Migratie en Ontwikkeling; Brief minister met de nota 'Migratie en Ontwikkeling'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25108, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

22-11-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25108 nr. 1

14-11-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamINHOUDSOPGAVE InleidingEen nieuwe situatieHOOFDSTUK I : MIGRATIE EN ONTWIKKELING a. Push- en pullfactorenb. Gevolgen van migratie uit ontwikkelingslanden voor
de ontwikkeling van deze landenad 1)ad 2)ad 3)c. Gevolgen voor vrouwend. Migratie tussen ontwikkelingslandene. De verwevenheid van ontwikkelingsprocessen en migratief. Migratie van het platteland naar de stadg. Politieke conflicten, migratie en economische ontwikkelingh. Migratie in cijfersLatijns-AmerikaAfrikaAziëNederlandDe top-30 van legaal verblijvende groepen vreemdelingen
in Nederland (1 januari 1995, exclusief burgers van OESO-landen) Legaal in Nederland verblijvende vreemdelingen als promillage
van de bevolking van het land van herkomst (1 januari 1995, exclusief burgers
van OESO-landen) i. Verwachte migratiebewegingenHOOFDSTUK II : BELEIDSONTWIKKELINGEN IN INTERNATIONAAL
VERBANDa. Europese UnieTerug- en overname-overeenkomstenb. International Conference on Population and Development
(ICDP)c. World Summit for Social Development («Sociale
Top»)d. IOMe. ILOf. UNHCRHOOFDSTUK III: DE BIJDRAGE VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
AAN HET OPVANGEN VAN DE NADELIGE GEVOLGEN VAN MIGRATIEa. UNHCRb. IOMc. ILOd. GOS-conferentiee. Het Matra-programmaf. Noodhulp in landen die niet op de DAC-lijst staan (Begrotingsartikel
02.06)HOOFDSTUK IV: BESCHRIJVING VAN DE SITUATIE IN EEN AANTAL
LANDEN VAN HERKOMSTa. Marokkob. Turkijec. Surinamed. Kaapverdiëe. Angolaf. De Hoorn van AfrikaHOOFDSTUK V: ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN EEN GEÏNTEGREERD
MIGRATIEBELEIDa. Migratie als aandachtspunt in het buitenlands beleidb. De bijdrage van Ontwikkelingssamenwerking aan een geïntegreerd
migratiebeleid1) Preventie– Goed bestuur, democratisering en de naleving van
mensenrechten– Het verschaffen van werk en inkomen– Braindrain– Migratie van platteland naar de stad– Bevolkingsgroei en migratie– Migratie en milieu2) Toelating, opvang en bescherming3) TerugkeerTerugkeer vanuit Nederland naar het land van herkomstDe terugkeer van legaal in Nederland verblijvende migrantenDe terugkeer van afgewezen asielzoekersTerugkeer naar Surinamec. Migratie en ontwikkelingssamenwerking in de EUHet Nederlandse voorzitterschap van de EUVI: LITERATUURLIJSTBIJLAGE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25108Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 129 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 108Migratie en Ontwikkelingnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 14 november 1996Hierbij heb ik de eer u de nota «Migratie en Ontwikkeling»
aan te bieden. Om deze nota is door uw Kamer verzocht tijdens het debat over
de begroting 1996 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,J. P. Pronk INHOUDSOPGAVE INLEIDING3  I Migratie en ontwikkeling5  a.
Push- en pullfactoren5 b. Gevolgen van migratie uit ontwikkelingslanden
voor de ontwikkeling van deze landen6 c. Gevolgen voor vrouwen7d. Migratie tussen ontwikkelingslanden7 e. De verwevenheid
van ontwikkelingsprocessen en migratie8 f. Migratie van het platteland
naar de stad8 g. Politieke conflicten, migratie en economische
ontwikkeling9 h. Migratie in cijfers9 i. Verwachte
migratiebewegingen13   II Beleidsontwikkelingen in
internationaal verband14  a. Europese
Unie14 b. International Conference on Population and Development
(ICPD)16 c. World Summit for Social Development17 d.
IOM18 e. ILO18 f. UNCHR19   III
De bijdrage van ontwikkelingssamenwerking aan het opvangen van de nadelige
gevolgen van migratie20  a. UNHCR20b. IOM21 c. ILO21 d. GOS-conferentie21e. Het Matra-programma21 f. Noodhulp in landen die niet
op de DAC-lijst staan23   IV Beschrijving van de situatie
in een aantal landen van herkomst23  a.
Marokko24 b. Turkije25 c. Suriname25 d.
Kaapverdië26 e. Angola27 f. De Hoorn van Afrika28  V Ontwikkelingssamenwerking en een geïntegreerd migratiebeleid29  a. Migratie als aandachtspunt in het buitenlands beleid29b. De bijdrage van Ontwikkelingssamenwerking aan een geïntegreerd
migratiebeleid30 c. Migratie en ontwikkelingssamenwerking in de
EU37  VI Literatuurlijst39InleidingDeze notitie is opgesteld naar aanleiding van de toezegging van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking aan de Kamer tijdens het debat over de begroting
van het ministerie van Buitenlandse Zaken in november 1995. De notitie is
beschrijvend van aard en vormt een bijdrage vanuit Ontwikkelingssamenwerking
aan een geïntegreerd Nederlands migratiebeleid.Migratie is zo oud als de weg naar Rome en vormt op zichzelf geen probleem.
Het vertrek uit eigen land kan in menig opzicht positieve gevolgen hebben,
niet alleen voor de migrant, maar ook voor de ontvangende samenleving en zelfs
voor het land van herkomst. Migratie is echter wel een probleem als mensen
om wat voor reden ook zich gedwongen voelen te migreren of als migranten problemen
ondervinden bij hun integratie in een andere samenleving. Migratie kan ook
een probleem vormen voor de ontvangende samenleving, vooral als het opnamevermogen
gering is en tezeer een beroep wordt gedaan op schaarse middelen. Dit geldt
niet alleen de arme ontwikkelingslanden, maar evenzeer de welvarende Westelijke
landen. Migratie kan tenslotte nadelige consequenties hebben voor de samenleving
van herkomst, in het bij zonder als daardoor haar ontwikkelingscapaciteit
wordt aangetast. Over de samenhang tussen deze verschillende aspecten van
de migratieproblematiek gaat deze notitie.Waar in deze notitie in algemene zin over migranten wordt gesproken, wordt
gedoeld op respectievelijk 1) arbeidsmigranten (of economische migranten)
en hun gezin: de individuele migranten die, al dan niet met toestemming van
de regering van het land van bestemming, op zoek zijn naar mogelijkheden beter
in hun levensonderhoud te voorzien; 2) vluchtelingen in brede zin: zij die
vluchten voor een politieke situatie, oorlog, droogte, honger of milieuramp.1In de notitie zal de nadruk liggen op arbeidsmigratie. Hoewel het thema
vluchteling en migratie wel ter sprake komt, wordt voor een meer gedetailleerde
beschrijving van het beleid ten aanzien van vluchtelingen, toegespitst op
Afrika, verwezen naar de notitie «Vluchtelingen in Afrika», die
op 26 april 1996 aan de Kamer is aangeboden. Een nieuwe situatieDe afgelopen twee decennia hebben zich nieuwe ontwikkelingen voorgedaan
waardoor migratiepatronen zowel naar aard als omvang ingrijpend zijn gewijzigd
en, vanuit een Nederlands perspectief, het verschijnsel migratie dichter bij
huis is gekomen. De toegenomen migratie houdt ten dele verband met armoede,
ten dele met politieke onrust en conflicten. Op de achtergrond spelen onevenwichtige
ontwikkelingsprocessen, economische stagnatie en sociaal-economische ongelijkheid
alsmede een snelle bevolkingstoename een belangrijke rol.Een steeds groter aantal immigranten in ons land is afkomstig uit ontwikkelingslanden,
waaronder velen die met een redelijk perspectief voor ogen er de voorkeur
aan zouden geven terug te keren.Naar aanleiding van deze ingrijpende ontwikkelingen wordt de relatie tussen
migratie en ontwikkeling in deze notitie nader toegelicht.Migratie is een mondiaal verschijnsel geworden, van grote omvang, dat
bijna geen land onberoerd laat. Naar schatting 120 miljoen mensen (waaronder
15 miljoen vluchtelingen2) woonden in 1995 buiten
hun geboorteland, vergeleken met 75 miljoen in 1965. Meer dan 100 landen hebben
te maken met forse aantallen immigranten of emigranten.3 In de afgelopen tien jaar zijn vrijwel alle Westeuropese staten, waaronder
Nederland, nettoimmigratielanden geworden. De meeste migratie vindt plaats
binnen de regio, met name in Afrika, Azië en Midden-Amerika.Niet alleen de omvang van de migratie is toegenomen, ook de samenstelling
van de migrantenpopulatie is gewijzigd, zowel in Europa als in Nederland.
In Europa is de afgelopen jaren het aandeel van de vluchtelingen op het totaal
aantal immigranten sterk toegenomen in vergelijking met de andere categorieën.
De verschillende groepen migranten zijn overigens niet meer strikt van elkaar
te scheiden. De verwevenheid van politieke en economische oorzaken van migratie
in landen van herkomst alsook het restrictieve toelatingsbeleid in veel bestemmingslanden
dragen ertoe bij dat het onderscheid tussen arbeidsmigranten en vluchtelingen
soms diffuus is geworden.De omstandigheden zijn derhalve gewijzigd, het verschijnsel migratie is
complexer geworden met vertakkingen binnen onze samenleving. Dit heeft gevolgen
voor het Nederlandse migratiebeleid. «De nieuwe tijd haalt buitenlands
en binnenlands beleid dichter bij elkaar. Binnenlands beleid moet steeds meer
rekening houden met internationale aspecten. Omgekeerd dient het buitenlandse
beleid oog te hebben voor de bijdrage die het kan leveren aan de oplossing
van nationale vraagstukken die onder invloed staan van internationale verwikkelingen.»4 Deze passage uit de Herijkingsnota
is bij uitstek van toepassing op het onderwerp migratie. Konden in het verleden
de diverse aspecten van migratie min of meer afzonderlijk worden behandeld,
thans vraagt de migratieproblematiek tegelijkertijd om antwoorden vanuit verschillende
beleidsterreinen. Oorzaken van emigratie uit ontwikkelingslanden, migratie
zelf en wat daarop volgt: de opvang, integratie en remigratie, liggen in het
verlengde van elkaar en vereisen een geïntegreerde aanpak van de meest
betrokken departementen. Deze notitie richt zich op ontwikkelingslanden: zowel
de landen van herkomst van migranten als ontwikkelingslanden die immigranten
opvangen.Zij spitst zich toe op de bijdrage die het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
kan geven aan de aanpak van negatieve aspecten van migratie. Hierbij zij opgemerkt
dat de rol van ontwikkelingssamenwerking op dit gebied beperkt is en gezien
moet worden in samenhang met andere beleidsterreinen.Het migratiebeleid in Nederland wordt voorzover het onderdeel is van het
vreemdelingenbeleid interdepartementaal gecoördineerd in de Interdepartementale
Stuurgroep Immigratie (ISI) en voor zover het raakvlakken heeft met de minderhedenproblematiek
gecoördineerd in de Interdepartementale Commissie Minderhedenbeleid (ICM).
Deze commissies worden voorgezeten door respectievelijk het ministerie van
Justitie en het ministerie van Binnenlandse Zaken.Het ministerie van Justitie is eerstverantwoordelijke voor het terugkeerbeleid
voor niet tot Nederland toegelaten personen, in het bijzonder afgewezen asielzoekers;
het ministerie van SZW is vooralsnog verantwoordelijk voor het remigratiebeleid,
d.w.z. de terugkeer van legaal in Nederland verblijvende migranten. Het ministerie
van Binnenlandse Zaken, per 1 januari 1997 verantwoordelijk voor het minderhedenbeleid,
heeft de uitgangspunten geformuleerd voor een toekomstig remigratiebeleid
van het Kabinet. Daarin worden ondermeer aanpassingen van de remigratieregelingen
voorgesteld alsmede wordt een wetsvoorstel op de remigratie aangekondigd.
 In de volgende brieven aan de Tweede Kamer wordt in beleidsmatige zin
verwezen naar de rol van Ontwikkelingssamenwerking bij de aanpak van de migratieproblematiek:– de brief van de Staatssecretaris van Justitie, mede namens de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking en de Staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken, van 23 februari 1996 over de geïntegreerde aanpak van het terugkeerbeleid
(TK, 1995–1996, 19 637, nr. 174);– de eerder genoemde notitie «Vluchtelingen in Afrika»
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, mede namens de minister van
Buitenlandse Zaken, van 26 april 1996;– de jaarlijkse rapportage vluchtelingenbeleid van de Staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken, mede namens de ministers van Binnenlandse Zaken, Financiën,
VROM, VWS, OC en W, voor Ontwikkelingssamenwerking en de Staatssecretaris
van Justitie, van 10 juni 1996. Deze rapportage beschrijft de belangrijkste
ontwikkelingen over het afgelopen jaar op het terrein van het asiel- en vluchtelingenbeleid.– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en de Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 21 juni 1996 over de hoofdlijnen
van het door het kabinet te voeren remigratiebeleid (TK, 1995–1996,
24 401, nr. 19).De notitie bestaat uit de volgende hoofdstukken:Hoofdstuk I : Migratie en OntwikkelingHoofdstuk II: Beleidsontwikkelingen in internationaal verbandHoofdstuk III: De bijdragen van Ontwikkelingssamenwerking aan het opvangen
van de negatieve gevolgen van migratieHoofdstuk IV: Beschrijving van de situatie in een aantal landen van herkomstHoofdstuk V: Ontwikkelingssamenwerking en een geïntegreerd migratiebeleid HOOFDSTUK I : MIGRATIE EN ONTWIKKELING a. Push- en pullfactorenBij het beschrijven van de oorzaken van migratie spreekt men van zogenoemde
«push»- en «pull»-factoren. Enerzijds de factoren
waardoor migranten, al dan niet gedwongen, hun land verlaten voorzover deze
voortvloeien uit de omstandigheden in dit land. Anderzijds de factoren waardoor
een bepaalde regio of een bepaald land als plaats van bestemming wordt gekozen.Tot de belangrijkste «push»-factoren behoren de ongunstige
sociaal-economische en politieke situatie alsmede de bevolkingsdruk op de
plaats van herkomst. Tot de «pull»-factoren behoort het politieke
en economische spiegelbeeld in landen van bestemming. Beeldvorming, netwerken
van bekenden, en regelgeving die op migratie betrekking heeft, spelen tevens
als «pull»-factor een belangrijke rol bij het aantrekken van migranten.
In vele gevallen is sprake van een combinatie van overwegingen, waarbij moeilijk
te zeggen valt of «push»- dan wel «pull»-factoren
zwaarder wegen.5In het volgende wordt nader ingegaan op een vraag die bij alle aandacht
die het verschijnsel migratie in de Westelijke landen landen in haar nieuwe
verschijningsvormen krijgt, wel eens op de achtergrond raakt, namelijk wat
betekent migratie voor de gebieden waaruit de migranten zijn vertrokken? Wat
zijn de sociaal-economische consequenties van arbeidsmigratie voor de ontwikkelingslanden
van herkomst en voor de gebieden in ontwikkelingsregio's waar migranten zijn
 neergestreken? Voorts wordt ingegaan op de verwevenheid van ontwikkelingsprocessen
en migratie.b. Gevolgen van migratie uit ontwikkelingslanden voor
de ontwikkeling van deze landenGlobaal gesproken kan arbeidsmigratie uit ontwikkelingslanden positieve
gevolgen hebben voor de ontwikkeling van het land van herkomst 1) door de
overmaking van gelden,6 2) door de overdracht
van kennis en ervaring bij terugkeer en 3) door een vermindering van de werkloosheid.
