige combinatie om het
aftappen van telecommunicatie als opsporingsmiddel te kunnen waarborgen. De
kosten verbonden aan het aftappen lagen daardoor automatisch bij de overheid,
die deze goed in de hand kon houden gezien de betrekkelijk eenvoudige en goedkope
aftaptechnieken (alleen analoge telefoon).Per 1989 is het Staatsbedrijf der PTT verzelfstandigd. Het bedrijf kon
daardoor slagvaardiger, flexibeler en commerciëler op de telecommunicatiemarkt
gaan opereren.Initiatieven vanuit Brussel leidden in 1992 tot het concept van één
Europese markt, waarbij goederen, diensten, mensen en kapitaal zich vrij tussen
de Lidstaten konden bewegen. Sleutel daarvoor was het opheffen van fysieke,
technische en fiscale barrières in Europa. De liberalisatie of vrijmaking
van de telecommunicatiemarkt werd als essentieel onderdeel van het nieuwe
concept aangemerkt en heeft gaandeweg geresulteerd in deregulering, het toestaan
en/of vergroten van de concurrentie èn een grotere vrijheid voor de
gebruikers om te kiezen uit een pakket netwerken, hoogwaardige diensten en
randapparatuur. Dit pakket breidt zich door nieuwe technologische mogelijkheden
steeds verder uit.Gaandeweg begeven zich daardoor ook in Nederland nieuwe netwerkbeheerders
en dienstenleveranciers naast de traditionele «PTT» op de markt.
Deze nieuwe organisatievormen of marktpartijen zijn in de regel private ondernemingen
die relatief onafhankelijk van enige bemoeienis van overheidswege opereren,
op een aantal verplichtingen na. Het betekent evenwel ook dat telecommunicatie
meer dan weleer een internationale aangelegenheid is geworden. De maatschappij
stelt zelf bovendien steeds hogere eisen aan de kwaliteit, kwantiteit en continuïteit
van de diensten, onder waarborging van het telefoongeheim en de bescherming
van de privacy. Deze aspecten beschouwen wij als maatschappelijke randvoorwaarden.Het economische gebruik van telecommunicatie maakt een grote ontwikkeling
door. Ondernemingen breiden uit en verspreiden zich over grote gebieden. Bedrijfsonderdelen
worden, gebruik makend van telecommunicatie-netwerken, onderling verbonden
door elektronische «zenuwbanen» waarover gegevens, toegesneden
op de wensen van de gebruiker, worden uitgewisseld die van vitaal belang zijn
voor het opereren van deze bedrijven. Wij willen de Elektronische Snelweg
bevorderen. Snelheid èn veiligheid (en dus een goede beveiliging) zijn
daarbij sleutelbegrippen geworden. IV. GEVOLGEN VOOR HET AFTAPPEN VAN TELECOMMUNICATIEDe veelzijdige beschikbaarheid van diensten biedt ook criminele groepen
volop mogelijkheden om verschillende vormen van telecommunicatie te gebruiken.
In de tachtiger jaren heeft politieonderzoek aangetoond dat er sprake was
van een toenemend gebruik van de autotelefoon door criminelen bij de uitoefening
van hun praktijken. Mobiele telecommunicatie biedt immers voor de gebruiker
vele voordelen. De criminele groepen zijn bijzonder inventief waar het gaat
om het gebruik van met name deze nieuwe, mobiele telecommunicatiediensten.
De daaraan verbonden kosten zijn voor dit soort groeperingen in de regel geen
probleem.Het aftappen van telecommunicatie als middel van opsporing en in het kader
van de veiligheid van de Staat is onomstreden. De verharding en de toename
van de criminaliteit in Nederland zijn een feit; de bestrijding daarvan vinden
wij in allerlei opzicht van levensbelang. De traditionele interceptie-technieken
zijn evenwel niet zonder meer toepasbaar op de nieuwe technologische systemen.
Daarvoor zijn deze te veel veranderd. Dit impliceert dat het aftappen van
telecommunicatie een groot deel van zijn effectiviteit kan verliezen indien
door het gebruik van nieuwe netwerken en diensten aftappen kan worden ontlopen.
In dat geval zullen kwaadwillenden in het bijzonder van de niet af te tappen
systemen gebruik gaan maken.Met het complexer worden van de telecommunicatietechnologieën worden
de aftaptechnieken navenant ingewikkelder en duurder. Dit laatste geldt in
het bijzonder indien niet reeds in de ontwikkelfase van de techniek met de
noodzaak van aftappen rekening wordt gehouden. Het gaat hier om de kosten
verbonden aan het aftapbaar maken en houden van netwerken. Het bedrijfsleven
beschouwt het aftappen, althans de bij wet verplichte medewerking daaraan,
niet als «core-business». Het principe-vraagstuk van de financiering
van de aftapbaarheid van telecommunicatiesystemen neemt in dit kader daarom
ook een centrale plaats in.Deze «zorg» heeft in het recente verleden al geleid tot een
aantal losse nationale initiatieven en activiteiten. Internationale initiatieven
ter zake van het aftappen van telecommunicatie, zoals die met name in het
kader van de Europese Unie worden genomen, geven aan dat de zorgen zich niet
beperken tot Nederland. Dit is ook niet zo verwonderlijk aangezien de globalisering
van telecommunicatie en de internationalisering van de criminaliteit een gemeenschappelijke
aanpak noodzakelijk maken. Bijlage 2 gaat kort in op de belangrijkste nationale
en internationale inspanningen tot op heden.Op het terrein van het aftappen is, naast de traditionele rijksoverheid
en bevoegde instanties, een groot aantal andere spelers actief geworden, zoals
netwerkbeheerders, dienstenleveranciers, de industrie (zoals leveranciers
van randapparatuur), standaardisatieorganisaties, groot- en kleingebruikers
van telecommunicatie en privacy-belangenorganisaties. De diverse spelers en
hun legitieme, maar op onderdelen tegenstrijdige, belangen hebben geleid tot
een complexe situatie. De gevolgen van deze complexiteit worden steeds beter
voelbaar en vragen om een ordening van maatregelen. Het feit dat als gevolg van het toenemend gebruik van cryptografie de
afgetapte informatie niet zonder meer is om te zetten in klare taal, vormt
een probleem. De Ministeriële Commissie voor de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten
(MICIV) schenkt hier momenteel bijzondere aandacht aan. Het Comité
Verenigde Inlichtingendiensten Nederland (CVIN), het ambtelijk voorportaal
van de MICIV, is daartoe doende de problematiek met betrekking tot cryptografie
op onderdelen nader in kaart te brengen en uit te werken. Het CVIN rapporteert
zelfstandig. Cryptografie zullen wij daarom in ons beleidsvoornemen verder
buiten beschouwing laten. V. NAAR EEN AANGESCHERPT AFTAPBELEID EN EEN HERZIENING
VAN DE WETGEVINGSamengevat stellen wij vast dat de problematiek van het aftappen van telecommunicatie
ten behoeve van justitiële en Staatsveiligheidsdoeleinden in Nederland
en Europa de afgelopen jaren aanzienlijk ingewikkelder is geworden. Een viertal
factoren ligt hier aan ten grondslag:– de liberalisering en internationalisering van de telecommunicatie;– de snelheid waarmee nieuwe en complexe vormen van telecommunicatie
ter beschikking komen van het publiek;– een toenemende diversiteit van partijen met legitieme, doch op
onderdelen tegenstrijdige belangen;– de stijging van de voor het aftappen noodzakelijke investeringen
en andere kosten.Als gevolg van de toegenomen complexiteit op dit terrein kiezen wij voor
een integrale benadering van de problematiek, waarbij centraal staat het behoud
van het middel aftappen van telecommunicatie. Als basis fungeert de internationale
context: de globalisering van zowel de telecommunicatie als de criminaliteit
tonen immers de noodzaak aan van een internationale, gemeenschappelijke aanpak
waarbij Nederland zich geen solistisch optreden kan permitteren. Onderstaande
voornemens strekken ertoe het aftapbeleid aan te scherpen en nader te concretiseren
in het licht van de nieuwe ontwikkelingen. Zij geven tevens aan langs welke
lijnen de wetgeving dient te worden herzien. Voornemen 1De Raad van de Europese Unie heeft op 17 januari 1995 een resolutie aanvaard
inzake de wettelijk toegestane interceptie van telecommunicatie (zie bijlage
3). De bij de resolutie gevoegde specifieke aftapbepalingen worden beschouwd
als een belangrijke samenvatting van de behoeften van bevoegde instanties
met betrekking tot de technische realisatie van interceptiefaciliteiten. De
Raad is van mening dat bij het uitvoeren van interceptiemaatregelen met deze
bepalingen rekening moet worden gehouden. Deze bepalingen (of vereisten) gelden
onverminderd het nationale recht en dienen overeenkomstig de vigerende nationale
bepalingen (van de Lidstaten) te worden uitgelegd. Het gaat ergo om nationaal
wettelijk toegestane interceptiemaatregelen.De achtergronden van de resolutie zijn eenvoudig: de Lidstaten hebben
op het terrein van de openbare orde en veiligheid gelijksoortige belangen.
Op hun grondgebied worden dezelfde, internationaal georiënteerde telecommunicatiesystemen
geëxploiteerd. Samenwerking ligt voor de hand. Een gemeenschappelijk
pakket aan vereisten faciliteert bovendien de industrie die daarmee weet dat
de functionele aftapvereisten in alle Lidstaten gelijk zijn. In Denemarken,
Duitsland, Ierland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk is de tenuitvoerlegging
van de vereisten in volle gang, al dan niet gepaard met een wijziging van
nationale wetgevingen. Een aantal kleinere Lidstaten onderzoekt nog hoe hun
nationale wetgevingen moeten worden aangepast om aan de vereisten van de resolutie
te kunnen beantwoorden. De Lidstaten van de Europese Unie hebben hun gemeenschappelijke aftapvereisten
eerder geharmoniseerd met die van de Verenigde Staten, Canada, Australië,
Nieuw-Zeeland en Hong Kong. De vereisten worden met een Memorandum of Understanding
(MoU) kracht bijgezet, of anderszins politiek gesteund. Het is niet uitgesloten
dat andere landen zullen toetreden tot de MoU.Wij zullen de vereisten, zoals gevoegd bij genoemde resolutie, als beleidsuitgangspunten
(doen) hanteren voor de invulling van nationale wettelijke aftapregelingen. Voornemen 2In hoofdstuk IV is erop gewezen dat criminelen interceptie kunnen ontlopen
indien zij gebruik maken van niet-aftapbare, openbare telecommunicatiesystemen.
Ook andere personen die een risico voor de veiligheid van de Staat vormen
zullen die systemen weten uit te buiten. Het behoeft verder geen betoog dat
dit, gezien de noodzaak om in het kader van de criminaliteitsbestrijding en
de veiligheid van de Staat af te kunnen tappen, leidt tot een onaanvaardbare
situatie.Omdat in de moderne systemen ook dienstenleveranciers ten behoeve van
hun dienstvoorziening schakelmiddelen kunnen exploiteren dient de aftapbaarheid
zich niet te beperken tot de (kale) netwerken. Het is niet uitgesloten dat
ook de dienstenleveranciers technische tapfaciliteiten zullen moeten plaatsen.Wij zijn voornemens om als beleidsuitgangspunt vast te stellen dat alle
openbare telecommunicatienetwerken en -diensten, dat wil zeggen bestemd en
toegankelijk voor het algemene publiek in Nederland1
, vanaf het moment van introductie aftapbaar zijn. Openbare telecommunicatienetwerken
en -diensten die reeds voorhanden zijn in Nederland, maar nog niet aftapbaar
zijn, zullen alsnog aftapbaar dienen te worden gemaakt. Ten aanzien van de
financieringsaangelegenheden verwijzen wij naar Voornemen 5 respectievelijk
Voornemen 7. Wij zullen bij de herziening van de Wet op de telecommunicatie-voorzieningen
(WTV) op dit punt de vigerende regelgeving ter zake aanscherpen en waar nodig
uitbreiden met concrete uitvoeringsregelingen. Voornemen 3Voor wat betreft een goede medewerking aan een bevoegd gegeven last tot
aftappen en aan een verstrekking van informatie zullen de netwerkbeheerders
in toenemende mate afhankelijk zijn van de dienstenleveranciers, bij wie steeds
meer essentiële gegevens ondergebracht zullen worden. Dit heeft onder
meer te maken met het feit dat de netwerkbeheerders door de verkoop van nummerblokken
aan de dienstenleveranciers bijvoorbeeld de koppeling tussen nummer en persoon
niet meer kennen. De dienstenleveranciers moeten gegevens als naam, adres,
nummer maar ook gespreksgegevens bewaren ten behoeve van de factureringen.
Toch zal die informatie ter beschikking moeten kunnen worden gesteld in geval
van een bevoegd gegegeven last of wettig verzoek daartoe.Thans hebben alleen de concessie-, vergunning- en machtiginghouder als
bedoeld in de WTV de verplichting om op grond van het Wetboek van Strafvordering
informatie ter zake van telecommunicatieverkeer te verstrekken. Voor het kunnen
verstrekken van de benodigde gegevens worden deze infrastructuurbeheerders
afhankelijk van de dienstenleveranciers, en zijn daarmee aangewezen op onderling
te maken privaatrechtelijke contracten of afspraken (zogenaamde
ketenaansprakelijkheid). Daarvan zouden dan op hun beurt ook de bevoegde instanties
afhankelijk worden. Een dergelijke «ketenaansprakelijkheid» achten
wij niet wenselijk. De informatieplicht voor dienstenleveranciers dient ook
bij wet geregeld te worden. Omdat, zoals onder het Voornemen 2 is geformuleerd,
het voorts niet uitgesloten mag worden dat ook dienstenleveranciers technische
tapfaciliteiten zullen moeten plaatsen, zullen ook zij in voorkomend geval
medewerkingsplichtig moeten worden aan een bevoegd gegeven last tot aftappen.Wij zijn voornemens om netwerkbeheerders en dienstenleveranciers van openbare
telecommunicatiesystemen in Nederland elk rechtstreeks bij wet aanspreekbaar
te stellen ten aanzien van zowel het verlenen van medewerking aan een bevoegd
gegeven last tot aftappen annex de technische aftapverplichting (voor dienstenleveranciers
voor zover relevant) en als wel het, binnen wettelijke kaders, verstrekken
van informatie. Wij zullen bij de herziening van de WTV op dit punt ter zake
actie nemen. Voornemen 4Voor de rijksdienst gelden voor de beveiliging van staatsgeheimen de «Aanwijzingen
voor de bescherming van staatsgeheimen en vitale onderdelen bij de Rijksdienst»
(SDU, maart 1989). Het buiten de rijksdienst brengen van staatsgeheimen kan
alleen indien voldoende zekerheid bestaat dat de beveiliging overeenkomstig
de bepalingen van deze aanwijzingen zal plaatsvinden. Uit de systematiek vloeit
noodzakelijkerwijs voort dat het verzekeren van een adequate beveiliging bij
andere organisaties (zoals particuliere bedrijven) slechts bij wet geregeld
kan worden. Dit is de zorg van de ministers, onder wier verantwoordelijkheid
die organisaties werkzaam zijn.Gegevens betreffende aftappen en informatieverstrekkingen die in het belang
van de Staat geheim moeten worden gehouden, zijn formele staatsgeheimen en
worden bij de overheid aan een beveiligingsregime onderworpen. Wij vinden
dat deze gegevens ook bij netwerkbeheerders en dienstenleveranciers op gelijkwaardige
wijze en op basis van een wettelijke bepaling dienen te worden beveiligd.
Dit betekent onder meer dat bij hen veiligheidsonderzoeken moeten worden ingesteld.
Bij de Tweede Kamer is thans een wetsvoorstel Wet veiligheidsonderzoeken aanhangig.
Dit wetsvoorstel bevat een algemene regeling voor het veiligheidsonderzoek
die ook zal gelden voor het bedrijfsleven. Veiligheidsonderzoeken vormen echter
slechts een onderdeel van een adequaat beveiligingsregime. Naast personele
beveiligingsmaatregelen dienen ook organisatorische en materiële voorzieningen
te worden getroffen.Wij zijn voornemens om netwerkbeheerders en dienstenleveranciers de verplichting
op te leggen staatsgeheime gegevens te beveiligen volgens een regime dat gelijkwaardig
is aan het regime dat is vastgelegd in de «Aanwijzingen voor de bescherming
van staatsgeheimen en vitale onderdelen bij de Rijksdienst». Wij zullen
dit beleidsuitgangspunt bij de herziening van de WTV, waar dit nog niet is
geschied, vorm geven. Voornemen 5Met de verzelfstandiging van de PTT in 1989 is een einde gekomen aan de
traditionele rol van de overheid als operator. Met haar nieuwe status werd
PTT in de gelegenheid gesteld slagvaardig, flexibel en commercieel de uitdagingen
van de jonge telecommunicatiemarkt aan te gaan. Deze uitdagingen gelden in
principe voor alle nieuwe netwerkbeheerders en dienstenleveranciers
in Nederland. Binnen de commercialisering moet een plaats worden gevonden
voor de wettelijke verplichtingen.In het verleden, toen PTT nog Staatsbedrijf was, zijn de kosten die gemaakt
moesten worden om een telecommunicatiesysteem aftapbaar te maken en houden
steeds door de Staat betaald. De Staat is sinds 1989 geen netwerkbeheerder
meer. Toch moet die Staat kunnen blijven aftappen. Dit wordt door de toenemende
technologische complexiteit steeds moeilijker.De netwerkbeheerders en dienstenleveranciers tappen niet zelf af –
dit is voorbehouden aan bevoegde instanties – maar faciliteren slechts
het aftappen door op grond van wettelijke bepalingen tijdig organisatorische
en technische maatregelen te treffen. Om te kunnen voldoen aan deze wettelijke
bepalingen moeten kosten gemaakt worden. Deze kosten vloeien dus voort uit
wettelijke verplichtingen en hebben geen betrekking op het aftappen zelf.
Vanuit dit oogpunt ligt het voor de hand dat deze kosten niet langer door
de Staat maar door de netwerkbeheerders en dienstenleveranciers gedragen worden.Daarnaast spelen ook budgettaire overwegingen voor de Staat een rol. Het
aftappen van telecommunicatie wordt een steeds belangrijker, zo niet onmisbaar
middel bij de bestrijding van met name de georganiseerde criminaliteit en
de bescherming van de Staatsveiligheid. Het brengt in toenemende mate ook
kosten voor de Staat met zich mee. Deze kostenstijging wordt enerzijds veroorzaakt
doordat opsporingsinstanties bij de bestrijding van de criminaliteit vaker
dan voorheen het middel van de telefoontap moeten gebruiken, en anderzijds
doordat het afluisterbaar maken van nieuwe vormen van telecommunicatie ook
voor de Staat steeds opnieuw investeringen vereist. Daarbij valt bijvoorbeeld
te denken aan de aanpassing van de tapkamers. De Staat wordt kortom geconfronteerd
met de gevolgen van de technische ontwikkelingen op het gebied van de telecommunicatie
in de vorm van steeds hogere rekeningen voor het aftappen.Bijkomend voordeel is dat zodoende een prikkel wordt ingebouwd om op de
meest voordelige wijze de aftapbaarheid te realiseren, zodat een kostprijsverhogend
effect van de te treffen voorzieningen beperkt kan blijven. Het verdisconteren
van de gemaakte kosten in de bedrijfsvoering is verder een ondernemersverantwoordelijkheid.Op 26 oktober 1995 heeft de Tweede Kamer het Wetsvoorstel aftappen GSM
behandeld. Dit voorstel van wet houdt in dat de investeringskosten alsmede
de jaarlijkse onderhouds- en exploitatiekosten, die verband houden met het
aftappen, ten laste komen van de GSM-vergunning- houders. Een meerderheid
van de Tweede Kamer zich achter het wetsvoorstel geschaard. Wij hebben toen
aangekondigd dat de voor GSM ingezette lijn op dit punt door ons zal worden
doorgetrokken naar alle toekomstige (openbare) telecommunicatiesystemen in
Nederland. Op 21 november 1995 heeft ook de Eerste Kamer zich accoord verklaard
met het wetsvoorstel.Gelet op bovenstaande argumenten zijn wij voornemens de netwerkbeheerders
en dienstenleveranciers de investerings-, exploitatie- en onderhoudskosten
voor de technische voorzieningen in verband met het aftappen, te laten dragen.
Ook de technische inspanningen die gedaan moeten worden ten behoeve van het
verstrekken van informatie en ten behoeve van de beveiliging vallen hieronder.
Het beleid met betrekking tot de financiering van het aftappen van GSM wordt
hiermee ook op andere telecommunicatiesystemen in Nederland van toepassing
verklaard. Daarmee in lijn blijven de directe kosten per tap
voor de bevoegde instanties (zie Voornemen 6). Wij zullen bij de herziening
van de WTV dit beleidsuitgangspunt vorm geven. Voornemen 6De Staat zelf blijft ook niet zonder kosten. Het ministerie van Binnenlandse
Zaken betaalt de veiligheidsonderzoeken. Dit ministerie heeft ook een vergoedingsregeling
met PTT Telecom voor het plaatsen van taps. Kosten die gepaard gaan met de
inrichting van tapkamers en de huur van aftaplijnen blijven voor de ministeries
van Binnenlandse Zaken en Justitie. Daarnaast betaalt het ministerie van Justitie
voor bestaande aftapbare systemen een bepaald bedrag voor elke tap of informatieverstrekking.
De kosten die rechtstreeks uit een individuele tap of informatieverstrekking
voortvloeien, en die door de netwerkbeheerder c.q. dienstenleverancier daadwerkelijk
worden gemaakt – bedoeld worden de administratie- en personeelskosten –,
kunnen immers gerekend worden tot de opsporings- en vervolgingskosten. De
kosten worden transparant en op basis van de daadwerkelijke kostprijs aan
bevoegde instanties in rekening gebracht.Wij zijn voornemens het beleid te continueren dat de direkte kosten, voortvloeiende
uit een individuele tap of informatieverstrekking, ook door de nieuwe netwerkbeheerders
en dienstenleveranciers aan bevoegde instanties in rekening kunnen worden
gebracht. Wij zullen bij de herziening van de WTV voor wat betreft de toekomstige
netwerken en diensten dit beleidsuitgangspunt vorm geven. Voornemen 7Een aantal systemen en diensten is in Nederland reeds operationeel, maar
nog niet aftapbaar. Wij vinden het redelijk om de beheerders van die telecommunicatiesystemen,
die reeds in Nederland operationeel zijn en alsnog aftapbaar gemaakt moeten
worden, niet achteraf met alle kosten te confronteren. Deze kosten zullen
immers veelal hoger uitvallen dan wanneer bij de ontwikkeling van die systemen
reeds met de aftapbaarheid rekening zou zijn gehouden. Het Fysisch en Elektronisch
Laboratorium TNO (FEL/TNO) heeft in opdracht van het ministerie van Verkeer
en Waterstaat onderzoek gedaan naar de technische, organisatorische en financiële
gevolgen van het aftapbaar maken van bedoelde netwerken en diensten. Op grond
van de resultaten van dit onderzoek en de daarbij gegeven kostenindicaties
kunnen aan de beheerders eenmalige tegemoetkomingen betaald worden voor het
alsnog aftapbaar maken van hun systemen. Over welke systemen het gaat, en
hoe hoog deze vergoedingen zouden kunnen zijn, is in bijlage 4 nader gespecificeerd.
In totaal zijn de overgangsvergoedingen begroot op f 2,9 miljoen.Wij zijn voornemens om de netwerkbeheerders en dienstenleveranciers van
bestaande systemen in Nederland voor het aftapbaar maken daarvan eenmalig
financieel tegemoet te komen, overeenkomstig de bedragen in bijlage 4. Deze
tegemoetkomingen, totaal f 2,9 miljoen groot, zullen uit de begrotingen
van de Minister van Justitie en van de Minister van Binnenlandse Zaken gefinancierd
worden; zij zullen daartoe zelf een verdeelsleutel opstellen. Voornemen 8Voor de bevoegde instanties wordt het in de toekomst steeds lastiger de
voor hen essentiële informatie te vergaren. De netwerkheerder behoeft
namelijk niet meer over bepaalde informatie te beschikken, maar die informatie
zal, bijvoorbeeld voor het versturen van de rekening, juist bij verschillende
van zijn dienstenleveranciers aanwezig zijn. Dit is al onder Voornemen 3 beargumenteerd.De informatie over onder meer namen van personen en abonneenummers zal
als gevolg van deze ontwikkelingen verspreid aanwezig zijn bij verschillende
netwerkbeheerders en dienstenleveranciers. Allereerst moet worden vastgesteld
van welk netwerk de af te tappen persoon gebruik maakt, en vervolgens moet
worden onderzocht bij welke dienstenleverancier betrokkene een abonnement
heeft. Het binnen wettelijke kaders snel kunnen verkrijgen van informatie
en het doen plaatsen van taps wordt voor de bevoegde instanties, die achtereenvolgens
bij verschillende bedrijven zullen moeten aankloppen, daardoor bemoeilijkt.Met het groeien van het aantal netwerkbeheerders en dienstenleveranciers
in Nederland wordt dit probleem volgens ons nijpender. Het vraagt om een structurele
aanpak, welke nader onderzocht moet worden. Te denken valt bijvoorbeeld aan
een centraal informatievoorzieningssysteem van netwerkbeheerders en dienstenleveranciers
ten behoeve van bevoegde instanties. Het FEL/TNO beveelt dit in het onder
Voornemen 7 genoemde onderzoek aan.Wij zijn van plan te laten onderzoeken op welke wijze, onder welke voorwaarden
en onder welk organisatorisch en wettelijk beding de hier geschetste problematiek
met betrekking tot de wettelijke informatieverstrekkingsplicht kan worden
opgelost. De Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse Zaken zullen,
in samenwerking met de Minister van Verkeer en Waterstaat, binnen een half
jaar met onderzoeksresultaten komen, zodat wij die bij de herziening van de
WTV kunnen meenemen. Voornemen 9In het kader van strafvordering bestaat voor derden een wettelijke verplichting
tot het verstrekken van informatie aan opsporingsinstanties. Als aan de in
de wet genoemde voorwaarden voldaan is kunnen genoemde opsporingsinstanties
dit middel aanwenden om de voor hen benodigde informatie te verkrijgen.De BVD mist evenwel een wettelijke basis waardoor netwerkbeheerders en
dienstenleveranciers verplicht worden om bepaalde informatie te leveren. In
de praktijk levert dit thans geen probleem op omdat KPN de voor de taakuitvoering
van de betrokken instanties noodzakelijke informatie op basis van vrijwilligheid
verstrekt. Het is echter de vraag of deze situatie kan voortduren. Nieuwe
netwerkbeheerders en dienstenleveranciers zijn uiteraard niet aan deze afspraak
gebonden. Wellicht maakt deze ontwikkeling een nadere wettelijke informatieverplichting
noodzakelijk.Een additioneel punt van aandacht bij de informatieverstrekking betreft
de inschakeling van onderverkopers of «dealers». Ten behoeve van
bijvoorbeeld de verkoop van randapparaten, maar ook van abonnementen op sommige
diensten, kan een dienstenleverancier daarvoor een dealer inschakelen. Deze
dealers, die niet onder de WTV vallen, verzorgen het eerste contact met de
consument. Indien bij de verkoop van bijvoorbeeld een randapparaat door een
dealer geen registratie van naam en adres van de koper annex gebruiker plaatsheeft,
zijn die gegevens nagenoeg niet meer te traceren.Wij zullen deze ontwikkelingen nader op hun consequenties laten onderzoeken
en zo snel mogelijk met voorstellen komen. Voor het eerste onderdeel
zal de Minister van Binnenlandse Zaken actie nemen, voor het tweede onderdeel
de Minister van Justitie en de Minister van Binnenlandse Zaken, en in beide
gevallen in samenwerking met de Minister van Verkeer en Waterstaat. VI. GEVOLGEN VOOR HET BEDRIJFSLEVENMet het opleggen van de wettelijke verplichtingen zoals geformuleerd onder
de aanbevelingen uit het vorige hoofdstuk, ziet het bedrijfsleven zich geconfronteerd
met een aantal organisatorische, personele en materiële lasten. Dit vindt
plaats juist in een tijd waarin wij de administratieve lasten voor het bedrijfsleven
proberen terug te dringen. Het is in het belang van het bedrijfsleven dat
de lasten, die wèl noodzakelijk zijn, niet tot een onevenredige aantasting
leiden van de internationale concurrentiepositie. Ook de Staat heeft daarin
belang. Bij de implementatie van de beleidsvoornemens geldt als uitgangspunt
het principe dat minimale verplichtingen aan het bedrijfsleven zullen worden
opgelegd.Het aanscherpen van het aftapbeleid is noodzakelijk gebleken; de verplichtingen,
en daarmee de lasten, zijn mutatis mutandis voor het bedrijfsleven ook noodzakelijk
gebleken. Indien Nederland hierin alleen zou staan, zou dit nadelige effecten
kunnen hebben op de concurrentiepositie van netwerkbeheerders en dienstenleveranciers
die in Nederland hun produkten op de markt brengen. De liberalisatie van de
telecommunicatiemarkt laat immers toe dat onder meer diensten en randapparaten
van buitenlandse leveranciers betrokken kunnen worden om in eigen land te
worden benut. Zo kan iemand in Duitsland een GSM-abonnement nemen, in Noorwegen
een GSM-toestel aanschaffen en in Nederland er mee bellen. Met de voornemens
die in het vorige hoofdstuk zijn gedaan neemt Nederland evenwel geen solitaire
positie in.De Resolutie wettelijke interceptie van telecommunicatie van de Raad van
de Europese Unie van 17 januari 1995 is aanvaard door alle Lidstaten van de
Unie. Besluiten door de Justitie/Binnenlandse Zaken-Raad kunnen alleen op
basis van unanimiteit worden genomen. De resolutie is een krachtige, politieke
intentieverklaring. De Lidstaten zijn thans doende de resolutie, en de daarbij
behorende vereisten, daadwerkelijk in wetgeving om te zetten. Het kostenaspect
wordt in de resolutie niet genoemd: Lidstaten beschouwen dit als een nationale
aangelegenheid. Uit onderzoek vorig jaar is gebleken dat, naast Nederland,
in ieder geval in Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk het bedrijfsleven
nu al betaalt voor de investerings- en onderhoudskosten welke gepaard gaan
met het aftapbaar maken en houden van telecommunicatiesystemen. Ierland, Italië,
Luxemburg, Spanje en Zweden overwegen sterk te kiezen voor de door de grote
Lidstaten ingezette lijn. In België, Denemarken, Griekenland, Oostenrijk
en Portugal is de discussie nog open; Finland zou als enige Lidstaat willen
kiezen voor een constructie waarbij de behoeftestellers alles betalen. Maar
ook in de Verenigde Staten zal het bedrijfsleven na een overgangsperiode van
twee jaar genoemde kosten moeten gaan betalen; Canada en Noorwegen overwegen
deze optie eveneens. Geconcludeerd kan worden dat in Europa, maar ook in Noord-Amerika,
een grote meerderheid zich heeft afgetekend voor de lijn waarbij de investerings-
en onderhoudskosten, die verband houden met het technisch aftapbaar maken
en houden van telecommunicatiesystemen, ten laste komen van het bedrijfsleven.
Over Azië is op dit moment niets bekend; in Australië betaalt op
dit moment de overheid alle kosten, maar hoe lang deze situatie nog zal voortduren
is niet bekend. De hoogte van de aftapkosten van bekende bestaande of toekomstige systemen
in Nederland is door het FEL/TNO becijferd (zie bijlage 4). In een aantal
gevallen van bestaande systemen zijn deze kosten opvallend hoog. Dit heeft
hoofdzakelijk te maken met het feit dat achteraf die reeds operationele systemen
alsnog aftapbaar dienen te worden gemaakt. Indien van tevoren rekening met
het aftappen gehouden zou zijn, zouden deze kosten lager uitgevallen zijn.
Maar juist om die reden zullen in voorkomende gevallen vergoedingen worden
verschaft.Het bedrijfsleven kan haar kosten verdisconteren in de bedrijfsvoering.
Of deze kosten nu te maken hebben met het technisch aftapbaar maken van systemen,
het verstrekken van informatie of het opzetten van een veiligheidsorganisatie
in het bedrijf, doet niet ter zake. Verreweg de grootste kostenpot zal zijn
de investeringskosten voor de technische aftapfaciliteiten. Op de totale investeringskosten
is dit naar verwachting slechts een klein percentage (in geval van GSM ruw
geschat op ongeveer 1 %). Aan de andere kant krijgt het bedrijfsleven haar
direkte kosten per tap of informatieverstrekking terug van de behoeftestellers.Zoals aangetoond zijn of worden gelijksoortige financieringsmaatregelen,
zoals in dit beleidsvoornemen worden gedaan, ook in het buitenland genomen
dan wel sterk overwogen. Wij zijn van mening dat daarmee de internationale
concurrentiepositie van de in Nederland opererende netwerkbeheerders en dienstenleveranciers
als gevolg van de verplichtingen, die verband houden met het aftappen, niet
onevenredig zal worden geschaad. VII. SAMENVATTING BELEIDSVOORNEMENSAls gevolg van de liberalisatie en de technologische ontwikkelingen in
de telecommunicatiesector komt het bevoegd aftappen als middel van opsporing
en ten behoeve van de veiligheid van de Staat onder druk te staan. Daarmee
kan de effectiviteit van dit middel worden gefrustreerd. Teneinde deze uitdaging verantwoord tegemoet te treden zijn wij voornemens
de volgende maatregelen uit te voeren:1. De internationale vereisten, zoals gevoegd bij de Resolutie van de
Raad van de Europese Unie van 17 januari 1995 inzake het bevoegd aftappen,
dienen als uitgangspunten voor het aftapbaar maken van telecommunicatiesystemen
in Nederland.2. Alle telecommunicatienetwerken en -diensten, welke bestemd en toegankelijk
zijn voor het algemene publiek, dienen (vanaf het moment van introductie)
aftapbaar te zijn.3. Ook de aftapverantwoordelijkheden van de dienstenleverancier, naast
die van de netwerkbeheerder, worden bij wet geregeld (geen ketenaansprakelijkheid).4. Netwerkbeheerders en dienstenleveranciers dienen een adequaat, bij
wet opgedragen, beveiligingsregime in te richten.5. De investerings-, exploitatie- en onderhoudskosten voor de technische
voorzieningen in verband met het aftappen en de informatieverstrekking alsmede
in verband met de beveiliging zijn ten laste van de netwerkbeheerders respectievelijk
de dienstenleveranciers. 6. De bevoegde instanties blijven de kosten betalen die gepaard gaan met
de inrichting van tapkamers, de huur van aftaplijnen en de zogenaamde direkte
kosten (i.e. de personeels- en administratiekosten) per individuele tap of
informatieverstrekking. De Minister van Binnenlandse Zaken blijft de kosten
voor de veiligheidsonderzoeken betalen.7. Voor reeds operationele systemen betalen de Minister van Justitie en
de Minister van Binnenlandse Zaken, overeenkomstig een door hen vast te stellen
verdeelsleutel, eenmalige overgangsvergoedingen ten behoeve van het aftapbaar
maken daarvan. Deze overgangsvergoedingen zijn f 2,9 miljoen groot. Dit
bedrag is de helft van de totale investeringskosten om de reeds operationele
systemen aftapbaar te maken. Daarmee komen dus ook f 2,9 miljoen ten
laste van de netwerkbeheerders.8. De wettelijk verplichte informatievoorziening door netwerkbeheerders
en dienstenleveranciers wordt door de verspreiding van die informatie complex.
De problematiek zal worden onderzocht opdat binnen een half jaar ter zake
voorstellen gedaan kunnen worden.9. Onderzocht wordt of, en zo ja hoe, een wettelijke informatieplicht
van netwerkbeheerders en dienstenleveranciers ten behoeve van de BVD kan worden
gecreëerd. Tevens wordt de «dealer-»problematiek nader onderzocht.
Dienaangaande zullen zo snel mogelijk voorstellen worden gedaan.Mede gelet op de ontwikkelingen in het buitenland zullen de beleidsvoornemens
niet leiden tot een negatieve beïnvloeding van de internationale concurrentiepositie
van het bedrijfsleven in Nederland. BIJLAGE 1WETTELIJKE BEPALINGEN AFTAPPEN1. Internationale wettelijke regelingenOp het terrein van bevoegd aftappen bestaat geen specifieke internationale
regelgeving. Het wordt beschouwd als een soevereine aangelegenheid. Wel sluit
een aantal internationale verdragen het bevoegd aftappen als zodanig niet
uit. Relevant in dit opzicht zijn:* het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (Trb. 1951, 354) (goedgekeurd bij wet van 28 juli 1954,
Stb. 335), artikel 8: «1. Een ieder heeft recht op eerbiediging van
zijn privé-leven, zijn gezinsleven, zijn huis en zijn briefwisseling.
 2. Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan met betrekking tot
de uitoefening van dit recht, dan voor zover bij de wet is voorzien en in
een democratische samenleving nodig is in het belang van 's lands veiligheid,
de openbare veiligheid, of het economisch welzijn van het land, de bescherming
van de openbare orde en het voorkomen van strafbare feiten, de bescherming
van de gezondheid of de goede zeden, of voor de bescherming van de rechten
en vrijheden van anderen.»* het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (Trb.
1957, 91) (goedgekeurd bij wet van 5 december 1957, Stb. 493), Hoofdstuk II
(Afschaffing van de kwantitatieve beperkingen tussen de Lid-Staten), artikel
36: «De bepalingen van de artikelen 30 tot en met 34 vormen geen beletsel
voor verboden of beperkingen van invoer, uitvoer of doorvoer, welke gerechtvaardigd
zijn uit hoofde van de openbare zedelijkheid, de openbare orde, de openbare
veiligheid (.....) of uit hoofde van bescherming van de industriële en
commerciële eigendom. (...).» 2. Nationale wettelijke regelingen* Wetboek van Strafrecht, (Stb. 1881, 35, met diverse wijzigingen), artikel
139c: «2. Het eerste lid is niet van toepassing op het aftappen of opnemen:
.... 3°. ten behoeve van de goede werking van de telecommunicatie-infrastructuur
of via een telecommunicatie-inrichting die wordt aangewend voor dienstverlening
aan het publiek, ten behoeve van de strafvordering, dan wel, op bijzondere
last van de Minister-President en de Minister van Justitie, van Binnenlandse
Zaken en van Verkeer en Waterstaat gezamenlijk, telkens voor de duur van ten
hoogste drie maanden aan het Hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst te
geven, in gevallen waarin zulks nodig is in het belang van de veiligheid van
de staat.» (noot: bedoeld lid betreft strafbaarstelling van het opzettelijk
met een technisch hulpmiddel aftappen of opnemen van gegevens overgedragen
via publieke telecommunicatie).* Wetboek van Strafvordering (Stb. 1921, 14, met diverse wijzigingen),
artikel 125g: «Tijdens het gerechtelijk vooronderzoek is de rechter-commissaris
bevoegd, indien het onderzoek dit dringend vordert en een misdrijf betreft,
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, te bepalen, dat gegevensverkeer
via de telecommunicatie-infrastructuur of via een telecommunicatie-inrichting
die wordt aangewend voor dienstverlening aan het publiek, ten aanzien waarvan
het vermoeden bestaat, dat de verdachte daaraan deelneemt, door een opsporingsambtenaar
worden afgetapt of opgenomen. Van het aftappen of opnemen wordt binnen tweemaal
vier en twintig uren proces-verbaal opgemaakt.»* Wet op de telecommunicatievoorzieningen (Stb. 1988, 520), artikel 64:
«1. De houder van de concessie, onderscheidenlijk de houder van een
vergunning, is verplicht medewerking te verlenen aan de uitvoering van een
bevoegd gegeven bijzondere last tot het afluisteren of opnemen van telecommunicatie
die over de telecommunicatie-infrastructuur wordt afgewikkeld. 2. Het eerste
lid is tevens van toepassing met betrekking tot de telecommunicatie die wordt
afgewikkeld over de telecommunicatie-inrichtingen van de houder
van een machtiging die de desbetreffende telecommunicatie-inrichtingen gebruikt
ten behoeve van het voor derden verzorgen van het transport van gegevens met
en tussen mobiele gebruikers.» (noot: verder uitgewerkt in diverse lagere
regelgevingen). 3. Nationale wettelijke regelingen m.b.t. het verstrekken
van informatie* Wetboek van Strafvordering (Stb. 1921, 14, met diverse wijzigingen),
artikel 125f: «1. In geval van ontdekking op heterdaad, van een misdrijf
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, of van het misdrijf, bedoeld
in artikel 138a van het Wetboek van Strafrecht kan de officier van justitie
of, tijdens het gerechtelijk vooronderzoek, de rechter-commissaris een vordering
doen inlichtingen te verstrekken terzake van alle verkeer dat over de telecommunicatie-infrastructuur
heeft plaatsgevonden en ten aanzien waarvan het vermoeden bestaat, dat de
verdachte eraan heeft deelgenomen. 2. De vordering, bedoeld in het eerste
lid, kan worden gericht tot ieder die werkzaam is bij een houder die op grond
van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen optreedt krachtens: a. een
concessie als bedoeld in artikel 3, eerste lid, van die wet, b. een vergunning
als bedoeld in artikel 13a van die wet, en c. een machtiging als bedoeld in
hoofdstuk III van die wet, indien daarbij een telecommunicatie-inrichting
wordt aangewend voor dienstverlening aan het publiek.»* Algemene wet inzake rijksbelastingen (Stb. 1959, 301, met diverse wijzigingen),
artikel 49 lid 1: «Hij die binnen het Rijk een bedrijf of zelfstandig
een beroep uitoefent, is gehouden desgevorderd aan de inspecteur de op dat
bedrijf of beroep betrekking hebbende boeken en andere bescheiden, waarvan
de kennisneming van belang kan zijn voor de vaststelling van feiten, welke
invloed kunnen uitoefenen op de heffing van belasting van derden, ter inzage
te verstrekken.»* Wet persoonsregistratie (Stb. 1988, 665), artikel 11, lid 2: «Ten
behoeve van wetenschappelijk onderzoek of statistiek dan wel op grond van
een dwingende en gewichtige reden, kunnen desgevraagd gegevens aan een derde
worden verstrekt voor zover de persoonlijke levenssfeer van de geregistreerden
daardoor niet evenredig wordt geschaad.»* Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Stb. 1987, 635), artikel
8 en 9 (noot: regelen de taken van de Binnenlandse Veiligheidsdienst en de
Militaire Inlichtingendienst). BIJLAGE 2OVERZICHT NATIONALE EN INTERNATIONALE INSPANNINGEN1. Werkgroep Justitieel Aftappen Telecommunicatie (Wg
JAT)De op 12 september 1989 door de Ministers van Justitie en van Binnenlandse
Zaken ingestelde, en inmiddels opgeheven Werkgroep Justitieel Aftappen Telecommunicatie
(JAT) had ondermeer de volgende taken:– inventariseren van de (technische) wensen van de politie bij het
aftappen van autotelefoon, telex en telefax en andere vormen van telecommunicatie
en met PTT bezien hoe deze wensen kunnen worden gerealiseerd;– volgen van de technische ontwikkelingen op het gebied van de telecommunciatie
en zorg dragen dat de belangen van de opsporing in voldoende mate worden behartigd;– nader bezien wat de mogelijkheden zijn om het gebruik van spraak-versluierende
apparatuur te binden aan een vergunningenstelsel of aan een door de overheid
gereguleerde standaard;– adviseren over de mogelijkheden om de bestaande aftapfaciliteiten
in de toekomst te behouden en gebruik te maken van de technische ontwikkelingen.De werkgroep beveelde o.m. aan dat de Ministers van Justitie en van Verkeer
en Waterstaat ijverden voor de justitiële aftapbaarheid van toekomstige
Europese autotelefoonnetten (ATF 4) en andere Europa dekkende telecommunicatienetwerken
en op Europees niveau ijverden voor een nadere regeling ten aanzien van het
gebruik van crypto in relatie tot het justitieel aftappen. Tevens zou de wetgeving
aangepast dienen te worden inzake het justitieel aftappen bij meerdere netwerkoperators
en voorwaarden dienen te worden gesteld t.a.v. justitiële aftapbaarheid
bij het verlenen van vergunningen voor CT-netwerken. 2. Werkgroep Regionale TapkamersDeze werkgroep had tot taak onderzoek te doen naar een schaalvergroting
op het gebied van de tapkamers, teneinde efficiency en effectiviteit op het
gebied van aftappen van telecommunicatie te vergroten, dit mede tegen de achtergrond
van de reorganisatie van de Nederlandse Politie. 3. Werkgroep Justitieel Aftappen Telecommunicatie in de
toekomst van de Recherche Advies Commissie (RAC)De Minister van Justitie had de RAC de opdracht gegeven om te onderzoeken
of, gelet op de enorme kosten die het aftappen van via de telecommunicatie-infrastructuur
uitgewisselde informatie tussen verdachten met zich meebracht, de vraag gerechtvaardigd
was of de daarvoor beschikbare middelen niet op een andere wijze moesten of
konden worden aangewend, om hetzelfde resultaat te behalen (namelijk het vergaren
van voldoende opsporings- en bewijsmateriaal teneinde een vervolging en veroordeling
mogelijk te maken). De aanbevelingen uit het rapport van de werkgroep kwamen
in grote lijnen overeen met de gevoelens van de Wg JAT. 4. I en V-diensten/MICIVZorg omtrent de eventuele, ongewenste proliferatie van (commerciële)
cryptografie in Nederland dienaangaande in het Comité Verenigde Inlichtingen-
en Veiligheidsdiensten Nederland (CVIN) en vervolgens in de Ministeriële
Commissie Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (MICIV) heeft geleid
tot de instelling van een interdepartementaal overlegplatform, dat thans bestudeert
of, met inachtnemening van de juridische, financiële en operationele
consequenties, een vorm van regulering van cryptografie noodzakelijk, wenselijk
en mogelijk is. 5. Werkgroep Technische en Forensische Politie Samenwerking/InterceptieIn voormalig TREVI-verband hebben de toenmalige Europese ministers van
Justitie/Politie de behoefte uitgesproken aan het aftappen in toekomstige
telecommunicatie-infrastructuren en de regulering van cryptografie en hebben
opdracht gegeven te komen tot een volledig rapport inzake de problematiek
van het justitieel aftappen en het gebruik van commerciële cryptografie.
De werkzaamheden van de expertsgroep die daarmee belast werd zijn sinds 1
november 1993, bij het in werking treden van het Verdrag van Maastricht, overgenomen
door de Werkgroep Politiële Samenwerking (later door de Werkgroep Technische
en Forensische Politie Samenwerking) van de Europese Unie. De groep valt onder
de zogenaamde Derde Pijler van het verdrag, welke de Europese samenwerking
aangaat op het terrein van Justitie en Binnenlandse Zaken. In Interceptie-samenstelling
heeft deze groep tot taak het bestuderen van de problematiek van de interceptie
van (openbare) telecommunicatie vanuit het gezichtspunt van de openbare orde
en veiligheid, en het formuleren van aanbevelingen en harmoniseren van maatregelen
in Europese Unie-verband. Een belangrijke stap voorwaarts is de totstandkoming
van de Raadsresolutie aftappen telecommunicatie van januari 1995, waarin de
aftapvereisten zijn geharmoniseerd. De Werkgroep onderhoudt ook informele
contacten met landen buiten Europa, zoals de Verenigde Staten, Canada, Australië,
e.d. Deze landen hebben zich eveneens accoord verklaard met de internationale
vereisten. Een Memorandum of Understanding zal de vereisten verder kracht
bijzetten. 6. OverigenNaast de genoemde instanties die direkt betrokken zijn bij de beleidsvoorbereiding
en -vorming inzake het bevoegd aftappen van telecommunicatie bestaat een groot
aantal andere overlegorganen en internationale organisaties wier aktiviteiten
op het terrein van telecommunicatie in mindere of meerdere mate gevolgen (kunnen)
hebben op de uitvoering van het aftap-beleid. Deze zijn het ICIB (Interdepartementale
Commissie Informatiebeveiliging), de Europese Unie (diverse telecommunicatie
gremia), de SOGIS (Senior Officials Group on Information systems Security),
de CEPT (Conférence Européenne des Administrations des Postes
en Télécommunications), het ETSI (European Telecommunications
Standards Institute) en daaronder hebbende werkgroepen zoals SAGE (Security
Algoritms Group of Experts) en STAG (Security Techniques Advisory Group),
de TRAC (Technical Recommendations Application Committee), de ITU (International
Telecommunication Union), de UPU (Universal Postal Union, o.a. voor wat betreft
E-mail), de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling),
de Raad van Europa en de GSM MOU Group. BIJLAGE 4KOSTENOVERZICHT EN VERGOEDINGEN PER SYSTEEM1. Het FEL/TNO heeft in opdracht van de Minister van Verkeer en Waterstaat
onderzoek gedaan naar de technische, organisatorische en financiële consequenties
van het aftapbaar maken van een aantal telecommunicatiesystemen en -diensten
die in Nederland in gebruik zijn. Het onderzoek heeft uitgewezen dat het technisch
mogelijk is om die systemen en diensten alsnog aftapbaar te maken. De kosten
die daaraan verbonden zijn, zijn door het FEL/TNO becijferd. In geval van
Greenpoint en Traxys zijn twee scenario's aangegeven. Zie Tabel 1. Tabel 1: overzicht kosten in duizenden guldensinvesteringskostenexploitatie-
en onderhoudskosten per jaarvariabele kosten per jaar Greenpoint
in elk Gr.point7 9007 500700 centraal540
+ X201 100 RAM Mobile Data7003020Unistar8021 Euteltracs501020Inmarsat A, B/M85020300 Inmarsat C60 +
Y1120 Semafonie601080 Traxys basisstation3 700300300centrale2 30080300 * 21900 + Z404 500Toelichting bij Tabel 1: initiële kosten = kosten voor ontwikkeling
en aanschaf van apparatuur, aansluiting van (extra) IDSN-verbindingen, testen
en beproeving, projectmanagement exploitatiekosten = jaarlijkse kosten voor
het in stand houden van de interceptiefaciliteit variabele kosten = kosten
bij daadwerkelijke intercepties: aanbrengen tap alsmede lijnhuur X = kosten
voor de aanpassing van het «billing system» (niet bekend) Y =
kosten voor de software ontwikkeling Z = initiële kosten voor de ontwikkeling
van de fysieke tapschakeling2. In de volgende tabel is een indicatie gegeven van de verwachte gemiddelde
exploitatiekosten en de verwachte gemiddelde variable kosten per tap. Voor
het aantal taps per jaar is een globale aanname gedaan, onder meer gebaseerd
op het gebruik van het betrokken systeem. Tabel 2: overzicht gemiddelde kosten per tap in guldensgemiddelde exploitatie-
en onderhoudskosten per tapgemiddelde variabele kosten per tapaantal
taps per jaar Greenpoint  1 400 in elk Gr.point5 500500 centraal10800  RAM Mobile Data70050040Unistar8006002 Euteltracs100200100Inmarsat A, B/M30500500 Inmarsat C10600200Semafonie30200400 Traxys  300basisstation1 100900  centrale300900 * 21101 2003 7503. Mede op basis van de bevindingen van het FEL/TNO worden aan de netwerkbeheerders
de volgende vergoedingen verschaft ten behoeve van het aftapbaar maken. Tabel 3: overzicht vergoedingen in duizenden in guldensvergoedingenin duizenden guldens vergoedingen Greenpoint   in
elk Gr.point(4 000)Inmarsat A, B/M425 centraal300  RAM
Mobile Data350Inmarsat C30 Unistar40Semafonie30Euteltracs25Traxys basisstation(1 900)  centrale1 200* 215001 2003 750De hoogte van de vergoedingen is pragmatisch gebaseerd op de helft van
de verwachte investeringskosten (zie tabel 1); in geval meerdere oplossingen
per systeem zijn aangegeven is voor het totaalbedrag uitgegaan van de goedkoopste
varianten. De totale kosten voor de Rijksbegroting samenhangende met deze
vergoedingen bedragen f 2 900 000,00 en komen ten laste van
de begroting van de Minister van Justitie en de begroting van de Minister
van Binnenlandse Zaken, overeenkomstig een door hen vast te stellen verdeelsleutel.
De andere helft van de verwachte investeringskosten komt ten laste van de
netwerkbeheerders.1XNoot1Bepalend voor «openbaar» is het karakter van het gebruik van
de dienst die geleverd wordt. Een dienst is openbaar indien eenieder, zonder
onderscheid, er gebruik van kan maken, of zich er op kan abonneren. Een netwerk
waarover een openbare dienst wordt geleverd is daarmee ook openbaar. Indien
over een netwerk ook diensten worden afgewikkeld van niet-openbare aard (o.m.
Gesloten Gebruikersgroepen, Virtual Private Networks en huurlijnen) willen
wij deze diensten specifiek als openbaar kunnen aanwijzen indien daartoe op
grond van de veiligheid van de Staat en/of de handhaving van de rechtsorde
aanleiding bestaat.XNoot1Ook in de Verenigde Staten heeft de overheid voor het aftapbaar maken
van bestaande systemen een eenmalige bijdrage beschikbaar gesteld, in dit
geval ter grootte van 500 miljoen dollar. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24679-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl