Mantelzorg; Verslag van een schriftelijk overleg; Verslag van een schriftelijk overleg inzake de relatie tussen informele en formele zorg “Naast elkaar en met elkaar” (30169, nr. 20).
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140386
 2009-2010
 
 30 169
 Mantelzorg
 
 
 
 
 Nr. 
 22
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 26 januari 2010
 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen ter beantwoording
voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 27 oktober 2009 inzake de relatie tussen informele
en formele zorg «Naast elkaar en met elkaar» (Kamerstuk 30 169,
nr. 20).
 De op 8 december 2009 toegezonden vragen zijn met de door de staatssecretaris
bij brief van 25 januari 2010 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Sjerp
 
 Inhoudsopgave blz.
 
 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 1
 
 
 II. Reactie van de staatssecretaris 6
 
 I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
 Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de staatssecretaris d.d. 27 oktober jl. inzake de relatie tussen
informele en formele zorg «Naast elkaar en met elkaar». Naar aanleiding
van deze brief hebben zij de volgende opmerkingen en vragen. In Nederland
zijn ontzettend veel vrijwilligers actief, niet alleen in de zorg maar op
allerlei terreinen. Genoemde leden hebben veel waardering voor de inzet van
al deze vrijwilligers en vinden dit een rijkdom voor de samenleving. In de
brief van de staatssecretaris wordt een optelsom gemaakt van 1 + 1 + 1 waarbij
wordt gesteld dat informele zorg en formele zorg naast elkaar staan. Daarbij
worden specifiek de vrijwilliger, de professional en de mantelzorger genoemd.
Deze leden delen de mening dat deze drie vormen van zorg en ondersteuning
elkaar kunnen versterken en aanvullen. Zij missen echter in de
opsomming de rol van de zorgvrager zelf. Volgens de leden van de CDA-fractie
dienen deze het centrale uitgangspunt te zijn en betrokken te worden bij het
gehele proces. Graag een ontvangen genoemde leden een reactie van de staatssecretaris
op dit standpunt.
 Vrijwilligers in de zorg kunnen met hun inzet belangrijke competenties
in de praktijk verwerven die van belang kunnen zijn voor een kans op de arbeidsmarkt.
Is deze mogelijkheid bij de doelgroep voldoende bekend en hoe worden zij daarover
geïnformeerd? Op welke wijze worden deze verworven competenties bijvoorbeeld
vastgelegd?
 Voor de mantelzorg zijn eerder basisfuncties ontwikkeld en door het ministerie
is de doelstelling geformuleerd dat deze in 2012 in 75% van de gemeentelijke
beleidsplannen moet zijn opgenomen. Dit is een formeel traject op papier.
Deze leden vragen om zichtbare punten waaruit blijkt dat de mantelzorger daadwerkelijk
de ondersteuning aan den lijve ondervindt. Bijvoorbeeld een goed overzicht
van respijtzorgmogelijkheden in het land.
 Overbelasting en uitval van mantelzorgers is zowel voor de zorgvrager
als de mantelzorger een trieste ervaring. Het vragen en ontvangen van tijdige
hulp zijn van groot belang om dergelijke situaties zo veel mogelijk te voorkomen.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) gaat onderzoek doen om inzicht te
krijgen in de oorzaken. Kan de Kamer de opdracht voor het onderzoek en de
termijn waarbinnen dit onderzoek moet zijn afgerond ontvangen?
 De staatssecretaris schrijft in de brief dat van professionals verwacht
mag worden dat ze de afstemming met mantelzorgers en vrijwilligers op zich
nemen, hen actief verwijzen naar het ondersteuningsaanbod en dat ze drempels
bij respijtzorg bespreekbaar maken bij cliënt en mantelzorger. Uit de
deelevaluatierapportages van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) bleek
dat de contacten tussen professional en mantelzorger nihil zijn. Welke instrumenten
heeft de staatssecretaris om hierin verandering te brengen? Immers met goede
communicatie en wederzijds begrip kan een deel van de problemen opgevangen
worden.
 Bij mantelzorgers van dementiepatiënten is de kans op overbelasting
groot. Uit onderzoek van het Nivel en Altzheimer Nederland blijkt dat één
op de vijf mantelzorgers zich ernstig overbelast voelt en 98% ervaart
problemen. Het continu aanwezig moeten zijn in de nabijheid van de naaste
en de gedragsverandering, maken dat de belasting soms onevenredig hoog is.
Het inzetten van een casemanager is één van de mogelijkheden
wanneer er sprake is van dementie. In de brief van juni 2008 is uitvoerig
ingegaan op het onderwerp van de casemanager. Toch hoor je uit de praktijk
dat de casemanager vaak veel te laat wordt ingezet wegens onbekendheid met
deze mogelijkheid. Is de aanspraak op deze vorm van ondersteuning inmiddels
goed geregeld en of wordt deze vorm van ondersteuning, waar nodig, bij zorgvragers
en mantelzorgers die te maken hebben met de diagnose dementie aangeboden?
Verder vragen zij hoe de casemanager zich verhoudt in het geheel van de ketenzorg?
Respijtzorg kan voor de mantelzorger en de zorgvrager van groot belang zijn.
Voor de één is het een mogelijkheid om de accu weer even op
te laden en voor de ander om contacten te maken buiten de huiselijke kring.
Zowel de mogelijkheden waar die zorg wordt geboden als de financiering blijken
voor veel betrokkenen onduidelijk. Ook hierin zou duidelijk verbetering moeten
komen. Wie voert nu de regie op het terrein van communicatie? Er komt een
digitale respijtwijzer. Op zich prima, maar de leden van de CDA-fractie stellen
bij herhaling dat, bij alleen verspreiden via het digitale netwerk, de informatie
bij een aanzienlijk deel van de burgers niet zal aankomen omdat deze burgers
geen gebruik maken van een computer met internetverbinding. Welke alternatieven
biedt de staatssecretaris?
 De staatssecretaris vermeldt dat de verhouding tussen professionele zorgactiviteiten
en vrijwilligerswerk niet altijd helder is. Wat willen vrijwilligers, wat
mogen zij en wat wordt er van ze verwacht? Waar ligt precies de
grens tussen wat exclusief de taak is van de professional en de inzet van
de vrijwilliger? Genoemde leden vinden dat de handreiking die de staatssecretaris
in samenwerking met veldorganisaties gaat opstellen, die helderheid wel moet
bieden.
 Voorts schrijft de staatssecretaris dat het belangrijk is om de vrijwilliger
te betrekken bij het ontwikkelen van het beleid van de zorginstelling. Hoe
gaat dat gerealiseerd worden als de vrijwilliger geen officiële positie
binnen de zorginstelling heeft? Hangt het dan af van de goodwill van de organisatie
of vrijwilligers erbij betrokken worden? Voor deze leden staat voorop dat
de vrijwilliger gewoon vrijwilliger moet blijven en niet geconfronteerd moet
worden met allerlei regelgeving. Hoe kan er een goede balans gevonden worden
tussen «betrekken bij» en het vermijden van onnodige ballast?
De coördinatie van de vrijwilligers in de zorg in wat grotere zorginstellingen
werd tot nu toe vaak gedaan door speciaal daarvoor aangestelde vrijwilligerscoördinatoren.
Regelmatig horen deze leden dat deze functie niet meer wordt ingevuld onder
verwijzing naar invoering van de zorgzwaartebekostiging (ZZP’s) en de
bezuinigingen. Zij willen er op wijzen dat het werven, begeleiden, coachen
en inzetten van vrijwilligers speciale vaardigheden vereist die niet zomaar
bij anderen ondergebracht kunnen worden. Ook al zijn instellingen autonoom
in hun beslissing of er al dan niet een vrijwilligerscoördinator wordt
aangesteld, het is van groot belang dat de vrijwilligers voor de zorg behouden
blijven. Hoe zet de staatssecretaris daarop in? Movisie, Vilans en Actiz gaan
een project uitvoeren. Een zogenaamd «impulspakket» dat de samenwerking
tussen zorgvragers, mantelzorgers en professionals in de instellingen en de
thuiszorg moet verbeteren. De leden van de CDA-fractie vragen of dat via een
project moet gebeuren waarvan het nog maar de vraag is wat er na afloop mee
gebeurt. Verdwijnt het in de la of wordt het geïmplementeerd in het hele
land? Is dit niet eerder een kwestie van opleiding, cultuur binnen de organisatie
en goede aansturing? Graag een reactie van de staatssecretaris over welke
methode landelijk het beste beklijft.
 Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de staatssecretaris waarin zij haar visie geeft op de relatie tussen
formele en informele zorg. Zij zijn van mening dat een heldere afbakening
van deze begrippen gewenst is omdat er nog veel onduidelijkheid heerst bij
zowel professionals als mantelzorgers en vrijwilligers en welke wederzijdse
verwachtingen men heeft als het als het gaat om het verlenen van kwalitatief
goede zorg. Genoemde leden hebben wel nog een aantal vragen Mensen moeten
tijdig de noodzakelijke zorg vragen en kunnen krijgen. Volgens genoemde leden
kan de formele zorg een belangrijke signaleringsfunctie vervullen daar waar
het gaat om het tijdig kunnen inschakelen van hulp voor mantelzorgers. Deze
regiefunctie is van cruciaal belang om eventuele overbelasting van de mantelzorger
te voorkomen. Zij lezen dat het behulpzaam kan zijn om steun en begeleiding
vanuit de professionele zorg voor de mantelzorger te bieden. Op welke wijze
worden professionals geïnformeerd over de rol die zijn kunnen spelen
bij informatieverstrekking aan mantelzorgers? Voorts vragen de leden of kennisinstituten,
zoals bijvoorbeeld Movisie, een rol hebben bij deze informatieverstrekking?
Ook vragen zij of er na- en bijscholingstrajecten beschikbaar zijn en indien
dit het geval is of gestimuleerd wordt deze te gebruiken door middel van het
stage- en opleidingsfonds.
 Mantelzorgers vragen en ontvangen tijdig hulp. De leden van de PvdA-fractie
lezen dat de staatssecretaris met het SCP aan de slag gaat om inzicht te krijgen
over de factoren die van invloed kunnen zijn op de beslissing van mantelzorgers
om al dan niet (tijdig) hulp te vragen. Wanneer start het onderzoek en op
welk moment wordt de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten? Ook vragen
zij of er na- en bijscholingstrajecten beschikbaar zijn en indien
dit het geval is of gestimuleerd wordt deze te gebruiken middels het stage-
en opleidingsfonds.
 Er moet een goede samenwerking tussen formele zorg en informele zijn.
Deze leden lezen dat de staatssecretaris vindt dat van professionals verwacht
mag worden dat zij zoveel mogelijk zich aanpassen aan de situatie van de zorgvrager
en zijn of haar thuisfront. Hierbij verwijst de staatssecretaris naar het
beroepscompetentieprofiel van de verzorgende. In hoeverre bestaan dit soort
documenten voor andere professionals? Op welke wijze worden zij geïnformeerd
over het ondersteuningaanbod voor mantelzorgers? Hebben kennisinstituten,
zoals bijvoorbeeld Movisie, een rol bij deze informatieverstrekking?
 Duidelijkheid ten aanzien van respijtzorg. De leden van de PvdA-fractie
lezen dat de staatssecretaris binnenkort in overleg zal gaan met Mezzo, het
Expertisecentrum Mantelzorg, de VNG, ActiZ, CVZ en het CIZ om tot een definiëring
van respijtzorg te komen. Wanneer gaat dit overleg plaatsvinden en op welk
moment wordt de Kamer en met name gemeenten geïnformeerd over de uitkomsten
van dit overleg? Voorts vragen deze leden wanneer het onderzoek naar de regelvrije
zone op het grensvlak van AWBZ en Wmo voor respijtzorg begint en wie dit onderzoek
zal uitvoeren.
 Verbeteren van de samenwerking tussen mantelzorgers en professionals.
Genoemde leden vragen wanneer het impulspakket aan instellingen aangeboden
zal worden en op welk moment de evaluatie hiervan zal plaatsvinden. Is dit
zogenaamde impulspakket vrijblijvend voor instellingen?
 Verbeteren van de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals.
De staatssecretaris deelt niet de mening met het veld dat de oorzaak van het
verdwijnen van de functie van vrijwilligerscoördinator in veel zorginstellingen
veroorzaakt wordt door de invoering van zorgzwaartepakketten. Genoemde leden
vragen wat volgens de staatssecretaris dan wel de oorzaak is van de afname
van deze functie. Een organisatie als Mezzo wijst de staatssecretaris op de
positie van organisaties voor vrijwillige intensieve thuiszorg die, nadat
de financiering hiervan is ondergebracht bij de Wmo, nog niet met alle gemeenten
goede werkrelaties hebben. Deze leden willen graag weten om welke gemeenten
het precies gaat. Zij begrijpen dat de staatssecretaris een openbaar debat
wil organiseren waarbij de landelijke koepels van de betrokken organisaties
bij elkaar zullen komen om de problematiek te bespreken. Wanneer zal dit debat
plaatsvinden en welke organisaties hierbij zullen hierbij worden betrokken.
 Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
 De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de staatssecretaris.
Zij onderschrijven de omschreven problemen in het snijvlak van de AWBZ en
de Wmo-zorg voor mantelzorgers. Door het dubbel toepassen van het protocol
gebruikelijk zorg, door en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) en de
gemeente, kan leiden tot fors verminderde zorg in huis. Erkent de staatssecretaris
dat?
 
 Dat de staatssecretaris schrijft dat dit binnen het
huidige systeem in kan worden opgelost betwijfelen deze leden. Dit vereist
grote afstemming en daarmee is een hoop bureaucratie gemoeid. Dit en het feit
dat mantelzorgers met een toename van «loketten» worden geconfronteerd,
is volgens deze leden een illustratie van de onnatuurlijke knip tussen de
Wmo en de AWBZ. Versoepeling van de regels om de ondersteuning van mantelzorgers
te verbeteren wordt door deze leden toegejuicht. Zij vragen welke regels dit
dan betreft.
 
 
 Het geven van meer bekendheid aan de mogelijkheid van
respijtzorg is volgens de leden van de SP-fractie een goede ontwikkeling.
Zij vragen hoe zich dit verhoudt tot de beperkingen in de AWBZ aanspraken
op begeleiding, waaruit duidelijk blijkt dat mensen met hulpbehoevenden in
een gezin minder aanspraak hebben. De respijtzorg voor partners
van een dement persoon en de ouders van zieke of gehandicapten kinderen is
daarmee verminderd.
 
 
 Het hoge aantal mantelzorgers dat problemen ervaart
en aanvullende ondersteuning wil, met name onder de mantelzorgers van dementiepatiënten,
baart deze leden zorgen. Graag zien zij het onderzoek van de SCP tegemoet.
Kan de staatssecretaris toelichten wanneer dit onderzoek wordt verwacht?
 
 
 Vrijwilligers worden nog wel eens overvraagd. Ook is
de rol voor de vrijwilligers zelf niet helemaal duidelijk. De staatssecretaris
ontwikkelt een «handreiking» om hier meer duidelijkheid in te
scheppen. Het is genoemde leden onduidelijk voor wie die handreiking nu is
bedoeld en welke (juridische) waarde dit heeft of kan hebben. Ook willen zij
de staatssecretaris meegeven dat vrijwilligheid wel vrijwillig moet zijn.
Deelt de staatssecretaris deze mening?
 
 
 De staatssecretaris benoemt het nut van een vrijwilligerscoördinator
in een instelling, en spreekt haar zorg uit over het verdwijnen hiervan, maar
weerspreekt de conclusie uit het veld dat dit het gevolg is van de invoering
van de ZZP’s. De leden van de SP-fractie vragen of er ook geen indirect
verband is tussen de herbekostiging en het verdwijnen van functies zoals vrijwilligerscoördinator.
Dit zien deze leden immers ook in bijvoorbeeld de dagbesteding gebeuren. Kan
de staatssecretaris uiteenzetten waar dit soort kosten in de ZZP’s versleutelt
zitten? Houdt de staatssecretaris ook bij hoe het zit met de mate waarin intramurale
instellingen voor hun functioneren afhankelijk zijn van vrijwilligers? Is
zij bereid om dit te monitoren?
 
 Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de staatssecretaris inzake de relatie tussen formele en informele
zorg. Zij hebben hier nog wel enkele kritische opmerkingen bij. De lange brief
van de staatssecretaris heeft een hoog «feel good» gehalte waarin
vele malen de afzonderlijke importantie van mantelzorg, vrijwilligers werk
en formele zorg door professionals wordt benadrukt. Daarbij spreekt de staatssecretaris
uit dat ook de afstemming van deze drie vormen van zorg voor de kwaliteit
van zorg van groot belang zijn. Daarnaast geeft zij aan dat van de professional
verwacht mag worden dat hij/zij goede afstemming nastreeft met de informele
zorg en de wensen van de zorgvrager.
 Maar er is nog veel werk aan de winkel, zo stelt de staatssecretaris,
voordat haar «droom» kan worden gerealiseerd. Martin Luther King
kon met deze woorden zijn droom wel duidelijk maken, de staatssecretaris lijkt
hier nog ver van verwijderd. Hij vroeg niet allerhande adviezen, maar gaf
de richting aan waar hij heen wilde. Genoemde zouden graag zien dat de staatssecretaris
dit ook deed.
 Uit onderzoek van het SCP blijkt dat mantelzorgers doorgaans lang wachten
met het vragen van hulp, of dit zelfs helemaal niet vragen. Grotendeels komt
dit voort uit onwetendheid. De staatssecretaris geeft aan basisfuncties voor
de ondersteuning van mantelzorgers te gaan benoemen, waarmee zij kunnen rekenen
op steun. Zij zal verder het SCP vragen een onderzoek te doen naar de beweegredenen
van mantelzorgers om al dan niet hulp in roepen. Wordt in dit onderzoek ook
de vraag meegenomen waarom mantelzorgers slecht geïnformeerd zijn over
de mogelijkheden van het vragen van hulp en hoe mantelzorgers beter geïnformeerd
kunnen worden over het inschakelen van deze hulp? Kan zij dit bevestigen?
De leden van de VVD-fractie zijn voorts van mening dat het wenselijk is, omdat
de staatssecretaris in haar brief stelt dat het van groot belang is dat de
mantelzorger tijdig hulp inroept voor zijn/haar zorgtaken, dat
de uitkomsten van het onderzoek van het SCP worden omgezet in een verbeterplan.
 De staatssecretaris zegt in haar brief toe dat zij, zoals ook genoemd
in haar brief van 12 juni 2009, bereid is te onderzoeken of een «regelvrije
zone» op het snijvlak van de AWBZ en de Wmo, een mogelijkheid is om
respijtzorg flexibeler in te zetten. Dit was haar reactie op vragen van de
VVD-fractie over een flexibele en snelle oplossing, toegespitst op de wensen
van de zorgvrager en de mantelzorger. Is de staatssecretaris bereid de Kamer
op de hoogte te stellen van de vorderingen van dit onderzoek en hierover te
rapporteren? Mezzo zal een digitale respijtwijzer ontwikkelen voor zorgverleners
in de breedste zin van het woord. Kan de staatssecretaris uiteenzetten wanneer
deze respijtwijzer actief gebruikt kan worden door deze zorgverleners, scherper
aangeduid dan het jaar 2010?
 Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
 De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de staatssecretaris. Zij hebben echter nog enkele vragen en opmerkingen.
Op papier klinkt het allemaal erg mooi, maar de praktijk zou wel eens heel
anders uit kunnen pakken. Hoe wordt gewaarborgd dat er geen verschuiving optreed
van formele zorg naar de informele zorg door vrijwilligers? Door de toenemende
personeelstekorten sluipt dit er gemakkelijk in en dat kan niet de bedoeling
zijn. Het is slecht voor de kwaliteit van zorg en het zal vrijwilligers afschrikken.
Vooral in instellingen is dit gevaar groot.
 Voor wat betreft de mantelzorgers hebben genoemde leden toch sterkt het
idee, dat er steeds meer op het bordje van de mantelzorgers komt. Hoe wordt
voorkomen dat eerst de mantelzorger helemaal wordt uitgeknepen alvorens formele
zorg in te zetten?
 II. Reactie van de staatssecretaris
 De leden van de fractie van het CDA onderschrijven de gedachte dat mantelzorgers,
vrijwilligers en professionals elkaar versterken en aanvullen. In deze opsomming
missen zij echter de rol van de zorgvragers zelf; deze dient het centrale
uitgangspunt te zijn.
 Ik onderschrijf deze gedachte van harte. Het is belangrijk om de kwaliteit
van het leven van zorgvragers zo lang mogelijk op peil te houden. Kenmerkend
voor een goede kwaliteit van leven zijn onder meer de regie over het eigen
leven en het zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Handhaving van deze regie
en zelfstandigheid moet het vertrekpunt zijn voor het handelen van mantelzorgers,
vrijwilligers en professionals. Een goede betrokkenheid van zorgvragers bij
(de organisatie van) de zorgverlening hoort daarbij.
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of vrijwilligers voldoende
bekend zijn met de mogelijkheden om via vrijwilligerswerk competenties te
verwerven die van belang zijn voor de arbeidsmarkt. Zij vragen hoe de vrijwilligers
daarover worden geïnformeerd en hoe deze competenties worden vastgelegd.
 Onder mensen die werk zoeken is meestal bekend dat vrijwilligerswerk hun
kansen op een baan vergroot. Zij weten dat uit eigen ervaring of worden daarop
gewezen door de uitkeringsinstanties. Deze instanties werken samen met lokale
steunpunten vrijwilligerswerk en organisaties van en met vrijwilligers om
deze werkzoekenden als vrijwilligers in te zetten. Dat geldt ook voor de zorg.
EVC (Erkennen Verworven Competenties) is een instrument om opgedane kennis
en ervaring vast te leggen. De kenniscentra MOVISIE en Vilans trachten de
bekendheid van dit instrument bij gemeenten en organisaties te vergroten.
EVC is als extra aandachtpunt opgenomen in het meerjarig landelijk project
Zorg Beter met Vrijwilligers waarin zorgorganisaties een maatwerktraject
doorlopen om de efficiency en effectiviteit van hun vrijwilligerswerk te vergroten.
Daaruit blijkt dat de erkenning van competenties middels EVC een redelijke
bekendheid heeft en dat informele EVC-procedures steeds vaker worden toegepast.
Formele EVC-procedures en de inzet daarvan bij de doorstroming naar werk behoeft
echter nog extra aandacht. Momenteel overleggen departementen en kenniscentra
over een mogelijke aanpak.
 
 De CDA-fractie wijst erop dat het realiseren van de zogenaamde basisfuncties
voor de ondersteuning van mantelzorgers in 75% van de gemeentelijke
beleidsplannen slechts een formeel traject is. Zij wenst zichtbare punten
waaruit blijkt dat de mantelzorger daadwerkelijk ondersteuning ondervindt.
 Naar mijn mening vormen de beleidsplannen een belangrijk ijkpunt voor
mantelzorgers waaraan zij de mantelzorgondersteuning kunnen toetsen. In de
beleidsbrief «Naast en met elkaar» heb ik aangegeven dat ik in
2010 en 2011 na zal gaan hoe de basisfuncties in de plannen zijn verwerkt.
Hoe deze voornemens in de praktijk worden uitgevoerd neem ik mee in brede
evaluatie van de Wmo. Uiteraard zullen ook de gemeenteraden en Wmo-raden de
implementatie van de basisfuncties door de gemeente goed in het oog houden.
 
 De leden van de CDA-fractie, de SP en de PvdA vragen wanneer de resultaten
bekend zijn van het onderzoek van het SCP naar de wijze waarop besluiten van
mantelzorgers tot stand komen om al dan geen hulp in te roepen.
 Het onderzoek is inmiddels gestart en de resultaten zijn naar verwachting
in juli 2010 beschikbaar.
 
 De CDA-fractie wijst erop dat uit deelrapportages van de Wmo blijkt dat
de contacten tussen professionals en mantelzorgers nagenoeg nihil zijn. Zij
vraagt welke instrumenten ik heb om hierin verandering te brengen.
 Naar mijn mening is het over het algemeen niet zo dat er geen contacten
zijn tussen professionals en mantelzorgers. Het probleem is veeleer gelegen
in de aard van deze contacten. Deze contacten zijn vaak technisch, instrumenteel
van aard. In de beleidsbrief geef ik aan dat Movisie en ActiZ het project
Samenspel uitvoeren. Dit project is er juist op gericht om de aard van de
contacten te verbeteren. Op dit moment wordt het daarvoor benodigde instrumentarium
ontwikkeld en uitgetest. Het is de bedoeling dat in 2011 de resultaten over
het land worden uitgerold. Ik ben op dit moment met de uitvoerders van Samenspel
in overleg om te bezien hoe deze uitrol het best plaats kan vinden.
 
 De leden van de CDA-fractie gaan in op signalen waaruit blijkt dat de
casemanager soms te laat wordt ingezet in geval van dementie. Zij vragen of
deze vorm van ondersteuning inmiddels goed is geregeld. Tevens vragen zij
hoe de casemanager zich verhoudt in het geheel van de ketenzorg.
 In een complete keten kunnen de partners vanuit de verschillende domeinen
gezamenlijk casemanagement bieden, vanaf de diagnose tot opname in een intramurale
instelling of, als dat eerder komt, overlijden. Casemanagement strekt zich
uit over de drie domeinen cure, care en welzijn. De financiering van casemanagement
of ketenzorg, in dit geval bij dementie, zal dan ook in alle drie de domeinen
gevonden moeten worden.
 Rond de diagnose dementie ligt het voor de hand dat financiering gevonden
wordt in de Zorgverzekeringswet. Samenwerkingspartners in de keten zijn dan
bijvoorbeeld huisartsen, geheugenpoli en ggz-instellingen. In de periode na
de diagnose, voordat een beroep op AWBZ-zorg kan worden gedaan, ligt hier
een taak voor de gemeenten in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo). Heeft een cliënt aanspraak op AWBZ-zorg dan is ook
AWBZ-financiering beschikbaar. Een deel van de taken van een casemanager (zoals
coördinatie) vallen binnen de reguliere functies die AWBZ-gefinancierd
zijn. Een ander deel valt onder de functie begeleiding.
 Ik realiseer mij dat de medewerking van alle organisaties die bij de complete
dementieketen betrokken moeten zijn, niet eenvoudig te verkrijgen is. Via
het Programma ketenzorg dementie blijft VWS actief om de regio’s te
ondersteunen bij het realiseren van complete ketens. Ten aanzien van het AWBZ-gefinancierde
deel van de keten is het van belang, dat vanaf medio 2008 een speciale leidraad
beschikbaar is voor de inkoop van dementiezorg. In 2008 zijn 16 koploperregio’s
van start gegaan. Voor de inkoop 2010 geldt dat de inkoop van ketenzorg dementie
moest worden verbreed naar alle zorgkantoorregio’s. Het programma heeft
tot doel dat in 2011 voor alle mensen met dementie een samenhangend aanbod
(ketenzorg) beschikbaar is. Naast uitbreiding is een belangrijke uitdaging
voor de zorgkantoren voor 2010: de aansluiting met de cure (m.n. huisartsen
en GGZ) en aansluiting met de Wmo. De inkoop van ketenzorg dementie is een
middel om betere zorg voor mensen met dementie te realiseren. De zorgkantoren
zullen, vanwege de beperkte financiële ruimte, in hun inkoopbeleid de
doelstellingen uit de regionale actieplannen prioriteren. Gezien het verschil
in tempo tussen de regio’s, kunnen deze doelstellingen per regio verschillen.
Het hoofddoel is overal hetzelfde: de zorg voor mensen met dementie in de
regio verbeteren.
 Met betrekking tot de vraag hoe de casemanager zich verhoudt in het geheel
van de ketenzorg merk ik het volgende op. Van «casemanagement»
is sprake bij: «Het systematisch aanbieden van gecoördineerde zorg
en benodigde ondersteuning op het terrein van behandeling, zorg en welzijn,
door een vaste professional die onderdeel uitmaakt van een lokaal samenwerkingsverband,
gericht op thuiswonende mensen met dementie en hun naasten gedurende het hele
traject van «niet pluis» of de diagnose tot aan opname of overlijden».
De hierboven genoemde professional is dus de «casemanager». Het
stelsel van lokale afspraken rond onderlinge samenwerking en afstemming wordt
aangeduid als ketenzorg.
 Ik verwijs tenslotte naar mijn antwoorden op kamervragen van mevrouw Wolbert
(PvdA) over het inkoopgedrag van zorgkantoren inzake ketenzorg dementie d.d.
17 november 2008 en naar mijn schriftelijke antwoord op haar vraag over
eenduidige afspraken over de financiering van casemanagement bij de behandeling
van de begroting 2010 van VWS in eerste termijn d.d. 11 november 2009
(Handelingen Tweede Kamer, TK 23 11 november 2009, 23 2034).
 
 Naar de mening van de leden van het CDA is het goed om een respijtwijzer
te ontwikkelen. Veel mensen hebben echter geen computer en kunnen daarom hiervan
geen kennis nemen. Zij vragen welke alternatieven ik bied. Naar mijn mening
moet de respijtwijzer voor iedereen toegankelijk zijn. Dat betekent dat voor
mensen die geen computer hebben er andere wegen moeten zijn om aan de gewenste
informatie te komen.
 Hier ligt een belangrijke opgave voor de steunpunten mantelzorg, maar
ook voor het gemeentelijk Wmo-loket of bijvoorbeeld de huisarts. Ik ben in
overleg met het Expertisecentrum mantelzorg om te bezien op welke wijze (met
Mezzo en anderen) hieraan uitwerking kan worden gegeven. Ook zal ik in een
overleg dat ik heb met huisartsenorganisaties aandacht geven aan mantelzorgondersteuning,
waaronder respijtzorg. De leden van de CDA-fractie vragen wie de regie heeft
op het terrein van de communicatie rond respijtzorg.
 Uit het feit dat ik binnenkort een overleg over de definitie en de betekenis
van respijtzorg initieer met Mezzo, het Expertisecentrum mantelzorg en anderen
kunt u afleiden dat ik de regie zal gaan voeren over de communicatie over
dat thema. 
 
 De leden van het CDA geven aan dat de op te stellen handreiking over de
inzet van vrijwilligers in zorginstellingen duidelijk moet maken waar de grens
ligt tussen professionele en vrijwillige activiteiten (wat mogen vrijwilligers
wel en wat mogen zij niet).
 Ik onderschrijf deze opvatting. De inzet is om optimale helderheid te
bieden. Tegelijkertijd zal de vraag waar precies de grens ligt tussen de inzet
van vrijwilligers en van professionals nooit op een zodanige manier beantwoord
kunnen worden (in definities, regelingen en wetten) dat de discussie daarmee
tot een einde is gekomen. In een open samenleving, zoals Nederland, zullen
verschillen van mening altijd mogelijk blijven. Mijn inzet richt zich op een
zo groot mogelijke consensus.
 
 De CDA-fractie vraagt hoe vrijwilligers betrokken zullen worden bij het
ontwikkelen van het beleid van de zorginstelling als de vrijwilliger geen
officiële positie binnen de instelling heeft. Voor hen moet voorop staan
dat vrijwilligers niet geconfronteerd worden met allerlei regelgeving.
 Om vrijwilligers te betrekken bij het beleid van de zorginstelling is
het niet per se nodig dat zij een officiële positie krijgen die (zoals
dat het geval is met een Ondernemingsraad of een Cliëntenraad) in wetgeving
is verankerd. Voor grote instellingen is een geformaliseerde vrijwilligersraad
wellicht een optie, maar in de meeste gevallen zal bij het afwegen van voor-
en nadelen de balans doorslaan naar de nadelen. In 2010 krijgen, zo staat
ook in de beleidsbrief «Naast en met elkaar» van 27 oktober
2009, een aantal acties gestalte. Deze acties zijn onder meer gericht op het
betrekken van vrijwilligers bij het beleid van zorginstellingen. Als actiepunt
heb ik in deze brief genoemd dat ik de uitvoerders van het project «Zorg
beter met vrijwilligers» zal vragen de verschillende mogelijkheden te
beschrijven van coördinatie van het vrijwilligerswerk in zorginstellingen.
Zoals blijkt uit de context hoort het betrekken van vrijwilligers bij het
beleid van de instelling hier onlosmakelijk bij.
 
 De CDA-fractie vraagt naar het impulspakket dat Movisie, Vilans en ActiZ
ontwikkelen om de samenwerking tussen mantelzorgers, vrijwilligers en professionals
te verbeteren. Zij vraagt of de resultaten worden uitgerold over het land.
Tevens vragen zij of dit ook geen zaak is van opleidingen en cultuur binnen
de organisatie.
 Naar mijn mening is het een kwestie van én ... én. Het impulstraject
biedt instellingen de instrumenten waarmee een goed zorgbeleid kan worden
ontwikkeld waarbij de relatie tussen informele en formele zorg een plaats
krijgt. Dit traject loopt tot en met 2010. In 2011 worden de resultaten uitgerold.
Op welke wijze dat het best kan geschieden is nog onderwerp van overleg met
Movisie en ActiZ. Uiteraard is een goede relatie tussen professionals en mantelzorgers
ook een kwestie van opleiding en bedrijfscultuur. De verantwoordelijkheid
hiervoor ligt primair bij de instelling. De instrumenten om dit aan te pakken
worden met het impulspakket aangereikt.
 De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer het impulspakket zal worden
aangeboden en hoe vrijblijvend dit is voor instellingen. Het impulspakket
is eind 2010 gereed; in 2011 wordt het «uitgerold». In samenwerking
met ActiZ e.a streef ik ernaar dat zoveel mogelijk instellingen hiervan gebruik
gaan maken. Ik kan dit echter niet afdwingen.
 
 De leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de SP, de VVD en de PVV
hebben vragen gesteld over de coördinatie van vrijwilligerswerk in zorginstellingen.
Zij gaan onder meer in op de relatie tussen de invoering van de zorgzwaartebekostiging
(ZZP ’s) en het verdwijnen van de coördinatiefunctie. De fractie
van het CDA merkt op dat het coachen en begeleiden van vrijwilligers speciale
vaardigheden vereisen die niet zo maar bij anderen ondergebracht kunnen worden.
De fractie van de SP vraagt of ik monitor hoe het zit met de
mate waarin intramurale instellingen voor hun functioneren afhankelijk zijn
van vrijwilligers.
 Ik wil voorop stellen dat het er mij niet om gaat hóe de coördinatie
van het vrijwilligerswerk in zorginstellingen wordt uitgevoerd (door een speciale
staffunctionaris of als een competentie van een aantal medewerkers) maar dát
die coördinatie wordt uitgevoerd. Instellingen moeten dit zelf vormgeven.
Ik monitor dus bewust niet het aantal functionarissen dat optreedt als gespecialiseerde
vrijwilligerscoördinator in zorginstellingen. Verder zie ik geen relatie
tussen de invoering van de zorgzwaarte pakketten enerzijds en het schrappen
van de functie vrijwilligerscoördinator anderzijds. Overheadkosten zijn
binnen de ZZP-systematiek onderdeel van het tarief. De leden van de SP-fractie
vragen of er nu wel of geen indirect verband bestaat tussen de herbekostiging
en het verdwijnen van functies als de vrijwilligerscoördinatoren. Zoals
ook op de website van VWS wordt gemeld heeft de invoering van zorgzwaarte
bekostiging voor alle zorgaanbieders en zorgkantoren uiteraard financiële
gevolgen, namelijk opbouw of afbouw (herallocatie) van het instellingsbudget.
Om de continuïteit van de instellingen en vooral de zorgverlening aan
cliënten te waarborgen, zal deze herallocatie geleidelijk plaatsvinden
in de periode 2009–2011. Voor zorgorganisaties die meer dan 13%
van hun budget moeten op- of afbouwen kan de NZa een maatwerkregeling uitvoeren.
Maar dat alles laat onverlet, dat zorgaanbieders – in het oude én
in het nieuwe systeem – autonoom waren en zijn als het gaat om de inzet
waarmee en de manier waarop zij de vrijwilligers-coördinatie vorm willen
geven.
 Het geschetste herallocatieproces leidt er toe dat alle instellingen kunnen
beschikken over een budget dat voldoende is om verantwoord zorg te kunnen
leveren. De inzet van vrijwilligers voegt hieraan een extra kwaliteit –
in de zin van gezelligheid, spontaniteit, huiselijkheid en de relatie met
de wereld buiten de instelling – toe. Ik monitor dit niet omdat deze
meerwaarde niet is te meten.
 Ook gelet de kabinetsplannen op het terrein van de vermindering van regeldruk
en administratieve lasten ligt het niet voor de hand om van overheidswege
te verplichten, dat instellingen een vrijwilligerscoördinator in dienst
moeten hebben. Mijn inzet blijft dus gericht op het benadrukken van het grote
belang van vrijwilligerswerk in zorginstellingen via de weg van stimulering.
Ik wijs in dit verband op het actiepunt «handreiking» in mijn
bovengenoemde brief.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe professionals op de hoogte
kunnen worden gebracht over hun rol op het terrein van het informeren van
mantelzorgers en het signaleren van mogelijke overbelasting. Tevens vragen
zij of kennisinstituten een rol hebben bij deze informatieverstrekking.
 Er is op dit vlak een prominente rol weggelegd voor de zogenaamde kennisinstituten.
Ik denk daarbij met name aan instituten als Vilans, Movisie en het Expertisecentrum
Mantelzorg. Het verzamelen van kennis over wensen, behoeften en problemen
van mantelzorgers, het analyseren van deze gegevens en het doorgeven van deze
informatie aan bijvoorbeeld professionals is een belangrijke taak voor deze
instituten. Uiteraard ligt hier ook een belangrijke taak voor koepelorganisaties
als ActiZ, GGZ Nederland, de VGN etc. Deze organisaties zijn onder meer verantwoordelijk
voor de herbij- en nascholing van medewerkers van hun leden. In welke mate
hierbij aandacht wordt besteed aan mantelzorg en of gebruik wordt gemaakt
van stage- en opleidingsfondsen is mij niet bekend. Ik zal deze vraag voorleggen
aan genoemde organisaties.
 
 De PvdA-fractie vraagt wanneer het overleg met VNG, ActiZ, CVZ, Mezzo
en CIZ over de inhoud van het begrip respijtzorg plaatsvindt en wanneer de
Kamer wordt geïnformeerd over de uitkomsten van dit overleg. 
 Van het Expertisecentrum Mantelzorg heb ik onlangs een plan van aanpak
ontvangen om te komen tot de gewenste duidelijkheid op het terrein van respijtzorg.
Op basis daarvan zal zeer binnenkort het door de leden bedoelde overleg plaatsvinden.
Wanneer dat precies tot resultaat zal leiden kan ik nog niet zeggen. Vooralsnog
ga ik uit van medio 2010.
 
 De leden van de PvdA en de VVD vragen wanneer het onderzoek naar de regelvrije
zone op het grensvlak van AWBZ en Wmo gaat beginnen en of de Kamer op de hoogte
kan worden gehouden van de vorderingen van het onderzoek. Ook vragen zij wie
het onderzoek gaat uitvoeren.
 In de brief van 12 juni jl. over de toekomst van de AWBZ heb ik u
aangekondigd bereid te zijn te onderzoeken of het mogelijk is middelen samen
te brengen, met het doel gemakkelijker een aanbod in te kopen op het snijvlak
van zorg en ondersteuning. In de brief «Naast en met elkaar» van
27 oktober 2009 heb ik aangegeven daarbij de willen bezien of een flexibeler
inzet van respijtzorg mogelijk is. Het in deze brieven bedoelde onderzoek –
waarbij wordt onderzocht hoe een en ander vormgegeven moet worden –
wordt intern uitgevoerd en is inmiddels begonnen. Ik verwacht dat ik u in
het voorjaar van 2010 nader kan informeren.
 
 De leden van de fractie van de PvdA wijzen op het signaal van Mezzo waaruit
blijkt dat organisaties voor vrijwillige intensieve thuiszorg nog niet met
alle gemeenten goede relaties hebben opgebouwd. Zij vragen om welke gemeenten
het gaat. Tevens vragen zij wanneer het debat met landelijke koepels van betrokken
organisaties over deze problemen plaats zal vinden.
 Het debat zal medio 2010 plaatsvinden. Ik denk daarbij aan vertegenwoordigers
van de VNG, ActiZ, Movisie, Vilans, NOV, Rode Kruis, Humanitas, Zonnebloem,
Mezzo, Sting, Agora en de VPTZ. Mij is niet bekend welke gemeenten het in
de vraag van de leden van de PvdA-fractie gaat. Ik heb uw vraag voorgelegd
aan Mezzo. Mezzo gaf aan dat het hier een algemeen signaal betrof; de betreffende
gemeenten worden door Mezzo niet geregistreerd.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of er ook beroepscompetentieprofielen
zijn voor andere professionals dan die werkzaam zijn in de zorg. Tevens vragen
zij hoe deze professionals worden geïnformeerd over het ondersteuningsaanbod
voor mantelzorgers. Tenslotte vragen zij of kennisinstituten een rol spelen
bij deze informatieverstrekking.
 In de afgelopen jaren heeft de afdeling Beroepsontwikkeling van MOVISIE
in veel branches binnen zorg en welzijn competentieprofielen ontwikkeld. Concreet
gaat het om de sectoren gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, jeugd
en jongeren, kinderopvang, maatschappelijke dienstverlening, maatschappelijke
opvang, sociaal cultureel werk, sport en verpleging & verzorging. Ik subsidieer
Mezzo, landelijke vereniging voor mantelzorgers en vrijwilligerszorg onder
meer voor het geven van voorlichting aan beroepskrachten. Dit geldt mutatis
mutandis ook voor kennisinstituten als Movisie en Vilans. Voorts wijs ik op
de Basisfuncties lokale ondersteuning vrijwilligerswerk en mantelzorg, die
ik u op 30 maart 2009 heb toegestuurd.
 
 De leden van de SP-fractie vragen of het dubbel toepassen van het protocol
gebruikelijke zorg, door het Centrum Indicatiestelling Zorg en de gemeente,
kan leiden tot fors verminderde zorg in huis.
 Dit signaal herken ik niet. Gebruikelijke zorg is op dit moment vastgelegd
in bijlage 3 bij de Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010 (dus niet meer
in een protocol), die ik op 7 december jl. heb vastgesteld. Als bij iemand
zowel AWBZ- als Wmo-bekostigde hulp noodzakelijk is, is het logisch dat in
beide gevallen de gevraagde hulp wordt verstrekt met inachtneming
van de normale, dagelijkse zorg die partners, ouders, inwonende kinderen en/of
andere huisgenoten geacht worden aan elkaar te bieden.
 
 De leden van de fractie van de SP ondersteunen het streven om meer bekendheid
te geven aan respijtzorg. Zij vragen hoe dit zich verhoudt tot de beperkingen
in de AWBZ-aanspraken op begeleiding.
 Respijtzorg is in AWBZ-termen mogelijk in situaties waarin een huisgenoot,
ouder of partner eigenlijk de gebruikelijk zorg op zich dient te nemen, maar
daartoe niet meer in staat is wegens feitelijke of dreigende overbelasting.
Inderdaad is ten gevolge van de pakketmaatregelen bij een lichte beperking
geen aanspraak meer mogelijk op AWBZ-geïndiceerde begeleiding. Als in
dergelijke gevallen toch respijtzorg nodig is, zal dat anders moeten worden
georganiseerd. Bij lichte beperkingen zal respijtzorg om voor de hand liggende
reden echter niet dan wel slechts in zeldzame gevallen nodig zijn.
 
 De leden van de SP-fractie merken op dat vrijwilligers nog wel eens worden
overvraagd. Ook is de rol van de vrijwilliger niet geheel duidelijk. Zij vragen
voor wie de op te stellen handreiking feitelijk is bedoeld en welke juridische
waarde dit heeft. Tenslotte zijn zij van mening dat vrijwilligheid ook echt
vrijwillig moet zijn. De handreiking is bedoeld voor zowel vrijwilligers als
zorgaanbieders. Wat de vrijwilligers betreft zijn de organisaties die vrijwilligers
bemiddelen naar zorgaanbieders direct belanghebbend. Bij de zorgaanbieders
denk ik aan bestuurders en leidinggevenden. Ik wil ook betrokkenheid vanuit
patiënten- en cliëntenorganisaties. Uiteraard zullen ook individuele
vrijwilligers en beroepskrachten van de handreiking gebruik kunnen maken.
Bezien wordt of het nodig is om naast een meer uitgebreide handreiking ook
een publieksuitgave te publiceren.
 De handreiking zal zowel de bestaande consensus in het debat over de relatie
vrijwilligers–professionals beschrijven, als aangeven waar en tussen
wie de meningen divergeren. Men zal er de relevante wet- en regelgeving, resultaten
van uitgevoerd onderzoek en scenario’s voor de toekomst in moeten kunnen
aantreffen. Het is niet de bedoeling, dat de handreiking als juridisch instrument
gaat functioneren.
 Wat de «vrijwilligheid van het vrijwilligerswerk» betreft
ben ik het geheel met de leden eens, die deze vraag stellen.
 
 Wat betreft de digitale respijtwijzer van Mezzo vragen de leden van de
VVD-fractie wanneer in 2010 hiervan gebruik kan worden gemaakt. Zij vinden
de aanduiding «in 2010» niet scherp genoeg.
 Bij het tot stand komen van de respijtwijzer zijn veel organisaties betrokken.
Dat zijn niet alleen de organisaties die de respijtwijzer moeten gaan «vullen»
met informatie maar ook degenen die zijn belast met het technisch ontwerp
van het instrument. Zoals het er nu naar uitziet zal de respijtwijzer niet
voor eind 2010 in de lucht zijn.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen of bij het onderzoek van het SCP naar
het inroepen van hulp door mantelzorgers de vraag wordt meegenomen waarom
mantelzorgers slecht worden geïnformeerd over de mogelijkheden van vragen
van hulp. Tevens vragen zij hoe mantelzorgers beter kunnen worden geïnformeerd
over het vragen van hulp. Tenslotte geven zij aan dat de resultaten van het
onderzoek van het SCP worden omgezet in een verbeterplan. Het onderzoek van
het SCP bestaat onder andere uit een aantal focusgespreksgroepen. Daarbij
zal aandacht worden besteed aan de factoren die van invloed zijn op het al
dan niet vragen van hulp door mantelzorgers. Het al dan niet beschikken over
de noodzakelijke informatie speelt daarbij zeker een rol. Uiteraard bezie
ik op basis van de uitkomsten van het onderzoek of en hoe een en ander verbeterd
zou moeten en kunnen worden. De wijze waarop informatie kan worden verstrekt
is nu al een thema dat aandacht krijgt bij de implementatie van de basisfuncties
door de gemeenten. Daarbij staat voor gemeenten een aantal mogelijkheden open:
via het lokale loket, via steunpunten mantelzorg, publicaties in lokale kranten
etc. Ook samenwerking met de huisartsen is hiervoor belangrijk.
 
 De leden van de PVV fractie geven aan dat veel op het bordje van de mantelzorgers
terecht komt. Zij vragen hoe kan worden voorkomen dat zij eerst helemaal «worden
uitgeknepen» voordat formele zorg wordt ingezet.
 Ik wil niet dat mantelzorgers overbelast raken alvorens professionele
hulp wordt ingezet. Daarom laat ik het SCP momenteel een onderzoek doen naar
de achtergronden van het al dan niet vragen van hulp door mantelzorgers. De
uitkomsten van dit onderzoek zijn in juli 2010 beschikbaar. Verder verwijs
ik u naar de plannen, zoals verwoord in de beleidsbrieven «Voor elkaar»
en «Naast en met elkaar». Zo stimuleer ik verbetering van de gemeentelijke
infrastructuur voor mantelzorgondersteuning door het invoeren van basisfuncties
op lokaal niveau en door het bevorderen van de aandacht voor respijtzorg.
Ook ga ik in samenwerking met bedrijven het combineren van arbeid en zorg
faciliteren.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), De Vries (CDA), Ferrier (CDA),
ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Van Miltenburg (VVD), Smeets (PvdA), voorzitter,
Schippers (VVD), Smilde (CDA), Timmer (PvdA), Koşer Kaya (D66), Willemse-van
der Ploeg (CDA), Schermers (CDA), Wolbert (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van
Gerven (SP), Zijlstra (VVD), Ouwehand (PvdD), Leijten (SP), Agema (PVV), Van
der Veen (PvdA), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Sap (GL), De Roos-Consemulder
(SP) en Harbers (VVD).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen (SP), Ormel (CDA), Atsma
(CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Verdonk (Verdonk), Van Dijken (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA), Arib (PvdA), Van der
Ham (D66), Uitslag (CDA), Omtzigt (CDA), Vermeij (PvdA), Heerts (PvdA), Langkamp
(SP), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), Luijben (SP), De Mos (PVV), Gill’ard
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL), De Wit (SP) en Neppérus
(VVD).