Bij deze positief gewaardeerde factoren dient echter een aantal kanttekeningen
te worden geplaatst. ad 1)Het overmaken van in het land van bestemming verdiend geld naar het land
van herkomst, meestal naar achtergebleven familieleden, genereert koopkracht
die de plaatselijke economie ten goede kan komen. Wel blijken in de praktijk
de overgemaakte gelden vaak besteed te worden aan consumptiegoederen.Slechts een betrekkelijk gering deel van de terugvloeiende middelen wordt
produktief besteed. De overmakingen nemen overigens af naarmate de migranten
langer in het buitenland verblijven. ad 2)Het is niet duidelijk vast te stellen wat het netto resultaat is van de
overdracht van kennis en ervaring. In beginsel kunnen kennis en praktijkervaring
aan familie en vrienden worden overgedragen, maar als vakkundige begeleiding
ontbreekt, is het moeilijk succesformules te kopiëren in het land van
herkomst. Voorts kunnen zij die terugkeren in veel gevallen hun vaardigheden
niet in de praktijk brengen omdat kapitaal of infrastructuur ontbreken en
verworven technieken aan andere omstandigheden moeten worden aangepast. Daarnaast
verrichten arbeidsmigranten vaak ongeschoold werk waarvan de toegevoegde waarde
voor de samenleving van herkomst gering is. ad 3)In gebieden met grote werkloosheid en een grote bevolkingsdruk heeft arbeidsmigratie
in de afgelopen decennia met name in een aantal Aziatische landen bijgedragen
tot een afname van de werkloosheid.7 Het positieve
effect van een afname van de werkloosheid is echter minder eenduidig dan op
het eerste gezicht voor de hand lijkt te liggen. In de Filipijnen bijvoorbeeld
heeft de arbeidsmigratie een zodanige omvang aangenomen dat dit land wel het
Ierland van Azië wordt genoemd.De braindrain, het verloren gaan van geschoolden voor het land van herkomst,
wordt doorgaans op de debetzijde van arbeidsmigratie gezet. Braindrain is
een zorgelijke ontwikkeling daar investeringen gedaan door ontwikkelingslanden
in (toekomstig) kader en specialisten door vertrek van deze mensen te niet
gedaan worden. In een land als Zimbabwe heeft sinds 1980 negentig procent
van de daar afgestudeerde artsen het land verlaten zodat een ernstig tekort
aan dokters is ontstaan.Daar staat tegenover dat in Somalië en India het aanbod van afgestudeerden
veel groter is dan de vraag, zodat deze categorie op korte termijn geen op
zijn opleiding afgestemde bijdrage aan economie en samenleving kan leveren.8c. Gevolgen voor vrouwenDe situatie van vrouwen tengevolge van migratie hangt af van de mate van
afhankelijkheid waarin ze verkeren. Zij die meekomen als gezinsleden van arbeidsmigranten
lopen het risico als tweederangsburgers behandeld te worden, die bij overlijden
van de man of bij scheiding kunnen worden teruggestuurd. In vestigingslanden
waar vrouwen het recht hebben te werken is dit meestal niet het geval. Zij
die naar het buitenland gaan als hulp in de huishouding hebben het extra moeilijk,
omdat zij in zekere zin «onzichtbaar» zijn voor de buitenwereld.
Het lot van veel Filipijnsen in de Golfstaten die voor zeer weinig geld worden
uitgebuit en het risico lopen verkracht te worden, is bekend.9In het geval van de gedwongen migratie van vluchtelingen, voor een groot
deel vrouwen en kinderen, verliezen vrouwen (en mannen) vaak iedere zeggenschap
over hun eigen bestaan. Daar komt bij dat zij tijdens de vlucht of in de kampen
waarin zij terecht komen in een vergeleken met mannen extra kwetsbare positie
verkeren omdat zij het gevaar lopen sexueel misbruikt te worden. Recente gebeurtenissen
in Rwanda en voormalig Joegoslavië hebben dit nog eens aangetoond.Migratie heeft niet louter nadelige gevolgen voor vrouwen. De min of meer
gedwongen zelfstandigheid van hen die achterblijven of buiten het gezinsverband
emigreren, versterkt de «handelingsbekwaamheid» van vrouwen, vooral
in landen waar zij traditioneel een ondergeschikte en afhankelijke positie
hebben. d. Migratie tussen ontwikkelingslandenBij de beoordeling van de gevolgen van arbeidsmigratie voor het land van
herkomst moet het beeld in twee opzichten worden bijgesteld als migratie tussen
ontwikkelingslanden, vaak binnen de eigen regio, plaatsvindt. Het niveau van
de overmakingen naar het land van herkomst zal vaak lager zijn en er zal in
het algemeen minder ervaring en kennis, bijvoorbeeld op technologisch gebied,
worden verworven die bij terugkeer nuttig kunnen worden gebruikt indien men
aansluiting zoekt bij de internationale markt.Migratie van het ene naar het andere ontwikkelingsland kan een verrijkende
invloed hebben op de sociaal-economische ontwikkeling van het land van vestiging.
Zo heeft een Aziatische middenstand een positieve bijdrage geleverd aan de
ontwikkeling van veel Afrikaanse landen. Vele anderen hebben in ontwikkelingslanden
via laagbetaalde, ongeschoolde arbeid een nieuw bestaan weten op te bouwen
en zijn geïntegreerd in een nieuwe gemeenschap.Is er sprake van, in ontwikkelingslanden helaas niet ongebruikelijke,
massale migratie als gevolg van politiek en militair geweld of natuurrampen,
dan kan dit zeer nadelige sociaal-economische gevolgen hebben, zowel voor
het land van herkomst als voor dat van vestiging. In gebieden waar zich vluchtelingenkampen
bevinden worden de lokale strukturen vaak verstoord. Ook kan grote schade
worden aangericht aan het milieu in de vorm van ontbossing, uitputting van
de grond en het ontstaan van watertekorten. Ontwikkelingslanden beschikken
vaak niet over de middelen noch over de beleidsinstrumenten om de nadelige
gevolgen van migratie voor de gemeenschap, de infrastructuur en het milieu
op te vangen. Daarbij komt dat de massale migratie van mensen met een andere
etnische of religieuze afkomst tot spanningen in de regio van vestiging kan
leiden. e. De verwevenheid van ontwikkelingsprocessen en migratieMigratie en ontwikkeling zijn vooral in ontwikkelingslanden nauw met elkaar
verweven. Armoede en economische onevenwichtigheden kunnen migratie in de
hand werken, maar omgekeerd kan migratie, mits ingebed in een gunstige sociaal-economische
context, een bijdrage leveren aan evenwichtige economische groei.In de eerste fasen van economische ontwikkeling zal een economie haar
menselijk kapitaal vaak niet effectief weten aan te wenden.10 De werkloosheid die hieruit resulteert, vooral in gebieden met een
snelle bevolkingsgroei11 kan voor de regering
aanleiding zijn emigratie aan te moedigen. Dit was met name in een eerder
stadium het geval in Singapore, Hong Kong, Taiwan en Zuid-Korea.In sommige landen wordt interne migratie naar minder bevolkte gebieden
desnoods met dwang gestimuleerd. In Indonesië leidde in het verleden
de combinatie van werkloosheid en overbevolking op Java tot een beleid van
massale hervestiging op Sumatra, Kalimantan en Sulawesi. Schoksgewijze of onevenwichtige ontwikkeling kan tot min of meer geforceerde
interne of externe migratie leiden. De afgelopen decennia hebben door de aanleg
van dammen tenminste 10 miljoen mensen hun oorspronkelijke leefgebieden moeten
verlaten.12 Mede onder druk van de publieke opinie
en door de toenemende emancipatie van deze politiek gemarginaliseerde groepen
wordt thans door internationale organisaties als de Wereldbank meer aandacht
besteed aan de gevolgen van bovengenoemde projecten voor de direct betrokkenen.Anderzijds kan evenwichtige ontwikkeling, die werkgelegenheid schept,
de drang naar migratie doen afnemen. Zuid-Korea is daarvan een voorbeeld.
In de jaren zeventig was dit land één van de grootste bronnen
van contractarbeid, o.a. naar het Midden-Oosten. Inmiddels is Zuid-Korea van
arbeidsexporteur tot -importeur geworden. Dit is grotendeels het gevolg van
een verbetering van de werkgelegenheid en een toename van de lonen. Afname
van de loonverschillen tussen landen kan migratie verminderen, ook als de
verschillen niet volledig verdwijnen.In 1980 was de loonverhouding tussen de landen in het noorden en zuiden
van Europa 7 op 1. De huidige verhouding van 4 op 1 is voldoende geweest om
de migratie tussen de regio's aanzienlijk te verminderen.13Zoals uit het bovenstaande blijkt kan moeilijk in algemene termen worden
gesproken over de economische gevolgen van arbeidsmigratie voor het ontwikkelingsland
van herkomst. Wel kan men stellen dat de gevolgen globaal gesproken positief
zijn en dat arbeidsmigratie op de lange termijn meer baten dan kosten oplevert.14 Migratie levert echter geen structurele bijdrage aan
de duurzame ontwikkeling van het land van herkomst, indien ter plekke niet
reeds aan een aantal economische randvoorwaarden voldaan is. f. Migratie van het platteland naar de stadEén trend met betrekking tot migratie binnen ontwikkelingslanden
verdient speciale aandacht, wegens het structurele karakter en de ingrijpende
gevolgen voor de samenleving: de migratie van het platteland naar de stad.
In het proces van economische ontwikkeling wordt een land in feite getransformeerd
van een rurale, agrarische samenleving met daarbij behorende instituties,
stabiele sociale structuren en begrensde markten, in een verstedelijkte, meer
naar buiten gerichte industriële samenleving.De trek van het platteland naar de stad vindt plaats tegen de achtergrond
van een toenemende bevolkingsdruk op het platteland. Daarnaast spelen factoren
een rol zoals de mechanisatie van de landbouw, waardoor de werkloosheid in
rurale gebieden toeneemt, en de gebrekkige publieke voorzieningen, met name
het onderwijs, waardoor studenten vaak geen andere keuze hebben dan te verhuizen
naar de stad. Ook de afname van bebouwbaar land ten gevolge van erosie en
overbebouwing werkt migratie naar de stad in de hand.In de loop van het transformatieproces, dat door de trek naar de stad
wordt versneld, verliezen veel mensen hun traditionele leefstijl en raken
ontworteld. Bovendien blijkt het leven in de stad vaak minder uitzichtsvol
dan op het platteland toescheen. Dit is onder meer het gevolg van het feit
dat in de nieuwe ongestructureerde stedelijke conglomeraties overheid en ondernemingen
het menselijk kapitaal nog niet effectief weten te benutten. Dit alles leidt
ertoe dat mensen eerder geneigd zijn een volgende sprong te wagen: emigratie
naar het buitenland in de hoop op een hoger inkomen en betere leefomstandigheden. g. Politieke conflicten, migratie en economische ontwikkelingPolitieke conflicten die tot massamigratie leiden, kunnen tevens een economische
ondergrond hebben en ook hier kan derhalve een relatie worden gelegd tussen
ontwikkeling en migratie. Langdurige politieke instabiliteit al dan niet in
een context van gewapende conflicten die een deel van het land treffen, hebben
ook gevolgen voor de overige delen van het land, waardoor de bewoners uit
de niet direkt getroffen gebieden eerder geneigd zullen zijn elders hun heil
te zoeken.Hoewel massale bewegingen van vluchtelingen zich niet alleen voltrekken
in landen met een lage levensstandaard, is de kans op massamigratie uit ontwikkelingslanden
groter dan elders. 15 van de 30 landen die het laagst scoorden op de Human
Development Index hebben de afgelopen 5 jaar te maken gehad met aanzienlijke
gedwongen bevolkingsbewegingen. Tot deze landen behoorden Afghanistan, Angola,
Bhutan, Burundi, Liberia, Rwanda, Sierra Leone, Somalië en Togo.15 In Rwanda bijvoorbeeld kan de politieke strijd niet
los worden gezien van de strijd om de schaarse hulpbronnen. h. Migratie in cijfersVan de migratiebewegingen in de wereld valt in kwantitatieve zin weinig
met zekerheid te zeggen. Naar schatting zijn er 120 miljoen migranten op de
wereld, van wie ongeveer een vijfde als vluchteling kan worden bestempeld.
Ook over de samenstelling en richting van de groepen is moeilijk concreet
cijfermateriaal te geven. Elke nieuwe brandhaard, (on)opgelost conflict, natuurramp
of bron van repressie kan nieuwe migratie veroorzaken of tot staan laten komen.
Voorts is vaak nauwelijks vast te stellen of een migrant vlucht, om economische
redenen huis en haard verlaat, met zijn gezin herenigd wil worden of om een
combinatie van deze redenen vertrekt. De hier genoemde cijfers moeten dan
ook slechts worden opgevat als een indicatie van bepaalde trends16.De hiernavolgende figuur geeft een beeld van de migratiebewegingen tussen
de belangrijkste regio's in de wereld. Noord-Amerika, Europa en Oceanië
zijn netto immigratiegebieden terwijl uit Afrika, Latijns-Amerika en Azië
meer mensen vertrekken dan er binnenkomen. Deze laatstgenoemde regio's waar
sprake is van netto emigratie zullen hier besproken worden. De specifieke
situatie in Nederland komt aan het eind van het hoofdstuk aan bod. Latijns-AmerikaStatistieken over de regio zijn, voor zover aanwezig, niet altijd even
betrouwbaar of onderling niet goed vergelijkbaar.Niettemin kan gesteld worden dat de regio tot het einde van de jaren zestig
een netto immigratiegebied was waar voornamelijk immigranten uit Europa hun
geluk kwamen beproeven. De jaren zeventig brachten een omslag naar netto emigratiegebied.
Niet alleen nam de immigratie af, ook het aantal aanwezige immigranten verminderde.
Emigratie daarentegen nam sterk toe, voornamelijk naar de Verenigde Staten
en Canada. Mexico, Cuba en Jamaica zijn de belangrijkste landen van herkomst.
Van 1970 tot 1980 is het aantal migranten uit Latijns-Amerika dat verblijft
in Noord-Amerika en West-Europa meer dan verdubbeld, van nauwelijks twee miljoen
naar ruim 4,5 miljoen.Rekening houdend met het feit dat veel Latijnsamerikaanse emigranten in
de illegaliteit zijn verdwenen (naar schatting al meer dan 2 miljoen illegalen,
voornamelijk Mexicanen, in de VS), is de conservatieve schatting dat er thans
wereldwijd meer dan tien miljoen Latijnsamerikaanse migranten buiten het eigen
werelddeel wonen.Intra-regionale migratie is meestal het gevolg van (korte termijn) economische
oorzaken, kan snel van omvang en richting veranderen en is derhalve nauwelijks
te kwantificeren. Voorzichtige schattingen spreken van minstens vier miljoen
intraregionale migranten anno 1990. AfrikaAfrika is een regio van intensieve migratie en van grote vluchtelingenbewegingen
als gevolg van demografische, economische, politieke en ecologische factoren.
Sub-Sahara Afrika is niet alleen de regio waar de bevolking het snelst groeit,
maar is tevens het armste gebied in de wereld en de enige regio met een negatieve
economische groei per capita. Tevens wordt Afrika meer dan andere werelddelen
gekenmerkt door politieke instabiliteit en etnische conflicten. In Afrika
is het onderscheid tussen interne en intra-regionale migratie niet altijd
duidelijk aan te geven. Door de in de koloniale tijd willekeurig getrokken
grenzen is de bevolking van één etnische groep vaak over verschillende
landen verdeeld waardoor veelvuldig grensbewegingen plaats vinden.Intercontinentale migratie was voorheen hoofdzakelijk gericht op het gebied
van de vroegere koloniale mogendheden. Als gevolg van de verminderde toelatingsmogelijkheden
in Europa is deze migratie echter afgenomen en de migratie naar de landen
binnen de regio toegenomen. Op dit moment zijn de belangrijkste immigratielanden
Senegal en Ivoorkust in het westen, Zuid-Afrika en Zambia in het zuiden en
Kenya en Tanzania in het oosten. AziëAl decennia lang is Azië de belangrijkste bron van migranten in de
wereld. Aziaten verlaten met name om economische redenen hun moederland. Deze
arbeidsmigranten zijn voornamelijk afkomstig uit de Filipijnen, Zuid-Korea,
China en India. Migratie is echter geenszins beperkt gebleven tot de armste
Aziatische landen. In percentage van de bevolking uitgedrukt emigreerden bijvoorbeeld
evenveel mensen uit Hong Kong en Singapore als uit de Filipijnen.Noord-Amerika en het Midden-Oosten zijn de voornaamste bestemmingsgebieden
buiten het continent. Tevens is een omvangrijke intra-regionale migratie op
gang gekomen naar de zich snel ontwikkelende landen in Oost- en Zuidoost-Azië.
De migranten die naar de ontwikkelde landen trekken, zijn veelal goed opgeleid,
zodat hun vertrek een substantieel verlies betekent voor de landen
van herkomst. Het soort arbeid dat migranten in het Midden-Oosten verrichten,
is veranderd sinds de daling van de olieprijzen in het begin van de jaren
'80. De vraag verschoof van constructiearbeid naar dienstverlenende beroepen.
Hierdoor nam de migratie van vrouwen die als hulp in de huishouding werken
toe uit Indonesië, Sri Lanka en de Filipijnen.Het continent telt daarnaast veel vluchtelingen. Het merendeel van de
zeven miljoen vluchtelingen in Azië komt uit Afghanistan, Vietnam, Laos
en Cambodja. NederlandDe situatie in Nederland is de afgelopen decennia danig veranderd. Het
jaarlijkse migratiesaldo, het verschil tussen immigratie en emigratie, groeide
van 1986 tot 1993 van ruim 29 000 tot bijna 65 000 (exclusief administratieve
correcties). In 1994 daalde het overschot tot ongeveer 37 000. De afname
zette zich in 1995 voort tot 31 000 personen. In 1996 lijkt het overschot
weer toe te zullen nemen tot 42 000 personen17.
In de periode 1986–1994 was de niet-Nederlandse emigratie stabiel, rond
de 22 000 personen. De immigratie nam echter toe van bijna 53 000
in 1986 tot 87 500 in 1993. In 1994 daalde de immigratie tot ongeveer
68 000, voornamelijk als gevolg van een afname in het aantal verzoeken
om gezinsvorming en gezinshereniging. De afname heeft zich in 1995, zij het
in afgezwakte vorm, voortgezet.Van de 780 000 vreemdelingen in Nederland in 1993 waren ongeveer
188 00018 afkomstig uit andere EU-staten.
Het volgende overzicht geeft aan hoeveel mensen uit niet-OESO-landen legaal
in Nederland verblijven maar geen Nederlands paspoort hebben.Het «lage» getal voor Suriname kan worden verklaard met het
feit dat de meeste Surinaamse migranten in Nederland beschikken over de Nederlandse
nationaliteit. Hetzelfde geldt in mindere mate voor Turken en Marokkanen. De top-30 van legaal verblijvende groepen vreemdelingen
in Nederland (1 januari 1995, exclusief burgers van OESO-landen) 1.
Turkije183 91816. Pakistan4 3712. Marokko161 12717. Ex-Sovjet-Unie4 3673. Ex-Joegoslavië30 31718. Sri Lanka3 5264. Suriname20 98219. India3 177 5.
Somalië16 42320 Afghanistan2 977 6.
Iran9 90821. Zaïre2 722 7. geen/onbekend9 47222.
Kaapverdië2 564 8. Indonesië9 35623.
Filipijnen2 449 9. China8 51624. Brazilië2 33710. Irak7 54425. Tunesië2 281 11.
Ghana6 30426. Syrië2 210 12. Polen6 15927.
Thailand2 054 13. Egypte4 85228. Colombia1 93614. Vietnam4 82029. Nigeria1 884 15.
Ethiopië4 71330. Israël1 774Bron: CBSOm een idee te geven van de omvang van migratie in relatie tot de totale
bevolking van het land van herkomst geeft onderstaande tabel aan hoeveel mensen
er in Nederland wonen per 1000 inwoners van het land van herkomst. Ter illustratie:Nederland kent 52 houders van een Surinaams paspoort op elke 1000 Surinamers
in Suriname zelf. Legaal in Nederland verblijvende vreemdelingen als promillage
van de bevolking van het land van herkomst (1 januari 1995, exclusief burgers
van OESO-landen) 1.
Suriname52,4616. Dominic.Rep.0,212. Kaapverdië6,4117. Sri Lanka0,20 3. Marokko6,0318.
Afghanistan0,18 4. Turkije3,0919. Iran0,16 5.
Somalië2,2820. Syrië0,16 6. Ex-Joegoslavië1,2621.
Polen0,16 7. Guyana0,7222. Angola0,12 8.
Irak0,4123. Hongarije0,12 9. Ghana0,3924.
Gambia0,12 10. Israël0,3825. Chili0,1011. Libanon0,3726. Jordanië0,10 12. Singapore0,3427.
Ethiopië0,09 13. Liberia0,3128. Egypte0,0914. Tunesië0,2729. Togo0,08 15. Malta0,2530.
Roemenië0,08Samengesteld uit cijfers van o.m. het CBS en de World Almanac i. Verwachte migratiebewegingenHet ziet er niet naar uit dat de internationale migratie in de nabije
toekomst zal afnemen, mede onder druk van een groeiende wereldbevolking. «Als
gevolg van het grote aandeel jongeren in de leeftijdsopbouw, zal het absolute
aantal mensen in veel landen de komende decennia wezenlijk toenemen. Bevolkingsbewegingen
binnen en tussen landen (... ) zullen voortgaan en toenemen».19 Arbeidsmigratie zal naar verwachting de belangrijkste
component blijven vormen. Een invasie van arbeidsmigranten uit ontwikkelingslanden
staat de ontwikkelde landen echter niet te wachten.20 Bij het huidige werkloosheidspeil in veel Westelijke landen zijn
regeringen niet in staat veel arbeidsmigranten toe te laten. Arbeidsmigranten
zijn op zoek naar werk. Werkzoekenden zullen zich in hoofdzaak verplaatsen
naar de gebieden waar behoefte bestaat aan arbeid. De arbeidsmigratie binnen
Zuid-Oost-Azië en naar de Golfstaten illustreert een tendens die zich,
afhankelijk van de werkgelegenheidssituatie, ook elders kan aftekenen.Regio's die nu migranten aantrekken, zullen dat naar verwachting blijven
doen, zij het dat een deel van de migratie naar de Westelijke landen zal worden
verlegd naar de olieproducerende landen in het Midden-Oosten en naar de zich
snel ontwikkelende landen in Azië. Ook Zuid-Afrika trekt een toenemend
aantal migranten en asielzoekers aan.Tengevolge van gewapende conflicten en economische stagnatie blijven de
voormalige Centraal-Aziatische en Trans-Kaukasische Sovjetrepublieken een
potentieel emigratiegebied van belang.De migratie uit het Europese deel van het voormalige Oostblok is echter
kleiner dan na de val van de Muur werd voorzien.Indien de economische restructurering doorzet, valt uit deze landen in
de toekomst geen substantiële toename van de migratie naar West-Europa
te verwachten. De, in hoofdzaak door etnische conflicten veroorzaakte, migratie
binnen Rusland geeft vooral uit een oogpunt van mensenrechten reden tot zorg.
Het is te hopen dat na het akkoord van Dayton migratie op grote schaal uit
voormalig Joegoslavië tot stilstand komt en een omgekeerde beweging in
gang wordt gezet. Landen van waaruit in de toekomst toenemende migratie te
verwachten is, zijn China, Algerije, Egypte, Haïti en Sri Lanka21 en de landen van het Indiase subcontinent.Afgaande op de trend in de ons omringende landen is het waarschijnlijk
dat de migratie naar Nederland op korte termijn blijft afnemen. Het restrictievere
toelatingsbeleid en de verminderde belangstelling voor emigratie
naar West-Europa vanuit de Midden- en Oost-Europese landen zijn belangrijke
beperkende factoren. De grootste toeloop wordt in de komende jaren uit Afrika
en het Midden-Oosten verwacht.Niettemin is het mogelijk dat in een kleiner wordende wereld met steeds
betere transport-, communicatie- en informatiemiddelen het aantal illegaal
in Nederland verblijvende vreemdelingen zal toenemen mede ten gevolge van
de professionalisering en uitbreiding van mensensmokkelnetwerken. HOOFDSTUK II : BELEIDSONTWIKKELINGEN IN INTERNATIONAAL
VERBANDDit hoofdstuk gaat in op beleidsontwikkelingen in internationaal verband
op het terrein van migratie en ontwikkeling en spitst zich toe op arbeidsmigranten.
De internationale aanpak van situaties in landen van herkomst die migratie
veroorzaken krijgt daarbij de aandacht. a. Europese UnieHet beleid van de afzonderlijke lidstaten van de EU, alsook de samenwerking
binnen de EU inzake migratie, is de afgelopen jaren in de praktijk hoofdzakelijk
gericht geweest op beheersing van de komst van migranten. Het accent van de
Europese samenwerking lag hierbij op de harmonisering van het asiel- en visumbeleid,
op het tegengaan van het indienen van asielverzoeken in verschillende EU-staten
(«asylum shopping»), op het tegengaan van illegale migratie en
het faciliteren van terugkeer onder meer door het aangaan van terug- en overname-overeenkomsten
met derde landen. Het besef is evenwel gegroeid dat, als de migratiedruk aanhoudt,
een beleid dat zich enkel en alleen richt op het beheersen van migratie geen
oplossing biedt voor migratiedruk op de lange termijn.In 1991 heeft de Raad een werkprogramma aangenomen dat zich, naast het
streven naar harmonisatie van het asiel- en immigratiebeleid van de lidstaten,
richt op een veelomvattende, geïntegreerde benadering, bestaande uit
onder meer:– de aanpak van de onderliggende oorzaken (root causes) van migratie; – de beheersing van migratie;– de versterking van het integratiebeleid voor legale migranten.Over de rol van Ontwikkelingssamenwerking bij de aanpak van de oorzaken
van migratiedruk merkt de verklaring van de OS-Raad van november 1992 o.a.
het volgende op: «The Council is conscious of the role which effective
use of aid can make in reducing longer term migratory pressures through the
encouragement of sustainable social and economic development».In de conclusies van de Europese top te Edinburg van 12 december 1992
is het belang van duurzame ontwikkeling eveneens benadrukt in de «Declaration
on principles governing external aspects of migration policy». Ontwikkelingssamenwerking
vormt hierin een onderdeel van een brede aanpak van de externe aspecten van
het immigratiebeleid, gericht op– de handhaving van de vrede en beëindiging van gewapende conflicten;– de volledige eerbiediging van de mensenrechten;– de totstandbrenging van democratische samenlevingen en adequate
sociale omstandigheden;– een liberaal handelsbeleid dat de economische omstandigheden in
de emigratielanden zal helpen verbeteren; – een doelmatig gebruik van passende hoeveelheid ontwikkelingshulp
om een duurzame sociale en economische ontwikkeling te bevorderen, vooral
met het oog op het scheppen van werkgelegenheid en het verlichten van armoede
in de landen van herkomst;– de coördinatie van buitenlands beleid, economische samenwerking
en immigratie- en asielbeleid door de Gemeenschap en haar lidstaten.In de mededeling over immigratie- en asielbeleid22 van de Europese Commissie van 23 februari 1994 gericht aan de JBZ-Ministerraad
en het Europese parlement wijst de Commissie eveneens op het belang van een
veelomvattende aanpak. De Commissie gaat er van uit dat, naast demografische,
milieu- en politieke factoren, economische ongelijkheden de hoofdoorzaak zijn
van migratie naar Europa. Een effectieve aanpak van de migratiedruk vergt
coördinatie van buitenlands beleid, handelsbeleid, ontwikkelingssamenwerking,
immigratie- en asielbeleid. Aangezien macro-economische maatregelen pas op
langere termijn effect zullen sorteren, pleit de Commissie tevens voor gelijktijdige
actie op micro-niveau. De Commissie veronderstelt dat internationale migratie
vooral het gevolg is van migratie van platteland naar stedelijke gebieden.
Met specifieke projecten, gericht op arbeidsintensieve activiteiten op het
platteland en op verbetering van huisvesting en arbeidsomstandigheden in de
stedelijke gebieden, zou dit patroon misschien kunnen worden doorbroken of
de migratiedruk in elk geval worden getemperd. Voor gerichte hulp komen in
het bij zonder landen in aanmerking die, aldus de Commissie, kampen met ernstige
«brain-drain» of worden geconfronteerd met grootschalige migratiebewegingen
uit andere landen.De OS-Raad van november 1994 heeft, op Italiaans initiatief, de Commissie
verzocht om een informele discussienota op te stellen waarin de mogelijkheid
zou worden onderzocht ontwikkelingssamenwerking te gebruiken als instrument
om de migratiedruk (naar Europa) tegen te gaan. De lidstaten blijken verdeeld
te zijn over de uitgangspunten van een discussie over dit thema in OS-Raadskader.
Sommige willen OS-middelen inzetten ter verlichting van de druk van (illegale)
migratie naar Europa. Andere vinden dit echter geen legitieme doelstelling
van OS en/of betwijfelen de effectiviteit van een dergelijke inzet. De Commissie
heeft in maart 1996 een werkdocument over migratie en ontwikkeling23 uitgebracht met de volgende conclusies. Duurzame ontwikkeling
kan op termijn bijdragen aan het verminderen van de migratiedruk. Het verband
is echter geenszins rechtlijnig. In eerste instantie kan het ontwikkelingsproces
leiden tot meer migratie als mensen meer middelen ter beschikking krijgen.
Migratie zal pas afnemen indien de bestaansmogelijkheden in de herkomstlanden
structureel verbeteren. De Commissie raadt dan ook aan te kijken naar de langetermijneffecten
van hulp; de donoren zouden vanuit een migratieperspectief met name hulp moeten
geven die een blijvend effect heeft op de werkgelegenheid en op de ontwikkeling
van «human resources» (onderwijs en gezondheidszorg). Dit zou
in concreto kunnen gebeuren door meer aandacht te besteden aan het financieren
en bevorderen van onderwijs en beroepstraining en door het ondersteunen van
het midden- en kleinbedrijf. Terug- en overname-overeenkomstenBinnen de EU is voorts een discussie gaande over het opnemen van terugname-clausules
in samenwerkingsakkoorden met derde landen om te bevorderen dat staten meewerken
aan de terugname van hun burgers. Overeengekomen is24 dat bij de aanneming van onderhandelingsrichtsnoeren voor gemengde
(akkoord waarbij naast de EU ook de lidstaten partij zijn) en ongemengde akkoorden
(waarbij alleen de EU partij is) voortaan zal worden bezien of opname van
een bepaling betreffende de terugname wenselijk is. Indien dit
het geval is, kan in de slotakte van ongemengde akkoorden een verklaring worden
opgenomen waarin het derde land (de andere verslagsluitende partij, niet EU-land)
zich verplicht tot het sluiten van bilaterale terug- en overname-overeenkomsten
met de lidstaten die daarom verzoeken.In het geval van gemengde akkoorden zal worden getracht in het akkoord
zelf artikelen op te nemen, waarin de verdragsluitende partijen zich verplichten
tot terugname van elkaars onderdanen wanneer deze zich zonder geldige verblijfstitel
op het grondgebied van een andere staat bevinden. b. International Conference on Population and Development
(ICDP)In overeenstemming met het gewicht van bevolkingsgroei als push-factor
voor migratie waren zowel interne als internationale migratie belangrijke
onderwerpen op de agenda van de Bevolkingsconferentie in Caïro (september
1994). In het actieprogramma van de conferentie werden inzake migratie drie
hoofddoelen uitgestippeld25:– het aanpakken van de onderliggende oorzaken van migratie, m.n.
armoede;– het bevorderen van de samenwerking en overleg tussen landen van
oorsprong en bestemming om voor betrokkenen de opbrengsten van migratie te
maximaliseren en de waarschijnlijkheid van positieve effecten voor de ontwikkeling
van het land van oorsprong en bestemming te verhogen;– het ondersteunen van het herintegratieproces van terugkerenden.De aanpak van de onderliggende oorzaken van migratie week niet wezenlijk
af van de conclusies van de Europese top in Edinburg, in 1992. Meer nadruk
werd echter tijdens de conferentie gelegd op het vergroten van de positieve
effecten van migratie. Landen van herkomst die het sturen van overmakingen
willen bevorderen en deze willen gebruiken voor ontwikkelingsdoeleinden, worden
aangemoedigd zorg te dragen voor een goed functionerend bankwezen en aantrekkelijke
spaar- en investeringsmogelijkheden. Regeringen van bestemmingslanden worden
opgeroepen om mogelijkheden te creëren voor vormen van tijdelijke arbeidsmigratie,
m.n. voor inwoners uit ontwikkelingslanden en landen in transitie zodat dezen
zich kunnen bekwamen in bepaalde vaardigheden. Regeringen in landen van herkomst
worden aangemoedigd de terugkeer van migranten en hun herintegratie te faciliteren.
Regeringen van landen van zowel herkomst als bestemming zouden in samenwerking
met relevante internationale organisaties de vrijwillige terugkeer moeten
bevorderen van geschoolde migranten die een sleutelrol bij overdracht van
kennis, vaardigheden en technologieën kunnen vervullen.De ICDP heeft zich voorts uitgesproken over de terugkeerproblematiek van
ongedocumenteerde of irreguliere arbeidsmigranten. Het uitgangspunt is dat
deze problematiek zal toenemen gezien de snel groeiende beroepsbevolking in
de landen van herkomst.De ICDP wijst op het belang van de aanpak van de oorzaken van ongedocumenteerde
migratie alsook van het terugdringen van dit verschijnsel, waarbij zorg gedragen
moet worden voor de bescherming van personen in vluchtsituaties en mensensmokkel
moet worden voorkomen. In dit verband worden regeringen opgeroepen om in samenwerking
met internationale organisaties in landen van herkomst potentiële migranten
te informeren over legale mogelijkheden voor toelating, verblijf en te werkstelling.Regeringen van landen van herkomst van migranten zonder documenten en
van uitgeprocedeerde asielzoekers dienen dergelijke personen
terug te nemen en te herintegreren en zouden hen bij terugkeer niet moeten
bestraffen. Regeringen van landen van zowel herkomst als bestemming dienen
door bilaterale en multilaterale onderhandelingen te komen tot oplossingen
voor de problemen die voortvloeien uit ongedocumenteerde migratie. Dit zou
onder meer kunnen geschieden door het sluiten van terugname-overeenkomsten
die de fundamentele mensenrechten van deze personen beschermen. c. World Summit for Social Development («Sociale
Top»)Ook tijdens de Sociale Top (Kopenhagen, maart 1995) kwam het migratievraagstuk
uitgebreid ter sprake. In de slotverklaring werd geconstateerd dat het bestaan
van vele miljoenen vluchtelingen en ontheemden in de wereld en de tragische
sociale consequenties daarvan een bepalende factor zijn voor de sociale stabiliteit
en ontwikkeling in de betreffende regio's in het algemeen en in de landen
van herkomst en opvang in het bijzonder. De deelnemers aan de top besloten
dan ook de voorwaarden te scheppen voor vrijwillige en veilige terugkeer van
vluchtelingen en ontheemden naar hun landen en plaatsen van herkomst. Daarnaast
werd in de slotverklaring besloten dat op internationaal niveau concrete en
effectieve maatregelen zouden worden genomen tegen de uitbuiting van arbeidsmigranten.M.b.t. vluchtelingen, ontheemden en asielzoekers werden regeringen in
het door de Sociale Top aanvaarde actieprogramma opgeroepen:– het vluchtelingen- ontheemdenprobleem bij de wortel aan te pakken
door maatregelen te nemen m.b.t. conflictbeheersing en respect voor mensenrechten;– steun te geven aan bescherming van en hulpverlening aan vluchtelingen
en een duurzame oplossing te bevorderen;– landen van eerste opvang te ondersteunen bij de hulpverlening
aan vluchtelingen;– omvattende voorwaarden te scheppen voor de vrijwillige terugkeer
van vluchtelingen en ontheemden in veiligheid en waardigheid;– toe te treden tot de internationale verdragen en protocollen op
het gebied van de bescherming van vluchtelingen en hun bepalingen te respecteren,
i.h.b. het beginsel van «non-refoulement» ;– het recht in derde landen asiel te zoeken en te krijgen te respecteren.Voorts werden regeringen opgeroepen de rechtvaardige behandeling en integratie
van gedocumenteerde migranten en i.h.b. gedocumenteerde arbeidsmigranten en
hun gezinsleden te bevorderen. Daartoe dienen maatregelen te worden getroffen
op het gebied van gelijke behandeling en sociale integratie, m.n. taalverwerving.
Op die wijze kunnen arbeidsmigranten optimaal bijdragen aan de ontwikkeling
van hun gastland. Daarnaast werden regeringen opgeroepen deze migranten zo
ruim mogelijke burgerlijke en politieke rechten en verantwoordelijkheden te
geven. Bijzondere aandacht moet worden gegeven aan de integratie van kinderen
van deze migranten.M.b.t. ongedocumenteerde migranten werden regeringen opgeroepen samen
te werken om de oorzaken van dit verschijnsel te bestrijden, met waarborging
van de fundamentele mensenrechten van deze migranten. Hun uitbuiting moet
worden bestreden en zij dienen passende juridische beroepsmogelijkheden te
hebben. Mensensmokkelaars moeten worden gestraft. Landen van aankomst, transit
en herkomst moeten samenwerken om ongedocumenteerde migratiebewegingen te
beheersen en te voorkomen en, waar van toepassing, hun terugkeer naar en herintegratie
in hun samenleving van herkomst te bevorderen. d. IOMDe International Organisation for Migration (IOM)26 richtte zich oorspronkelijk voornamelijk op de georganiseerde migratie
vanuit West-Europa naar traditionele vestigingslanden (bv. Amerika, Canada
en Australië). Thans volgt de IOM een wereldwijde benadering, waarbij
naast migratie- ook vluchtelingenvraagstukken worden behandeld. De IOM stelt zich tot doel in de gehele wereld de migratie van personen
ordelijk te doen verlopen. Hiertoe verleent de IOM de volgende diensten:– de behandeling van ordelijke en geplande migratie met het oog
op de specifieke behoeften van emigratie- en immigratielanden;– de overbrenging van menselijke hulpbronnen om de economische,
sociale en culturele vooruitgang in de ontvangende landen te bevorderen;– de georganiseerde overbrenging van vluchtelingen, ontheemden en
anderen die gedwongen zijn hun vaderland te verlaten;– het bieden van een forum aan staten en andere factoren om ervaringen
en gezichtspunten uit te wisselen, maatregelen te ontwikkelen en samenwerking
en coördinatie te bevorderen met betrekking tot de inspanningen op het
terrein van migratie.Jaarlijks wordt door Nederland deelgenomen aan de IOM-beheersraad. Belangrijkste
punt van discussie in die Raad is thans de strategische planning van de IOM
voor de volgende eeuw. De IOM bepleit een verbreding van het mandaat in het
licht van de groeiende migratieproblematiek en ziet voor zichzelf taken weggelegd
op het gebied van ontwikkeling, onderzoek en beleidsondersteuning alsmede
als informatiecentrum op het gebied van migratie.De verbreding van het door de IOM nagestreefde mandaat komt onder meer
tot uiting in het belang dat de organisatie stelt in de problematiek van mensensmokkel
(«trafficking») en illegale migratie. In 1994 hield de IOM in
Genève een seminar over dit thema. Inmiddels vinden als uitvloeisel
van dit seminar regionale bijeenkomsten plaats gericht op de uitwisseling
van gegevens over de problematiek van mensensmokkel en de aanpak ervan.De terugkeerprogramma's van IOM, veelal uitgevoerd in samenwerking met
andere internationale organisaties, gelden voor de volgende categorieën:– de vrijwillige terugkeer van vluchtelingen;– de terugkeer van andere kwetsbare groepen als bannelingen, binnenlands
en buitenlands ontheemden;27– de terugkeer van geschoolde arbeidskrachten naar ontwikkelingslanden,
waaronder programma's voor studenten en beurshouders;– de terugkeer van afgewezen asielzoekers en andere niet toegelaten
migranten. e. ILOVan oudsher is de ILO een organisatie die internationale standaarden ontwikkelt
voor de bescherming van de rechten van arbeidsmigranten. Dit heeft geresulteerd
in een aantal internationale verdragen.28 Sinds
de jaren zeventig geeft ILO technische ondersteuning aan lidstaten voor de
ontwikkeling van institutionele capaciteit op het gebied van arbeidsmigratievraagstukken.
In het kader van de follow-up van de Caïro- conferentie is ILO gevraagd
de activiteiten inzake migratie en ontwikkeling van VN- en andere internationale
organisaties te coördineren. f. UNHCRDe problematiek van economische migranten valt in beginsel buiten het
werkveld van de VN Hoge Commissaris voor Vluchtelingen (UNHCR). Niettemin
zijn er op twee punten raakvlakken tussen de vluchtelingen- en de bredere
migratieproblematiek. Het ene betreft het voorkomen van gedwongen migratie.
Het andere betreft de repatriëring en herintegratie van terugkerenden.29 Het mandaat van de organisatie betreft weliswaar vluchtelingen,
maar de bemoeienis van UNHCR heeft zich in de loop der tijd verbreed tot andere
personen die bescherming behoeven. Naast de bescherming en opvang van vluchtelingen,
bij voorkeur in de regio, richt het beleid van UNHCR zich echter in toenemende
mate op remigratie en hervestiging van vluchtelingen. Lange tijd werd herintegratie
gezien als behorend tot de verantwoordelijkheid van de landen van herkomst.
Remigranten kregen slechts een klein terugkeerpakket en de lokale autoriteiten
moesten vervolgens zelf de opvang regelen. In de meeste gevallen echter zijn
door oorlog geteisterde landen niet in staat deze verantwoordelijkheid op
zich te nemen. Vandaar dat UNHCR de «assisted voluntary return programmes»,
met hulp van de IOM, wil uitbreiden.Een onderdeel van het remigratiebeleid is de zorg die besteed wordt aan
de veiligheid en welzijn van de repatrianten na hun terugkeer, zodat de terugkerenden
niet worden lastig gevallen noch onderworpen aan discriminatie of het willekeurig
onthouden van hun fundamentele rechten. Aandacht voor vrouwelijke vluchtelingen
vormt al jarenlang een belangrijk thema in het UNHCR-beleid.UNHCR's hulpverlening aan en protectie van ontheemden gebeurt op ad hoc
basis, op verzoek van de SGVN of de AVVN, en wordt uitgevoerd met goedkeuring
van de staat in kwestie30. Hulpverlening aan
ontheemden kan onderdeel zijn van een noodhulpoperatie of van een allesomvattende
oplossing van het conflict dat leidde tot verplaatsingen.UNHCR is zich ervan bewust dat de hulp aan remigranten nog in de kinderschoenen
staat en voorzichtig moet worden aangepakt, teneinde te voorkomen dat deze
hulp, bijvoorbeeld door een ongelijke verdeling over verschillende groepen,
op zijn beurt tot conflicten aanleiding geeft. Het komt de effectiviteit van
deze hulpprogramma's ten goede als zij verdeeld worden over de gemeenschap
in haar geheel en niet alleen gericht zijn op de individuele terugkerende.31Het streven van UNHCR naar duurzame oplossingen voor vluchtelingenvraagstukken
betekent voor UNHCR dat zij haar hulpverlening aan terugkerenden en ontheemden
in landen van herkomst probeert te verbinden aan meer ontwikkelingsgerichte
activiteiten, waarvoor echter andere organisaties het voortouw (moeten) nemen.
UNHCR zoekt dan ook actief naar verdergaande samenwerking met andere VN-instellingen,
financiële instellingen en andere multilaterale ontwikkelingsorganisaties.Ook wordt daarom een nauwere samenwerking gezocht met lokale en internationale
NGO's die ontwikkeling van de gemeenschap kunnen ondersteunen waarnaar de
vluchteling terugkeert.32HOOFDSTUK III: DE BIJDRAGE VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
AAN HET OPVANGEN VAN DE NADELIGE GEVOLGEN VAN MIGRATIE33Het merendeel van de Nederlandse bijdragen aan het opvangen van negatieve
gevolgen van migratie in de landen en regio's van herkomst wordt besteed aan
programma's van internationale organisaties. Het betreft vooral gelden die
besteed worden in het kader van humanitaire hulpverlening34 aan slachtoffers die werden gedwongen te migreren ten gevolge van
natuurrampen en complexe crisissituaties, zoals burgeroorlogen. Uitgangspunt
bij deze vorm van hulpverlening is dat vluchtelingen uiteindelijk naar hun
woonomgeving dienen terug te keren op basis van vrijwilligheid en onder acceptabele
omstandigheden. Zolang die terugkeer niet mogelijk is, wordt steun verleend
om de ontheemden en vluchtelingen van de meest elementaire levensbehoeften
te voorzien. Deze wij ze van ondersteuning ten laste van categorie 1e1 bedroeg
in 1995 45 miljoen gulden. UNHCR vormt op dit terrein de belangrijkste partner. a. UNHCRDe Nederlandse bijdrage aan UNHCR bedroeg in 1995 117 miljoen gulden.
Nederland was daarmee in 1995 de vierde contribuant, zowel in absolute termen
(na de VS, de Europese Commissie en Japan), als per hoofd van de bevolking
(na Noorwegen, Zweden en Denemarken). De jaarlijkse vrijwillige bijdrage aan
het Algemene Programma van UNHCR bedroeg in 1995 aanvankelijk 43 miljoen gulden.
Deze bijdrage werd in het najaar van 1995 met 3 miljoen verhoogd tot 46 miljoen.
Naast deze algemene bijdrage steunde Nederland in 1995 diverse speciale programma's
van UNHCR, te weten in Afghanistan, Algerije, Angola, Armenië, Azerbajdzjan,
Myanmar, Burundi, Georgië, Guatemala, Rwanda, Sierra Leone, Somalië,
Tadzjikistan, voormalig Joegoslavië en West-Afrika voor een totaal bedrag
van 50 miljoen gulden.Nederland droeg 21 miljoen gulden bij aan het terugkeerprogramma voor
vluchtelingen uit Mozambique.In de jaren 1993 t/m 1995 is uit de ontwikkelingsbegroting een bedrag
van f 833 628,50 beschikbaar gesteld voor preventieve maatregelen
in het kader van het UNHCR-programma «Refugee women victims of sexual
violence», dat gericht is op het tegengaan van verkrachting van vrouwelijke
Somalische vluchtelingen in de kampen in Kenya.De totale uitgaven van UNHCR voor Algemene en Speciale Programma's bleven
in 1995 op het hoge niveau van ruim 1 miljard dollar, voor een belangrijk
deel ten gevolge van de oorlog in voormalig Joegoslavië en van de vluchtelingencrises
in het Grote Meren-gebied en andere delen van Afrika.De hulp beperkt zich niet tot de vluchtelingen zelf maar strekt zich ook
uit tot de oorspronkelijke bevolking in gebieden van opvang. Zo draagt Nederland
bij aan verschillende projekten die onlangs door UNDP en UNHCR zijn gestart
in Kivu (Zaïre), waar zich vluchtelingenkampen bevinden. Het betreft
hier onder meer aktiviteiten op het gebied van onderwijsvoorziening, gezondheidszorg
en bebossing, dit alles ten bate van de lokale bevolking.Als voorbeeld voor de Nederlandse ontwikkelingsinspanning kan de bijdrage
aan de terugkeer van vluchtelingen naar Rwanda genoemd worden. De terugkeer
wordt essentieel geacht voor de stabiliteit in de regio. De (Tutsi) vluchtelingen
die al in 1959 Rwanda ontvluchtten, zijn inmiddels massaal teruggekeerd. Voor hen moet nieuwe huisvesting worden gezocht. Thans hebben zij onroerend
goedbezittingen van de (Hutu) vluchtelingen die in 1994 naar Tanzania of Zaire
vluchtten in beslag genomen.Dit belemmert de terugkeer van de recente vluchtelingen. Zij die na terugkeer
hun bezittingen opeisen riskeren het slachtoffer te worden van wraak door
inhalige landgenoten. Daarnaast zijn veel huizen tijdens de oorlog verwoest.
Met Nederlandse financiering worden onder meer huizen herbouwd. b. IOMDe Nederlandse bijdrage aan de IOM-begroting bedroeg in 1995 ruim 1,3
mln gulden (de totale begroting van de IOM bedroeg in 1995 ruim 250 miljoen
dollar). In het kader van het WOZ (West-Oost-Zuid)-programma draagt Nederland
bij aan het Emergency Humanitarian Return Programme van de IOM. Dit betreft
repatriëring van studenten uit ontwikkelingslanden die in het GOS en
Oost- en Midden-Europa een studie hebben gevolgd. IOM heeft van 1989 tot en
met november 1994 2608 personen gerepatrieerd (inclusief 284 Nicaraguanen
uit Cuba, op expliciet verzoek van Nederland).Nederland was voorts deelnemer en medefinancierder van de conferentie
over «Environmentally induced population displacements and environmental
impact resulting from mass migrations» die van 21–24 april jl.
in Genève georganiseerd werd door UNHCR, IOM en de Refugee Policy Group
(RPG). c. ILONederlands droeg in 1995 6,7 mln gulden bij aan de ILO-begroting. Voorts
levert Nederland sinds 1992 een specifieke bijdrage aan het UNDP/ILO «Cambodian
Resettlement and Reintegration Programme». Dit betrof in 1995 een bedrag
van 6,6 mln gulden. d. GOS-conferentieOnder auspiciën van UNHCR, IOM en de OVSE zal eind mei 1996 een grote
conferentie gehouden worden over vluchtelingen, ontheemden en migranten in
het GOS. Het doel van de conferentie is drieledig:– een forum te scheppen voor de landen in de regio om migratie-problemen
te bespreken;– migratie-bewegingen in de regio in kaart te brengen;– een strategie te ontwikkelen om de problemen aan te pakken.Als geïnteresseerde staat van buiten de regio zal Nederland aan deze
conferentie deelnemen. Nederland heeft aan de organisatie van de conferentie
een bijdrage gegeven ten laste van het Matra Programma. e. Het Matra-programmaVoor de volledigheid wordt hier gewezen op de Nederlandse bijdrage via
het Matra Programma aan diverse migratieprojecten van internationale organisaties
en NGO's. Dit programma komt ten laste van Hoofdstuk V van de begroting van
Buitenlandse Zaken (echter niet van de fondsen voor Ontwikkelingssamenwerking).Binnen het Matra Programma worden activiteiten gefinancierd op het terrein
van de ondersteuning bij de maatschappelijke hervormingen in Midden- en Oost-Europa.
Belangrijke activiteiten zijn ondermeer ondersteuning bij juridische hervormingen
en minderhedenkwesties. Met betrekking tot migratie kan men hierbij
bijvoorbeeld denken aan projecten op het terrein van wetgeving, training van
douane-personeel, volkshuisvesting, etc. Een groot deel van de migratie-activiteiten
in de betrokken regio zijn gerelateerd aan het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.
Dit heeft geresulteerd in een aantal migratiebewegingen, zoals bijvoorbeeld
de vrij omvangrijke remigratie van Krim-Tataren uit hun verbanningsoorden,
alsmede de terugkeer van Russische militairen uit met name de Baltische Staten.Binnen het Matra wordt in multilateraal kader samengewerkt met ondermeer
de IOM, OESO, UNDP en UNHCR. Onderstaand volgt een kort overzicht van activiteiten
die in 1994 en 1995 op het terrein van de migratie zijn gefinancierd:– OESO/CCET: «Programme on international Migration»Via dit programma's worden studies verricht naar de migratiestromen in
Midden-Europa, aan de hand waarvan beleidsaanbevelingen aan de lidstaten worden
gedaan. Nederlandse bijdrage in 1994: f 139 500,–;– IOM: «Comprehensive activity programme for Russia»Dit betreft een vrij grootschalig activiteitenprogramma van de IOM voor
de Russische Federatie. Nederlandse bijdrage in 1994, f 680 000,–;– IOM: «Comprehensive programme for cooperation on migration
including Asylum and Refugee matters across the Baltic Sea»Via dit programma wordt een aantal activiteiten ondersteund op het terrein
van migratie in de Baltische Staten. De Nederlandse bijdrage is onder meer
gericht op de training van douane-personeel: f 402 500,– in
1995 ;– UNDP/Crimea: «Development Programme in areas of integration
of Crimean Tatars and ethnic minorities in Crimea»Dit programma is opgezet om de remigratie van Krim-Tataren te ondersteunen.
De Nederlandse bijdrage is vooral bedoeld voor het opzetten van wetgeving
voor de Tataren, bijvoorbeeld op het terrein van eigendomsrechten. Bijdrage
in 1994: 306 000 gulden;– UNHCR, IOM, OSCE: «Conference on refugees, returnees, displaced
persons and related migratory movements in the CIS and relevant neighbouring
states»Uit het Matra-programma werd in 1995 een bijdrage van 40 000 gulden
ten behoeve van de voorbereiding van de conferentie beschikbaar gesteld;– Estonian Sub-Foundation for Repatriation of the Retired Military
Personnel of the Russian Federation and their Family Members from the Republic
of Estonia»Aan dit fonds van de Estlandse overheid voor de ondersteuning van de vrijwillige
terugkeer van Russische militairen uit Estland is een bijdrage geleverd van
750 000 gulden in 1995.Bilateraal wordt eveneens een project in de Russische Federatie ondersteund.
Dit project betreft het opzetten van een woningbouwvereniging in Tver ten
behoeve van de terugkeer van Russische militairen uit de Baltische Staten.
De bijdrage aan deze activiteit bedraagt 1,75 miljoen gulden. f. Noodhulp in landen die niet op de DAC-lijst staan (Begrotingsartikel
02.06)Voorts wordt in het kader van noodhulp aan landen die niet op de DAC-lij
st staan assistentie verleend aan vluchtelingen, ontheemden en daklozen. Gedurende
1994 en 1995 werden fondsen beschikbaar gesteld voor de opvang en herhuisvesting
van vluchtelingen en ontheemden in het voormalig Joegoslavië (3 miljoen
gulden) en de Russische Federatie (3,6 miljoen gulden t.b.v. de slachtoffers
van het gewapend conflict in Tsjetsjenië) via NGO's en internationale
humanitaire organisaties (NRK, IOM, UNHCR, ICRC etc.)Het uiteenvallen van de voormalige Sovjet-Unie heeft geleid tot soms omvangrijke
verplaatsingen van verschillende bevolkingsgroepen. Bevolkingsgroepen trekken
terug naar die gebieden, waaruit zij ten tijde van het communistisch regime
(gedwongen) waren vertrokken (b.v. Krim-Tataren). Grote groepen etnische Russen,
die zich in de nieuwe onafhankelijke Republieken als minderheid gediscrimineerd
voelen keren terug naar de Russische Federatie. Van deze groepen valt een
gedeelte tussen wal en schip. Het uiteenvallen van het Oostblok betekent bovendien
dat grote groepen militairen terugkeren naar Rusland, m.n. naar de garnizoensteden
en nieuwe grensgebieden, waar huisvesting een groot probleem is. Daarnaast
heeft de heersende economische en sociale crisis tot gevolg dat steeds meer
mensen dakloos raken, waaronder veel kinderen In 1994 en 1995 werd in totaal
1,6 miljoen besteed t.l.v. artikel 02.06 aan projecten voor de opvang van
daklozen, zwerf- en weeskinderen in de Republieken van de voormalige Sovjet-Unie
en de herhuisvesting van terugkerende Russische militairen.Uitgangspunt bij de benadering van deze migratieproblemen is de territoriale
integriteit van de Republieken. HOOFDSTUK IV: BESCHRIJVING VAN DE SITUATIE IN EEN AANTAL
LANDEN VAN HERKOMSTIn hoofdstuk V zal bezien worden welke rol Ontwikkelingssamenwerking in
de toekomst kan spelen bij het migratiebeleid.Mede om aanknopingspunten te vinden voor een onderdeel daarvan, het remigratiebeleid,
zal hieronder de specifieke situatie in een aantal landen waaruit groepen
immigranten in Nederland afkomstig zijn, uiteen worden gezet.Achtereenvolgens zullen Marokko, Turkije, Suriname, Kaapverdië, Angola
en de Hoorn van Afrika aan de orde komen omdat uit deze landen naar verhouding
veel migranten (arbeidsmigranten én asielzoekers) in Nederland verblijven,
hetzij in absolute cijfers, hetzij afgemeten naar de bevolking in het land
van herkomst, zoals bij Kaapverdië. Bij de implementatie van het terugkeerbeleid is het voorts van belang
inzicht te krijgen in de omstandigheden op micro-niveau waaronder mensen besluiten
in het buitenland werk te zoeken.Deze beslissingen worden immers doorgaans op het niveau van het individuele
huishouden genomen. Jonge mannen worden bijvoorbeeld vooruitgeschoven om voor
een betere toekomst van de rest van de familie te zorgen. Daarbij zijn zelfs
strategieën te onderscheiden met betrekking tot welke leden waar worden
ingezet en voor hoe lang. De druk om de eigen gemeenschap te verlaten of de
mogelijkheid om te blijven kan in sterke mate bepaald worden door verwantschapsverplichtingen,
statussystemen, genderrelaties en lokale gezagsverhoudingen. Een goed voorbeeld
hiervan is de sterke drang tot migratie onder de Ghanezen (Ashanti) waar de
familie verwacht dat jonge mannen zich in het buitenland bewijzen
door daar rijkdom te verwerven en terug te keren met luxegoederen of een bruidsschat.
Bedacht moet worden dat vaak hele families, dorpsgemeenschappen of wijken
bijgedragen hebben aan de kosten verbonden aan het vertrek van de migrant
(paspoort, ticket) en dat deze achterblijvers-gemeenschap draait op de overgemaakte
gelden. Deze migranten zullen alleen dan willen en kunnen terugkeren als ze
in het land van herkomst een overeenkomstige economische functie kunnen vervullen. a. Marokko«Marokko is een boom die zijn wortels in Afrika heeft, maar die
ademt en leeft door zijn bladerdak in de Europese wind».Koning Hassan doelde met deze uitspraak onder andere op de arbeidsmigratie.
Officieel woonden er eind 1992 1,81 miljoen Marokkanen in het buitenland (inwonertal
1993 : 25,9 miljoen) waarvan circa 160 000 in Nederland.35 Nederland sloot, net als België, Duitsland en Frankrijk in het
begin van de jaren zestig wervingsakkoorden met Marokko. Het was de tijd van
grote tekorten aan ongeschoolde arbeid in Europa. De oliecrisis van 1973 markeerde
een abrupte beëindiging van de officiële werving.De meeste Marokkanen in Nederland zijn afkomstig uit het noorden, vooral
uit de centrale en oostelijke Rif. De Marokkaanse overheid heeft de werving
vanuit onder meer Nederland bewust geleid naar de Rif, met name Al Hoceima
en Nadir, om de verslechterende sociale en economische situatie aldaar te
helpen oplossen. Ook de zuidelijk gelegen Sous en Dades-oase hebben veel arbeidsmigranten
geleverd aan Nederland.Er zijn verschillende soorten migratie te onderscheiden. In de periode
1961–1973 was vooral sprake van «cirkelmigratie». Gehuwde
mannen verlieten hun gezin en gingen tijdelijk in Europa werken vanwege de
hoge verdiensten. De eigen kleine boerderij bood onvoldoende inkomsten. De
achterblijvende gezinsleden verrichtten het werk op het land tijdens de afwezigheid
van de man. De man bleef sociaal en cultureel sterk verbonden met zijn herkomstgebied
en keerde daar regelmatig terug. Zijn band met het «werkland»
was gering; hij ging er alleen maar heen om geld te verdienen.Na 1973 ging de gezinsherenigende migratie overheersen. Er was in West-Europa
geen behoefte meer aan nieuwe Marokkaanse arbeidskrachten. De sociaal-economische
situatie in Marokko was echter zodanig dat terugkeer voor de meerderheid van
de gastarbeiders geen reële optie was. Steeds meer van de zogenaamde
«eerste generatie Marokkanen» zagen geen andere mogelijkheid dan
hun gezinnen naar Europa te laten overkomen. De cirkelmigratie veranderde
in permanente migratie.Terwijl de gezinsmigratie doorgaat, tekent zich vanaf 1983 weer een nieuwe
vorm af, de gezinsvormende migratie. Kinderen van de eerste generatie Marokkanen
die in Europa zijn geboren of opgegroeid bereiken de huwbare leeftijd. Zij
gaan naar Marokko om een echtgenoot te zoeken, die vervolgens meegaat naar
Europa. Deze «tweede-generatie-migranten» vormen voor families
in Marokko aantrekkelijke huwelijkspartners. Het betekent één
van de weinige legale mogelijkheden om naar Europa te emigreren.De arbeidsmigratie werd al in 1976 Marokko's belangrijkste bron voor deviezen.
In de gebieden van herkomst, die vroeger behoorden tot de armste van het land,
ligt de consumptie tegenwoordig op hetzelfde niveau als in de steden. De (teruggekeerde)
migranten investeren hun geld echter zelden in een bedrijf. Als dit al gebeurt,
dan gaat het voornamelijk om winkels. De invloed van de arbeidsmigratie op
de landbouw varieert sterk. Soms wordt het land verlaten of ligt het tijdelijk
braak door afwezigheid van de boer, terwijl op andere plaatsen
flink wordt geïnvesteerd. Het gaat dan vrijwel altijd om intensieve tuinbouw
waar men met behulp van motorpompen, kassen en moderne techniek groenten teelt.De grote zorg van Marokko is dat deze inkomsten teruglopen, iets wat in
1993 voor het eerst gebeurde (– 1,7%). De gezinshereniging en toenemende
integratie van de migranten in Europa bedreigen het voortduren van de banden
met het oude vaderland. b. TurkijeDe beschrijving van de migratie vanuit Turkije komt overeen met die van
Marokko. Ook in Turkije zijn in de jaren zestig en het begin van de jaren
zeventig veel arbeidskrachten geworven voor Westeuropese bedrijven. De «gastarbeiders»
kregen tijdelijke arbeidscontracten, maar naarmate de tijd vorderde bleek
dat deze buitenlandse arbeiders een structureel onderdeel van de arbeidsmarkt
waren gaan vormen. Zij konden eenvoudigweg niet meer gemist worden in de Europese
economie. Toen Europa in de jaren zeventig te maken kreeg met de economische
gevolgen van de oliecrisis werd de werving van arbeidskrachten stopgezet,
maar inmiddels hadden veel gastarbeiders zich met hun gezin gevestigd in het
gastland.In 1989 woonden 2,26 miljoen Turken in het buitenland op een inwonertal
van ruim 54 miljoen mensen in het land zelf. Het in Nederland woonachtige
aantal Turken is opgelopen van 822 in 1965 tot circa 180 000 in 1995.36 De Turkse migratie naar West-Europa vindt zijn oorsprong
in de werkloosheid op het Turkse platteland sinds de jaren vijftig en de trek
naar de steden die daarop volgde. Het grootste deel van de Turkse migranten
is dan ook afkomstig uit de plattelandsgebieden die zich na 1950 het sterkst
ontwikkeld hebben, in het bij zonder uit Centraal-Anatolië.Het waren vooral sterke en relatief geschoolde arbeiders die werden geworven,
hetgeen in de landen van herkomst heeft geleid tot een niet geringe ontwrichting
van de arbeidsmarkt.Hoewel de druk op de arbeidsmarkt lager werd en meer deviezen het land
instroomden, was het gevolg van dit vertrek van arbeidskrachten evenwel dat
in sommige plattelandsgebieden het sociale en economische leven stil kwam
te liggen en de bevolking vergrijsde. De trek naar de steden en in het verlengde
daarvan naar Europa stimuleerde steeds meer mensen om te emigreren. Hoewel
Turken in West-Europa veelal op de onderste treden van de maatschappelijke
ladder staan, zijn zij er in vergelijking met veel achterblijvers niet slecht
aan toe. In hun ogen bestaat, niet altijd terecht, het beeld dat je in Europa
een betere toekomst hebt dan in Turkije, ondanks de discriminatie en de hoge
werkloosheid onder de buitenlandse werknemers.De laatste jaren is men er in Europa toe overgegaan de remigratie te stimuleren.
Via regelingen waarbij hier opgebouwde pensioen- en premieaanspraken meegenomen
kunnen worden, zijn velen definitief teruggekeerd. De overgrote meerderheid
van de migranten en in het bij zonder de kinderen zullen echter naar verwachting
in Europa blijven. c. SurinameSurinamers vormen de grootste groep immigranten in Nederland. Een groot
deel van de Surinaamse bevolking heeft er in het verleden voor gekozen zich
in Nederland te vestigen. Naar schatting telt Nederland nu 250 000 personen
van Surinaamse afkomst terwijl Suriname zelf circa 400 000 inwoners heeft.
In 1995 bevonden zich circa 21 000 Surinamers met een Surinaams paspoort
in Nederland.37 De grootste immigratie deed zich voor net voor en na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975.
De onzekerheid over de politieke en economische toekomst van het nieuwe Suriname
alsook angst voor mogelijke etnische spanningen na de terugtrekking van het
Nederlandse gezag waren de voornaamste beweegredenen om Suriname te verlaten.
Ook na 1980 is de emigratie uit Suriname voortgegaan. Geschat wordt dat zich
per jaar circa 8 000 Surinamers in Nederland vestigen. Het overgrote
deel heeft de beschikking kunnen krijgen over een verblijfsvergunning en in
de meeste gevallen volgt na enige tijd de Nederlandse nationaliteit.De emigratie van zo'n belangrijk deel van de bevolking is een gevoelige
aderlating geweest voor Suriname. Dit is met name te merken op het niveau
van het hoger kader. De meeste overheidsinstellingen alsook het bedrijfsleven
hebben een aanzienlijk deel van hun hoger opgeleide personeel zien vertrekken.
Het is niet gelukt dit vertrek te compenseren door het recruteren van nieuw
kaderpersoneel uit de eigen gelederen. Veel instellingen en bedrijven hebben
te kampen met onvervulbare vacatures. Onder de leden van de Surinaamse gemeenschap
in Nederland leeft nog immer – net zoals dat vaak met andere immigranten
het geval is – de wens om terug te gaan naar Suriname «als het
beter gaat». d. KaapverdiëKaapverdië, een eilandengroep voor de kust van West-Afrika, heeft
bijna 400 000 inwoners. Daarnaast wonen ongeveer 550 000 Kaapverdianen
in het buitenland, waarvan circa 10 000 in Nederland, waarvan een groot
aantal inmiddels is genaturaliseerd. In 1995 bevonden zich circa 2 500
Kaapverdianen met een Kaapverdiaans paspoort in Nederland.38 Emigratie is een structureel fenomeen in Kaapverdië. Emigreren
is voor de Kaapverdianen een manier van leven, of beter gezegd van overleven.
Dit geldt zowel voor degenen die vertrekken als voor de achterblijvers, want
overmakingen van migranten vormen de belangrijkste inkomstenbron voor het
land, na ontwikkelingshulp. Ongeveer 10% van het per capita inkomen in Kaapverdië
bestaat uit overmakingen uit het buitenland.Grote, regelmatig terugkerende, hongersnoden als gevolg van droogte waren
vroeger de directe oorzaak van vertrek. Na de Tweede Wereldoorlog en ten gevolge
van de grote hongersnood in 1947 vertrokken veel Kaapverdianen naar Portugal,
de toenmalige koloniale mogendheid, maar ook naar Nederland. De meesten van
hen waren ongeschoold en vonden werk in de haven van Rotterdam. De Kaapverdianen
in Nederland vormen de op één na grootste groep binnen Europa,
na Portugal.Ook nu kan de landbouw op de eilanden structureel aan niet meer dan 15
tot 20% van de voedselbehoefte voldoen. Het land heeft een Sahel-klimaat,
regenval is schaars en onregelmatig.Een rotsachtige bodem en de op sommige eilanden zeer hoge bergen met steile
hellingen maken landbouw veelal onmogelijk.Hongersnoden doen zich niet meer voor. Het voedsel wordt, voor een belangrijk
deel met hulp van buitenlandse donoren, geïmporteerd. Andere middelen
van bestaan zoals visserij, het toerisme of de dienstensector worden als groeisectoren
gezien, maar bieden vooralsnog onvoldoende werkgelegenheid voor de bevolking.
Om jongeren een grotere kans te geven op werk in binnen- en buitenland besteedt
de Kaapverdische overheid veel aandacht aan de verbetering van het beroepsonderwijs.
Maar het aantal, vooral jonge, werklozen groeit en het is officieel overheidsbeleid
geworden om voor hen mogelijkheden buiten het land te zoeken. Na Surinamers, Turken en Marokkanen zijn de Kaapverdianen de grootste
groep migranten in Rotterdam. Zij vormen een vrij gesloten gemeenschap en
vooral de ouderen onder hen voelen zich zeer verbonden met het moederland.
Zij maken geld over naar achtergebleven familieleden of bouwen een huis op
het eiland waar zij geboren zijn (in het geval van Kaapverdianen in Nederland
veelal op het eiland Santo Antao). Vanuit Kaapverdië tracht men geëmigreerde
Kaapverdianen in te lichten over en vooral te interesseren in investeringen
in hun vaderland. Op Santo Antao heeft men bijvoorbeeld, met Nederlandse ontwikkelingsgelden
en in het kader van een bredere activiteit, een videofilm gemaakt voor potentiële
Kaapverdische investeerders in Nederland over investeringsmogelijkheden op
het eiland. Ook kiezen Kaapverdianen in het buitenland 3 van de 75 leden van
het Kaapverdische parlement. De gemeente Rotterdam is begonnen met een onderzoek
naar mogelijkheden voor arbeidsbemiddeling voor (onder andere) Kaapverdianen
in Kaapverdië. Anders dan eerdere remigratieprojecten gaat het hier om
het koppelen van individuele personen met een bepaald potentieel aan ervaring
en kennis aan de feitelijke marktbehoefte in het land van herkomst. e. AngolaAngola is potentieel een rijk land. Het beschikt over grondstoffen als
olie en diamant, en heeft goede grond en een geschikt klimaat voor koffie,
maïs, en andere akkerbouwprodukten. Toch staat het land er slecht voor.
Terwijl andere Afrikaanse landen rond 1960 onafhankelijk werden, woedde in
Angola een hevige en bloedige strijd tot 1975. De onafhankelijkheid liep uit
op een nieuwe oorlog tussen de bevrijdingsbewegingen. De MPLA (Volksbeweging
voor de Bevrijding van Angola) kwam als winnaar tevoorschijn, maar Unita (Nationale
Unie voor de Totale Onafhankelijkheid van Angola) voerde bijna twee decennia
lang oorlog tegen het bewind van de MPLA. Als gevolg daarvan verblijven nog
steeds zo'n 300 000 Angolese vluchtelingen in de buurlanden Zaïre
en Zambia. Eind 1994 hebben de Angolese regering en Unita een vredesakkoord
gesloten. In Nederland woonden in 1995 circa 1100 Angolezen met een Angolees
paspoort.39De algehele situatie in Angola is na 20 jaar burgeroorlog niet rooskleurig.
In het grootste deel van het land is het sociale leven grondig ontregeld geweest.
Naar schatting een miljoen Angolezen was op drift. De snelle urbanisatie van
Angola is een direct gevolg van de oorlog. Ontheemden, «deslocados»,
zochten veiligheid in de buurt van de grotere plaatsen en de steden. Het inwonertal
van de hoofdstad Luanda is de afgelopen jaren waarschijnlijk verdubbeld (anderhalf
miljoen mensen).Met 45% van de 11 miljoen mensen tellende bevolking (1994) jonger dan
15 jaar en een hoge werkloosheid, zijn de toekomstperspectieven voor jongeren
somber. De kansen op werk zijn gering, de economie zit in een diep dal. Twee
decennia lang zijn olie-inkomsten besteed aan het in stand houden van een
groot leger. Grote delen van het land zijn afgesloten geweest voor boeren
en de handel is belemmerd.In 1975 heeft de MPLA een systeem van centrale planning naar Sovjet-model
ingevoerd in een economie die kampte met een gebrek aan geschoolde arbeid
nadat 90% van de Portugeze kolonisten het land had ontvlucht. Inefficiënte
staatsbedrijven en bureaucratische procedures verstikten het privé-initiatief,
dat ook door de kunstmatig lage prijzen extra benadeeld werd.De buitenlandse schulden stapelden zich op en geld werd zorgeloos bijgedrukt
om de gapende overheidstekorten op te vullen. Aan het eind van de jaren tachtig was het duidelijk dat hervormingen nodig
waren en in 1990 kondigde de overheid de overgang op een markt-geleide economie
aan. De prijsbeheersing werd opgeheven, de nationale munt gedevalueerd en
bedrijven voorbereid voor privatisering. De hervatting van de oorlog in 1992
en het steeds groter wordende verzet van mensen die hun privileges zagen afbrokkelen,
brachten deze ontwikkelingen echter tot stilstand.De slechte economische situatie versterkt de mening dat hervorming niet
langer uitgesteld kan worden. De inflatie bedroeg circa 3000% in 1995 en een
vijfde van de bevolking is afhankelijk van hulp om te kunnen overleven. Angola
zal verstoken blijven van structurele aanpassingssteun van het IMF, tenzij
de MPLA-regering drastische maatregelen neemt. Ook donoren verbinden twee
voorwaarden aan de steun die ze in september 1995 hebben toegezegd om het
land weer op te bouwen (1 miljard dollar), namelijk vrede en economische hervormingen. f. De Hoorn van AfrikaMigratie komt in de Hoorn van Afrika van oudsher voor als onderdeel van
een natuurlijke leefwijze. Veel volkeren in de regio zijn nomaden die met
het wisselende klimaat een plaats zoeken voor overleving van zichzelf en hun
veestapel. Door het centrale gezag in de regio is dikwijls getracht deze nomadische
leefwijze in te perken met het oog op stabiliteit en controleerbaarheid van
de bevolking.Recentere vormen van migratie in de Hoorn hebben dan ook andere oorzaken.
De regio is al geruime tijd één van de meest conflictrijke gebieden
in Afrika. De afscheidingsoorlog van Eritrea tegen Ethiopië, die dertig
jaar heeft gewoed, was de langstdurende oorlog op het continent. Ook de burgeroorlog
in Zuid-Soedan behoort tot de langste conflicten in Afrika. In Somalië
is na een verwarrende en bloedige burgeroorlog weliswaar enige rust teruggekeerd,
maar er is nog geen sprake van een hersteld centraal gezag. Bij de interne
conflicten spelen uiteenlopende factoren een rol. Zo zijn er culturele en
religieuze scheidslijnen tussen islamitische en niet-islamitische bevolkingsgroepen
in Soedan, terwijl in het geval van Ethiopië en Eritrea koloniale grenzen
een rol speelden.Natuurgeweld, in de vorm van droogte, is een andere belangrijke reden
geweest waarom mensen hun woonplaats moesten verlaten. De regio heeft recentelijk
perioden van extreme droogte doorgemaakt, waarvan met name de armste groepen
in de samenleving zeer te lijden hebben gehad.De Hoorn van Afrika telt als gevolg van dit alles honderdduizenden vluchtelingen.
Meer dan een miljoen Somaliërs vluchtte naar de drie buurlanden Kenya,
Ethiopië en Djibouti, 700 000 Ethiopiërs en Eritreërs
zochten hun heil in voornamelijk Soedan, terwijl Soedanezen op hun beurt vooral
naar de zuidelijke buurlanden Uganda, Kenya en Zaïre trokken. Ondanks
zowel spontane als op kleine schaal georganiseerde repatriëring, bevinden
zich nog steeds zo'n 700 000 vluchtelingen in Soedan (meer dan de helft
Eritreërs), 250 000 in Ethiopië, en 170 000 in Kenya (in
beide laatste gevallen voornamelijk Somaliërs).40De in Europa verblijvende Ethiopiërs zijn met name in de jaren zeventig,
na de val van keizer Haile Selassie, hierheen gekomen. De gewelddadigheid
van het regime van Mengistu en de perioden van de «rode» en de
«witte» terreur hebben veel studenten en anderszins politiek actieven
het land doen verlaten.In het licht van de Oost-West tegenstelling en het feit dat Mengistu werd
gesteund door de voormalige Sovjet-Unie, hebben deze veelal in Europa en de VS onderdak gevonden. In 1995 hadden 4 713 Ethiopiërs
een verblijfstitel in Nederland.Meer dan 23 000 Somaliërs zochten de afgelopen jaren hun toevlucht
tot ons land41. De eerste exodus, eind jaren
tachtig, was een gevolg van de harde onderdrukking, door President Siad Barre,
van de verzetsbeweging van de Issaq-clan in Noord-Somalië. Sinds het
begin van de jaren negentig, toen het oorlogsgeweld zich over het hele land
verspreidde, zijn Somaliërs van vrijwel alle clans naar Nederland gekomen.
Naar schatting veertig procent daarvan zou tot de Darod-clan behoren. Dit
relatief hoge cijfer kan samenhangen met het feit dat de twee andere grote
Somalische clans – de Hawiye en de Issaq – banden hebben met respectievelijk
Italië en het Verenigd Koninkrijk. De Hawiye komen uit het deel van Somalië
dat destijds een Italiaanse kolonie was. De Issaq komen uit het vroegere «British
Somaliland». Onder de Somalische vluchtelingen in Nederland bevinden
zich tevens enkele duizenden Djiboutianen. Zij behoren weliswaar tot een andere
clan, de Issa, maar zijn als bevolkingsgroep niet van Somaliers te onderscheiden. HOOFDSTUK V: ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN EEN GEÏNTEGREERD
MIGRATIEBELEIDIn het voorgaande werd beschreven hoe migratie en ontwikkeling met elkaar
verweven zijn en welke beleidsinstrumenten tot dusver in internationaal en
nationaal kader zijn ingezet om de nadelige gevolgen van migratie te voorkomen
of te verzachten.Het nieuwe geïntegreerde buitenlandse beleid beoogt door de gezamenlijke
inzet van verschillende instrumenten het rendement van de beleidsinspanningen
inzake terreinen die zich daarvoor lenen te verhogen. Het gaat daarbij onder
andere om een zodanige allocatie van gelden en keuze van activiteiten dat,
waar mogelijk, verschillende doelstellingen tegelijk worden gediend. Van belang
bij de invulling van het geïntegreerde migratie-beleid is dat instrumenten
van ontwikkelingssamenwerking gehanteerd worden in samenhang met andere instrumenten
zoals buitenlands, defensie-, handels-, landbouw- en schuldenbeleid en voorts
het vreemdelingen- en minderhedenbeleid. De geïntegreerde aanpak betreft
zowel de samenwerking in EU-verband als de samenwerking tussen de verschillende
departementen en het wederzijds versterken van de verschillende beleidsterreinen
op het ministerie van Buitenlandse Zaken. a. Migratie als aandachtspunt in het buitenlands beleidHet thema migratie zal, in het kader van de herijking van het buitenlandse
beleid, voor de landen waarvoor dit relevant is, een vast aandachtspunt worden
in de regio- en landenbeleidsdocumenten. In deze plannen worden de verschillende
doelstellingen en belangen die in de relaties met andere landen een rol spelen
zorgvuldig gewogen en op elkaar afgestemd. Deze documenten worden alleen opgesteld
voor landen waar zij, gelet op de Nederlandse belangen in brede zin en/of
de belangen van het betreffende land, in een behoefte voorzien.Voor landen waar migratie een probleem vormt zal jaarlijks een migratieprofiel
worden opgesteld. Hierin zal de migratie binnenslands en in de regio, alsmede
de migratie uit het desbetreffende land, met name naar Nederland, aan de orde
komen. Ontwikkelingen die migratie ten gevolge zouden kunnen hebben, dienen
zo mogelijk tijdig te worden gesignaleerd. In de bilaterale ontwikkelingsprogramma's zal migratie een vast agendapunt
worden. Het onderwerp zal meer systematisch aan de orde komen in de beleidsdialoog
met landen waar zich problemen voordoen met de opvang van ontheemden, vluchtelingen
en terugkerenden vanuit de regio en andere gebieden van opvang, waaronder
Nederland. b. De bijdrage van Ontwikkelingssamenwerking aan een geïntegreerd
migratiebeleidHieronder zal uiteen worden gezet hoe het ontwikkelingsbeleid kan bijdragen
aan een verlichting van problemen die verband houden met migratie. Het uitgangspunt
is daarbij dat geen afbreuk wordt gedaan aan de hoofddoelstelling van ontwikkelingssamenwerking,
armoedebestrijding. Het complexe karakter van de migratie- en vluchtelingenproblematiek vereist
een geïntegreerde benadering op het terrein van 1) preventie, 2) toelating,
opvang en bescherming en 3) terugkeer. 1) PreventieEen goed gecoördineerd buitenlands beleid kan – met name op
de langere termijn – bijdragen tot het verminderen van ongewenste migratie.
Het beleid dient zich wat betreft de lange termijn te richten op de structurele
factoren. De politieke stabiliteit en veiligheid dienen te worden versterkt,
het investeringsklimaat te worden verbeterd en de sociaaleconomische ontwikkeling
te worden gestimuleerd. Mensen moeten de ruimte krijgen zich te ontwikkelen
en hun economische positie te verbeteren. Voor de korte termijn dient men
zich speciaal te richten op het beheersen van crisissituaties en het voorkomen
van irreguliere migratie.Op de volgende terreinen kan ontwikkelingssamenwerking de preventie van
ongewenste migratie bevorderen: – Goed bestuur, democratisering en de naleving van
mensenrechtenDe nieuwe directie Mensenrechten, Goed Bestuur en Democratisering van
het ministerie van Buitenlandse Zaken zal op het haar regarderende gebied
de geïntegreerde benadering van de bilaterale betrekkingen met andere
landen nader gestalte geven. In de Memorie van Toelichting op de begroting
van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 1997 wordt het beleid
op dit gebied nader uitgewerkt. – Het verschaffen van werk en inkomenBinnen het kader van verbeterde randvoorwaarden voor ontwikkeling is er
behoefte aan het inzetten van specifieke instrumenten gericht op de bevordering
van werk- en inkomenscreatie. Mogelijkheden daartoe zijn uitgewerkt in de
sectorbeleidsnotities «Kleinschalige Bedrijvigheid» en «Financiële
Diensten». In deze notities is het beleid gericht op de creatie van
duurzaam werk en inkomen nader uitgewerkt naar aandachtsgebieden, instrumenten
en kanalen. Voor het succes zijn economische groei en ruimte voor economische
diversificatie cruciaal.Ondernemers die in ontwikkelingslanden bedrijven willen uitbreiden of
opzetten, zullen daartoe de ruimte moeten krijgen.Daarbij kan gedacht worden aan een redelijk functionerende fysieke infrastructuur,
toegang tot markten, ruimte voor de vorming van associaties en belangenbehartigingsorganisaties,
maar ook aan meer ondernemingsspecifieke zaken als toegang tot marktinformatie,
technologie, financiële dienstverlening waaronder spaarfaciliteiten
en kredietverlening, technische en managementtraining en bedrijfsadviesdiensten.
Deze diensten dienen maximaal te worden afgestemd op de behoeften en mogelijkheden
van de lokale ondernemers en hun werknemers.Uit studies blijkt dat met name het particuliere kleinbedrijf de groei
van duurzame werkgelegenheid bevordert. Kleine bedrijven kennen in de regel
een grotere mate van flexibiliteit, spelen goed in op veranderingen in de
markt, zijn geschikt voor het voorzien in behoeften van kleine gefragmenteerde
markten en worden over het algemeen gekenmerkt door een hogere arbeid/kapitaal
quote. Ondersteunende dienstverlening dient zoveel mogelijk te lopen via daartoe
gespecialiseerde professionele organisaties en instituties, zoals banken en
andere financiële intermediaire organisaties, handelskanalen, lokale
boekhoud- en adviesbureaus, onderzoeksinstituten aangestuurd door goed georganiseerde
branche-organisaties en partnership tussen particuliere en overheidssector
ook op het lokale niveau.Een groot aantal van de reguliere Nederlandse ontwikkelingsprogramma's
en projecten wordt gekenmerkt door aandacht voor de creatie van werk en inkomen,
door middel van een verbetering van het investeringsklimaat en het stimuleren
van het particuliere bedrijfsleven. Elk project of programma heeft zijn eigen
kenmerken, afhankelijk van de bereidheid tot samenwerking tussen staat en
particuliere sector (op nationaal en lokaal niveau), de omgeving waarbinnen
de ondernemer moet opereren (stad, platteland), de maat van de onderneming
(micro, klein, middelgroot) of het formele of informele karakter van de onderneming.Naast een brede belangstelling voor bevordering van bedrijfsontwikkeling
en werkgelegenheid binnen de landen- of regioprogramma's, hanteert Nederland
een aantal specifieke instrumenten. Te wijzen valt op het midden- en kleinbedrijfprogramma,
uitgevoerd via FMO, gericht op de ontwikkeling van het kleinbedrijf en versterking
van (financiële of niet-financiële) diensten en instituties die
op kleinere bedrijven gericht zijn. Nederland steunt de «Women's World
Banking», een netwerk van organisaties dat zich richt op versterking
van vrouwelijk ondernemerschap. Ook het Wereldbank-initiatief voor een «Consultative
Group to Assist the Poor» ter vergroting van de toegang tot kredietverlening
voor de armsten wordt gesteund. Voor de ontwikkeling van het lokale middelgrote
bedrijfsleven zij verwezen naar programma's als Investeringsbevordering en
Technische Advisering, het African Project Development Facility (APDF) en
AMSCO. ORET en MILIEU faciliteren bijdragen van Nederlandse bedrijven aan
een duurzame ontwikkeling via leveranties van goederen en diensten.Momenteel wordt een programma voor allochtoon ondernemerschap uitgewerkt
dat bestaat uit het verlenen van technische begeleiding en kredieten aan allochtone
ondernemers die een joint-venture willen opzetten met lokale ondernemers in
Turkije, Marokko en Suriname. Onderdeel van dit programma vormt de steun aan
startende ondernemers in Suriname. Op p. 47 en 48 wordt dit nader omschreven. – BraindrainTen aanzien van het voorkomen of tenminste afremmen van de braindrain
worden specifiek daarop toegesneden beleidsinstrumenten gebruikt: stimulering
van zuid-zuid samenwerking op het gebied van hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en versterking van onderzoekscapaciteit in ontwikkelingslanden. – Migratie van platteland naar de stadHet verschijnsel van massale migratie van het platteland naar de stad
verdient, zoals eerder werd gesteld, speciale aandacht. Doel moet zijn enerzijds
de werkgelegenheid op het platteland te bevorderen, anderzijds de sociaal
schadelijke gevolgen van concentratie in stedelijke gebieden en de daarmee
samenhangende verpaupering, criminaliteit e.d. aan te pakken.Op het platteland zal een verbetering van de infrastruktuur moeten bevorderen
dat rurale produkten sneller naar de urbane centra kunnen worden vervoerd.
Onderwijs op het platteland moet verbeterd worden. Daarnaast zullen waar mogelijk
gebieden in de periferie van steden moeten worden ontwikkeld die door het
scheppen van een markt en van werkgelegenheid de grote steden kunnen ontlasten.
De centrale overheid moet worden gesteund in haar streven naar decentralisatie.
In de steden zelf dient het beleid gericht te blijven op het bevorderen van
werkgelegenheid, stadsplanning en voorwaardenscheppende activiteiten voor
de opvang van migratie. – Bevolkingsgroei en migratieAls follow-up van de bevolkingsconferentie in Caïro werkt Nederland
via samenwerking met internationale organisaties zoals UNFPA, WHO en IPPF
en via de bilaterale kanalen aan de ondersteuning van de reproduktieve gezondheidszorg.
De steun bestaat naast integratie van dit thema in de basisgezondheidszorg
o.a. uit bijdragen aan speciale programma's voor «safe motherhood»,
social marketing van anticonceptiva en programma's speciaal bedoeld om jongeren
toegang te verlenen tot reproduktieve gezondheidszorgvoorzieningen.In de praktijk blijkt dat het in veel landen ontbreekt aan goede en betrouwbare
demografische gegevens. Nederland geeft daarom steun aan een aantal landen
bij het uitvoeren van volkstellingen en het opzetten van een demografisch
instituut.Voorts is onlangs afgesproken dat het Nederlands Interdisciplinair Demografisch
Instituut (het NIDI) het Nederlandse beleid op de terreinen van «Bevolking
en Ontwikkeling» en «Migratie en ontwikkeling» inhoudelijk
zal gaan ondersteunen. – Migratie en milieuDe belangrijkste beleidsaspekten inzake de relatie milieu en migratie
zijn op de conferentie over bevolkingsbewegingen ten gevolge van het milieu,
die van 21–24 april 1996 in Genève werd gehouden (zie hoofdstuk
III), aan de orde gekomen. Deze conferentie resulteerde in een «Statement
of Principles» waarin een oproep gedaan werd aan regeringen, donoren,
intergouvernementele organisaties en NGO's zich in te spannen het beleid en
de coördinatie van activiteiten beter op elkaar af te stemmen. Het «Statement»
bevatte onder meer de volgende aanbevelingen:– het ontwikkelen van instrumenten ten behoeve van preventie («early
warning») gekoppeld aan het algemene ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
gebaseerd op de principes van duurzaamheid (Agenda 21) ;– het koppelen en inbedden van noodhulp in duurzame ontwikkelingsprogramma's
gezien het in vrijwel alle gevallen meerjarige, soms decennia-lange bestaan
van opvangcentra met het karakter van stedelijke conglomeraties. 2) Toelating, opvang en beschermingDe toelating, opvang en bescherming van vluchtelingen zal zich als steeds in eerste instantie moeten blijven concentreren binnen de regio
van oorsprong. Dit brengt in het algemeen minder aanpassingsproblemen met
zich mee en kan bovendien te gelegener tijd de terugkeer vergemakkelijken.
Activiteiten gericht op de aanpak en bestrijding van de schadelijke gevolgen
van migratie in de regio worden, in nauwe samenwerking met de daar werkzame
internationale organisaties, ondersteund.Bij de opvang van massa-migratie in ontwikkelingsregio's moet bijzondere
aandacht worden besteed aan de externe effecten in de landen van opvang, zowel
in de sociaal-economische sfeer als wat betreft de bescherming van het milieu.
Nederland steunt projecten waarbij werkgelegenheid wordt bevorderd in regio's
waarin zich veel migranten bevinden, o.a. ter bevordering van de rehabilatie
en integratie in de regio. Kwetsbare groepen als vrouwen en kinderen verdienen
extra zorg en bescherming. 3) TerugkeerDe bereidheid terug te keren wordt uiteraard groter als een redelijk perspectief
voor de toekomst in het land van herkomst wordt geboden. Ontwikkelingssamenwerking
kan hiertoe een bijdrage leveren. Zowel bilateraal als in het kader van de
EU, moet daarbij worden aangesloten bij het beleid van internationale organisaties
als UNHCR, UNDP, ILO en IOM, om, waar het de korte termijn betreft, meer aandacht
te besteden aan terugkeermogelijkheden. Daarbij moet begrip worden getoond
voor en ondersteuning worden verleend aan ontwikkelingslanden die worden geconfronteerd
met de reïntegratie van grote groepen terugkerende vluchtelingen uit
de regio, bijvoorbeeld uit nabuurlanden. In dit kader heeft Nederland midden
1995 steun toegezegd aan PROFERI, het programma voor terugkeer en reïntegratie
van in Soedan verblijvende Eritrese vluchtelingen. Dit programma zal worden
uitgevoerd door de Eritrese staatsinstelling ERREC in samenwerking met UNHCR
en schenkt ruim aandacht aan programmatische steun ten behoeve van training,
opvang, huisvesting, tewerkstelling e.d. van terugkerenden. Soortgelijke programma's
kunnen zowel in multilateraal als bilateraal verband tevens in andere landen
worden overwogen. Terugkeer vanuit Nederland naar het land van herkomstDe bemoeienis van Ontwikkelingssamenwerking met het terugkeerbeleid vanuit
Nederland voorzover het migranten uit ontwikkelingslanden betreft, vloeit
voort uit het in de herijkingsnota geformuleerde beleid dat erop gericht is
beleidsonderdelen beter te integreren. Er zijn echter ook speciale redenen
die voor een meer geïntegreerde aanpak pleiten en die meer met de aard
van de ontwikkelingssamenwerking verband houden. Het gaat hierbij immers om
mensen uit ontwikkelingslanden, van wie een verbetering van de levensomstandigheden
in eigen land bij Ontwikkelingssamenwerking centraal staat. Ook al betreft
het in veel gevallen mensen met een betere opleiding en betere kansen dan
hun achtergebleven landgenoten en blijft het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
in eerste instantie gericht op de kansarmen in eigen land, toch verdienen
de migranten in ons land om drie redenen aandacht.In de eerste plaats om humanitaire redenen: migranten die om politieke
redenen of uit puur lijfsbehoud hun vertrouwde omgeving verlaten, verdienen
onze aandacht en waar nodig steun. De motivatie hiervoor is dezelfde als de
zorg om de lotsverbetering van hen die in hun land bleven.In de tweede plaats kunnen zich onder hen migranten bevinden die wegens
hun opleiding en ervaring, ook in Nederland, de potentie hebben bij
terugkeer in hun land van herkomst een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling
van hun land.Migranten kunnen profiteren van een aantal activiteiten dat Nederland
ondersteunt ter bevordering van de werkgelegenheid.Zij kunnen daarvan rechtstreeks profiteren door zelf een bedrijf op te
zetten met ondersteuning uit een van de faciliteiten. Terugkerende migranten
die gebruik maken van deze faciliteiten kunnen, bijvoorbeeld dankzij kennis
van moderne bedrijfsvoering, nieuwe produktiemiddelen en exportkanalen, een
voorsprong hebben op andere landgenoten. Voorts kunnen zij door hun kennis
van lokale omstandigheden en hun kontakten met donoren een brugfunctie vervullen
bij programma's die met Nederlandse steun in het leven zijn geroepen. De migranten
zijn hierbij geen doelgroep op zichzelf maar vormen eerder een reservoir van
nuttige krachten die, indien goed ingezet, kunnen bijdragen aan de ontwikkeling
van hun gebied van oorsprong.In de derde plaats omdat landen van herkomst, waaronder ontwikkelingslanden,
aandacht vragen voor de problemen die de terugkeer en herintegratie met zich
mee brengen van grote aantallen ontheemden en vluchtelingen uit de regio maar
ook daarbuiten.In samenhang met de inzet van andere betrokken departementen bestaat de
bereidheid onder bepaalde voorwaarden uit ontwikkelingsgelden een bijdrage
te leveren aan terugkeer van in Nederland verblijvende personen van buitenlandse
afkomst.Hierbij wordt aansluiting gezocht bij het Terugkeerbeleid dat onder de
verantwoordelijkheid valt van het ministerie van Justitie en bij het Remigratiebeleid
dat gecoördineerd wordt door het ministerie van Binnenlandse Zaken.Ondersteuning zal worden verleend aan de vrijwillige terugkeer van legaal
in Nederland verblijvende migranten en afgewezen asielzoekers.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking zal de vrijwillige terugkeer
van personen uit deze categorieën vergemakkelijken door een bijdrage
in de vorm van steun aan herkomstlanden op verschillende niveaus:– algemene steun aan het ontwikkelingsland in kwestie, ter bevordering
van de wederopbouw na een conflict. Daarbij komt ook de bereidheid aan de
orde van de desbetreffende regering mee te werken aan terugkeerprogramma's;– programmatische steun voor de opvang of terugkeer van vluchtelingen
uit de regio, bijvoorbeeld uit nabuurlanden;– programmatische ondersteuning ten behoeve van de training, opvang,
huisvesting, tewerkstelling en dergelijke van terugkerenden. Deze steun is
niet individueel, doch komt zowel ten goede aan de terugkerenden als aan de
reeds in de desbetreffende regio woonachtige bevolking. In dit verband kan
gewezen worden op het eerder genoemde programma voor allochtoon ondernemerschap.De negatieve ervaringen met terugkeerprogramma's in de jaren zeventig
hebben geleerd dat in een nieuwe opzet in een vroeg stadium gericht moet worden
samengewerkt met locale en nationale autoriteiten en NGO's in het land van
herkomst; werkgelegenheidsprogramma's moeten worden afgestemd op de lokale
vraag en potentiële ondernemers dienen vakbekwaam te zijn.Uitgangspunt is voorts dat terugkeerprojecten niet alleen gericht zijn
op het belang van het individu, maar dat ook de omgeving in het land van herkomst
van de terugkerende er baat bij heeft en dat het programma structurele sociaal-economische
perspectieven biedt. De nieuwe opzet moet flexibel zijn en ruimte bieden voor een op het specifieke
land gerichte benadering. Onderzoek dient plaats te vinden naar de manier
waarop in de diverse landen en regio's kleinschalige werkgelegenheid en kleine
kredietprogramma's kunnen worden opgezet. De terugkeer van legaal in Nederland verblijvende migrantenDe Kamer is per brief van 21 juni 1996 van de minister van Binnenlandse
Zaken en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid geïnformeerd
over de hoofdpunten van het te voeren remigratiebeleid voor legaal in Nederland
verblijvende migranten. Hierin is onder meer aangegeven dat de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking bereid is financiële en daadwerkelijke steun
te verlenen aan een algemeen remigratieprogramma, gericht op de vrijwillige
terugkeer van migranten naar ontwikkelingslanden42.
De ministers voor Ontwikkelingssamenwerking en van Binnenlandse Zaken zullen
de betrokkenheid van Ontwikkelingssamenwerking hierbij nader uitwerken.De eerste projecten zouden van start kunnen gaan in de Hoorn van Afrika,
Marokko, Kaapverdië, Ghana en Suriname. Indien deze goed verlopen, kan
ook gedacht worden aan andere landen op de DAC-lijst (zie bijlage). De kennis
en inbreng van de uit deze landen afkomstige bewoners in Nederland voor het
ontwerpen van terugkeerprojecten is daarbij onontbeerlijk.Vooruitlopend op het voornemen dit specifieke onderdeel van het beleid
uit te werken, heeft de minister voor Ontwikkelingssamenwerking enkele initiatieven
ondersteund die betrekking hebben op het vergemakkelijken van de herintegratie
van naar het land van oorsprong teruggekeerde migranten die legaal in Nederland
verbleven. Het betreft hier een bijdrage aan de Stichting Steun Migranten
(SSR) voor het remigratie-steunpunt in Berkane (Marokko) en aan de Euro-Marokkaanse
conferentie over migratie en ontwikkeling (27–29 september 1996 in Tanger),
georganiseerd door het Komitee Marokkaanse Arbeiders Nederland (KMAN). De terugkeer van afgewezen asielzoekersIn een brief aan de Tweede Kamer van de Staatssecretaris van Justitie,
van 23 februari 1996, werden, mede uit naam van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
en de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, de uitgangspunten van het beleid
ten aanzien van afgewezen asielzoekers uiteengezet.Het betreft een tweesporenbeleid, vrijwillige en gedwongen terugkeer,
waarbij het uitgangspunt is dat een asielzoeker van wie is vastgesteld dat
hij geen recht heeft op verblijf in Nederland daadwerkelijk dient terug te
keren naar zijn land van herkomst. Vrijwillige terugkeer is daarbij de meest
wenselijke optie. Het ministerie van Justitie verstrekt via de Internationale
Organisatie voor Migratie hulp aan individuele vrijwillig terugkerende niet
tot Nederland toegelaten vreemdelingen.Indien landen van herkomst weigeren hun onderdanen terug te nemen, wordt
dit in het kader van de bilaterale betrekkingen aan de orde gesteld. In beginsel
zijn daarbij alle aspecten van de bilaterale relatie in het geding. Ook is
in dit verband van belang dat in EU-kader wordt gewerkt aan het opnemen van
terugnameclausules in samenwerkingsakkoorden met derde landen (zie hoofdstuk
II a). Overigens blijkt in contacten met autoriteiten van landen waarmee Nederland
een ontwikkelingsrelatie onderhoudt, wanneer daarbij de terugnameproblematiek
aan de orde wordt gesteld, dat deze autoriteiten het beginsel accepteren dat
zij verplicht zijn hun eigen onderdanen terug te nemen, ook diegenen
die niet meewerken aan hun vertrek. In de praktijk zijn er echter met een
aantal landen problemen bij de uitwerking van afspraken over de terugname.
(Ontwikkelings) landen – in het bijzonder landen die recent een situatie
van conflict of (burger-) oorlog hebben meegemaakt – kunnen problemen
hebben bij het op een aanvaardbare wijze opvangen van hun onderdanen. In die
gevallen kan in het kader van het ontwikkelingsbeleid een positieve stimulans
worden gegeven. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking zal in dat geval
langs de lijnen van het eerder genoemde programma eveneens bijdragen aan het
stimuleren van vrijwillige terugkeer. Hiertoe worden, in overleg met ontwikkelings-,
migranten- en andere organisaties actief op het terrein van migratie alsook
met de landen van herkomst, specifieke programma's uitgewerkt. In eerste instantie
betreft dit programma's voor Angola, Eritrea, Ethiopië, Somalië
en eventueel Sri Lanka. Deze programma's zullen waar mogelijk aansluiten bij
repatriëringsprogramma's van UNHCR en IOM. In deze programma's zal rekening
gehouden worden met behoeften van landen van herkomst aan hulp voor wederopbouw
en herintegratie van terugkerenden, ook uit de regio zelf. Ook zal bekeken
worden in hoeverre deze programma's en de daarbij betrokken organisaties een
rol kunnen spelen bij het zgn. «monitoren», zoals dat is omschreven
in de, op pagina 5 genoemde, brief van 23 februari 1996 van de staatssecretaris
van Justitie aan de Tweede Kamer. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft
ter bevordering van de vrijwillige terugkeer een speciaal hiervoor vrijgemaakte
projectcoördinator aangesteld, die per 1 november jl. met zijn werkzaamheden
is begonnen. Deze zal hierover ook overleg voeren met het ministerie van Justitie,
waarbij de samenhang met het vraagstuk van gedwongen terugkeer van uitgeprocedeerde
asielzoekers die niet meewerken aan hun vertrek in het oog zal worden gehouden.Terugkeer naar SurinameRecentelijk is door de Nederlandse regering besloten uit het algemene
ontwikkelingsbudget, dus buiten de verdragsmiddelen voor Suriname om, middelen
beschikbaar te stellen voor twee pilotprojecten die raakvlakken hebben met
remigratie. Het betreft hier het project «kader t.b.v. het Surinaamse
bedrijfsleven» en het project «inzet werklozen bij de Surinaamse
(semi-)overheid». Deze pilotprojecten zijn tot stand gekomen op basis
van de volgende overwegingen:1. Voor de ontwikkeling van Suriname is het van groot belang dat op korte
termijn maatregelen ter verlichting van het kadertekort bij de overheid en
het bedrijfsleven genomen worden.2. Er bestaat bij in Nederland levende (ex)-Surinamers een grote behoefte
terug te keren en te assisteren bij de ontwikkeling van Suriname.Het project «kader t.b.v. het Surinaamse bedrijfsleven» voorziet
in ondersteuning van een vacaturebank voor het Surinaamse bedrijfsleven, het
werven van kandidaten in Nederland voor vacatures die in Suriname niet vervuld
kunnen worden en tegemoetkoming in de reis- en verhuiskosten voor personen
die op deze wijze in dienst treden van een Surinaams bedrijf. Door dit ministerie
wordt een bijdrage van NLG 394 500 aan de totale kosten van het project
(die NLG 442 500 bedragen) gegeven.In het project «inzet werklozen bij de Surinaamse (semi-)overheid»
worden werkloze personen in dienst genomen door een Nederlandse stichting
(SSA Project Management) en vervolgens gedetacheerd bij de Surinaamse (semi-)overheid.
Van de totale kosten van dit project, die anderhalf miljoen gulden bedragen,
komt NLG 674 500 ten laste van de begroting van Ontwikkelingssamenwerking. Tenslotte wordt gewerkt aan de operationalisering op korte termijn van
een fonds van ongeveer NLG anderhalf miljoen waaruit begeleiding en kredieten
verstrekt kunnen worden aan personen die willen remigreren naar Suriname en
daar een bedrijf willen gaan opzetten. Dit fonds zal onderdeel worden van
op p. 42 genoemde fonds ten behoeve van begeleiding en kredieten voor allochtone
ondernemers in Nederland die niet willen remigreren, doch die kleinschalige
arbeidsgenererende activiteiten willen opzetten in Turkije, Marokko en Suriname.Aangezien de doelstelling van de pilotprojecten primair verlichting van
het kadertekort in Suriname is, vindt werving en selectie plaats op basis
van de bijdrage die een persoon hieraan kan leveren. Dit betekent dat de instellingen
aan wie uitvoering van de projecten is uitbesteed in hun selectie niet beperkt
zijn tot de groep personen met alleen een Surinaams paspoort, maar dat ook
personen van Surinaamse afkomst met een Nederlands paspoort en in uitzonderingsgevallen
ook niet uit Suriname afkomstige Nederlanders in aanmerking kunnen komen.Wel kan een overweging bij de selectie zijn dat personen die willen remigreren
wellicht een langduriger bijdrage aan de Surinaamse samenleving zullen leveren
dan personen die in ieder geval na een beperkt aantal jaren willen terugkeren.Personen met de Nederlandse nationaliteit kunnen steeds naar Nederland
terugkeren voor zover de Wet op het Nederlanderschap daaraan geen beperkingen
stelt43. Voor Surinaamse onderdanen in het bezit
van een vergunning tot vestiging gelden de beperkingen die de Vreemdelingenwet
stelt; zij zullen deze vergunning verliezen als zij hun hoofdverblijf buiten
Nederland vestigen. Bij een verblijf van negen maanden buiten Nederland wordt
de verplaatsing van het hoofdverblijf aangenomen. Zij zullen dan opnieuw een
toelating voor Nederland moeten aanvragen. c. Migratie en ontwikkelingssamenwerking in de EUZoals in hoofdstuk II is geschetst, is het beheersbaar maken van migratie
een weerbarstige materie waarover tussen de lidstaten van de EU slechts op
beperkte onderdelen overeenstemming is bereikt. Wel bestaat er binnen de EU
overeenstemming over dat de doelstellingen van ontwikkelingsbeleid enerzijds
en het tegengaan van ongewenste migratie anderzijds kunnen samenvallen. Deze
overweging speelt mede een rol bij de EU-hulp aan omringende regio's, zoals
het Middellandse Zeegebied en Oost-Europa. Ook is erkend dat er een verband
gelegd kan worden tussen ontwikkelingsbeleid en remigratie.Tijdens de OS-Raad van 28 mei 1996 stelde de Raad voorop dat de menselijke
ontwikkeling dikwijls in aanzienlijke mate bevorderd en verrijkt is door migratie.
Met de goedkeuring door de Raad van een aantal ontwerp-conclusies op het terrein
van migratie en ontwikkeling is vastgelegd dat er voor ontwikkelingssamenwerking
een rol is weggelegd bij de aanpak van aspecten van het migratievraagstuk.
Dit als onderdeel van een geheel aan internationale politieke, economische,
culturele en solidariteitsmaatregelen gericht op duurzame ontwikkeling en
het terugdringen van armoede, werkloosheid en sociale uitsluiting.De ontwikkelingsinspanningen, aldus de Raadsconclusies, moeten gericht
worden op een geïntegreerde aanpak waarbij de diverse oorzaken van emigratie
worden aangepakt en waarbij het accent ligt op die plattelandsgebieden en
stedelijke conglomeraties waar dit probleem het grootst is. Onder meer zal prioriteit gegeven worden aan activiteiten ter versterking
van de rechtsstaat, voor de lange termijn, en aan maatregelen die de herintegratie
van terugkerende migranten bevorderen, zoals de steunverlening aan midden-
en kleinbedrijf, voor de korte termijn.De Raad beklemtoont het belang van een samenhangend beleid en onderstreept
in dit verband dat onderling complementaire maatregelen ter bevordering van
de economische ontwikkeling en ter stimulering van een liberaal handelsverkeer
en economische samenwerking noodzakelijk zijn. Het Nederlandse voorzitterschap van de EUDe aanpak van de negatieve aspecten van migratie vraagt om een coherent
beleid dat binnen de EU in de verschillende pijlers gestalte zou moeten krijgen.
De Nederlandse regering heeft derhalve besloten migratie te kiezen als een
van de coherentiethema's tijdens het Nederlandse voorzitterschap.In dit kader is het van belang dat binnen de derde pijler (Justitie en
Binnenlandse Zaken) gewerkt wordt aan de verbetering van de samenwerking met
landen van oorsprong van migranten alsook aan de verbetering van de samenwerking
op het gebied van de verwijdering van illegale immigranten en aan de aanpak
van problemen i.v.m. de overname (zie hoofdstuk II p. 18).De uitkomsten van de Euro-Mediterrane Conferentie te Barcelona (november
1995) zijn in dit kader eveneens relevant. Zo is door de deelnemende staten
en de EU onder meer afgesproken de samenwerking te versterken met als doel
de migratiedruk te verlichten, bijvoorbeeld door middel van programma's voor
beroepsopleidingen en ter bevordering van de werkgelegenheid in landen van
terugname.Ter voorbereiding op het OS-voorzitterschap en om de dialoog met de Commissie
gaande te houden is inmiddels een (inter-)departementale werkgroep onder BZ-voorzitterschap
geformeerd waarin ook vertegenwoordigers van andere ministeries, met name
Justitie, Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid, zitting
hebben. Belangrijk uitgangspunt bij het Nederlands migratiebeleid in de EU is
dat weliswaar de ongewenste of illegale migratie naar Europa aan de orde zal
worden gesteld, maar dat de belangen van de ontwikkelingslanden evenzeer worden
meegewogen. In dat verband zal nadrukkelijk aandacht gevraagd worden voor
het opvangen van de gevolgen van de zuid-zuid migratie. De hulp aan voor Europa
belangrijke emigratielanden, zoals de Middellandse Zee-landen, mag niet ten
koste gaan van de hulp aan de armste landen waarop de ontwikkelingssamenwerking
zich richt.Waar migratie verband houdt met «onderontwikkeling» staan
de EU verschillende instrumenten ter beschikking om ontwikkeling te bevorderen.
Behoudens de instrumenten die de ontwikkelingssamenwerking traditioneel ter
beschikking heeft, betreft het ook andere beleidsgebieden waaronder handelsbevordering.
Hierbij gaat het onder meer om stimulering van de exporten uit ontwikkelingslanden.
Als voorzitter van de EU zal Nederland ernaar streven op concrete gebieden
de coherentie tussen deze en andere aspecten van het EU-beleid te bevorderen
mede met het oog op de samenhang tussen migratie en ontwikkeling. VI: LITERATUURLIJSTAdvies Migratie en Bilaterale Ontwikkelingssamenwerking,Nationale
Adviesraad voor Ontwikkelingssamenwerking, no. 97, juli 1991.Appleyard, R., International Migration and Development – An Unsolved
Relationship, in: International Migration,Ouarterly Review, Vol.
XXX 3/4 1992, International Organization for Migration (IOM), Genève.Böhning, W.R. en M.-L. Schloeter-Paredes (ed.), Aid in place
of migration?, International Labour Office (ILO), Genève, 1994.Bossema, W., Angola, landenreeks, Koninklijk Instituut voor
de Tropen (KIT), Novib, NCOS, 1988.Causes of international migration, Proceedings of a workshop
Luxembourg, 14–16 december 1994, Eurostat, 1995.Experiences concerning population and development strategies and
programmes, United Nations International Conference on Population and
Development, A/conf. 171/4, 27 juli 1994.Guidance on etnicity, ethnic minorities and indigenous peoples, Centre for Development Studies Swansea, mei 1995.Harris, N., The new untouchables. Immigration and the New World Worker, I.B. Tauris Publishers, London-New York, 1995.De Herijking van het Buitenlands Beleid, ministerie van Buitenlandse
Zaken, Den Haag, 1995.International Migration, Ouarterly Review, Vol. XXXIII 3/4
1995, International Organization for Migration (IOM), Genève. International Migration. Regional Processes and Responses,United
Nations Economic Studies no. 7, New York – Genève, 1994.International Migration Policies 1995, United Nations –
Department for Economic and Social Information and Policy Analysis, Population
Division, 1996.Lentjes, W., Marokko, landenreeks, Koninklijk Instituut voor
de Tropen (KIT), Novib, NCOS, 1995.Linkages – OECD and Major Developing Economies, summary,
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), 1995.Muus, P., De wereld in beweging. Internationale migratie, mensenrechten
en ontwikkeling, Uitgeverij Jan van Arkel, Utrecht, 1995.Report of the International Conference on Population and Development, United Nations General Assembly, A/49/482, 6 oktober 1994.Research programme and outreach activities 1993–1995. Policy
and research conclusions, Development Centre (OECD), CD/AB (96) 1. Stalker, P., The work of strangers: A survey of international labour
migration, International Labour Office (ILO), Genève, 1994. The state of the world's refugees. In search of solutions,United
Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), Oxford University Press, 1995.Sunier, T., Turkije, landenreeks, Koninklijk Instituut voor
de Tropen (KIT), Novib, NCOS, 1993.Trends in international migration, Continuous Reporting System
on Migration (SOPEMI), annual report 1994, Organisation for Economic Co-operation
and Development (OECD), 1995. BIJLAGE1Lijst met DAC-landen.XNoot1In strikt juridische zin wordt met de term vluchteling bedoeld: eenieder
die een vluchtelingenstatus heeft verkregen op grond van het Verdrag van Genève
van 1951. Art. 1 A van het verdrag definieert een vluchteling als volgt: iemand
die een gegronde vrees heeft voor vervolging vanwege zijn ras, godsdienst,
nationaliteit, het behoren tot een sociale groep of zijn politieke overtuiging.
 Waar de notitie spreekt over «ontheemden» wordt gedoeld op binnenlandse
vluchtelingen.XNoot2Naast de ongeveer 15 miljoen vluchtelingen zijn er naar schatting 20 miljoen
ontheemden. UNHCR gaf in 1995 hulp aan ongeveer 27 miljoen personen in vluchtsituaties. XNoot3 Zie «The state of the world's refugees. In search of solutions»,
UNHCR, Oxford University Press, 1995, verder aangeduid als UNHCR.XNoot4Herijkingsnota, p. 14, zie de literatuurlijst.XNoot5Voor een meer uitgebreide beschrijving van deze factoren wordt verwezen
naar de literatuurlijst.XNoot6Het totaal van de overmakingen bedroeg in 1994 naar schatting 70 miljard
dollar. Zie UNRISD, «States of Disarray, the social effects of globalisation,
contribution to the Social Summit«, Genève, 1995. XNoot7Appleyard, p. 261, zie literatuurlijst.XNoot8Stalker, p. 119, zie literatuurlijst.XNoot9Het NAR-advies «Migratie en Bilaterale Ontwikkelingssamenwerking»
van juli 1991 gaat in op de gevolgen van migratie en verstedelijking voor
vrouwen in ontwikkelingslanden. Het advies spreekt in dit verband van «feminisering
van armoede».XNoot10Een voorbeeld is de verhoging van het onderwijsniveau terwijl gekwalificeerd
werk (nog) niet voorhanden is. XNoot11Op de bevolkingsconferentie in Caïro is de aard van de onderlinge
samenhang tussen bevolkingsgroei, ontwikkeling, milieu en migratie in een
aantal dokumenten vastgelegd. Het is bekend dat naarmate het onderwijsniveau
van vrouwen verbetert het aantal kinderen dat zij krijgen afneemt. Hetzelfde
geldt voor toegang tot werk en de mogelijkheden voor economische zelfstandigheid.XNoot12Cultural Survival Ouarterly, Winter 1995, vol. 18, No. 4 p. 3.XNoot13Stalker, p. 156 en p. 262 e.v.XNoot14Appleyard, p. 262.XNoot15UNHCR, p. 147. XNoot16De cijfers zijn i.h.b. gebaseerd op: «International Migration»,
ouarterly Review, vol XXXIII 3/4 1995, IOM en «International Migration,
Regional Processes and Responses», UN Economic Studies 7, 1994.XNoot17CBS. Indien administratieve correcties toegepast worden dan zou het migratiesaldo
slechts 17 000 personen bedragen. De correctie vindt plaats op basis
van het niet meer voorkomen van de naam van betrokkene in het gemeentelijke
bevolkingsregister. De veronderstelling hierbij is dat betrokkene Nederland
verlaten heeft.XNoot18Trends in international migration p. 206XNoot19Report on the Internationale Conference on Population and Development,
September 1994. XNoot20S. Sassen, «Immigrants in a world economy», Poverty and Development,
Den Haag, juli 1994.XNoot21UNHCR, p. 191.XNoot22COM (94) ) 23.02.1994. Brussels. Communication from the Commission to
the Council and the European Parlement on immigration and asylum policies.XNoot23EU: Migration and development IB-D-1 d.d. 6 maart 1996.XNoot24in de JBZ-Raad van november 1995 voor de gemengde akkoorden; in de Algemene
Raad van februari 1996 voor de ongemengde akkoorden.XNoot25UN. Report of the International Conference on Population and Development.
Caïro, 5–13 September 1994. A/Conf.171/13/Rev.1. Hoofdstuk 10.
 Par. A. International migration and development. p. 67–75.XNoot26De IOM is geen VN-organisatie. Zij heeft ruim vijftig leden, vooral afkomstig
uit Noord- en Zuid-Amerika en West-Europa, alsmede enkele grotere Afrikaanse
en Aziatische landen. XNoot27Zo geeft Nederland steun aan IOM ten behoeve van terugkeeroperaties voor
ontheemden verblijvend in de regio van herkomst, in landen als Angola.XNoot28Zie onder meer ILO-conventies nr. 97 (The Migration for Employment Convention);
nr. 111 (The Discrimination Convention); nr. 118 (The Equality of Treatment
Convention); nr. 143 (The Migrant Workers Convention, supplementary provisions).XNoot29Een van de conclusies van de laatste EXCOM was dat UNHCR een taak toekomt
wat betreft de terugkeer van niet-vluchtelingen (met name afgewezen asielzoekers)
naar hun land van herkomst. XNoot30AVVN-resolutie 48/116.XNoot31UNHCR, p. 176 e.v.XNoot32EXCOM / UNHCR/ standing committee 2nd meeting. Follow up to ECOSOC resolution
1995/56. UNHCR assistance activities in countries of origin. EC/46/SC/CRP.16
d.d. 18 maart 1996.XNoot33Voor de rol van Ontwikkelingssamenwerking inzake de achterliggende factoren
van migratie, inclusief de preventie, zie hoofdstuk V.XNoot34Het totale bedrag ten laste van de ontwikkelingsbegroting voor Nood- en
Humanitaire Hulpverlening bedroeg in 1995 485 miljoen gulden, dat als volgt
over de verschillende continenten werd verdeeld: Afrika f 251 518 000,–
 Azië f  62 844 000,– Latijns-Amerika f 
29 130 000,– Europa/Centraal Azië f 126 780 000,–
 Wereldwijd f  15 017 000,–XNoot35Dit cijfer betreft het jaar 1995 en is ontleend aan gegevens van het CBS.
Bij deze cijfers dient te worden bedacht dat een aantal migranten dat in het
buitenland geboren is inmiddels de Nederlandse nationaliteit heeft verkregen.
Niet meegeteld zijn de migranten die nog in de asielprocedure zitten.XNoot36CBSXNoot37CBSXNoot38CBSXNoot39CBSXNoot40Refugees at a glance, UNHCR, januari 1996.XNoot41Dit cijfer is gebaseerd op IND-gegevens over Somaliërs die in de
periode 1989–1995 een asielverzoek hebben ingediend. Per 1 januari
1995 verbleven meer dan 16 000 Somaliërs legaal in Nederland.XNoot42Zie ook het jaaroverzicht integratiebeleid ethnische minderheden 1997
van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Kamerstuk 25 001, vergaderjaar
1996–1997, nr. 1. pag. 15.XNoot43Alleen die Nederlanders die zich in een land vestigen waarin zij zijn
geboren en waarvan zij ook de nationaliteit bezitten, kunnen de Nederlandse
nationaliteit na 10 jaar ononderbroken gevestigd te zijn in dat land in principe
verliezen (artikel 15 c van de Rijkswet op het Nederlanderschap). Surinamers
verliezen de Nederlandse nationaliteit niet meer onder de werking van de Toescheidingsovereenkomst
van rechtswege door hervestiging in suriname. Alleen de schaarse bipatride
Surinamers kunnen vallen onder artikel 15 c.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25108-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl