Uitvoering aanbevelingen enquêtecommissie opsporingsmethoden; Rapport van de commissie-Kalsbeek "Opsporing in uitvoering"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26269, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

09-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26269 nr. 5

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamTen GeleideHOOFDSTUK 1 INLEIDING, VRAAGSTELLING EN VERANTWOORDING 1.1 Instelling en samenstelling commissie1.2 OnderzoeksvragenNormeringscrisisOrganisatiecrisisGezagscrisis1.3 Methoden en opzet van het onderzoek 1.3.1 Deelonderzoeken1.3.2 Afspraken ministers1.3.3 Openbare afronding1.4 Van crisis naar veranderingBeoordelingscriteriaImplementatie van veranderingenVerandering na crises1.5 Georganiseerde criminaliteit in Nederland1.6 Opbouw rapportHOOFDSTUK 2 NORMERING EN INZET OPSPORINGSMETHODEN 2.1 Normering algemeen2.1.1 Normering in het interregnum Beslispunten van de Tweede KamerTussenperiode: wetsvoorstel in de maak2.1.2 Interne regels en richtlijnen Voorlopige uitgangspuntenRichtlijn overgangsregeling bijzondere opsporingsbevoegdhedenConglomeraat van richtlijnen en regels voor de opsporingWerkgroep bijzondere opsporingsbevoegdheden2.1.3 Toekomstige wetgeving2.1.4 Jurisprudentie2.2 Observatiemethoden 2.2.1 Vragen naar aanleiding van de beslispunten2.2.2 Richtlijnen en wetgeving2.2.3 Praktijk observatie Inzet observatieteamObservatie met inzet van technische hulpmiddelenInkijkoperatiesVastleggingVertoning banden/opnames bij de rechter (-commissaris)Opnemen van communicatie2.3 Informanten en infiltranten 2.3.1 Vragen naar aanleiding van de beslispunten2.3.2 Regelgeving informanten2.3.3 Praktijk informantenSelectie informantenEerste contact met informantenInschrijving van informantenAfspraken met informantenAanmelden informanten bij de afdeling Nationaal inzichtTabel 1: Aantal ingeschreven informanten per politieregio1Politieman ingeschreven als informantRunnen van informantenAfscherming informantenGestuurde informantVastlegging activiteiten en informatieOnderscheid tussen een informant en een infiltrantInformanten- en subjectenregistersVerstrekken van CID-informatie2.3.4 Regelgeving infiltratieStorefronts2.3.5 Praktijk infiltratie Toename politie-infiltratiesOrganisatie politie-infiltratieUitlokkingsverbod: het TalloncriteriumBurgerinfiltrantPseudo-koopStorefrontsNotificatieplicht inzet bijzondere opsporingsmiddelen2.3.6 Opsporingsgelden Regeling bijzondere opsporingsgeldenPraktijk2.3.7 GetuigenbeschermingRegelgevingPraktijk2.3.8 Deals met criminelen RegelgevingPraktijk2.4 Gecontroleerde aflevering en doorlaten 2.4.1 Vragen naar aanleiding van de beslispunten2.4.2 RegelgevingHet politieke uitgangspunt over doorlaten en de uitwerking
daarvanDoorlaten van mensen2.4.3 Praktijk Gecontroleerde afleveringenDoorlatenDoorlaten: meerdere strafbare feiten door één
criminele groepKnelpunten gecontroleerd afleveren en doorlatenDoorlaten van mensen2.5 Overige methodenRegelgevingPraktijk2.5.1 Verkennend onderzoek RegelgevingPraktijk2.5.2 Financieel rechercheren RegelgevingPraktijk2.5.3 Bestuurlijke rechtshandhaving RegelgevingPraktijk2.5.4 «Wegtippen» van informatie en «U-bochten»2.6 Normering van bevoegdheden voor de handhaving van
de openbare ordeOpsporing, ordehandhaving en hulpverleningHuidige ontwikkelingen2.7 Kennis van normering en opleidingen2.7.1 Kennis van regels en recht2.7.2 Opleiding van politieambtenarenOrganisatie LSOP en RechercheschoolInhoud opleidingModules georganiseerde criminaliteitModule CIDModule OT/STOFinancieel rechercheren2.7.3 Opleiding van leden van het openbaar ministerieHOOFDSTUK 3 ORGANISATIE VAN DE OPSPORING 3.1 Inleiding3.2 Na de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden:
veranderingen en reorganisaties 3.2.1 Veranderingen in de politieregio's3.2.2 Landelijke initiatieven: beraden3.2.3 Informatiehuishouding bij politie: de noodzaak van
ABRIO3.3 Korpsleiding3.4 Criminele inlichtingendiensten3.4.1 Taak criminele inlichtingendienstenVeranderingen in de organisatieRaad van advies voor de CIDCID-informatieRegisters: vastlegging gegevens3.5 Tactische recherche3.5.1 Organisatie tactische rechercheOnderzoekenSelectie onderzoekenProcedure voor inzet methodena. Bureaucratiseringb. Geloofwaardigheidc. Onduidelijke begrippen/regelsd. VertrouwelijkheidGeen rol voor de hulpofficier van justitieInformatie uit lopende onderzoekenEvaluatie3.5.2 Ondersteunende dienstenInzet ondersteunende dienstenWerkzaamheden OT en STOPolitiële infiltratieteams3.5.3 CID-tactische recherche3.6 Kernteams3.6.1 Organisatie van kernteams Nieuwe kernteamregelingOrganisatievormenAandachtsgebieden3.6.2 Praktijk kernteams OpsporingsmethodenPersoneels- en opleidingenbeleidCID-functie kernteamsToekomstige verantwoordelijkheidsstructuur CID-en en kernteamsRelatie kernteam-regiokorps(en)Samenwerking tussen kernteams3.7 Korps landelijke politiediensten (KLPD)3.7.1 Organisatie KLPDAlgemene RekenkamerrapportOntwikkeling divisie RechercheGezags- en beheersstructuurVaststelling beleidsprioriteiten3.7.2 divisie CRIAfdeling Nationaal Inzicht Taken1. Het verschaffen van inzicht in de aard en omvang van
de zware en georganiseerde criminaliteit op nationaal niveau2. De coördinatie van recherche-informatie ingevolge
de CID-regeling3. ontwikkelen en in stand houden verwijsindexen4. Het uitvoeren van informatie-onderzoeken op een specifiek
terrein5. Het uitvoeren van overige onderdelen van de CID-taakMeldingen recherche-onderzoekenTabel 2. Aantallen MRO's per regiokorps Verbeteringen nationale coördinatie recherche-informatie3.7.3. Afdeling Internationale inlichtingen uitwisseling3.7.4. Afdeling Recherche informatiebureaus (RIB's)3.7.5. Afdeling Meldpunten3.7.6. Het LIT en de ANCPI3.7.7. Activiteiten divisie Ondersteuning en divisie MobiliteitDienst technologie en operationele ondersteuning (DTOO)Overzicht assistentie-aanvragen 1998 Divisie MobiliteitRecherchedienst transport en logistiek (RT&L)3.7.8 Landelijk Rechercheteam (LRT)OrganisatieSamenwerking3.8 Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD)3.8.1 De BVD en de georganiseerde criminaliteit Georganiseerde criminaliteitBevoegdheden en inlichtingenmiddelen3.8.2 De relatie met de regionale politie3.9 Fiscale inlichtingen en opsporingsdienst (FIOD)3.9.1 Organisatie TaakGezag3.9.2 Praktijk Incidentele onderzoekenKernteamsCIDHARCMethoden3.10 Internationale samenwerking3.10.1 Recht en regels internationale samenwerking3.10.2 Nederlandse bijdragen aan buitenlandse opsporingsonderzoekenLiaison-officersInfiltratie door buitenlandse opsporingsambtenarenBuitenlandse criminele burgerinfiltrantenRechtshulpverzoeken en prioriteitsstelling3.10.3 Nederlandse strafzaken met een buitenlandse component Regels voor rechtshulpInternationale CID-informatieHOOFDSTUK 4 GEZAG OVER EN TOEZICHT OP DE OPSPORING 4.1 Algemeen4.2 Openbaar ministerie4.2.1 Arrondissementen algemeenAlgemeen beeldCultuuronderzoek politie en openbaar ministerieOverlegvormen4.2.2 Taken en functies van de verschillende officieren
van justitieHoofdofficier van justitieRecherche-officier van justitieCID-officier van justitieZaaksofficier, kernteamofficier en andere specialistische
officieren4.3 Openbaar ministerie landelijk4.3.1 Landelijk parket4.3.2 Landelijke overleggen Landelijk overleg recherche-officieren van justitieLandelijk platform CID-officieren4.3.3 Selectie zaken kernteamsGewijzigde procedure prioritering van kernteamonderzoekenAnalyse van de weging en prioritering van kernteamonderzoeken
1997 – hedenOperationele afstemming onderzoeken van de kernteamsTenslotte4.3.4 College van procureurs-generaalPortefeuilleverdeling binnen College van procureurs-generaalFeitelijke activiteiten CollegeOverlegvergadering minister(ie) van Justitie en het College
van procureurs-generaalNormering door het College – concept-richtijnen –
in afwachting van wetgeving4.3.5 Centrale toetsingscommissieVoorwaarden voor het aanbrengen van zaken bij de CTCAnalyse CTC-zakenGang van zaken CTC-toetsing4.4 Rechters-commissarissen 4.4.1 Vragen naar aanleiding van de beslispunten4.4.2 Rol van de rechter-commissaris4.4.3 Toets rechter-commissaris met betrekking tot dwangmiddelen4.4.4 Rol rechter-commissaris bij het horen van getuigen 4.4.5 Werkgroep Meijeringh4.4.6 De coördinerend rechter-commissaris, overleg
en afstemming 4.4.7 Landelijke vergadering van rechters-commissarissen4.4.8 Verhouding met politie en openbaar ministerie4.5 Korpsbeheerders 4.5.1 Vragen naar aanleiding van de beslispunten4.5.2 Taak korpsbeheerder; overlegorganen4.5.3 Beheer registers4.5.4 Uitoefening beheer via overlegorganen4.5.5 Feitelijke activiteiten4.6 Ministeries 4.6.1 Vragen naar aanleiding van de beslispunten4.6.2 Ministerie van JustitieDirectoraat-generaal RechtshandhavingDirectoraat-generaal Wetgeving, rechtspleging en rechtsbijstandImplementatie nieuwe wetgevingInzet bijzondere opsporingsmethodenRelatie met het openbaar ministerie4.6.3 Ministerie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesDirectie PolitieRegelgevingsinitiatieven4.6.4 Project Implementatie parlementaire enquête
opsporingsmethoden4.7 Tweede KamerVoortgangsrapportagesWetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethodenHOOFDSTUK 5 BIJZONDERE BEVINDINGEN 5.1 Inleiding5.2 Voorgeschiedenis5.3 Informatie aan de Tweede Kamer5.4 Verschillende onderzoeken5.5 De bevindingen A. Parallel-importenB. DubbelinformantenC. XTC-zaakD. Stagnerend onderzoekE. Afspraken met een crimineelF. Kennis5.6 Conclusie en aanbevelingHOOFDSTUK 6 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 6.1 VerantwoordingVan crisis naar veranderingFasen van verandering6.2 Verandering in de opsporingCrisis en veranderingExpertise6.3 Normering 6.3.1 Algemeen TussenperiodeConceptenToekomstige wetgevingVastleggen van opsporingshandelingen en -methodenMeer proceduresToetsing door de rechterNotificatieplicht6.3.2 Observatiemethoden AlgemeenTaps en camera'sInkijkoperatiesDirect afluisteren.Technische ontwikkeling6.3.3 Informanten en infiltranten Onderscheid tussen informant en infiltrantCriminele burgerinfiltrantHet aantal informantenAfschermen informantenPolitie-informantAfspraken met informantenPolitie-infiltratieSelectie informantenRegeling bijzondere opsporingsgeldenGetuigenbeschermingDeals met criminelenStorefrontsPseudo-koop6.3.4 Gecontroleerde aflevering en doorlaten Doorlaten en gecontroleerde afleveringenDoorlaten mensen6.3.5 Overige methoden Informatie-behoefte overheidVerkennend onderzoekFinancieel rechercherenBestuurlijke rechtshandhaving6.3.6 Opleiding Opleidingsbehoefte en -capaciteit6.4 Organisatie opsporing 6.4.1 Algemeen Initiatieven tot reorganisatieLandelijke initiatievenCentrale of decentrale rechercheKorpsleiding, recherchechef en divisiechefVerhoudingen tussen politiekorpsen en openbaar ministerieLandelijke opsporing6.4.2 Criminele inlichtingendiensten Gebrekkige regelgeving CID-enOude aandachtsgebiedenCID-Infodesks6.4.3 Tactische recherche Samenwerking tactische recherche en CIDOrganisatie tactische rechercheOndersteuningSelectie onderzoekenGeen rol voor de hulpofficier van justitie6.4.4 Kernteams MethodenPersoneelOrganisatie6.4.5 Korps landelijke politiediensten Organisatie KLPDNationale informatiehuishoudingMelding recherche onderzoekenRecherche informatie bureausBeschikbaarheid technische middelen.6.4.6 BVD Georganiseerde criminaliteitWet IVDPolitie – BVDRegionale Inlichtingen Diensten6.4.7 FIOD Samenwerking FIOD en politieSamenwerking FIOD en kernteamsCID-informatie FIOD6.4.8 Internationale samenwerking OnduidelijkheidVerschillen Nederland – buitenlandDoorlaten, gecontroleerde aflevering en criminele burgerinfiltranten
in internationaal verbandLiaison-officers in NederlandOrganisatie van de rechtshulp6.5 Gezag en toezicht op de opsporing 6.5.1 Openbaar ministerie Politie-openbaar ministerieVersterkt gezagScheiding functiesHoofdofficier6.5.2 Openbaar ministerie landelijk College van procureurs-generaalKeuze zakenLandelijk parketLandelijke overleggenCentrale toetsingscommissie6.5.3 Rechters-commissarissen Wettelijke positie rechter-commissarisControle door de rechter-commissarisHoren van getuigenCoördinerend rechter-commissaris6.5.4 Ministeries en korpsbeheerders Activiteiten ministerie van JustitieMinisterie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijkrelatiesKorpsbeheerders6.5.5 Parlement PersoneelVoortgangsrapportagesWetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdhedenEvaluatie-onderzoek als parlementair instrument6.6 Bijzondere bevindingenLIJST VAN ENIGE AFKORTINGEN BIJLAGE 1 BESLISPUNTEN TWEEDE KAMERBIJLAGE 2 OVERZICHT ONTVANGEN EN GEANALYSEERDE DOCUMENTEN BIJLAGE 2.1 Lijst van archiefstukkenBIJLAGE 2.2 Lijst van officiële publicaties KamerstukkenRegelingen en richtlijnenBIJLAGE 2.3 Lijst van boeken, rapporten en tijdschriftartikelenBIJLAGE 2.4 Verzamelde jurisprudentie Europees Hof voor de Rechten van de Mens BIJLAGE 3 OVERZICHT VAN INTERVIEWS EN GESPREKKEN BIJLAGE 4 LIJST VAN DEELNEMERS RONDETAFELGESPREKKEN BIJLAGE 5 STENOGRAFISCH VERSLAG RONDETAFELGESPREKKEN STENOGRAFISCH VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREK VAN DE
TIJDELIJKE COMMISSIE EVALUATIE OPSPORINGSMETHODENSTENOGRAFISCH VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREK VAN DE
TIJDELIJKE COMMISSIE EVALUATIE OPSPORINGSMETHODENBIJLAGE 6 OVERZICHT HUIDIG EN TOEKOMSTIG RECHT
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26269Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1,2 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 269Uitvoering aanbevelingen enquêtecommissie opsporingsmethoden nr. 5RAPPORTTen geleide5   Hoofdstuk
1 Inleiding, vraagstelling en verantwoording7   1.1Instelling
en samenstelling commissie7    1.2Onderzoeksvragen8   1.3Methodieken en opzet van het onderzoek9 1.3.1Deelonderzoeken91.3.2Afspraken ministers10 1.3.3Openbare afronding12   1.4Van crisis naar verandering13    1.5Georganiseerde
criminaliteit in Nederland15   1.6Opbouw rapport17   Hoofdstuk 2 Normering en inzet opsporingsmethoden18   2.1Normering algemeen18 2.1.1Normering
in het interregnum18 2.1.2Interne regels en richtlijnen202.1.3Toekomstige wetgeving25 2.1.4Jurisprudentie26   2.2Observatiemethoden28 2.2.1Vragen naar
aanleiding van de beslispunten28 2.2.2Richtlijnen en wetgeving292.2.3Praktijk observatie31    2.3Informanten
en infiltranten35 2.3.1Vragen naar aanleiding van de beslispunten352.3.2Regelgeving informanten35 2.3.3Praktijk
informanten37 2.3.4Regelgeving infiltratie48 2.3.5Praktijk
infiltratie52 2.3.6Opsporingsgelden56 2.3.7Getuigenbescherming562.3.8Deals met criminelen58    2.4Gecontroleerde
aflevering en doorlaten63 2.4.1Vragen naar aanleiding van
de beslispunten63 2.4.2Regelgeving63 2.4.3Praktijk68   2.5Overige methoden75 2.5.1Verkennend
onderzoek76 2.5.2Financieel rechercheren78 2.5.3Bestuurlijke
rechtshandhaving80 2.5.4«Wegtippen» van informatie
en «U-bochten»81    2.6Normering van bevoegdheden
voor de handhaving van de openbare orde84   2.7Kennis
van normering en opleidingen86 2.7.1Kennis van regels en
recht86 2.7.2Opleiding van politieambtenaren88 2.7.3Opleiding
van leden van het openbaar ministerie90    Hoofdstuk
3 Organisatie van de opsporing92   3.1Inleiding92   3.2Na de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden:
veranderingen en reorganisaties92 3.2.1Veranderingen in
de politieregio's923.2.2Landelijke initiatieven: beraden943.2.3Informatiehuishouding
bij politie: de noodzaak van ABRIO95    3.3Korpsleiding96   3.4Criminele inlichtingendiensten97 3.4.1Taak
criminele inlichtingendiensten98    3.5Tactische recherche1033.5.1Organisatie tactische recherche104 3.5.2Ondersteunende
diensten108 3.5.3CID-tactische recherche110    3.6Kernteams1113.6.1Organisatie van kernteams112 3.6.2Praktijk
kernteams115    3.7Korps Landelijke Politiediensten (KLPD)1193.7.1Organisatie KLPD119 3.7.2Divisie CRI1213.7.3Afdeling
Internationale inlichtingen uitwisseling126 3.7.4Afdeling
Recherche informatiebureaus (RIB's)1263.7.5Afdeling Meldpunten1263.7.6Het
LIT en de ANCPI1273.7.7Activiteiten divisie Ondersteuning
en divisie Mobiliteit1273.7.8Het Landelijk Rechtersteam
(LRT)129    3.8Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD)1303.8.1De BVD en de georganiseerde criminaliteit130 3.8.2De
relatie met de regionale politie132    3.9Fiscale inlichtingen
en opsporingsdienst (FIOD)132 3.9.1Organisatie1333.9.2Praktijk134    3.10Internationale samenwerking1353.10.1Recht en regels internationale samenwerking135 3.10.2Nederlandse
bijdragen aan buitenlandse opsporingsonderzoeken136 3.10.3Nederlandse
strafzaken met een buitenlandse component142    Hoofdstuk
4 Gezag over en toezicht op de opsporing145   4.1Algemeen145   4.2Openbaar ministerie145 4.2.1Arrondissementen
algemeen146 4.2.2Taken en functies van de verschillende
officieren van justitie150    4.3Openbaar ministerie
landelijk157 4.3.1Landelijk parket158 4.3.2Landelijke
overleggen159 4.3.3Selectie zaken kernteams161 4.3.4College
van procureurs-generaal167 4.3.5Centrale toetsingscommissie170   4.4Rechters-commissarissen174 4.4.1Vragen
naar aanleiding van de beslispunten174 4.4.2Rol van de rechter-commissaris1754.4.3Toets rechter-commissaris met betrekking tot dwangmiddelen1774.4.4Rol rechter-commissaris bij het horen van getuigen1784.4.5Werkgroep Meijeringh179 4.4.6De coördinerend
rechter-commissaris, overleg en afstemming180 4.4.7Landelijke
overlegvormen180 4.4.8Verhouding met politie en openbaar
ministerie181    4.5Korpsbeheerders181 4.5.1Vragen
naar aanleiding van de beslispunten181 4.5.2Taak korpsbeheerder;
overlegorganen181 4.5.3Beheer registers182 4.5.4Uitoefening
beheer via overlegorganen182 4.5.5Feitelijke activiteiten183   4.6Ministeries184 4.6.1Vragen naar aanleiding
van de beslispunten184 4.6.2Ministerie van Justitie1854.6.3Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1874.6.4Project Implementatie Parlementaire enquête opsporingsmethoden188   4.7Tweede Kamer190Hoofdstuk 5
Bijzondere bevindingen192   5.1Inleididing192   5.2Voorgeschiedenis192    5.3Informatie
aan de Tweede Kamer194    5.4Verschillende onderzoeken195   5.5De bevindingen196    5.6Conclusie
en aanbeveling198    Hoofdstuk 6 Conclusies en aanbevelingen199   6.1Verantwoording199    6.2Verandering
in de opsporing200    6.3Normering201 6.3.1Algemeen2016.3.2Observatiemethoden204 6.3.3Informanten
en infiltranten205 6.3.4Gecontroleerde aflevering en doorlaten2106.3.5Overige methoden2116.3.6Opleidingen213   6.4Organisatie opsporing214 6.4.1Algemeen2146.4.2Criminele inlichtingendiensten215 6.4.3Tactische
recherche216 6.4.4Kernteams218 6.4.5Korps
Landelijke Politiediensten219 6.4.6BVD221 6.4.7FIOD2226.4.8Internationale samenwerking222    6.5Gezag
over en toezicht op de opsporing224 6.5.1OM224 6.5.2OM
Landelijk226 6.5.3Rechters-commissarissen227 6.5.4Ministeries
en korpsbeheerders229 6.5.5Parlement2306.6Bijzondere
bevindingen231    Lijst van enige afkortingen233    Bijlage
1 Beslispunten Tweede Kamer235    Bijlage 2 Overzicht ontvangen
en geanalyseerde documenten260 2.1 Lijst van archiefstukken2612.2 Lijst van officiële publicaties278 2.3 Lijst
van boeken, rapporten en tijdschriften281 2.4 Verzamelde jurisprudentie287   Bijlage 3 Overzicht interviews en gesprekken291    Bijlage
4 Lijst van deelnemers rondetafelgesprekken302    Bijlage
5 Stenografisch verslag rondetafelgesprekken304    Bijlage
6 Overzicht bijzondere opsporingsmethoden naar huidig en toekomstig recht387   Ten GeleideIs de crisis in de opsporing voorbij? Dat is in de kern de vraag waarop
de Tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden een antwoord moest geven.Een half jaar lang heeft de commissie, tezamen met haar staf, zich met
deze vraag bezig gehouden. Gezamenlijk hebben commissie en staf ongeveer 250
mensen gesproken: van CID-runner tot minister en van zaaksofficier tot korpsbeheerder.
Daarnaast zijn meters papier bestudeerd.Door dit intensieve onderzoek meent de commissie te kunnen vaststellen
dat de crisis in de opsporing is omgezet in een veelheid aan veranderingsprocessen.
Sommige daarvan zijn zo goed als voltooid, andere zijn nog maar net begonnen,
een aantal veranderingen had sneller en beter gekund. In ieder geval is de
motivatie om veranderingen te bewerkstelligen groot. De hoofdboodschap van
de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden is goed doorgedrongen:
geen opsporing zonder wettelijke grondslag en meer transparantie.De conclusies en aanbevelingen dienen er toe deze veranderingsprocessen
verder te bevorderen en zo nodig in de goede richting bij te buigen. De commissie
stelt de Kamer dan ook voor over elk van de aanbevelingen een oordeel te geven.Tussen het moment waarop de politieke uitgangspunten met betrekking tot
de normering van de opsporing werden vastgesteld en het tot stand komen van
formele wetgeving ligt een periode van bijna 3 jaar. In die periode is voor
zover dat kon, geanticipeerd op wetgeving in ontwikkeling maar is ook een
omvangrijk geheel van richtlijnen, concept-richtlijnen en dergelijke tot stand
gebracht. Met elkaar dekten deze regelingen het gehele terrein van de opsporing.
Van consistentie binnen en tussen deze regels was echter niet altijd sprake.
Ook waren deze regels voor de praktijk moeilijk toegankelijk. Gevolg daarvan
is geweest dat velen die dag in dag uit met praktijkproblemen werden geconfronteerd
te weinig houvast werd geboden. Er is dan ook niet eenduidig met – de
veronderstelde – normen omgegaan.Het openbaar ministerie is er sinds de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden diep van doordrongen dat men het gezag over de politie
diende te hernemen. Bij zaaksofficieren is dat het meest merkbaar. Vrijwel
zonder uitzondering zijn zaaksofficieren zeer betrokken bij het recherchewerk.
Ook de CID-officieren oefenen hun gezag intensiever uit dan tevoren, al zijn
hier grotere verschillen tussen de arrondissementen. De funktie van rechercheofficier
heeft gestalte gekregen maar betwijfeld wordt of voor de op zich zelf nuttige
taak een aparte funktionaris had moeten worden aangesteld. Het College van
procureurs-generaal heeft verschillende richtlijnen vastgesteld. Aan de implementatie
van deze richtlijnen is, na verzending aan de hoofdofficieren, door het College
verder geen aandacht geschonken.Het rapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
was aanleiding voor velen om initiatieven te ontplooien teneinde te komen
tot een betere organisatie van de opsporing. Binnen regio's zijn veelal uitgebreide
reorganisaties tot stand gebracht die tot daadwerkelijke veranderingen hebben
geleid. De verschillen tussen regio's zijn echter groot. Deze verschillen
zijn deels te verklaren uit de Politiewet waarin aan regio's een grote autonomie
wordt toegekend maar deels ook uit het feit dat vanuit het centrale niveau
geen uitgangspunten of handreikingen zijn geformuleerd die bij de reorganisatie
behulpzaam hadden kunnen zijn. De commissie is tijdens haar onderzoek ook gestuit op een aantal feiten
en gebeurtenissen die de commissie ernstig acht. De parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden heeft de opsporing een spiegel voorgehouden . Een zeer
verontrustend element daarin was de zogenoemde Delta-methode. Naar de commissie
nu is gebleken is hier echter niet zozeer sprake van een spiegel als wel van
een one-way-screen, waarachter een werkelijkheid ligt die nog verontrustender
is dan de Delta-methode al was. De Delta-methode heeft slechts gediend als
een dekmantel voor nog veel grootschaliger criminele aktiviteiten. Hierdoor
is tenminste door middel van parallel-importen 15 000 kilo cocaïne
in- (of door-)gevoerd met behulp van informanten die een dubbelrol speelden.
Deze werkwijze is alleen mogelijk indien sprake is van corruptie bij overheidsfunctionarissen.
Het onderzoek naar deze en enkele andere verontrustende feiten stagneert omdat
er in dit geval sprake is van onderling wantrouwen binnen politie en justitie.Het werk van parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft
een zeer grote invloed gehad op de opsporingspraktijk. Velen noemen Maarten
van Traa persoonlijk als uitdagend en inspirerend gesprekspartner. Voor de
opsporing is niets meer hetzelfde sinds «van Traa». Dat hij zelf
geen resultaat meer kan zien van zijn werk betreuren commissie en staf zeer.De commissie hecht er aan te benadrukken hoe positief zij is over de medewerking
die zij van politie en justitie heeft gekregen. De openhartigheid was groot.
Het is aan de kamer een oordeel te geven over het werk van de commissie. Voor
ieder van de leden geldt ondertussen dat het afgelopen half jaar van grote
waarde is geweest. De commissie heeft de opsporingspraktijk beter leren kennen
dan op welke andere manier dan ook mogelijk was geweest. Dat had overigens
niet gekund zonder de staf. Zij heeft het afgelopen half jaar een topprestatie
geleverd. De commissie is deze 12 mensen veel dank verschuldigd.Ella KalsbeekvoorzitterHOOFDSTUK 1 INLEIDING, VRAAGSTELLING EN VERANTWOORDING 1.1 Instelling en samenstelling commissieDe motie Schutte c.s. nodigde de Kamer uit de effecten van de aanbevelingen
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden te volgen en
te evalueren.1 De werkgroep Vervolgonderzoek enquêtecommissie
opsporingsmethoden adviseerde de Kamer daartoe een kortlopend onderzoek uit
te laten voeren door een tijdelijke commissie. Het onderzoek van deze evaluatiecommissie
diende primair een evaluatief karakter te hebben.2«De werkgroep heeft vastgesteld dat de regering een grote hoeveelheid
schriftelijke informatie aan de Kamer heeft verstrekt en toegezegd. Omdat
de informatie noodzakelijkerwijs vrijwel steeds over onderdelen van de door
de enquêtecommissie vastgestelde drie soorten crises (crisis in de opsporing,
organisatiecrisis en gezagscrisis) gaat, bestaat naar het oordeel van de werkgroep
echter het gevaar dat er een verbrokkeld beeld ontstaat. Dat risico wordt
nog groter doordat de informatie op verschillende tijdstippen de Kamer bereikt.
Gelet op het voorgaande acht de werkgroep het wenselijk het papieren beeld
aan te vullen met een beeld in de praktijk. Het gaat erom vast te stellen
wat er ten aanzien van de drie soorten crises is veranderd en of de veranderingen
de beoogde effecten hebben gehad.»3Dit rapport is het resultaat van de werkzaamheden van de Tijdelijke commissie
evaluatie opsporingsmethoden (verder te noemen de commissie). De commissie
is door de Tweede Kamer op 18 november 1998 ingesteld. De commissie diende
binnen zes maanden vanaf de constituerende vergadering (d.d. 1 december 1998)
haar rapport uit te brengen.4De commissie bestond uit de volgende leden van de Tweede Kamer:Mw. Mr. E. Kalsbeek, PvdA (voorzitter)Mr. A. Rouvoet, RPF (vice-voorzitter)Mr. J.M.L. Niederer, VVDMr. P.J. Biesheuvel, CDAMr. B.O. Dittrich, D66Drs. M. Rabbae, GroenLinksDe commissie had de beschikking over verschillende stafleden. Mw. mr.
N.J.P. Coenen (plaatsvervangend griffier Tweede Kamer) trad op als griffier
van de commissie. Mr.dr. E.R. Muller (directeur Crisis Onderzoek Team Universiteit
Leiden) vervulde de functie van inhoudelijk secretaris van de commissie.De volgende onderzoekers waren aan de commissie verbonden: drs. M.J. Bezuyen
(senior onderzoeker-adviseur Crisis Onderzoek Team Universiteit Leiden), S.
Dekker (onderzoeker-in-opleiding Crisis Onderzoek Team Universiteit Leiden),
mr. C.J. Glorie (beleidsmedewerker PvdA-fractie Tweede Kamer), mw.mr. G.P.M.
Grootscholten (beleidsmedewerker Nederlands Politie Instituut), mw.drs. A.H.
Pieterse (onderzoeker-adviseur Crisis Onderzoek Team Universiteit Leiden),
mw.drs. A.G. Roubos (beleidsmedewerker Rijksrecherche) en mw.mr. G.M.J. Kok
(rechterlijk-ambtenaar-in-opleiding).De commissie werd verder ondersteund door A.W. de Kool (documentalist
Tweede Kamer), M. Leeflang (documentalist Tweede Kamer) en mw. M. van Soest
(secretaresse Tweede Kamer). De commissie maakte intensief gebruik van de adviezen en ondersteuning
van prof. mr. Y. Buruma, hoogleraar Strafrecht en Strafprocesrecht, Katholieke
Universiteit Nijmegen.De commissie besteedt in haar evaluatie-onderzoek aandacht aan de veranderingen
in de opsporing na het verschijnen van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden. Tevens schetst de commissie een beeld van de huidige stand
van zaken ten aanzien van de organisatie en inhoud van de opsporing in Nederland.
De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden concludeerde dat
sprake was van een crisis in de opsporing die bestond uit drie elementen:
ontbrekende normen, een niet goed functionerende organisatie en problemen
in de gezagsverhoudingen. Het onderzoek van de commissie is er op gericht
te bezien in hoeverre de door de Tweede Kamer en kabinet vastgestelde definitieve
lijst van beslispunten naar aanleiding van het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden anno 1999 heeft bijgedragen aan
de bestrijding van de crisis in de opsporing.1Het is de eerste keer in de parlementaire geschiedenis voor zover de commissie
kan nagaan, dat het parlement zichzelf de opdracht geeft na enkele jaren te
bezien welke effecten eerder genomen beslissingen in de praktijk hebben gehad.
Een dergelijke evaluatie biedt het parlement de mogelijkheid om diepgaand
te beoordelen in hoeverre beslissingen van het kabinet en de Kamer daadwerkelijk
leiden tot veranderingen in de praktijk. Evaluatie-onderzoeken kunnen de controlefunctie
van het parlement versterken. 1.2 OnderzoeksvragenDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft de aanbevelingen
in hoofdstuk 10 van haar eindrapport geformuleerd als beslispunten.2 Deze beslispunten zijn in het debat in de Kamer over
het eindrapport overgenomen of geamendeerd. Het debat in de Kamer leidde tot
een definitieve lijst van beslispunten. De beslispunten vormen de neerslag
van het oordeel van de Kamer over het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden. De commissie heeft deze beslispunten dan ook als uitgangspunt
gehanteerd bij de inrichting van dit evaluatie-onderzoek. In bijlage 1 is
een overzicht gegeven van de definitieve beslispunten.De commissie heeft een onderscheid gemaakt tussen verschillende typen
onderzoeksvragen:• hoofdvragen omtrent de crisis in de opsporing• onderzoeksvragen naar aanleiding van de beslispuntenDe beantwoording van de onderzoeksvragen naar aanleiding van de beslispunten
kan gebruikt worden om een antwoord te geven op de meer algemene hoofdvragen
rond de crisis in de opsporing. De hoofdvragen hebben een beoordelend karakter,
terwijl de onderzoeksvragen naar aanleiding van de beslispunten primair feitelijk
zijn. De hoofdvragen in dit onderzoek zijn hieronder weergegeven. De onderzoeksvragen
naar aanleiding van de beslispunten worden steeds aan het begin van de desbetreffende
paragraaf weergegeven. Normeringscrisisa. Is voor de praktijk van de opsporing nu voldoende duidelijk welke normen
(gaan) gelden voor de opsporing? b. Is de feitelijke inzet van opsporingsmethoden
in de praktijk in overeenstemming met de normen? c. In hoeverre en op welke
wijze hebben interne organisatierichtlijnen van politie, bijzondere opsporingsdiensten
en het openbaar ministerie (inclusief de Centrale toetsingscommissie)
bijgedragen aan de normering van opsporingsmethoden? d. Is er sprake van consistentie
tussen wetgeving, jurisprudentie en organisatierichtlijnen ten aanzien van
het gebruik van opsporingsmethoden? e. Vindt voldoende vastlegging van de
activiteiten van opsporingsambtenaren plaats? f. Bestaat er noodzaak tot nadere
normering van activiteiten van politie en openbaar ministerie met betrekking
tot opsporing of ordehandhaving? Organisatiecrisisa. Zijn de bevoegdheden van alle betrokkenen rond de inzet en de controle
van opsporingsmethoden in de praktijk helder en wordt conform deze bevoegdheden
gewerkt? b. Is de samenwerking tussen betrokken organisaties adequaat? Vindt
coördinatie en afstemming binnen de opsporingsorganisaties in voldoende
mate plaats? c. Hoe is de vastlegging van de activiteiten van opsporingsambtenaren
georganiseerd? Gezagscrisisa. Zijn de onderlinge verhoudingen tussen functionarissen en organisaties
in de opsporing verbeterd en werkbaar? b. Wordt op verantwoorde wijze gezag
uitgeoefend over de inzet van opsporingsmethoden door het openbaar ministerie?
c. Bestaat er duidelijkheid over de wijze en de inhoud van de gezagsuitoefening
door het openbaar ministerie? d. Heeft de gezagsuitoefening door het openbaar
ministerie daadwerkelijk effect op het functioneren van de politie met betrekking
tot de opsporing? e. Is controle op het gebruik van opsporingsmethoden door
rechters-commissaris en korpsbeheerders adequaat? 1.3 Methoden en opzet van het onderzoek 1.3.1 DeelonderzoekenDe commissie heeft verschillende deelonderzoeken uitgevoerd die gezamenlijk
de onderzoeksvragen beantwoorden:a. Literatuur- en documentenanalyseb. Jurisprudentie-analysec. Diepte-onderzoeken:c1 Rotterdamc2 Limburg-Zuidc3 Midden- en West-Brabantc4 Kernteam Noord-Oost Nederlandc5 Kernteam Rotterdamc6 Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD)c7 Binnenlandse veiligheidsdienst (BVD)c8 Korps landelijke politiediensten (KLPD)c9 Openbaar ministerie Landelijk: Centrale toetsingscommissie, Landelijk
parket, College van procureurs-generaalc10 Ministeries van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatiesd. Breedte-onderzoeken:d1 Kennemerlandd2 Kernteam Randstad Noord en Middend3 Amsterdam-Amstellandd4 Kernteam Amsterdamd5 Haaglandend6 Kernteam Haaglanden De commissie heeft gekozen voor een primair kwalitatief onderzoek aangezien
zij een breed beeld wilde geven van de huidige stand van zaken omtrent de
inhoud en organisatie van de opsporing. Kwantitatief onderzoek naar de omvang
en intensiteit van bepaalde opsporingsmethoden zou slechts een gedeelte van
de onderzoeksvragen kunnen beantwoorden. Kwalitatief onderzoek biedt daarentegen
de mogelijkheid meer intensief verschillende aspecten van de onderzoeksvragen
te bezien. De beperking van kwalitatief onderzoek is dat volledige geldigheid
en generaliseerbaarheid van bevindingen niet kan worden gegarandeerd. De commissie
heeft met de opzet van haar onderzoek echter nadrukkelijk geprobeerd de validiteit
van het onderzoek te vergroten.De betrouwbaarheid en geldigheid van onderzoek kan worden vergroot door
de toepassing van verschillende onderzoeksmethoden. De commissie maakt daarbij
onderscheid tussen diepte-onderzoeken en breedte-onderzoeken. De organisaties
waar de commissie een diepte-onderzoek heeft uitgevoerd werden bevraagd op
alle aspecten van de organisatie en de inhoud van de opsporing. Dat betekent
dat van deze organisaties alle relevante documenten intensief zijn bestudeerd.
Tevens zijn in deze organisatie vele interviews gehouden met alle betrokkenen
(tactische en financiële rechercheurs, medewerkers van criminele inlichtingendiensten,
observatieteams, infiltratieteams, recherchechefs, divisiechefs, teamleiders,
officieren van justitie, ambtenaren van departementen, korpsbeheerders, korpschefs,
hoofdofficieren van justitie, procureurs-generaal, ministers). Per organisatie
werden de belangrijkste bevindingen weergegeven.De breedte-onderzoeken dienden als een controlegroep om te bezien in hoeverre
de bevindingen van de commissie in de diepte-onderzoeken ook elders van toepassing
waren. De bevindingen uit de diepte-onderzoeken werden getoetst aan de bevindingen
van de breedte-onderzoeken. De organisaties waar de commissie een breedte-onderzoek
heeft uitgevoerd, werden op hoofdlijnen bevraagd en onderzocht. De commissie
bestudeerde de toegezonden documenten en legde werkbezoeken af.De keuze van de organisaties waar diepte-onderzoeken en breedte-onderzoeken
werden uitgevoerd, was gebaseerd op verschillende criteria:– combinatie van nog niet eerder onderzochte en reeds door de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden onderzochte organisaties;– omvang van de organisatie;– variatie in regio's, arrondissementen, kernteams, bijzondere opsporingsdiensten
en inlichtingendiensten.Alle relevante openbare en vertrouwelijke documenten van de onderzochte
organisaties werden door de commissie opgevraagd en geanalyseerd. In bijlage
2 wordt een overzicht gegeven van de documenten die de commissie heeft ontvangen.
Tevens werden met ruim 250 functionarissen binnen de organisaties interviews
gehouden. In bijlage 3 is een overzicht opgenomen van alle personen met wie
een vraaggesprek is gevoerd.De commissie is tijdens haar onderzoek gestuit op verschillende aspecten
die een relatie hebben met de zaken die door de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden zijn beschreven. De commissie heeft deze aspecten nader
onderzocht en geeft de hoofdlijnen van haar bevindingen hierover in hoofdstuk
5 weer. 1.3.2 Afspraken ministersDe commissie heeft kort na de aanvang van haar onderzoek gesproken met
de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
In dit gesprek is afgesproken dat de regeling voor de informatievoorziening
aan de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden onverkort zouden
gelden voor deze commissie.1 Deze afspraken zijn
in het onderstaande protocol nader geconcretiseerd:1. De Tweede Kamer der Staten-Generaal heeft ingesteld de Tijdelijke
Commissie Uitvoering Aanbevelingen Opsporingsmethoden. De minister van Justitie,
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van
Financiën verlenen medewerking aan het onderzoek van deze commissie.
Ten behoeve van het onderzoek heeft de Tijdelijke commissie behoefte aan informatie.
In het belang van een juiste balans tussen een voortvarende afhandeling en
praktische werkwijze rond dit onderzoek enerzijds en een betrouwbare en veilige
behandeling van gevoelige informatie over opsporing en vervolging anderzijds
worden overeengekomen onderstaande afspraken. In de afspraken wordt een onderscheid
gemaakt tussen operationele gegevens, betrekking hebbend op individuele verkennende-
en opsporingsonderzoeken en/of strafzaken, en niet-operationele of beleidsgegevens,
niet betrekking hebbend op individuele onderzoeken of strafzaken. Gegevens
over de toepassing van opsporingsbevoegdheden in individuele onderzoeken en
strafzaken worden aangemerkt als operationele gegevens.2. Indien de Tijdelijke commissie ten behoeve van het onderzoek behoefte
heeft aan raadpleging door middel van inzage of verstrekking van operationele
gegevens dan kan een verzoek tot inzage of verstrekking schriftelijk en rechtstreeks
worden gericht tot degene die tot verstrekking bevoegd is. Een afschrift van
het verzoek wordt door de commissie verstrekt aan de betrokken bewindspersonen.3. Ingeval de commissie op grond van punt 2 gegevens opvraagt of
inzage verlangt in gegevens die volgens de verstrekker herleidbaar zijn tot
de persoon van informanten of volgens deze tot levensbedreigende situaties
kan leiden dan kunnen deze gegevens geanonimiseerd of gecodeerd worden door
de verstrekker, dat wil zeggen niet herleidbaar tot de bron van criminele
inlichtingen. De gegevens worden vervolgens verstrekt door tussenkomst van
het college van procureurs-generaal.4. Indien de verstrekker in exceptionele gevallen van mening is dat
de verstrekking van operationele gegevens op grond van punt 2 in strijd is
met het belang van de staat zoals bedoeld in de Grondwet, dan legt hij de
gegevens voor aan de betrokken minister.5. De commissie, in de persoon van haar voorzitter of bij ontstentenis
de vice-voorzitter, kan alle gegevens die ter kennis komen van de commissie
verifiëren door kennisname van de niet-geanonimiseerde en niet-gecodeerde
gegevens.6. Ten aanzien van operationele gegevens heeft de commissie, en de
aan haar toegevoegde medewerkers, zich verplicht tot vertrouwelijke behandeling,
om geen afbreuk te doen aan de belangen van de opsporing van strafbare feiten
en de privacy. Daartoe heeft de commissie de noodzakelijke maatregelen getroffen
op het gebied van beveiliging en huisvesting. Aan de medewerkers van de commissie
is een geheimhoudingsplicht opgelegd.7. Indien de Tijdelijke commissie ten behoeve van het onderzoek behoefte
heeft aan inzage of verstrekking van niet-operationele of beleidsgegevens
dan kan een verzoek tot inzage of verstrekking schriftelijk en rechtstreeks
worden gericht tot degene die tot verstrekking bevoegd is. Een afschrift van
het verzoek wordt door de commissie verstrekt aan de betrokken bewindspersonen.8. Indien de verstrekker in exceptionele gevallen van mening is dat
de verstrekking van niet-operationele of beleidsgegevens op grond van punt
2 in strijd is met het belang van de staat zoals bedoeld in de Grondwet, dan
legt hij de gegevens voor aan de betrokken minister.9. Voor de publicatie van de rapportage van de Tijdelijke commissie
wordt deze ter inzage gegeven aan de minister van Justitie en de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ter verificatie van de afspraken.10. Nadere afspraken worden gemaakt over het archiveren, retourneren
en/of vernietigen van de verstrekte gegevens na afloop van de het onderzoek
van de Tijdelijke commissie.In aanvulling op dit protocol is tevens overeengekomen dat de commissie
bij operationele gegevens, indien de commissie en de verstrekker dat noodzakelijk
achten, eerst inzage zou krijgen in de niet geanonimiseerde gegevens
voordat tot verstrekking zou worden overgegaan. De commissie heeft hiervan
verschillende malen gebruik gemaakt.De commissie constateert dat de afspraken met de ministers – na
verschillende brieven richting de ministeries en het College van procureurs-generaal –
werkbaar waren. De commissie kreeg over het algemeen de informatie waar zij
om verzocht. Vanwege de complexe procedure duurde dat wel vaak langer dan
de commissie wenselijk achtte. Dat neemt niet weg dat de commissie over het
algemeen tevreden is over de informatieverstrekking door betrokken organisaties.
Ook overigens was de medewerking door politie, justitie en andere betrokkenen
goed, hetgeen door de commissie zeer op prijs is gesteld. 1.3.3 Openbare afrondingEen onderdeel van de opdracht van de commissie was een openbare afronding
van het onderzoek. De commissie heeft verschillende alternatieven overwogen
voor de invulling van deze openbare afronding. Vanwege het evaluatieve karakter
van het onderzoek was de commissie van mening dat de openbare afronding een
andere inhoud moest krijgen dan bij reguliere parlementaire onderzoekscommissies
het geval is. De primaire doelstelling van de openbare afronding was niet
de waarheidsvinding, zoals centraal staat bij een parlementaire enquêtecommissie.
Verhoren, of vergelijkbare gesprekken, kwamen voor de commissie dan ook niet
in aanmerking.De primaire functie van de openbare afronding was voor de commissie gelegen
in de toetsing van de bevindingen van haar onderzoek aan oordelen van betrokkenen
in het openbaar. De openbare afronding bood tevens de mogelijkheid om als
commissie in het openbaar de cruciale aspecten van de organisatie en de inhoud
van de opsporing te tonen aan de Nederlandse burgers. De commissie heeft gekozen
voor rondetafelgesprekken als vorm voor de openbare afronding.De commissie heeft er op grond van deze overwegingen voor gekozen in twee
dagen met verschillende betrokkenen te spreken over enkele aspecten van de
opsporing. De keuze van onderwerpen is gebaseerd op de bevindingen uit het
evaluatie-onderzoek. De commissie heeft op 21 en 25 mei 1999 de volgende onderwerpen
in een openbare zitting van de commissie aan de orde gesteld:a. dilemma's met betrekking tot doorlaten en gecontroleerde aflevering;b. het onderscheid tussen informant en infiltrant;c. de vastlegging, professionaliteit en transparantie van de opsporing;d. de criminele politiek;e. het gezag over de opsporing.De commissie heeft in het openbaar gesproken met personen die zij eerder
had geïnterviewd. Zij heeft bij de selectie van personen gelet op een
spreiding in achtergrond en organisatie, zodat tijdens de gesprekken een breed
beeld van de huidige stand van zaken in de opsporing kon worden gerealiseerd.Op het moment dat de openbare gesprekken werden gevoerd, bevond het eindrapport
zich in een vergevorderd stadium. Daardoor was de commissie in staat zo precies
mogelijk haar bevindingen te toetsen. Bijlage 4 bevat de lijst van deelnemers
aan de rondetafelgesprekken. In bijlage 5 is de letterlijke weergave van de
inhoud van de gesprekken opgenomen. 1.4 Van crisis naar veranderingDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden constateerde
in haar eindrapport een drievoudige crisis in de opsporing. Organisaties in
de opsporing moesten aan de hand van de beslispunten van de Kamer orde op
zaken stellen en de crisis in de opsporing te lijf gaan. De commissie heeft
deze veranderingen in dit rapport in kaart gebracht. Daarbij heeft zij er
acht op geslagen dat (veel van) de organisaties in de opsporing op het moment
dat het rapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
uitkwam, al bezig waren met reorganisaties.Bij de beoordeling van haar bevindingen heeft de commissie niet alleen
getoetst aan conventionele beoordelingscriteria. Zij heeft ook rekening gehouden
met de hindernissen waarmee organisaties in verandering te maken hebben. BeoordelingscriteriaOrganisaties in het openbaar bestuur hebben te maken met uiteenlopende
eisen waaraan hun optreden moet voldoen. De beoordelingscriteria waaraan overheidsoptreden
gewoonlijk wordt getoetst, zijn grofweg onder te verdelen in drie categorieën.Overheidsorganisaties moeten in de eerste plaats voldoen aan eisen die
betrekking hebben op de rechtmatigheid van hun handelen. De commissie verwacht
dat organisaties in de opsporing op een rechtmatige manier omgaan met de inzet
van opsporingsmethoden. Zij verwacht dat er een wettelijke basis is voor de
inzet van opsporingsmethoden, dat de bevoegdheden voor de inzet van methoden
eenduidig zijn en dat het gebruik van opsporingsmethoden wordt vastgelegd
en getoetst. Overheidsorganisaties hebben in de tweede plaats te maken met
eisen van doelmatigheid en effectiviteit. De commissie verwacht dat opsporingsmethoden
doelmatig worden gebruikt en bijdragen aan een effectieve bestrijding van
de criminaliteit. In de derde plaats moeten overheidsorganisaties voldoen
aan eisen die betrekking hebben op hun betrouwbaarheid en stabiliteit. De
commissie vindt dat de samenleving moet kunnen vertrouwen op de betrouwbaarheid
van het opsporingsapparaat. Organisaties in de opsporing moeten zorg dragen
voor de geloofwaardigheid en legitimiteit van de criminaliteitsbestrijding.De criteria waaraan het functioneren van organisaties in de opsporing
wordt getoetst sporen soms onderling maar zullen in veel gevallen tegenstrijdig
zijn. Uitgebreide procedures bij de inzet van opsporingsmethoden dragen bijvoorbeeld
bij aan de rechtmatigheid van de opsporing, maar doen wellicht afbreuk aan
een efficiënte en snelle manier van werken. Politie en justitie moeten
op een rechtmatige wijze opsporen, maar moeten anderzijds op de grenzen van
het wettelijk genormeerde gebruik van opsporingsmethoden balanceren, wil de
bestrijding van sommige vormen van georganiseerde criminaliteit tot bevredigende
resultaten leiden. Kortom, organisaties in de opsporing staan voor de lastige
taak aan uiteenlopende en soms tegenstrijdige eisen tegemoet te komen. De
commissie verwacht dat deze opsporingsorganisaties in staat zijn steeds verantwoorde
afwegingen te maken.De drie bovenstaande «conventionele» criteria zouden misschien
voldoende zijn voor een zakelijke beoordeling van het functioneren van organisaties
in de opsporing. De commissie voert evenwel een evaluatie van veranderingen
uit. Zij moet in de eerste plaats een beoordeling geven van de mate waarin
opsporingsorganisaties in staat zijn geweest veranderingen door te voeren
die de crisis in de opsporing hebben bestreden. Het is daarbij van belang
te onderzoeken in hoeverre organisaties in de opsporing in staat zijn geweest
zich op een verantwoorde wijze aan te passen. Veranderingsprocessen stellen organisaties voor grote uitdagingen en zullen
slechts tot resultaten leiden indien bepaalde hindernissen worden overwonnen.
De commissie beseft dat veranderingen in de opsporing met soortgelijke problemen
gepaard zijn gegaan. Bij de beoordeling van haar bevindingen zal de commissie
niet alleen uitgaan van conventionele beoordelingscriteria, maar ook de specifieke
moeilijkheden die met veranderingen samengaan inachtnemen. De commissie probeert
zo tot een afgewogen oordeel te komen. Implementatie van veranderingenVeranderingen leiden pas tot gewenste effecten wanneer zij in uitvoerende
organisaties worden geïmplementeerd. Organisaties lopen bij de implementatie
van veranderingen echter regelmatig tegen de grenzen aan van het controleren
van veranderingen op uitvoerend niveau. Daarnaast zijn er op uitvoerend niveau
beperkingen aan het doorvoeren van veranderingen die herleid kunnen worden
tot de beleidsvrijheid van uitvoerders.De mogelijkheden om veranderingen op uitvoerend niveau te controleren
en bepalen zijn beperkt. Veranderingen worden veelal op centraal niveau ontwikkeld
en vormgegeven op basis van politieke besluitvorming. Daarbij wordt niet altijd
even veel rekening gehouden met de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van veranderingen.
Bovendien kunnen de gevolgen van veranderingen op centraal niveau niet volledig
worden overzien. Uitvoerders worden daarom regelmatig geconfronteerd met dilemma's
en knelpunten die voortvloeien uit centraal vormgegeven veranderingen.Een tweede moeilijkheid van veranderingen vloeit voort uit de discretionaire
ruimte van uitvoerders. Uitvoerders in publieke organisaties beschikken over
een bepaalde mate van beleidsvrijheid, waarbij zij zelfstandig beslissingen
moeten nemen zonder dat daarvoor regels en procedures beschikbaar zijn. Veranderingen
binnen organisaties zullen onder andere betrekking moeten hebben op de discretionaire
ruimte van uitvoerders, willen zij werkelijk tot effect leiden. Er zijn twee
mogelijkheden om een brug te slaan tussen veranderingsinitiatieven en het
gedrag en functioneren van uitvoerders. Een eerste mogelijkheid heeft betrekking op de inperking van
de beleidsvrijheid van uitvoerders. Het management binnen een organisatie
kan het handelen van uitvoerders bepalen aan de hand van heldere regels en
procedures en een strikt systeem van sancties. Deze dwingende manier van sturing
en controle is echter zelden haalbaar of effectief. De praktijk kan meestal
niet volledig door regels en procedures worden omvat. Leidinggevenden beschikken
bovendien vaak niet over de relevante informatie die voor volledige controle
van het uitvoerende proces nodig is.De tweede mogelijkheid voor het doorvoeren van veranderingen heeft betrekking
op het beïnvloeden van de beleidsvrijheid. Leidinggevenden
kunnen proberen inzicht te krijgen in de wijze waarop beleidsvrijheid wordt
ingevuld. Dit inzicht maakt het mogelijk de invulling van de discretionaire
ruimte te beïnvloeden door het referentiekader wat hieraan te grondslag
ligt te veranderen. Een gemeenschappelijke filosofie of visie op centrale
doelstellingen en de manier waarop die moeten worden uitgevoerd, verzekeren
de representatie van de uitgangspunten die aan veranderingen ten grondslag
liggen. De ontwikkeling en aanpassing van een gemeenschappelijk kader vergen
echter geduld, volharding en inlevingsvermogen. De effectiviteit van een dergelijke
manier van veranderen is niettemin effectief omdat veranderingen worden geaccepteerd
en uitvoerders hun handelen vrijwillig aanpassen. Verandering na crisesHet adagium luidt dat crises kansen bieden voor veranderingen. Dat betekent
echter niet dat veranderingen snel en probleemloos verlopen. Veranderingen
zijn processen waarbij voortdurend hindernissen moeten worden genomen. Een
crisis, die de legitimiteit en stabiliteit in een beleidssector doet afnemen,
neemt deze hindernissen niet weg. In sommige gevallen worden juist nieuwe
hindernissen en problemen opgeworpen.Veranderingen zijn niet voltooid met het aanpassen van formele doelstellingen,
het uitvaardigen van regels en wetten en het wijzigen van organisatiestructuren.
Veranderingen leiden pas tot aanhoudende resultaten indien zij zowel door
de individuele leden van de organisaties als door de omgeving worden geaccepteerd.
Standaardprocedures en werkwijzen moeten aan de hand van opgedane ervaringen
eerst opnieuw vorm krijgen. Daarna moeten veranderingen in de sociale structuren
van organisaties worden geïntegreerd. Dit proces van internalisering
of institutionalisering is echter niet gemakkelijk en kost vaak veel tijd.
Het hangt van het uithoudings- en aanpassingsvermogen van organisaties af
in hoeverre hervormingen uiteindelijk slagen.De besluit- en beleidsvorming tijdens crises vindt doorgaans plaats op
centraal niveau. Verhoogde maatschappelijke en politieke aandacht voor de
opsporing leidden na de parlementaire enquête tot initiëring van
veranderingen op centraal politiek en bestuurlijk niveau. Deze veranderingen
moesten vervolgens op uitvoerend niveau worden doorgevoerd. Een «top
down» benadering van veranderingen leidt doorgaans echter tot weerstand
op uitvoerend niveau. Maatregelen en initiatieven tot verandering stuiten
in de uitvoering dikwijls op onvoorziene en onbedoelde dilemma's.Tenslotte kan de perceptie van een crisis op centraal niveau sterk verschillen
van die op uitvoerend niveau. Procureurs-generaal en korpschefs zitten dicht
tegen de politieke gezagsdragers aan en worden doorgaans directer met de (politieke)
noodzaak van veranderingen geconfronteerd dan rechercheurs en officieren van
justitie die zich richten op het primaire proces. Tussen centraal en uitvoerend
niveau kunnen zo discussies ontstaan over de noodzaak van bepaalde aanpassingen
en de manier waarop veranderingen het best kunnen worden doorgevoerd. Dergelijke
meningsverschillen zullen de bereidheid om aan de veranderingen mee te werken
verminderen.Een crisis kan wel de bereidheid tot veranderen in gang zetten of versterken.
Deze zal sterker gelden naarmate de crisis door alle betrokkenen als zodanig
wordt herkend. 1.5 Georganiseerde criminaliteit in NederlandAan de bestrijding van de zware georganiseerde criminaliteit behoort een
goed onderbouwd inzicht in de aard, ernst en omvang van de criminaliteit ten
grondslag te liggen. In navolging van de studie van de onderzoeks- groep-Fijnaut,
die in opdracht van de parlementaire enquêtecommissie is uitgevoerd,
heeft de minister van Justitie een tweejaarlijkse rapportage over de aard
van de georganiseerde criminaliteit in Nederland en te signaleren ontwikkelingen
toegezegd. Onlangs verscheen het resultaat van de eerste WODC-monitor van
de georganiseerde criminaliteit (december 1998) gebaseerd op recent afgesloten
opsporingsonderzoeken op dit terrein. Een van de twee hoofdbevindingen luidt
dat niet gesproken kan worden van verweving tussen onder- en bovenwereld;
er zijn wel raakvlakken geconstateerd. De tweede conclusie laat zien op welke
wijze criminelen gebruik maken van netwerken (samenwerkingsverbanden en sociale
relaties) in plaats van hiërarchische relaties zoals voorheen wel werd
aangenomen.De heerBiesheuvel:(...) In dat kader heb
ik allereerst een vraag aan de heer Van de Bunt. Kunt u naar aanleiding van
het wetenschappelijk onderzoek dat onder andere is gedaan in opdracht van
de parlementaire enquêtecommissie aangeven wat – we zijn nu een
paar jaar verder – de huidige klemmende problemen zijn en welk onderzoek
u verricht heeft in dat kader?De heerVan de Bunt(Directeur van het WODC):
Het rapport heet Georganiseerde criminaliteit in Nederland. Je zou dat rapport
kunnen zien als een voortzetting, een actualisering, van het onderzoeksrapport
dat ten behoeve van de parlementaire enquêtecommissie is gemaakt. Misschien
is het goed om in een aantal korte streken het beeld neer te zetten en voor
een deel ook in negatieve zin. Daar bedoel ik dit mee. Zowel in het rapport
van de onderzoeksgroep-Fijnaut als in het recente WODC-rapport komt naar voren
dat er in Nederland geen sprake is van verweving tussen georganiseerde misdaad
en bijvoorbeeld het openbaar bestuur, de politiek of de economie. (...) Het
feit dat er geen sprake is van verweving wil absoluut niet zeggen dat er geen
relaties zijn tussen georganiseerde misdaad en de wettige samenleving. Wat
uit het recente rapport van het WODC vooral naar voren komt, is dat er juist
ontzettend veel positiieve raakvlakken zijn tussen georganiseerde misdaad
en de wettige omgeving. (...) Ik wil daarmee aangeven dat er voortdurend,
in de sfeer van de consument en in de sfeer van het faciliteren, raakvlakken
zijn tussen de georganiseerde misdaad en de wettige samenleving. Zonder u
allen hier, geen handel in illegale cd's.De heerBiesheuvel: Dat is een kras voorbeeld,
maar u bedoelt: zonder helers, geen stelers.De heerVan de Bunt: Dat is natuurlijk zo.
Er zijn voortdurend raakvlakken en dat biedt ook kansen aan opsporing en aan
bestuurlijke preventie, maar dat is een onderwerp waar wij nog wel op zullen
terugkomen. Het eerste wat ik graag wilde opmerken, is dat er dus geen verweving
is, maar dat er wel veel raakvlakken zijn. Een tweede algemene constatering
is dat er geen sprake is van hiërarchie. Je kunt niet zeggen dat de georganiseerde
misdaad erger is naarmate er sprake is van meer hiërarchie in de organisatie.
Wij hebben geconstateerd dat de mensen niet zozeer door hiërarchische
lijnen bijeen worden gehouden, als wel door sociale relaties. Dat er geen
echte hiërarchie is, wil niet zeggen dat er geen succesvolle misdadigers
zijn, want die zijn er wel. Alleen werkt men meer projectmatig: men kent elkaar
en doet het zo nu en dan met elkaar. «Geen hiërarchie, maar wel
sociale relaties» heeft als consequentie dat de betekenis van die sociale
relaties verstrekkend is. Een voorbeeld van de werking van sociale relaties
is dat de etniciteit, de etnische komaf er strikt gezien niet meer zo toe
doet. Dat is een andere conclusie dan die van de commissie-Fijnaut. Je ziet
in toenemende mate heterogeen samengestelde groepen die niet toevallig zijn
samengesteld, maar waarbij de sociale relaties de rode draad zijn die door
de organisatie heen loopt. Dat die sociale relaties er zijn, biedt ook kansen
voor de opsporing, want men moet die sociale relaties, net als in het dagelijkse
leven, onderhouden. Wij hebben in de door ons bestudeerde dossiers gezien
dat mensen heel veel bij elkaar kwamen, ook al was dat niet nodig voor het
volvoeren van de criminele activiteit. Men ontmoette elkaar twee, drie keer
per week vaak op vaste punten in uitgaansgelegenheden. Wij hebben in onze
slotbeschouwing opgemerkt dat dit mogelijheden biedt voor de opsporing. Het
beeld van weinig mededeelzame criminelen die zuinig zijn met het geven van
informatie aan elkaar, klopt niet, want men praat veel met elkaar en men komt
veel samen waarbij een passant criminele plannetjes worden gesmeed. Ik weet
niet of ik nu nog verder moet gaan; ik heb nu twee belangrijke punten genoemd.1De WODC-monitor wordt hoofdzakelijk uitgevoerd aan de hand van een analyse
van een aantal afgesloten gerechtelijke vooronderzoeken en opsporingsonderzoeken.
Daarbij zijn niet de resultaten uit ander onderzoek naar de omvang van bepaalde
vormen van criminaliteit meegenomen, zoals de criminaliteitscijfers van het
Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Dit berperkt niet alleen het beeld
(de aard van) de criminaliteit in het algemeen en ook de bijzondere vormen
van criminaliteit maar werkt ook door op de daarop gebaseerde strategieën
voor een aanpak van de zware georganiseerde criminaliteit. De heerRouvoet: Wij spreken nu in algemene
termen over het criminaliteitsbeeld, maar ik zou het nog graag iets verder
ingekleurd willen zien wat betreft vormen van criminaliteit. Ik hoor: geen
verweving, maar wel raakvlakken en: geen hiërarchie, maar wel sociale
relaties. Wellicht kan de heer Van de Bunt aangeven of wij echt weten wat
er zich allemaal in ons land afspeelt. Dan gaat het mij om typen criminaliteit.
Gaat het allemaal om drugs, of zijn er ook andere vormen te noemen? Bij het
onderwerp prioriteitsstelling komen wij hierop nog wel terug, maar het lijkt
mij goed om nu al te weten waar we het allemaal over hebben.De heerVan de Bunt: Ongeveer tweederde van
alle grote opsporingsonderzoeken heeft betrekking op harddrugs, softdrugs
en een combinatie daarvan. Afgaande op die verdeling kan men constateren dat
dit de hoofdmoot van de georgniseerde criminaliteit is. Het probleem van de
politie is ook ons probleem: over wat je niet ziet, kun je niet oordelen.
Nieuwe lijnen, zoals vrouwenhandel, hebben meer aandacht gekregen. Onderzoek
daarvan laat schrijnende gevallen zien. Een paar jaar geleden zagen wij dit
soort zaken eenvoudigweg nog niet. Met «wij» bedoel ik: politie,
justitie, media en wetenschap. Wij worden bij het maken van een beeld hiervan
gehandicapt door wat wordt aangegeven of door wat door de politie wordt onderzocht.
(...) In de opzet van het boek Georganiseerde criminaliteit in Nederland hadden
wij een hoofdstuk «het misdaadgeld» gepland. Wij konden echter
dat hoofdstuk niet vullen. Wij hebben 40 zaken hiertoe bekeken, wij hebben
met specialisten gesproken en wij hebben stapels onderzoeksrapporten van de
politie erop nageslagen, maar op die vraag moeten wij het antwoord schuldig
blijven. Ik vind dit zorgelijk. Het misdaadgeld blijft ergens; het komt in
de legale economie terecht.Devoorzitter: Betekent dit dat er een gebrekkig
beeld bestaat van de criminaliteit in ons land?De heerVan de Bunt: Zo wil ik het niet stellen.Devoorzitter: Je kunt alleen wat je weet,
goed onderzoeken. U baseert zich op strafrechtelijke onderzoeken die zijn
afgerond.De heerVan de Bunt: Dat is de gekozen methode.
In de tweede fase van het onderzoek, nadat bestudeerd was wat onderzocht was,
hebben wij een gespreksronde gehouden met de kenners in het veld om de huidige
trend te kunnen opsporen.Naar aanleiding van de resultaten van de monitor wordt geadviseerd om
naast langdurig onderzoek met verregaande opsporingsmethoden, dat nodig blijft
om hoofdpersonen uit de georganiseerde criminaliteit aan te kunnen pakken,
ook de strategie van «korte klappen» veelvuldiger te gebruiken.
Bij dit ingrijpen zou de strategie gericht kunnen zijn op het opsporen van
de knooppunten in de netwerken. 1.6 Opbouw rapportDe commissie heeft bij de opbouw van haar rapport aangesloten bij de indeling
in de typen crises in de opsporing. In hoofdstuk 2 behandelt de commissie
de normering en inzet van opsporingsmethoden. Aan de hand van de beslispunten
omtrent specifieke opsporingsmethoden geeft de commissie een beeld van de
huidige stand van zaken alsmede de activiteiten in de periode tussen de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden en heden. De commissie gaat in hoofdstuk
3 in op de organisatie van de opsporing, terwijl in hoofdstuk 4 de controle
op en het gezag over de opsporing centraal staan. In deze beide hoofdstukken
komen aan de hand van de beslispunten de betrokken organisaties aan de orde.
In hoofdstuk 5 geeft de commissie de hoofdlijnen van een aantal bijzondere
bevindingen die een relatie hebben met zaken die door de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden zijn beschreven. De commissie sluit het rapport af met
hoofdstuk 6 waarin de conclusies en aanbevelingen worden weergegeven. HOOFDSTUK 2 NORMERING EN INZET OPSPORINGSMETHODEN 2.1 Normering algemeenDe crisis in de opsporing bestond volgens de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden, naast een organisatiecrisis en een gezagscrisis, uit een
normeringscrisis. Het was duidelijk dat er de afgelopen 10 jaar een wildgroei
in opsporingsmethoden had plaatsgevonden. Voor het merendeel van die opsporingsmethoden
was geen (expliciete) wettelijke regeling opgesteld. Meer in het algemeen
concludeerde de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden dat
een adequate normstelling voor het optreden van politie en justitie tegen
georganiseerde criminaliteit ontbrak. De wetgever had nagelaten deze juridische
leemte te dichten. Het werd in de praktijk aan de rechterlijke macht overgelaten
specifieke methoden op toelaatbaarheid te toetsen. De jurisprudentie bepaalde
voor een groot gedeelte de normen van de opsporing, waardoor voor wat betreft
de opsporing in toenemende mate sprake was van een «rechtersstaat».
Normering vooraf – een fundamentele eis in de rechtsstaat – is
te lang achterwege gebleven, oordeelde de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden.1Dit hoofdstuk gaat in op de bevindingen van het evaluatie-onderzoek naar
de normeringscrisis. De commissie stelt daarbij de beantwoording van de volgende
vragen centraal:a. Is voor de praktijk van de opsporing nu voldoende duidelijk welke normen
(gaan) gelden voor de opsporing? b. Is de feitelijke inzet van opsporingsmethoden
in de praktijk in overeenstemming met de normen? c. In hoeverre en op welke
wijze hebben interne richtlijnen van politie, bijzondere opsporingsdiensten
en het OM (inclusief de Centrale toetsingscommissie) bijgedragen aan de normering
van opsporingsmethoden? d. Is er sprake van consistentie in wetgeving, jurisprudentie
en richtlijnen ten aanzien van het gebruik van opsporingsmethoden? e. Vindt
voldoende vastlegging van de activiteiten van opsporingsambtenaren plaats?
f. Bestaat er noodzaak tot nadere normering van activiteiten van politie en
OM met betrekking tot opsporing, ordehandhaving of hulpverlening?De commissie concentreert zich daarbij op de vraag hoe de normering in
het interregnum, de periode tussen het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden en de inwerkingtreding van nieuwe formele wetgeving in
de toekomst, vorm heeft gekregen. Het interregnum beslaat de tijdsperiode
eind juni 1996 – het moment waarop de Tweede Kamer de 129 beslispunten
heeft aangenomen – tot 1 februari 2000 – het moment dat inwerkingtreding
van het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden (verder te noemen wetsvoorstel
BOB) wordt beoogd. 2.1.1 Normering in het interregnum Beslispunten van de Tweede KamerWanneer opsporingsmethoden een inbreuk maken op de rechten en vrijheden
van burgers, is legitimatie van dat overheidsoptreden bij wet noodzakelijk.
De Tweede Kamer nam de aanbeveling over dat opsporingsbevoegdheden in een
democratische rechtsstaat een expliciete wettelijke basis nodig hebben. Daarmee
gaf de Kamer het formele startsein voor een grootscheeps wetgevingsproject
ter wijziging van het Wetboek van strafvordering. De parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden gaf een voorzet door de toelaatbaarheid van de verschillende
bijzondere opsporingsmethoden te relateren aan fasen in het (opsporings-) onderzoek en de mate van verdenking en ernst van de strafbare feiten.
Hoe zwaarder de inbreuk van de opsporingsmethode op de persoonlijke levenssfeer
van burgers, hoe hoger de autoriteit die daarvoor toestemming moet geven.
Per opsporingsmethode werd aangegeven wat daaronder moet worden verstaan en
welke voorwaarden voor inzet dienen te gelden. Het gefaseerde kader van de
parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden bevat aanwijzingen
voor een wettelijke regeling van de volgende bijzondere opsporingsmethoden
en fasen van onderzoek:• verkennend onderzoek;• pro-actieve fase van opsporing;• aftappen telecommunicatie;• direct afluisteren;• observeren en volgen;• plaatsbepalingsapparatuur;• inkijkoperaties;• inzet van informanten;• deals met criminelen;• getuigenbescherming;• kroongetuigen;• infiltratie;• gecontroleerd afleveren en doorlating.De methoden dienden vooraf te worden getoetst aan objectieve criteria
waaronder proportionaliteit, subsidiariteit, controleerbaarheid van politie
en justitie, het nagestreefde doel en het effect van de methode alsmede de
risico's van het gebruik van de methode. Ook deed de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden voorstellen voor de wijze waarop met verzamelde politie-informatie
zou moeten worden omgegaan (waaronder ook misdaadanalyse en bestuurlijke rechtshandhaving).
Naast regels voor het vastleggen van het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden
ging de parlementaire enquêtecommissie ervan uit dat alle methoden in
het openbaar ter terechtzitting (kunnen) worden verantwoord. Tussenperiode: wetsvoorstel in de maakHet ministerie van Justitie heeft zich er vervolgens op toegelegd om een
wetsvoorstel BOB te concipiëren. Maar ook in het interregnum bestond
in de praktijk behoefte aan een heldere lijn. Deze tussenperiode kenmerkt
zich door het tijdelijke karakter van de normering in afwachting van de definitieve
wetgeving met betrekking tot de bijzondere opsporingsbevoegdheden. Uit het
onderzoek van de commissie blijkt dat de kenbronnen met betrekking tot de
inzet van bijzondere opsporingsmethoden in dit interregnum zijn:• de interne regels en richtlijnen binnen openbaar minister en politie,
in het bijzonder de zogenoemde Voorlopige uitgangspunten;• de jurisprudentie;• de toekomstige wetgeving (in de verschillende versies gedurende
het interregnum).De interne regels en richtlijnen worden op hoofdlijnen besproken (in paragraaf
2.1.2.). Aansluitend wordt de toekomstige wetgeving zoals die thans aanhangig
is in de Eerste Kamer uiteengezet (in paragraaf 2.1.3) en worden de hoofdbevindingen
naar aanleiding van het jurisprudentie-onderzoek beschreven (in paragraaf
2.1.4). Ook andere concept-wetgevingsprodukten uit de tussenperiode worden
op die plaats in vogelvlucht belicht, te weten de wijziging van de Wet politieregisters
ter regeling van de bijzondere politieregisters (de huidige CID-
en «grijze-veld»-registers), het wetsvoorstel Toezeggingen aan
getuigen in strafzaken en het wetsvoorstel ter Bevordering van integere besluitvorming
openbaar bestuur (BIBOB). In de daarop volgende paragrafen wordt per bijzondere
opsporingsmethode afzonderlijk aandacht besteed aan de regelgeving in het
interregnum en worden de ervaringen in de praktijk met de inzet van de afzonderlijke
methoden uiteengezet. Op eenzelfde wijze wordt de omgang met informatie besproken.
In bijlage 6 is een overzicht van huidig en toekomstig recht opgenomen, waarin
per methode het kabinetsstandpunt, specifieke bestaande wetgeving (indien
aanwezig), relevante richtlijnen en jurisprudentie en de toekomstig wetgeving
zijn weergegeven. Het hoofdstuk sluit af met een toelichting op de kennis
van normering in de praktijk en de opleiding van opsporingsambtenaren en leden
van het openbaar ministerie (paragraaf 2.6). 2.1.2 Interne regels en richtlijnen Voorlopige uitgangspuntenIn het debat op 6 en 7 november 1996 gaf de Kamer aan dat politie, openbaar
ministerie en bijzondere opsporingsdiensten geen afwachtende houding mogen
aannemen ten aanzien van wat te zijner tijd, naar aanleiding van de aanbevelingen
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, aan normering
in wetgeving en richtlijnen zal worden vastgelegd. Om die reden zijn de «Voorlopige
uitgangspunten van het College van procureurs-generaal met betrekking tot
de inzet van (bijzondere) opsporingsmethoden en -middelen»1 (verder te noemen de Voorlopige uitgangspunten) opgesteld en per brief
van 24 januari 1997 onder alle (fungerend) hoofdofficieren van justitie verspreid.
De toenmalige voorzitter van het College van procureurs-generaal stelde voor
wat betreft de status van het stuk dat, ook al dragen de uitgangspunten een
voorlopige karakter, dat niet wil zeggen dat daarmee op vrijblijvende wijze
kon worden omgegaan. Uitdrukkelijk werden de hoofdofficieren verzocht erop
toe te zien, dat daadwerkelijk conform deze uitgangspunten wordt gewerkt.
Uiteindelijk zou een en ander als richtlijn van het College een meer definitieve
vorm krijgen, aldus de aanbiedingsbrief.Ingevolge de Voorlopige uitgangspunten gelden vier algemene voorwaarden
voor de inzet van opsporingsmethoden:a. Er moet sprake zijn van «opsporen»: het verzamelen, registreren
en verwerken van gegevens en informatie over (voorbereiding van) strafbaar
handelen al dan niet in georganiseerd verband, met het doel te komen tot een
strafrechtelijke sanctie;b. Naast een (toekomstige) wettelijke basis dienen de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit in acht te worden genomen. Daarnaast moeten de effectiviteit
en de beheersbaarheid van het middel worden bezien, zowel vóór
de inzet als periodiek daarna (en moet dus een termijn voor inzet worden gesteld);c. De inzet van de verschillende methoden moet worden gerelateerd aan
een van de volgende opsporingsfasen: (1) verkennend, (2) pro-actief en (3)
klassiek opsporingsonderzoek;d. Elk gebruik van opsporingsmethoden en -middelen dient in beginsel te
worden vastgelegd in een proces-verbaal, of soms in een andere schriftelijke
vorm zoals bijvoorbeeld een journaal.2Daarnaast worden vier verantwoordingscategorieën onderscheiden: Centrale
toetsingscommissie (CTC)-toetsingszaken, CTC-registratiezaken officier van
justitie (OvJ)-toetsingszaken en OvJ-registratiezaken.3 Meer specifiek betreft het: CTC-toetsingszaken:Opsporingsmethoden van deze categorie worden vooraf ter toetsing
aan de Centrale toetsingscommissie voorgelegd waarna deze over de inzet aan
het College van procureurs-generaal adviseert: langdurige (projectmatige)
infiltratie, burgerinfiltratie, storefront. In beginsel geldt een verbod op
de inzet van de criminele burgerinfiltrant en het doorlaten van schadelijke
stoffen; ontheffing van het verbod kan via de CTC-toetsingsprocedure worden
verleend.CTC-registratiezaken:Het betreft hier opsporingsmethoden die achteraf gemeld moeten worden
aan de CTC: verschillende vormen van eenmalige kortlopende infiltratie, zoals
pseudo-koop en voorkoop, gecontroleerd afleveren en het doorlaten van overige
(niet schadelijke) goederen, inzet van bepaalde plaatsbepalingsapparatuur
(kermiten argosbaken en geotach), bewegingsmelders in een loods en kijkoperaties.OvJ-toetsingszaken:Opsporingsmethoden van deze categorie behoeven voorafgaande toestemming
van de CIDof zaaksofficier van justitie, die beslist op basis van een door
de politie opgemaakt rapport of ingevuld toetsingsformulier. Het gaat om observatie
door middel van videocamera's en het volgen (schaduwen), het gebruik van meeluisterapparatuur
(het auditief meekrijgen dan wel het geval dat één van de gespreksdeelnemers
op de hoogte is), bepaalde plaatsbepalingsapparatuur (baken in of aan een
voorwerp), overige bewegingsmelders, scannen/printen en postvang (met machtiging
rechter-commissaris), huisvuil waarvan geen afstand is gedaan, data-surveillance
en CID-rechtshulp alsmede niet genoemde middelen.OvJ-registratiezaken:In dat geval oordeelt de politie zelfstandig binnen de door het openbaar
ministerie aangegeven kaders. Achteraf wordt periodiek melding gemaakt van
de inzet van deze methoden: videocamera tijdens verhoor met toestemming en
huisvuil waarvan afstand is gedaan.Per bijzondere opsporingsmethode geven de Voorlopige uitgangspunten een
definitie en indien noodzakelijk nadere voorwaarden voor de inzet. Daarbij
wordt sterk geleund op het kabinetsstandpunt, de beslispunten van de Tweede
Kamer en de visie van de wetgevingsjuristen van het ministerie van Justitie.
Afstemming tussen het College van procureurs-generaal en het ministerie, dan
wel de minister, vindt plaats in de overlegvergadering.1Richtlijn overgangsregeling bijzondere opsporingsbevoegdhedenNaast de Voorlopige uitgangspunten dient tevens de Richtlijn overgangsregeling
bijzondere opsporingsbevoegdheden van 12 maart 1998 als algemene regeling
te worden genoemd. Deze richtlijn van het College van procureurs-generaal
is een interne regeling van het openbaar ministerie, die gebaseerd is op de
toen geldende versie van het wetsvoorstel BOB. Om binnen politie aan deze
overgangsregeling bekendheid te geven is het in de tweede helft van 1997 aan
het Landelijk Platform CID-officieren aangeboden. Een aantal maanden later
bleek de overgangsregeling nog onbekend te zijn in het veld. De voorzitter
van het College van procureurs-generaal heeft toen aan landelijk officier
van justitie F.C.V. de Groot gevraagd via de recherche-officieren bekendheid
te geven aan de overgangsregeling. De richtlijn is pas na de behandeling van
het wetsvoorstel BOB aangemeld voor de overlegvergadering.De overgangsregeling ziet toe op de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden
in de periode voorafgaand aan de inwerkingtreding van het wetsvoorstel BOB. «De nieuwe formele vereisten die in het wetsvoorstel aan de
toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden worden gesteld bestaan voornamelijk
uit het door de officier van justitie afgeven van een schriftelijk bevel tot
inzet van de bevoegdheid. Door reeds te anticiperen op de inwerkingtreding
van de wet en deze bevelen af te geven, richt het openbaar ministerie de opsporingsonderzoeken
zo in dat reeds nu aan de nieuwe regels voldaan wordt in zaken die ook na
inwerkingtreding van de wet zullen voortduren of aan de rechter worden voorgelegd.»Vervolgens wordt in deze overgangsregeling per methode aangegeven aan
welke voorwaarden het OM dient te voldoen bij de inzet van bepaalde bijzondere
opsporingsmethoden. Daarbij wordt zeer direct aansluiting gezocht bij de inhoud
van het wetsvoorstel BOB. De overgangsregeling sluit af met een aantal standaardbevelen
ten behoeve van de praktijk. Conglomeraat van richtlijnen en regels voor de opsporingIn het verlengde van de Voorlopige uitgangspunten zijn vervolgens richtlijnen
ontwikkeld (deels in concept) die de voorwaarden moeten regelen voor onder
meer de volgende onderwerpen:a. procedure voor toetsings- en registratiezaken bij de Centrale toetsingscommissie;b. inzet van informanten en infiltranten;c. doorlaten en gecontroleerd afleveren;d. afspraken met criminelen;e. getuigenbescherming;f. verkennend onderzoek;g. verbaliseringsplicht en schriftelijke verantwoording in strafzaken;h. omgang met buitenlandse rechtshulpverzoeken;i. financiële beloning van informanten, infiltranten en tipgevers;j. het beschikbaar stellen van toongeld, pseudo-koop-, voorkoop- en andere
bijzondere opsporingsgelden ter ondersteuning van de opsporing.Het gevolg daarvan is een conglomeraat van regels en richtlijnen, die
het geldend recht voor de praktijk van de opsporing hebben gevormd. Een gedeelte
van deze regelgeving bestond al voor het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden, maar is nog steeds geldend. Het gaat dan (ondermeer) om:– Brief van de minister van Justitie aan de Tweede Kamer «Infiltratie
als opsporingstechniek» (3 december 1985);– Richtlijn infiltratie (20 februari 1991);– Richtlijn schriftelijke vastlegging dwangmiddelen (13 april
1994);– Handleiding Kijkoperaties (7 december 1994);– Instellingsbesluit CTC (december 1994);– CID-regeling (1995);– Ethische aspecten van CID-werkzaamheden (Recherche Advies
Commissie 1995);– Richtlijn inzake de toepassing van artikel 552 i Wetboek
van strafvordering (informatieverstrekking aan buitenlandse opsporingsinstanties
in het kader van internationale rechtshulp) (1 januari 1995);– Richtlijn vrijwillige medewerking banken bij onderzoek (12
juni 1996);– Voorlopige uitgangspunten van het College van procureurs-generaal
met betrekking tot de inzet van (bijzondere) opsporingsmethoden en -middelen
(24 januari 1997);– Richtlijn afspraken met criminelen (13 maart 1997);– Leidraad internationale rechtshulp (10 juli 1997);– Regeling voor de uitvoering van grensoverschrijdende observatie
(10 juli 1997);– Richtlijn schriftelijke verantwoording in strafzaken artikel
152–153 Wetboek van strafvordering (28 januari 1997, Staatscourant 1997,
nr. 68, p. 8); – Concept-procedure toetsings- en registratiezaken CTC (versie
3 maart 1998);– Concept-richtlijn informanten – infiltranten (versie
3 maart 1998);– Concept-richtlijn «niet-ingrijpen» (later genoemd:
Concept-richtlijn doorlaten en gecontroleerd afleveren) (versie 3 maart 1998);– Richtlijn overgangsregeling bijzondere opsporingsbevoegdheden
(12 maart 1998);– Regeling bijzondere opsporingsgelden (19 mei 1998);– Instructie getuigenbescherming (9 april 1998);– Richtlijn financieel beheer infiltratie (9 juli 1998);– Instructie verkennend onderzoek (1 december 1998);– Instructie voor de officier van justitie belast met de gezagsuitoefening
over het informatiewerk (voorheen Gedragscode CID-OvJ genoemd) (2 februari
1999);Per brief van 3 maart 1999 brengt het ministerie van Justitie het
College van procureurs-generaal formeel op de hoogte van de uitkomsten van
de behandeling van het wetsvoorstel BOB in de Tweede Kamer in november 1998,
in het bijzonder het (absolute) verbod om met criminele burgerinfiltranten
te werken en het bij amendement ingevoegde verbod op doorlaten.1Recent (1 februari 1999) is een aantal concept uitvoeringsregelingen die
uitvoering geven aan enkele bepalingen van het wetsvoorstel BOB ter advisering
aan de betrokken organisaties voorgelegd:– Besluit technische hulpmiddelen;– Samenwerkingsbesluit infiltratie;– Besluit bewaren en vernietigen processen-verbaal;– Concept-regeling infiltratieteams;– Concept-regeling opnemen vertrouwelijke communicatie politie
(versie van 1 februari 1999).Op deze plaats wordt volstaan met de opmerking dat het er formeel dan
wel niet toe doet of een regeling de naam richtlijn, handleiding, instructie
draagt of dat deze in de vorm van een brief van de minister of van het College
aan de parketten is vervat.De commissie heeft geconstateerd dat deze regels en richtlijnen slechts
met de nodige moeite bij elkaar kunnen worden gebracht. Weinigen binnen de
politie en het openbaar ministerie zijn op de hoogte van het bestaan van alle
richtlijnen. De onduidelijkheid van de status van regels en richtlijnen werkt
verwarrend. Dit geldt des te meer daar waar richtlijnen nog gelden die vóór
de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden tot stand zijn
gekomen, terwijl over dezelfde of aanpalende onderwerpen nieuwe richtlijnen
tot stand zijn gebracht. De (concept-) richtlijnen spreken elkaar bovendien
hier en daar tegen. Werkgroep bijzondere opsporingsbevoegdhedenOnder de nieuwe directie Opsporingsbeleid van het ministerie van Justitie
is het project ter implementatie van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
ondergebracht. In april 1999 bracht de Werkgroep bijzondere opsporingsbevoegdheden
(werkgroep Van der Beek) in opdracht van genoemde directie de consequenties
van het wetsvoorstel BOB voor de opsporingspraktijk in kaart. Deze inventarisatie
van knelpunten had wellicht al in een eerder stadium aan de hand van de ervaringen
met de concept-richtlijnen en de consultatie van het veld over het wetsvoorstel
kunnen plaatsvinden.Het rapport van de werkgroep (april 1999) beoogt voor de overgang van
oud naar nieuw (van het huidige regime naar de inwerkingtreding van de wet
BOB) toelichting en uitleg te geven over de bevoegdheden tot observatie, infiltratie,
pseudokoop of -dienstverlening en stelselmatige inwinning van informatie.
Daartoe zijn niet alleen bepaalde passages uit de Memorie van Toelichting
bij het wetsvoorstel verduidelijkt weergegeven en aangevuld met
praktijkvoorbeelden, ook is gezocht naar onderscheidende criteria tussen de
verschillende bijzondere opsporingsbevoegdheden. De resultaten van deze analyse
zijn zoveel mogelijk in de bespreking van de verschillende methoden meegenomen.Devoorzitter: (...) Toch even terug in de
tijd. De Kamer heeft destijds geformuleerd dat wij niet vonden, dat de bestrijding
van de criminaliteit mocht stagneren in deze in juridische zin ingewikkelde
periode. Je hebt wel politieke uitgangspunten geformuleerd, maar de wetgeving
is nog bij het oude en de jurisprudentie ligt er ook al lang. U hebt de Voorlopige
uitgangspunten snel geformuleerd. Vervolgens bleek dat niet voldoende: er
was veel onduidelijkheid. Dat moge blijken uit het feit dat er zo'n bundel
is die ook door anderen – niet alleen door mevrouw Van Zeben, want we
hebben het vaker gehoord – wordt gebruikt. Vond u het niet tot een taak
van het College behoren om meer duidelijkheid te scheppen over datgene wat
in die Voorlopige uitgangspunten kennelijk nog niet duidelijk genoeg was voor
de praktijk? Dat zegt overigens niets over de kwaliteit van die Voorlopige
uitgangspunten zelf; dat hoeft het althans niet, maar men wist er kennelijk
nog niet genoeg raad mee.De heerFicq(waarnemend voorzitter van het
College van procureurs-generaal): Ik denk dat er onderdelen waren waar nog
niemand raad mee wist en die ook in het parlement nog niet uitgediscussieerd
waren, zoals het onderscheid informant/infiltrant waar veel problemen in zaten,
alsook het punt van het doorlaten. Wat je kunt doen, doordat deze zaken wel
ter toetsing – in ieder geval het punt informant/infiltrant –
kwamen van de CTC, is aan de hand van concrete casus kijken of je een bepaalde
ruimte kunt creëren. Die vorm van denken heeft ook zijn neerslag gevonden
in de concept-richtlijnen waar u zojuist met de heer De Groot over sprak.
Die zijn vervolgens in discussie geweest, onder andere met de minister. Toen
werd aangegeven, ook in die discussies: daar ligt een stuk beslag op van de
politieke discussie die er nog over gevoerd moet gaan worden.Devoorzitter: Dan komen we eigenlijk op het
omgekeerde punt. U geeft aan waarom dat niet kon: er lag nog een stuk beslag
op van de politieke discussie. Er was een conceptrichtlijn «doorlaten»,
en waarom bleef dat een concept? Dat was omdat eigenlijk tussen het college
aan de ene kant en de minister en het departement aan de andere kant geen
overeenstemming bereikt kon worden over het inhoudelijke...De heerFicq: Het werd gewoon niet verstandig
geacht om daarop door te gaan, omdat daar nog een discussie in het parlement...Devoorzitter: Een jaar lang is deze een keer
of zes, telkens wederkerend, aan de orde geweest. Men werd het er ten principale
niet over eens. Ondertussen stond die conceptrichtlijn wel in de bundel van
de heer De Groot. Hebt u toen niet een moment gedacht: is het dan niet een
beetje gek dat daar wel mee gewerkt wordt? Immers, er was uitdrukkelijk geen
politiek consent op.De heerFicq: Ik denk dat we even uit elkaar
moeten houden een aantal voorlopige stukken, zoals die, ook in relatie met
hetgeen van de heer De Groot afkomstig was, het land ingegaan zijn. Als u
praat over de richtlijn infiltrant/informant en de richtlijn met betrekking
het doorlaten, dan waren dat zaken die in principe, zeker als het ging om
infiltrant/informant, ter toetsing kwamen bij de CTC. Daar konden dus geen
ongelukken mee gebeuren. Doorlaten was ook een staande praktijk. Doorlaten
betekende in principe dat dit alleen kon, als het ging om zaken als illegale
cd's enz., om de daders te achterhalen. Niet als het ging om bijvoorbeeld
het doorlaten van partijen drugs van enige omvang, waar ik het zojuist over
had, één tot vijf kilo; daar het ging het in principe om «tip
de zaak weg», zoals het heette. Een ander voorbeeld betreft het volgende;
ik refereer aan een stuk waarvan ik weet dat u het ook gezien hebt. Dat waren
een aantal conceptaanbevelingen die je wellicht op dit moment zou kunnen toepassen.
Die zijn, inderdaad met mijn consent als portefeuillehouder, via dat platform
van CID-officieren aan het land aangereikt, in de zin van: doe het voorlopig
maar zo, in het kader van de overgangsregeling; dan zit je in ieder geval
aan de veilige kant. Waar er formeel geen duidelijkheid is, zullen professionals
in hun dagelijkse praktijk hun eigen weg gedeeltelijk moeten vinden, maar
dan wel toetsend met elkaar, ook in relatie tot het College.1De verschillende richtlijnen en regels worden nader besproken in de paragrafen
over de specifieke onderwerpen. De Richtlijn schriftelijke verantwoording
strafzaken (28 januari 1997) is vanwege het algemene karakter van deze richtlijn
hieronder op hoofdlijnen weergegeven.Richtlijn schriftelijke verantwoording strafzaken (28 januari 1997)In deze richtlijn wordt nader bepaald hoe politie en OM het gebruik
van bijzondere opsporingsmethoden moeten verantwoorden (artikel 152 van het
Wetboek van strafvordering). Als uitgangspunt wordt vermeld dat alle in het
kader van het totale opsporingsonderzoek verrichte opsporingshandelingen en
-activiteiten schriftelijk bij proces-verbaal worden vastgelegd. Dit mag slechts
achterwege blijven als naar het oordeel van de officier van justitie de onderzoeksverrichting
of «bevinding iedere relevantie mist. De resultaten van het opsporingsonderzoek
die van belang kunnen worden geacht voor het bewijs dienen integraal bij proces-verbaal
te worden verantwoord en als processtukken bij het strafdossier worden gevoegd.
Datzelfde geldt ook voor alle in het onderzoek toegepaste opsporingsmethoden
en -middelen. De strafrechter moet in staat zijn tot een totale beoordeling
van het gebruik van de opsporingsmethoden. Ook als de opsporingsmethoden zonder
resultaat zijn gebleven dienen zij schriftelijk bij proces-verbaal te worden
verantwoord. Gedetailleerde informatie over hoe de informatie is verzameld
kan achterwege blijven. De richtlijn vermeldt verder gedetailleerd op welke
wijze welke informatie in het proces-verbaal moet worden opgenomen.2.1.3 Toekomstige wetgevingIn de periode na de verschijning van het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden zijn verschillende wetsvoorstellen
ontwikkeld en in het parlement behandeld. Daarbij heeft in de publieke en
politieke discussie vooral het wetsvoorstel BOB veel aandacht gekregen. Dit
wetsvoorstel is inmiddels door de Tweede Kamer en de Eerste Kamer aangenomen.Het voert te ver om in het kader van dit evaluatie-onderzoek een omvattende
beschrijving van de inhoud en totstandkoming van deze wetten te geven. De
commissie volstaat hier met een kort overzicht van de relevante wetgeving
die tot stand is gekomen of in het parlement is behandeld in de periode na
het verschijnen van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden.• Wetsvoorstel ter wijziging van het Wetboek van strafvordering
in verband met de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing
(wetsvoorstel BOB);1 Het wetsvoorstel BOB vormt
de primaire normerende uitkomst van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden. In dit wetsvoorstel worden de meeste bijzondere opsporingsmethoden
nader geregeld: observatie, infiltratie, pseudo-koop of -dienstverlening,
opnemen van een besloten plaats, opnemen van vertrouwelijke communicatie met
een technisch hulpmiddel, telefoontap, vorderen van verkeersgegevens, verkennend
onderzoek, informant, burgerinfiltrant en de burgerpseudo-koop of -dienstverlening.
Tevens wordt voorgesteld voor de toepassing van deze opsporingsbevoegdheden,
naast de verdenking van een strafbaar feit, als nieuwe grondslag op te nemen
het redelijk vermoeden dat in georganiseerd verband ernstige misdrijven worden
beraamd of gepleegd.• Wetsvoorstel ter wijziging van de Wet politieregisters ter
regeling van enkele bijzondere politieregisters (WpolR);2 Dit voorstel treft een wettelijke regeling voor enkele bijzondere
politieregisters die door de criminele inlichtingendienst van de politie worden
bijgehouden. Bestaande registers zoals het CID-register en het «grijze-veld»-register
krijgen naast een formele basis een andere naam: respectievelijk het register
zware criminaliteit en het voorlopige register. Het voorstel bevat met het
oog op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer nadere voorwaarden voor
de opslag en het gebruik van persoonsgegevens.• Wetsvoorstel wijziging van het Wetboek van strafrecht en het
Wetboek van strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die
in ruil voor een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (Wet
toezeggingen aan getuigen in strafzaken);1 Dit
voorstel bevat een beschrijving van een wettelijke regeling, volgens welke
een afspraak kan worden gemaakt tussen de officier van justitie en een verdachte
van een strafbaar feit met het oog op het verkrijgen van een getuigenverklaring
in een strafzaak tegen een andere verdachte; het voornemen tot het maken van
de afspraak wordt voorafgaand aan de totstandkoming van de afspraak door de
rechter-commissaris getoetst.• Wetsvoorstel op de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten;2 In dit wetsvoorstel – dat zijdelings raakt aan
het rapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden –
worden nadere regels gesteld met betrekking tot de organisatie en werkwijze
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Expliciet worden in dit wetsvoorstel
voorstellen gedaan omtrent welke middelen inlichtingen- en veiligheidsdiensten
onder welke voorwaarden en omstandigheden mogen inzetten.• Wetsvoorstel bevordering integere besluitvorming openbaar
bestuur (BIBOB);3 Dit wetsvoorstel voorziet in
een nieuw instrumentarium dat is gericht op het waarborgen van de integriteit
van het openbaar bestuur en de voorkoming van onbedoelde facilitering door
de overheid van criminele activiteiten. Er wordt een Bureau bevordering integere
besluitvorming (Bureau BIBOB) in het leven geroepen, dat bestuursorganen en
aanbestedende overheidsdiensten desgevraagd adviseert over de mate van risico
dat een subsidie, vergunning of uitvoering van een overheidsopdracht mede
zal worden gebruikt ten behoeve van criminele activiteiten.• Reorganisatie openbaar ministerie en wijziging Wet op de rechterlijke
organisatie;4De reorganisatie OM en de daaruit voortvloeiende wijziging van de
Wet op de rechterlijke organisatie heeft zijdelings een relatie met de rapportage
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden. In verschillende
voortgangsrapportages van de minister van Justitie omtrent de reorganisatie
van het OM wordt gerefereerd aan de veranderingen naar aanleiding van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden. In het wetsvoorstel wordt de nieuwe
structuur en organisatie van het OM nader omschreven.• Wetsvoorstel Herziening van het gerechtelijk vooronderzoek.5 Dit wetsvoorstel was al aanhangig voor de rapportage
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden. Het wetsvoorstel
regelt een integrale herziening van de procedure van het gerechtelijke vooronderzoek.2.1.4 JurisprudentieDe rechtspraak in het interregnum lijkt redelijk uit de voeten te kunnen.
De uitspraken van met name de Hoge Raad laten een verdere uitbouw zien van
de jurisprudentiële lijn zoals die al voor de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden is ingezet. In het algemeen zijn de interne regels en richtlijnen
die zijn opgesteld voor de inzet en organisatie van de bijzondere opsporingsmethoden
voor de rechterlijke macht niet doorslaggevend.In een uitspraak van 4 maart 1998 overweegt het Bossche Hof in dit
verband als volgt:«Daarbij overweegt het hof bovendien dat binnen het openbaar
ministerie ingevolge de Richtlijn infiltratie, vastgesteld door de vergadering
van de procureurs-generaal, niet tot infiltratie kan worden overgegaan zonder
toestemming van de CTC. Nu aan die voorwaarde in casu is voldaan kon krachtens
interne regels binnen het OM in beginsel tot infiltratie worden
overgegaan. De achteraf nog te beantwoorden vraag of de actie rechtens toelaatbaar
is, hangt echter niet af van die toestemming.» Met andere woorden de
rechter zal de toelaatbaarheid, de aard en de duur daarvan aan de hand van
alle rechtens van belang zijnde criteria zelfstandig toetsen, los van de afwegingen
die de landelijk officier van justitie heeft gemaakt bij de toestemming om
tot infiltratie over te gaan.In het verlengde daarvan wordt in de rechterlijke uitspraken in het interregnum
zelden (expliciet) getoetst aan de voorwaarden die zijn neergelegd in het
wetsvoorstel BOB.In een zaak waarin over een periode van negen maanden observaties
waren uitgevoerd op basis van verdenking van overtreding van de Opiumwet (onder
meer voor de woningen van verdachten) , komt de Hoge Raad (HR 16 maart 1999,
nr. 109 916) tot het volgende oordeel: «Het Hof heeft door te oordelen
dat in het midden kan blijven of sprake is geweest van stelselmatige observatie
(...) tot uitdrukking gebracht dat het zich niet gehouden achtte tot de in
het verweer voorgestane toetsing van de observaties aan wetsvoorstel 25 403
(Bijzondere opsporingsmethoden). Dat oordeel geeft geen blijk van een onjuiste
rechtsopvatting».De rechterlijke macht staat thans meer toe dan op basis van huidige richtlijnen
en toekomstige wetgeving nog toelaatbaar wordt geacht. In zijn algemeenheid
kan niet worden gezegd dat voor de rechter bepaalde opsporingsmethoden nooit
toelaatbaar zijn, bijvoorbeeld omdat de integriteit van de opsporing in het
geding is.1De Hoge Raad oordeelde in september 1997 in verband met het onder
regie van de CID met behulp van politie-infiltrant en een informant –
doorlaten van 250 kilo cocaïne: «om te bepalen of sprake is van
schending van beginselen van behoorlijke procesorde is van belang of gekozen –
niet in de wet voorziene opsporingsmethoden (...) de toets van proportionaliteit,
subsidiariteit en zorgvuldigheid kunnen doorstaan.» In zijn algemeenheid
kan dan ook niet worden gezegd dat bepaalde opsporingsmethoden nooit toelaatbaar
zijn.2Aan die bevinding wordt niet afgedaan door het feit dat de Hoge Raad in
een zaak in 1998 met betrekking tot de afspraken met criminelen de wetgever
heeft opgeroepen om wetgeving tot stand te brengen; in die zaak werd zelfs –
nadien nog uitgewerkt in het «Hakkelaar-arrest»3 – een nadere interpretatie gegeven van wat volgens de rechtspraak
bij de afwezigheid van wetgeving al dan niet toelaatbaar is.Zo keurde de rechter in een aantal zaken zowel de inzet van een criminele
burgerinfiltrant als het doorlaten van schadelijke goederen (drugs) níet
op voorhand af.Het Amsterdamse hof4 oordeelde over
de uitgestelde inbeslagname (doorlaten) dat «[...] door het uitblijven
van ingrijpen (naar aanleiding van informatie over de tap en observatie over
verdovende middelen, red.) niet kan worden gezegd dat op ontoelaatbare wijze
inbreuk is gemaakt op rechten van verdachte [...] Wel is denkbaar dat, met
het oog op (algemene) belangen van een integere strafrechtspleging, het achterwege
blijven van een optreden dat kan voeren tot inbeslagneming van verdovende
middelen onder omstandigheden leidt tot niet-ontvankelijkheid van het OM in
zijn vervolging dan wel tot vermindering van de op te leggen straf».In een Haagse zaak van 3 maart 19985
oordeelde het hof dat met de doelbewuste inzet van een (criminele) burgerinfiltrant
op Colombiaans grondgebied zonder daarvoor toestemming aan de Colombiaanse
autoriteiten te vragen (ook achteraf niet) er in strijd met het volkenrechtelijk
territorialiteitsbeginsel was gehandeld. De inzet van de burgerinfiltrant
was getoetst aan de toen geldende normen, maar het hof oordeelde dat het bewijs
onrechtmatig verkregen was. Dit was reden voor vrijspraak. Het hof was van
oordeel dat de confrontatie van het openbaar ministerie met een
potentiële infiltrant die goede contacten had met hoge kringen van het
Cali-kartel zo bijzonder was, dat de uitzonderingssituatie zich voordeed dat
het openbaar ministerie gebruik mocht maken van een burger-infiltrant. Het
feit dat de levering van een grote partij cocaïne was vertraagd, rechtvaardigde
het feit dat het infiltratietraject aanzienlijk langer duurde dan in beginsel
wenselijk was.Voor de rechter is de openheid – zowel schriftelijk als mondeling –
die door politie en justitie moet worden betracht ter terechtzitting belangrijker
dan het eventueel omstreden zijn van de methoden. Cruciaal voor de rechter
is de vraag of inbreuk op mensenrechten wordt gemaakt (in het bijzonder het
«fair trial» beginsel (artikel 6 EVRM) en het recht op privacy
(artikel 8 EVRM)). Ook de vraag welke gevolgen moeten worden verbonden aan
een niet-volledige of niet-juiste verbalisering door de politie (welke verslaglegging
ook met het oog op een eerlijk proces essentieel is (artikel 6 EVRM)) en welke
gevolgen moeten worden verbonden aan schendingen van het recht op respect
voor het privé-leven (artikel 8 EVRM), stelt de rechter voor steeds
opnieuw te maken lastige afwegingen.Maatgevend is de zaak van Charles Z.:1
«Bij de bespreking van deze middelen moet worden vooropgesteld dat,
indien de rechter die over de feiten oordeelt vaststelt dat opsporingsambtenaren
in het opsporingsonderzoek of in het onderzoek dat heeft plaatsgevonden in
de daaraan voorafgaande fase onrechtmatig hebben gehandeld, hij zal behoren
af te wegen of die onrechtmatigheid van dien aard is dat daarop een processuele
sanctie past. Bij een bevestigende beantwoording van die vraag zal als sanctie
in aanmerking kunnen komen de uitsluiting van bewijsmateriaal dat ten gevolge
van dat onrechtmatig handelen is verkregen, indien het de verdachte is geweest
die door dat handelen is getroffen in een belang dat de overtreden norm beoogt
te beschermen.Voorts kan niet worden uitgesloten dat onrechtmatig optreden van
opsporingsambtenaren onder omstandigheden een zodanig ernstige schending van
beginselen van een behoorlijke procesorde oplevert dat zulks – ook in
een geval waarin overigens voldoende op rechtmatige wijze verkregen bewijsmateriaal
voorhanden is – tot niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie
dient te leiden. Een zo ver gaande sanctie kan in dat geval echter slechts
volgen indien sprake is van ernstige inbreuken op die beginselen, waardoor
doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan
diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan. Van
geval tot geval zal dit moeten worden beoordeeld, zodat een algemene regel
daarvoor bezwaarlijk kan worden gegeven».In het Hakkelaar-arrest blijkt de rechter ook de in artikel 359a Wetboek
van strafvordering geboden mogelijkheid tot strafverlaging in geval van gebleken
onrechtmatigheden bij het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden toe te
kunnen passen. 2.2 Observatiemethoden 2.2.1 Vragen naar aanleiding van de beslispuntenHet gaat bij observatiemethoden om de navolgende methoden:• aftappen telecommunicatie• direct afluisteren• observeren en volgen• plaatsbepalingsapparatuur• inkijkoperatiesOp basis van de beslispunten van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden (beslispunten 17 tot en met 37) heeft de commissie zich
de volgende onderzoeksvragen gesteld: a. Welke formele regels en richtlijnen hanteert de praktijk van de opsporing
bij de inzet van observatiemethoden?b. Hoe en onder welke voorwaarden worden de observatiemethoden in de praktijk
van de opsporing gehanteerd?c. Wie beslist in de praktijk van de opsporing over de inzet van de observatiemethoden?d. Welke controle is er in de praktijk van de opsporing op de inzet van
de opsporingsmethoden? 2.2.2 Richtlijnen en wetgevingTen aanzien van observatie zijn in het interregnum geen specifieke richtlijnen
of concept-richtlijnen tot stand gebracht, met uitzondering van een regeling
voor uitvoering van grensoverschrijdende observatie. Wel is een aantal conceptuitvoeringsregelingen
die uitvoering geven aan enkele bepalingen van het wetsvoorstel BOB ter advisering
aan betrokkenen rondgestuurd.Besluit technische hulpmiddelen bijzondere opsporingsmethodenIn dit besluit worden eisen gesteld aan technische hulpmiddelen die
kunnen worden ingezet ter uitvoering van een bevel tot stelselmatige observatie
of een bevel tot het opnemen van vertrouwelijke communicatie. Deze eisen zijn
noodzakelijk om de authenticiteit en de betrouwbaarheid van de met deze hulpmiddelen
vastgestelde gegevens te waarborgen. Alle regio's en bijzondere opsporingsdiensten
mogen gebruik maken van goedgekeurde standaardconfiguraties, die worden gekeurd
door de Dienst technologie en operationele ondersteuning (DTOO) van het Korps
landelijke politiediensten (KLPD).Regeling opnemen vertrouwelijke communicatieNa inwerkingtreding van het wetsvoorstel BOB mogen alleen politiefunctionarissen
die voldoen aan bepaalde bekwaamheidseisen uitvoering geven aan een bevel
tot het opnemen van vertrouwelijke communicatie. In deze regeling worden de
eisen weergegeven waaraan deze politiefunctionarissen moeten voldoen.De Richtlijn onderzoek van telefoongesprekken van 2 juli 1984 en de Handleiding
kijkoperaties van 7 december 1994 zijn nog steeds geldig. Volgens de Concept-richtlijn
«Procedures in toetsings- en registratiezaken» van 3 maart 1998worden alle kijkoperaties gemeld aan de Centrale toetsingscommissie.
Dat geldt ook voor operaties waarbij gebruik wordt gemaakt van hoogwaardige
technologie in het kader van observatie, zoals peilzenders en bakens. Ook
zijn in de Voorlopige uitgangspunten van het College van procureurs-generaal
normen gegeven over het gebruik van videocamera's, meeluisterapparatuur, (direct
afluisteren is nog niet toegelaten), plaatsbepalingsapparatuur/peilbakens
(kermitbaken, argosbaken, geotach, OT-baken), bewegingsmelders, scannen, kijkoperaties,
het printen ex artikel 125f Wetboek van strafvordering, postvang ex artikelen
100–102 Wetboek van strafvordering, en datasurveillance.Tevens wordt in de Richtlijn overgangsregeling bijzondere opsporingsbevoegdheden
van 12 maart 1998 door het College van procureurs-generaal aangegeven dat
de bevoegdheid tot toepassing van het opnemen van vertrouwelijke communicatie
met een technisch hulpmiddel in de zin van direct afluisteren eerst gaat gelden
na inwerkingtreding van het wetsvoorstel, zodat er ten aanzien van deze categorie
van opsporingsbevoegdheden geen overgangsregeling van toepassing is. In de
overgangsregeling worden de voorwaarden zoals opgenomen in de artikelen 126g
en 126o van het wetsvoorstel BOB voor stelselmatige observatie van toepassing
verklaard op de periode tot de formele inwerkingtreding van het wetsvoorstel.
De volgens artikelen 126aa, lid 2 wetsvoorstel BOB noodzakelijke nadere regeling
van het gebruik van bijzondere opsporingsbevoegdheden ten aanzien van geheimhouders
is nog niet in tot stand gekomen. Ook zullen nog in aparte Algemene
maatregelen van bestuur nadere regels voor de technische hulpmiddelen moeten
worden vastgesteld en voor het bewaren en vernietigen van processen-verbaal
en andere voorwerpen waaraan gegevens kunnen worden ontleend die zijn verkregen
door observatie met een technisch hulpmiddel (artikelen 126cc en 126ee wetsvoorstel
BOB).In het wetsvoorstel BOB zijn alleen die vormen van observatie expliciet
geregeld die stelselmatig zijn: het gaat er volgens de Memorie van Antwoord
dan om de vraag of een min of meer volledig beeld van de aspecten van iemands
leven wordt verkregen. Vormen van observatie die geen of slechts een zeer
geringe inbreuk op de grondrechten (privacy) van betrokkenen maken, kunnen
worden gebaseerd op artikel 2 Politiewet 1993. In dit verband kan worden gedacht
aan een vuilnissnuffel. De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
ging in haar aanbevelingen uit van een grote betekenis van de duur van de
observatie voor de vraag of wetgeving noodzakelijk is vanuit het oogpunt van
grondwetgeving en mensenrechten. In het wetsvoorstel BOB is benadrukt dat
ook door kortstondige observatie een bepaald aspect van iemands leven in beeld
kan worden gebracht: bijvoorbeeld als het gaat om kortstondige observatie
met opname-apparatuur op een intieme plaats, zoals een bordeel, kan deze als
stelselmatig gelden. Bepalend voor de stelselmatigheid zijn niet alleen het
object van observatie (personen in plaats van zaken) en de duur ervan, maar
ook de plaats (rond of op een woning is observatie eerder stelselmatig dan
rond of op een loods op een verlaten terrein), de intensiteit of frequentie
en het al dan niet toepassen van een technisch hulpmiddel. Over het begrip «stelselmatig»
worden door het kabinet in ieder geval op één aspect elkaar
tegensprekende visies gegeven.In een brief van de minister van Justitie aan de Tweede Kamer van
18 november 1998 wordt nog enig nader inzicht gegeven in de interpretatie
van het begrip stelselmatig: «Betreft het een technisch hulpmiddel,
bijvoorbeeld een video-camera, die beelden op een band opslaat, dan is er
sprake van stelselmatige observatie, omdat dan achteraf een volledige weergave
mogelijk is en de beelden systematisch toegankelijk zijn (..) Observatie van
een persoon met apparatuur die beelden opneemt, geldt altijd als stelselmatige
observatie ook als die observatie maar kort duurt, tenzij het gaat om een
of enkele foto's (..)».Niet altijd als stelselmatige observatie aan te merken is het met
behulp van een camera observeren van de in- en uitloop van een woning: «Een
camera gericht op de voordeur van een woning teneinde vast te stellen of en
welke personen de woning betreden en verlaten is aan te merken als observatie
op personen. Dit hoeft echter niet steeds stelselmatige observatie te zijn.
Het richten van een camera op een deur van een woning waarmee personen die
daar toevallig naar binnengaan worden geregistreerd is geen stelselmatige
observatie van die personen, omdat een aspect van hun leven niet stelselmatig
in kaart wordt gebracht». Echter, in andere gevallen kan dit wel aangemerkt
worden als stelselmatige observatie. Zo staat geschreven in de Nota naar aanleiding
van het Verslag (uit maart 1998)1 over het gedurende
drie maanden onafgebroken filmen van iemands voordeur: «...aan een observatie
als hier omschreven (zal) gewoonlijk een bevel ten grondslag moeten liggen.
Het gaat in dit geval immers niet om de deur, maar om de persoon die door
de deur gaat. Indien beoogd wordt een volledig beeld te krijgen van een bepaald
aspect van zijn of haar leven is daarvoor een bevel nodig.»Voor de afgrenzing tussen stelselmatig informatie inwinnen (door de informant)
en infiltratie wijst het rapport, van de werkgroep Van der Beek, erop dat
in het eerste geval niet op verzoek van politie en justitie wordt deelgenomen
aan een groep van personen of een georganiseerd verband waarbinnen misdrijven
worden beraamd of gepleegd. De informant treedt slechts op als luistervink.
Opgemerkt wordt in het rapport dat niet uitgesloten is dat de informant op
eigen initiatief betrokken is bij het plegen van misdrijven; deze kunnen echter
niet plaatsvinden op verzoek van de overheid. Het moeizame onderscheid
tussen informanten en infiltranten – zoals door de commissie gesignaleerd
in voorgaande paragrafen – wordt daarmee in zoverre niet verholpen dat
in het licht van de actieradius van artikel 140 Wetboek van Strafrecht (deelneming
aan een criminele organisatie) en artikel 10a Opiumwet (de voorbereidingshandeling
bij opiumwetdelicten) tal van handelingen aanleiding kunnen geven voor twijfel.
Moet bijvoorbeeld het chaufferen voor een criminele organisatie of het dragen
van een paar dozen of tassen (ongeacht de bekendheid met het vervoerde –
illegale – goed) worden aangemerkt als strafbare feiten die van de informant
een infiltrant maken? 2.2.3 Praktijk observatie Inzet observatieteamIn de verschillende regio's krijgt het observatieteam (OT) zijn opdrachten
voor ondersteuning meestal van een tactisch team. Soms komen de verzoeken
van de CID, zoals wanneer de CID de betrouwbaarheid van een informant wil
controleren. De procedure voor de inzet van deze observatieteams is aanzienlijk
verscherpt. Observaties worden in alle onderzochte regio's alleen uitgevoerd
na toestemming van de officier van justitie. Het tactisch team dat om ondersteuning
verzoekt, zorgt voor de schriftelijke toestemming. De toestemming is schriftelijk,
maar wordt soms eerst mondeling gegeven. Van het tactisch team krijgt het
OT een aantal basisgegevens, zoals de criminele groep waar het onderzoek zich
op richt en omschrijvingen van de persoon of lokaliteit die het OT moet observeren.
In een enkele regio is een standaardformulier ontwikkeld waarop de basisgegevens
staan die het OT in ieder geval moet hebben om te kunnen werken.Wanneer bijvoorbeeld een tactisch team in de regio Limburg-Zuid het
OT wil inzetten, wordt de aanvraag getoetst op een aantal punten waaronder,
doelmatigheid, aard van de verdenking, proportionaliteit en subsidiariteit,
privacy, en wijze van afscherming van de inzet. Wanneer aan de criteria wordt
voldaan en de officier van justitie toestemming geeft voor de observatie,
maakt de projectleider van het tactisch team een werkopdracht met daarin het
beoogde doel van de observatie. Als het doel is behaald of onhaalbaar lijkt,
wordt de observatie afgebroken.Anticiperend op het wetsvoorstel BOB wordt in het merendeel van de gevallen
gewerkt met schriftelijke bevelen tot observatie afkomstig van de officier
van justitie. Bij de Richtlijn overgangsregeling bijzondere opsporingsbevoegdheden
van 12 maart 1998 zijn enkele modelbevelen voor stelselmatige observatie en
voor politiële infiltratie gevoegd. De model-bevelen zijn – al
dan niet na enige eigen inkleuring – op een aantal parketten in gebruik.
Respondenten geven aan dat zij heel positief staan ten opzichte van het feit
dat stelselmatig observeren wettelijk geregeld gaat worden. Wel is op dit
moment nog onduidelijk wat «stelselmatig» is. Het gebruik van
de schriftelijke bevelen is nog deels onontgonnen terrein. Zo komt het voor
dat niet alle formulieren door de officier van justitie zijn ondertekend;
dat er verschillende soorten formulieren worden gebruikt; dat in een onderzoek
verschillende methoden op één formulier worden vermeld; dat
begin- en eindtijd van de inzet niet wordt ingevuld; en dat de inzet van een
methode voor onbepaalde tijd wordt toegestaan. Ten aanzien van dit laatste
punt is het plaatsen van een videocamera immers in veel gevallen minder kostbaar
dan «fysiek» observeren.Elke opsporingsambtenaar mag het bevel tot stelselmatig observeren uitvoeren.
Een aantal respondenten vreest dat het gevolg daarvan zal zijn dat, omdat
teams ongetraind zullen observeren, zij een grotere kans zullen lopen om op
te vallen. Dat kan het werk van het OT in de toekomst bemoeilijken.
Andere respondenten achten het juist noodzakelijk dat ook reguliere rechercheurs
stelselmatig observeren.Er bestaat geen algemeen overzicht van de inzet van observatie gedifferentieerd
naar de verschillende vormen van observatie, noch is ooit onderzoek gedaan
naar de effectiviteit van dit middel in opsporingsonderzoeken naar zware georganiseerde
criminaliteit. Wel dient de inzet van foto- en videocamera of het gebruik
van enkele bijzondere vormen van plaatsbepalingsapparatuur aan de CTC ter
registratie te worden doorgegeven. In dat overzicht is daling zichtbaar van
het aantal ter registratie aangemelde foto- en video-observaties: in 1997
was sprake van 223 en in 1998 van 90 aanmeldingen. Het gebruik van een peilbaken
is blijkens het overzicht licht gestegen: in 1997 zou dit middel 139 maal
zijn ingezet en in 1998 160 maal. Observatie met inzet van technische hulpmiddelenHet observatieteam kan voor zijn werk gebruik maken van technische hulpmiddelen
zoals plaatsbepalingsapparatuur (waaronder peilbakens en geotachs) en foto-
en videocamera's. De overweging om technische hulpmiddelen in te zetten kan
heel praktisch van aard zijn. Respondenten geven aan dat ook door een gebrek
aan capaciteit bij het OT steeds vaker gebruik wordt gemaakt van technische
hulpmiddelen.Technische hulpmiddelen worden pas na toestemming van de officier van
justitie geplaatst. De toestemming is schriftelijk maar wordt soms eerst mondeling
gegeven. Bij het gebruik van technische hulpmiddelen kan het observatieteam
worden bijgestaan door de sectie technische ondersteuning (STO). De STO wordt
met name ingeschakeld om videocamera's op te stellen ten behoeve van observatie.
Voor de plaatsing van plaatsbepalingsapparatuur en geotachs wordt in sommige
regio's gebruik gemaakt van de diensten van een eigen plaatsingsteam binnen
het observatieteam. Voor de inzet van bijzondere hulpmiddelen wordt de Dienst
technologie en operationele ondersteuning (DTOO) van het KLPD ingeschakeld.Sommige rechercheurs verwachten dat de technische observatiemiddelen die
politie en justitie inzetten steeds bekender zullen worden. Zo kan het bijvoorbeeld
bekend worden dat er in het opsporingsonderzoek gebruik is gemaakt van een
peilbaken in een voertuig. Een aantal respondenten vreest dat criminelen hun
voertuig voortaan zodanig beveiligen dat het bij voorbaat moeilijk wordt een
peilbaken te plaatsen. Ook is het voorgekomen dat er veel moeite wordt gedaan
om peilbakens terug te halen. Ter illustratie: in een onderzoek is f 60 000,–
uitgegeven om een baken van f 2000,– terug te halen. De reden daarvoor
is dat voorkomen moest worden dat een complete serie bakens onbruikbaar zou
worden.In een geval waarin de recherche had besloten over te gaan tot gecontroleerde
aflevering, zijn bij binnenkomst van de drugs door de DTOO bakens op de containers
en de auto's van de hoofdverdachten geplaatst. Per ongeluk is vergeten de
bakens uit te zetten toen de auto's en de containers in de loods stonden.
Daardoor konden ze worden ontdekt. De bende was gealarmeerd en de politie
moest meteen ingrijpen, zonder dat de bende op heterdaad werd betrapt bij
het overhevelen van de lading.Dat het plaatsen van een technisch middel zelf ook een hachelijke
onderneming kan zijn, blijkt uit een zaak waarin opsporingsambtenaren bij
aanbrengen van een baken op een personenauto van een van de verdachte «op
heterdaad» door de criminelen zijn ontdekt. De verdachten kwamen hierdoor
op de hoogte van het onderzoek jegens hen. Vervolgens werd besloten het lopende
gerechtelijk vooronderzoek in die zaak te sluiten.InkijkoperatiesIn de periode sinds de enquêtecommissie is de praktijk van inkijkoperaties weinig veranderd. Inkijkoperaties komen nog steeds voor en hebben
als doel ofwel a) het achterhalen of zich op een bepaalde plaats verboden
goederen bevinden, ofwel b) een huiszoeking voorbereiden, ofwel c) het aanbrengen
van technische hulpmiddelen. Inkijkoperaties worden door de regio's en kernteams
zelf uitgevoerd. In die gevallen waar het gaat om technisch of tactisch (heel)
complexe activiteiten kan de Dienst Technologie en operationele ondersteuning
(DTOO) worden ingeschakeld. De DTOO geeft aan een grote expertise te bezitten
op dat gebied, uitgebreider dan de expertise aanwezig bij de korpsen. De DTOO
ontvangt haar verzoeken met name van de kernteams en het LRT. In 1998 ging
het om vijftien aanvragen, waarvan er negen zijn gehonoreerd.1 Er bestaat overigens geen centrale registratie van inkijkoperaties.
Over het algemeen vinden de operaties plaats in loodsen en garages. De commissie
is geen gevallen tegengekomen van inkijkoperaties in woningen.Op dit gebied is enige jurisprudentie ontwikkeld sinds de enquêtecommissie.
De gevallen die zich hebben voorgedaan in de rechtspraak hebben niet tot overmatige
bezwaren geleid. Twee gevallen zijn met name van belang. In het eerste geval
was er drie keer sprake van inkijken. De eerste keer is er gekeken in een
loods, de tweede keer in een loods en in een niet-bewoond maar wel tot bewoning
bestemd pand, en een derde keer zijn er monsters genomen. De Hoge Raad heeft
deze inkijkoperatie toelaatbaar geacht omdat er «oppervlakkig»
was gekeken, alvorens de monsters te nemen, en niet «stelselmatig»
gezocht. In het tweede geval is er middels het oplichten van dakpannen van
een garagedak naar binnen gekeken. In dit geval oordeelde de Hoge Raad dat
artikel 8 EVRM niet was geschonden VastleggingRespondenten geven aan dat observatie-activiteiten sinds de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden beter worden vastgelegd. Observatie-activiteiten
worden ofwel direct in een proces-verbaal ofwel in een (werk)journaal vastgelegd.
Dat maakt controle achteraf mogelijk. Het tactisch team geeft vervolgens aan
wat als bewijs in een proces-verbaal moet komen. Het OT maakt dan een proces-verbaal
op. Sommige OT-secties beschikken over een laptop waarop een observant de
waarnemingen en handelingen tijdens de observatie al vastlegt. Het proces-verbaal
wordt later eventueel door de andere leden van de sectie aangevuld. Het gebruik
van technische hulpmiddelen wordt ook in processen-verbaal genoemd. Dat kan
op heel summiere wijze: «gebruik gemaakt van een technisch hulpmiddel»,
zonder verdere specificaties. Sommige respondenten geven aan dat zij als meest
specifieke vermelding bijvoorbeeld zouden opnemen: «gebruik van een
baken». Anders dan bij observatie het geval is, wordt door de STO in
principe geen proces-verbaal opgemaakt van de feiten die middels een camera
zijn geregistreerd. Wel wordt al het audio- en beeldmateriaal bewaard. Dit
kan de afscherming van het werk van tactische teams bij de rechter-commissaris
en/of de rechter bemoeilijken.Uit het jurisprudentie-onderzoek en de reacties van respondenten valt
af te leiden dat het zelden (tot niet) voorkomt dat leden van een observatieteam
ter terechtzitting moeten verschijnen. Wanneer een dergelijk geval zich voordoet
kan, omwille van de afscherming van de identiteit van de observant in het
kader van toekomstige OT-acties, worden volstaan met de ondervraging van de
chef van het observatieteam. Vertoning banden/opnames bij de rechter (-commissaris)Leden van observatieteams en STO's geven aan dat zij na de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden meer hebben moeten blootgeven
van hun techniek omdat daar meer openheid over moet worden gegeven. De STO
is in sommige van de onderzochte regio's bijvoorbeeld voorzichtiger geworden
met het plaatsen van camera's, omdat het videomateriaal steeds vaker aan de
verdediging ter beschikking moet worden gesteld. In de meeste onderzochte
regio's worden sinds de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
bovendien geen camera's meer geplaatst in of bij woningen van derden, omdat
het voorkomt dat de advocaat vraagt om ter terechtzitting de opnames te laten
zien die door geplaatste camera's zijn gemaakt. In Limburg-Zuid zijn bijvoorbeeld
afspraken met justitie gemaakt dat a) er alleen camera's worden geplaatst
als er geen andere middelen mogelijk zijn en b) indien er opnames zijn gemaakt
en de advocaat verzoekt deze te zien, de officier van justitie de zaak terugtrekt.
Ook wordt gemeld dat een gevolg hiervan is dat er enorme investeringen in
techniek nodig zijn om voldoende afwisseling te waarborgen. De verschijning
van teamleiders van observatieteams zelf ter terechtzitting komt voor, maar
is nog geen gemeengoed. Opnemen van communicatieEr wordt veelvuldig gebruik gemaakt van verschillende vormen van onderzoek
van telecommunicatie (zoals het afluisteren en opnemen van telefoongesprekken
en faxverkeer etc.). Illustratief is een groot onderzoek naar de invoer van
verdovende middelen waarin met machtiging van de rechter-commissaris in totaal
68 telefoon/fax-aansluitingen zijn afgeluisterd. Het zogenoemde tappen wordt
ook steeds lastiger en omslachtiger door het veelvuldig gebruik van draadloze
GSM-telefoons, het wisselen van telefoonkaarten, en de op de markt gekomen
«prepaid-cards». Afluisteren in het buitenland is lastig. De KPN
kan telefoonnummers in het buitenland eruit filteren, maar verleent niet (altijd)
medewerking aan de politie vanwege de hoge kosten. In een specifiek geval
heeft de rechter-commissaris zonder resultaat daartoe diverse vorderingen
bij de KPN gedaan.Respondenten van een kernteam geven aan dat er via providers wordt «afgeluisterd»
van internet. Het probleem daarbij is wel dat daarvoor afspraken moeten worden
gemaakt met de providers, wat nog onvoldoende lukt en geen garanties biedt
voor de betrouwbaarheid dan wel het niet-lekken van providers. Ook roept dit
de vraag op waar de grens ligt tussen actief en passief informatie inwinnen.
De observant loopt het risico te worden aangemerkt als infiltrant op internet.De commissie is nauwelijks gevallen van direct afluisteren tegengekomen.
In een melding ter registratie aan de CTC is sprake van een gecontroleerde
aflevering in combinatie met inbeslagneming en aanhouding. Daarbij was sprake
van afluisteren waarvan één van de gespreksdeelnemers op de
hoogte was. In één arrest van het Amsterdamse hof ging het om
gesprekken van infiltranten met een of meer verdachten, waarvan audio- of
video-opnamen zijn gemaakt. Voor zover de opname ertoe strekt de veiligheid
van de infiltranten te garanderen – waarbij de gesprekken op afstand
simultaan worden gevolgd – accepteert het Amsterdamse Hof hiervoor artikel
2 Politiewet als wettelijke basis. Maar voor het vastleggen van de gesprekken
ten behoeve van de strafvordering acht het hof onvoldoende wettelijke grondslag
aanwezig. De opnamen en de transcripties van de gesprekken zijn daarom van
het bewijs uitgesloten.1 De verwachtingen ten
aanzien van het wettelijk mogelijk worden van direct afluisteren zijn verschillend.
Sommige rechercheurs verwachten er veel van, terwijl anderen niet denken dat
ze er veel gebruik van zullen maken. 2.3 Informanten en infiltranten 2.3.1 Vragen naar aanleiding van de beslispuntenIn het kader van de inzet van informanten en infiltranten zijn de volgende
opsporingsmethoden van belang:• informanten• deals met criminelen• getuigenbescherming• politie-infiltratie• burger-infiltratie (crimineel en niet-crimineel)• storefront en pseudo-dienstverlening• stelselmatig informatie-inwinnen door politiemanDe commissie heeft op basis van de beslispunten 37a tot en met 57 de navolgende
algemene onderzoeksvragen gesteld:a. Welke formele regels en richtlijnen hanteert de praktijk van de opsporing
bij de inzet van deze methoden?b. Hoe en onder welke voorwaarden worden deze methoden in de praktijk
van de opsporing gehanteerd?c. Wie beslist in de praktijk van de opsporing over de inzet van deze
methoden?d. Welke controle is er in de praktijk van de opsporing op de inzet van
deze opsporingsmethoden?e. Hoe functioneert de nieuwe Regeling bijzondere opsporingsgelden? 2.3.2 Regelgeving informantenIn het Plan van aanpak van 3 juli 1996 naar aanleiding van het rapport
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, zoals dat
door het toenmalige kabinet is opgesteld, formuleren de ministers van Justitie
en van Binnenlandse Zaken de volgende uitgangspunten voor het runnen van informanten:• De officier van justitie dient toestemming te geven voor het inschrijven
en runnen van een informant; hij is daarvoor ten volle verantwoordelijk en
heeft toegang tot alle relevante informatie, inclusief de identiteit van de
informant;• Waarborgen ter geheimhouding van de identiteit van de informant
worden alleen gegeven na schriftelijke machtiging van de officier van justitie;• De informant pleegt geen strafbare feiten onder regie van politie
en justitie;• Het runnen van informanten dient te geschieden door specifieke
opsporingsambtenaren van de CID en heeft opsporing tot doel. Deze methode
is toegestaan op grond van een redelijk vermoeden van gepleegde en te plegen
misdrijven die door hun aard of georganiseerd verband een ernstige inbreuk
op de rechtsorde opleveren;• Opsporingsambtenaren kunnen niet als informant worden ingeschreven.In de Voorlopige uitgangspunten van het College van procureurs-generaal
worden deze uitgangspunten nogmaals benadrukt. Een informant wordt hier gedefinieerd
als iemand die onder zekere waarborging van diens anonimiteit, anders dan
als getuige aan een opsporingsambtenaar, al dan niet gevraagd, inlichtingen
verstrekt over een gepleegd of nog te plegen strafbaar feit. De waarborg van
anonimiteit mag volgens de Voorlopige uitgangspunten niet te
absoluut zijn. De politie mag niet gegijzeld worden in haar handelen door
de veiligheid van de informant.In de Voorlopige uitgangspunten wordt een onderscheid gemaakt tussen een
informant sec en een informant die door de politie of het openbaar ministerie
gevraagd wordt om informatie in te winnen. Bij de laatste informant bestaat
het risico dat de informant infiltrant wordt. «Om dit te voorkomen is
het noodzakelijk om van een inzet als bedoeld (...) altijd vooraf de officier
van justitie in kennis te stellen. Bovendien dient de officier van justitie
maandelijks te bezien of verder gegaan moet worden met dit soort informanten.»1 In de Voorlopige uitgangspunten worden enkele voorbeelden
gegeven ter onderscheiding van de begrippen informant en infiltrant.De informant, die door zijn runners naar een bepaald café
gestuurd wordt om zijn ogen en oren de kost te geven, verricht met de gang
naar het café geen handelingen in het crimi- nele milieu en wordt dan
ook geen infiltrant. Het betreft hier slechts milieuverkenning.De informant die schoonmaker is in een bedrijf dat naast legale ook
strafbare handelingen pleegt, en alleen zijn ogen en oren de kost geeft, verricht
weliswaar (schoonmaak)handelingen in de criminele organisatie; dat zijn echter
geen toepasselijke handelingen. Ook deze informant is geen infiltrant.In de Concept-richtlijn informanten en infiltranten (mei 1998) is geprobeerd
het omgaan met informanten in regels te vatten. Het omgaan met informanten
was tot dan toe in geen enkele richtlijn opgenomen. In deze concept-richtlijn
wordt het onderscheid tussen een informant en een infiltrant als volgt verwoord:«Het onderscheid tussen de informant en de infiltrant zit in
de aard van de door de betrokken persoon gepleegde handelingen: de informant is iemand die zijn ogen en oren de kost geeft in de omgeving van de
verdachten of binnen de criminele organisatie en de aldus verkregen informatie
doorspeelt aan de politie, terwijl de infiltrant juridisch gesproken
in enigerlei vorm deelneemt (medeplegen, medeplichtigheid, voorbereidingshandelingen,
deelname aan een criminele organisatie, etc.) aan de door of binnen de criminele
groepering gepleegde strafbare feiten.»Deze concept-richtlijn geeft verder regels voor de inschrijving van informanten,
het runnen van informanten door medewerkers van de CID onder gezag van de
CID-officier van justitie, het doen van toezeggingen aan informanten door
de CID-officier, de controle op de informant, de afscherming van personalia,
de verbalisering en vastlegging en de verstrekking van informatie aan derden
en aan buitenlandse diensten. De regeling gaat er van uit dat met iedere informant
een contract wordt gesloten. Ten behoeve van dit contract is een modelovereenkomst
bij de regeling gevoegd.In de concept-richtlijn is geen verbod op het plegen van strafbare feiten
opgenomen. In deze richtlijn staat aangegeven dat een informant die strafbare
feiten pleegt steeds verantwoordelijk blijft voor de eigen daden en als verdachte
kan worden aangemerkt. Het plegen van strafbare handelingen door een informant
kan leiden tot beëindiging van de relatie met de CID. In het modelcontract
staat een vermelding dat de informant verklaart niet betrokken te zijn bij
de strafbare feiten waaromtrent hij informeert. De concept-richtlijn gaat
er kennelijk impliciet van uit dat het bij informanten vooral gaat om personen
die strafbare feiten plegen.Er bestaat een Instructie voor de officier van justitie belast met de
gezagsuitoefening over het informatiewerk (ook wel genoemd de Gedragscode
voor CID-officieren van justitie 1999). De officier van justitie controleert
volgens deze instructie tenminste tweemaal per jaar het voorlopige register
en het subjectenregister op correcte opname daarin en tijdige verwijdering
daaruit van subjecten. Formeel heeft hij daar echter geen toegang
toe. Hij moet daarbij oog hebben voor het evenwicht tussen een doelmatige
uitvoering van de politietaak (artikel 4 WpolR) en de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer. Ook controleert hij tweemaal per jaar het informantenregister.
Informanten worden slechts met zijn toestemming ingeschreven. Hij toetst daarbij
de kwaliteit van de informant, bepaalt de duur van de inzet en verlengt deze
wanneer de omstandigheden daartoe naar zijn oordeel aanleiding geven. De hoofdofficier
van justitie bepaalt in overleg met de officier wanneer beloningen worden
toegekend; betaling van verzekeringsbeloningen aan een informant door tussenkomst
van de CID, geschiedt uitsluitend met toestemming van de CID-officier. Verstrekking
van informatie van informanten aan derden heeft uitsluitend plaats met toestemming
van de CID-officier van justitie.Tegelijkertijd blijft een aantal oude richtlijnen en regels bestaan. De
CID-regeling (1995) en de Ethische aspecten van CID-werkzaamheden (1995) zijn
nog steeds van kracht. Ingevolge de CID-regeling (1995) heeft een CID ter
uitvoering van haar taak diverse gegevens te registreren. Te noemen zijn de
CID-subjectenindex, registraties van de aanvang en beëindiging van CID-acties,
registraties van verstrekkingen van inlichtingen uit de CID-registers en een
informantenregister. De ethische code voor de CID bestaat uit 41 gedragsregels,
die nu grotendeels ook in de Concept-richtlijn informanten en infiltranten
zijn overgenomen.In het wetsvoorstel BOB wordt ingegaan op de rol van informanten. In artikel
126v wetsvoorstel BOB is neergelegd dat de officier van justitie schriftelijk
kan bevelen dat een opsporingsambtenaar met een persoon – die zelf geen
opsporingsambtenaar is overeenkomt dat deze voor de duur van het bevel bijstand
verleent aan de opsporing. De persoon verleent deze bijstand door stelselmatig
informatie in te winnen omtrent een verdachte of ten aanzien van iemand ten
aanzien van wie een redelijk vermoeden bestaat dat deze is betrokken bij het
in georganiseerd verband beramen of plegen van misdrijven. In de Memorie van
Toelichting wordt uitdrukkelijk een relatie gelegd met het schenden van de
privacy van de persoon over wie inlichtingen worden ingewonnen. Voor andere
diensten van een informant – zoals een algemeen verzoek informatie over
een criminele organisatie te verstrekken, of te rapporteren welke personen
zich ophouden in een bepaalde omgeving – is geen bevel vereist. Het
op eigen initiatief gegevens verzamelen en aan de politie verstrekken valt
evenmin onder artikel 126v.De Hoge Raad heeft zelfs aanvaard dat materiaal dat in strijd met het
recht is vergaard (is gestolen) en vervolgens ter beschikking van politie
en justitie is gekomen, voor het bewijs mag worden gebruikt.1 Volgens artikel 4.2 Wet op de politieregisters dienen gegevens die
worden opgeslagen in een register rechtmatig te zijn verkregen, maar dat was
in de genoemde uitspraak van de Hoge Raad kennelijk niet van belang. 2.3.3 Praktijk informantenRespondenten onderkennen een verschil in het omgaan met informanten in
de periode vóór en na de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden. Het runnen van informanten zelf is vrijwel hetzelfde gebleven.
Maar de controle is scherper en de lijnen zijn strakker geworden. In het bijzonder
speelt de CID-officier een grotere rol, waarbij moet worden aangetekend dat
die rol tussen officieren onderling sterk verschilt. Anderen benadrukken dat
het accent meer is komen te liggen op het runnen van informanten facilitair
aan de tactische recherche. De min of meer zelfstandige gegevensinwinning
via informanten neemt af en er wordt meer gekeken naar de tactische behoefte. Selectie informantenInformanten worden in veel gevallen «uit de verhoorkamer»
geplukt of melden zich spontaan aan. Er wordt getracht actief informanten
te werven in nieuwe criminaliteitsgebieden als fraude- en milieu-criminaliteit.
Zo worden er in toenemende mate pogingen gedaan om zogenoemde bovenwereldinformanten
te runnen. Respondenten geven echter aan dat het moeilijk is om informanten
te vinden op het gebied van fraude- en milieucriminaliteit. De meerderheid
van de informanten geeft zodoende informatie over «klassieke»
criminaliteit zoals drugscriminaliteit.Wie niet als informanten mogen werken zijn de zogenoemde geheimhouders
(bijvoorbeeld medisch personeel, notarissen). Zij hebben wel vaak relevante
informatie voor politie en justitie. Het kan gebeuren dat hun beroepsgeheim
ze ook zelf in gevaar brengt vanwege kennis over bepaalde strafbare feiten. Eerste contact met informantenVoordat informanten worden ingeschreven, vindt er met hen een eerste,
oriënterend gesprek plaats. Bij dat gesprek zijn de CID-rechercheurs
en in bepaalde gevallen ook de chef RCID en de CID-officier aanwezig. Indien
de chef RCID of de CID-officier niet aanwezig is bij het gesprek, bespreken
de CID-rechercheurs het gesprek achteraf met hen. Het oriënterend gesprek
wordt gebruikt om de werkwijze van de CID toe te lichten en de betrokken persoon
op zijn rechten en plichten te wijzen. Bij een eerste gesprek worden (nog)
geen toezeggingen gedaan of afspraken gemaakt. Tevens wordt tijdens dat gesprek
duidelijk gemaakt dat de informant geen strafbare feiten dient te plegen.
Een aantal respondenten geeft aan dat in die fase veel informanten afvallen
vanwege te hoge verwachtingen.Devoorzitter: Ik heb een vraag aan de heer
Oldekamp. Hij zei zojuist dat het sinds «Van Traa» duidelijk moet
zijn wat een informant is en wat een infiltrant is. De heer Reineker heeft
nu een soort profiel van een informant gegeven. De heer Oldekamp heeft ook
gezegd dat hij gelooft dat er zelfs richtlijnen zijn over wat een informant
is. Kan hij mij aangeven wat het verschil is tussen een informant en een willekeurige
burger? Wanneer spreek je van een informant? Als ik naar de politie ga om
te vertellen dat mijn overbuurvrouw rare dingen doet, ben ik dan een informant
of ben ik dan iets anders?De heerOldekamp(CID-officier van justitie,
parket Haarlem): Onder omstandigheden kunt u dan informant zijn, maar het
is natuurlijk heel flauw om dat op te merken. Je wordt niet zomaar informant.
Laat ik bij het begin beginnen om het begrijpelijker te maken. Een crimineel –
over het algemeen zijn het immers criminelen – kan door de politie worden
benaderd of kan zelf de politie benaderen. Het is ook mogelijk dat iemand
in een lopende strafzaak zegt dat hij meer weet over de betrokken groepering,
maar dat hij dat eigenlijk niet durft te vertellen. Dan zijn er meerdere mogelijkheden.
Laten we kiezen voor de mogelijkheid dat de tactische politieman op dat moment
zo kien is om te zeggen: stop maar, ik praat verder niet met je; wat je wilt
verklaren, kun je misschien kwijt bij de CID. Dan wordt er contact opgenomen
met de CID en die beoordeelt vervolgens of met die man een gesprek wordt aangegaan.
Laten we ervan uitgaan dat met die man in gesprek wordt gegaan. Hij legt dan
een verhaal neer en afhankelijk van zijn informatie kan hij informant worden,
want het is mogelijk dat hij iets zegt wat volstrekt overbodig, irrelevant
en strafrechtelijk niet interessant is. In dat geval zeg je tegen hem: bedankt
voor je verhaal en voor de moeite, maar we hebben geen zin om verder met je
te praten; ga maar weer terug naar de tactische recherche. Voor hetzelfde
geld kan hij echter heel waardevol zijn. Binnen het arrondissement hebben
wij afspraken over hoe we dat aanpakken en binnen het kernteam is het heel
duidelijk dat de CID, voordat met zo'n persoon verder gesproken wordt, een
soort persoonsdossier van die man maakt. Dat wordt ter beoordeling aan mij
voorgelegd, waarna ik het fiat geef om wel of niet met die man door te gaan.
Daarin staan dus niet alleen de persoonlijke omstandigheden van die man, maar
ook het belang van het onderzoek en de risico's om met hem te praten, want
ook die risico's moeten altijd worden ingeschat. Als ik aan de hand daarvan
het fiat geef om met die man verder te gaan, is de vuistregel
dat de persoon na drie gesprekken ingeschreven moet worden. Het is een ijzeren
wet dat, als er informatie van iemand wordt gebruikt en als door de CID dus
een proces-verbaal van die persoon wordt uitgegeven, die persoon ingeschreven
moet worden. Dan krijgt hij een uniek nummer. Dat is voor de CID Nederland
van belang, omdat verschillende CID's dan niet dezelfde persoon «aanlopen»
en omdat daarmee centraal kan worden gezien dat iemand ergens «loopt».
Op dat moment is hij informant. Het is dus afhankelijk van de informatie die
gebruikt wordt en van de duur van de gesprekken met die persoon.(...)Devoorzitter: Wat mogen zij?De heerOldekamp: In beginsel mogen zij luisteren.
In het zogenaamde intakegesprek – u moet zich dat niet voorstellen als
een sollicitatiegesprek – wordt tegen de aspirant-informant gezegd dat
het de hoofdregel is dat hij zich niet schuldig mag maken aan strafbare feiten
om die vervolgens aan ons te verklaren. Het is naïef om te veronderstellen
dat een informant geen criminele handelingen zou verrichten. Hij zit in die
wereld en het kan best voorkomen dat hij iets doet wat niet mag. Hij mag zoiets
echter niet witwassen bij de CID. Hij mag niet zeggen: «Ik weet dit,
geef dat maar uit» en vervolgens: «Ik heb het toch verteld, je
mag mij daar niet voor aanhouden». Als hij over zijn eigen strafbare
handelingen verklaart, wordt hij net als iedere andere verdachte aangehouden.1Inschrijving van informantenDe inschrijving van informanten geschiedt doorgaans met toestemming van
de CID-officier van justitie. De CID-officier wordt in de praktijk in kennis
gesteld van de beoogde inschrijving, maar is er niet altijd direct bij betrokken.
Bij het kernteam Noord-Oost Nederland is de CID-officier aanwezig bij het
eerste gesprek dat wordt gevoerd met informanten. In Midden- en West-Brabant
neemt de CID-officier in samenspraak met de CID-chef de beslissing over het
wel of niet runnen van informanten en de periode dat de informant zal worden
gerund. Hierbij spelen criteria als zwaarte van delict, kwetsbaarheid van
informant en controversialiteit van de zaak een rol. In Limburg-Zuid heeft
de CID-officier eind 1998 met de chef RCID afgesproken dat het inschrijven
van informanten met de CID-officier wordt besproken. Dit houdt in dat CID-rechercheurs
de CID-officier bellen met de informatie die zij hebben over de potentiële
informant voordat deze wordt ingeschreven.Over het algemeen hebben zowel de CID-officier als de RCID-chef geen rechtstreeks
contact met de informanten. In de regio Limburg-Zuid is de CID-officier wel
meegegaan bij een tiental informantengesprekken om te ervaren hoe dergelijke
gesprekken verlopen. Hij nam geen deel aan de gesprekken.Per informant wordt een dossier aangelegd waarin persoonlijke gegevens
van de informant worden bewaard, de antecedenten, de afspraken die zijn gemaakt,
de informatie die de informant heeft verschaft, de betalingen die de politie
aan de informant heeft gedaan, etc. Deze informantendossiers dienen de controle
op de informant en de transparantie van de politie. De informantendossiers
zijn ook van belang voor het afleggen van verantwoording bij de rechter. De
nieuwe wet Politieregisters staat echter niet toe dat inhoudelijke gegevens
van informanten in het Zwacri-register worden bewaard. Afspraken met informantenDe afspraken met informanten worden soms vastgelegd in een specifiek contract.
Zo heeft de landsadvocaat aan het regiokorps Kennemerland advies uitgebracht
over een concept-overeenkomst tussen de CID en een informant welke overeenkomst
uiteindelijk niet is gesloten. In andere gevallen worden slechts mondelinge
afspraken gemaakt. Bij een gestuurde informant en in elk geval bij een informant
in de zin van artikel 126v wetsvoorstel BOB zouden de afspraken schriftelijk
moeten worden vastgelegd, maar voorbeelden daarvan heeft de commissie
niet of nauwelijks aangetroffen. Er bestaat nog geen uniforme praktijk op
dit terrein. Sommige betrokkenen betwijfelen bovendien de wenselijkheid van
vastlegging van afspraken. Illustratief is de vraag: «Als je iets schriftelijk
vastlegt kan de informant je dan via een civiele actie voor de rechter tot
nakoming dwingen?» Tevens bestaat er discussie over welke inhoudelijke
afspraken met informanten kunnen worden gemaakt. Conform het wetsvoorstel
BOB dient de overeenkomst tot het stelselmatig inwinnen van informatie schriftelijk
te worden vastgelegd.De heerRabbae: U hebt het over een overeenkomst.
Sluit u een overeenkomst met alle informanten of alleen maar met de gestuurde
informanten?De heerOldekamp(CID-officier van justitie,
parket Haarlem): Wij stellen alleen voor de gestuurde informant een schriftelijke
overeenkomst op.De heerRabbae: Mijnheer Reineker. Doet u dat
met alle informanten of alleen met de gestuurde informanten? U maakte net
geen onderscheid tussen beide informanten.De heerReineker: In het kader van de nieuwe
wetgeving wordt die situatie mogelijkerwijs anders, als die wetgeving van
kracht wordt. Ik zei al dat mijn persoonlijke mening is dat er bij openbare
gelegenheden geen verschil hoeft te bestaan tussen informanten die uit eigen
wetenschap of levenspatroon met informatie aankomen en informanten die door
CID-rechercheurs naar openbare gelegenheden worden gestuurd om hun ogen en
oren de kost te geven. In het kader van de nieuwe wetgeving zullen alleen
contracten of convenanten worden afgesloten met gestuurde informanten die
de politie structureel van informatie voorzien.De heerRabbae: Wat staat er eigenlijk in zo'n
contract?De heerOldekamp: Misschien kan ik die vraag
beantwoorden. Wij zijn een keer zover gekomen dat we tot een overeenkomst
in concept zijn gekomen. In die overeenkomst staat niet zoveel. Het is een
overeenkomst die de politie sluit, dus niet de officier, met de informant.
Tot zover zijn we nog nooit gekomen, maar ik verwacht dat het in de toekomst
zeker zal gebeuren. Er ontstaat een probleem als de informant zegt dat hij
een afschrift wil hebben van die overeenkomst.De heerRabbae: Mag ik u even onderbreken?
De eerste vraag was wat er in zo'n overeenkomst staat. Wij zullen daarna spreken
over de gevolgen van zo'n overeenkomst.De heerOldekamp: In de overeenkomst staat
in ieder geval wat hij wel en niet mag. Ik moet me even voor de geest halen
wat er precies in heeft gestaan. Er staat in dat het openbaar ministerie een
inspanningsverplichting heeft om de informant af te schermen, mocht er iets
misgaan waardoor zijn identiteit op straat komt te liggen. Er staat in wat
de doelgroep is, maar dat staat ook in het bevel. Op dit moment wordt nog
bekeken wat wel en niet kan. Ik zou willen dat ik een blauwdruk van de overeenkomst
en het bevel had, maar die is er niet.1Aanmelden informanten bij de afdeling Nationaal inzichtDe CID-en van de regiokorpsen zijn verantwoordelijk voor de aanmelding
van informanten bij de afdeling Nationaal inzicht van de divisie CRI. Als
een RCID een informant wil aanmelden, dan is bij de RCID software van de afdeling
Nationaal inzicht beschikbaar om met de personalia van de informant een uniek
nummer aan te maken. Dit nummer dient de RCID vervolgens door te geven aan
de afdeling Nationaal inzicht.Vervolgens wordt bij de afdeling Nationaal inzicht van de Centrale recherche
informatiedienst (CRI) nagegaan in het Informanten coderingssysteem (ICS)
of het nummer elders reeds voorkomt. Als er een koppeling is met het informantennummer,
betekent dit dat de persoon ergens anders al staat ingeschreven als informant.
De afdeling Nationaal inzicht brengt dan de betreffende korpsen met elkaar
in contact. De chef RCID is formeel verantwoordelijk voor de aanmelding van
informanten bij de afdeling Nationaal inzicht. Van een kritische toets op
de aanmelding van nieuwe informanten door de chef RCID is niet altijd sprake.
Informanten worden over het algemeen daadwerkelijk aangemeld bij de afdeling
Nationaal inzicht. Sommige regio's lopen echter nog wel achter in het schonen van hun informantenbestanden. Dat is bijvoorbeeld het geval
in Midden- en West- Brabant. In het bestand van de CID staan ongeveer 1100
informanten ingeschreven. Daarvan zijn er ongeveer 700 aangemeld bij de afdeling
Nationaal inzicht. Deze 700 informanten worden volgens respondenten actief
gerund Tabel 1: Aantal ingeschreven informanten per politieregio1 PolitieregioAantal
informantenSchoning Groningen234regelmatig Friesland137regelmatigDrenthe173om de 2 maanden IJsselland165om
de paar maanden Twente120laatste tijd Noord-Oost Gelderland184regelmatigGelderland Midden176niet Gelderland Zuid329regelmatigUtrecht445regelmatig Noord-Holland Noord429om
de paar maanden Zaanstreek Waterland53regelmatig Kennemerland159om
de paar maanden Amsterdam-Amstelland227regelmatig Gooi
en Vechtstreek75regelmatig Haaglanden126regelmatigHollands Midden249maandelijks Rotterdam-Rijnmond166regelmatigZuid-Holland Zuid61regelmatig Zeeland199regelmatigMidden- en West-Brabant717om de paar maanden Brabant
Noord401niet Brabant Zuid-Oost411niet Limburg
Noord45regelmatig Limburg Zuid382om de maandFlevoland315regelmatig KLPD14regelmatig1 Brief afdeling Nationaal inzicht (CRI) d.d. 4 maart 1999,
kenmerk 1999CB11678. Dit zijn het aantal informanten die in 1999 staan ingeschreven
bij de afdeling Nationaal Inzicht.De commissie heeft geen goede verklaring gevonden voor de grote verschillen
in aantallen ingeschreven informanten tussen de politieregio's. De afdeling
Nationaal inzicht bewaart coderingen van uitgeschreven informanten gedurende
vijf jaar. Zij vermoedt dat een aantal regio's uitgeschreven informanten niet
afmeldt.1Politieman ingeschreven als informantHet komt in zeldzame gevallen nog voor dat politiemensen als informant
staan ingeschreven. Er bestaan volgens respondenten mogelijkheden om politiemensen
als informant in te schrijven wanneer zij zich in gesloten groeperingen bevinden.
Een voorbeeld is de Turkse politieman die hele specifieke – naar hem
herleidbare – informatie heeft over een Turkse criminele organisatie.
In een dergelijk geval wordt de politieman in de praktijk toch als informant
ingeschreven. Een uitzondering voor het inschrijven van politiefunctionarissen
als informant moet worden gemaakt voor de CID van de Rijksrecherche.De heerDittrich: Ik wil de heer Oldekamp een
nadere vraag stellen over wat hij zojuist zei. Kan hij aangeven wat het nadeel
of het voordeel is als een opsporingsambtenaar als informant staat ingeschreven?De heerOldekamp(ID-officier van justitie,
parket Haarlem): Het moet en het zal, als het aan mij ligt, altijd tot de
uitzonderingen behoren. Een opsporingsambtenaar is geselecteerd. Hij moet
informatie op papier zetten. Dat is één van zijn taken. Het
is niet de bedoeling dat een opsporingsambtenaar allerlei activiteiten verricht,
vervolgens niet aan het papier toevertrouwt maar wel openlijk neerlegt. Daarom
zeg ik: een opsporingsambtenaar in beginsel altijd op papier.
Er kunnen zich situaties voordoen waarin dat niet kan. En dan moet je naar
die bijzondere uitzondering grijpen, dat iemand vervolgens onder waarborgen
bij een bepaalde dienst wordt ingeschreven. Ik wil daar niet op ingaan, want
dat weet u net zo goed als ik.De heerDittrich: Kunt u inzichtelijk maken
wat voor type bijzondere omstandigheden dat dan zouden kunnen zijn?De heerOldekamp: Je kunt je voorstellen dat
een politieman iets weet over een politieman uit de eigen regio. Ik ben niet
in de politiecultuur opgegroeid, maar je krijgt er soms wat van mee. De politiecultuur
is een andere cultuur dan de cultuur op straat of de cultuur van de Bijenkorf.
Die politiecultuur heeft iets van: als wij aangevallen worden, sluiten de
rijen zich. Je kunt je voorstellen dat een politieman iets weet over een collega.
Iedereen weet dat het gebeurt, maar alleen die politieman durft daarmee te
komen. Hij brengt dat naar buiten. En alle collega's die weten dat de collega
over wie de verklaring is afgelegd fout is, keren zich tegen de politieman
die de verklaring heeft afgelegd omdat hij over de eigen organisatie praat.
Dat gaat het hele land door, als dat gebeurt. Vervolgens kan hij zijn werk
nergens meer uitoefenen, terwijl hij misschien verliefd is op zijn vak. Dat
zou een overweging kunnen zijn om het op deze manier in de eigen organisatie
op te lossen.De heerRabbae: Is er een andere manier denkbaar
om hem te beschermen, dus zonder hem als informant in te schrijven?De heerOldekamp: Ja, natuurlijk. Je hebt in
de wet de beperkte afschermingsmogelijkheden. Je kunt denken aan een bedreigde
getuige bij de rechter-commissaris. Dat heeft een nadeel. Als de informatie
die de rechter-commissaris op moet schrijven zeer geanonimiseerd is en er
weinig overblijft, heb je in feite nog niks. Je moet dan een heel zware procedure
ingaan met alle risico's van dien, terwijl je van tevoren kunt verwachten
dat het uiteindelijke effect nihil is.1Het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden biedt in de toekomst
via artikel 126j Wetboek van strafvordering de mogelijkheid dat, ingeval van
een verdenking van een misdrijf, aan een opsporingsambtenaar het bevel wordt
gegeven om – zonder kenbaar te maken dat hij als zodanig optreedt –
stelselmatig informatie in te winnen over een verdachte. Omwille van de misleiding
van verdachte en mensen in zijn omgeving werd een wettelijke basis noodzakelijk
geacht. Binnen de systematiek van het wetsvoorstel BOB en ter vermijding van
verwarring over de term «informant», is blijkens de Memorie van
Toelichting gekozen voor de benaming «stelselmatige informatie-inwinning
door een opsporings-ambtenaar» in plaats van «politie-informant».
Buiten het geval van de politieambtenaar die zich onder een andere identiteit
in de kring van verdachte bewoog en zich ook aansloot bij Jehova's Getuigen2 zijn de commissie geen andere gevallen van «stelselmatige
informatie-inwinning door een opsporings-ambtenaar» bekend geworden. Runnen van informantenInformanten worden in de onderzochte regio's altijd door een koppel CID-rechercheurs
gerund. Wanneer één van de twee runners afwezig is, wordt ofwel
de afspraak met de informant verplaatst, ofwel gaat een andere CID-rechercheur
of de chef CID mee. Als informanten actief worden gerund, betekent het dat
er geregeld contact tussen hen en de CID is. Ook zijn er niet-actieve informanten.
Dat zijn informanten die bij de CID staan ingeschreven, maar waarmee in de
laatste periode geen of weinig contact is geweest. De CID-officier van justitie
dient te bezien of informanten ingeschreven moeten blijven of niet.In een van de districten van de regio Limburg-Zuid heeft de CID 70
informanten in haar bestand. Deze worden niet allemaal actief gerund. Daarmee
wordt wel contact onderhouden omdat de CID-rechercheurs verwachten dat zij
in de toekomst nuttige informatie zullen kunnen (blijven) geven. In principe worden aan informanten geen toezeggingen gedaan, zeker niet
met betrekking tot vrijwaring ten aanzien van strafbare feiten. Wel is het
voorgekomen dat de CID kleine diensten heeft verleend aan een informant. Zo
heeft een CID wel eens een informant geholpen om aan een woning te komen.
Ook is het voorgekomen dat een CID-officier een informant gewezen heeft hoe
proefverlof te verkrijgen. Als het belang van de zaak het toelaat, kan een
informant in de gevangenis onder een lichter regime worden geplaatst. In zo'n
situatie treedt de CID-officier in overleg met de zaaksofficier. Veel kan
het openbaar ministerie niet doen, omdat dit bij andere criminelen zou opvallen. Afscherming informantenIn de onderzochte regio's is de stelregel dat de identiteit van informanten
niet bekend wordt gemaakt. De identiteit van de informanten wordt alleen niet
meer gewaarborgd als de informanten strafbare feiten plegen. Respondenten
geven aan dat daarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen het plegen van
strafbare feiten binnen de zaak waarover de informant tipt en strafbare feiten
die de informant pleegt buiten de zaak waarover hij tipt. Dat neemt niet weg
dat als een informant als verdachte in een andere zaak wordt gearresteerd,
het niet ertoe doet dat hij informant is.Een informant tipte over 400 gram gestolen semtex-achtige springstof.
De verdachte werd gearresteerd. Ondertussen bleek de informant zelf verdachte
te zijn in een verdovendemiddelenzaak. Daarin is de informant ook als verdachte
opgespoord. De (enige) consequentie is in dit geval geweest dat de CID geen
informatie meer heeft gegeven afkomstig van de informant.De anonimiteit van informanten wordt ook niet meer gewaarborgd wanneer
zij zelf over hun rol voor de politie gaan praten. Het is aan de CID-officier
om te besluiten of de identiteit van een informant prijs wordt gegeven. Sommige
respondenten vrezen dat informanten binnenkort in het openbaar voor de rechter
moeten getuigen. Er zijn echter tal van voorbeelden waaruit blijkt dat de
rechter uiterst terughoudend is om informanten ter openbare terechtzitting
te horen.In een onderzoek naar (faillissements)fraudes door het kernteam Zuid
komt de naam van een geheimhouder naar voren. Dit onderzoek is – mede –
op basis van informatie van informanten opgestart. Nog voordat de rechter
zich over de zaak buigt, verschijnen in de pers berichten over de betrokkenheid
van de geheimhouder bij strafbare feiten. Deze berichten zijn afkomstig van
iemand, meneer X, die een alias hanteert en zegt opgetreden te hebben als
informant in deze zaak.De rechtbank hoort politieambtenaren die informanten hebben gerund
in de fraudezaak. Voorts hoort zij de journalisten die contacten met meneer
X hebben gehad. Vragen naar de identiteit van meneer X. worden door de rechtbank
belet. Het verzoek om informanten te horen wordt afgewezen. De rechtbank sluit
de behandeling van de feiten af. De officier van justitie krijgt de gelegenheid
om op de volgende zittingsdag aan het requisitoir te beginnen. Op dat moment
verschijnen in de pers berichten waarin meneer X zijn ware identiteit onthult
en zijn visie geeft op zijn rol als CID-informant. Hij zegt dat hij in opdracht
van de CID naar de krant is gegaan om de reputatie van de geheimhouder schade
toe te brengen. Naar aanleiding hiervan besluit de rechtbank alsnog meneer
X te horen. Ook de CID-runners worden nogmaals gehoord. Zij ontkennen dat
ze de informant richting de krant hebben gestuurd.In haar uitspraak geeft de rechtbank als haar oordeel dat niet is
komen vast te staan dat het kernteam en/of de CID (mede) verantwoordelijk
zijn voor de publiciteit rondom de geheimhouder. Zij veroordeelt de geheimhouder
tot 12 maanden gevangenisstraf.In dit geval besluit de rechtbank dus pas tot het horen van de informant,
nadat de informant zelf zijn identiteit heeft prijsgegeven. De rechtbank wil
(zolang de informant niet kan worden gehoord) wel zelf de CID-runners
horen. Dit terwijl deze ook al – in aanwezigheid van de verdachte –
bij de rechter-commissaris zijn gehoord.Gestuurde informantEr bestaat in de praktijk veel onduidelijkheid over de definitie van een
gestuurde informant. Is er sprake van een gestuurde informant wanneer de CID-rechercheur
de informant vraagt dicht aan de bar te gaan zitten; mee te drinken met verdachte(n)
die de politie op het oog heeft, waarvoor politie de informant geld toestopt;
en de informant vraagt naar het een en ander te informeren? Is toestemming
van de CID-officier van justitie nodig om aan informanten te vragen hun oor
ergens te luisteren te leggen. Moet een informant worden tegenhouden als deze
aangeeft een (kleine) hoeveelheid illegale goederen te willen «halen»?
Ook wordt het nut van het onderscheid tussen een gestuurde en niet-gestuurde
informant in twijfel getrokken.Een CID-officier geeft aan dat het onderscheid tussen informanten en gestuurde
informanten niet alleen onhelder gedefinieerd is, maar ook niet relevant is.
Deze CID-officier is van mening dat het cruciale onderscheid het wel of niet
plegen van strafbare feiten is. Andere officieren zijn van mening dat het
sturen van informanten inhoudt dat informanten «toepasselijke handelingen»
plegen. Bij sommige onderzochte organisaties doet het begrip «gestuurde
informant» niet ter zake; daar is de stelregel dat informanten niet
worden gestuurd. Informanten dienen alleen informatie te leveren. Zodra sprake
is van enige vorm van sturing c.q. regie, wordt daar gesproken van infiltratie.
Een informant dient enkel de ogen en oren open te houden. Deze wordt een (burger-)
infiltrant wanneer de persoon in enigerlei vorm de handelingen van een crimineel
beïnvloedt. Vastlegging activiteiten en informatieDe gesprekken die worden gevoerd met informanten en de informatie die
zij geven worden in een journaal vastgelegd. Ook het niet-bruikbare materiaal
wordt vastgelegd in journaals. In het register zware criminaliteit worden
dergelijke gegevens niet opgenomen. Indien dergelijke gegevens toch eventueel
met het oog op onderzoek naar derden, of om welke reden dan ook niet verloren
moet gaan, wordt soms een apart proces-verbaal opgemaakt. Respondenten in
de onderzochte regio's geven aan dat het «zakboekje» is verdwenen.
CID-rechercheurs leggen de afspraken die zij hebben met informanten vast.
Ook leggen zij vast wat zij hebben besproken met informanten. Vele respondenten
noemen het meer intensief rapporteren een van de belangrijkste gevolgen van
het rapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden. Sommige CID-rechercheurs geven aan dat zij naar hun idee het merendeel
van hun tijd besteden aan het invoeren van CID-informatie, in plaats van aan
het runnen van informanten. Dat laatste beschouwen zij als hun eigenlijke
taak. Als zodanig zien zij voor zichzelf een geringe taak met betrekking tot
de totale recherche-informatiehuishouding. Zij beschouwen overigens niet de
uitvoering van taken op het gebied van projectvoorbereiding en informatiehuishouding
als onnodig, maar verwachten de uitvoering ervan met name van anderen.Een deel van de informatie in het CID-register betreft zogenoemde 00-informatie.
Deze informatie kan niet worden afgeschermd, bijvoorbeeld om te voorkomen
dat de identiteit van een informant bekend wordt (de vrouw van de crimineel
die op de hoogte is van activiteiten van haar man die alleen zij kan weten).
Op dit moment bestaan er in een onderzochte regio's 757 00-berichten op een
totaal van 22 112 documenten (ongeveer 1 op de 30). Het vaststellen van
de 00-status vindt plaats in overleg tussen de CID-rechercheur
en de CID-coördinator. Respondenten geven aan dat wordt geprobeerd 00-informatie
alleen voor uitzonderlijke gevallen te hanteren.De korpsbeheerder is verantwoordelijk voor de vastlegging. De officier
van justitie bepaalt weliswaar welke gegevens moeten worden vergaard, maar
in de praktijk bepaalt het politiemanagement hoe die gegevens worden opgeslagen.
De greep van het openbaar ministerie is daarop beperkt. Onderscheid tussen een informant en een infiltrantVoor de praktijk is duidelijk dat informanten geen strafbare feiten mogen
plegen, maar er bestaat veel onduidelijkheid over het precieze onderscheid
tussen een informant en een (burger-)infiltrant. In de gesprekken met betrokkenen
zijn diverse voorbeelden gegeven over dit problematische onderscheid. Een
voorbeeld is het volgende:Een criminele organisatie neemt contact op met een bollenblazer,
omdat zij een bijzonder soort glasbollen wil aanschaffen ten behoeve van XTC-laboratorium.
Als er een kans is dat de bollenblazer ter terechtzitting moet verschijnen
dan loopt de politie het risico dat zij hem kwijt is als informant. De bollenblazer
wil immers niet het risico lopen zijn werk te verliezen.Rechercheurs geven aan dat zij «met enige regelmaat» de CID-officier
vragen of een informant bepaalde handelingen wel of niet mag verrichten. Gelet
op artikel 140 Wetboek van strafrecht lopen informanten al snel het risico
aangemerkt te worden als deelnemer aan een criminele organisatie of als medeplichtige
wanneer zij handen spandiensten verrichten ten behoeve van criminele activiteiten
van anderen. Ook plegen zij strafbare feiten wanneer zij «monsters» –
kleine hoeveelheden verboden of uit het criminele circuit afkomstige goederen –
aanleveren bij de CID. Respondenten geven aan dat de meeste informanten zelf
crimineel zijn, omdat personen die relevante informatie kunnen geven dicht
tegen het criminele milieu aan zitten. Zo ontkomen informanten die goede informatie
kunnen verschaffen er moeilijk aan om die hand- en spandiensten te verrichten.
In de onderzochte regio's zijn informanten zelf geheel verantwoordelijk voor
de strafbare feiten die zij plegen. Politie en openbaar ministerie geven ook
geen toestemming aan informanten om strafbare feiten te plegen. In voorkomende
gevallen beoordelen zij of een informant in zo'n geval (burger-)infiltrant
wordt. Volgens respondenten neemt de bereidheid van informanten om voor de
politie te werken af, doordat hun handelingen sneller als strafbare feiten
worden aangemerkt.De heerRabbae: Ik begrijp uit beide definities
dat een informant geen strafbare feiten mag plegen. Stel dat het om een chauffeur
van een crimineel gaat die niets anders doet dan het chaufferen van de baas
van de ene plek naar de andere, van het ene hotel naar het andere. Is dat
een strafbaar feit of niet?De heerOldekamp(ID-officier van justitie,
parket Haarlem): Dat zijn de gevallen waar je de meeste discussie over hebt.
De vraag is wanneer hij wel een strafbare handeling pleegt en wanneer niet.
Ik denk dat je per zaak moet beoordelen in hoeverre het wel of geen strafbare
handeling is. We hebben één keer meegemaakt dat het zover kwam.
Dan merk je ook dat de informanten goed geïnstrueerd zijn, want de informant
zegt dan dat hij het niet doet. Hij verzint een smoes of hij zegt dat hij
er niet aan begint. Dat is het geval geweest bij een informant die sterk in
zijn schoenen stond en ook wat aanzien had. Je kunt natuurlijk niet van iedere
informant verwachten, zeker niet als hij het piepeltje van de organisatie
is, dat hij zegt dat hij niet kan omdat zijn vrouw jarig is.De heerRabbae: Dan heb ik een vraag aan de
heer Reineker. Stel dat de betrokkene niet alleen chauffeert, maar ook af
en toe de tas of een koffer van zijn baas draagt.De heerReineker(teamleider IRT/CID-chef,
regiopolitie Amsterdam-Amstelland): Wij werken niet met informanten. Zij krijgen
ook instructies dat ze dat soort activiteiten, wat ons betreft
althans, niet kunnen ontplooien. Bij een tactisch onderzoek, waarbij observatieteams
op straat zijn en telefoontaps worden gedraaid, zitten wij in het algemeen
niet te wachten op informanten die in beeld komen bij de tactische recherche.
Een chauffeur van de baas of de informant die de tas moet dragen, willen wij
niet graag zien als ons observatieteam technische acties onderneemt en die
willen wij ook niet over telefoontaps horen. Het moet in elke zaak afzonderlijk
beoordeeld worden in overleg met de officier van justitie, de zaaksofficier
en de CID-officier. Het is niet uit te sluiten dat de informant waar u het
in deze casus over heeft, deelneemt aan een criminele organisatie en dan maakt
hij zich schuldig aan een strafbaar feit.1Respondenten geven aan dat het leven van een informant zich grotendeels
buiten het gezichtsveld van de CID voltrekt. Volledige controle op het handelen
van de informant is daarom niet mogelijk. Respondenten geven verschillende
voorbeelden van «creatieve oplossingen». Zo geeft een aantal respondenten
aan dat zij niet altijd «doorvragen» naar het (mogelijk) plegen
van strafbare feiten door informanten of dat zij informanten duidelijk maken
dat zij niet alles moeten vertellen aan de CID. Een aantal respondenten is
van mening dat informanten pas het risico lopen dat de CID hen verbiedt iets
te doen wanneer zij zélf aan de politie toestemming vragen om mee te
werken aan strafbare feiten.Een informant vertelt dat er een partij drugs op een bepaalde locatie
ligt. Hij kan met de verdachte meerijden naar die locatie. Hij vraagt aan
de runner toestemming om mee te gaan. De kans bestaat dat de informant door
de situatie gedwongen wordt de partij in- of uit te laden. Op dat moment pleegt
hij een strafbaar feit en dus zal hij van tevoren geen toestemming krijgen.
De politie is immers in zo'n geval verplicht om ook de informant te arresteren
wegens deelneming aan een strafbaar feit.Het aanmerken van informanten als infiltranten wanneer zij kleine hand-
en spandiensten verrichten voor een criminele organisatie kan grote nadelen
hebben voor de praktijk. Enerzijds kan zijn of haar rol als informant bij
de criminele groepering aan het licht komen wanneer een informant weigert
een dienst van geringe importantie – in relatie tot het delict –
te verrichten. Anderzijds bestaat het gevaar dat een informant niet meer wordt
afgeschermd wanneer de rechter de informant als infiltrant aanmerkt omdat
deze dergelijke kleine diensten heeft gepleegd.De CID te Curaçao wordt benaderd door een marineman die vertelt
dat een collega hem heeft gevraagd of hij wil meewerken aan een cocaïnetransport
per marineschip. Er wordt contact opgenomen met de CID-officier van justitie
op Curaçao, die de marineman toestemming geeft een vaarschema van het
schip aan zijn collega te overhandigen. Er vinden voorbereidingen plaats voor
een groot cocaïnetransport. De marineman speelt intussen het spel mee;
hij overhandigt het vaarschema en geeft zijn collega een rondleiding op het
schip. Tot twee maal toe gaan deze plannen niet door. Uiteindelijk wordt 127
kilo cocaïne per marinevliegtuig van Curaçao naar Nederland gevlogen.Tijdens het strafproces tegen de (hoofd)verdachten komt de rol van
de marineman aan de orde: is hij een (gestuurde) informant of een (niet-criminele)
burgerinfiltrant. De officier van justitie stelt zich in zijn requisitoir
op het standpunt dat de rol van de marineman in het geheel zo gering is, dat
(nog) geen sprake is van een burgerinfiltrant, maar van een gestuurde informant.De rechtbank toetst aan de Richtlijn infiltratie, het rapport van
de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden en het wetsontwerp
BOB en overweegt: «De rechtbank verwerpt het betoog van de officier
van justitie dat (de marineman) na 9 januari 1998 als gestuurde informant
moet worden beschouwd, aangezien een gestuurde informant geen strafbare feiten
mag begaan onder regie van politie of justitie en (de marineman) door voormelde
instructies op te volgen en daarna ten opzichte van L. aan te geven zou meewerken,
in de situatie is gekomen dat hij als deelnemer aan voorbereidingshandelingen
in de zin van artikel 10a Opiumwet kan worden aangemerkt».De hoofdverdachte is veroordeeld. De marineman is zowel bij de rechter-commissaris
als ter terechtzitting uitgebreid gehoord. Er is van afgezien hem als bedreigde
getuige te horen omdat zijn informatie zo specifiek was, dat
de verklaringen eenvoudig naar hem te herleiden zouden zijn. Hij is inmiddels
samen met zijn gezin opgenomen in een getuigenbeschermingsprogramma.Het verbod voor informanten om strafbare feiten te plegen wordt daar-
naast ook als lastig ervaren omdat informanten geen monsters van gestolen
goederen kunnen aankopen. In het verleden kwam het voor dat informanten een
monsteraankoop deden. Een voorbeeld daarvan is het volgende:Het betreft een monsteraankoop uit een container gestolen sigaretten.
De totaal waarde van zo'n container inclusief accijnzen is ongeveer 1 miljoen
gulden. In het verleden kwam de informant met deze informatie langs en kocht
vervolgens een doosje uit de container en bracht die naar de CID. Met de barcode
op het doosje kon achterhaald worden om welke gestolen partij het ging. Vervolgens
werd de zaak opgerold en ontving de informant 10% verzekeringsgeld (van 1
miljoen gulden). Nu kan aan de informant niet meer gevraagd worden of hij
een doosje sigaretten wil kopen, omdat hij geen strafbare feiten meer mag
plegen.In de onderzochte regio's wordt er verschillend omgegaan met informanten
die met monsters aankomen bij de CID. Eén CID-officier van justitie
geeft aan dat een informant niet mag worden gevraagd (kleine hoeveelheden)
drugs mee te nemen. Zou een informant er zelf mee komen, dan beschouwt de
CID-officier het als «een stukje informatie», dat de CID-rechercheur
in ontvangst neemt en laat testen. Eventueel zou de CID-rechercheur er proces-verbaal
van kunnen opmaken en als zodanig kan het eventueel worden gebruikt als bewijsmateriaal.Wanneer informanten met een vuurwapen of een kleine hoeveelheid verdovende
middelen komen, hangt het in sommige regio's van de individuele rechercheur
af hoe daarmee wordt omgegaan. Het vuurwapen wordt in de regel «ingenomen»,
of in beslag genomen. Een chef RCID brengt naar voren dat wanneer dit een
eerste keer gebeurt (bijvoorbeeld: de informant toont een wapen), hij het
wapen afneemt. Hij neemt het wapen niet in beslag en de informant krijgt ook
geen boete. Bij een tweede keer zou deze chef RCID de informant wel aanhouden
en een boete geven. Respondenten in een regio geven aan dat bijna wekelijks
een informant een monster (bijvoorbeeld drugs, maar ook goederen ten behoeve
van heling) meebrengt naar een gesprek met CID-rechercheurs. De CID-officier
accepteert het monster zolang de CID-rechercheurs er niet om hebben gevraagd.
Uiteindelijk bepaalt de zaaksofficier of de monsters van de informant dienen
te worden aangenomen. Andere onderzochte organisaties kiezen voor een «strenge»
lijn. Met een informant die met een monster aankomt, wordt het contact afgebroken.
Een extreem voorbeeld daarvan is de informant die kort geleden met een handgranaat
kwam aanzetten en is aangehouden.Respondenten stellen in het algemeen dat het in vergelijking met de periode
vóór de parlementaire enquête opsporingsmethoden moeilijker
is geworden om goede informanten te vinden. Ook is de verwachting van veel
respondenten dat met de nieuwe wetgeving een informant sneller als infiltrant
wordt aangemerkt dan nu het geval is. Een informant die regelmatig informatie
verschaft, zal snel in het schemergebied komen en mogelijk ook als infiltrant
te beschouwen zijn. Daarnaast zitten vrijwel alle informanten in het criminele
milieu; zij verkeren in de nabijheid van de criminelen tegen wie het onderzoek
loopt. Dit draagt het risico in zich dat de informant al snel uitvoeringshandelingen
ten behoeve van de crimineel pleegt. De verwachting van deze respondenten
is dat er in de toekomst daardoor minder informanten zullen zijn dan nu het
geval is.Het paradoxale is dat de informanten die het meeste weten, een grotere
kans lopen strafbare handelingen te plegen. Informanten krijgen niet de kans
(meer) om dieper in criminele organisaties te komen. Respondenten geven
aan dat in die zin de CID vroeger veel betere informatieposities had. De informatie
die de CID nu aan tactische teams geeft, vergt meer werk van de tactische
recherche om er iets mee te kunnen. Aan de andere kant heeft de CID nu een
breder informantenbestand, omdat ze op zoek zijn gegaan naar andere informatieposities. Informanten- en subjectenregistersMet de schoning van de informanten-registers is nog niet overal een begin
gemaakt. In sommige regio's zijn de registers al vergaand geschoond. In andere
regio's bestaat er weerstand tegen het vernietigen van de gegevens van informanten
die worden geschoond. Daar wil men de gegevens van niet-actieve informanten
bewaren, omdat deze informanten in (toekomstige) zaken weer belangrijke bronnen
van informatie kunnen worden. Dan beschouwt men het kunnen achterhalen van
hun achtergrond als van belang. Wel bestaat daar bij de CID-officieren en
CID-chefs veelal de intentie om op korte termijn alle informanten door te
nemen en het register te schonen. Een ander knelpunt is dat de termijnen voor
de schoning van het informanten-register niet overeenkomen met de termijnen
van financiële verantwoording. De gegevens over niet-actieve informanten
moeten na vijf jaar worden geschoond, terwijl tot zeven jaar na dato verantwoording
moet kunnen worden afgelegd over de uitgaven, waaronder uitgekeerde tipgelden.De CID beschikt over een zogenoemd CID-subjectenregister en een «grijzeveld»-register.
In de toekomst zal het eerste register het register zware criminaliteit worden
en het tweede het voorlopige register. De chef RCID is formeel verantwoordelijk
voor het beheer van deze registers. Gegevens over CID-subjecten mogen vijf
jaar worden bewaard, waarna ze moeten worden verwijderd. Verder dienen CID-subjecten
te worden aangemeld bij de NCID ten behoeve van de landelijke CID-subjecten
index (CIDSI). Gegevens over «grijze-veld»-subjecten mogen een
half jaar in het register staan. Dan moet worden bezien of deze subjecten
de status CID-subject krijgen en in dat register worden opgenomen, of dat
de gegevens worden verwijderd. Verstrekken van CID-informatieCID-informatie wordt – gevraagd en ongevraagd – verstrekt
aan tactische teams. Dat gebeurt over het algemeen met een zogenoemd 4x4-formulier.
Dat is het CID-informatieformulier waarop een evaluatie wordt aangegeven van
zowel de bron (de informant) als de informatie. Tevens wordt aangegeven in
welke hoedanigheid de informatie te gebruiken is (wel of niet operationeel
te gebruiken, met of zonder vermelding van de bron en al dan niet na overleg
met de afzender). Het 4x4-formulier wordt opgemaakt door de CID-rechercheurs
en wordt door de chef RCID ondertekend. De CID maakt een proces-verbaal op
van de informatie wanneer het tactische team de informatie als bewijs wil
gebruiken.Voor de Maastrichtse rechtbank deed zich in kort geding de vraag voor
of een voormalige verdachte die was getapt kennis mocht nemen van de CID-gegevens
die over hem waren opgeslagen. De korpsbeheerder weigerde deze gegevens te
verstrekken. Omdat de rechtbank zichzelf niet bevoegd achtte inzage te nemen,
verzocht zij om advies van de Registratiekamer. Na kennisneming van dat advies
beval de rechtbank de korpsbeheerder een kopie over te leggen van de gegevens
die over verdachte waren geregistreerd. De korpsbeheerder bleef echter weigeren
de informatie af te geven.12.3.4 Regelgeving infiltratieDe Richtlijn infiltratie (1991) is formeel nog steeds leidraad bij infiltratie. De Voorlopige uitgangspunten (1997) en de Concept-richtlijn informanten
en infiltranten (1998) vullen de Richtlijn infiltratie aan.In de Voorlopige uitgangspunten wordt een infiltrant gedefinieerd als
de politiefunctionaris of burger die al dan niet onder dekmantel van een aangenomen
identiteit, onder het gezag van het openbaar ministerie en onder regie van
de politie (het criminele milieu binnendringt en) in het criminele milieu
toepasselijke handelingen verricht of zal gaan verrichten dan wel aan een
(criminele) organisatie goederen of diensten levert ten behoeve van gepleegde
of nog te plegen strafbare feiten. In het bijzonder is in de Voorlopige uitgangspunten
een verbod neergelegd op de inzet van criminele burgerinfiltranten.Met een criminele burgerinfiltrant mag volgens de Voorlopige uitgangspunten
niet worden gewerkt. In zeer uitzonderlijke gevallen zoals ontvoeringen, gijzelingen,
levensdelicten of aanslagen is het mogelijk dat ontheffing van het verbod
wordt verleend. De inzet van de infiltrant behoeft zeer strakke begeleiding;
de infiltrant staat onder permanente controle door het openbaar ministerie
en zeker moet zijn gesteld dat de infiltrant stuurbaar is. Het moet gaan om
een kortstondige, eenmalige, overzichtelijke actie. Projectmatige infiltratie
met een criminele burgerinfiltrant behoort dus niet tot de mogelijkheden.
De ontheffing wordt verleend via de lijn CTC en College van procureurs-generaal.
Voordat aan de ontheffing uitvoering wordt gegeven, wordt de beslissing van
het College ter kennis gebracht van de minister van Justitie. Door het geven
van een aanwijzing kan deze de ontheffing ongedaan maken.In de Richtlijn overgangsregeling bijzondere opsporingsbevoegdheden wordt
voor de voorwaarden waaronder infiltratie plaatsvindt aansluiting gezocht
bij het wetsvoorstel BOB. De (latere) Concept-richtlijn informanten en infiltranten
geeft nadere en geactualiseerde voorwaarden ten aanzien van politie- en burgerinfiltratie.
Daarbij wordt eveneens aangesloten bij het wetsvoorstel BOB. Cruciaal bij
infiltratie blijft het Tallon-criterium: de infiltrant mag door zijn optreden
de verdachte niet brengen tot ander handelen dan waarop zijn opzet tevoren
reeds was gericht. De op de misdrijven gerichte opzet van de verdachte dient
te blijken uit concrete en betrouwbare inlichtingen. De primaire beoordelingseisen
voor de inzet van infiltratie worden gevormd door proportionaliteit en subsidiariteit.
Infiltratie-acties behoeven toestemming van het College van procureurs-generaal
na advies van de CTC. Expliciet wordt in de concept-richtlijn vermeld dat
een infiltrant alleen werkt met een specifieke opdracht; van een blanco volmacht
aan de infiltrant kan geen sprake zijn.De Concept-richtlijn informanten en infiltranten geeft nadere voorwaarden
voor de inzet van burgerinfiltranten. Met de burgerinfiltrant moeten vooraf
sluitende en schriftelijke afspraken zijn gemaakt over zijn opdracht, over
de door hem te verrichten strafbare handelingen, de geheimhouding van zijn
identiteit en zijn eventuele optreden als getuige.In deze Concept-richtlijn wordt nogmaals het werken met criminele burgerinfiltranten
(in principe) afgewezen. Een burgerinfiltrant wordt volgens deze richtlijn
als crimineel aangemerkt wanneer hij actief is in hetzelfde criminele veld
of binnen hetzelfde criminele milieu als waarin hij gaat infiltreren, dan
wel wanneer hij ten aanzien van de gepleegde of nog te plegen misdrijven waartegen
het onderzoek zich richt, een relevant strafrechtelijk verleden heeft. De
vraag of een dergelijk strafrechtelijk verleden relevant is, is uitsluitend
ter beoordeling van het openbaar ministerie. In de concept-richtlijn wordt
de regeling voor de ontheffing van het verbod op de inzet van een criminele
burgerinfiltrant gegeven. Daarbij moet vast staan dat de inzet van de criminele
burgerinfiltrant met een grote mate van waarschijnlijkheid effectief zal zijn
en moet de stuurbaarheid van de infiltrant en de permanente controle door
het openbaar ministerie gewaarborgd zijn. Opgemerkt moet worden dat in de
concept-richtlijn een aantal criteria genoemd in de Voorlopige uitgangspunten
niet terugkomt. In de concept-richtlijn is niet neergelegd dat een (criminele)
burgerinfiltrant pas mag worden ingezet nadat is vastgesteld dat geen enkel
ander middel meer ingezet kan worden. Ook komt er niet in terug dat de moeilijke
doordringbaarheid van een crimineel milieu op zich, de inzet van een criminele
burgerinfiltrant niet rechtvaardigt. Op het punt van de besluitvorming bestaat
ook verschil tussen de concept-richtlijn en de Voorlopige uitgangspunten.
In de Voorlopige uitgangspunten is neergelegd dat de beslissing, voorbereid
door de CTC, wordt genomen door het College van procureurs-generaal en ter
kennis wordt gebracht aan de minister van Justitie, die de ontheffing van
het verbod door het geven van een aanwijzing ongedaan kan maken. In de concept-richtlijn
staat dat de minister van Justitie, op voorstel van het College van procureurs-generaal,
besluit tot het opheffen van het verbod.Tevens dient de Regeling financieel beheer infiltratie genoemd te worden.
In deze regeling wordt een nadere invulling gegeven aan de verantwoordelijkheden
omtrent de financiële verantwoording met betrekking tot infiltratie-operaties.
Meer specifiek beoogt de regeling voor te schrijven hoe politie en openbaar
ministerie moeten handelen met betrekking tot criminele ontvangsten verkregen
uit infiltratie-acties. Criminele ontvangsten kunnen volgens de regeling zijn
verkregen uit de inzet van infiltranten, uit de activiteiten van storefront
operaties, uit pseudo-koop-operaties of op enige andere wijze. Alle criminele
ontvangsten worden afgedragen aan het KLPD, dat vervolgens de ontvangsten
aan het begrotingsartikel geheime ontvangsten van de justitiebegroting ter
beschikking stelt.In de artikelen 126h en 126p wetsvoorstel BOB wordt de politiële
infiltratie geregeld. Kenmerkend voor de infiltratie is volgens de Memorie
van Toelichting dat wordt meegewerkt of deelgenomen aan een groep waarbinnen
misdrijven worden beraamd of gepleegd, zodat er een risico is dat de opsporingsambtenaar
strafbare feiten pleegt. Wanneer een opsporingsambtenaar deelneemt aan een
niet-criminele groep, kan wel sprake zijn van het undercover stelselmatig
inwinnen van informatie, bedoeld in de artikelen 126j en 126qa wetsvoorstel
BOB. De politiële pseudo-koop of pseudo-dienstverlening is apart geregeld
in de artikelen 126i en 126q wetsvoorstel BOB. Weliswaar moet het ook in deze
gevallen gaan om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten,
maar anders dan voor de infiltratie is hierbij niet vereist dat het misdrijf
een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert. Ook de vormvoorschriften zijn
minder stringent: er is geen toestemming van de CTC nodig en er kan worden
volstaan met een schriftelijk bevel van de officier van justitie, waarna de
pseudo-koop ter registratie wordt gemeld aan de CTC.Ter uitvoering van het wetsvoorstel BOB zijn inmiddels enkele concept
uitvoeringsregelingen aan het veld voorgelegd. In het kader van infiltratie
gaat dat om twee concept uitvoeringsregelingen:Samenwerkingbesluit infiltratieDit besluit behelst de eisen waaraan opsporingsambtenaren van de
Koninklijke marechaussee, bijzondere opsporingsdiensten of buitenlandse opsporingsdiensten
moeten voldoen om als infiltrant te mogen worden ingezet. Deze eisen zijn
altijd begeleiding door een politieel infiltratieteam en vooraf advies van
de afdeling infiltratie van het KLPD.Regeling infiltratieteamsIn deze regeling wordt de organisatorische context van de vijf (inter)regionale
infiltratieteams en het landelijke infiltratieteam geschetst.Materieel wordt het onderscheid tussen pseudokoop en infiltratie door
de werkgroep Van der Beek gevonden in het feit dat de pseudokoper niet binnendringt
in en vervolgens onderdeel uitmaakt van het criminele verband. Vanwege het
eenmalige karakter van de handeling wordt de pseudokoop gezien
als een minder ingrijpende bevoegdheid, ook al kunnen aan de eenmalige transactie
meerdere contacten vooraf gaan. Het door een opsporingsambtenaar stelselmatig
informatie inwinnen over de verdachte verschilt in die zin van infiltratie
dat voor het stelselmatig inwinnen van informatie slechts contact wordt gezocht
met een persoon, dan wel dat wordt binnengedrongen in een niet-criminele omgeving.
In beginsel worden daarbij ook geen strafbare handelingen verricht.Het onderscheid tussen de criminele en de niet-criminele burgerinfiltrant
wordt uitgelegd aan de hand van de motie die het werken met een criminele
burgerinfiltrant verbiedt. In het rapport van de werkgroep wordt dit nader
uitgelegd aan de hand van de CTC-jurisprudentie. Uit het hebben van een strafblad
vloeit nog niet voort dat een infiltrant als crimineel dient te worden aangemerkt.
Er dient een afweging gemaakt te worden afhankelijk van het infiltratietraject,
de persoon van de infiltrant en de inhoud en relevantie van het strafblad.
Iedere twijfel omtrent de betrouwbaarheid van de infiltrant moet worden uitgesloten.
De commissie is van mening dat hiermee nog onvoldoende duidelijk is wanneer
strafbare feiten als relevant moeten worden aangemerkt. Meer duidelijkheid
biedt de definitie van de burgerinfiltrant in de Concept-richtlijn informanten
en infiltranten (mei 1998). De «burgerinfiltrant wordt als crimineel
aangemerkt wanneer hij actief is in hetzelfde criminele veld of binnen hetzelfde
criminele milieu als waarin hij gaat infiltreren, dan wel wanneer hij ten
aanzien van de gepleegde of nog te plegen misdrijven waartegen het onderzoek
zich richt, een relevant strafrechtelijk verleden heeft». StorefrontsDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden concludeerde
dat met het gebruik van storefronts (ook wel «frontstores» genoemd)
in Nederland nog weinig ervaring was opgedaan. Als voorbeeld werd gewezen
op enkele internationale acties met betrekking tot financiële dienstverlening.
Dat type storefront moet onderscheiden worden van dekmantelbedrijven die bij
de politiële infiltratieteams «op de plank liggen», met het
doel om een andere identiteit van een informant of infiltrant aannemelijk
te maken. Een storefront wordt gezien als een specialis van het middel van
infiltratie, die moet voldoen aan min of meer dezelfde eisen. Er dient daarbij
bedacht te worden dat storefronts beperkte mogelijkheden kennen vanwege de
noodzakelijke afscherming van derden, zoals fiscale diensten. Alle storefronts
behoren landelijk te worden geregistreerd, aldus de enquêtecommissie.In de Voorlopige uitgangspunten, de Regeling financieel beheer infiltratie1 en de Concept-richtlijn informanten en infiltranten
(mei 1998) wordt het gebruik van een storefront gedefinieerd als »het
door of vanwege de politie onder gezag van het openbaar ministerie, ten behoeve
van een criminele organisatie opzetten en/of exploiteren van een coverbedrijf
(...) door middel waarvan facilitaire ondersteuning in de vorm van goederen
of diensten, aan de criminele organisatie wordt aangeboden, op het moment
dat die organisatie daarom vraagt«. In de regelingen wordt de inzet
van een storefront gezien als een voorziening ten behoeve van infiltratie;
nadere voorwaarden voor de inzet zijn niet gesteld.Ook in de Memorie van Toelichting op het wetsvoorstel BOB wordt aangegeven
dat de storefront een verschijningsvorm van infiltratie is. De praktische
uitwerking daarvan wordt niet gezien als onderwerp van wetgeving, maar van
interne regels en richtlijnen. Specifieke regels en voorwaarden blijken echter
thans nog te ontbreken. 2.3.5 Praktijk infiltratie Toename politie-infiltratiesOver de periode 1996 tot heden hebben de meeste infiltratietrajecten die
zijn voorgelegd aan de CTC betrekking op onderzoeken naar verdovende middelen.
Ook verdenkingen in de richting van de handel in vuurwapens (inclusief springstoffen),
valsemunterij, het witwassen van geld en het vermoeden van (politiële)
corruptie vormden een aantal malen de aanleiding voor een infiltratievoorstel.
Een enkele maal wordt een infiltratieverzoek voorgelegd naar aanleiding van
een moordzaak (of ter voorkoming van een liquidatie), kinderporno op internet
(en solisten in de zedensfeer), bedreiging en brandstichting. Het aantal toetsingsverzoeken
voor politie-infiltratie is gestegen van 16 zaken in 1996 naar 26 zaken in
1998. De stijging is mogelijk te verklaren vanuit het algemeen bekend worden
van het verbod op het werken met criminele burgerinfiltranten naar aanleiding
van de behandeling van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden in de Tweede Kamer. Het aantal voorgelegde burgerinfiltratiezaken
correspondeert niet met de meer uitgebreide overzichten van de CTC. Zo is
er in 1998 in een aantal zaken (drie maal) sprake van een mix van politiële
en burgerinfiltratie. In 1998 worden in totaal negen toetsingsvoorstellen
met burgerinfiltratie voorgelegd; zes maal betreft het een toetsingsverzoek
dat is gebaseerd op een rechtshulpverzoek. Over de daadwerkelijke effectiviteit
bestaat enig verschil van inzicht binnen de politie-organisatie. Het WOPC
zal binnenkort een rapport uitbrengen over de effectiviteit van infiltratie
 Organisatie politie-infiltratieEen politieel infiltratieteam (PIT) werkt alleen in opdracht van het openbaar
ministerie. De inzet is in eerste instantie afhankelijk van de behoefte van
de projectleider van een onderzoek. De projectleider van een tactisch team
bespreekt dit met het hoofd van de regionale recherche. Deze legt de situatie
voor aan het PIT. Het PIT bekijkt samen met de officier van justitie of het
PIT in de zaak iets betekenen kan. Vervolgens maakt het PIT een conceptplan
(inclusief een concept-begroting). Uit de daarop volgende bespreking komt
het plan van aanpak voort. Indien iedereen het eens is gaat dit plan via de
zaaksofficier en de hoofdofficier voor toestemming voor het middel infiltratie
naar de CTC. Na de toestemming wordt de operatie gestart.Een respondent geeft aan dat indien de CTC toestemming geeft, de strikte
afspraak geldt dat de zaaksofficier en de teamleider PIT elke 14 dagen de
ontwikkelingen doorspreken. Een andere respondent van een PIT geeft aan dat
vóór de feitelijke inzet schriftelijke afspraken worden gemaakt
tussen het PIT en het tactisch team. In overleg met de officier van justitie
en de korpschef blijken deze afspraken in de praktijk soms af te wijken van
de voorwaarden die gesteld zijn door de CTC of de adviezen die zijn gedaan
door de CTC. De afspraken hebben ondermeer betrekking op:• de gestelde voorwaarden, adviezen en opmerkingen van de CTC;• de te maken kosten;• de tijdslimiet;• en de te ontplooien activiteiten.Na de parlementaire enquête opsporingsmethoden is volgens een respondent
van een PIT de besluitvorming rond de inzet van infiltratie op een (nog) hoger
niveau neergelegd. In de loop van het trajekt vindt er over de vorderingen
regelmatig(er) overleg plaats tussen de chef van de uitvoerende PIT-eenheid,
de projectleider van het onderzoeksteam en de zaaksofficier.
Bij ingewikkelde trajecten vindt er zeker één maal in de veertien
dagen overleg plaats.Alle activiteiten van het PIT worden vastgelegd in een journaal. Een respondent
geeft wel aan dat officieren van justitie verschillen in hun oordeel over
welke informatie uit het journaal in een proces-verbaal moet komen.De Afdeling nationale coördinatie politiële infiltratie (ANCPI)
verzorgt de randvoorwaarden voor het politieel infiltreren. Dat houdt ondermeer
in het verschaffen van een valse identiteit, sieraden en bankpasjes. Uitlokkingsverbod: het TalloncriteriumBij infiltratie staat evenals bij de pseudo-koop het uitlokkingsverbod
voorop (het zogenoemde Tallon-criterium, dat ook tot de vereisten van artikel
6 EVRM wordt gerekend1). In een geval waarin
werd voorgesteld dat een politie-infiltrant zou investeren in een criminele
organisatie om zich vervolgens terug te trekken in de hoop dat geweld tegen
hem zou worden gebruikt, is dit voorstel afgekeurd: «Een dergelijk scenario
heeft het element van uitlokking in zich, omdat men van tevoren reeds verwacht
dat door het optreden van de infiltrant geweld of dreiging daarmee zal plaatsvinden»,
aldus de CTC in 1998.De CTC geeft aan dat de eerste fase in de voorbereiding van een infiltratie
nog kan bestaan uit een milieuverkenning – dat wil zeggen uit het in
kaart brengen van contacten en gebruiken door in het milieu personen en situaties
gade te slaan. Deze opvatting van de CTC verdient vermelding, omdat de milieuverkenning
op zichzelf niet wordt beschouwd als infiltratie maar als een vorm van observatie.
In het kader van een milieuverkenning kan bijvoorbeeld gezocht worden naar
mogelijke corrumptieve contacten van de verdachte. BurgerinfiltrantHet aantal gevallen waarin sprake zou zijn geweest van de inzet van een
criminele burgerinfiltrant is moeilijk te achterhalen omdat de cijfers van
de CTC onduidelijk zijn in dit opzicht. Waarschijnlijk is het slechts incidenteel
voorgekomen. Verschillende malen is besloten om bepaalde acties niet te laten
doorgaan omdat betrokken functionarissen bij politie en OM het risico te groot
achtten dat een informant daadwerkelijk een criminele burgerinfiltrant zou
worden en dan niet meer afgeschermd zou kunnen worden.De heerRabbae: U zei dat details daargelaten,
de burgerinfiltrant eigenlijk niet meer voorkomt.De heerZwerwer(lid CTC en advocaat-generaal,
resoortsparket Leeuwarden): Ik meen wel, dat er voor de burgerinfiltrant een
markt is. Er zijn namelijk allerlei specifieke terreinen waarop een niet-gespecialiseerde
politieman zich niet kan begeven. Je kunt namelijk niet alles leren. Je kunt
iemand wel leren zich te vermommen, maar een heleboel andere dingen niet.
Daarom heb je voor dit werk een aantal verschillende mensen nodig. Hier gaat
het echter om de críminele infiltrant. Het is uitgesloten dat men daarvoor
een burger inzet, maar het is wel mogelijk een gewone burgerinfiltrant in
te zetten. Alleen, bij het inzetten van burgerinfiltranten is het risico groter.
Je zet ze evenwel meer in op terreinen die voor de desbetreffende persoon
wat minder risico opleveren. Stel dat een beursfraude wordt geconstateerd
en dat men maar op één manier de werkwijze van de organisatie
kan ontdekken, namelijk door een deskundige zich in die organisatie te laten
ingroeien. Daarvoor kun je niet politiemensen gebruiken, want een dergelijke
materie is veel te specialistisch. In zo'n geval kan ik mij iets voorstellen
bij het inzetten van de burgerinfiltrant. Als het evenwel gaat om de normale
huis-tuin-en-keuken criminele organisatie die handelt in verdovende middelen
of in goederen waarmee veel geld te verdienen valt, heeft men te maken met
een braakliggend terrein voor de professionele deelnemer aan het geheel. De heerRabbae: Er is discussie geweest over
de vraag: wanneer is iemand crimineel? Kunt u bepalen wanneer een infiltrant
crimineel is?De heerZwerwer: Eigenlijk moet de vraag specifieker
zijn. Het gaat er namelijk ook om, wat hij moet gaan doen. Voor mij is niet
zo interessant of een informant of infiltrant die enigszins met een bepaalde
organisatie te maken krijgt een keer achter het stuur heeft gezeten met een
borreltje te veel op. Ik geloof dat het daar niet om gaat. Mijn interpretatie
en ook die van de CTC is, dat er in dit verband sprake is van een crimineel
als die persoon een duidelijke relatie heeft met datgene waarmee hij zich
gaat bezighouden, bijvoorbeeld met criminele organisaties. Het kan voorkomen
dat iemand die tot een bepaalde organisatie behoort zich ingraaft in een soortelijke
organisatie en daarmee bepaalde bedoelingen heeft. Zoiets kan niet.1Het verschijnsel criminele burgerinfiltrant roept de vraag op wat
crimineel is: volgens de CTC is het enkel hebben van een strafblad niet genoeg.
«Afhankelijk van het infiltratie-traject, de persoon van de infiltrant
en de inhoud en relevantie van het strafblad dient een afweging te worden
gemaakt», aldus de CTC in 1999. Daarbij kan een rol spelen of de infiltrant
zich beweegt in hetzelfde (criminele) marktsegment als de verdachte. Nu komt
het verschijnsel van (criminele) burgerinfiltrant met name ter sprake met
betrekking tot buitenlandse rechtshulpverzoeken. In het kader van internationale
samenwerking komt het voor dat volgens de Nederlandse interpretatie sprake
is van – in mindere of meerdere mate – criminele burgerinfiltranten.
Met name wanneer de zaak gedeeltelijk voor de Nederlandse rechter komt, is
er steeds meer twijfel of de officier van justitie de verantwoordelijkheid
wil nemen voor het optreden waarbij buitenlanders betrokken waren.De oordelen over de wenselijkheid van een criminele burgerinfiltrant
verschillen. Het merendeel van de respondenten wijst de inzet van een criminele
burgerinfiltrant af. De commissie is echter ook respondenten tegengekomen
die van mening zijn dat deze opsporingsmethode de informatiepositie van de
politie aanmerkelijk zou kunnen verbeteren. Een alternatief voor het werken
met criminele burgerinfiltranten is niet goed te vinden in bestaande middelen,
ook al omdat dit middel eerst naar voren komt na een indringende subsidiariteitsafweging.Pseudo-koopEen aantal respondenten is van mening dat het vreemd is dat er een onderscheid
gemaakt wordt tussen pseudo-koop en infiltratie. In het wetsvoorstel BOB staat
niet dat een pseudo-koop door een speciaal daarvoor opgeleide politieambtenaar
dient te worden uitgevoerd; elke opsporingsambtenaar mag het doen. De stap
is te verklaren vanuit de overweging dat een langdurige infiltratie-actie
te zijner tijd kan worden afgerond met een pseudo-koop. Omgekeerd is evenwel
een pseudo-koop ook denkbaar als afronding van een succesvolle telefoontap.
Het vergt evenwel een voorbereiding om de pseudo-koper te introduceren bij
de verdachte, welke voorbereiding tal van risico's met zich draagt. De vraag
is bijvoorbeeld hoeveel eraan vooraf mag gaan; hoe groot de koop mag zijn;
en wat de veiligheidsaspecten (professionaliteits- en ervaringseis) zijn die
worden gesteld aan de individuele politie-ambtenaar. Sommige respondenten
zijn daarom van mening dat een pseudo-koop feitelijk moet worden beschouwd
als een infiltratie-actie. Als elke opsporingsambtenaar het middel pseudo-koop
mag toepassen, vormt dat voor hemzelf een bedreiging omdat hij het ongetraind
doet. Het kan ook het werk van de PIT's bemoeilijken, omdat daardoor pseudo-koop-acties
sneller aan het licht kunnen komen.Een ander punt van zorg voor respondenten is het feit dat een pseudo-koop
alleen gemeld hoeft te worden bij de CTC en niet hoeft te worden getoetst
zoals een infiltratietrajekt. De toestemming voor pseudo-koop is bij het van
kracht worden van het wetsvoorstel alleen afhankelijk van de
individuele officier van justitie: voor pseudo-koop is alleen een registratie
bij de CTC vereist en niet een toetsing zoals bij infiltratie. Respondenten
verwachten dat officieren van justitie daarom gemakkelijker zullen overgaan
tot pseudo-koop dan tot infiltratie, omdat bij infiltratie de drempel immers
hoger ligt. Een respondent schat zelfs dat acht van de tien officieren van
justitie een pseudo-koop boven een infiltratie preferen. Een andere respondent
geeft aan dat er officieren zijn die spreken van een pseudo- koop terwijl
andere officieren over dezelfde zaak zeggen dat er sprake is van infiltratie.
Bovendien bestaat het risico dat diegenen die niet met een PIT willen samenwerken
een infiltratie bijvoorbeeld aanmerken als een pseudo-dienstverlening, waardoor
zij ook aan de zwaardere toestemmingsprocedure voorbij kunnen gaan. StorefrontsIngevolge het Instellingsbesluit van de Centrale toetsingscommissie (CTC)
en de Concept-procedures voor toetsing en registratie (1998) dienen storefront-operaties
ter toetsing te worden voorgelegd aan de CTC. In de overzichten van de CTC
is de inzet van een storefront verdisconteerd in het totale cijfer van politiële
infiltratie-acties (in 1997 in totaal 20 en in 1998 in totaal 26). Een specifiek
overzicht is noch bij de CTC noch bij het KLPD voorhanden. In de praktijk
komen storefronts met verschillende doeleinden voor, te weten storefront-operaties
in de zin van een cover voor een politie-infiltrant of de dekmantelfirma die
bedoeld is om met een verdachte zaken te doen (bijvoorbeeld in de sfeer van
de financiële dienstverlening of een verhuurbedrijf van opslagruimte).
Daarnaast zijn er ook stadia te onderscheiden waarin een storefront zich kan
bevinden: in oprichting, op korte termijn (binnen enkele jaren) te operationaliseren
en de storefront die op dit moment actief is in een concreet onderzoek (respectievelijk
low level, medium level en high level storefront). Van de zijde van het KLPD
is aangegeven dat zo'n vijftal storefronts het «high level» karakter
heeft, terwijl enkele tientallen storefronts zich in een «low level»
fase bevinden. Op het moment dat het noodzakelijk is om een storefront te
activeren, vindt toetsing door de CTC plaats. Daarnaast zijn er nog tal van
storefronts bij de regiokorpsen. Notificatieplicht inzet bijzondere opsporingsmiddelenEen aantal respondenten verwacht dat de plicht in het wetsvoorstel BOB
om álle bijzondere opsporingsmiddelen die tegen een persoon zijn gebruikt
achteraf te melden aan de betrokkene, de zogenoemde notificatieplicht, een
probleem zal worden. Ook als bijvoorbeeld infiltratie geen succes heeft gehad,
er geen verdachten zijn aangehouden, of de infiltratie niet bijdraagt tot
bewijsvoering ter terechtzitting zal de inzet van politiële infiltratie
te zijner tijd aan degene tegen wie het middel is ingezet bekend moeten worden
gemaakt. Daardoor wordt de «cover» opgeblazen, die wellicht nog
eens had kunnen worden gebruikt. Het opbouwen van een cover kost immers veel
tijd, moeite en geld.Overigens zal de melding aan betrokkene(n) ingevolge artikel 126bb wetsvoorstel
BOB van de inzet van politiële infiltratie in verband met de veiligheid
van de infiltrant niet eerder kunnen dan na de afbouw van de infiltrant. Eén
PIT heeft overigens als gevolg van de meldingsplicht de afspraak bij de start
van de inzet, dat de officier van justitie de zaak terugtrekt wanneer de infiltrant
de status van bedreigde getuige niet kan krijgen. Er bestaat onzekerheid bij
respondenten over de bescherming van politiële infiltranten indien zij
als getuigen moeten aantreden. De vraag is bijvoorbeeld of een infiltrant
die geen handelingen heeft verricht in het criminele milieu, maar daar alleen
informatie heeft opgevangen en aan politie heeft doorgegeven, ook moet getuigen. 2.3.6 Opsporingsgelden Regeling bijzondere opsporingsgeldenOp 1 juni 1998 is de Regeling bijzondere opsporingsgelden in werking getreden.
Deze regeling vervangt de Regeling tip- toon- en voorkoopgelden. Volgens de
toelichting was een grondige herziening van de oude regeling noodzakelijk
omdat de oude regeling niet meer voldoende was toegesneden op de huidige opsporingspraktijk
en het gereorganiseerde politiebestel. Daarnaast was de parlementaire enquête
opsporingsmethoden een belangrijke impuls om onderdelen van de regeling aan
te passen aan de huidige eisen en inzichten. De Regeling bijzondere opsporingsgelden
beoogt de kaders te scheppen voor de gevallen waarin en de voorwaarden waaronder
gelden op grond van deze regeling door de minister van Justitie beschikbaar
kunnen worden gesteld.De regeling heeft betrekking op tipgeld, de beloning (raambiljetten),
pseudo-koopgeld, opkoopgeld en toongeld. Deze begrippen worden gedefinieerd
en vervolgens worden de aanvraagprocedures beschreven. De «aangewezen»
(bevoegde) ambtenaar van de directie Strafrechtelijke handhaving van het ministerie
van Justitie neemt de beslissing over de toekenning en de hoogte van tipgeld
en beloning. Als bijlage 1 van de regeling zijn wegingsfactoren opgenomen
aan de hand waarvan de hoogte van de tipgeldbedragen wordt vastgesteld. De
regeling bevat geen inhoudelijke criteria met betrekking tot de beslissing
over het gebruik van pseudo-koopgeld, opkoopgeld en toongeld. De politie doet
daarover een voorstel aan de officier van justitie. Indien de officier toestemming
verleent, wordt door tussenkomst van de hoofdofficier van justitie een schriftelijk
verzoek gedaan aan het hoofd van de directie Strafrechtelijke handhaving,
ter attentie van de aangewezen ambtenaar. Deze laatste zorgt voor de betaalbaarstelling. PraktijkIn 1998 werden er 518 verzoeken om uitkering van tipgeld gedaan, waarvan
er 504 door het ministerie zijn goedgekeurd. Het totaalbedrag aan uitgekeerd
tipgeld bedroeg f 1 931 100,–. In 1997 waren er 518 verzoeken,
waarvan er 493 zijn goedgekeurd en werd er f 1 858 750,–
uitgekeerd. Voor 1996 zijn de cijfers: 468 verzoeken, 438 goedgekeurd, f 1 556 300,–
uitgekeerd.1 Er is derhalve een (lichte) stijging
te zien in het aantal (goedgekeurde) verzoeken en uitgekeerde bedragen. Een
deel van de respondenten is van mening dat de bedragen die aan informanten
worden uitgekeerd niet in verhouding staan tot de bijdrage die zij leveren
door het (met regelmaat) leveren van informatie. 2.3.7 GetuigenbeschermingReeds voor de parlementaire enquête opsporingsmethoden is de regeling
van de bedreigde getuige ingevoerd in het Wetboek van strafvordering (artikelen
226a e.v. en artikel 190 Wetboek van strafvordering). Het gaat te ver om deze
materie hier uitgebreid te behandelen. RegelgevingMet betrekking tot getuigenbescherming is bij brief van 26 juli 1996 de
basisprocedure getuigenbescherming door het College van procureurs-generaal
aan alle (fungerend) hoofdofficieren van justitie kenbaar gemaakt. De ervaringen
met de basisprocedure hebben tot voorstellen van wijzigingen geleid. In de
overlegvergadering van 9 april 1998 hebben het College van procureurs-generaal
en de minister van Justitie vervolgens een aangepaste regeling
goedgekeurd en neergelegd in de Instructie getuigenbescherming. Deze heeft
de basisprocedure op 15 juli 1998 vervangen.De instructie regelt de te volgen procedure bij het aanvragen van getuigenbescherming.
De doelgroep van de regeling bestaat uit personen die bescherming behoeven
omdat zij betrokken zijn bij een opsporings- of vervolgingstactiek, zoals
getuigen in een strafproces. Tevens is de regeling bedoeld voor personen wier
bescherming geen strafvorderlijk belang (meer) dient maar voor wiens leven
kan worden gevreesd. Dit betreft ondermeer infiltranten wier identiteit onbedoeld
bekend is geworden.Alleen de hoofdofficier van justitie mag een aanvraag voor getuigenbescherming
indienen. Daarvoor dient de hoofdofficier een gemotiveerd verzoek in bij de
Centrale toetsingscommissie, indien de bescherming onderdeel uitmaakt van
een opsporings/vervolgingstactiek; in de overige gevallen bij het College
van procureurs-generaal. De CTC beoordeelt het verzoek op proportionaliteit
en subsidiariteit en legt de zaak vervolgens al dan niet voor aan het College.
Bij positieve beslissing van het College wordt de afdeling getuigenbescherming
van de Dienst bijzondere recherche zaken van het KLPD ingeschakeld om een
dreigingsanalyse te maken. Op basis van de dreigingsanalyse en een advies
van de afdeling getuigenbescherming beslist het College over het opnemen van
betrokkene(n) in het getuigenbeschermingsprogramma. PraktijkHet budget voor getuigenbescherming is afkomstig van de begrotingspost
«geheime uitgaven». In 1998 zijn ongeveer twee à vier getuigenbeschermingsprogramma's
gestart. Op dit moment zitten in totaal ongeveer tien à vijftien personen
(dat is inclusief familie) in een dergelijk programma. Een aantal personen
is afkomstig uit het Copa-traject. De Dienst bijzondere recherche zaken (DBRZ)
van het KLPD heeft 24 uur per dag mensen beschikbaar om problemen met personen
opgenomen in het programma op te lossen. Het besluit personen af te snijden
van hun verleden en hen een totaal nieuw bestaan te geven is ingrijpend. In
de meeste gevallen waarin de mogelijkheid voor bescherming wordt aangeboden
is er geen alternatief. Tijdens het intake-gesprek wordt er wel gewezen op
de gevolgen van het programma. Ook is een advocaat aanwezig bij het gesprek.Indien het openbaar ministerie een deal wil sluiten met een crimineel,
dient het zich te realiseren dat hierdoor een dreiging ontstaat waardoor de
opname in een getuigenbeschermingsprogramma nodig zal kunnen zijn. De hoofdofficier
dient geen toezegging met betrekking tot opname in het programma te doen voor
het College daarover een beslissing heeft genomen. Wel kan worden toegezegd
dat de mogelijkheid ertoe zal worden onderzocht. Nadere toezeggingen over
de inhoud van de te treffen beschermingsmaatregelen kan en mag het openbaar
ministerie niet doen. De aangewezen maatregelen worden vastgesteld door de
afdeling getuigenbescherming.1De heerRouvoet: (...) Mijnheer Teeven, u heeft
als officier enige ervaring met de regeling inzake bedreigde getuigen. Kunt
u inzichtelijk maken welke afweging er wordt gemaakt alvorens een officier
vraagt om toepassing van genoemde regeling? Er zijn positieve, maar ook negatieve
aspecten aan verbonden in het kader van transparantie versus afscherming.De heerTeeven(CID-officier van justitie,
parket Amsterdam): Vaak worden twee soorten bedreigde getuigen door elkaar
gehaald. Wij kennen de extreme regeling bedreigde getuigen zoals neergelegd
in artikel 226a en volgende en er is sprake van een bedreigde getuige waarvan
iedereen in het dossier weet wie hij is: hij is bedreigd, maar niet anoniem.
Laatstgenoemde kan beschermd worden op basis van artikel 190 Wetboek van strafvordering inzake het afschermen van woon- en verblijfplaats.
Procestechnisch zijn er tussen twee soorten bedreigde getuigen verschillen.
In het ene geval wordt de bedreiging getoetst door de rechter-commissaris
en in het andere geval door de zittingsrechter.De heerRouvoet: Ik doel met name op artikel
226a.De heerTeeven: De afweging is niet anders.
Het gaat uiteraard om proportionaliteit en subsidiariteit in het belang van
het onderzoek. De vraag is aan de orde of een en ander niet op een andere
wijze kan gebeuren dan met een anonieme bedreigde getuige. Vaak komt men in
eerste instantie als informant bij de CID binnen. Al vrij snel wordt besloten
om betrokkene, als je daar als CID-officier kennis van krijgt, niet in te
schrijven als informant. Je zegt dan: dit is iemand wiens getuigenis zich
leent voor een volledig bewijs en niet als een verklaring van een informant.
Je gaat dan ook al na of dat houdbaar is in de toekomst. In de aanvang kan
de afscherming best standhouden, maar het is de vraag of dat ook nog lukt
als de zaak in twee feitelijke instanties wordt behandeld en het gehele dossier
in de openheid van de zitting op tafel komt. Dat is dus een afweging.Een andere afweging is de vraag of aan zo'n bedreigde getuige, of
het nu een getuige op basis van artikel 226a is of op basis van artikel 190,
rechtsbijstand moet worden gegeven. Dat is in het verleden niet altijd het
geval geweest. Het openbaar ministerie heeft wel eens het standpunt gehuldigd,
volledig in staat te zijn, de getuige te adviseren over zijn toekomst, mede
kijkend naar het belang van de getuige en niet alleen van de zaak. De rechter
heeft ons in verschillende strafzaken op onderdelen min of meer gecorrigeerd.
Er zijn enige uitspraken gedaan waarin wordt gesteld dat het op de weg van
het openbaar ministerie ligt om die kant van de zaak door een raadsman te
laten behartigen. Als een bedreigde getuige ook door een raadsman geadviseerd
moet worden, komt er voor het openbaar ministerie nog een lastige afweging
bij, namelijk of de afscherming, de veiligheid van de getuige voor 30% in
handen kan worden gelegd van een raadsman die is ingeschreven bij de Orde
van advocaten. Die afweging komt er bij bedreigde getuigen steeds meer in.12.3.8 Deals met criminelen RegelgevingDe wetgeving werpt zijn schaduw minder vooruit met betrekking tot afspraken
met criminelen dan bij de andere bijzondere methoden. Eerst in een veel latere
fase is het nu aanhangige wetsontwerp, Wet toezeggingen aan getuigen in strafzaken,2 tot stand gekomen. Wel is sinds 1 april 1997 de Richtlijn
afspraken met criminelen zoals vastgesteld door het College van procureurs-generaal
op 13 maart 19973 van kracht. Het gaat om afspraken
tussen een crimineel – dat is een verdachte ten aanzien van wie een
strafrechtelijk dwangmiddel is of kan worden toegepast of een veroordeelde –
en het openbaar ministerie met het doel om een toetsbare getuigenverklaring
te verkrijgen in ruil voor enige tegenprestatie van het openbaar ministerie.
Andersoortige afspraken dan die waarin de verdachte toezegt te zullen getuigen,
komen overigens ook voor. Zo heeft het Amsterdamse openbaar ministerie een
schikking gesloten op grond van artikel 511c Wetboek van strafvordering (ontnemingswetgeving)
in ruil voor het afzien van hoger beroep van de zijde van de veroordeelde.
Dergelijke deals met criminelen worden in de aanhangige wetgeving en in de
richtlijn niet nader geregeld. Volgens de richtlijn kan onder een deal niet
worden verstaan de toezegging van het openbaar ministerie van strafrechtelijke
immuniteit terzake van ernstige strafbare feiten. In beginsel moet de tegenprestatie
door het openbaar ministerie kunnen worden uitgevoerd (bijvoorbeeld een inspanningsverplichting).
De tegenprestatie kan ingevolge de richtlijn bestaan uit:• een beloning volgens de landelijke tipgeldregels;• een lagere strafeis dan op basis van de tenlastelegging normaal
zou zijn, onder vermelding van de motivering daarvoor in het requisitoir;• enige verzachting van de strafexecutie, zonder in strijd te komen
met de Gratiewet (kwijtschelding van straf). Andere vormen van tegenprestaties die in het verlengde liggen van het
opportuniteitsbeginsel van het openbaar ministerie, worden niet in de richtlijn
genoemd. Gedacht kan worden aan «tegenprestaties» die gelieerd
zijn aan de transactiebevoegdheid van artikel 74 Wetboek van Strafrecht of
het voorwaardelijk sepot dan wel de mogelijkheid om tot een schikking over
te gaan bij de ontneming van een geschat voordeel (artikel 511c Wetboek van
strafvordering) of de «fiscale deal» (dat wil zeggen dat een belastingaanslag
wordt opgelegd).Aan de afspraken stelt de richtlijn bepaalde eisen die voortvloeien uit
de beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit en openheid. Een en ander
betekent dat de te verkrijgen informatie deugdelijk en essentieel moet zijn
voor de opsporing en het bewijs. Onvoldoende is dat de afspraak slechts informatie
voor de CID oplevert; een afspraak moet immers een door de rechter te toetsen
getuigenverklaring opleveren. Er dient een redelijke verhouding te zijn tussen
de waarde van de te verschaffen informatie en de te leveren tegenprestatie.
Het maken van een afspraak is alleen toelaatbaar als uiterste redmiddel in
zaken van georganiseerde criminaliteit of zaken van leven en dood. De afspraak
moet dringend noodzakelijk zijn om de opsporing, voorkoming of beëindiging
van feiten mogelijk te maken die anders niet of niet tijdig zou plaatsvinden.
Degene met wie het openbaar ministerie voornemens is een afspraak te maken
en die (mede)verdachte is, geeft volledige informatie en opening van zaken
over zijn of haar eigen aandeel. Uitgangspunt is dat de afspraak op de openbare
terechtzitting moet worden getoetst; zeker in het geval de verklaring als
bewijsmiddel tegen een andere verdachte wordt gebruikt. Elke stap op weg naar
een afspraak en de uiteindelijke afspraak zelf worden dan ook in schriftelijke
vorm neergelegd.Procedureel geldt de eis dat de betrokken hoofdofficier de afspraak ter
toetsing voorlegt aan het College van procureurs-generaal, dat zich laat adviseren
door de CTC. Zo daarvoor enige aanleiding bestaat, treedt de voorzitter van
het College van procureurs-generaal met de minister van Justitie in overleg.Belangrijke uitspraken terzake van deals deed de Hoge Raad in de zaak
tegen Kobus1 en in de Hakkelaar-zaken.2De Hoge Raad in de Hakkelaarzaak (r.o.3.3): «Zoals volgt uit
HR 30 juni 1998, NJ 1998, 799, rubriek 5, zijn overeenkomsten als de onderhavige
bij gebreke van een wettelijke regeling niet onder alle omstandigheden ongeoorloofd.
Zolang een wettelijke regeling niet tot stand is gekomen, zal de rechter de
concrete omstandigheden van het geval dienen te toetsen aan de in artikel
6 EVRM aan een verdachte gewaarborgde fundamentele rechten en aan de mede
uit artikel 6 EVRM afgeleide beginselen van een behoorlijke procesorde (..).
In het EVRM worden fundamentele rechten gewaarborgd, waaronder in artikel
6 het recht van de verdediging op een eerlijke behandeling van zijn zaak.
Het EHRM heeft zich niet uitgesproken over het gebruik van bewijsmateriaal
dat is verkregen op basis van met andere verdachten gemaakte afspraken waarbij
door het openbaar ministerie toezeggingen zijn gedaan omtrent de strafvervolging
van hen dan wel de executie van hen betreffende rechterlijke beslissingen.
In een drietal aan de ECRM voorgelegde zaken heeft de Commissie geoordeeld
dat het gebruik van dergelijk bewijsmateriaal schending van het recht van
de verdachte op een eerlijk proces kan opleveren, doch dat daarvan in de aan
de Commissie voorgelegde zaken geen sprake was (Flanders tegen Nederland,
nr. 25 982/94).In HR 30 juni 1998, NJ 1998, 799 is verder voor wat betreft de gevolgen
voor de bewijsvoering van door het openbaar ministerie gedane toezeggingen
als hier bedoeld nog het volgende overwogen. Onder omstandigheden kan de betrouwbaarheid
van verklaringen afgelegd door een verdachte nadat door hem en het openbaar
ministerie afspraken zijn gemaakt waarbij toezeggingen zijn gedaan met betrekking
tot strafvermindering of strafrechtelijke vervolging nadelig worden beïnvloed
door datgene waartoe die verdachte zich bij het afleggen van een getuigenverklaring
waardoor een ander wordt belast, verplicht voelt, of door wat hij in zijn
belang acht gelet op de gemaakte afspraken. In verband daarmee dient, indien
de betrouwbaarheid van de verklaringen door de verdediging wordt
betwist, de getuige te worden ondervraagd door een rechter, bij voorkeur op
de openbare terechtzitting waar de strafzaak wordt behandeld, waarbij ook
de verdediging de gelegenheid krijgt tot het stellen van vragen aan de getuige.
Bij gebreke van zodanige ondervraging is het gebruik tot het bewijs van ambtsedige
processen-verbaal van politie waarin de (betwiste) verklaringen zijn opgenomen
in beginsel ongeoorloofd. Verder zal de rechter, indien de betrouwbaarheid
van de getuigenverklaringen wordt betwist, in zijn beslissing blijk moeten
geven die betrouwbaarheid te hebben onderzocht. In zoverre is dan ook sprake
van een bijzondere motiveringsplicht.»Het wetsvoorstel Toezeggingen aan getuigen in strafzaken1 (verdachten en veroordeelden) wijkt op een aantal punten af van de
richtlijn. Afspraken in het licht van het wetsvoorstel zullen in de toekomst
beperkt worden tot het afleggen van een getuigenverklaring in het kader van
een gerechtelijk vooronderzoek naar misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis
is toegestaan (artikel 67 Wetboek van strafvordering), die gepleegd zijn in
georganiseerd verband en gezien hun aard en of de samenhang met andere door
verdachte begane misdrijven een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren
of naar misdrijven met een strafmaximum van acht jaar of meer. Op vordering
van de officier van justitie beoordeelt de rechter-commissaris de rechtmatigheid
van de (schriftelijke) afspraak, in het bijzonder de dringende noodzaak en
het belang van het verkrijgen van de verklaring. Pas als de rechter-commissaris
de rechtmatigheid van de afspraak in een beschikking heeft neergelegd, komt
de afspraak ingevolge het wetsvoorstel tot stand. Op grond van de gemaakte
afspraak vermindert de rechter op vordering van de officier van justitie de
straf die hij overwoog op te leggen tot maximaal een derde bij een onvoorwaardelijke
tijdelijke vrijheidsstraf. Daarnaast biedt het wetsvoorstel de mogelijkheid
om maximaal een derde van het onvoorwaardelijk gedeelte van de vrijheidsstraf
of van een geldboete om te zetten in een voorwaardelijk gedeelte of kan een
gedeelte van de vrijheidsstraf worden vervangen door een onvoorwaardelijke
geldboete. Aan getuigen die reeds veroordeeld zijn kan in ruil voor een getuigenverklaring
worden toegezegd dat de officier van justitie bij de indiening van een verzoekschrift
om gratie een positief advies tot vermindering van de opgelegde straf met
maximaal een derde zal uitbrengen.De heerRouvoet: Het laatste onderwerp betreft
deals met criminelen. Een wetsvoorstel hieromtrent is door de Tweede Kamer
in behandeling genomen. Het houdt in dat het openbaar ministerie een bepaalde
toezegging kan doen aan iemand die zelf het nodige op zijn kerfstok heeft
om vervolgens die informatie van betrokkene in een strafzaak te gebruiken.
Ik ben mij ervan bewust dat dit een buitengemeen niet-juridische formulering
is.Mijnheer Teeven, kunt u aangeven welke elementen hierbij een rol
kunnen spelen om een bepaald doel te bereiken?De heerTeeven(CID-officier van justitie,
parket Amsterdam): Ook in dit geval zijn proportionaliteit en subsidiariteit
aan de orde, met minstens zoveel nadruk op subsidiariteit. Het moet echt niet
anders kunnen. Als je in een criminele organisatie komt tot tweedelijnsverdachten,
zijn om bij de top te komen dit middel en infiltratie de meest voor de hand
liggende middelen. Zorgvuldigheid is ook een afweging. Als het openbaar ministerie
een overeenkomst sluit met een getuige of een getuige/medeverdachte, wordt
naar de veiligheid van de persoon gekeken.Ook het gelijkheidsbeginsel speelt een rol. De volgende vraag is
de afgelopen jaren in de rechtspraak aan de orde geweest: kan alleen met een
kleine vis een grote vis worden gevangen of mag met een grote vis ook een
grote vis worden gevangen? De uitspraken van de rechterlijke macht –
er zijn enkele uitspraken van gerechtshoven – vertonen de lijn dat de
rechter naar de betrouwbaarheid van de verklaring kijkt, maar de Hoge Raad
heeft dat onlangs genuanceerd: de Hoge Raad heeft gezegd dat er binnen het
openbaar ministerie wel degelijk afwegingen kunnen zijn die niet alleen invloed
hebben op de betrouwbaarheid van de verklaring, maar ook op de bewijskracht;
de wijze waarop het openbaar ministerie zijn afwegingen heeft gemaakt, kunnen
van invloed zijn. Dat is iets anders dan wat de gerechtshoven
in eerste aanleg hebben gezegd. De Hoge Raad heeft dat genuanceerd en dat
betekent dat je zorgvuldigheid in acht moet nemen.1PraktijkUit de CTC-jaarverslagen blijkt dat in de jaren 1995 tot en met 1998 respectievelijk
slechts drie, tien, negen, en drie «deals met criminelen» ter
toetsing zijn voorgelegd. Uit de «deals» die de commissie bekend
zijn geworden, blijkt dat eenduidigheid in de toepassing van dit middel ontbreekt.
In de praktijk heerst nog onvoldoende helderheid over de volgende, elkaar
deels overlappende, elementen van een «deal»:• de definitie van een deal in het algemeen (afspraak met een verdachte
of veroordeelde);• het moment waarop van een deal kan worden gesproken;• de inhoud van de tegenprestatie door het openbaar ministerie;• de gevallen waarin tot een deal mag worden overgegaan (bijvoorbeeld
alleen bij bepaalde ernstige misdrijven);• de vorm waarin de afspraak dient te worden gegoten.Het is niet steeds zonneklaar wanneer een afspraak valt aan te merken
als deal in de zin van de richtlijn en het wetsvoorstel en wanneer er sprake
is van een transactie of schikking (in de financiële sfeer). Er bestaat
ook onduidelijkheid over de vraag wanneer sprake is van een deal: er is een
grijs veld tussen het ene uiterste, de mondelinge toezegging dat coulant zal
worden geëist (een niet te zware straf) als de verdachte meewerkt in
het grotere onderzoek, en het andere uiterste, de op schrift gestelde harde
afspraak dat slechts een vastgesteld aantal jaren zal worden geëist.Parallel aan het sluiten van een overeenkomst in het dagelijks verkeer
bestaat in de praktijk soms onduidelijkheid over het moment waarop een afspraak
daadwerkelijk tot stand komt. Sommige officieren van justitie spreken in dit
verband niet van deals maar van «oriënterende gesprekken»,
de «pre-contractuele fase» en van «pre-deals». In
die fase worden ook over en weer verwachtingen gewekt; met name de verdachte
of veroordeelde bevindt zich hierbij in een kwetsbare situatie omdat hij eerst
moet vertellen wat hij weet – inclusief zijn eigen aandeel – waarna
(na verificatie) mogelijk een «deal» tot stand komt. In de praktijk
en ook bij de rechter blijkt daarom ook de verwachting die de verdachte in
redelijkheid mocht hebben omtrent een te sluiten of gesloten deal een rol
te spelen.Dat het sluiten van een deal moet worden gezien als een uiterst redmiddel
geeft in de praktijk weinig problemen. In veel gevallen gaat het om ernstige
delicten in de sfeer van georganiseerde criminaliteit met betrekking tot verdovende
middelen en (vuur)wapens alsmede levensdelicten. Slechts een enkele maal wordt
er een deal gesloten met het oog op vermeende corruptie binnen de politie.
Dit delictstype valt in de toekomst buiten de actieradius van het wetsvoorstel
Toezegging aan getuigen in strafzaken.Het blijkt in de praktijk niet altijd een eenvoudige opgave om een goed
oordeel te vormen omtrent het aandeel van de verklarende verdachte in het
feitencomplex waarvan hij wordt verdacht en/of waarover hij een verklaring
aflegt. Het gevaar dat door de deal «met een grote vis een kleine vis
wordt gevangen» is in een aantal strafzaken naar voren gebracht. Zeker
wanneer het grote belang van een deal voor verdachte daarbij wordt betrokken,
is het niet verwonderlijk dat in de praktijk in het algemeen terughoudend
met dit middel wordt omgegaan.Het uitgangspunt dat de door de deal verkregen informatie essentieel moet
zijn voor de opsporing en het bewijs en dat het onvoldoende is als de informatie
alleen als CID-informatie terug komt, blijkt in de praktijk niet (altijd)
vanzelfsprekend. Het gebruik van de verklaringen als CID- en/of sturingsinformatie
komt in de praktijk voor.Een van de problemen bij de afspraken met criminelen is dat er een redelijke
verhouding moet bestaan tussen de waarde van de getuigenverklaring en de tegenprestaties
van het openbaar ministerie. In het wetsontwerp wordt alleen over afspraken
ten aanzien van de strafvermindering geschreven. De enquêtecommissie
en de Tweede Kamer gingen er destijds van uit dat de afspraken niet tot immuniteit
zouden mogen leiden en dat is ook het uitgangspunt van artikel 2b Richtlijn
afspraken met criminelen. In de discussies over deals met criminelen wordt
de variant van volledige vrijwaring van straf ook wel «kroongetuige»
genoemd. Niettemin laat de Hoge Raad (op aangeven van de advocaat-generaal)
de mogelijkheid van toezeggingen met betrekking tot niet-vervolging nadrukkelijk
open.1 Anderzijds gaan er – ondanks grote
verwachtingen bij de politie – stemmen op die stellen dat het misschien
wel efficiënt is om deals te sluiten, maar dat het vanuit effectiviteitsoogpunt
dikwijls niet nodig is. Er zijn weinig zaken die alleen dankzij een «deal»
kunnen worden afgerond.In de praktijk komen ook andere contraprestaties voor dan die betrekking
hebben op de strafeis of het strafregime zoals genoemd in de richtlijn en
het wetsvoorstel. Dit kunnen bijvoorbeeld afspraken in de financiële
sfeer zijn. De commissie heeft daarnaast vastgesteld dat in één
geval zelfs een tegenprestatie ten gunste van een derde is toegezegd. De richtlijn
en het wetsvoorstel voorzien evenwel niet in die mogelijkheid. Zodra bijvoorbeeld
een schikking in het kader van het strafrechtelijk financieel onderzoek aan
de orde is in ruil voor een getuigenverklaring, zal men wel moeten weten hoeveel
wederrechtelijk verkregen voordeel de getuige feitelijk heeft genoten, of
hij volledige openheid over zijn eigen financiële gegevens heeft gegeven
en wat zijn daadwerkelijke draagkracht is. Bij het aangaan van de afspraak
zal de aandacht van de opsporingsambtenaren echter veel meer uitgaan naar
de bijzonderheden met betrekking tot degene over wie een verklaring wordt
afgelegd. Een ander probleem kan voor de rechter zijn in hoeverre de verklaring
die de getuige ter terechtzitting aflegt na langdurig onderhandelen nog in
vrijheid is afgelegd en betrouwbaar is. Sommige politieambtenaren wensen een
ruimer gebruik van de mogelijkheden om afspraken te maken. Men denkt dan aan
weekendverlof of strafonderbreking voor gedetineerden en dergelijke. In Amsterdam
wordt beperkte zittingsruimte als reden gegeven voor «deals» in
de vorm van schikkingen (al dan niet fiscaal). Niet alle zware zaken, zo wordt
gevreesd, kunnen tijdig voor de rechter komen. Er wordt dan geschikt om te
voorkomen dat verdachten vrij uit gaan.Een deal uit de praktijkHet openbaar ministerie sloot in een zaak tegen een gewelddadige
drugsbende een deal met één van de verdachten. Onduidelijkheden
over de precieze afspraken leidden echter tot de teloorgang van de verklaringen
van de verdachte en tot een niet-ontvankelijkverklaring in de zaak tegen de
desbetreffende persoon.Politie en openbaar ministerie voerden een tijd lang een onderzoek
naar een criminele organisatie waarvan de leden verdacht werden van de handel
in en productie van drugs, afpersingen, drugsroven, ontvoeringen en mishandeling.
Toen de hoofdverdachten waren aangehouden, liet één van de andere
verdachten weten bereid te zijn een bekennende en voor zijn medeverdachten
belastende verklaring af te leggen. De verdachte wilde echter wel enkele waarborgen
hebben. De politie ging hiermee akkoord en stelde de verdachte in staat zijn
vriendin en advocaat te bellen om bepaalde zaken te regelen. De verdachte
eiste echter steeds meer waarborgen. Met de zaaksofficier van justitie werd
zodoende gesproken over de tenlastelegging en de houding van het openbaar
ministerie en de politie ten aanzien van een eventueel gratieverzoek. De afspraken
werden ter volledigheid aan de CTC voorgelegd, hoewel de parketleiding twijfelde
of het hier werkelijk om een deal ging. De CTC was van oordeel dat sprake
was van een «afspraak met een crimineel», omdat naar
de vorm, maar ook naar de beleving van de verdachte sprake was van een afspraak
met hem.De afspraken tussen het openbaar ministerie en de verdachte werden
schriftelijk vastgelegd. De officier van justitie stuurde de raadsman van
de verdachte een brief waarin hij onder andere meldde dat gesproken was over
een concrete strafmaat. De brief, die de instemming had van de hoofdofficier
en de voorzitter van de CTC, verschafte geen duidelijkheid over de exacte
afspraken met betrekking tot de strafmaat. Dit leidde in het hoger beroep
tegen de verdachte tot problemen. De raadsman stelde dat expliciet was afgesproken
dat een straf van twee jaar zou worden geëist. De officier ontkende dit.
Er zou een plafond van vijf jaar aan de straf zijn gesteld door slechts deelname
aan een criminele organisatie (artikel 140 Wetboek van Strafrecht) ten laste
te leggen, met een minimum van twee jaar. Het gerechtshof kwam, mede op basis
van een door de advocaat opgenomen telefoongesprek tussen de raadsman en de
officier, tot de conclusie dat de officier die als getuige ter terechtzitting
was gehoord niet de waarheid had gesproken. Het openbaar ministerie werd in
de zaak tegen de «verklarende verdachte» vervolgens niet-ontvankelijk
verklaard. In de strafzaken tegen de hoofdverdachten konden de belastende
verklaringen niet voor het bewijs worden gebruikt, omdat de getuige weigerde
de verklaringen op zitting te herhalen.2.4 Gecontroleerde aflevering en doorlaten 2.4.1 Vragen naar aanleiding van de beslispuntenDoor de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden werd gecontroleerde
aflevering gedefinieerd als het met medeweten en onder toezicht van politie
en justitie laten leveren van verdachte zendingen aan een criminele organisatie,
waarna de verdachte zending in beslag wordt genomen. Doorlaten is volgens
de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden het met medeweten
en onder toezicht van de politie doorlaten van verdachte zendingen zonder
dat de zendingen in beslag worden genomen; daardoor komen de verdachte zendingen
in het criminele milieu en bij consumenten terecht.De commissie heeft bij deze beide opsporingsmethoden dezelfde onderzoeksvragen
als bij de voorgaande paragrafen:a. Welke formele regels en richtlijnen hanteert de praktijk van de opsporing
bij de inzet van deze methoden?b. Hoe en onder welke voorwaarden worden deze methoden in de praktijk
van de opsporing gehanteerd?c. Wie beslist in de praktijk van de opsporing over de inzet van deze
methoden?d. Welke controle is er in de praktijk van de opsporing op de inzet van
deze opsporingsmethoden? 2.4.2 RegelgevingDe opsporingsmethoden gecontroleerde aflevering en doorlaten worden in
het interregnum geregeld door de Voorlopige uitgangspunten en de Concept-richtlijn
doorlaten en gecontroleerde aflevering. Ook wordt in de Concept-procedure
toetsingsen registratiezaken van de CTC aandacht besteed aan gecontroleerde
aflevering en doorlaten. Overigens wordt in de Richtlijn overgangsregeling
bijzondere opsporingsbevoegdheden niet gesproken over gecontroleerde aflevering
en doorlaten. Deze richtlijn is vastgesteld aan de hand van het wetsvoorstel
BOB, waarin aanvankelijk geen regeling was getroffen ten aanzien van doorlaten
en gecontroleerde aflevering. Deze opsporingsmethoden zijn in het wetsvoorstel
opgenomen naar aanleiding van de motie-Kalsbeek c.s. (zie verder).In de Voorlopige uitgangspunten wordt over gecontroleerde aflevering geen
nadere regeling gegeven. Over doorlaten wordt vermeld dat het doorlaten van
goederen die schadelijk kunnen zijn voor de veiligheid of de volksgezondheid
verboden is. In zeer bijzondere gevallen kan ontheffing verkregen worden van
dit verbod.«Vast zal moeten staan, dat het beoogde resultaat niet op andere
wijze kan worden bereikt. Voorts zal duidelijk moeten zijn welke volgende
stap in het onderzoeks als rechtstreeks gevolg van het afzien van inbeslagneming
zal kunnen worden gezet. Tevens zal de aard en de hoeveelheid van door te
laten goederen in een aanvaardbare verhouding moeten staan tot de doelstelling
van het onderzoek. Ontheffing van het verbod op doorlaten van schadelijke
of gevaarlijke goederen kan slechts worden overwogen wanneer het betreft een
enkele proefzending (de zogenaamde »lijntester«). Buiten dat geval
zal geen ontheffing van het verbod worden gegeven. De beslissing tot ontheffing
van het verbod op het doorlaten van gevaarlijke of schadelijke stoffen wordt
genomen door het College van procureurs-generaal. De beslissing wordt voorbereid
door de CTC. Alvorens aan de ontheffing uitvoering te geven, wordt de beslissing
van het College ter kennis gebracht aan de minister van Justitie. De minister
kan een ontheffing ongedaan maken door het geven van een aanwijzing.»De Voorlopige uitgangspunten maken verder expliciet melding van de mogelijkheid
om niet-schadelijke of niet-gevaarlijke goederen door te laten. Hiervoor geldt
alleen een CTC-registratie.Op 17 februari 1998 is de Concept-richtlijn doorlaten en gecontroleerde
aflevering door het College van procureurs-generaal vastgesteld. Deze concept-richtlijn
is gemaakt door de CTC op verzoek van het College. De concept-richtlijn is
aangemeld ter bespreking in de daarop volgende overlegvergadering tussen het
ministerie van Justitie en het College van procureurs-generaal. De Concept-richtlijn
is, in aanwezigheid van de (toenmalige) minister van Justitie, ongeveer zes
keer aan bod geweest in deze vergadering, in een tijdsbestek van ruim een
jaar. Naar het oordeel van de (toenmalige) minister heeft er geen goed inhoudelijk
debat over plaatsgevonden. Vanwege een meningsverschil tussen minister en
departement enerzijds en College anderzijds, is er geen overeenstemming bereikt
over de inhoud van de Concept-richtlijn. Het debat is uiteindelijk verdaagd
wegens de behandeling in de Tweede Kamer van het wetsvoorstel BOB.De Concept-richtlijn is nimmer geformaliseerd. De in de Concept-richtlijn
neergelegde noties zijn echter wel degelijk leidend voor beslissingen van
de CTC. In de concept-richtlijn wordt onderscheid gemaakt tussen actief en
passief doorlaten (in de wandelgang ook aangeduid als het verschil tussen
respectievelijk doorleveren en doorlaten) en gecontroleerde aflevering.Actief doorlaten wordt omschreven als: «het onder gezag van
het openbaar ministerie en onder regie van de politie door criminelen op de
markt en/of in het (criminele) milieu brengen van goederen, voor zover het
betreft goederen ten aanzien waarvan strafbare feiten zijn of worden begaan,
terwijl bewust wordt afgezien van de mogelijkheid om in te grijpen, teneinde
een hoger achterliggend strafvorderlijk belang te kunnen realiseren.»Passief doorlaten wordt omschreven als: «het toelaten dat goederen
op de markt en/of in het (criminele) milieu worden gebracht, voor zover het
betreft goederen ten aanzien waarvan strafbare feiten zijn of worden begaan,
terwijl bewust wordt afgezien van de mogelijkheid om in te grijpen, teneinde
een hoger achterliggend strafvorderlijk belang te kunnen realiseren».
In een voetnoot wordt nog toegevoegd: «Het gaat niet om goederen ten
aanzien waarvan het OM de mogelijkheid heeft om in te grijpen en dat onder
normale omstandigheden volgens gebruikelijk beleid ook niet zou doen. Voorbeeld
hiervan is de richtlijn voor het opsporings- en strafvorderingsbeleid inzake
strafbare feiten van de Opiumwet (geringe hoeveelheden bestemd voor eigen
gebruik)».Het belang van het onderscheid tussen actief en passief doorlaten blijkt
voornamelijk voor spoedeisende gevallen. Voor passief doorlaten geldt dan
dat de hoofdofficier van justitie beslissingsbevoegdheid krijgt en hij achteraf
verantwoording moet afleggen; de minister wordt in kennis gesteld
als daarvoor enige aanleiding bestaat naar het oordeel van het College. Ten
aanzien van het actief doorlaten wordt de beslissingsbevoegdheid slechts mogelijk
geacht voor het hoogst uitzonderlijke geval van een onvoorziene situatie.
«De minister van Justitie wordt van alle gevallen, waarin de actieve
doorlating van schadelijke en/of gevaarlijke goederen achteraf aan het College
is voorgelegd, zo spoedig mogelijk in kennis gesteld».Van dezelfde datum als de Concept-richtlijn is de Regeling procedures
in toetsings- en registratiezaken van de CTC, waarin als te registreren opsporingsmethode
onder meer wordt aangeduid: «passieve doorlating van ethisch niet-indifferente
(bijvoorbeeld organen) en actieve en passieve doorlating van ethisch indifferente
(bijvoorbeeld illegale cd's, gestolen motorvoertuigen) goederen». Met
dit onderscheid wordt voortgebouwd op het in de Voorlopige uitgangspunten
gehanteerde onderscheid tussen schadelijke of gevaarlijke goederen enerzijds
en onschadelijke of ongevaarlijke goederen anderzijds.De heerDittrich: Ik hoorde u in uw vorige
antwoord een onderscheid maken tussen actief doorlaten en passief doorlaten.
Wat is daar het verschil tussen?De heerZwerwer(lid CTC en advocaat-generaal,
ressortsparket Leeuwarden): De betekenis is niet zo geweldig groot. Bij het
actief doorlaten heb je zelf mogelijkheden om in te grijpen, maar dan doe
je dat niet. Bij passief doorlaten weet je dat er wat gebeurt, maar heb je
niet de mogelijkheden om in te grijpen. Er is zopas gesproken over de telefoontap.
U moet zich realiseren dat niet alle telefoontaps 24 uur per dag worden uitgeluisterd.
Dat zou wel aardig zijn, maar dan hebben wij überhaupt te weinig politiemensen.De heerDittrich: Met uitluisteren bedoelt
u dat er echt live mensen luisteren naar wat wordt gezegd.De heerZwerwer: Ja. Dat kan bijna nooit. Het
gebeurt meestal op het moment dat er echt iets verwacht wordt, maar vaak gebeurt
het pas een paar dagen later. Dan is het spul weg; dan is het doorgelaten.
Er zullen dus heel veel goederen worden doorgelaten zonder dat wij dat weten.
Ook dingen die wij vermoeden, kunnen wij niet altijd pakken.De heerDittrich: Het is dan als het ware achteraf,
als de band is nageluisterd, dat men hoort: toen en toen kwamen er drugs.
Dat noemt u dan passief doorlaten.De heerZwerwer: Het kan ook om goederen gaan
die niet zo geweldig relevant zijn voor de toetsing, maar die toch een beeld
kunnen geven van de organisatie. Dan zeggen de opsporingsinstanties: laat
maar.1Het politieke uitgangspunt over doorlaten en de uitwerking
daarvanIn het wetsvoorstel is uiteindelijk een verbod op doorlaten opgenomen,
dat tegelijkertijd kan worden opgevat als een regeling voor gecontroleerd
afleveren. De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft
het essentiële onderscheid gemaakt tussen gecontroleerde aflevering en
doorlating in dier voege dat bij gecontroleerde aflevering de inbeslagneming
wordt uitgesteld, terwijl bij doorlating geen inbeslagneming wordt beoogd.
Het kabinet heeft vervolgens herhaaldelijk zijn visie op de problematiek van
de doorlating gewijzigd. In een eerste reactie op het eindrapport van de enquêtecommissie
is het kabinet van oordeel dat de strategie van doorlaten niet enkel moet
worden afgewezen omdat de toepassing ervan uit de hand is gelopen in het kader
van het Delta-onderzoek.2 Een maand later wijst
het kabinet het doorlaten van goederen die schadelijk of gevaarlijk zijn voor
de veiligheid en de volksgezondheid af. Echter, het kabinet is van mening
dat, wanneer de situatie zich zou voordoen dat op korte termijn een grote
slag kan worden toegebracht aan de georganiseerde criminaliteit, in uitzonderlijke
gevallen de mogelijkheid zou moeten bestaan om dergelijke goederen door te
laten. Het zou in deze gevallen aan de minister van Justitie zijn om de afweging
te maken.3 In het debat met de Tweede Kamer over
het eindrapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
geeft toenmalig minister van Justitie Sorgdrager aan dat het
kabinet geen lijst wil vaststellen van de goederen waarvoor een verbod op
doorlaten geldt. Zij definieert deze goederen als «stoffen die schadelijk
zijn voor de volksgezondheid of gevaarlijk zijn», en die niet «normaal
in het vrije verkeer zijn».1 Uiteindelijk
is het verbod op doorlaten bij amendement in het wetsontwerp gekomen naar
aanleiding van de aangenomen motie-Kalsbeek c.s. (ter wijziging van beslispunt
57):«Ten aanzien van het doorlaten van personen en goederen die
schadelijk of gevaarlijk zijn voor de veiligheid of volksgezondheid geldt
een algemeen verbod. Ten aanzien van genoemde goederen bestaat de mogelijkheid
tot ontheffing van het verbod door het College van procureurs-generaal, dat
de beslissing tot ontheffing onmiddellijk ter kennis brengt aan de minister
van Justitie. Voor deze beslissing worden geen criteria geformuleerd opdat
zich geen beleidsinstrument ontwikkelt en elke beslissing aan de hand van
het concrete voorliggende geval kan worden beoordeeld. De Kamer wordt periodiek
gerapporteerd over eventuele doorlating.»2Het kabinet formuleerde zijn standpunt opnieuw in maart 1998 en week daarin
af van de tekst van de motie.3 In het kabinetsstandpunt
wordt niet gesproken over het doorlaten van mensen; de minister van Justitie
moet vooraf de beslissing tot doorlaten krijgen voorgelegd in plaats van achteraf
daarover in kennis te worden gesteld; er wordt niet gesproken over het niet
formuleren van criteria om te voorkomen dat zich een beleidsinstrument ontwikkelt;
en er wordt niet gesproken over een actieve periodieke rapportage aan de kamer.In de richtlijnen wordt taalgebruik gebezigd dat in de politieke discussie
nooit een rol heeft gespeeld c.q. expliciet is afgewezen. Zo worden er begrippen
als actief en passief doorlaten en ethisch indifferente en ethisch niet-indifferente goederen gebezigd, maar ook
nog steeds het door de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
en Kamer afgewezen begrip doorleveren. De praktijk van de opsporing
vult deze begrippen vervolgens op eigen wijze in.De heerDittrich: Ik begrijp uit de beslissingen
van de Centrale toetsingscommissie dat u een onderscheid maakt tussen ethisch
indifferente goederen en differente goederen. Hoe bent u tot die onderverdeling
gekomen? Ik herinner mij dat in de Tweede Kamer en in de discussies met de
parlementaire enquêtecommissie zo'n onderscheid niet echt is gemaakt.De heerZwerwer(lid CTC en advocaat-generaal,
ressortsparket Leeuwarden): Voorzover mij bekend is de discussie hierover
in het College gevoerd en is het een beslissing van het College geweest. Voorzover
ik weet is het niet in de CTC bedacht, maar dat maakt ook niet zoveel uit:
het openbaar ministerie heeft zich daaraan gecommitteerd. De gedachte was
dat goederen ethisch van belang of niet van belang waren. Het werd mogelijk
geacht dat er een groot belang werd gehecht aan de handel in organen. Daar
moest je iets mee kunnen. Daarom is het begrip ethisch different of indifferent
bedacht, maar voorzover mij bekend is dat facet nog niet opgedoken in de toetsingsprocedure
van de commissie.4De praktijk heeft van deze voortdurende discussie vooral overgehouden
dat er niets of vrijwel niets meer mag als het om doorlaten gaat. Het begrip
«onder regie» zoals dat in het gewijzigde beslispunt was opgenomen,
wordt derhalve zeer ruim geïnterpreteerd.In het wetsvoorstel BOB is artikel 126ff nu als volgt vormgegeven:1. De opsporingsambtenaar die handelt ter uitvoering van een bevel
als omschreven in de titels IVa tot en met V, is verplicht van de hem in de
wet verleende inbeslagnemingsbevoegdheden gebruik te maken, indien hij door
de uitvoering van het bevel de vindplaats weet van voorwerpen waarvan het
aanwezig hebben of voorhanden hebben ingevolge de wet verboden is vanwege
hun schadelijkheid voor de volksgezondheid of hun gevaar voor
de veiligheid. De inbeslagneming mag slechts in het belang van het onderzoek
worden uitgesteld met het oogmerk op een later tijdstip daartoe over te gaan.2. De verplichting tot inbeslagneming, bedoeld als in het eerste
lid, geldt niet in het geval de officier van justitie op grond van een zwaarwegend
opsporingsbelang anders beveelt.3. Een bevel als omschreven in het tweede lid is schriftelijk en
vermeldt: a. de voorwerpen waar het betrekking op heeft; b. het zwaarwegend
opsporingsbelang en c. het tijdstip waarop of de periode gedurende welke de
verplichting tot inbeslagneming niet geldt.In de rechtspraak lijkt voor de vraag of van doorlaten sprake is, van
groot gewicht of daadwerkelijk is vastgesteld dat de illegale goederen op
de aangegeven plaats aanwezig waren of dat een persoon de goederen bij zich
draagt. Dat er een verdenking bestaat dat er goederen op een bepaalde plaats
zijn, waarna niet wordt opgetreden, maakt dat optreden nog niet tot doorlaten.
Het Amsterdamse Hof overwoog: «Hoewel in het algemeen opsporingsambtenaren
niet verplicht zijn gebruik te maken van hun strafvorderlijke bevoegdheden,
bestaat er geen volledige vrijheid tot achterwege laten van het in beslag
nemen van voor de volksgezondheid gevaarlijke stoffen (..) Nagegaan dient
te worden of (..) sprake is geweest van een welbewust toelaten dat verdovende
middelen in circulatie komen dan wel van het welbewust aanvaarden van de geenszins
denkbeeldige kans daarop». (..) Een en ander veronderstelt eerst en
vooral dat de politie met redelijke mate van zekerheid ervan op de hoogte
is dat verdovende middelen aanwezig zijn en voorts dat inbeslagneming van
deze verdovende middelen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mogelijk
zou zijn.1Zelfs indien een doorlating onrechtmatig wordt geacht, is het de
vraag welke consequenties zulks heeft voor eventueel als gevolg van –
althans na – die doorlating vastgestelde strafbare feiten. Instructief
is een zaak waarin ten eerste een invoer van 250 kilo cocaïne en ten
tweede een invoer van bijna 500 kilo cocaïne waren tenlastegelegd. De
250 kilo waren doorgelaten. Het Haagse hof vond de gekozen methode buiten
proportie: «Justitie is als medeplichtige te beschouwen aan de invoer
van omvangrijke partijen harddrugs en daarmee als schuldige aan een ernstig
misdrijf.» Het openbaar ministerie werd voor het eerste tenlastegelegde
feit niet ontvankelijk verklaard. Over het tweede feit werd evenwel overwogen:
«Een eerder smet van overheidswege samenhangende met eerdere wilsbesluiten
(van de verdachte) impliceert niet dat dezelfde smet ook doorwerkt bij het
nieuwe wilsbesluit». Veroordeling voor de invoer van 490 kilo volgde.
De Hoge Raad zag hierin geen onjuiste rechtsopvatting.2 Dit arrest toont aan dat een organisatie onder omstandigheden niet
kan worden vervolgd voor de invoer van goederen waarbij de overheid heeft
doorgelaten, maar dat de doorlating daarmee nog niet in de weg staat aan veroordeling
ten aanzien van een vergelijkbare, andere invoer.Doorlaten van mensenIn de praktijk is er veel onduidelijkheid met betrekking tot het doorlaten
van mensen. De motie-Rouvoet c.s. maakt de aanpak van mensensmokkel moeilijk
volgens betrokkenen. Recent hebben de CTC en in navolging daarvan het College
van procureurs-generaal en de minister besloten wel een aantal mensen «door
te laten» teneinde een organisatie in mensensmokkel op te kunnen rollen.
De minister heeft zijn inzicht terzake en de wijze waarop hij dus de motie-Rouvoet
c.s. interpreteert in een brief aan de Kamer uiteengezet.3De motivering van de motie-Rouvoet c.s. is het voorkomen van mensonwaardige
situaties. Echter, bij mensensmokkel zijn situaties aan de orde waarbij personen
er zelf voor hebben gekozen om tegen betaling via smokkelroutes een nieuwe
bestemming te zoeken. Zij zullen als gevolg daarvan doorgaans niet terecht
komen in mensonwaardige situaties. Als zodanig is het belang dat wordt beschermd
met het verbod op mensensmokkel een andere dan dat beoogd met
de motie. «Het belang dat gediend is met het niet overgaan tot aanhouding –
namelijk het blootleggen van de organisatie en het identificeren van de verdachten –
kan naar [de mening van de minister] in bepaalde gevallen zwaarder wegen dan
het belang dat gediend wordt met de aanhouding». Indien zich gevallen
van mensensmokkel voordoen waarin er (redelijkerwijs) geen sprake is van mensonwaardige
situaties ten aanzien van het vervoer en/of de opvang in het land zou het
tot de mogelijkheden moeten behoren om niet tot aanhouding van personen over
te gaan.Geen van de fracties had behoefte met de minister over deze brief van
gedachten te wisselen. Aangenomen moet derhalve worden dat de Kamer met de
handelwijze van de minister heeft ingestemd.De heerDittrich: Dat was een zijsprong, want
ik wil het nu gaan hebben over het al dan niet doorlaten van mensen. Hebt
u bemoeienis gehad bij een zaak waar het misschien niet over doorlaten, maar
over het gecontroleerd afleveren van mensen ging?De heerOldekamp(CID-officier van justitie,
parket Haarlem): Dat is een zaak waarin ik maar heel beperkt ben opgetreden,
omdat er een officier nodig was voor huiszoekingen. Dat is anderhalf, twee
jaar geleden beginnen te draaien. Er is ooit een vliegtuig op Schiphol geland
dat helemaal vol zat met asielzoekers. Die hadden zo ongeveer hun paspoort
opgegeten. Dat was de start van het onderzoek. Dit strekte zich uiteindelijk
uit tot het zuiden van het land. Wat bleek in de loop van de tijd? In het
zuiden, in Maastricht en Sittard, werden mensen, afkomstig uit het Verre Oosten,
op de een of andere manier binnengebracht. Ik kan overigens niet verklaren
dat wij er direct zicht op hadden waar zij vandaan kwamen. Ze kwamen in ieder
geval uit de bronlanden. Zij werden vervolgens vanuit het zuiden vervoerd
naar Duitsland, België of nog verder. Haarlem is als gevolg van de enquête-Van
Traa echter bijzonder voorzichtig. In dat geval is het inderdaad gecontroleerd
afleveren geweest. Daar zijn wij voor naar de CTC geweest, hoewel het geen
doorlaten was. Je kunt je afvragen of je dan verplicht bent om naar de Centrale
toetsingscommissie te gaan, maar wij hebben dat wel gedaan, ook omdat het
een redelijk gevoelig onderzoek was. Je praat over mensen en over een vliegtuig
dat ooit is geland en waar mensen in hebben gezeten. Wij hebben toen van de
CTC toestemming gekregen om mensen gecontroleerd af te laten leveren.12.4.3 Praktijk Gecontroleerde afleveringenBij de gebruikelijke gecontroleerde aflevering wordt getracht om kort
na of tegelijk met de vaststelling wie de betrokken personen zijn, tot arrestatie
over te gaan en de gevolgde zendingen in beslag te nemen. In sommige gevallen
wordt echter besloten niet de eerste ontvanger te arresteren, maar na diens
identificatie te bezien aan wie hij de zending «doorlevert». De
inbeslagneming kan ook (al dan niet in combinatie met een arrestatie) in de
tweede of derde hand geschieden. In een aantal gevallen zullen dan personen
die bij de eerste aflevering betrokken waren niet (meer) kunnen worden gearresteerd.
Voor de situatie waarin wel inbeslaggenomen wordt, maar geen arrestaties plaatsvinden,
wordt de term «vegen» gehanteerd.2Wat betreft het gecontroleerd afleveren rijst de vraag of en in hoeverre
het nodig is om aangetroffen harddrugs te verwijderen uit verzonden postpakketten.
Daar is geen eenduidig beleid voor ontwikkeld. Zo is onduidelijk op welke
grond is besloten om acht kilo heroïne te laten zitten, hetgeen gebeurde
in een ter registratie bij de CTC aangeboden zaak. Overigens zijn er ook diverse
voorbeelden dat op Schiphol bij werkelijk grote hoeveelheden de harddrugs
grotendeels worden verwijderd. Maar 13 000 kilo hennep en 150 liter hasjolie –
welke hoeveelheid miljoenen waard is – werden gewoon gecontroleerd afgeleverd
zonder gedeeltelijke verwijdering.Bij sommige politie-ambtenaren heeft HR 17 maart 1998, NJ 1998, 515
de indruk gewekt dat het tot vrijspraak leidt wanneer drugs uit een toegezonden
pakket worden gehaald. Deze indruk beruste op een misverstand. De inzet in
die zaak was dat men niet medeplichtig kan zijn door hulpverlening ná
het feit. In de tenlastelegging had de officier de hulpverlening na binnenkomst
niet geformuleerd als een afspraak vóóraf over hulpverlening
na binnenkomst. Die afspraak opnemen in de tenlastelegging was genoeg geweest
om de medeplichtige te veroordelen, ook al was de hulp pas daadwerkelijk verleend
na de verwijdering van de drugs uit het pakket. Dat het verwijderen van verdovende
middelen ter voorkoming van «doorlating» vergt echter wel grote
alertheid van het openbaar ministerie vergt, blijkt uit de uitspraak van de
Hoge Raad van 15 december 1998.1 Daarin deed
zich een soortgelijk probleem voor en werd een veroordelend arrest gecasseerd
omdat het bewijs van verder vervoeren van cocaïne – die inmiddels
buiten weten van de verdachte was verwijderd – onbegrijpelijk werd geacht.In de Voorlopige uitgangspunten wordt het onderscheid gehanteerd
tussen enerzijds gecontroleerd afleveren en anderzijds het doorlaten van schadelijke
of gevaarlijke goederen – waarvoor een verbod geldt – en het doorlaten
van niet schadelijke goederen waarvoor CTC-registratie voldoende was. Ontheffing
van het verbod is mogelijk als door niet in beslag te nemen de organisatie
later een grote slag kan worden toegebracht en in het geval van een lijntester.
De beslissing daartoe kan alleen worden genomen door het College van procureurs-generaal
(na advies CTC) en na in kennisstelling van de minister van Justitie. Met
een aanwijzing kan de minister de ontheffing dus nog ongedaan maken. De Concept
procedure in toetsings- en registratiezaken en de Concept-richtlijn doorlaten
en gecontroleerd aflevering maken echter niet alleen een nader onderscheid
in «ethisch (niet) indifferente goederen» maar ook in het «actief»
of «passief doorlaten» daarvan. Onder «actief doorlaten»
wordt verstaan het onder gezag van het openbaar ministerie en onder regie
van de politie door criminelen op de markt en/of in het milieu brengen van
goederen, voor zover het betreft goederen ten aanzien waarvan strafbare feiten
zijn of worden begaan., terwijl bewust wordt afgezien van de mogelijkheid
om in te grijpen, teneinde een hoger achterliggende strafvorderlijk belang
te kunnen realiseren. Wanneer het gaat om een toelaten dat dergelijke goederen
op de markt en/of in het milieu worden gebracht dan moest worden gesproken
van «passief» doorlaten. Bij de CTC moesten op grond van die regeling
ter toetsing worden aangeboden vormen van actief en passief doorlaten, waarbij
het gaat om gevaarlijke en/of schadelijke goederen en/of goederen die ethisch
niet indifferent zijn (bijvoorbeeld organen). Even verder staat evenwel dat
bij passieve doorlating van ethisch niet indifferente goederen (zoals organen)
en actieve en passieve doorlating van ethisch indifferente goederen (zoals
illegale CD's en gestolen motorvoertuigen) CTC-registratie voldoende wordt
geacht.DoorlatenIn de onderzochte periode van 1996 tot heden zijn bij de CTC zo'n vijf
zaken in verband met het doorlaten van goederen voorgelegd. In het merendeel
van de gevallen betrof het een verzoek om bij wijze van een proefzending een
aantal kilo's (soft)drugs te mogen doorlaten. Eén zaak heeft betrekking
op het doorlaten van vogeleieren in verband met de wetgeving voor de bedreigde
uitheemse diersoorten. Het College meende dat het in dat geval om «ethisch
indifferente goederen» ging die ingevolge de Concept-richtlijn «Niet
ingrijpen» (oktober 1997)2 niet bij de
CTC ter toetsing maar ter registratie moesten worden aangemeld door de hoofdofficier
van justitie. Uit deze zaak zou kunnen worden afgeleid dat de CTC en het College
van procureurs-generaal wel degelijk toetsen aan de eigen concept-richtlijnen,
ook al hebben die het veld nog niet bereikt en heeft de minister geen goedkeuring
gegeven aan dat concept.In een aantal voorgelegde «doorlatings»-zaken neemt ofwel
het verzoekende buitenland het rechtshulpverzoek ofwel de hoofdofficier de
zaak terug voordat deze is afgeprocedeerd via de CTC bij het College. In één
zaak wordt toestemming gevraagd voor het doorlaten van een geringe hoeveelheid
grondstof voor XTC-pillen. De informatie over deze proefzending was over de
tap gekomen en vermoedelijk zou er spoedig daarna een veel grotere zending
binnenkomen (ongeveer 1000 kilo). Het College was, met de CTC,
van oordeel dat op basis van de verstrekte informatie geen oordeel mogelijk
was voor een goede afweging van de proportionaliteit en subsidiariteit. De
zaak is daarom stukgemaakt. In het evaluatieformulier merkt de officier op
dat niet uitgesloten kan worden dat de grote partij alsnog is verscheept nadat
betrokkene in vrijheid was gesteld; «voor zo'n geringe hoeveelheid kon
de vrijheidsberoving tenslotte maar heel beperkt zijn!»Doorlatingen komen volgens nagenoeg alle betrokken niet meer voor. Wel
is de vaststelling of er sprake is van doorlaten voor velen een lastig probleem.
In alle onderzochte organisaties rust een absoluut verbod op het doorlaten
van voor de volksgezondheid gevaarlijke goederen. De commissie heeft de stellige
indruk dat dit verbod ook nageleefd wordt. Toch worstelt de politie vrijwel
dagelijks met het verbod op doorlaten, ook omdat het de vraag is wanneer daarvan
sprake is.In een lopend onderzoek hoorde het onderzoeksteam over de tap een
dame zeggen: «Ik heb pillen van je nodig. Ik moet het nu hebben en in
één keer».Daarop reageerde haar gesprekspartner verontwaardigd: «Idioot,
dit moet je niet zeggen over de lijn».Zij: «Maar ik noem toch geen namen?»Hij: «Maar ik bedoel het!».Het team is toen in overleg getreden met de zaaksofficier van justitie.
Deze maakte duidelijk dat het team de drugs in beslag móest nemen.
Dat zou door middel van een afschermings-proces-verbaal gebeuren. De ervaring
had geleerd dat de rechter dat tot nu toe accepteerde.Een aantal respondenten is van mening dat dit verbod in ernstige mate
het onderzoek naar criminele groeperingen die betrokken zijn bij de smokkel
en verspreiding van (hard- en soft) drugs bemoeilijkt. De reden daarvoor is
dat in zaken waarin telefoons worden afgeluisterd, politie en justitie regelmatig
worden geconfronteerd met vermoedens omtrent leveringen en transporten van
drugs. Dit levert onvermijdelijk problemen op voor het hoofdonderzoek. In
hoeverre de hiervoor aangehaalde benadering van het Amsterdamse hof –
dat een redelijke mate van zekerheid en het redelijkerwijs mogelijk zijn van
inbeslagneming eiste – afdoende is, kon nog niet worden vernomen.De heerGeraedts(onderzoeksleider Regionale
recherche, regiopolitie Limburg-Noord): Ik wil graag een probleem aan de orde
stellen, namelijk dat je in een lopend onderzoek achteraf tot de ontdekking
komt dat er een partij harddrugs is doorgegaan, en de wijze waarop wij daarmee
omgaan.De heerDittrich: Bedoelt u dan, wat wij al
eerder bespraken, dat als je later de band afluistert van gesprekken die zijn
opgenomen, je te weten komt dat er harddrugs zijn doorgelaten?De heerGeraedts: Ja. In de praktijk komt het
voor dat je aan de hand van cryptische omschrijvingen en coderingen in combinatie
met observatie, gaat rechercheren. Je bevindt je dan in een pril stadium,
namelijk de aanvang van de eerste week van het onderzoek. Er is dan een bepaalde
doelstelling ten opzichte van een criminele organisatie. Het is de opzet om
daarnaar te rechercheren. Vervolgens zie je de tweede dag de bewegingen en
krijg je er al grip op. Uiteindelijk kom je dan met het observatieteam voor
de situatie te staan dat je je afvraagt: zitten wij goed, weten wij een vindplaats?
Je ziet betrokkenen elkaar ontmoeten en vervolgens weer weggaan, op een heimelijke
manier. Achteraf, evaluerend met de sectiechef van de observatie-eenheid,
in combinatie met de gegevens op de tap, kun je dan zeggen: hier heeft wat
plaatsgevonden, hier is een kilo harddrugs, cocaïne, over tafel gegaan.
Dat kan later natuurlijk, zeer zeker vandaag de dag, door verweren van de
advocatuur op de zitting aangehaald worden. Dan is de vraag hoe wij daar vervolgens,
na die ontdekking en na die conclusie, in het prille begin van het onderzoek
op reageren en mee omgaan.De heerDittrich: Hoe reageert u daarop? U
stelt dit aan de orde. Hoe stelt u zich voor dat erop gereageerd zou moeten
worden? De heerGeraedts: Ik denk dat je het achteraf
moet laten toetsen, zodat duidelijk is dat je op enig moment gedurende het
onderzoek, gezamenlijk met de zaaksofficier tot de conclusie bent gekomen
dat er een behoorlijke partij harddrugs – waarvan wij eigenlijk niet
wilden dat die doorgevoerd werd – over tafel is gegaan.1Bij het uitluisteren van de tap voor bijvoorbeeld een cocaïnezaak
hoort de politie vaak over de leveringen van partijtjes hasj. Voor de politie
vormen deze berichten een dilemma.De heerDittrich: Mijnheer Reineker, u werkt
als chef bij de CID te Amsterdam. Als er drugs in uw regio aanwezig zijn en
u de vindplaats daarvan kent, of als u weet hebt van een drugstransport door
een georganiseerde bende binnen uw regio, gaat u dan altijd meteen over tot
inbeslagname, of zijn er ook omstandigheden waarin u dat niet doet?De heerReineker(teamleider IRT/CID-chef,
regiopolitie Amsterdam-Amstelland): Het moment van inbeslagname kan wringen,
vooral in het begin van een onderzoek. Als er nog onvoldoende bewijs tegen
de verdachten is verzameld, dan kan het voorkomen dat een partij niet direct
in beslag wordt genomen. Het streven van de opsporing is wel gericht op inbeslagname
van verdovende middelen, maar het tijdstip waarop dat gebeurt, is afhankelijk
van de bewijsvoering.De heerDittrich: Een dergelijke situatie beschouwt
u als een gecontroleerde aflevering?De heerReineker: In een dergelijke situatie
proberen wij de partij verdovende middelen 24 uur per dag onder controle te
houden, hetzij door fysieke observatie, hetzij met behulp van technische ondersteuning.(...)De heerDittrich: Ik wil terugkeren naar de
heer Reineker. Stel dat u in een onderzoek de telefoon afluistert en u hoort
dat ergens drugs zullen worden neergezet. U weet de vindplaats van die drugs.
Worden die dan altijd in beslag genomen?De heerReineker: In principe worden die verdovende
middelen altijd in beslag genomen.De heerDittrich: U zegt «in principe».
Ik ben natuurlijk heel erg geïnteresseerd in de situaties waarin dat
niet lukt of niet kan. Kunt u dat duidelijk maken, aan de hand van een praktijkvoorbeeld
wellicht?De heerReineker: Ik wil het wel aan de hand
van een voorbeeld duidelijk maken. Het lijkt mij niet handig om een praktijkvoorbeeld
te nemen.(...)De heerReineker: Stel dat je door het afluisteren
van telefoons of door observatie beelden, waarnemingen of anderszins krijgt
van partijen verdovende middelen. En stel dat je in een opslagruimte op een
industrieterrein terechtkomt. Het observatieteam ziet dat er 25 dozen naar
binnen worden gebracht met behulp van een vrachtautootje. Vervolgens ga je
daar naar binnen toe om tot inbeslagneming over te gaan. En dan blijkt dat
er maar één kilo marihuana wordt aangetroffen. Het zou heel
vervelend zijn om voor één kilo marihuana het gvo te moeten
openen.2Een aantal respondenten is van mening dat het mogelijk zou moeten zijn
deze (kleine) partijen te laten gaan. Op basis van de huidige wet- en regelgeving
is dat echter niet mogelijk, omdat doorlaten immers verboden is.De heerReineker(teamleider IRT/CID-chef,
Amsterdam-Amstelland): (...) Dan kan in overleg met de zaaksofficier, justitie,
besloten worden om die kilo daar te laten liggen. U kunt zich voorstellen
dat een kilo marihuana het op zichzelf niet rechtvaardigt om daar 24 uur per
dag een observatieteam neer te zetten.De heerDittrich: Dus je overlegt met de zaaksofficier
en die geeft toestemming om niet tot inbeslagneming over te gaan?De heerReineker: Ja.De heerDittrich: U noemt het voorbeeld van
één kilo. Is er een soort lijst? Bij hoeveel kilo's wordt wel
daartoe overgegaan? Hoe wordt daarmee omgegaan in de praktijk?De heerReineker: Als het om harddrugs gaat,
cocaïne of andere harddrugs, is die mogelijkheid sowieso geblokkeerd.
Ik vind dat op zichzelf een heel goede regeling. De overheid zou er niet aan
moeten meewerken dat cocaïne of andere harddrugs in de samenleving terechtkomen. De heerDittrich: Dus als u zegt «die
mogelijkheid is sowieso geblokkeerd» bedoelt u: dan moet er altijd in
beslag genomen worden?De heerReineker: Dan wordt er in beslag genomen.(...)De heerGeraedts(onderzoeksleider Regionale
recherche, regiopolitie Limburg-Noord): Ja. Tussen de één en
vijf kilo: de zaaksofficier, de CID-officier en de plaatsvervangend hoofdofficier
die toen nog niet maar thans wel is geformaliseerd als rechercheofficier.
Thans is de situatie uitdrukkelijk: de recherchechef en de rechercheofficier
overleggen deze zaken. Boven de vijf kilo was er sprake van dat de hoofdofficier
de beslissing zou nemen.De heerDittrich: Als ik het goed begrijp,
kunnen er in gevallen waarin het om minder dan vijf kilo harddrugs gaat beslissingen
worden genomen om die drugs niet in beslag te nemen.De heerGeraedts: Ja, maar die situaties hebben
zich gelukkig niet voorgedaan.De heerDittrich: Maar is dit dan een soort
vuistregel die in Limburg-Noord gehanteerd wordt?De heerGeraedts: Wás. Dat is het niet
meer, zeer zeker niet na de laatste stand van zaken. Na het rapport van de
commissie-Van de Beek zijn enkele indicatoren geformuleerd waarop je kunt
afgaan. Je weet dan: hier hebben wij nog enige ruimte en daar niet meer. Het
betekent wel dat wij er natuurlijk met z'n allen voor moeten zorgen, zeer
zeker in het bilaterale overleg met de zaaksofficier, dat het gat, de ruimte
niet te groot wordt. Anders weet je niet waar je naar toe gaat.De heerDittrich: Uit welk jaar dateert die
vuistregel?De heerGeraedts: Ik participeerde als onderzoeksleider
in 1997.1Een tijdelijke oplossing is het wegtippen van de informatie (zie daarvoor
paragraaf 2.5.4). Trucs als het vertraagd uitluisteren van taps, of het tolkenprobleem
(«we verstonden niet wat er over de tap gezegd werd») achten de
meesten fnuikend voor de geloofwaardigheid bij de rechter. Ook het toevallig
geen OT-capaciteit hebben, of de mislukte gecontroleerde aflevering zijn argumenten
waar niemand van wil stellen dat ze zouden mogen worden gebruikt om een doorlating
te maskeren.De heerHielckert(rechercheur kernteam, regiopolitie
Rotterdam): (...) Wij hebben ongeveer anderhalf jaar geleden een onderzoek
gedaan waarbij wij tegen een organisatie aanliepen die vanuit Turkije heroïne
in Nederland invoerde en distribueerde. Dat betrof grote hoeveelheden, minimaal
honderd kilo per zending. Tussen die grote partijen door werden ook kleine
partijen in deze richting gestuurd. Kort na de start van het onderzoek kregen
wij al gelijk zicht op zo'n kleine partij die onderweg was van Turkije naar
Nederland. Door het afluisteren van telefoongesprekken kregen wij op een zondagavond
het bericht binnen dat er een indicatie was dat er maandagochtend mogelijk
een koerier met een geprepareerde personenauto naar Nederland onderweg was.
Die indicatie was zo sterk dat er haast wel heroïne in die auto moest
zitten. Het was onmogelijk om die auto door te laten gaan. Zicht op de organisatie
die erachter lag, hadden we wel, maar nog niet zodanig dat we de zaak met
voldoende bewijs ter zitting konden brengen. Toen hebben we, uiteraard in
overleg met de officier van justitie, besloten om die partij in beslag te
nemen, maar daarbij, indien mogelijk, geen verdachten aan te houden. De partij
moest in ieder geval in beslag genomen worden en de verdachten zouden op een
later tijdstip aangehouden worden.De heerDittrich: Waarom was het zo belangrijk
om die verdachten niet meteen aan te houden?De heerHielckert: Wij wilden het onderzoek
niet frustreren. Op het moment dat er verdachten worden aangehouden, worden
ze voor de rechtbank gebracht. Het GVO dat tegen de organisatie liep, zou
dan bekend worden.De heerDittrich: Het GVO is het gerechtelijk
vooronderzoek.De heerHielckert: Nadat wij dat zo doorgesproken
hadden, hebben wij die auto in beslag genomen zonder dat er iemand bij was
met erin vijftien kilo heroïne. Wij hebben het zodanig gedaan dat het
voor de omgeving duidelijk was dat de politie de inbeslagname had gedaan.
Uit het onderzoek was al duidelijk geworden dat de afstraffing heel pijnlijk zou zijn indien mensen van de organisatie partijen heroïne achterover
zouden drukken. Daarom hebben wij bij de inbeslagneming een herkenbare politiewagen
betrokken.De heerDittrich: Dat hebt u gedaan om sommige
mensen van die groep te beschermen.De heerHielckert: Ja.De heerDittrich: Tegen een afrekening vanuit
de groep?De heerHielckert: Inderdaad, maar dat is helaas
mislukt. We hebben vervolgens groot in de krant gepubliceerd dat de politie
die auto in beslag had genomen. Dat was helaas een Nederlandse krant. De mensen
die hierbij betrokken waren, waren echter van Turkse afkomst en die lezen
die Nederlandse krant niet.Devoorzitter: Het is dus mislukt. De auto
is wel in beslag genomen, maar het was de verdachten niet opgevallen dat de
politie dat gedaan had.De heerHielckert: Exact.1De rechtbank heeft deze inbeslagname geaccepteerd. Zij was van oordeel
dat er geen reden was om aan de integriteit van de beslissing te twijfelen. Doorlaten: meerdere strafbare feiten door één
criminele groepRespondenten geven aan dat het met betrekking tot het verbod op doorlaten
«handig» is als een verdachte tegelijkertijd in verschillende
goederen illegaal handelt. Dit komt bijvoorbeeld voor wanneer een verdachte
zowel illegaal spijkerbroeken invoert als in drugs handelt. Wanneer het tactische
team informatie krijgt over verhandelde goederen, kan zij aannemelijk maken
dat zij geen zekerheid heeft over de aard van de goederen. Deze voorgestelde
gegronde onzekerheid ontslaat het team vervolgens van de verplichting ofwel
de goederen in beslag te nemen ofwel – bij grensoverschrijding –
een rechtshulpverzoek in te dienen naar aanleiding van een voorgenomen gecontroleerde
aflevering c.q. doorlating. In het laatste geval zou voor de gecontroleerde
aflevering eerst toestemming aan de CTC moeten worden gevraagd. Wanneer aannemelijk
is dat er geen zekerheid is over de aard van de goederen, is het mogelijk
om in zo'n geval bijvoorbeeld een Duitse politieambtenaar informeel te vragen
een verkeerscontrole uit te voeren waarbij de wagen in kwestie kan worden
doorzocht.In een onderzoek bleek heel snel dat er verschillende groeperingen
betrokken waren bij de smokkel van cocaïne. Deze groeperingen hielden
zich bezig met verschillende activiteiten: verdovende middelen, vuurwapens,
mensenhandel, edelstenen, alcohol (o.a. wodka). De officier van justitie heeft
toen in overleg met de driehoek besloten dat het team zich moest beperken
tot verdovende middelen. Hiermee wordt de mogelijkheid geboden om door te
laten, zolang het team kan volhouden dat het niet met voldoende zekerheid
heeft vastgesteld wat de inhoud van een transport is. Doordat de groeperingen
met zoveel produkten bezig waren, was het moeilijk om te weten wanneer zij
zich met verdovende middelen bezig hielden.Knelpunten gecontroleerd afleveren en doorlatenIn het kader van de inventarisatie van de consequenties van het wetsvoorstel
BOB in de praktijk (werkgroep-Van de Beek, april 1999) is in het bijzonder
gekeken naar de gevolgen van het verbod op doorlaten. Over de reikwijdte van
het verbod op doorlaten stelt het rapport (samengevat) dat het verbod in de
volgende situaties niet geldt:a. de vindplaats is niet door de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden
bekend;b. de vindplaats is onvoldoende bekend (verwezen wordt naar de uitspraak
van het hof Amsterdam, 21 december 1998 met betrekking tot het begrip «weten»);c. bij voldoende mate van zekerheid over de vindplaats is, in die gevallen
waarin op grond van de hoeveelheid geen direct ingrijpen geboden is, een afweging
mogelijk tussen de verplichting tot inbeslagneming en het opsporingsbelang.
Het is mogelijk dat wordt gekozen voor uitstel met het oogmerk om op een later
tijdstip tot in beslagneming over te gaan;d. in exceptionele gevallen kan voor afstel worden gekozen op basis van
het zwaarwegend opsporingsbelang en met inachtneming van de procedure (schriftelijke
toestemming na overleg met de minister) ene. in alle andere gevallen dient tot inbeslagneming te worden overgegaan,
tenzij daardoor personen in gevaar komen.In reactie hierop wil de commissie op deze plaats nadere invulling geven
aan genoemd artikel. Het verbod op doorlaten is naar de tekst van artikel
126ff wetsvoorstel BOB gekoppeld aan de uitoefening van bevoegdheden van de
titels IVa tot en met V. In de uitvoering van de bevelen tot observatie, infiltratie,
pseudokoop, stelselmatig inwinnen van informatie, inkijkoperatie, opnemen
vertrouwelijke communicatie en onderzoek van telecommunicatie (onder andere
telefoon- en faxtap en printen) kan een opsporingsambtenaar bekend raken met
de vindplaats van goederen in de zin van het artikel, hetgeen noopt tot ingrijpen.
De informatie van de burgerinformant, -infiltrant of de burgerpseudokoper
(titel Va) kan echter ook de wetenschap van de vindplaats in de zin van artikel
126ff wetsvoorstel BOB opleveren. Uit de debatten in de Kamer kan niet worden
afgeleid dat deze titel bewust zou zijn uitgesloten; kennelijk is sprake van
een omissie en dient titel Va onder het bereik van artikel 126ff te worden
gebracht.De eerder aangehaalde uitspraak van het Hof Amsterdam (21 december 1998)
biedt nadere invulling aan het begrip weten in de zin «dat de politie
met redelijke mate van zekerheid ervan op de hoogte is dat verdovende middelen
aanwezig zijn en voorts dat inbeslagneming van deze verdovende middelen in
de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mogelijk zou zijn». Een gebrek
aan capaciteit bij het observatieteam en het arrestatieteam of andere onderzoeksprioriteiten
zullen in beginsel onvoldoende reden opleveren om niet tot actie over te gaan.
In sommige gevallen zal de informatie noodzaken tot nader onderzoek (bijvoorbeeld
een observatieactie) ter vaststelling van de vindplaats, in andere gevallen
kan terstond tot inbeslagneming en aanhouding worden overgegaan. Van belang
zijn daarbij onder meer de onderstaande overwegingen en de aard van de aanwijzingen
of vermoedens.Het ligt in de bedoeling van het artikel besloten een belangenafweging
mogelijk te maken tussen de verplichting tot inbeslagneming en het opsporingsbelang.
Daarbij kan de hoeveelheid van het goed (drugs) een rol spelen. In het rapport
van de werkgroep-Van de Beek wordt aangegeven dat direct moet worden ingegrepen
in het geval grote hoeveelheden als 100 kilogram cocaïne, 30 machinegeweren
of 30 kilo semtex. Uit diverse debatten in de Kamer blijkt dat zulke grote
hoeveelheden en ook heel veel kleinere niet voor doorlaten in aanmerking komen.
Een kleine hoeveelheid kan alleen worden doorgelaten als duidelijk is wat
de volgende stop in het onderzoek zal zijn (bijvoorbeeld het in beslag nemen
van een veel grotere partij die reeds is aangekondigd). Het artikel laat blijkens
de toelichting het softdrugsbeleid onverlet. Maar tussen enerzijds enkele
grammen softdrugs of grondstoffen voor XTC en anderzijds enkele grammen semtex
zit zeker een verschil in gevaarzettend karakter. Zeker in laatstgenoemde
gevallen (en bij twijfel) dient een spoedprocedure bij het College, in de
zin van 24-uur bereikbaarheid van een procureur-generaal met piketdienst,
tot de mogelijkheden te behoren.Bij genoemde afweging kan ook de veiligheid van personen een rol spelen.
In het rapport van de werkgroep wordt in dit verband allereerst ewezen op
opsporingsambtenaren (politiële infiltranten). Daarnaast spreekt het
rapport meer in het algemeen van de situatie dat inbeslagneming niet mogelijk
is met het oog op de afscherming en veiligheid van de informant of infiltrant
in het algemeen. Dit is een nieuw element, waarover bij de behandeling
van het wetsvoorstel BOB niet is gesproken. Hoewel de commissie niet wil uitsluiten
dat dit element een rol kan spelen wil zij wel wijzen op het gevaar daarvan.
De Delta-methode heeft immers aangetoond dat door deze vorm van afscherming
de overheid in een chantabele positie kan komen te verkeren. Doorlaten van mensenHet kernteam Noord-Oost Nederland wijst erop dat mensen die gesmokkeld
worden niet altijd in mensonwaardige omstandigheden verkeren. Naar hun mening
is de gedachte achter de motie-Rouvoet c.s. dat voorkomen moet worden dat
mensen in dergelijke omstandigheden komen te verkeren, terwijl in sommige
gevallen daar geen sprake van is. Daarnaast is het in de praktijk van de opsporing
van mensensmokkel door de Unit mensensmokkel gebleken dat het soms moeilijk,
zo niet onmogelijk is om zicht te krijgen op de criminele organisatie en op
de routes die voor de smokkel worden gebruikt. De motie-Rouvoet c.s. verplicht
de Unit mensensmokkel om onmiddellijk tot aanhouding van de personen over
te gaan zodra men weet wanneer en waar mensen zich door criminelen laten transporteren
naar een nieuwe bestemming. De Unit mensensmokkel zag zich zo in een onderzoek
genoodzaakt om «transporten» twee weken lang consequent weg te
tippen. Dit heeft ertoe geleid dat zij geen mogelijkheid meer had om zicht
te krijgen op de criminele organisatie die deze transporten organiseerde.Op grond van informatie verkregen uit eerdere onderzoeken wordt sinds
begin 1996 door het kernteam Noord-Oost Nederland onderzoek gedaan naar mensenhandel,
vervalsingen en overige hieraan gerelateerde strafbare gedragingen. Het aanknopingspunt
was een stroom van naar schatting 4000 tot 5000 (vooral economische) vluchtelingen
uit Irak en Iran in de periode 1993–1996. Deze vluchtelingen gebruikten
Nederland als transito-land en zochten uiteindelijk hun welzijn in andere
landen, waaronder Canada. Aanvankelijk werden de transporten met bestemming
Canada consequent weggetipt aan andere diensten wanneer zij bekend werden.
Echter, daarna raakte men het zicht op de transporten kwijt. Daarom is toestemming
aan de CTC gevraagd om te kunnen doorlaten. Daarbij is ook aandacht gevraagd
voor de eventuele diplomatieke consequenties. Vanwege de gevoeligheid van
de materie is advies gevraagd van een wetgevingsjurist van het ministerie
van Justitie en is overleg met het ministerie van Buitenlandse Zaken gevoerd.
Omdat de schade als gevolg van het doorlaten van mensen in dit geval beperkt
werd geacht, werd geen reden gezien de toestemming te onthouden. Daarbij werd
nadrukkelijk in acht genomen dat er via Buitenlandse Zaken afstemming was
geweest met Canada. Ook werd in acht genomen dat er voldaan werd aan het welzijnscriterium,
dat wil zeggen dat noch de wijze van transport, noch de wijze van opvang in
strijd zou zijn met humanitaire eisen. Transporten van mensen via containers
of transporten die leiden tot «opvang» in een bordeel zijn immers
niet toelaatbaar. Nadien zijn sommige personen uit deze «doelgroep»
met vervalste reisdocumenten wel tegengehouden op Schiphol. Anderen zijn bewust
doorgelaten ondanks vaststelling van het feit dat ze met valse documenten
reisden.2.5 Overige methodenDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft in beperkte
mate aandacht besteed aan verschillende aspecten van het omgaan met informatie
in het algemeen. De commissie heeft op basis daarvan besloten in haar evaluatie-onderzoek
beperkt aandacht te besteden aan het verkennend onderzoek, bestuurlijke rechtshandhaving
en financieel rechercheren. Tevens heeft de commissie besloten aandacht te
besteden aan de door opsporingsinstanties noodzakelijk geachte informatie-uitwisseling.
Daarbij waren de volgende onderzoeksvragen leidend: a. Hoe krijgt bestuurlijke rechtshandhaving vorm in de praktijk van de
opsporing?b. Wat zijn de resultaten van financieel rechercheren?c. Hoe krijgt financieel rechercheren in de praktijk van de opsporing
vorm?d. In hoeverre vindt er nog informele informatie-uitwisseling plaats via
zogenoemde «U-bochten»? RegelgevingTer uitvoering van de politietaak met betrekking tot de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde mag de politie informatie verzamelen, opslaan,
bewerken en gebruiken. De wet op de Politieregisters voorziet in een regime
voor het opslaan, bewerken en gebruiken van de gegevens. Aan de hand van opgeslagen
gegevens die afkomstig zijn van diverse bronnen kunnen misdaadanalyses worden
gemaakt, die worden gebruikt bij lopend (CID-matig en tactisch) opsporingsonderzoek.
Aldus kan zicht worden gekregen op de structuur van een groep verdachte personen
en/of op gedragspatronen van al dan niet bekende verdachten. Uitwisseling
van informatie en koppeling van registers moet primair vanuit de wet op de
Politieregisters worden beoordeeld, hoewel in geval een niet onder de wet
op de Politieregisters vallende partner bereid is geregistreerde gegevens
te verstrekken, ook de wet Persoonsregistraties (en vanaf het najaar 1999
de voor verstrekking aan de politie vermoedelijk iets minder strikte wet Bescherming
persoonsgegevens) van toepassing is. De wet op de Politieregisters geeft geen
bevoegdheid gegevens te vergaren. Voor zover met het vergaren van informatie
geen of slechts een geringe inbreuk op de persoonlijke levenssfeer wordt gemaakt,
wordt de bevoegdheid om informatie te vergaren afgeleid uit artikel 2 Politiewet
1993 of (tijdens opsporingsonderzoek) artikel 141 Wetboek van strafvordering. PraktijkDe kennis van de complexe regelgeving omtrent het omgaan met informatie
is niet wijd verbreid. Opvallend is dat binnen de politie personen die wel
over enige kennis terzake beschikken de indruk hebben dat de aanpassing van
de Wet op de politieregisters voor de praktijk wel eens een grotere betekenis
zou kunnen hebben dan het wetsvoorstel BOB. Bij hen bestaat de vrees dat relevante
gegevens niet meer zullen mogen worden opgeslagen, zoals het niet onmiddellijk
aan een bepaald CID-subject te verbinden feit dat een bepaalde café-bezoeker
altijd een vuurwapen op zak heeft. 2.5.1 Verkennend onderzoek RegelgevingIn artikel 126gg wetsvoorstel BOB wordt de nieuwe bevoegdheid geschapen
om ter voorbereiding van de opsporing in bepaalde gevallen onderzoek in te
stellen. In de Instructie verkennend onderzoek van 1 december 1998 worden
de procedures weergegeven die binnen het openbaar ministerie ten aanzien van
verkennend onderzoek moeten worden doorlopen.Het verkennend onderzoek maakt geen deel uit van het opsporingsonderzoek
(al geschiedt het wel onder gezag van de officier van justitie). In een verkennend
onderzoek mogen ook geen dwangmiddelen worden gebruikt. De bevoegdheid is
vooral geïntroduceerd met de gedachte aan gevallen waarin aanwijzingen
bestaan tegen een verzameling van personen die bemoeienis met die groep van
personen rechtvaardigt. Een onderzoek naar het afglijden van
transportorganisaties in de criminaliteit is hiervan een voorbeeld.Het optreden tegen georganiseerde misdaad moet plaatsvinden in een
kader van criminele politiek. Daartoe wordt tweejaarlijks een landelijk criminaliteitsbeeldanalyse
georganiseerde criminaliteit verricht door het WODC. De daaraan ontleende
aandachtsgebieden (bijvoorbeeld mensenhandel, XTC; Zuid-Amerika, Oost-Europa)
worden toegekend aan de kernteams. De kernteams worden geacht zich op de toebedeelde
aandachtsgebieden te ontwikkelen tot expertisecentra. Verkennende onderzoeken
moeten naast een beter inzicht in het aandachtsgebied ook leiden tot voorstellen
voor operationele onderzoeken. Zo bestaat binnen het kernteam Haaglanden diversiteit
en wisselwerking tussen informatieve strategische onderzoeken enerzijds en
tactische onderzoeken anderzijds: tactisch onderzoek komt voort uit criminaliteitsbeeldanalyse
en de resultaten van tactisch onderzoek leiden tot verbetering van het criminaliteitsbeeld.Overigens is verkennend onderzoek niet voorbehouden aan de kernteams.
Volgens een nota van de voorzitter van de Coördinatiecommissie zware
criminaliteit van 6 november 1997 dient onder verkennend onderzoek eveneens
begrepen te worden het onderzoek dat de lokale politie uitvoert ter ondersteuning
van bepaald gemeentelijk beleid, het zogenoemde «bestuursondersteunend
onderzoek». Ook dit onderzoek zou dan plaats moeten vinden onder gezag
van het openbaar ministerie.Een verkennend onderzoek kan inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer
van de personen die deel uitmaken van de onderzochte groeperingen, bijvoorbeeld
doordat gegevens worden vastgelegd omtrent deze personen zonder dat zij verdachte
of betrokkene zijn. Het feit dat de gegevens zijn ontleend aan open bronnen
of aan vergelijking van open bronnen met politieregisters, doet daar niet
aan af. Volgens de Instructie verkennend onderzoek, in werking getreden per
1 januari 1999, bevat het schriftelijk bevel tot verkennend onderzoek de feiten
en omstandigheden die ten grondslag liggen aan het bevel; de doelstelling
van het voorgenomen onderzoek en het beoogde tijdpad. Toestemming is nodig
van de hoofdofficier van justitie. Indien het verkennend onderzoek dient te
worden uitgevoerd door een kernteam, maatschappelijke consequenties heeft
(men denke aan de goede naam van een branche) en/of een landelijk of interregionaal
karakter heeft, is ook toestemming van het College van procureurs-generaal
noodzakelijk.Met de introductie van het verkennend onderzoek in het juridisch instrumentarium
is de betekenis van het begrip fenomeenonderzoek ingeperkt. Bij fenomeenonderzoek
gaat het om niet-strafvorderlijk en evenmin politieel onderzoek, met als mogelijk
doel om criminaliteitspatronen in beeld te krijgen.Fenomeenonderzoeken liepen in de praktijk qua doelstelling en doelbereiking
sterk uiteen. Voorts boden zij te weinig aanknopingspunten voor de ontwikkeling
van opsporingsstrategieën om zo de bestrijding van georganiseerde criminaliteit
daadwerkelijk te sturen of te ondersteunen. Om deze redenen wordt fenomeenonderzoek
niet langer tot taak van de politie gerekend. Wel kan ter ondersteuning van
een verkennend onderzoek de opdracht aan een derde (universiteit of WODC)
worden verstrekt om fenomeenonderzoek te verrichten.1PraktijkBinnen sommige kernteams is lang geworsteld met de vraag wat wel en wat
niet mag in een verkennend onderzoek. Op dit moment gelden voor de vergelijkingen
in verband met het (zuiver) verkennend onderzoek de regels van de Wet op de
politieregisters. In de praktijk doen zich evenwel nog verkennende onderzoeken
voor die niet rechtstreeks een bijdrage leveren aan de criminaliteitsbestrijding,
zoals het project Oost-Europa van het kernteam Noord-Oost Nederland. Dergelijke
onderzoeken dienen veeleer het doel dat een kernteam zich ontwikkelt tot expertisecentrum voor een bepaald aandachtsgebied. Als de gegevens van dergelijke verkennende
onderzoeken volgens de geldende registratiewetgeving na zes maanden moeten
worden vernietigd voor zover ze verder geen betekenis hebben voor eventueel
verder strafrechtelijk onderzoek volgend op het verkennend onderzoek, staat
dit haaks op het uitgangspunt van de ontwikkeling van expertisecentra. Voorts
is reeds gewezen op de gedachte dat verkennend onderzoek bestuurlijk ondersteunend
van karakter kan zijn. In dat geval rijst de vraag of de in het kader van
verkennend onderzoek vergaarde gegevens niet veeleer onder de Wet persoonsregistratie
respectievelijk de Wet bescherming persoonsgegevens zullen vallen. In verband
met het financieel rechercheren doen zich vergelijkbare problemen voor. Weliswaar
vallen registraties die voortvloeien uit het MOT-regime onder het systeem
van de Wet op de politieregisters, maar registraties van bijvoorbeeld de FIOD
vallen daar slechts bij uitzondering onder en dat is bijvoorbeeld bij de risicoprofielen
die door de FIOD worden gemaakt ook wel te begrijpen.Een twistpunt met betrekking tot het verkennend onderzoek is de overlap
met strafrechtelijk onderzoek. De neiging bestaat om een opsporingsonderzoek
te starten zodra men tijdens een verkennend onderzoek op een strafbaar feit
stuit. Op zich zou men dan wel kunnen doorgaan met het verkennend onderzoek,
maar er bestaat beduchtheid dat informatie uit een gerechtelijk vooronderzoek
dan terugvloeit in het verkennend onderzoek of dat de schijn daarvan wordt
gewekt, hetgeen later in de operationele zaak vragen zal oproepen ten aanzien
van de start van die zaak.Wat betreft het fenomeenonderzoek nieuwe stijl kan gewezen worden
op de medio 1998 geuite behoefte van het College van procureurs-generaal aan
een rapportage omtrent de werkzaamheden van het Expertiseteam Zuid-Oost Azië.
In een studie van de Erasmus Universiteit is hieraan gevolg gegeven, waarbij
een verband werd gezocht tussen diverse criminaliteitsvormen met Zuidoost-Aziatische
achtergrond welk verband werd gevonden in de mensensmokkel.12.5.2 Financieel rechercheren RegelgevingWat betreft het financieel rechercheren kan herhaald worden wat ook in
de rapportage van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
bleek: hier zijn voor de algemene opsporing enerzijds vooral de Wet melding
ongebruikelijke transacties (Wet MOT) en anderzijds de regelgeving met betrekking
tot de ontnemingswetgeving van belang. Sedert 1995 zijn wel enkele richtlijnen
tot stand gekomen, onder andere ter aanscherping van de zogenoemde indicatorenlijst
van de Wet MOT en in verband met de vrijwillige medewerking van banken, maar
deze behoeven geen nadere behandeling. PraktijkVoor de FIOD is financieel rechercheren een kernactiviteit; bij «gewone»
rechercheurs is de deskundigheid op dit gebied gering. Onderscheid wordt gemaakt
tussen tactisch financieel onderzoek en strategisch financieel onderzoek.
Het eerste soort onderzoek is gericht op het genereren van bewijsmateriaal
tegen concrete subjecten. Indien voldoende bewijsmateriaal is gevonden, kan
het tactisch onderzoek ook strekken tot ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel. Strategisch financieel onderzoek is eerder verwant aan het verkennend
onderzoek en is primair gericht op het verzamelen van gegevens over bepaalde
groepen met als doel risicoprofielen en prioriteitstellingen te genereren. Van financieel rechercheren komt het bij de algemene opsporingsambtenaren –
ondanks het bestaan van bureaus financiële ondersteuning – op zijn
best in wisselende mate. Voor zover het financieel rechercheren gericht is
op ontneming, zijn de resultaten blijkens onderzoek van het WODC teleurstellend.
Als een prangend probleem wordt in dat verband ervaren dat geld dat in onroerend
goed, dat op naam staat van een (door verdachte gecontroleerde) rechtspersoon
is ondergebracht, na het Bucro-arrest1 vrijwel
niet meer kan worden ontnomen. Voor zover het financieel rechercheren gericht
is op het identificeren van personen die de geldhandelingen binnen een criminele
organisatie feitelijk aansturen, vindt het niet veel plaats.2Het parket Den Haag zegt dat van deze techniek door de aard van het
onderzoek (georganiseerde misdaad in Zuid-Amerika in relatie met Nederland
en West-Europa) nog niet veel gebruik is gemaakt. Vooral de geautomatiseerde
internationale informatie-uitwisseling met de politie is slecht ontwikkeld
en dat belemmert het financieel rechercheren in Zuid-Amerika. In andere regio's
vallen nog hardere geluiden te horen: «financieel rechercheren is in
de politiepraktijk een façade», zo zeiden respondenten zowel
van het kernteam Rotterdam-Rijnmond als van het kernteam Noord-Oost Nederland.
Dat is een streng oordeel, al was het maar omdat bij sommige onderzoeken –
zoals dat tegen de Hakkelaar – het financieel rechercheren een grote
en belangrijke rol heeft gespeeld.Met name de arbeidsintensiviteit van deze vorm van opsporing wordt als
bezwaarlijk aangemerkt en als oorzaak beschouwd van de geringere betekenis
van het financieel rechercheren dan in 1995 werd verwacht. Ook zijn er geen
groeimogelijkheden voor financieel rechercheurs, waardoor bijvoorbeeld in
Limburg-Zuid de afdeling Financiële recherche leeg stroomde van negen
rechercheurs in 1997 naar één rechercheur in 1999.3 Volgens het WODC is het ontbreken van een sterke wil bij de politie
om te investeren in financieel onderzoek de belangrijkste oorzaak van de tekortkomingen
in de praktijk van de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel. Wat
daar ook van zij, nog steeds en wellicht in toenemende mate doet de politie
een beroep op de FIOD om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van het
financieel rechercheren. Van de zijde van het landelijk rechercheteam (LRT)
wordt een keerzijde hiervan belicht: samenwerking tussen in financieel onderzoek
geschoolde mensen en politie blijft door cultuurverschillen en geringe financiële
kennis van de politie een probleem. Er zijn naast het gebrek aan deskundig
personeel en de arbeidsintensiviteit nog andere belemmeringen voor het welslagen
van financieel rechercheren. In de praktijk verloopt informatie-uitwisseling
met buitenlandse financiële instellingen bijzonder traag. Dit geldt des
te meer, als het niet om verdovende middelen maar om fraudes gaat. Criminelen
hebben bovendien vaak grote sommen geld op rekeningen in landen met bankgeheim,
zoals Luxemburg en Zwitserland.Met binnenlandse banken is het contact beter. Toch worden ook dan soms,
ondanks het bestaan van richtlijnen en convenanten voor de omgang met banken,
kunstgrepen aangewend. Dit wordt ingegeven doordat de banken op grond van
de Wet persoonsregistraties verantwoordelijk zijn voor de privacy van hun
klanten en ook hun commercieel belang zich soms slecht verenigt met doorbreking
van het door het publiek als zodanig op prijs gestelde «bankgeheim».
De kunstgrepen komen in de plaats van de vroegere en nog steeds niet verdwenen
«informele» informatie-inwinning. Twee vormen van de bedoelde
kunstgrepen zijn gesignaleerd. Het komt voor dat CID-matig contact met (medewerkers
van de veiligheidsdienst van) banken wordt onderhouden. Alleen als de politie
iets gaat doen met de informatie, moet deze daarna officieel worden opgevraagd.
Ook is gesignaleerd dat een bank informatie geeft aan de Interne Veiligheidsdienst
die er vervolgens een MOT-melding van maakt. Zodra een CID-subject gekoppeld
kan worden aan een MOT-melding, komt de MOT-melding bij de politie binnen.
Als er van politiezijde dan wordt gereageerd op de MOT-melding
weet de Interne veiligheidsdienst van de banken dat het om een CID-subject
gaat en dat rechtvaardigt in de ogen van sommigen dan weer een iets verdergaande
informatieverstrekking aan de politie. 2.5.3 Bestuurlijke rechtshandhaving RegelgevingWat betreft de bestuurlijke rechtshandhaving verdient vermelding dat het
voorontwerp Bevordering integere besluitvorming openbaar bestuur (BIBOB) inmiddels
de Raad van State is gepasseerd, maar de Tweede Kamer nog niet heeft bereikt.
In dat wetsontwerp wordt in het bijzonder voorgesteld dat een speciaal bureau
belast zal worden met de advisering van bestuursorganen omtrent de betrouwbaarheid
van (rechts)personen met wie contracten worden gesloten of aan wie subsidies
en/of vergunningen worden verstrekt. Verder worden bestuursrechtelijke beletselen
geslecht om op grond van dat advies vergunningen en subsidies te kunnen weigeren.
Voorts zijn ontwikkelingen gaande op het vlak van het wetsvoorstel Justitiële
documentatie (nr. 24 797) en in de civielrechtelijke wetgeving met betrekking
tot het misbruik van rechtspersonen. Daardoor zal respectievelijk via de verklaringen
omtrent het gedrag en via het reeds operationele systeem Vennoot van het ministerie
van Justitie meer helderheid worden geboden aan de bestuurlijke autoriteiten
over de achtergronden van de betreffende (rechts)personen. De niet onmiddellijk
heldere onderlinge afstemming van de in het kader van de bestuurlijke rechtshandhaving
besproken ontwikkelingen is onder meer door de Registratiekamer ter discussie
gesteld.Zowel bij het verkennend onderzoek, bij het financieel rechercheren, als
bij het voorgenomen BIBOB-onderzoek de onderlinge vergelijking van open bronnen
staat als methode centraal. Dit gebeurt al dan niet in verband met een vergelijking
met politieregisters, waaronder ook de registers zware criminaliteit (voorheen
CID-registers). In de nota Wetgeving voor de electronische snelweg wordt het –
in dit verband relevante – onderscheid gebruikt tussen het bevragen
van registers op een bepaalde persoon en het bevragen op een op voorhand onbepaalde
groep van personen. Van het eerste is sprake als bijvoorbeeld in de CID-subjectenindex
wordt gezocht naar het voorkomen van een persoon waarvan de naam bekend is.
Van het tweede, dat ook wel als datamining wordt aangeduid, is
sprake als bijvoorbeeld het register van ontvangers van een bijstandsuitkering
wordt vergeleken met het register van personen over wie loonbelasting wordt
ingehouden. Degenen die in beide registers voorkomen, verdienen dan nader
onderzoek. Van de zijde van het ministerie van Justitie is aangekondigd dat
naar de juridische status van datamining nader onderzoek zal worden gedaan. PraktijkBij het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
is nadrukkelijk aan de orde geweest of en zo ja in hoeverre het toelaatbaar
is, dat bijzondere opsporingsbevoegdheden worden gebruikt ten behoeve van
het bestuur. Nadrukkelijk is ervoor gekozen de in het wetsvoorstel BOB neergelegde
methoden te reserveren voor strafvorderlijke doeleinden. Over gegevensvergaring
ten behoeve van de burgemeester is recentelijk een advies van de Recherche
advies commissie geschreven, vanuit de gedachte dat het wetsvoorstel BOB niet
is geschreven voor openbare ordehandhaving; het wetsontwerp Inlichtingen en
Veiligheidsdiensten kent ook een apart regime.Niettemin blijken vooral in corruptie-gerelateerde onderzoeken straf-
en bestuursrechtelijke of disciplinaire doeleinden soms met elkaar te zijn verweven. Soms is het strafrechtelijk bewijs niet voldoende, of ontbreekt
bijvoorbeeld opzet maar is er wel verregaande onvoorzichtigheid geweest. Dan
wordt besloten tot niet-strafrechtelijk sanctioneren. De vraag is dan of bijvoorbeeld
door een PIT – eventueel tijdens de eerste milieuverkenning en dus in
de aanvang van het infiltratietraject – vergaarde gegevens kunnen worden
ingebracht in een disciplinaire zaak. In een zaak die de CTC in 1997 behandelde,
waarin politie-infiltranten zogenoemde fop-informatie zouden moeten kopen
van van corruptie verdachte politie-ambtenaren, deed zich dit wellicht voor:
het infiltratietraject is stopgezet, maar de politiemensen zijn ontslagen.
Een dergelijk alternatief is niet zonder problemen. In de eerste plaats zijn
er op dit moment nog mogelijke bestuursrechtelijke beletselen. In de tweede
plaats is er onder meer van de zijde van het LRT op gewezen, dat bij samenwerking
met het bestuur belangenconflicten kunnen optreden, indien het bestuur eerder
met de informatie naar buiten wil dan de politie gewenst acht. Vanwege de
motiveringsverplichtingen in zo'n disciplinaire zaak zal dan een eventuele
infiltratie bekend worden.In Amsterdam en in Rotterdam zijn reeds initiatieven genomen om op lokaal
niveau meer inzicht te verwerven in de achtergronden van partners van de overheid
teneinde de infiltratie van de misdaad in de bovenwereld tegen te gaan. Daarvoor
wordt in Amsterdam gebruik gemaakt van diverse registers, waaronder de BasisVastgoedAdministratie
en het HorecaInformatieSysteem. Voorts is een Screeningbureau aanbestedingen
grote infrastructurele projecten opgezet dat beoogt aanvullend te gaan werken
op het nog op te richten landelijke Bureau BIBOB. Onderkend wordt dat bijvoorbeeld
voor gemeentelijke vergunningverlening in het kader van het zogenoemde Wallenproject
nog de nodige juridische haken en ogen bestaan. Ook het eventueel weigeren
van een horeca-vergunning als de betrouwbaarheid van de aanvrager in het geding
is, wordt als problematisch beschouwd. Het vermoeden bestaat – maar
harde gegevens ontbreken – dat in bepaalde gevallen via informele informatie-uitwisseling
politiegegevens het bestuur dan bereiken. De bestuursrechtelijke aanpassingen
die gepaard zullen gaan met het wetsvoorstel BIBOB zouden deze problemen het
hoofd moeten bieden. 2.5.4 «Wegtippen» van informatie en «U-bochten»In de praktijk doen zich situaties voor waarbij in een lopend (gerechtelijk
voor-) onderzoek informatie bekend wordt die noodzaakt tot afzonderlijk strafrechtelijk
ingrijpen. Dit is met name problematisch wanneer de herkomst van de informatie
(vooralsnog) dient te worden afgeschermd om te voorkomen dat het hoofdonderzoek
bekend wordt. Door het bekend worden van het hoofdonderzoek kunnen zwaarwegende
onderzoeksbelangen worden geschaad en kan zelfs de zin van voortzetting van
dat onderzoek verloren gaan. Een bekend voorbeeld is de informatie uit een
telefoontap dat een (geringe) hoeveelheid drugs op een bepaalde tijd en plaats
zal worden afgeleverd. Ingrijpen in de vorm van inbeslagname en aanhouding
van de verdachte(n) heeft het nadeel in zich dat uiterlijk na een periode
van ongeveer 100 dagen1 de onderliggende informatie
en de herkomst daarvan bekend moet kunnen worden gemaakt.In de opeenvolgende fasen van de voorlopige hechtenis (maximaal 10
dagen bewaring en 3 x 30 dagen gevangenhouding) moet de rechter beoordelen
of er jegens de verdachte voldoende ernstige bezwaren bestaan om voortzetting
van de voorlopige hechtenis te rechtvaardigen. Dit beslist de rechter op grond
van alle in het dossier beschikbare stukken. In beginsel zal ook (de herkomst
van) de informatie die leidde tot de aanhouding deel uitmaken van het dossier.
Uitgangspunt is dat ook de verdachte kennis kan nemen van het dossier, voor
zover dat beschikbaar is. Tijdens het gerechtelijk vooronderzoek kan de rechter-commissaris
(overigens tijdens het voorbereidend onderzoek het openbaar ministerie) indien
het belang van het onderzoek dit vordert, de verdachte de kennisneming
van bepaalde stukken onthouden (artikel 30, lid 2, Wetboek van strafvordering).
Dit is niet meer mogelijk zodra het gerechtelijk vooronderzoek wordt gesloten
dan wel zodra de dagvaarding is betekend.Uiterlijk op dat moment zal de verdachte dus kennis kunnen nemen van het
volledige dossier en derhalve ook van de aanleiding van het onderzoek (de
telefoontap). Op dat moment is het dus mogelijk dat ook de verdachten in het
hoofdonderzoek ervan op de hoogte komen dat er een onderzoek tegen hen loopt.Uit een universitair onderzoek uit 1997 naar de praktijk van het
gerechtelijk vooronderzoek blijkt dat de status van gegevens die zijn verzameld
in het kader van de toepassing van een dwangmiddel tijdens het gerechtelijk
vooronderzoek in het algemeen onduidelijk is.1
Uit het dossieronderzoek komt naar voren dat één op de tien
verdenkingen die leiden tot een gerechtelijk vooronderzoek, ontstaat op basis
van gegevens uit een ander gerechtelijk vooronderzoek, in het bijzonder uit
de telefoontap. Zelden blijkt echter uit de dossiers dat de verdenking is
voortgekomen uit dat andere onderzoek. Hieraan liggen met name tactische redenen
ten grondslag; «zo is het soms moeilijk in het geval waarin verdachten
op een verschillend tijdstip worden aangehouden, de bron van de verdenking
vrij te geven als dat een nog lopende tap is. Het moment van aanhouden is
daarom soms afhankelijk van de resultaten in een ander onderzoek.»Als tapgegevens als bewijsmiddel of als belangrijk informatiemiddel
dienen, wordt doorgaans formeel een verzoek aan de rechter-commissaris gedaan
of de gegevens mogen worden overgeheveld naar een ander onderzoek. Noch het
wetsvoorstel Herziening gerechtelijk vooronderzoek noch het wetsvoorstel BOB
treft hier een regeling voor.Er zijn tal van varianten van «wegtippen» van informatie uit
het lopende onderzoek bekend.De heerDittrich: Ik wil u nog enkele vragen
stellen over de opsporing van drugs. U bent ook CID-officier van justitie.
Kunt u mij zeggen of grote onderzoeken wel eens in gevaar komen doordat direct
wordt ingegrepen en drugs in beslag worden genomen? Welke juridische constructie
kan worden gebruikt om te voorkomen dat onderzoeken schade lijden?MevrouwDe Jonge(lid CTC en CID-officier van
justitie, parket Rotterdam): Via een telefoontap of via observatie kunnen
wij zicht krijgen op transport van partijen verdovende middelen. In zo'n geval
geldt in Rotterdam het uitgangspunt, dat in beslag wordt genomen. Dat probeer
je dan op een dusdanige manier te doen, dat het onderzoek, wanneer dat een
grotere organisatie betreft, niet direct in gevaar komt. Daar zijn verschillende
methoden voor. Een methode is geschetst door de heer Hielckert in het begin
van deze sessie: je probeert een partij in beslag te nemen, maar daarbij geen
verdachte aan te houden. Die handelwijze brengt een risico met zich mee. Dat
heeft hij ook aangegeven. Een andere methode is je hoofdzaak afschermen en
een stukje van het onderzoek overdragen aan een andere regio of aan een ander
district in dezelfde regio. Aan de mensen van die andere regio of dat andere
district kan gevraagd worden de partij verdovende middelen in beslag te nemen
en degenen die zich bij de partij bevinden aan te houden.De heerDittrich: Wat is het voordeel van overdracht
aan een andere regio?MevrouwDe Jonge: Als je het aan een andere
regio overdraagt, hoef je nog niet direct je gegevens uit het gerechtelijk
vooronderzoek bloot te geven. Dan kun je hetzij van tactisch team naar tactisch
team hetzij via de CID van de ene regio naar de CID van de andere regio de
informatie afgeschermd geven «dat uit een elders lopend onderzoek is
gebleken dat». Dat is dan de openingszin van het proces-verbaal. Op
het moment dat de aangehouden verdachte ter terechtzitting verschijnt, zal
uiteraard moeten worden aangegeven langs welke lijnen die informatie is gegeven.De heerDittrich: Hoeveel dagen zitten daartussen?MevrouwDe Jonge: Maximaal zitten er ongeveer
100 dagen tussen.De heerDittrich: Je wint er als het ware 100
dagen mee.MevrouwDe Jonge: Ja.2Sommige van die varianten worden in de praktijk als ontoelaatbare U-bochten
afgedaan. De commissie heeft geen algemene voorwaarden (noch in richtlijnen
noch elders) aangetroffen waaraan het wegtippen van informatie uit een lopend
onderzoek moet voldoen. In het algemeen wordt in de opsporingspraktijk de
situatie waarin de verkregen operationele opsporingsinformatie in de vorm
van een anonieme tip bij een andere regio of zelfs in het buitenland wordt
weggezet, als ongeoorloofd bestempeld. Ook de methode waarbij via een hoofd
van een CID de informatie tot CID-informatie wordt getransformeerd lijkt in
de praktijk niet tot de mogelijkheden te behoren. In de jurisprudentie en
praktijk lijkt de volgende methode van wegtippen wel toelaatbaar.1 De verantwoordelijke voor het hoofdonderzoek –
dat is in veel gevallen de operationele tactische recherche – kan een
proces-verbaal opmaken met daarin een authentieke weergave van feiten en omstandigheden
afkomstig uit het hoofdonderzoek alsmede de redenen voor afscherming van de
herkomst van de informatie. Het proces-verbaal bevat ook een toezegging dat
in een later stadium van de afzonderlijke nieuwe strafzaak alsnog integrale
en authentieke verantwoording zal worden afgelegd. Vervolgens wordt dit proces-verbaal
aan de overnemende opsporingsinstantie gegeven die op haar beurt, in overleg
met de aanleverende instantie, proces-verbaal opmaakt. Daarin wordt onder
vermelding van de redenen de herkomst van de informatie afgeschermd. Op basis
van dit proces-verbaal kan eventueel tot observatie, aanhouding of toepassing
van andere opsporingsbevoegdheden of dwangmiddelen worden overgegaan. Het
proces-verbaal dient als een soort «start-verbaal» voor het nieuwe
onderzoek. De bevoegde officier van justitie en/of de rechter-commissaris
van de «afgesplitste zaak» krijgen beschikking over het authentieke
materiaal uit de hoofdzaak en bepalen of en tot welk moment dit materiaal
aan de verdachte kan worden onthouden.In een zaak die eind 1997 voor de Amsterdamse rechter2 kwam, was een verdachte aangehouden en na de inverzekeringstelling
in bewaring gesteld op basis van informatie die afkomstig was uit een lopend
opsporingsonderzoek. Zowel voor dit »afgesplitste« onderzoek als
voor het onderliggende (verstrekkende) onderzoek liep een gerechtelijk vooronderzoek
bij dezelfde rechter-commissaris. De verdediging betwistte de rechtmatigheid
van de inverzekeringstelling nu de informatie op basis waarvan de verdachte
was aangehouden uit het andere lopende onderzoek afkomstig was en niet controleerbaar
in het dossier was gevoegd. De rechtbank overwoog onder meer dat het onthouden
van processtukken alleen gerechtvaardigd is als ernstig valt te vrezen dat
de verdachte door kennis te nemen van de inhoud van de processtukken, de waarheidsvinding
ernstig zou kunnen belemmeren. In algemene zin kan niet worden volstaan met
de mededeling dat «uit een ander onderzoek is gebleken dat (...)»
zonder dat concreet wordt aangegeven wat de herkomst en aard van de informatie
is. Vanwege de beperking van de mogelijkheden van de verdediging (artikel
30, tweede lid, van het Wetboek van strafvordering) moeten de gevolgen daarvan
zoveel mogelijk worden weggenomen door de rechter-commissaris die de beslissing
heeft genomen. Tenzij zwaarwegende onderzoeksbelangen zich daartegen verzetten
moet deze openheid van zaken geven omtrent de herkomst, de aard en eventueel
de betrouwbaarheid van de informatie. De beslissing tot onthouding van informatie
dient eveneens te stroken met de beginselen van proportionaliteit waar het
een ander lopend onderzoek betreft en subsidiariteit waar het het belang betreft
van (onmiddellijke) opsporing van de verdachte, die met de onthouding van
processtukken wordt geconfronteerd. Het belang van de aanhouding van de verdachte
mag daarbij niet disproportioneel zijn. Ook dient te worden afgewogen of die
aanhouding niet op enig ander tijdstip ook mogelijk zou zijn. Tot slot gaf
de rechtbank nog aan op welke punten de rechter-commissaris bij de beslissing
tot onthouding van processtukken expliciet een oordeel dient te geven.In een andere zaak voor de rechtbank van Breda3 vond de aanhouding van de verdachte plaats als gevolg van informatie
over een voorgenomen transport van verdovende middelen uit een ander onderzoek.
Naar aanleiding van een tussenvonnis van 23 september 1998, waarin de rechtbank
oordeelde dat er onvoldoende concrete feiten en omstandigheden
uit het dossier blijken die tot verdenking van deze verdachte zouden kunnen
leiden, heeft de landelijk coördinerend officier van justitie een aanvullend
proces-verbaal opgemaakt. Daaruit blijkt dat de informatie afkomstig was uit
een uitgeluisterde telefoontap en observaties. Aan het observatieteam konden
zodoende tijdstip, plaats en kenteken van de auto van verdachte worden doorgegeven.
De officier heeft tijdens de terechtzitting aandacht gevraagd voor het feit
dat het na de parlementaire enquête opsporingsmethoden in het algemeen
maatschappelijk niet aanvaardbaar wordt geacht partijen drugs op de markt
te laten komen. Vanuit die gedachte heeft de officier de partij willen onderscheppen,
maar door geen volledige openheid van zaken te geven heeft hij willen voorkomen
dat door deze aanhouding een veel groter onderzoek in gevaar zou worden gebracht.
Naar het oordeel van de rechtbank bestaat er tegen deze werkwijze geen bezwaar,
als er maar voldoende feiten en omstandigheden worden bekend gemaakt op basis
waarvan in de afgescheiden zaak geoordeeld kan worden over de kwesties die
daar aan de orde zijn, zoals de rechtmatigheid van de aanhouding.In de praktijk komen verschillende varianten voor van de hierboven beschreven
methode van wegtippen, zoals ook via een proces-verbaal van een officier van
justitie of een rechter-commissaris dan wel via het KLPD. Dat proces-verbaal
dient vervolgens als «start-verbaal» voor het afgesplitste onderzoek.
Het wegtippen op zichzelf lost overigens het probleem van bekendmaking van
het (hoofd)onderzoek na ongeveer 100 dagen niet op. In de praktijk leidt dit
zeker niet in alle gevallen tot het «stukmaken» van het (hoofd)onderzoek.
Zo is in Rotterdam in de onderzochte periode tweemaal «succesvol»
weggetipt; in het ene geval liepen de onderzoeken (in het bijzonder de aanhoudingen)
tegelijk op, terwijl in het andere geval de verdachte en de verdediging geen
navraag deden naar de herkomst van de informatie die tot aanhouding had geleid.
 2.6 Normering van bevoegdheden voor de handhaving van
de openbare ordeIn het onderzoek naar de normeringscrisis is bekeken of het noodzakelijk
is ook voor andere werkterreinen van de politie tot nadere regelgeving voor
de inzet van bepaalde methoden te komen. Naar aanleiding van de uitkomsten
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden en de discussie
in de Kamer is uitdrukkelijk bepaald dat bevoegdheden expliciet vastgelegd
dienen te worden in de wet. Het terugvallen op het algemene artikel 2 van
de Politiewet wordt door velen als te beperkt gezien als er door het gebruik
van bepaalde bevoegdheden inbreuk wordt gemaakt op de rechten en vrijheden
van burgers. Op basis van deze discussie heeft de commissie de volgende onderzoeksvraag
gehanteerd:Bestaat er een noodzaak tot nadere normering van activiteiten van
de politie met betrekking tot opsporing of ordehandhaving?»Opsporing, ordehandhaving en hulpverleningMet het vaststellen van de bevoegdheden van de politie voor haar taak
in het kader van de opsporing (Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden) en de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV) zijn de eerste stappen gezet tot
normering. Het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden geeft een regeling
voor de aanwending van bijzondere opsporingsmethoden met een strafvorderlijk
doel. Dit wetsvoorstel heeft vooral betrekking op de opsporing en is niet
bedoeld om ingezet te worden voor andere terreinen, zoals de handhaving van
de openbare orde en de hulpverlening.Daarnaast verricht de politie ook werkzaamheden in het kader van de taakstelling
van de Algemene inlichtingen- en veiligheidsdienst en de Militaire inlichtingen-
en veiligheidsdienst. Deze taak vervult de politie onder verantwoordelijkheid
van de BVD. Het gezag berust bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de feitelijke werkzaamheden worden uitgevoerd door de RID-en. Bij het uitoefenen
van deze activiteiten mogen politieambtenaren geen gebruik maken van hun bevoegdheid
om strafbare feiten op te sporen (artikel 20, lid 2 WIV). De informatie uit
deze onderzoeken is exclusief voor de BVD en niet beschikbaar voor het korps.
Het is de bevoegdheid van de BVD, in casu de minister, om een beslissing te
nemen over het gebruik van deze informatie.Naast opsporing en de genoemde BVD-taak heeft de politie ook een taak
bij de handhaving van de openbare orde.1 Zo wordt
onder gezag van de burgemeester informatie ingewonnen over bijvoorbeeld potentiële
ordeverstoringen en grootschalige rellen. Op dit moment is er geen wettelijke
basis voor het gebruik van (bijzondere) methoden met het oog op de handhaving
van de openbare orde. Met name enkele recente gebeurtenissen op het gebied
van het voetbalgeweld (eerste dode bij de Beverwijkrellen en de ongeregeldheden
op de Coolsingel na het kampioenschap van Feyenoord) hebben de roep om extra
bevoegdheden op het gebied van de openbare ordehandhaving doen toenemen.Bij de inwerkingtreding van het wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden
en WIV valt er een juridisch hiaat inzake een regeling voor de inzet van bijzondere
inlichtingenmethoden die in het kader van de openbare ordehandhaving door
de burgemeester kunnen worden ingezet. Daarbij gaat artikel 2 Politiewet 1993
uit van de handhaving van de rechtsorde. Bij grootschalige ongeregeldheden
is vaak geen helder onderscheid te maken tussen de handhaving van de openbare
orde en de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde onder het gezag van
respectievelijk de burgemeester en de (hoofd)officier van justitie. In de
praktijk worden deze afwegingen gemaakt in de driehoek waar zowel de burgemeester
als de (hoofd)officier van justitie aanwezig zijn. Informatie-inwinning in
het kader van de handhaving van de openbare orde valt noch onder het wetsvoorstel
Bijzondere opsporingsbevoegdheden of de WIV. Voor de handhaving van de openbare
orde kan het voor de autoriteiten desalniettemin van groot belang zijn over
bepaalde informatie te beschikken. Het gaat hierbij in het bijzonder om informatie
over gedragingen van groepen voetbalsupporters voor, tijdens en na voetbalwedstrijden
of informatie over (op handen zijnde) grootschalige ongeregeldheden als gevolg
van botsingen tussen protesterende groepen of bij arbeidsonrust (stakingen).
Voor die gevallen bestaat behoefte aan de inzet van een beperkt aantal inlichtingenmiddelen
(of bijzondere methoden). In eerste instantie worden de volgende methoden
in de praktijk «gemist»:• observatie en het gebruik van technische hulpmiddelen daarbij en• bepaalde vormen van het werken met informanten/infiltranten. Huidige ontwikkelingenIn het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden is al stilgestaan
bij het ontbreken van bevoegdheden in het kader van de handhaving van de openbare
orde. In de Memorie van Toelichting staat het volgende vermeld:«Er wordt momenteel bezien waar nadere normering dient plaats
te vinden van methoden ter handhaving van de openbare orde. Daarbij valt onder
meer te denken aan informatieverzameling ter regulering van overlast rond
voetbalwedstrijden, maar ook aan maatregelen bij grootschalige rellen en ordeverstoringen.
De wijze waarop deze methoden in het onderhavige voorstel worden genormeerd,
is niet zonder meer van toepassing op deze methoden in het kader van de handhaving
van de openbare orde en hulpverlening (Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997,
25 403, p. 55)».In navolging hierop is door het NPI een tweetal expertmeetings georganiseerd
in december 1998 en januari 1999. Deze bijeenkomsten hadden als doel een helder
beeld te geven van de juridische mogelijkheden om informatie
in te winnen onder verantwoordelijkheid van de burgemeester. Het eindverslag
van deze bijeenkomsten is in april 1999 aan de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties aangeboden.Het ontbreken van regelgeving voor de inzet van inlichtingenmiddelen op
het terrein van de handhaving van de openbare orde leidt ertoe dat het de
komende periode onduidelijk blijft wanneer burgemeesters gebruik kunnen maken
van bijzondere methoden. Het gebruik maken van informanten of het inzetten
van infiltranten bij bijvoorbeeld groepen voetbalsupporters wordt door velen
als een van de oplossingen gezien tegen het voetbalgeweld. Het juridische
hiaat zal voor de bestuurlijke autoriteiten echter voorlopig nog voor de nodige
onzekerheid zorgen. Bovendien is het maar de vraag of deze regelgeving op
korte termijn tot stand komt. De ontwikkeling van een wetsvoorstel neemt immers
een langere periode in beslag. 2.7 Kennis van normering en opleidingenIn het onderzoek van de commissie is expliciet aandacht besteed aan de
kennis van opsporingsambtenaren van de geldende normering in het bijzonder,
en opleidingen van personen betrokken bij het recherchewerk in het algemeen.
Eerst zal de in de praktijk aangetroffen kennis van de geldende regelingen
en wetgeving worden besproken (paragraaf 2.6.1). Vervolgens komt de opleiding
van politieambtenaren aan de orde (paragraaf 2.6.2). Tenslotte komt de opleiding
van leden van het openbaar ministerie aan bod (paragraaf 2.6.3). 2.7.1 Kennis van regels en rechtWaar er een duidelijk begin is gemaakt met de wettelijke normering van
opsporingsmethoden en waar de rechterlijke praktijk redelijk uit de voeten
lijkt te kunnen, bestaat niettemin op het niveau van zowel uitvoerende als
leidinggevende functionarissen bij politie en openbaar ministerie onbekendheid
met en onduidelijkheid over de geldende normen. Sommigen stellen dat op basis
van de geldende richtlijnen en de toekomstige wetgeving veel meer mogelijkheden
voor politie en justitie ontstaan. Anderen benadrukken echter dat door de
regels en richtlijnen de onderzoeksmogelijkheden van politie en justitie ingeperkt
zijn.Uit het onderzoek van de commissie blijkt dat velen in de praktijk van
de opsporing onvoldoende op de hoogte zijn van het bestaan van de relevante
richtlijnen. In de meeste gevallen kennen betrokkenen enkele van de richtlijnen
en concepten. Van een totaaloverzicht is nauwelijks sprake, ook niet bij het
College van procureurs-generaal. Het is sterk afhankelijk van de persoonlijke
interesse van de betrokken politie- of justitie-functionaris in hoeverre hij
op de hoogte is en blijft van de geldende regels en richtlijnen. Officier
van justitie F.C.V. de Groot van het Landelijk parket heeft op eigen initiatief
in een «Praktijkboek opsporing» geprobeerd de verschillende regels
en richtlijnen bij elkaar te brengen. Dit praktijkboek fungeert inmiddels
informeel binnen onderdelen van politie en openbaar ministerie als een handboek.
Het praktijkboek is echter niet op een of andere wijze formeel goedgekeurd.Devoorzitter: Mijnheer De Groot, wat hebt
u ondernomen om de officier van justitie en de politie onder uw gezag duidelijk
te maken wat wel en niet mocht?De heerDe Groot(lid CTC en recherche-officier
van justitie, Landelijk parket): Tegen de achtergrond van de nieuwe wetgeving?Devoorzitter: Neen, ook tegen de achtergrond
van de uitkomsten van de enquêtecommissie.De heerDe Groot: Toen ik CID-officier was,
werd ik geconfronteerd met voor mij nieuwe organisaties. Ik noem de CID-en
van de bijzondere opsporingsdiensten, de CID van het LRT, de
CID van RT&L en de CID van de Rijksrecherche. Ik heb mij in eerste instantie
gericht op communicatie met de betrokkenen. Daarna heb ik die communicatie
verbreed in twee vormen. Er zijn voordrachten gehouden en afgesproken werd,
waardevolle ervaringen op te schrijven. Ik heb daar een boekje van gemaakt
dat ik heb neergelegd bij mijn opsporingsdiensten.Devoorzitter: Wat bevat het boekje?De heerDe Groot: Ik ben advocaat-generaal
geweest en daarna werd ik CID-officier. Toen ik de wondere wereld van CID-officier
binnenliep, voelde ik mij als Alice in Wonderland. Ik bekeek eerst bij een
aantal zaken of een bepaalde gedragslijn te ontdekken was, afgemeten aan het
wetboek, de regelingen, de jurisprudentie, enz. Zo begon ik met een handleidinkje
van 20 pagina's. In de tijd van de parlementaire enquêtecommissie van
Van Traa besloeg dit al 60 pagina's. Intussen is het uitgegroeid tot een bundeltje
van ongeveer 500 pagina's.Devoorzitter: Wat staat erin?De heerDe Groot: Het is vooral praktisch bedoeld.
Ik heb het willen zien als een soort handleiding voor de onder mij ressorterende
politie waar ik verantwoordelijk voor ben. Ik heb gezegd dat dit de bijbel
van de opsporing ben. Er staan afspraken in, gedragsregels die voor de CID
gelden en modellen die ik in samenwerking met de politie ontwikkeld heb. Het
gaat daarbij om modellen voor bevragingen, overname en overdracht van informanten,
een intakemodel, kortom, alles wat je tegenkomt en hebt gebruikt tijdens een
procedure. De politie heeft getracht dit voor mij om te bouwen tot een model.
Men kan aan de hand van dit boekwerk makkelijker communiceren. Mijn politie
put daaruit, het scheelt veel werk en je verstaat elkaar sneller.1(...)MevrouwVan Zeben(recherche-officier van justitie,
parket 's-Gravenhage): Ik kan bevestigen dat wij dankbaar gebruikmaken van
de bijbel van Frits de Groot die in het land verspreid is. In 1997 hebben
wij instructiebijeenkomsten voor de politie gehouden. Ik neem aan dat er –
ik kwam in de loop van 1997 het parket binnen – voor het OM per politieregio
meerdere bijeenkomsten zijn gehouden voor de rechercheurs en het management
van de recherche waarbij werd aangegeven hoe wij met de nieuwe procedures
en de nieuwe formulieren wilden gaan werken. Op dit moment hebben wij een
gezamenlijk regieclubje omdat er weer allerlei wijzigingen komen. Op landelijk
niveau wordt er veel georganiseerd, maar op deze wijze is er ook lokaal overleg
tussen OM en politie. Nogmaals, wij doen dit gezamenlijk met beide politieregio's.
Inmiddels is in beide politieregio's, Haaglanden heeft daartoe het initiatief
genomen, een soort opfrisbijeenkomst voor recherchemanagement en korpsleiding
gehouden waarbij de afspraken die gemaakt zijn sinds Van Traa nogmaals zijn
doorgenomen.In het interregnum zijn vele initiatieven genomen om regels te maken voor
de inzet en organisatie van de bijzondere opsporingsmethoden. Vanwege de publieke
en politieke discussie omtrent de voorwaarden waaronder bijzondere opsporingsmethoden
mogen worden ingezet valt in dit opzicht een ontwikkeling te onderkennen.
De voorwaarden en definities van bijzondere opsporingsmethoden veranderden
steeds onder invloed van deze publieke en politieke discussie. Voor functionarissen
in de praktijk van de opsporing was het daardoor moeilijk om te kunnen blijven
volgen wanneer bepaalde methoden wel en wanneer niet konden worden ingezet.De regels en richtlijnen vormen in totaal een omvattende normering van
de bijzondere opsporingsmethoden. Het heeft echter ontbroken aan voldoende
ondersteunende activiteiten waardoor deze regels en richtlijnen ook daadwerkelijk
bekend werden bij de functionarissen die in de praktijk van de opsporing dienen
te werken met deze regels en richtlijnen.Devoorzitter: Mijnheer Roerink, wist u eigenlijk
waar u aan toe was? Had u de bundel van De Groot of had u iets anders? Of
ging u gewoon naar de CTC en wachtte u maar af wat ervan kwam?De heerRoerink(chef Divisie regionale recherche,
regiopolitie Limburg-Zuid): Ik denk dat wij niet wisten waar wij aan toe waren.
Wij werden eigenlijk onderworpen aan conceptrichtlijnen vanuit Den Haag. Ik
nam nog deel in Zwacri, waar modellen werden besproken. Die informatie
nam ik ook mee. De algemene lijn is toch dat de politie een beetje heeft lopen
gissen: hoe wordt het nu? Het aardige daarvan is dat wij daardoor in de begeleidingscommissie
met elkaar in discussie gingen: hoe zit het, kan het wel of kan het niet?
Dat heeft achteraf gezien een veel beter leereffect gehad dan klip en klare
richtlijnen die in een keer werden gepresenteerd.12.7.2 Opleiding van politieambtenarenDe opleiding van politiepersoneel wordt door het Landelijk Selectie- en
Opleidingsinstituut Politie (LSOP), regiokorpsen zelf en commerciële
bureaus verzorgd. Het LSOP verzorgt het overgrote deel van de opleidingen. Organisatie LSOP en RechercheschoolHet LSOP is één organisatie waarbinnen instituten werkzaam
zijn op verschillende werkvelden binnen de Nederlandse politie. De instituten
opereren inhoudelijk relatief zelfstandig in het betreffende werkveld. In
het kader van dit onderzoek is met name het Instituut voor criminaliteitsbeheersing
en recherchekunde (voorheen Rechercheschool) te Zutphen van belang. De nieuwe
organisatie van de Rechercheschool kent zeven vakgroepen: Algemene recherche,
Bijzondere opsporingsmethoden, Financiële recherche, Informatierecherche,
Jeugd en zeden, Recherchemanagement en Technische recherche. De verschillende
vakgroepen organiseren cursussen en voorlichting. De meeste opleidingen die
de Rechercheschool aanbiedt betreffen zogenoemde «aangewezen cursussen»,
die door het Rijk gesubsidieerd worden voor politiefunctionarissen werkzaam
bij een van de politieregio's.Het LSOP kampt met capaciteitsproblemen en geldgebrek. Hierdoor kan aan
veertig procent van de aanvragen voor een cursus niet worden voldaan. De capaciteit
staat extra onder druk omdat korpsen over het algemeen ook rechercheurs naar
opleidingen sturen die zij voor hun werk niet nodig hebben. Regio's die de
middelen ervoor hebben, gaan zelf opleidingen verzorgen. Deze situatie doet
zich bijvoorbeeld voor in de regio Amsterdam-Amstelland, die cursussen op
het gebied van de CID, observatie en infiltratie heeft ontwikkeld. De leiding
van de rechercheschool is van mening dat dit niet goed is, omdat juist op
deze terreinen er behoefte is aan een uniforme methode in heel Nederland.
Verder gaat de regio Midden- en West-Brabant door het capaciteitsgebrek van
de rechercheschool en de afstand tot Zutphen de mogelijkheid uitzoeken van
samenwerking met de Katholieke Universiteit Brabant.De heerJansen(hoofd Regionale recherchedienst,
regiopolitie Rotterdam-Rijnmond): De reguliere opleidingsinstituten in politieland
hebben de afgelopen jaren het vakgebied niet bijgebeend. Er is te weinig aanbod
vanuit het zittende docentenkorps om de ontwikkelingen bij te houden en ze
in een centraal opleidingsplan op te nemen. Er wordt nog enorm geworsteld
met dit probleem. Dit betekent onder andere dat wij binnen mijn regio veel
zelf aan opleiding doen, hetzij met de Erasmusuniversiteit, hetzij met private
ondernemingen. En dan wordt een ander probleem zichtbaar. Als mensen een specifieke
opleiding krijgen, zijn ze voor de publieke en private markt zeer aantrekkelijk.
Je bent ze dus heel snel kwijt. In drie jaar tijd ben ik 80% van mijn financieel
rechercheurs kwijt geraakt. Dat gaat met drie schalen tegelijk. Hier kan niet
tegenop worden gewerkt. Aan de onderkant stagneert de aanvoer en de echte
hoogwaardige specialist wordt snel herkend en die heeft zijn prijs.De heerVan Brummen(hoofdofficier van justitie,
parket Haarlem): Dit betekent dat je onvoldoende hebt aan een concept, het
werken met eigen mensen. Er moet veel meer met samenwerkingsverbanden worden
gewerkt die wel over die expertise beschikken. Deze mensen moeten dan worden
ingezet, maar dit vergt veel van ze. Zijn het vertrouwde mensen? Wat betekent
het voor de continuïteit in het oorspronkelijke bedrijf? Hoe integer zijn ze? In welke mate zetten zij hun kennis in? Het wordt moeilijk
en ingewikkeld om dit probleem beheersbaar te houden, maar wij moeten die
kant op.1Inhoud opleidingNa de parlementaire enquête opsporingsmethoden is getracht het onderwijs
zo dicht mogelijk te laten aansluiten bij de (komende) wetgeving. In navolging
van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
is de CID-opleiding geheel vernieuwd. In de vernieuwde opleiding is onder
andere aandacht besteed aan het opschonen van registers en afschermen van
informanten. Vanaf januari 1999 is de Rechercheschool in samenwerking met
het ministerie van Justitie bezig met de ontwikkeling van een eendaagse opleiding
voor alle rechercheurs en voor recherchemanagement over het wetsvoorstel BOB.
Daarmee is het wetsvoorstel BOB de eerste wet waarvoor op dit moment een afzonderlijke,
nieuwe opleiding wordt ontwikkeld. Modules georganiseerde criminaliteitVoor de kernteams zijn specifieke modules Georganiseerde criminaliteit
ontwikkeld. Met betrekking tot bijzondere opsporingsmethoden zijn dit de modules
Algemeen juridisch kader en Rechtbanktraining. Andere modules zijn: Training
confrontatie; Verhoorstrategie; Corruptiepreventie; Internationale aspecten;
Money laundering; Cursus plukze; en Verhoor in financieel onderzoek. Tot nu
toe konden deze modules alleen aan de kernteams worden aangeboden, omdat er
geen financiering was om de regio's daar ook bij te betrekken. Vanaf nu zullen
deze kernteam-modules ook beschikbaar worden gesteld voor de regio's. Module CIDBij de vakgroep Bijzondere opsporingsmethoden en de vakgroep Informatierecherche
van de Rechercheschool zijn cursussen ondergebracht die specifiek bestemd
zijn voor (toekomstige) CID-rechercheurs. Per jaar volgen ongeveer negentig
cursisten deze cursussen tot CID-rechercheur. Over het algemeen is er een
grote vraag uit de regio's naar deze cursus. In de CID-cursussen wordt aandacht
besteed aan (het verbod op) doorlaten en het afsluiten van deals. Tijdens
de cursus geven rechercheurs niet aan dat de uitleg over doorlaten onvoldoende
zou zijn. Module OT/STODe Rechercheschool verzorgt ten behoeve van het OT een Opleiding Observatierechercheur
(OOR). Voor de STO zijn een drietal cursussen specifiek ontworpen: Plaatsen
peilbakens; Sectie ondersteuning en Recherche-operaties. Voor het plaatsen
van techniek heeft de regio Limburg-Zuid in samenwerking met de DTOO Driebergen
en de Rechercheschool een eigen opleiding «Plaatsen» ontwikkeld.
Deze opleiding is gecertificeerd door het LSOP. De observanten in het plaatsingsteam
hebben deze opleiding gevolgd. In die opleiding komen de aanpak van het plaatsen
van technische hulpmiddelen, waaronder de afscherming en de veiligheid, en
juridische aspecten zoals bevoegdheden aan bod. De STO-opleiding die de rechercheschool
verzorgt dateert uit 1989 en is heel algemeen, terwijl specialistische kennis
vereist is als gevolg van technische ontwikkelingen. De STO-opleiding is daarom
erg verouderd. Leden van het OT/STO in Limburg zijn van mening dat het goed
zou zijn de STO-opleiding op te heffen en te vervangen door modules die telkens
worden aangepast aan (nieuwe) gebruikte middelen. Financieel rechercherenDe vakgroep Financiële recherche heeft een aantal cursussen ontwikkeld
op financieel gebied. Deze cursussen behoren tot de standaard te volgen cursussen
voor de kernteams. Ze verschaffen algemene kennis over de wetgeving. 2.7.3 Opleiding van leden van het openbaar ministerieDe Stichting Studiecentrum Rechtspleging (SSR) verzorgt de opleiding van
de gehele rechterlijke macht en haar ondersteunend personeel. Voor de opleiding
van officieren van justitie is het onderdeel Functiegericht opleiden openbare
ministerie (FOOM) ontwikkeld, dat specifieke opleidingsprogramma's verzorgt.Als uitvloeisel van de parlementaire enquête opsporingsmethoden
heeft het ministerie van Justitie gelden beschikbaar gesteld aan de SSR ten
behoeve van extra opleidingen voor de rechterlijke macht voor 1997 en 1998,
het zogenoemde project «Van Traa»-gelden.1 Daarnaast is ter begeleiding van de invoering van het wetsvoorstel
BOB in de loop van 1998 een projectgroep ingesteld bij de directie Opsporingsbeleid
van het directoraat-generaal Rechtshandhaving van het ministerie van Justitie.
In samenwerking met het project «Van Traa»-gelden heeft deze projectgroep
ondermeer tot taak een opleidingsprogramma te ontwikkelen voor opsporingsdiensten
en de rechterlijke macht.In het kader van project «Van Traa»-gelden is bij de SSR een
projectteam geformeerd – een van de voorwaarden voor het verkrijgen
van de totale subsidie – dat per 1 januari 1998 is gestart met het opstellen
van een projectplan. Ook heeft de SSR de bestaande CID-basiscursus en cursus
Zware/georganiseerde criminaliteit gereviseerd.• De CID-basiscursus vormt een onderdeel van het opleidingsprogramma
tot CID-officier van justitie. Deze module is tevens bestemd (ter oriëntatie)
voor recherche-officieren, zwacri-officieren, kernteamofficieren en rechters-commissarissen.
Het openbaar ministerie dient ten behoeve van zijn beoordelende taak voldoende
kennis te hebben van de organisatie, werkwijze en methodieken van de CID en
de eisen die daaraan worden gesteld. Het openbaar ministerie dient adequaat
de onderzoeksactiviteiten van de CID te kunnen sturen, controleren, toetsen
en verdedigen. Deelnemers dienen na het volgen van de cursus te beschikken
over kennis en inzicht met betrekking tot met name de juridische aspecten
van het werk van de CID (specifiek ten aanzien van bijzondere opsporingsmethoden
en privacywetgeving) en de informatiehuishouding.• Specifiek met betrekking tot zware georganiseerde criminaliteit
verzorgt de SSR de cursus Zware/georganiseerde criminaliteit. Voor deze cursussen
zijn inmiddels ook themadagen georganiseerd. Tijdens deze dagen wordt het
verschijnsel georganiseerde criminaliteit vanuit een maatschappelijk en wetenschappelijk
perspectief belicht. Tevens wordt aandacht besteed aan het perspectief van
de politie ten aanzien van de opsporing van deze vorm van criminaliteit. Vanuit
het perspectief van het openbaar ministerie wordt aandacht besteed aan het
management van openbaar ministerie en politie bij grootschalige onderzoeken.
In de reader zijn ondermeer opgenomen de samenvatting van het WODC-rapport
«Georganiseerde criminaliteit in Nederland» (1998), de strategische
leidraad van het kernteam Zuid-Nederland en artikelen over het recherchewerk,
de bestuurlijke aanpak van criminaliteit en het ABRIO-programma. Daarnaast zijn nieuwe cursussen ontwikkeld die in het verlengde van de
aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
liggen. Deze nieuw ontwikkelde/te ontwikkelen cursussen zijn ondermeer:• Telecommunicatie en opsporing• Internationale informatievergaring (vervolgcursus op CID-basiscursus)• Rechtshulp en buitenlandse rechtsstelsels• Politie en bijzondere opsporingsdiensten• Opsporen na «Van Traa» (Nederlandse Antillen en Aruba)• Themadag bijzondere opsporingsmethoden en gerechtelijk vooronderzoek
(BOB/GVO)De themadag BOB/GVO is bestemd voor een brede doelgroep binnen de
rechterlijke macht. Naast deze themadag heeft de SSR ook een reader ontwikkeld
betreffende bijzondere opsporingsmethoden en het gerechtelijk vooronderzoek.
Daarop zullen in 1999 nog een aantal verdiepingscursus volgen. Tijdens de
themadagen is een toelichting geboden op het wetsontwerp BOB en het wetsontwerp
Herziening van het gerechtelijk vooronderzoek. De wetsontwerpen zijn naast
de tekst van de wetsontwerpen zoals deze zijn aangeboden aan de Eerste Kamer
ook besproken aan de hand van jurisprudentie. Daarnaast zijn het wetsontwerp
tot wijziging van de Wet politieregisters, het wetsontwerp Toezeggingen aan
getuigen in strafzaken en de Instructie schriftelijke verantwoording ten behoeve
van de strafzaak – vastgesteld door het College van procureurs-generaal –
en besprekingen daarvan opgenomen in de reader van de themadag. Aan de hand
van een casus wordt de toepassing van de toekomstige wetgeving toegelicht. HOOFDSTUK 3 ORGANISATIE VAN DE OPSPORING 3.1 InleidingIn het eindrapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
vormde de organisatiecrisis, naast de normeringscrisis en de gezagscrisis,
een belangrijk onderdeel van de crisis in de opsporing. Bij de opsporing waren
veel organisaties betrokken en de afstemming tussen deze organisaties leverde
aanzienlijke problemen op. Organisaties werkten vaak onvoldoende met elkaar
samen en de vastlegging van activiteiten was gebrekkig.1Op basis van dit oordeel heeft de commissie in dit evaluatie-onderzoek
expliciet aandacht besteed aan de veranderingen die in gang zijn gezet met
betrekking tot de organisatie van de opsporing. Bij dit onderdeel van het
evaluatie-onderzoek hanteerde de commissie de volgende onderzoeksvragen:a. Zijn de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van alle betrokkenen
rond de inzet en controle van opsporingsmethoden in de praktijk helder en
wordt conform deze bevoegdheden gewerkt?b. Is de samenwerking tussen betrokken organisaties adequaat?c. Vindt coördinatie en afstemming in voldoende mate plaats?d. Hoe is de vastlegging van de activiteiten van opsporingsambtenaren
plaats georganiseerd?In de verschillende deelonderzoeken is uitgebreid stilgestaan bij de organisatorische
veranderingen die zich na de parlementaire enquête opsporingsmethoden
hebben voorgedaan. In dit hoofdstuk geven wij een overzicht van de belangrijkste
bevindingen met betrekking tot de organisatie van de opsporing. In de tweede
paragraaf wordt aandacht besteed aan de gevolgen van de verschillende reorganisaties
die zich onder meer bij de politie en het openbaar ministerie hebben voorgedaan.
Na deze paragraaf over algemene aspecten van reorganisaties komen in de navolgende
paragrafen de afzonderlijke onderdelen en organisaties binnen de opsporing
aan de orde. Allereerst wordt de rol van de korpsleiding beschreven. Vervolgens
worden de activiteiten van de criminele inlichtingendiensten (CID-en) en de
tactische recherche bekeken, waarbij ook de relatie tussen beide organisatieonderdelen
aan bod komt. Vervolgens besteedt de commissie aandacht aan de ondersteunende
diensten, de kernteams, het Korps landelijke politiediensten (KLPD), de Binnenlandse
veiligheidsdienst (BVD) en de Fiscale inlichtingen- en opsporingendienst (FIOD).
Aan het slot van dit hoofdstuk komt de internationale samenwerking aan de
orde. 3.2 Na de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden:
veranderingen en reorganisaties 3.2.1 Veranderingen in de politieregio'sHet eindrapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
heeft de afgelopen jaren overduidelijk invloed gehad op het functioneren van
de opsporing. In alle deelonderzoeken heeft de commissie talrijke plannen
en notities aangetroffen die een gevolg waren van de aanbevelingen van de
parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden. Vooral binnen de
politiekorpsen en het openbaar ministerie zijn na de verschijning van het
eindrapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
initiatieven ondernomen om veranderingen door te voeren.In Rotterdam-Rijnmond werd bijvoorbeeld een aparte projectgroep «Van
Traa» opgericht die zich ging bezighouden met de gevolgen van de aanbevelingen van de enquêtecommissie. De projectgroep formuleerde
een aantal aanbevelingen met betrekking tot de positie van de recherche-officier
van justitie, de ophanging van de rechercheverantwoordelijkheid binnen de
korpsleiding, de organisatorische inbedding van de rechercheondersteuning
en de organisatie van de districtsrecherche. In Limburg- Zuid verschenen er
regelmatig notities over de stand van zaken «Post van Traa» op
het gebied van wetgeving.In sommige gevallen was er al sprake van ingezette veranderingen en vormde
het eindrapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
een verdere stimulans in het doorzetten van organisatorische veranderingen.
Soms vormden Rijksrecherche-onderzoeken naar (vermeende) corruptie en onrechtmatige
inzet van bijzondere opsporingsmethoden de directe aanleiding om de organisatie
of de werkwijzen te reorganiseren. Voorbeelden zijn de CID van het regiokorps
Rotterdam-Rijnmond en het permanent autoteam van het korps Limburg-Zuid. In
Midden- en West-Brabant was het reorganisatieproces in volle gang en konden
de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
gebruikt worden om de reorganisatie voort te zetten.De uitwerking van de veranderingen was per regio verschillend. Sommige
korpsen zijn reeds ver gevorderd, terwijl anderen nog nauwelijks resultaten
hebben geboekt. Het is dan ook lastig tot een eenduidige uitspraak te komen
over de ingezette organisatieveranderingen. De commissie heeft bovendien ook
niet alle politieregio's onderzocht, waardoor het onmogelijk is tot algemeen
geldige uitspraken te komen.Een complicerende factor is dat de korpsen een grote mate van zelfstandigheid
hebben, waardoor reorganisaties veelal afhankelijk zijn van initiatieven in
de organisaties zelf. Elke regio maakt een eigen blauwdruk, waarbij verschillende
uitgangspunten worden gehanteerd. Veel van de veranderingen concentreren zich
op de veranderingen van de organisatiestructuur en de procedurele voorwaarden
waaronder bepaalde opsporingsbevoegdheden gehanteerd kunnen worden.De redenen voor deze diversiteit zijn verschillend. In de eerste plaats
biedt de huidige Politiewet een grote mate van zelfstandigheid aan de regio's
met betrekking tot de inrichting van de eigen organisatie. Vanuit het adagium
«decentraal, tenzij».« is de zeggenschap van de regio's
over hun eigen organisatie groot. Dit betekent dat het nauwelijks mogelijk
is een uniforme organisatievorm voor te schrijven door de politieministers.
In de tweede plaats heeft de commissie ook geen algemeen model aangetroffen
van de beide politieministers op basis waarvan politie en justitie de veranderingen
na de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden hadden kunnen
doorvoeren. Er is geen vorm van formele sturing geweest door beide politieministers.
De invulling van de organisatorische vormgeving binnen de regio's is na de
enquêtecommissie vooral aan de individuele regio's overgelaten. Dat
heeft geleid tot verschillen tussen de betrokken organisaties. In dit hoofdstuk
zullen deze verschillen nader beschreven worden.Wel kan worden geconstateerd dat het uitvoeren van een reorganisatie afhankelijk
is geweest van de beleving van de (organisatie)crisis. De verschillende deelonderzoeken
hebben uitgewezen dat veel respondenten zich niet konden herkennen in de crisis
in de opsporing. Vooral leidinggevenden bestreden dat er sprake was van een
crisis en gaven aan dat het vooral om de spanningsboog Amsterdam-Kennemerland
ging. Voor hen was er dan ook geen aanleiding over te gaan tot drastische
veranderingen of aanpassingen in de organisatie. In de gesprekken met de verschillende
betrokkenen werd dit meermalen herhaald.De reorganisaties hebben echter niet alleen betrekking op veranderingen
in organisatie en structuur. De aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden waren er ook op gericht een verandering van cultuur en
houding te bereiken. Er werd door functionarissen uit het politie-
en justitieapparaat nauwelijks vraagtekens geplaatst bij de toepassing en
inzet van bepaalde opsporingsmethoden.Uit het onderzoek van de commissie is gebleken dat hier wel degelijk verandering
in is gekomen. Vrijwel iedereen erkende dat de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden ervoor had gezorgd dat politie en justitie zich meer bewust
waren van de gevolgen van het gebruik van bevoegdheden in de opsporing, voor
zover zij ingrijpen in de grondrechten van individuen. Op dit moment hanteren
politie en justitie bijzondere opsporingsbevoegdheden pas als zij expliciet
daarvoor de bevoegdheid hebben. Deze omslag in cultuur en denkwijze bij politie
en justitie is een belangrijk uitgangspunt voor een wezenlijke verandering
in de opsporing. 3.2.2 Landelijke initiatieven: beradenOp landelijk niveau zijn op het terrein van gezag en beheer over de politie
een aantal overlegorganen actief, te weten het Korpsbeheerdersberaad, het
Hoofdofficierenberaad en de Raad van Hoofdcommissarissen. In deze drie beraden
nemen respectievelijk deel de korpsbeheerders van de 26 regionale politiekorpsen,
de (fungerend-)hoofdofficieren van parketten en de korpschefs van de 26 regionale
politiekorpsen alsmede enkele andere hoofdcommissarissen-zonder-korps. De
drie beraden hebben zich mede op basis van de aanbevelingen van de parlementaire
enquêtecommissie uitgesproken voor meer structurele samenwerking op
landelijk niveau. De oprichting van een gezamenlijk ondersteunend orgaan voor
de drie beraden kwam daarmee in een stroomversnelling. Op juni 1996 werd het
Nederlands politie instituut opgericht.Het bestuur van het Instituut bestaat uit de voorzitters van de drie beraden,
waardoor feitelijk een soort «super driehoek op landelijk niveau»
ontstond. Inherent echter aan de wijze waarop het gezag en het beheer over
de politie ingevolge de politiewet 1993 voornamelijk op regionaal en lokaal
niveau is geregeld, is de slagvaardigheid van de beraden individueel maar
ook gezamenlijk beperkt. De samenwerking en besluitvorming in en tussen de
beraden vindt hoofdzakelijk plaats op basis van consensus. Met de naam «portefeuillehouder»
over een bijzonder onderwerp is nog niet (vanzelfsprekend) het «mandaat»
gegeven om namens de andere individuele leden van de beraden op te kunnen
treden. Een prangend voorbeeld daarvan is de uiteenlopende informatietechnologie
in de verschillende korpsen die in een aantal gevallen niet of nauwelijks
compatable (met elkaar) blijkt te zijn. Het behoeft geen betoog dat een gebrek
aan communicatie tussen de korpsen onderling niet alleen niet effectief is
maar in de toekomst naar alle waarschijnlijkheid ook een zeer kostbare aangelegenheid
dreigt te worden.Een veelheid aan overlegvergaderingen is in het leven geroepen om de individuele
leden van de beraden aan elkaar te verbinden en hen te committeren aan bepaalde
onderwerpen. Zo zijn er onder meer platforms, programmacolleges, expertisecentra
waarin verschillende leden van de afzonderlijke beraden (in wisselende samenstelling)
over tal van onderwerpen van gedachten wisselen.Nu de samenwerking tussen de beraden haar eerste kinderziekte te boven
zal zijn, lijkt de tijd aangebroken om vanuit de beraden te initiëren
dat meer structurele bezinning plaatsvindt op de kerntaak van politie en de
bestrijding van de georganiseerde criminaliteit in het algemeen. De verschillende
gremia zijn ieder vanuit eigen taak en deskundigheid bij uitstek daartoe aangewezen.
De begrenzing daarvan wordt weliswaar steeds gevonden in de wijze waarop het
politiebestel in Nederland is ingebed. 3.2.3 Informatiehuishouding bij politie: de noodzaak van
ABRIODe informatiehuishouding bij de politie is essentieel voor de praktijk
van de opsporing. Op 21 oktober 1996 is het project Aanpak bedrijfsvoering
informatiehuishouding en opleiding (ABRIO) ingesteld. Dit project heeft als
doel om verbetering te brengen in de werkprocessen bij politie en openbaar
ministerie. Voorgaande initiatieven van de politie (ACCACIA) en het openbaar
ministerie (Kwaliteit recherche) zijn in ABRIO opgegaan. Het eerste jaar is
er veel discussie geweest over de vraag wie over ABRIO gaat. De beide politieministers
treden op als opdrachtgevers en financiers terwijl ook de korpsen en het openbaar
ministerie betalen. De zeggenschap over het project ABRIO is onduidelijk.Onder de noemer ABRIO vallen de volgende projecten:1. sturing/resultaat2. kwaliteit werkprocessen3. strafrechtsketen4. opleidingen/certificeren5. recherche en informatiehuishoudingHet ABRIO-project kent een ingewikkelde structuur. Niet iedereen laat
zich positief uit over de uitvoering van het totale ABRIO-project. In de praktijk
bestaat tussen de deelprojecten 1 t/m 4 weinig samenhang. De doelstellingen
lijken steeds te veranderen. Voor sommigen is het niet duidelijk of de veranderingen
die werden beoogd ook daadwerkelijk zijn bereikt. Tot op heden is van de eerste
vier deelprojecten ook weinig resultaat te zien. Van de rol van openbaar ministerie
bij het project ABRIO komt in de praktijk weinig terecht.De uitvoering van deelproject 5 «Recherche en informatiehuishouding»
daarentegen is in de praktijk ver gevorderd. De politie wordt geacht nationale
criminaliteitsbeelden te vervaardigen. Om dat inzicht in de criminaliteit
te verkrijgen, is het nodig dat de politie informatie inwint, coördineert,
veredelt en analyseert. Dat stelt hoge eisen aan de informatiehuishouding
van de politie. Door middel van het deelproject «Recherche en informatiehuishouding»
wordt gewerkt aan de verbetering van de informatiehuishouding.Binnen dit project zijn regionale Infodesks ingesteld om de regionale
en nationale informatie-uitwisseling bij de politie te bevorderen. De Infodesk
is een informatie-infrastructuur.1 Het is een
centraal punt in de regio waar allerlei informatiebronnen en -systemen bij
elkaar komen. Infodesks zorgen in feite voor de verstrekking van allerlei
informatie, inclusief de CID-informatie, ten behoeve van het gebruik daarvan.De Infodesks hebben de functie van helpdesk voor de individuele politie-ambtenaar.Met de operationalisering van de Infodesks in 1999 bij 24 van de 26 korpsen
is aan een belangrijke voorwaarde voldaan om bovenregionaal (recherche-)informatie
uit te wisselen. Op dit moment zijn de Infodesks onderling wel zeer verschillend.
Nagenoeg elk korps heeft varianten benoemd op het basismodel.2De Infodesk is gepositioneerd op het niveau van de recherche-/divisiechef.
Dat is omdat de recherchechef in de dagelijkse praktijk beheerder is van het
(CID-/)zwacri-register.Een gevoelig onderwerp bij de Infodesk is de inzage in niet operationeel
te gebruiken CID-informatie. Die informatie is niet operationeel te gebruiken
omdat het herleidbaar is tot de informant. In veel regio's is door de CID-
of korpsleiding aangegeven dat zij het niet wenselijk achten dat niet operationeel
te gebruiken CID-informatie breder beschikbaar komt dan binnen de CID zelf.
Daarom is in sommige regiokorpsen ervoor gekozen om de Infodesk alleen de
beschikking te geven over operationeel te gebruiken CID-informatie. Bij 16
korpsen hebben de Infodesks toegang tot niet operationeel te
gebruiken CID-informatie. Twintig regiokorpsen hebben binnen de Infodesk toegang
tot het systeem dat landelijk inzicht verschaft in lopende onderzoeken, het
VROS (zie paragraaf 3.7).De politiekorpsen waarderen, ondanks de verschillen, dit project en zien
het belang in van een goede recherche-informatiehuishouding. Overigens roept
de inbedding van dit onderwerp de vraag op of een dergelijk essentieel thema
geen onderdeel zou moeten vormen van de reguliere politie c.q. onder de divisie
CRI zou moeten vallen, in plaats van als project bij een losstaand programmabureau
te zijn geplaatst. 3.3 KorpsleidingIn het eindrapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
werd kritiek uitgeoefend op de rol van de korpsleiding met betrekking tot
de opsporing. De korpsleiding had te weinig betrokkenheid bij de opsporing
en de recherche en er werd relatief weinig aandacht besteed aan dit organisatieonderdeel.
In dit onderzoek is dan ook aandacht besteed aan de rol van de korpsleiding.Welke rol spelen de leden van de korpsleiding ten aanzien van de kwaliteit
van hun recherche? Belemmeren verstoorde verhoudingen aan de top van de politie
de opsporing nog?Bij korpsen is de verantwoordelijkheid voor de rechercheactiviteiten binnen
de korpsleiding meestal aan één persoon toebedeeld. In Rotterdam-Rijnmond
houdt de directeur justitiële bedrijfsvoering zich bezig met de rechercheactiviteiten.
Hij laat zich informeren door de chef van de Regionale recherchedienst die
verantwoordelijk is voor de dagelijkse aansturing van de recherche. Door de
wisselingen in de korpsleiding is de invloed de afgelopen jaren beperkt gebleven.Bij de kleinere korpsen is de verantwoordelijkheid voor de recherche niet
aan een afzonderlijke functionaris toebedeeld, maar in portefeuille gegeven
aan een lid van de korpsleiding. In het korps Limburg-Zuid bijvoorbeeld vormen
de korpschef en de plaatsvervangende korpschef de korpsleiding en is voor
de portefeuilleverdeling gekozen om de overhead te beperken. De plaatsvervangend
korpschef vervult daarmee de functie van recherchechef. De plv. korpschef
c.q. recherchechef geeft zijn functie met name invulling door het contact
met de divisiechef Regionale Recherche en de vier districtschefs. De invloed
van de korpsleiding op de dagelijkse praktijk is in Limburg-Zuid beperkt.
Dat heeft onder andere te maken met de voorkeur van de korpsleiding om de
recherchecapaciteit aan de districten en basiseenheden toe te delen en de
geringe waarde die het toekent aan een afzonderlijk regionaal recherche-onderdeel.
Daarmee heeft de korpsleiding de recherche in feite zelf buiten haar directe
invloedssfeer geplaatst.Ook in Midden en West Brabant bestaat de korpsleiding uit twee personen.
Door de wisselingen in de korpsleiding is ook in deze regio de invloed beperkt
gebleven. Er wordt veel gedelegeerd aan de divisiechef Recherche.Na de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden is de belangstelling
van de korpschefs voor de opsporing toegenomen. Mede onder invloed van de
incidenten is in sommige regio's, bijvoorbeeld Kennemerland, sprake van een
directe betrokkenheid van de korpsleiding. De betrokkenheid van de korpsleiding
is mede afhankelijk van de achtergronden van de personen (ervaring en affiniteit
met recherche). Het overgrote deel van de korpschefs heeft geen of weinig
recherche-ervaring. Het is nog steeds niet bevorderlijk voor het carrièreperspectief
binnen de politie om binnen de recherche actief te zijn. Bij deze kritische kanttekeningen dient wel aangetekend te worden dat
de prioriteiten binnen het politiewerk voortdurend veranderen. De afgelopen
periode heeft de handhaving van de openbare orde, en met name het tegen gaan
van «zinloos geweld», veel aandacht opgeëist bij de korpsen.
Hierdoor komt het voor dat andere prioriteiten dan de georganiseerde criminaliteit
voorrang krijgen.De betrokkenheid van de korpsleiding bij de recherche is mede afhankelijk
van de omvang van het korps. Bij grotere korpsen is aan een van de afzonderlijke
leden van de korpsleiding de recherche toebedeeld, terwijl in kleinere korpsen
het een onderdeel is van het takenpakket van de korpschef of zijn vervanger.
De belangstelling van korpschefs is na de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden toegenomen.De recherchechef in de korpsleiding heeft meestal een totaaloverzicht
van de rechercheprocessen in de regio. In sommige gevallen bemoeit de recherchechef
in de korpsleiding zich intensief en operationeel met bepaalde opsporingsonderzoeken.
De divisiechef recherche heeft veelal een meer gedetailleerd overzicht van
de recherche-onderzoeken en de onderzoeksmethoden. In nagenoeg alle regio's
is sprake van een integratie van de verschillende recherche-onderdelen. Er
bestaan geen geheime eenheden meer waarover een divisiechef geen controle
heeft. 3.4 Criminele inlichtingendienstenDe criminele inlichtingendiensten (CID-en) vormen een belangrijke schakel
in de organisatie van de opsporing. Het verzamelen van criminele informatie,
bijvoorbeeld door middel van contacten van informanten, wordt sinds de jaren
zeventig door aparte criminele inlichtingendiensten binnen de politie verricht.
In het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
is veel aandacht besteed aan dit onderdeel. Hieruit bleek dat er geen wettelijke
basis was voor de CID-en en dat de diversiteit aan organisatievormen en werkwijzen
van de CID-en in het land aanzienlijk was.1De commissie heeft in de verschillende deelonderzoeken specifiek aandacht
besteed aan de rol van de CID-en in de huidige praktijk van de opsporing.
Op basis van de beslispunten van de Kamer heeft de commissie de volgende onderzoeksvragen
geselecteerd:a. Welke gegevens verzamelt de CID? Betreft de gegevensverzameling door
de CID vooral gegevens ten behoeve van de opsporing van georganiseerde en
organisatiecriminaliteit? Richt de gegevensverzameling van de CID zich ook
op andere vormen van criminaliteit zoals fraude en milieudelicten?b. Wie worden als CID-subject geregistreerd? Op welke personen richt de
CID haar onderzoek? Hoe staat het met de opschoning van de CID-registers?
Worden alle CID-subjecten bij de NCID geregistreerd?c. Hoe is de CID op dit moment georganiseerd? Functioneert de CID binnen
de algemene recherche onder verantwoordelijkheid van de recherchechef? Hoe
functioneert de integratie van de CID in de tactische recherche?d. Worden ingeschreven informanten slechts gerund door de CID? Worden
informanten die ten behoeve van andere politieregio's worden gerund, aan die
regio overgedragen? Kunnen opsporingsambtenaren als informant worden ingeschreven?In de eerste paragraaf komt de taak en de organisatie van de CID-en aan
bod. Vervolgens besteedt de commissie aandacht aan de praktijk van het functioneren
van de CID-en. 3.4.1 Taak criminele inlichtingendienstenDe taak van de criminele inlichtingendiensten wordt in twee regelingen
omschreven. In het Besluit beheer regionale politiekorpsen (28 maart 1994)
wordt in artikel 4 bepaald dat een regionaal politiekorps beschikt over een
criminele inlichtingendienst die gegevens inwint, uitwisselt en verwerkt ten
behoeve van het voorkomen en opsporen van misdrijven die gezien hun ernst,
frequentie of het georganiseerd verband waarin ze worden gepleegd, een ernstige
inbreuk op de rechtsorde maken. In het tweede lid van dit artikel staat dat
de betreffende ministers regels geven over de organisatie en de werkzaamheden
van de regionale criminele inlichtingendiensten.De regels zijn neergelegd in de CID-regeling van 1995. Conform artikel
2 van de regeling heeft de criminele inlichtingendienst tot taak het bevorderen
van:a. de opsporing van misdrijven, die gezien hun ernst of frequentie dan
wel het georganiseerd verband waarin ze worden gepleegd, een ernstige inbreuk
op de rechtsorde maken;b. de opsporing van natuurlijke en rechtspersonen die zich aan deze misdrijven
schuldig maken of hebben gemaakt;c. het voorkomen van dergelijke misdrijven;d. het inwinnen van gegevens omtrent de financiële situatie van de
natuurlijke en rechtspersonen, bedoeld in onderdeel b.De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft in een
aanbeveling neergelegd dat de taken en bevoegdheden, in de zin van het specifieke
werkterrein, van de CID expliciet wettelijk genormeerd dient te worden. De
bestaande regelingen over de werkwijze en inrichting van de CID zijn echter
op dit onderwerp niet aangepast. Paradoxaal genoeg is het tijdens de enquête
meest bekritiseerde organisatie-onderdeel na de enquêteperiode door
de wetgever tot op heden vrijwel ongemoeid gelaten. In de wetsvoorstellen
die na de enquête zijn ingediend is het werkterrein van de CID niet
expliciet opgenomen.In de derde voortgangsrapportage van de departementale werkgroep
Implementatie parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden wordt
gemeld dat inmiddels een ontwerp voor de aanpassing van het Besluit beheer
regionale politiekorpsen in consultatie is gegeven. In het ontwerp Besluit
beheer regionale politiekorpsen zou de aansturing, organisatie en verantwoordelijkheid
met betrekking tot alle activiteiten die binnen een regionaal politiekorps
op het gebied van de recherche worden verricht worden geregeld. Volgens de
voortgangsrapportage zou aldus in het nieuwe Besluit beheer regionale politiekorpsen
de eenheid Bijzondere recherche-informatie, die is belast met de taak van
de huidige CID, zijn geregeld. De eenheid Bijzondere recherche-informatie
vormt onderdeel van de recherchefunctie van een regiokorps en valt onder de
verantwoordelijkheid van de recherchechef.In het ontwerp Besluit beheer regionale politiekorpsen wordt het
huidige artikel 4 waarin is vastgelegd dat ieder regionaal politiekorps beschikt
over een regionale criminele inlichtingendienst, vernummerd tot artikel 4a,
doch inhoudelijk niet gewijzigd. In een nieuw artikel 5 wordt een nieuwe eenheid
Bijzondere recherche-informatie geïntroduceerd. Deze eenheid heeft tot
taak het, ten behoeve van de recherchefunctie, verzamelen en verwerken van
gegevens die noodzakelijk zijn voor de opsporing van misdrijven als bedoeld
in artikel 1 onderdeel k van het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op
de politieregisters.Voorts blijkt dat het ontwerp slechts een kaderregeling betreft.
De aansturing, organisatie en taakuitvoering worden niet benoemd. De invulling
van de recherchefunctie wordt, ex het voorgestelde nieuwe artikel 4, opgedragen
aan de regiokorpsen zelf. Wel geeft het ontwerp aan dat de betreffende ministers
additionele regels kunnen geven over het beheer, inrichting, taken en werkwijze. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties schrijft
in de Nota van toelichting dat vanwege het algemene belang van landelijke
uniformiteit in de taakuitvoering op het gebied van de recherchefunctie de
nadere regeling in dit besluit wenselijk wordt geacht. De commissie realiseert
zich dat het hier een ontwerp Besluit beheer regionale politiekorpsen betreft,
dat nog (ingrijpend) kan veranderen, maar vooralsnog vermag zij niet in te
zien hoe dit besluit de gewenste uniformiteit in de taakuitvoering van de
recherche zonder nadere regelgeving zal bewerkstelligen.Duidelijkheid over de taak van de CID is echter wel nodig. Uit diverse
gesprekken die de commissie heeft gevoerd blijkt dat er verschillende opvattingen
zijn over de functie van de CID binnen de totale opsporing.In feite bestaan er twee stromingen ten aanzien van de functie van de
CID. Enerzijds zou de taakstelling van de CID primair het runnen van informanten
behelzen, waarbij alleen informatie afkomstig van informanten in het CID-register
wordt opgeslagen. Er zijn politiekorpsen (bijvoorbeeld Haaglanden en Amsterdam)
die de CID alleen maar gebruiken voor het runnen van informanten. Anderzijds
wordt de CID beschouwd als onderdeel van de informatie-inwinning als primair
proces binnen de opsporing. Dit impliceert dat de CID niet primair informanten
runt, maar informatie uit de CID-registers, andere politieregisters, open
en gesloten bronnen veredelt en analyseert. Uiteraard kan de CID daarbij niet
geheel zonder informanten. Tot deze CID-taak behoort ook het vervaardigen
van criminaliteitsbeelden (zie tevens paragraaf 3.5.3). Veranderingen in de organisatieEen van de kritiekpunten van de enquêtecommissie was het autonome
en afgescheiden karakter van de CID. Niemand binnen politie en OM had volledig
zicht op het inhoudelijke functioneren van de CID. Ook in de organisatie van
de CID binnen het korps was veel diversiteit.Met de «integratie» van de CID bij de tactische recherche
had de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden voor ogen dat
de tamelijk autonome positie die de CID ten opzichte van de tactische recherche
en ook ten opzichte van de rechercheleiding had, zou worden ingeperkt. De
CID zou deel moeten gaan uitmaken van de recherche in die zin dat tussen de
CID en de tactische recherche afstemming gerealiseerd zou worden door een
recherchechef die over beide diensten zeggenschap heeft. Met integratie werd
uit de aard der zaak niet bedoeld dat de CID opgenomen zou worden in de tactische
recherche en niet meer als afzonderlijk organisatie-onderdeel herkenbaar zou
zijn, maar dat een recherchechef verantwoordelijk gemaakt zou worden voor
de afstemming en informatie-overdracht van de CID ten opzichte van de tactische
recherche.Na de enquêtecommissie hebben veel korpsen verandering aangebracht
bij de CID. Door het ontbreken van normen ten aanzien van de organisatie van
de CID, hebben deze veranderingen de verscheidenheid tussen de CID-en echter
niet opgeheven.Voor wat betreft de organisatie van de CID bestaan grofweg twee varianten.
Een variant waarbij de gehele CID op regionaal niveau is georganiseerd en
de CID-rechercheurs onder de directe verantwoordelijkheid van de RCID-chef
werken. Dat zou een gecentraliseerde CID kunnen heten. Daarbij zijn de sturings-
en controlemogelijkheden van de RCID-chef groter. Een andere organisatievorm
is dat de CID formeel regionaal is georganiseerd, maar dat de CID-rechercheurs
aan de verschillende districten binnen het regiokorps werken. De verantwoordelijke
RCID-chef stuurt en begeleidt de rechercheurs in dat geval via een sous-chef
CID bij de respectievelijke districten. In dat geval is de afstand tussen
RCID-chef en de CID-rechercheurs groter, waardoor het lastiger is sturing
en controle uit te oefenen. Bij deze tweede, gedecentraliseerde organisatievorm
komt het voor dat de districtschefs invloed hebben op de beleidsprioriteiten
van de CID. In dit laatste geval dreigt het risico van een meer zelfstandiger
optreden van de districtelijke CID, omdat de gezagslijn niet altijd eenduidig
is.De regio Rotterdam-Rijnmond heeft gekozen voor een gecentraliseerde
organisatie van de CID ondergebracht bij de Regionale recherchedienst (Regionale
recherchedienst). Daarnaast heeft Rotterdam gekozen voor een strikte scheiding
tussen het inwinnen van informatie, de uitwisseling van informatie en het
beheer en verwerking van informatie. Voor de uitwisseling van informatie zijn
speciale informatie-rechercheurs aangewezen. De centralisatie van de CID in
Rotterdam is zeker niet onomstreden. De discussie over de rol van de informatierechercheur
en de vergaande centralisering heeft ertoe geleid dat de formele discussie
over de reorganisatie van de RCID nog steeds niet is afgerond. Sommige CID-runners
spreken hun angst uit over de centralisatie van de CID. Zij zijn bang dat
er op centraal niveau alleen nog aandacht zal zijn voor georganiseerde criminaliteit.
In het jaarverslag van de RCID van 1998 wordt ook gewezen op de verlammende
werking van het uitblijven van de formele goedkeuring. Regiobreed zijn er
ongeveer 12 CID-medewerkers naar een andere plek vertrokken. De voortdurende
onzekerheid is merkbaar binnen de RCID-organisatie.In Limburg-Zuid is de RCID decentraal georganiseerd. Formeel is er
wel sprake van een regionale CID, maar in de praktijk wordt de CID-functie
op districtsniveau uitgeoefend. De CID-rechercheurs geven aan dat ook de werkwijzen
tussen de districten verschillend zijn. De decentrale positionering van de
CID sluit aan bij de overheersende opvatting van de korpsleiding en bestuur
om de recherche zo dicht mogelijk bij de lokale politiezorg te organiseren.
De organisatie van de CID is door de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden nauwelijks veranderd.De regio Midden- en West-Brabant neemt een tussenpositie in. De RCID
bestaat uit 32 rechercheurs die worden aangestuurd door 3 operationele chefs.
Met de in gang gezette reorganisatie is het de bedoeling de CID onder te brengen
in de divisie Recherche. Vanaf dat moment zal de CID onder eenhoofdige leiding
staan.Het voordeel van een gecentraliseerde CID is dat het beter mogelijk is
om een goede informatiepositie ten aanzien van specifieke onderdelen van de
georganiseerde criminaliteit op te bouwen. Een voordeel dat voor een gedecentraliseerde
CID wordt aangedragen, is dat de CID-rechercheurs contact met en inzicht houden
op de praktijk in de districten en basiseenheden binnen de regio.In alle gevallen is de rol van de verantwoordelijke RCID-chef ten opzichte
van de rechercheleiding van groot belang. Als ondanks de meer of minder regionaal
c.q. centraal georganiseerde organisatievorm, de recherchechef geen zorg draagt
voor afstemming tussen CID en tactische recherche, dreigt alsnog een meer
autonome positie van de CID binnen het opsporingsapparaat. Raad van advies voor de CIDSinds 1995 vervult de Raad van advies voor de CID formeel een begeleidende
en adviserende rol ten aanzien van de organisatie en het functioneren van
de CID-en. Tot 1993 werden deze taken uitgevoerd door de Begeleidingscommissie
CID.1Na een periode van bijna twee jaar na de opheffing van de Begeleidingscommissie
CID hebben de politieministers een permanente Raad van advies voor de CID
ingesteld (februari 1995), onder voorzitterschap van de toenmalige hoofdofficier
van justitie te 's-Gravenhage.2 Deze Raad heeft
tot taak de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie gevraagd en ongevraagd
te adviseren over aangelegenheden die direct of indirect betrekking hebben
de werkzaamheden van de CID-en. De advisering zal zich in het bijzonder richten
op:• het bevorderen van de samenwerking tussen de CID-en • de bruikbaarheid van de CID-regeling 1995 en de totstandkoming
van de overige CID-regelingen, waaronder die van het KLPD en de BOD-en;»• de mogelijke consequenties van nieuwe wet- en regelgeving voor
CID-en;• verbetering van de opleiding van CID-functionarissen waarbij speciale
aandacht dient te worden besteed aan de opleiding van de CID-chefs en CID-officieren
alsmede van de CID-functionarissen bij de BOD-en;• verbetering van de recherche-informatiestructuur door gebruikmaking
van de bestaande (eventueel uit te bereiden) CID-structuur van en naar de
regionale korpsen en de nationale en internationale informatieniveaus;• verbetering van de automatiseringsomgeving waarbinnen deze informatiestromen
plaats vinden; de wenselijk geachte aansluiting bij de recherche-informatiestructuur
van de regionale politiekorpsen door recherche-informatiebehandelende onderdelen
van de BOD-en;• verbetering van de recherche-informatiestructuren van en naar regionaal,
nationaal en internationaal niveau in relatie tot de regionale kernteams;• de totstandkoming van een regeling betreffende de recherche-informatieuitwisseling
tussen de nationale CID, die is ondergebracht bij de divisie CRI, en Europol.De Raad van advies heeft echter vanaf haar oprichting in 1995 tot op heden
op geen van deze terreinen advies gegeven aan de minister. Dit houdt onder
ander verband met de brief van 13 december 1996 van de voorzitter van de Raad
aan de minister van Justitie waarin aan de minister in overweging wordt gegeven
de Raad op te heffen. De minister besloot echter de Raad niet op te heffen
(brief d.d. 6 oktober 1997). De minister benadrukte de adviesrol van de Raad
bij de nieuwe wetgeving, organisatorische inbedding en nieuwe taken van de
CID-en.De toenmalige voorzitter heeft de minister op 21 april 1998 verzocht ontheven
te mogen worden van zijn voorzitterschap. Sinds medio 1998 is er een nieuwe
voorzitter. Daarmee zijn de werkzaamheden van de Raad weer opgepakt.De Raad is vanaf 1995 tot op heden in totaal slechts 5 keer bij elkaar
geweest en heeft 1 advies uitgebracht (op verzoek van de minister van Justitie
over de nieuwe Wet op de politieregisters). In de praktijk heeft de Raad van
advies de functie van de toenmalige Begeleidingscommissie CID gedurende 4
jaren niet overgenomen. Vastgesteld kan worden dat een adviesorgaan met een
uitgebreide taakstelling op een essentieel onderdeel van de politie, namelijk
de CID, in een belangrijke periode vrijwel geen gevolg heeft gegeven aan de
uitvoering van haar taken. CID-informatieHet starten van een onderzoek is mede afhankelijk van de beschikbare CID-informatie.
De rol van de CID in tactische onderzoeken is sterk afhankelijk van de informatiepositie
binnen bepaalde groeperingen. Uit het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden is gebleken dat de CID zich vooral richt op het klassieke
criminele milieu, waarbij de drugshandel nog steeds het belangrijkste aandachtsgebied
vormt. Hier lijkt weinig verandering in te zijn gekomen. De aandacht van de
CID gaat vooral uit naar verdovende middelen. De CID slaagt er nauwelijks
in om informatie-posities te verkrijgen op het gebied van onderwerpen als
fraude en milieu.In Midden- en West Brabant heeft CID-informatie vooral betrekking
op de handel in verdovende middelen (circa zestig procent). De overige informatie
richt zich op zware delicten als overvallen en wapenhandel. Ook in Limburg-Zuid
blijkt het lastig de CID-informatie te laten verzamelen die
aansluit bij de korpsprioriteiten. De meeste CID-rechercheurs hebben hun eigen
netwerk. Ze werken uit zichzelf voornamelijk op het verzamelen van informatie
over de verdovende middelen. De divisiechef en de korpsleiding zouden graag
zien dat de CID-rechercheurs afstappen van de klassieke attitude en van het
topic verdovende middelen, en hun onderzoeksactiviteiten meer gaan richten
op prioriteiten die korpsbreed zijn gesteld. Het effectief weerwoord van de
oude CID-rechercheurs is echter dat de beleidsprioriteiten sneller wijzigen
dan zij aan nieuwe informatieposities kunnen werven. Het onderhouden van het
vaste informantenbestand van de CID weerhoudt hen ook in praktische zin van
het aanboren van nieuwe informanten op nieuwe onderwerpen.Bij de CID-en gaat de aandacht primair uit naar de criminaliteit rond
verdovende middelen. Er wordt wel geprobeerd op fraude en milieu inlichtingen
in te winnen maar dit gaat nog moeizaam. Veelal heeft men hier te maken met
een ander type informanten namelijk mensen die zich niet zelf met criminaliteit
bezig houden. Om deze mensen te spreken te krijgen moeten andere netwerken
worden benaderd. Voor zover de CID-en op deze terreinen wat boven water halen
wordt er door de tactische recherche weinig mee gedaan. Vernieuwing van de
aandachtsgebieden en de informanten van de CID krijgt kortom op papier de
nodige aandacht, maar komt in de praktijk nog weinig voor. Wel is er in toenemende
mate aandacht voor mensensmokkel. Registers: vastlegging gegevensDe CID voert voor het opslaan en verwerken van CID-informatie verschillende
administraties. Deze administraties betreffen de informantendossiers, de journaals,
CID-informatierapporten (zogenaamde 4x4-tjes), het «grijze-veld»-register
en het CID-register. De regels voor het «grijze-veld»-register
en het CID-register zullen op korte termijn worden gewijzigd. Na de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel Wijziging Politieregisters zullen deze registers worden
vervangen door een voorlopig register en een register zware criminaliteit.
De reden voor de naamsverandering is dat de benamingen voortaan aansluiten
bij het doel van het register. De naam van het register wordt aldus losgekoppeld
van het politieonderdeel dat het register bijhoudt.In de periode na de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
is nadrukkelijk aandacht besteed aan de omgang van de CID met de registers.
Naar het oordeel van de enquêtecommissie blijkt CID-informatie in de
praktijk vaak een ongeregelde verzameling informatie. Het grote aantal ingeschreven
CID-subjecten en «grijze-veld»-subjecten doet vermoeden dat veel
personen onterecht zijn ingeschreven.Na de inwerkingtreding van de nieuwe Wet op de politieregisters zal informatie
pas mogen worden opgeslagen als het betrekking heeft op zware georganiseerde
criminaliteit of op misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving een
gevangenisstraf van acht jaar of meer is gesteld. Tevens zal in deze registers
informatie mogen worden opgeslagen die betrekking heeft op bij algemene maatregel
van bestuur te omschrijven misdrijven.Tot op heden is niet duidelijk welke misdrijven bij algemene maatregel
van bestuur zullen worden aangewezen. Er bestaat in de praktijk nog veel onduidelijkheid
over welke informatie in het vervolg mag worden opgeslagen. Uit gesprekken
komt naar voren dat de vrees bestaat dat veel informatie over ernstige (midden)criminaliteit
niet meer mag worden opgeslagen. Registerbeheerders stellen dat incidentele
CID-informatie over middencriminaliteit door de wijziging van de Wet op de
politieregisters niet meer kan worden opgeslagen en daarmee verloren zou gaan.
Over het algemeen stellen RCID-chefs zich op het standpunt dat informatie
hierover niet eerder wordt wegegooid dan wanneer het zeker is dat
het ook moet c.q. volgens de nieuwe Wet op de politieregisters onvermijdelijk
is.Laten regiokorpsen een grote terughoudendheid zien waar het gaat om informatie
uit de registers te halen, als het gaat om de schoning van het register met
betrekking tot de CID-subjecten is al wel een grote vooruitgang geboekt. Deze
vooruitgang is zichtbaar bij de verwijsindex natuurlijke personen (CIDSI)
van de afdeling Nationaal inzicht van de CRI. Deze verwijzingsindex is nu
een actueel geschoond bestand. Vanaf 1996 is het aantal records waarin CID-subjecten
is opgenomen alsmede het aantal unieke CID-subjecten natuurlijke personen
gedaald. In 1998 heeft deze dalende tendens zich doorgezet. Het totaal aantal
records is gedaald van 64 571 in het jaar 1996 naar 50 756 in het
jaar 1998. Het aantal subjecten geeft hetzelfde beeld. Van 45 568 CID-subjecten
in het jaar 1996 naar 33 677 CID-subjecten in 1998. Als belangrijkste
reden voor deze daling wordt gezien dat de politieregio's over het algemeen
beter en meer zijn gaan schonen.Het aantal grijze veld subjecten blijft over de afgelopen jaren ongeveer
gelijk. Er is een daling te constateren van 11 747 in het jaar 1996 tot
10 045 in het jaar 1997. Maar in het jaar 1998 is het aantal «grijze-velders»
weer toegenomen tot 11 890. Deze toename wordt toegeschreven aan een
aantal regio's die hun grijze veldregisters niet goed op orde hadden. Deze
regio's zijn inmiddels aangeschreven.De heerRouvoet: Geldt dat ook voor de informatie
die bij schoning eigenlijk moet verdwijnen of verdwijnt die informatie in
het bedrijfsprocessysteem?De heerEnders(chef CID, regiopolitie Midden-
en West-Brabant): Nee, wat geschoond moet worden, wordt geschoond; dat gaat
eruit.De heerRouvoet: Ook als het om informatie
gaat waarvoor u in een later stadium best wel eens belangstelling zou kunnen
hebben? Bent u die informatie dan helemaal kwijt?De heerEnders: Op dit moment is dat zo: als
er geschoond moet worden, wordt er geschoond. Ik weet dat er CID's zijn die
vooruitlopen op de regeling en die er inmiddels achter zijn dat zij te veel
geschoond hebben en meer hadden mogen behouden. Enkele CID's wachten dus rustig
op de regelgeving.13.5 Tactische rechercheDe tactische recherche verzamelt informatie over strafbare feiten en personen
die verdacht zijn. Deze rechercheurs hebben als taak bewijsmateriaal aan te
leveren voor concrete strafzaken. In het onderzoek van de commissie is de
tactische recherche eveneens onderwerp van onderzoek geweest. Daarbij ging
de primaire aandacht uit naar de organisatie van de tactische recherche en
naar de vraag in hoeverre er bijzondere opsporingsmethoden werden gebruikt.
De commissie heeft de onderstaande onderzoeksvragen geformuleerd:a. Hoe is de tactische recherche op dit moment georganiseerd? Op welke
wijze vindt de selectie van onderzoeken plaats? Welke opsporingsmethoden worden
door de tactische recherche gebruikt?b. Hoe zijn de ondersteunende diensten op dit moment georganiseerd? Welke
activiteiten voeren deze ondersteunende diensten op dit moment uit? Zijn zij
onderdeel van de centrale recherchedienst in de regio? Opereren zij onder
directe verantwoordelijkheid van de recherchechef en onder gezag van de recherche-officier
en de betrokken zaaksofficier?In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de organisatie van de tactische
recherche in de verschillende regio's. Vervolgens staat de selectie van onderzoeken
en de gebruikte opsporingsmethoden centraal. Tot slot gaat de commissie in
op de inzet van de verschillende ondersteunende diensten. 3.5.1 Organisatie tactische rechercheIn de door de commissie onderzochte regio's was de tactische recherche
in het algemeen over drie niveaus verdeeld: de basiseenheden voor de veel
voorkomende criminaliteit, de districten voor de lokaal ernstige of middencriminaliteit
en de regio voor de zware, georganiseerde criminaliteit. De benamingen voor
de regionale eenheden liepen uiteen: de Regionale recherchedienst in Rotterdam,
de Divisie georganiseerde criminaliteit (vanaf 1 januari 2000 de Divisie recherche)
in Middenen West Brabant en de divisie Regionale recherche in Limburg-Zuid.
In de afgelopen jaren heeft men gestreefd naar een regionale recherche waarin
zowel de tactische recherche als de ondersteunende diensten zijn vertegenwoordigd.
Deze reorganisatie is in alle regio's nog aan de gang, waarbij er duidelijke
verschillen zijn in het tempo en de voortgang van deze integratie.In Rotterdam is de Regionale recherchedienst opgebouwd aan de hand
van drie eenheden: twee uitvoerende eenheden (kernteam en het regionaal recherche
team) en een ondersteunende eenheid. Op dit moment wordt de Regionale recherchedienst
gereorganiseerd om de tactische recherche en de ondersteunende diensten te
integreren. In de praktijk bestaat er al een vierde unit, maar formeel is
de reorganisatie nog niet afgerond. In deze vierde unit worden alle ondersteunende
diensten (RCID, OT, AT, tapkamer, PIT) ondergebracht.Bij de reorganisatie in Midden en West Brabant 1993 is de recherchefunctie
onderverdeeld in: zware georganiseerde criminaliteit en organisatiecriminaliteit;
(boven) lokaal ernstige criminaliteit; en veel voorkomende criminaliteit.
De divisie richt zich vooral op de eerste criminaliteitsvorm. De vier districten
en de dertig basisteams dienen de overige twee vormen op te pakken. De taakstelling
van de divisie is tweeledig. Ten eerste zelfstandig haar recherchetaak uitvoeren.
Ten tweede ondersteunend, adviserend en coördinerend optreden naar districten
en teams in de regio.In Limburg-Zuid heeft de organisatie van de tactische recherche de
minste veranderingen ondergaan. De tactische recherche op divisieniveau bestaat
uit twee teams van 8 man. De twee teams vormen de afdeling Georganiseerde
criminaliteit binnen de divisie Regionale recherche. Deze regionale recherche
verricht in totaal ongeveer 8 onderzoeken per jaar. De onderzoeken van de
divisie richten zich op georganiseerde criminaliteit en op het midden- en
klein «bedrijf». Het criterium is dat deze zaken gemiddeld 1 jaar
duren. De chef van de afdeling Georganiseerde criminaliteit is belast met
de dagelijkse leiding van de regionale recherche.De organisatie van de tactische recherche op het niveau van de districten
en de basiseenheden is in alle regio's nagenoeg gelijk. Op de districten worden
ad-hoc rechercheteams geformeerd voor de aanpak van midden criminaliteit,
ofwel criminaliteit die de basiseenheden overstijgt. Deze organisatie van
de tactische recherche kan echter wel problemen geven in de aansturing. In
de meeste regio's hebben zowel de divisiechef als de districtschef zeggenschap
over de rechercheactiviteiten. Dit leidt in sommige gevallen tot onduidelijkheid
over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen beide functionarissen. OnderzoekenDe tactische recherche verricht veelal op projectbasis opsporingsonderzoek
in concrete zaken. Hiervoor worden rechercheurs in speciale projectteams bij
elkaar gebracht. In het geval van opsporingsonderzoeken naar de georganiseerde
criminaliteit gaat het steeds om uitgebreidere teams of units die zich richten
op een bepaalde groepering. Dergelijke onderzoeken zijn over het algemeen
omvangrijk en langdurig. Regionale recherchediensten verrichten per jaar dan
ook niet meer dan enkele onderzoeken. Ter illustratie heeft de Regionale recherchedienst
in Rotterdam-Rijnmond zich in 1999 ten doel gesteld 11 opsporingsonderzoeken af te ronden. In Midden- en West-Brabant behandelt de divisie
per jaar ongeveer 10 tot 12 zaken. Selectie onderzoekenVoor de selectie van onderzoeken gebruiken de regio's verschillende procedures.
Sommige regio's beschikken over een uitgebreid model op basis waarvan de selectie
van onderzoeken wordt bepaald. Hoewel deze vorm van selectie zeer arbeidsintensief
is, vormt hij wel de beste garantie voor een goede selectie.De regio Rotterdam-Rijnmond heeft, in samenspraak met de regio Haaglanden,
een uitgebreid model ontwikkeld voor de selectie van onderzoeken. Op basis
van weegfac- toren, uitgewerkt in een checklist die bestaat uit vier stappen
(herkenningsfactoren, gevalsbeschrijvingen, beleids- en inschattingsvariabelen
benoemen, maatschappelijke schade inschatten) wordt de keuze voor het uitvoeren
van bepaalde onderzoeken gerationaliseerd. Aan het managementteam worden door
het bureau projectvoorbe- reiding scanrapportages aangeboden aan de hand waarvan
beoordeeld wordt welke zaken worden aangepakt. Gebaseerd op de keuzen van
het bureau projectvoorbereiding maakt het managementteam (bestaande uit de
divisiechef en zijn plaatsvervanger, de drie unithoofden en de zwacri-officier
van justitie) een eerste selectie. Na het besluit omtrent de keuze van onderzoeken
wordt bezien wie en welke middelen nodig zijn.Wel kost de intensieve procedure veel tijd en capaciteit wat ten koste
gaat van de operationele onderzoeken. De projectplannen kennen een zeer grote
mate van gedetailleerdheid.Voor de andere regio's is de situatie problematischer. Hier wordt de selectie
van zaken vooral bepaald door de beschikbare capaciteit en de actualiteit.
In dergelijke gevallen is het nauwelijks mogelijk tot een selectie te komen,
omdat er onvoldoende mogelijkheden zijn voor het uitvoeren van nieuwe onderzoeken.In Midden West Brabant wordt in het zogeheten Productie-overleg de
prioriteiten vastgesteld met betrekking tot de selectie van onderzoeken. In
de praktijk blijkt de rol van dit Productie-overleg beperkt en blijkt van
echte prioritering geen sprake te zijn. Dit fenomeen doet zich ook voor in
Limburg-Zuid. In de praktijk ervaren zowel de operationele chefs als de tactische
recherche en de CID deze prioriteiten als onvoldoende selectief. Er worden
steeds nieuwe prioriteiten gesteld, maar geen posterioriteiten benoemd. In
feite is de praktijk van selectie datgene wat zich bij de CID, de basiseenheden
en districten voordoet.Een ander punt is de relatie tussen de districten en de regionale recherche
met betrekking tot het uitvoeren van specifieke onderzoeken. In sommige gevallen
pakken districten zaken op die feitelijk bij de regionale recherchediensten
uitgevoerd zouden moeten worden. Het kan ook voorkomen dat zaken die aan de
divisie zijn aangereikt geen tactische gevolg hebben gekregen. Procedure voor inzet methodenDe tactische recherche maakt in principe gebruik van alle opsporingsmethoden.
In samenspraak met de zaaksofficier maakt de tactisch onderzoeksleider een
projectplan voor een bepaald opsporingsonderzoek. In dit projectplan zijn
verschillende zaken bij de aanvang van een onderzoek nader geregeld. Hoewel
er geen vaste structuur bestaat voor deze projectplannen worden in de meeste
plannen tevens voorstellen gedaan voor de te gebruiken opsporingsmethoden.
Vrijwel alle onderzoeken beginnen met het afluisteren van telecommunicatie
(tappen) en observatie. Deze opsporingsmethoden worden door de tactische recherche het meest gebruikt. Voor het gebruik van dergelijke methoden
doet de tactische recherche een beroep op de ondersteunende diensten.In het vervolgtraject vindt uitgebreid overleg plaats tussen de zaaksofficier
en de tactisch leider van het onderzoek. Over het algemeen stelt de tactische
recherche een bepaalde opsporingsmethode voor, waarna de zaaksofficier de
beslissing daartoe neemt of het eventueel doorgeleidt naar hogere openbaar
ministerie-niveaus. In vrijwel alle gevallen volgt de officier het advies
van de tactisch leider. Er is inmiddels sprake van een intensieve samenwerking
tussen politie en openbaar ministerie bij de bepaling van de inzet van opsporingsmethoden.
De enige reden voor een minder frequent overleg kan de geringe capaciteit
van het openbaar ministerie zijn.De verslaglegging van het gebruik van deze methoden is tegenwoordig goed
geregeld. De tactische recherche maakt – meer dan in het verleden –
verslagen van de werkzaamheden. Deze verslagen vinden niet altijd plaats in
de vorm van processen-verbaal, maar ook in activiteitenjournaals van de verschillende
rechercheteams. In de reorganisaties die binnen de tactische recherche hebben
plaatsgevonden is veel aandacht besteed aan het registreren van alle opsporingshandelingen
door de tactische recherche.De heerRouvoet: Mijnheer Cloin, in 1996 komt
de parlementaire enquêtecommissie met haar bevindingen en vervolgens
wordt er gediscussieerd over vastlegging en verantwoording en over het strikter
regelen van een aantal zaken. Aanbevelingen terzake zijn door Kamer en kabinet
overgenomen. Er is regelgeving in de maak. U bent recherchechef in het zuiden
des lands. Is er sinds de enquête op het punt van vastlegging al veel
veranderd?De heerCloin(chef Divisie recherche, regiopolitie
Midden- en West-Brabant): Er is de laatste jaren nogal wat veranderd. Wij
legden bij observaties de zaak eerst vast in een soort verslag waaruit wij
konden putten als dit nodig was voor het proces-verbaal. De laatste jaren
wordt elke waarneming door het observatieteam vastgelegd bij het proces-verbaal.
Dat is een wezenlijk verschil.1In de meeste strafonderzoeken die de commissie heeft bestudeerd zijn methoden
processen-verbaal opgenomen. In een methoden proces-verbaal zijn alle gebruikte
opsporingsmethoden in een specifieke zaak weergeven. Dit methoden proces-verbaal
is onderdeel van het zaaksdossier en wordt ook als zodanig voorgelegd aan
de rechter. Het komt slechts zelden voor dat er geen processen-verbaal of
journaals aan een zaaksdossier zijn toegevoegd.In de gesprekken met tactische rechercheurs kwamen verschillende problemen
naar voren met betrekking tot het gebruik en het vastleggen van opsporingsmethoden: a. BureaucratiseringVolgens enkelen is het niet meer mogelijk iets buiten het papier om te
doen. Deze toegenomen «bureaucratie» na de enquêtecommissie
wordt door velen als een duidelijk knelpunt aangewezen. Bij de voorbereiding
van een project moeten er allerlei onderliggende stukken overlegd worden aan
de officier van justitie om toestemming te krijgen voor (het verlengen van)
observatie of tappen. Bovendien is de toestemming vaak van korte duur. Wanneer
er vervolgens niets gebeurt (op de tap bijvoorbeeld), dan is het moeilijk
om redenen aan te geven om door te gaan. Sommige rechercheurs zien hier een
probleem, omdat criminele groepen volgens hen alle reden hebben even «rust»
in te bouwen (bijvoorbeeld wanneer ze een vermoeden hebben dat ze geobserveerd
of getapt worden). Als voordeel van het vastleggen ziet men
dat het nu gemakkelijker is zich achteraf te verantwoorden. b. GeloofwaardigheidDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft de geloofwaardigheid
van de politie in de rechtszaal aangetast: de politiemensen worden niet meer
op hun woord geloofd. Steeds vaker stellen advocaten van verdachten vraagtekens
bij de integriteit van de opsporing in plaats van bij de rechtmatigheid van
de toegepaste opsporingsmethoden. Er zijn voorbeelden waar meer dan 100 getuigen
in een grote strafzaak voor de rechter worden gehoord. c. Onduidelijke begrippen/regelsEr bestaat veel onduidelijkheid over de begrippen en de regels zoals die
in het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden worden gehanteerd. Vooral
over het onderscheid informant/infiltrant, het verbod op doorlaten en de mogelijkheden
of onmogelijkheden van het verkennend onderzoek bestaan veel vragen. Zie hierover
ook hoofdstuk 2. d. VertrouwelijkheidDe toename van het papierwerk en de eis om meer vast te leggen hebben
ook gevolgen gehad voor de mogelijkheden lopende onderzoeken af te schermen.
Bij elke zaak loopt men het risico dat informatie over lopende onderzoeken
of informanten prijs moet geven. Hierdoor is de bereidheid van informanten
en instellingen – bijvoorbeeld banken of internetproviders – om
mee te werken aan onderzoeken duidelijk afgenomen. Geen rol voor de hulpofficier van justitieVanuit de gedachte «hoe zwaarder de inbreuk op grondrechten door
het gebruik van een opsporingsmethode, hoe hoger de autoriteit die daar toestemming
voor moet geven» kan het mogelijk en wenselijk zijn om bij geringe inbreuken
of in spoedeisende gevallen een voorziening te treffen binnen de politieorganisatie
zelf. In het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden is bij de inzet
van genoemde methoden geen rol weggelegd voor de hulpofficier «nieuwe
stijl» (gecertificeerd sinds april 1998). Dit wordt in de praktijk als
gemis ervaren.Devoorzitter: Dan komen we bij een ander onderwerp.
Er is een stapel gezag boven het politiewerk gekomen. Het blijft niet bij
een zaaksofficier, maar er kunnen nog allerlei geledingen boven komen. In
theorie lijkt het mij mogelijk dat de politie daardoor dejuridiseert, in die
zin dat men geen lastige beslissingen meer neemt, maar die voorlegt aan de
betreffende geleding van het openbaar ministerie. Mijnheer Roerink. Is dat
een reëel gevaar?De heerRoerink(chef Divisie regionale recherche,
regiopolitie Limburg-Zuid): Ik ben blij dat u die vraag stelt. Een van de
dingen waar wij over nadenken, is dat met invoering van de wet-BOB en de hele
structuur van bevelen, met verlengingen en de inrichting ervan, in feite alle
zaken rechtstreeks aan de officier van justitie gebonden worden. De rol van
het recherchemanagement en dus ook van de gecertificeerde hulpofficier verdampt
als het ware door het spel dat tussen de rechercheur en de officier van justitie
zal plaatsvinden. Ik weet niet of het zo zal gaan, want beslissingen worden
uiteindelijk voorbereid door het recherchemanagement, maar ik zie het wel
als een reëel gevaar. Ik pleit er dan ook voor om de positie van hulpofficier
in de lijn van strafvordering, waar hij al vanaf 1876 een plek inneemt, ook
in de nieuwe wet-BOB mee te nemen, zodat de hulpofficier zijn rol kan spelen.
Hij kan de ervaren recherchemanager zijn en de natuurlijke gesprekspartner
van de officier van justitie. In het begin hadden we het over de goede verhoudingen. Met goede
verhoudingen worden de dingen natuurlijk allemaal opgelost, maar we weten
niet waar we over tien jaar staan. Ik zou het erg jammer vinden als het recherchemanagement
door de werking van de wet op dit niveau over tien jaar verdampt tot beheersbaas
en minder interessant wordt voor politiemanagers.1Informatie uit lopende onderzoekenEen veel gehoord probleem is de uitwisseling van informatie tussen lopende
onderzoeken. Vooral bij langdurige onderzoeken wordt het verstrekken van informatie
als een probleem ervaren. Het is moeilijk informatie naar een ander onderzoek
over te hevelen zonder het lopende onderzoek te verstoren. In dergelijke gevallen
is het na een bepaalde termijn noodzakelijk aan de rechter bekend te maken
op basis van welke informatie opsporingshandelingen zijn verricht. De praktijk
ziet zich daarom genoodzaakt tot het kiezen van bepaalde omwegen om toch de
relevante informatie te verstrekken. Er worden verschillende methoden gehanteerd
om informatie uit lopende gerechtelijke vooronderzoeken te verstrekken. In
sommige regio's wordt de informatie uit lopend onderzoek direct verstrekt
aan de hand van een tactisch proces verbaal. Andere regio's verstrekken de
informatie via een omweg – veelal via de CID – om zo de bron van
de informatie af te schermen. EvaluatieDe commissie heeft vastgesteld dat in enkele regio's evaluaties van opsporingsonderzoeken
zijn gehouden, waarbij expliciet is aangegeven op welke wijze nadere lessen
zouden moeten worden getrokken uit eerdere onderzoeken. De kwaliteit van de
evaluaties loopt nogal uiteen. Soms wordt een vast stramien gehanteerd voor
de evaluaties. In het regiokorps Rotterdam-Rijnmond is een apart bureau Evaluatie
opgezet. Dit heeft geresulteerd in de evaluatie van enkele onderzoeken, maar
deze zijn nog niet op schrift gesteld. Met behulp van evaluaties wordt geprobeerd
het zelflerend vermogen van de politieorganisaties te verbeteren. 3.5.2 Ondersteunende dienstenVoor het uitvoeren van opsporingsmethoden maken de tactische recherche
en de CID-en vaak gebruik van ondersteunende diensten, te weten het observatieteam
(OT), de sectie technische ondersteuning (STO), het politiële infiltratie
team (PIT) en het arrestatieteam (AT). Niet alle regio's hebben de beschikking
over eigen ondersteunende diensten. In sommige gevallen wordt interregionaal
samengewerkt. In navolging van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden hebben alle organisaties gestreefd naar een integratie
van de ondersteuning binnen de recherche. In sommige regio's is deze reorganisatie
nog niet voltooid. Inzet ondersteunende dienstenDe inzet van de ondersteunende diensten is per regio verschillend geregeld.
In alle door de commissie onderzochte regio's is een uitgebreide beschrijving
gevonden van de inzet procedures van de ondersteunende diensten. De ondersteunende
diensten functioneren op basis van aanvraag. De beoordeling van het gebruik
van opsporingsmethoden ligt in eerste instantie bij de leider van het onderzoek.
In overleg met de officier van justitie bepaalt de tactisch leider of er gebruik
wordt gemaakt van één van de ondersteunende diensten. Na goedkeuring
van de officier van justitie kan de tactisch leider de dienst vragen ondersteuning
te leveren. Het grootste probleem bij de ondersteunende diensten is het gebrek aan
capaciteit. In alle regio's is geklaagd over de beperkte capaciteit van de
ondersteunende diensten. De procedure voor het aanvragen van deze ondersteuning
is in alle regio's redelijk uitgebreid. In alle regio's is een overlegvorm
waarin de verzoeken om ondersteuning beoordeeld worden. In urgente gevallen
vindt er overleg plaats tussen de chef van de regionale rechercheafdeling
en de chef van de ondersteunende eenheden. Werkzaamheden OT en STOHet observatieteam (OT) heeft als taak, al dan niet in groepsverband,
onopvallend criminele personen te observeren en te volgen. Daartoe kan het
observatieteam gebruik maken van technische en andere hulpmiddelen. Het observatieteam
werkt alleen in opdracht van tactische teams en krijgt haar opdrachten via
de tactisch operationeel leiders. Het observatieteam voert geen eigen informatie-onderzoeken
uit.Het observatieteam maakt van al haar werkzaamheden een observatieverslag.
Het tactische team geeft vervolgens aan wat daarvan in een proces-verbaal
moet komen. Na het rapport van de enquêtecommissie worden observatie-acties
beter vastgelegd, opnames worden bewaard, en bij onduidelijkheid worden door
de leden van het OT eerder vragen gesteld (aan het openbaar ministerie).De Secties technische ondersteuning (STO) verzorgen de technische kant
van het observeren van personen, zoals het plaatsen van videocamera's. Zij
hebben onder andere audio-, video-, en radio-apparatuur en eenvoudige plaatsbepalingsapparatuur
ter beschikking ten behoeve van de recherche. In bepaalde gevallen kan een
beroep worden gedaan op de Dienst technische operationele ondersteuning (DTOO)
van de KLPD. Het inzetten van deze dienst is nagenoeg gelijk aan het OT. Ook
hier wordt de aanvraag door de tactische leider gedaan en is de beschikbaarheid
afhankelijk van de capaciteit.Vrijwel iedere regio heeft een eigen STO, maar geen enkele STO is gelijk.
De regio's waarderen de inzet van techniek in eigen beheer verschillend. Zo
is voor een aantal regio's het kostenaspect zwaarwegend. Het is aanzienlijk
goedkoper om een camera of peilbaken te plaatsen in plaats van een politieman
te laten observeren en deze regio's zien de kosten van aanschaf van techniek
als een goede investering. Andere regio's willen, om niet afhankelijk te zijn
van de beschikbare capaciteit van de DTOO, er zeker van zijn dat zij op de
momenten dat het noodzakelijk is ook daadwerkelijk techniek in kunnen zetten.
Een enkele regio heeft echter geen STO en doet voor iedere voorkomende klus
een beroep op de DTOO. Het niveau van de STO's in Nederland ligt daarom zeer
ver uit elkaar. Politiële infiltratieteamsSinds 1992 heeft de politie de beschikking over politiële infiltratieteams
(PIT's). Deze teams houden zich exclusief bezig met politiële infiltratie-acties.
Er zijn zes PIT's in Nederland. PIT's zijn faciliterend aan de regiokorpsen
en de kernteams en zijn interregionaal georganiseerd. De leden zijn geworven
uit de diverse betrokken politiekorpsen. De PIT's bestaan over het algemeen
slechts uit een beperkt aantal personen.Het PIT-Zuid, dat beschikbaar is voor drie politieregio's in Brabant
en twee politieregio's in Limburg, bestaat uit tien man: vier infiltranten,
vijf begeleiders en een administratieve kracht. Het PIT-Noord-Oost heeft zeventien
formatieplaatsen, waarvan er op dit moment twaalf zijn ingevuld. Van de twaalf
medewerkers zijn vijf personen politie-infiltrant.Ten opzichte van de procedures en regelingen voor de andere ondersteunende
diensten, is de inzet van PIT's met meer waarborgen omgeven. Het PIT werkt
alleen in opdracht van het openbaar ministerie. De recherche- chef
legt het probleem voor, waarna het PIT samen met de officier van justitie
bekijkt of het PIT in die zaak iets betekenen kan.Vervolgens maakt het PIT een conceptplan (inclusief een conceptbegroting)
waarbij wordt uitgelegd dat het PIT ondersteunende diensten verricht.Uit de daarop volgende bespreking komt het plan van aanpak. Indien iedereen
het eens is gaat dit plan via de zaaksofficier en de hoofdofficier voor toestemming
van het middel infiltratie naar de CTC. Na de toestemming wordt de operatie
gestart.Indien de CTC toestemming geeft, zijn er strikte afspraken dat de zaaksofficier
en de teamleider PIT frequent overleggen om de vorderingen door te spreken
en te bezien of het infiltratietraject dient te worden doorgezet. Het PIT
doet niets zonder gezamenlijke overeenstemming. Er is een stringent bewakingsproces.
Dat is ook vereist voor de veiligheid van politie-infiltranten. Er wordt dan
ook veel gedaan aan de begeleiding van politie-infiltranten (fysiek en mentaal).
Infiltranten mogen hun functie bij het PIT ook slechts een beperkte periode
vervullen. Bovendien is de inzet van politie-infiltranten niet zonder risico's.
Er wordt dan ook veel gedaan aan de begeleiding van politie-infiltranten (fysiek
en mentaal). Infiltranten uit het PIT mogen deze functie dan ook slechts een
beperkte periode vervullen. 3.5.3 CID-tactische rechercheDe relatie tussen de CID en de tactische recherche vormde een belangrijk
aandachtspunt voor de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden.
Deze enquêtecommissie constateerde dat de relatie tussen de tactische
recherche en de CID moeizaam verliep. In dit onderzoek heeft de commissie
de relatie tussen beide onderdelen expliciet onderzocht:a. Wordt de leiding van het tactische team door de CID-chef op de hoogte
gesteld van alle CID-trajecten, alsmede de wijze waarop de informatie is verzameld,
die tijdens tactische opsporingsonderzoeken lopen? Komt het voor dat de tactische
recherche eigen «CID-activiteiten» verricht?Met het rapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
was het voor de tactische recherche mogelijk de CID meer ondersteunend te
laten werken. Dit was ook een van de redenen dat de tactische recherche en
de CID geïntegreerd zouden worden. De ervaringen hiermee zijn echter
niet overwegend positief.De relatie tussen beide organisatieonderdelen kenmerkt zich door gespannenheid.
Uit het onderzoek is gebleken dat er vaak onduidelijkheid bestaat over de
inbreng van de CID en de tactische recherche. Met de integratie van de CID
en de tactische recherche was het doel de CID meer ondersteunend te laten
werken. De praktijk laat zien dat dit nog niet optimaal functioneert. In de
regio Midden-West Brabant bestaan verschillen in de waardering van tactische
teams over de CID. Sommigen weten de CID goed te vinden, anderen zijn van
oordeel dat de informatie van de CID te weinig opbrengt.Ook in de regio Limburg-Zuid is sprake van spanning tussen de CID en de
tactische recherche. Bij de CID-rechercheurs ontstaat frustratie, omdat de
tactische recherche onvoldoende gevolg geeft aan hun informatie. De tactische
recherche verwijt de CID geen goede informatie aan te dragen. Volgens de tactische
recherche sluit de CID-informatie onvoldoende aan bij de lopende onderzoeken.
De tactische recherche verwacht CID-informatie die direct in het onderzoek
te gebruiken is. Bovendien verwijt de tactische recherche de CID vooral informatie
over klassieke delicten (drugs, overvallen enz.) aan te leveren. Informatie
over specialistische taakvelden (milieu, fraude) wordt nauwelijks aangeleverd.
De CID is echter van mening dat er wel informatie is op deze
deelterreinen, maar dat er geen gevolg aan wordt gegeven. Dit heeft volgens
hen te maken met een tekort aan capaciteit en een gebrek aan deskundigheid
bij de tactische recherche.Het lijkt erop dat de problemen in de relatie tussen de tactische recherche
en de CID vooral te maken hebben met onduidelijkheid over de rol die beide
organisatieonderdelen zouden moeten vervullen. Het uitblijven van een duidelijke
beschrijving van de positie van de CID ten opzichte van de tactische recherche
heeft ook negatieve gevolgen voor de relatie tussen de CID en de tactische
recherche.De werkgroep ter inventarisatie van de consequenties van het wetsvoorstel
bijzondere opsporingsbevoegdheden in de praktijk1
merkt in dit verband op dat «tengevolge van de wet Bijzondere opsporingsbevoegdheden
de taak van de CID in feite wordt teruggebracht naar een voornamelijk registrerende,
waarbij de gegevens verkregen worden uit tactische (in de nieuwe betekenis)
onderzoeken en waarbij alleen het runnen van informanten nog tot het actieve
takenpakket van de CID zal blijven behoren. Het kader van de wet Bob zal aldus
verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor de organisatie en werkwijze van
de politiekorpsen. De inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden als de stelselmatige
observatie, het sturen van informanten en de infiltratie zijn als het ware
tactisch geworden. Dit betekent dat voortaan de tactische rechercheteams worden
belast met de uitvoering daarvan. Nader zal moeten worden onderzocht welke
consequenties de wet Bijzondere opsporingsbevoegdheden zal hebben voor de
organisatie en de werkwijze van de regionale politiekorpsen, specifiek op
het gebied van de CID, en in het verlengde daarvan de consequenties voor de
regelgeving op dit vlak. Voor wat betreft de beheersmatige aspecten kan worden
aangehaakt bij het Besluit beheer regionale politiekorpsen. De gezagsmatige
aspecten kunnen nader worden uitgewerkt in een openbaar ministerie-richtlijn.»Niet goed valt echter in te zien op basis waarvan het wetsvoorstel BOB
dergelijke vergaande consequenties kan hebben. Genoemde methoden zijn onder
voorwaarden ook te in te zetten in het kader van het onderzoek naar het beramen
of plegen van ernstige misdrijven in georganiseerd verband. Zo er dus al van
enige wijziging in taak, organisatie en werkwijze sprake zal zijn, wordt allereerst
gedacht aan een wijziging van de CID-regeling 1995 in het licht van het wetsvoorstel
bijzondere opsporingsbevoegdheden en het wetsvoorstel ter wijziging van de
Wet politieregisters. 3.6 KernteamsIn de tweede helft van de jaren tachtig is de belangstelling voor de bestrijding
van georganiseerde criminaliteit toegenomen. In dit kader ontstond de gedachte
om permanente opsporingscapaciteit vrij te maken ter bestrijding van dit type
criminaliteit. Gezien het feit dat de criminele activiteiten zich veelal uitstrekten
over grote delen van Nederland en het buitenland werd besloten tot de oprichting
van interregionale opsporingsteams. Aanvankelijk werd gesproken van interregionale
rechercheteams (IRT's); vanaf 1994 van kernteams. Het zijn thans zes kernteams,
te weten Noord-Oost-Nederland, Randstad-Noord en Midden, Zuid, Rotterdam,
Haaglanden en Amsterdam-Amstelland/Gooi en Vechtstreek. Van de kernteams wordt
een prominente rol verwacht bij de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit.In het onderzoek van de commissie is expliciet aandacht besteed aan de
kernteams. Op basis van het enquêterapport en de daarin geformuleerde
beslispunten zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:a. Welke activiteiten voeren de kernteams op dit moment uit? Op welke wijze zijn de kernteams op dit moment georganiseerd? Hebben de taken
en de organisatie van de kernteams een nadere regeling gekregen op basis van
de wet? Beperken de taken van kernteams zich tot opsporingsonderzoek naar
georganiseerde en organisatiecriminaliteit met een landelijk of internationaal
belang? Wie beslist over de werkzaamheden van de kernteams?b. Geeft de periodieke evaluatie aanleiding de centrale financiering van
kernteams te overwegen?c. Is reeds voorzien in aparte opleidingsmodules in recherchetechnieken,
regelgeving en vaardigheden voor medewerkers van kernteams?d. Kan op dit moment al bepaald worden of en in hoeverre de kernteams
inhoudelijke betekenis hebben?De commissie heeft de kernteams nader onderzocht door middel van gesprekken
en aangeleverde documenten. Een aantal kernteams is meer specifiek onderwerp
van onderzoek geweest. Achtereenvolgens behandelt de commissie de organisatie
van de kernteams, de selectie van onderzoeken en de gebruikte methoden, de
positie van de CID en de samenwerking met andere organisaties. 3.6.1 Organisatie van kernteams Nieuwe kernteamregelingDoor middel van convenanten met de betrokken regiokorpsen zijn in 1993
de kernteams opgericht. Deze convenanten zijn het organisatorisch kader geweest
voor de start van de kernteams. De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
heeft ten aanzien van de kernteams ondermeer aanbevolen dat de taken en organisatie
van de kernteams een nadere regeling dienen te krijgen op basis van de wet.
Door middel van een nieuwe in april 1999 vastgestelde kernteamregeling is
aan deze aanbeveling uitvoering gegeven, zodat de convenanten met de inwerkingtreding
van de nieuwe regeling zullen zijn vervallen. De nieuwe kernteamregeling zal
op 1 januari 2000 in werking treden.De nieuwe kernteamregeling volgt op hoofdlijnen de structuur van de convenanten.
Naar aanleiding van een aanbeveling van de enquêtecommissie is de taakstelling
nader gespecificeerd. Het begrip «ontmanteling van criminele organisaties»,
dat in de overwegingen van de individuele convenanten was opgenomen, is geschrapt.
De taken van de kernteams zijn specifiek omschreven en bestaan uit het verrichten
van verkennend onderzoek, het verrichten van opsporingsonderzoek, de daadwerkelijke
voorkoming van strafbare feiten en het verlenen van ondersteuning aan de regionale
politiekorpsen op het gebied van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.
Deze taken worden verricht in het kader van de bestrijding van de georganiseerde
en organisatiecriminaliteit met een landelijk of internationaal belang.De kernteamregeling kent een andere vorm van financiering dan de convenanten.
Op dit moment worden de kernteams niet op uniforme wijze gefinancierd door
de deelnemende regiokorpsen. Onder de werking van de kernteamregeling zal
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor de kosten van
de instandhouding van de kernteams jaarlijks een aantal budgetverdeeleenheden
bij de regiokorpsen in mindering brengen en deze rechtstreeks aan de beherende
regio ter beschikking stellen.In de convenanten zijn geen afspraken opgenomen die ingaan op de rechtspositie
van degenen die zijn aangesteld bij een kernteam. Het is aan de regiokorpsen
overgelaten om hier invulling aan te geven. In de nieuwe kernteamregeling
wordt vastgelegd dat de ambtenaar van politie die werkzaam zal zijn bij het
vaste deel van het kernteam in vaste dienst treedt van het kernkorps. Met
de betrokkene wordt voordat hij in dienst treedt afgesproken
dat hij na ten minste vier jaar en maximaal zes jaar terugkeert naar het regionale
politiekorps. Na consultatie van onder andere de kernteamdriehoeken en de
kernteamchefs is tevens de mogelijkheid opgenomen dat genoemde termijn eenmalig
met twee jaar wordt verlengd. OrganisatievormenEr is een duidelijk onderscheid in de organisatie van perifere en niet-perifere
kernteams. De kernteams Randstad Noord en Midden, Zuid en Noord-Oost Nederland
zijn voorbeelden van perifere kernteams en voldoen het meest aan de oorspronkelijke
gedachte van een identificeerbare, aparte organisatie voor zaken van bovenregionaal
belang. De andere drie kernteams zijn ingebed in de reguliere recherche-organisatie
van het regiokorps. Deze niet-perifere kernteams worden gedomineerd door de
steden waar het kernteam gevestigd is. Bovendien maken zij gebruik van de
diensten en middelen van de regio waar ze gevestigd zijn.Het kernteam Rotterdam-Rijnmond is van start gegaan in 1994 en is
ondergebracht bij de Regionale recherche dienst. Met de andere twee niet-perifere
kernteams Amsterdam en Haaglanden is het kernteam Rotterdam-Rijnmond niet
herkenbaar als afzonderlijke eenheid. Het kernteam is geïntegreerd in
de regionale recherchedienst en projecten worden dan ook gezamenlijk met de
Regionale recherche dienst uitgevoerd. Verschillende rechercheurs gaven aan
dat het onderscheid tussen kernteam-onderzoek en onderzoek door de regionale
recherche nauwelijks bestaat. Alle rechercheurs van de Regionale recherche
dienst volgen ook de kernteam-modules die na de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden door de rechercheschool zijn ontwikkeld. Het voordeel is
dat het kernteam gebruik kan maken van de faciliteiten en diensten (bijvoorbeeld
de CID) van de regionale recherche. Het nadeel is echter dat het kernteam
geen eigen zelfstandige positie meer heeft. Het is moeilijk de activiteiten
van het kernteam te onderscheiden van de regionale recherche.AandachtsgebiedenDe kernteams hebben ieder voor zich een eigen aandachtsgebied toegewezen
gekregen door het College van procureurs-generaal. De verdeling van aandachtsgebieden
is in de loop der jaren aan verandering onderhevig geweest.De heerFicq(waarnemend voorzitter van het
College van procureurs-generaal): Waar het om gaat bij die aandachtsgebieden,
is hoe je deze uitdiept. Op zich is het aandachtsgebied juist een van de middelen
die je hebt om de zaak waar je prioriteit aan wilt geven, in den brede aan
te pakken: én doordat je de informatiehuishouding op een bepaalde manier
gaat bundelen, én doordat je bijvoorbeeld via het instellen van verkennende
onderzoeken dat verder gaat uitdiepen. Een derde punt is dat er in ieder operationeel
onderzoek dat loopt bij een kernteam, steeds achteraf een evaluatie plaatsvindt,
waarbij een van de elementen juist is hoe de connectie met de legale wereld
geweest is. Van daaruit kun je ook in kaart brengen waar eventuele kwetsbare
punten zitten. Een product van een kernteam is niet alleen een gepakte dader,
maar is wel degelijk ook het in kaart brengen van kwetsbare aspecten van onze
samenleving in zijn totaliteit. Wat heel belangrijk is – dan sluit ik
aan bij wat Van de Bunt zo-even zei – is het facet van de totale politiële
informatiehuishouding daar omheen. Er zal een sterkere relatie moeten komen
tussen wat via de informatieknooppunten op het regionale niveau gebeurt. Immers,
daar wordt op het regionale niveau de kennis gebundeld, van wat er op het
terrein van de aandachtsgebieden met name gebeurt bij de kernteams en wat
gebundeld wordt in informatieplatforms. Bij die informatieplatforms worden
dikwijls juist de plaatjes naast elkaar gelegd van wat er in de regio's gebeurt
en wat bij de aandachtsgebieden ook blijkt, ook in relatie tot de inzet van
de kernteams, en voorts van wat er op nationaal niveau bij CRI gebeurt. Er
zal één nationale politiële informatiehuishouding moeten
bestaan, waar ook in grote mate van vrijheid informatie wordt uitgewisseld.
Als dat niet gebeurt, zal een deel van wat de heer Van de Bunt
straks zei, illusoir worden. Als het zo is dat het met name gaat om sociale
relaties, dat het met name gaat om dienstverlening en dat je moet komen tot
een goed evenwicht tussen het langetermijnonderzoek en de korte klap, dan
vergt dat kennis van je omgeving waarin je je beweegt. Dat is heel essentieel.
Als je kiest voor aandachtsgebieden zoals we die nu nog hebben, die met name
voor een stuk langs etnische lijnen bepaald zijn, betekent het dat je de rest
van je informatie op een andere manier met elkaar moet delen.1Het kernteam Noord-Oost Nederland heeft onder meer de Oost-Europese criminaliteit
als aandachtsgebied gekregen. Het kernteam heeft een onderzoek ingesteld om
een beeld te krijgen van de criminele geldstromen en de daaruit voortvloeiende
risico's van corruptie en manipulatie in relatie tot de Oost-Europese georganiseerde
misdaad voor de Nederlandse samenleving. Het kernteam Rotterdam-Rijnmond heeft
als aandachtsgebieden Zuid-Oost Aziatische criminaliteit en milieucriminaliteit.
Voor dit laatste aandachtsgebied is een speciaal kernteam Milieu opgericht.De Tanker Cleaning Rotterdam-zaak (TCR-zaak) vormde de aanleiding
voor de oprichting van het kernteam Milieu. Door deze zaak had men in Rotterdam
veel expertise opgebouwd met betrekking tot milieuzaken. Formeel draait het
kernteam Milieu sinds 8 december 1995 met een convenant voor drie jaar. Het
kernteam is een samenwerkingsverband tussen het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, de politie en het openbaar ministerie
bedoeld om zware milieucriminaliteit een structurele plaats binnen de politie
te geven. Overigens is de TCR-zaak niet representatief voor het werk van het
kernteam: het kernteam draait zelf geen zaken maar biedt een deel van de inhoudelijke
projectvoorbereiding (strafrechtelijk vooronderzoek/verkennend onderzoek,
«acquisitie»). Het kost het kernteam echter veel moeite de onderzoeken
bij de regio's onder te brengen. Het is echter niet gelukt om binnen drie
jaar milieu-expertise structureel in de organisatie in te bedden: In de «Strategische
notitie van het OM» (1998) staat dat het expertise team (kernteam Milieu)
zal worden omgevormd tot een landelijk team: de Landelijke milieu groep onder
het KLPD.Sedert 1 januari 1997 wordt door het kernteam Rotterdam-Rijnmond uitvoering
gegeven aan het aandachtsgebied Zuid-Oost Aziatische criminaliteit in de vorm
van een speciaal expertisecentrum dat gedurende een tijdsbestek van vier jaren
inzicht beoogt te verschaffen in de aard, ernst en omvang van criminele activiteiten,
gepleegd door de Zuid-Oost Aziaten in Nederland, of buiten Nederland (doch
met een relatie naar Nederland). Deze opdracht heeft geleid tot de oprichting
van het Expertise-team Zuid-Oost Azië binnen het kernteam Rotterdam-Rijnmond.
Wanneer inzichten is verkregen in personen en/of groeperingen die zich bezighouden
met diverse vormen van criminaliteit, kunnen vervolgens operationele onderzoeken
worden geïnitieerd, teneinde strafrechtelijk te kunnen optreden tegen
deze personen en/of groeperingen.In sommige gevallen krijgt een kernteam het verzoek, naast de bestaande
aandachtsgebieden, naar een bepaald onderwerp nader onderzoek te doen. Dit
heeft plaatsgevonden bij het kernteam Noord Oost Nederland dat onderzoek had
gedaan naar mensensmokkel. Op basis van dit onderzoek, alsmede uit een notitie
«Een zorg apart» van de Immigratie- en naturalisatiedienst (IND)
is gebleken dat internationale, professioneel opererende smokkelorganisaties
een prominente rol spelen. Daarom is besloten voor de duur van vier jaar een
Unit mensensmokkel (UMS) op te richten.De toevoeging van deze aandachtsgebieden is afhankelijk van overwegingen
van criminele politiek en landelijk-politieke aard. Maatschappelijke en/of
politieke ontwikkelingen kunnen ertoe leiden dat de kernteams ook andere aandachtsgebieden
toegewezen krijgen. Dit is ook de reden dat sommige kernteams
ook andere activiteiten ondernemen dan het toegewezen aandachtsgebied.Er doen zich problemen voor met de aandachtsgebieden. In de eerste plaats
is de ratio voor de verdeling van de aandachtsgebieden niet altijd duidelijk.
In de tweede plaats zijn door de verdeling naar geografische gebieden de kernteams
in de praktijk de hun toegewezen landen min of meer als hun exclusieve domein
gaan beschouwen, wat de samenwerking met andere kernteams en de regiokorpsen
bemoeilijkt. In de derde plaats maken de kernteams tot op heden geen deel
uit van de nationale informatiehuishouding, waardoor de vergaarde informatie
op de specifieke aandachtsgebieden niet via de landelijke registers voor de
totale opsporing van nut is gemaakt.3.6.2 Praktijk kernteams OpsporingsmethodenDe kernteams maken gebruik van alle opsporingsmethoden. Hierbij gaat het
om traditionele opsporingstechnieken als taps, camera-observaties en meer
risicovolle methoden als infiltratie en pseudo-koop. Er is geen wezenlijk
onderscheid in het gebruik van de opsporingsmethoden door de regionale recherche
en de kernteams. Wel hebben de kernteams het voordeel dat zij zich exclusief
kunnen bezighouden met georganiseerde criminaliteit. In de meeste kernteams
is intern al uitgebreid gesproken over de mogelijkheden van verschillende
opsporingsmethoden.Deze bevinding toont direct de bijzondere positie van de kernteams. Zij
zijn opgericht om de opsporing van georganiseerde criminaliteit vorm te geven.
Het gaat bij kernteamzaken nagenoeg steeds om omvangrijke onderzoeken naar
grote criminele organisaties. Ten behoeve van dit soort opsporingsonderzoeken
dienen dan ook veelvuldig bijzondere opsporingsmethoden te worden toegepast.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat de kernteams met de implementatie van
de aanbevelingen van de enquêtecommissie ver zijn gevorderd. Personeels- en opleidingenbeleidHet personeel van een kernteam wordt voor vier tot zes jaar gedetacheerd.
Vooral voor perifere kernteams is dit een probleem. Het kernteam Noord-Oost
Nederland heeft op dit moment problemen met het werven van rechercheurs. De
personele problemen zijn terug te voeren op de constructie waarmee het kernteam
Noord-Oost Nederland is opgezet. Het kernteam kan niet zelf personeel in dienst
nemen, maar slechts gedetacheerd krijgen vanuit de regiokorpsen. Terugkeer
van de kernteammedewerkers is de verantwoordelijkheid van de regiokorpschefs.
Sommige korpschefs doen er wel iets aan, anderen houden er totaal geen rekening
mee. In het laatste geval moeten de kernteammedewerkers terug in het regiokorps
in functies waar ze met hun opgedane kennis niet uit de voeten kunnen. Bij
de niet-perifere kernteams, zoals Rotterdam-Rijnmond, is dit veel minder van
belang: hier verlaten de rechercheurs van het kernteam de regionale recherchedienst
niet of ze zijn makkelijker in de regionale recherche terug te plaatsen.De heerBiesheuvel: Ik stap over naar de landelijke
opsporingsdiensten. Het woord «kernteam» is al een paar keer gevallen.
Ik zal eerst wat langer stilstaan bij de kernteams en dan bij de overige landelijke,
bovenregionale opsporingsdiensten. Mijnheer Aalbersberg, wij hebben de indruk
dat in regio's wel eens wordt gezegd dat een onderzoek echt bij hen hoort.
Het is dan de vraag in hoeverre de regio in voldoende mate meewerkt aan regio-overstijgend
onderzoek. Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in de mate waarin gemakkelijk
informatie en mensen worden afgestaan aan kernteams. Kunt u daarop reageren?De heerAalbersberg(chef kernteam Noord-Oost
Nederland): Het moeilijkste is volgens mij de politie-informatiehuishouding.
Daar worden namelijk keuzes gemaakt en daar wordt bepaald welk onderzoek wordt
aangepakt. Een tactisch onderzoek kan in theorie natuurlijk overal worden
uitgevoerd. Als u aan een recherchechef 30 rechercheurs geeft en u zet ze
ergens op een waddeneiland, kunnen zij het onderzoek ook doen. Dit is dus
ook een prioritaire vraag: waar zet je de capaciteit neer. In Nederland hebben
wij ervoor gekozen, met de interregionale kernteams sterkte vrij te maken
en die vooral te gebruiken voor de bovenregionale onderzoeken. Daarbij heeft
elk kernteam eigenlijk twee invalshoeken. De ene betreft de aandachtsgebieden,
waarbij bijvoorbeeld Noord-Oost Nederland de Oost-Europese criminaliteit,
de Turkse criminaliteit, mensenhandel en mensensmokkel onderzoekt. De andere
invalshoek betreft de onderzoeken die «boven het maaiveld van de regio's»
uit komen. Er zou ook een andere keuze gemaakt kunnen worden. Waar je de capaciteit
ook neerzet, het gaat toch om het vrijmaken van capaciteit voor de wat langdurige
aanpak, zonder dat die dagelijks gehinderd wordt door de prioriteiten die
ook gelden. Waar je de capaciteit neerzet, is eigenlijk niet zo relevant;
het gaat meer om de vraag hoe de interregionale formatie wordt gevormd. Dat
is de ontwikkeling waar de heer Ficq ook naar verwees, namelijk een benadering
waarbij met platforms wordt gewerkt. De kerntaak van de kernteams is naar
mijn mening meer dat dit beeld wordt gehanteerd, zodat ook de juiste prioriteiten
gesteld kunnen worden. De vraag over de uitwisseling van mensen is natuurlijk
lastig. De Nederlandse concernpolitie waarover wij praten, bestaat nog niet,
want er is nog steeds sprake van zelfstandige regio's. Er zit altijd een spanningsveld
tussen enerzijds een kernteam dat mensen graag wil opleiden, hen een bepaalde
periode wil houden, daar energie in steekt en vervolgens hoopt dat de kennis
die erin is gestopt behouden blijft, en anderzijds het regionale beeld dat
politiemensen allround moeten zijn, terug moeten naar de basis en eigenlijk,
zoals dat heet, in het pak op straat moeten werken. Ook in Noordoost-Nederland
merken wij dat dit spanningsveld het soms moeilijk maakt om eerst de juiste
kwaliteit vanuit de regio's in het kernteam te krijgen en vervolgens iemand
te zien verdwijnen in algemene dingen, terwijl in die persoon zes à
zeven jaar op allerlei vakgebieden is geïnvesteerd. Dat beeld is dus
zeker aanwezig.1Uit het onderzoek blijkt in ieder geval dat de medewerkers van het kernteam
een meer intensieve opleiding hebben gehad dan anderen. Kernteammedewerkers
hebben een breed scala aan opleidingsmogelijkheden. Dit is neergelegd in de
kernteamregeling. Ten opzichte van de regiokorpsen zijn de kernteams bevoorrecht
qua opleidingen. Aan de Rechercheschool te Zutphen zijn als uitvloeisel van
de werkgroep-Behling speciale opleidingsmodules voor kernteammedewerkers vervaardigd.
In feite is daardoor een tweedeling binnen de politie ontstaan als het gaat
om opleidingsmogelijkheden. Door de uitgebreide opleidingsmogelijkheden zijn
kernteammedewerkers goed op de hoogte van nieuwe wetgeving en beleidsvorming. CID-functie kernteamsEen aanbeveling van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
is voorts dat de kernteams een eigen CID zouden moeten hebben. Thans beschikken
kernteams niet over een eigen CID. In de praktijk zijn, om aansluiting te
krijgen op de CID-structuur, alternatieve oplossingen gevonden, die er op
neer komen dat materieel het kernteam een eigen CID heeft die CID-informatie
verzamelt en informanten worden gerund. Formeel worden conform de bepalingen
van de CID-regeling '95 de werkzaamheden van de CID van het kernteam onder
verantwoordelijkheid van het kernkorps uitgevoerd en is de RCID-chef in de
praktijk registerbeheerder.Het kernteam Noord-Oost Nederland heeft formeel, volgens de CID-regeling
1995, geen eigen CID. Materieel is echter in het kernteam wel een aparte CID
aanwezig met een eigen chef. Deze CID is qua beheer ingebed
bij het beherend korps van het kernteam, regiopolitie IJsselland. Tussen de
CID van het kernteam en de CID van het regiokorps wordt veel en regelmatig
overlegd. Omdat de onderzoeken van het kernteam veelal een internationaal
karakter hebben, bestaat er weinig kans dat er conflicten ontstaan met onderzoeken
van de regio. De laatste zijn veelal gericht op de regio zelf.Toekomstige verantwoordelijkheidsstructuur CID-en en kernteamsOver de vraag of het kernteam een eigen CID moet hebben, is mede naar
aanleiding van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden –
in 1997 een discussie gevoerd. De Cczwacri heeft naar aanleiding van een notitie
van het Landelijk parket het College van procureurs-generaal geadviseerd,
waarbij 2 modaliteiten naar voren zijn gebracht:a. de huidige situatie, waarbij de CID-registers van het kernteam onder
het beheer van een RCID blijven vallen, enb. de modaliteit waarbij de formele en materiële verantwoordelijkheid
bij één persoon komt te liggen.In de nieuwe kernteamregeling wordt het aan de kernteams zelf overgelaten
op welke wijze de verantwoordelijkheid voor de inwinning en opslag van criminele
gegevens vorm wordt gegeven. Door de kernteams Amsterdam-Amstelland, Zuid-Nederland,
Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden en het LRT worden de CID-en ondergebracht bij
het kernkorps. Daarbij vindt de inwinning van criminele informatie plaats
door het kernteam zelf in het kader van het rechercheproces. Ten aanzien van
de opslag van deze gegevens loopt de verantwoordelijkheid hiërarchisch
van de chef RCID via de recherchechef van het kernkorps naar de korpschef
van het kernkorps. Voor deze niet-perifere kernteams betekent het dat er geen
verandering in de huidige situatie optreedt.Het kernteam Randstad Noord en Midden en het kernteam Noord-Oost Nederland
zullen een modaliteit hanteren waarbij deze perifere kernteams zelf voorzien
in zowel de inwinning als de opslag van criminele inlichtingen. De verantwoordelijkheid
voor de opslag van deze gegevens van het kernteam ligt niet bij de RCID-chef
maar bij de kernteamchef. De kernteamchef kan daarna integraal verantwoordelijk
zijn voor zowel de inwinning als de opslag van criminele inlichtingen van
het kernteam. Relatie kernteam-regiokorps(en)Een belangrijk aandachtspunt bij de kernteams is de samenwerking tussen
de teams en de betrokken regiokorpsen. Het kernteam heeft een nationale verantwoordelijkheid,
maar is daarnaast ingebed in een regio. De medewerkers zijn gedetacheerd bij
het kernteam en gaan na vier tot zes jaar ook weer terug naar de regio. De
kernteamleiding wil de relatie met de regiokorpsen goed houden. Regiokorpsen
kijken namelijk met een schuin oog naar de kernteams. De kernteamleiding wil
voorkomen dat het kernteam een eiland wordt en vervreemdt van de regio.Het kernteam Noord-Oost Nederland bestaat uit negen deelnemende regiokorpsen.
De korpsbeheerder en korpschef van de regio IJsselland en de hoofdofficier
van justitie te Zwolle houden twee keer per jaar een superdriehoek. De superdriehoek
bestaat uit 9 x 3 verantwoordelijken (korpsbeheerder, korpschef en hoofdofficier).
De betrokkenheid van een groot aantal korpsen vereist een zorgvuldige communicatie
en coördinatie van werkzaamheden. De animo voor de superdriehoek is afgenomen.
Volgens de korpsbeheerder is er minder te bespreken vanwege de heldere mandaatslijnen.Samenwerking tussen kernteamsDe samenwerking tussen de kernteams is minimaal. Dat is echter wel nodig omdat de kernteams gebonden zijn aan door het College van procureurs-generaal
toebedeelde specifieke aandachtsgebieden. Deze aandachtsgebieden zijn geografische
verdelingen. Zo heeft het kernteam Noord-Oost Nederland de gebieden Turkije
en Oost-Europa; het kernteam Rotterdam-Rijnmond heeft Zuid-oost Azië
en Zuid-Amerika. Door een dergelijke indeling van aandachtsgebieden kunnen
verschillende kernteams met dezelfde personen, dezelfde delicten, locaties,
etc. te maken hebben. Daarom zouden de kernteams ook onderling met elkaar
verbonden moeten zijn. De kernteams maken tot op heden niet middels een CID
deel uit van de nationale informatiehuishouding. Met de introductie van een
eigen CID of Infodesk kunnen kernteams zelf verantwoordelijk worden gehouden
voor de aanlevering van informatie ten behoeve van de nationale register.Soms is informatie van kernteams echter staatsgeheim en kan zij niet
worden opgenomen in nationale registers. Een voorbeeld hiervan is het rapport
(1998) van het kernteam Noord-Oost Nederland over het project Oost-Europa,
terwijl een belangrijk deel afkomstig is van politieregisters.Incidenteel vindt er samenwerking plaats tussen kernteams met betrekking
tot operationele onderzoeken. Dit was het geval bij het onderzoek «Community»,
waarbij het kernteam Rotterdam-Rijnmond en Noord-Oost Nederland hebben samengewerkt.
Daarnaast bestaat er een specifiek overlegorgaan voor kernteamchefs, waarin
allerlei informatie over organisatie en onderzoeken wordt uitgewisseld.Daar waar wel samenwerking tussen kernteams vereist is, is deze niet
altijd goed. De commissie heeft kennis genomen van een voorval tussen het
kernteam Amsterdam-Amstelland en het kernteam Noord Oost Nederland.De CID van het kernteam Noord Oost Nederland heeft al geruime tijd
een informant die de CID veel informatie verschaft. Deze informant weet zoveel
dat aangenomen moet worden dat hij zich midden in het milieu beweegt. Vanaf
het begin is de informant gewezen op het feit dat de CID niet accepteert dat
de informant strafbare feiten pleegt. Daarbij is hem tevens duidelijk gemaakt
dat hij geen bescherming als informant kan genieten indien hij toch strafbare
feiten zou plegen. Deze informant is door het kernteam verschillende keren
gecheckt door de verschillende politiesystemen te bevragen. Deze controle
heeft geen aanwijzingen opgeleverd dat deze informant als subject zou worden
aangemerkt.Het blijkt dat telefoongesprekken van deze informant al vanaf november
1998 door de politieregio Amsterdam-Amstelland worden afgeluisterd en opgenomen.
Al snel weet de betrokken teamleider dat de gesprekken worden gevoerd met
politiemensen van de CID van het kernteam Noord Oost Nederland. De verantwoordelijke
Amsterdamse officieren van justitie worden over de zaak geïnformeerd,
maar door de zaaksofficier en de tactisch teamleider wordt de eigen CID van
Amsterdam niet in kennis gesteld van het feit dat zij een informant onder
de tap hebben. Daarmee wordt de CID Amsterdam de mogelijkheid ontnomen om
de CID van het kernteam Noord Oost Nederland te informeren over het feit dat
één van hun informanten onderzoekssubject is in een Amsterdams
rechercheonderzoek.Pas nadat de runners van de CID van het kernteam Noord Oost Nederland
het vermoeden krijgen dat hun informant voorwerp van een Amsterdams rechercheonderzoek
is en zij navraag gaan doen, worden de verantwoordelijke officieren en leiding
van het kernteam Noord Oost Nederland door Amsterdam over de zaak geïnformeerd.Op 4 januari 1999 wordt deze informant door de Amsterdamse politie
gearresteerd op verdenking van grootschalige heroïnesmokkel. Hij verklaart
na zijn aanhouding informant van de CID van het kernteam Noord Oost Nederland
te zijn en de strafbare feiten in opdracht van de politie te hebben gepleegd.Het College van procureurs-generaal geeft begin januari de Rijksrecherche
de opdracht een feitenonderzoek uit te voeren naar aanleiding van de verhalen
die inmiddels de ronde doen over het kernteam Noord Oost Nederland. De Rijksrecherche
heeft onderzocht op welke wijze de informant door de CID van het kernteam
is gerund. Daarnaast is onderzoek gedaan naar de wijze waarop het regiokorps
Amsterdam-Amstelland is omgegaan met het vermoeden dat hun verdachte
elders optrad als informant/infiltrant en met het vermoeden dat runners van
deze CID de informant van teveel informatie voorzagen.De Rijksrecherche komt tot de conclusie dat de runners van kernteam
Noord Oost Nederland niet altijd voldoende afstand hebben genomen ten opzichte
van de informant en niet altijd voldoende zorgvuldig zijn opgetreden. De Rijksrecherche
verwijt het regiokorps Amsterdam-Amstelland een informant als verdachte aan
te merken en zijn telefoongesprekken af te luisteren zonder dit ter kennis
te brengen aan de voor de informant verantwoordelijke CID. Het regiokorps
Amsterdam-Amstelland heeft kennelijk geen of onvoldoende vertrouwen gehad
in zijn collega's bij zowel het kernteam als het openbaar ministerie in Zwolle.
Door het gebrek aan vertrouwen is de leiding van het kernteam Noord Oost Nederland
en het verantwoordelijke openbaar ministerie noodzakelijke informatie onthouden
om hun verantwoording te kunnen nemen.3.7 Korps landelijke politiediensten (KLPD)Het Korps landelijke politie diensten (KLPD) is, naast de vijfentwintig
regiokorpsen, het zesentwintigste politiekorps met zelfstandige en ondersteunende
taken. De KLPD vervult zowel taken die primair samenhangen met de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde als taken die daarmee geen direct verband houden.
Het KLPD was ook onderwerp van onderzoek in het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden. Op basis hiervan heeft de commissie
besloten de onderdelen van het KLPD te onderzoeken op basis van de volgende
onderzoeksvragen:a. Welke ondersteunende diensten zijn er bij het KLPD? Op welke wijze
zijn deze ondersteunende diensten georganiseerd?b. Welke activiteiten voeren deze diensten uit met betrekking tot de opsporing?c. Oefent het Landelijk parket het gezag uit over de ondersteunende diensten
van het KLPD?d. Wordt voor de concrete handelingen van deze diensten het gezag uitgeoefend
door de recherche-officier in de regio en de betrokken zaaksofficier?Het KLPD is onderverdeeld in zes divisies en een rechercheteam: divisie
Informatie Technologie, divisie Koninklijke en diplomatieke beveiliging, divisie
Logistiek, divisie Mobiliteit, divisie Ondersteuning en de divisie Centrale
recherche informatie (CRI). Het rechercheteam dat bij de KLPD is georganiseerd
heet het Landelijk rechercheteam (LRT). Het LRT is aan te merken als het zevende
kernteam. In dit onderzoek is vooral gekeken naar de onderdelen die een taak
hebben op het gebied van de opsporing. Achtereenvolgens worden de activiteiten
van de divisies CRI, Ondersteuning, Mobiliteit en het LRT behandeld. 3.7.1 Organisatie KLPDHet KLPD vervult uiteenlopende taken en functies in de opsporing, wat
tot uiting komt in een sterk gevarieerde organisatie, waarbinnen specifieke
afdelingen soms betrekkelijke autonome posities hebben. Verschillende onderdelen
van het KLPD vervullen een rol in de opsporing en bestrijding van (georganiseerde)
criminaliteit. Op dit moment bevindt veel verschillende informatie zich op
verschillende plaatsen. Het is niet duidelijk welke afdeling en functionaris
over welke informatie beschikt. De recherche-informatie op landelijk niveau
is naar het oordeel van de commissie te versnipperd.Het ministerie van Justitie heeft bij de aansturing van het KLPD het accent
steeds gelegd op het beheer en niet zozeer op het vaststellen van beleidskader.
In enkele gevallen zijn speerpunten aangegeven, zoals «financiële
recherche» en «bestrijding van kinderporno», maar van een integrale visie op de taken van het KLPD is geen sprake. Initiatieven
voor richtinggevend beleid zijn vooral aan het KLPD zelf overgalaten. In vergelijking
met andere onderdelen van het KLPD besteedde het ministerie van Justitie relatief
de meeste aandacht aan de divisie CRI en het LRT. Algemene RekenkamerrapportIn september 1998 heeft de Algemene Rekenkamer een rapport uitgebracht
over de uitwisseling van recherche-informatie tussen de divisie CRI en de
politieregio's.1 De Algemene Rekenkamer onderzocht
de CRI in 1997. In het rapport wordt stevige kritiek op de CRI geleverd. De
hoofdconclusie is dat er ernstige gebreken kleven aan zowel de informatieverstrekking
van de regio's aan de CRI, de veredeling (bewerking) van informatie door de
CRI, het beheer van de informatie van de CRI en de informatieverstrekking
van de CRI aan de regio's.De focus van de Algemene Rekenkamer richtte zich op slechts een deel van
het werkterrein van de CRI.De Algemene Rekenkamer richtte zich alleen op de bestaande feitelijke
stand van zaken. Belangrijke ontwikkelingen en vooruitgang op het gebied van
de informatiehuishouding zoals de Infodesks, MRO's en VROS heeft de Algemene
Rekenkamer genegeerd.De CRI is voor de informatiehuishouding afhankelijk van andere diensten.
Sommige korpsen zijn heel snel met het verschaffen van informatie, andere
heel afwachtend. Dat heeft te maken met een dominante cultuur bij de politie
van wel geïnteresseerd zijn in het ontvangen van onder- zoeksinformatie,
maar niet in het delen ervan. Dit geldt weliswaar tussen regiokorpsen en de
nationale CRI, maar eveneens in de relatie tussen districten en regionale
recherche.De CRI moet een groot aantal klanten bedienen. De positie van de CRI binnen
het KLPD is bijzonder: de KLPD is opdrachtgever en afnemer tegelijk. De CRI
heeft nog de meeste moeite gehad om opgenomen te worden binnen het eigen KLPD.Het rapport van de Algemene Rekenkamer geeft de onmacht aan van de mogelijkheid
van sturing van de recherche informatiehuishouding. Dat heeft te maken met
de organisatie van het politiebestel in zijn algemeen- heid en de recherche
in het bijzonder. Er is een complex van diensten en korpsen, met onder meer
als gevolg dat de CRI niet is ingebed in landelijk gevormde recherchestructuren.
Verder hebben noch het ministerie van Justitie noch het Openbaar Ministerie
hun zeggenschap aangewend om tussen regiokorpsen, kernteams en de CRI passende
samenwerking op te leggen. Ten derde hebben de korpschefs de CRI niet de taken
gegeven om landelijk een aantal criminaliteitsvormen te onderzoeken, maar
zijn deze als aandachtsgebieden buiten de CRI aan de kernteams toegewezen. Ontwikkeling divisie RechercheIn 1998 is een begin gemaakt met de opzet van een Divisie recherche binnen
het KLPD. De bedoeling is alle recherche-activiteiten binnen de KLPD in één
divisie onder te brengen onder leiding van één recherchechef.
Dit moet leiden tot een geïntegreerde recherchefunctie, waarbij coördinatie-
en afstemmingsproblemen worden gereduceerd. Daarnaast zal de nieuwe divisie
tal van praktische voordelen met zich meebrengen zo is de verwachting. Per
1 april jongstleden is een projectleider aangesteld om het Plan van aanpak
voor de Divisie Recherche uit te voeren. Het KLPD streeft ernaar de divisie
Recherche voor het einde van 1999 operationeel te hebben. Gezags- en beheersstructuurDe minister van Justitie is tot aan de overgang van het beheer van het
KLPD naar de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties formeel
verantwoordelijk voor het beheer van het KLPD. Beheersaangelegenheden voor
het gehele KLPD komen aan de orde in de zogenoemde beheersvierhoek waaraan
de korpschef van de KLPD, de hoofdofficier van het Landelijk parket, de directeur-generaal
Wetgeving, Rechtspleging en Rechtsbijstand namens de minister van Justitie
en de directeur-generaal Openbare Orde en Veiligheid namens de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties deelnemen. Het medebeheer door de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties krijgt in de praktijk
nauwelijks inhoud. De Raad van het KLPD, die als een soort regionaal college
fungeert, stelt jaarlijks de organisatie, de formatie, de begroting, de jaarrekening,
het beleidsplan en het jaarverslag voor het KLPD vast.Het gezag over het KLPD als geheel ligt volledig bij de persoon van de
hoofdofficier van het Landelijk parket. De hoofdofficier van het Landelijk
parket oefent deze functie uit op voorstel van het College van procureurs-generaal.
De gezagspositie is evenwel niet geformaliseerd in wetgeving. Sinds 1998 is
hiervoor een overleg opgezet tussen de gemandateerd korpsbeheerder, de hoofdofficier
verbonden aan het Landelijk parket en de korpschef van het KLPD. Het is de
bedoeling dat dit overleg de prioriteiten in de opsporingstaken van het KLPD
vaststelt. Vaststelling beleidsprioriteitenHet ministerie van Justitie heeft bij de aansturing van het KLPD het accent
steeds gelegd op het beheer en niet zozeer op het vaststellen van beleidskaders.
In enkele gevallen zijn speerpunten aangegeven, zoals «financiële
recherche» en «bestrijding van kinderporno», maar van een
integrale visie op de taken van het KLPD is geen sprake. Initiatieven voor
richtinggevend beleid zijn vooral aan het KLPD zelf overgelaten. In vergelijking
met andere onderdelen van het KLPD besteedde het ministerie van Justitie relatief
de meeste aandacht aan de divisie CRI en het LRT. 3.7.2 divisie CRIDe Divisie Centrale Recherche Informatie (CRI) is het onderdeel van het
KLPD dat ondersteuning verleent aan de regionale, internationale en bijzondere
opsporingsdiensten. De CRI ondersteunt de recherche met recherche-expertise,
recherche-informatie en strategische misdaadanalyse. De divisie CRI is onderverdeeld
in 4 diensten. In de onderstaande tabel is de organisatie van deze divisie
kort weergegeven. Organisatie divisie CRI:• Dienst Recherche Informatieafdeling Nationaal inzichtafdeling Internationale inlichtingen uitwisselingafdeling Meldpuntenafdeling Recherche informatiebureaus• Dienst Bijzondere Recherche Zakenafdeling Terrorismeafdeling GetuigenbeschermingLandelijk infiltratie team (LIT)afdeling Nationale coördinatie politiële infiltratie
(ANCPI)• Dienst Berichtenbehandeling en Identificatie• Dienst Recherche Advisering en OntwikkelingDe afdelingen binnen de dienst Recherche informatie richten zich vooral
op de informatietaak van het recherchewerk. Informatie is nodig voor de directe
opsporing, voor de coördinatie tussen recherche-onderzoeken, voor de
besturing van het rechercheproces (prioriteitstelling en effectmeting) en
voor de vaststelling van aard en omvang van de criminaliteit. Met name de
afdeling Nationaal inzicht geeft voor een belangrijk deel invulling aan de
functie van de NCID, die in artikel 6 van de CID-regeling 1995 wordt omschreven.
De NCID-functie wordt verder uitgeoefend door de afdelingen Internationale
inlichtingen uitwisseling, Meldpunten en Recherche informatiebureaus. Afdeling Nationaal Inzicht TakenDe afdeling Nationaal inzicht van de CRI heeft tot taak ter coördinatie
van de samenwerking tussen regionale CID-en landelijke registraties bij te
houden en de gegevens uit deze registers te bewerken en te analyseren. De
taak van de afdeling Nationaal inzicht bestaat uit vijf onderdelen. 1. Het verschaffen van inzicht in de aard en omvang van
de zware en georganiseerde criminaliteit op nationaal niveauIn het kader van deze taak verwerkt de afdeling informatie die door de
regio's aangeleverd wordt. Analisten brengen vervolgens criminele samenwerkingsverbanden
in kaart. Op dit moment worden de eerste resultaten van deze activiteit zichtbaar.
Hier doen zich wel enkele knelpunten voor. In de eerste plaats leveren de
regiokorpsen hun informatie nog onvoldoende aan uit de CID-registers en uit
de tijdelijke registers zijnde de lopende onderzoeken. In de tweede plaats
zijn de kernteams niet in dezelfde geautomatiseerde omgeving geplaatst. Dat
is echter wel nodig vanwege de eerder genoemde toebedeelde specifieke aandachtsgebieden.
De kernteams zouden onderling met elkaar verbonden moeten zijn. In de derde
plaats is de divisie CRI voor beleidsonderzoek volledig afhankelijk van de
regiokorpsen. De divisie CRI heeft voor beleids- en analysedoeleinden zelf
geen rechtstreekse toegang tot operationele informatie. Ten vierde doemt in
de nabije toekomst een knelpunt op wanneer de nieuwe wet Politieregisters
in werking is getreden. Bij de wijziging van de wet Politieregisters is geen
voorziening getroffen voor de beleids- en analysetaken van de afdeling Nationaal
inzicht. De gegevens uit een Zwacri-register dienen te worden verwijderd en
vernietigd zodra een zaak is afgedaan c.q. een onherroepelijk vonnis is geveld.
De informatie over personen die strafbare feiten hebben begaan kan weliswaar
in de HKD-register worden opgenomen, maar daarmee gaat de onderlinge samenhang
tussen meerdere criminele personen en strafbare feiten verloren. De samenhang
tussen meerdere criminele personen en strafbare feiten in kaart brengen is
noodzakelijk om criminele netwerken zichtbaar te maken. Door het ontbreken
daarvan komt het verschaffen van inzicht in de aard en omvang van de zware
georganiseerde criminaliteit op nationaal niveau onder druk te staan. 2. De coördinatie van recherche-informatie ingevolge
de CID-regelingEen onderdeel hiervan is de coördinatie van informatie met een hoog
afbreukrisico waarvoor binnen de afdeling Nationaal inzicht een afgeschermde
eenheid is ingericht, de eenheid Bronafschermingszaken. Van informatie met
een hoog afbreukrisico is sprake wanneer bijvoorbeeld de bron
gevaar zou lopen of wanneer als informatie te breed komt te liggen het onderzoek
wordt geschaad. Daarbij moet gedacht worden aan 00-informatie, afkomstig van
een informant of infiltrant, aan informatie over niet-integer gedrag, informatie
ten behoeve van getuigenbescherming, etc. 3. ontwikkelen en in stand houden verwijsindexenVoor de uitwisseling van informatie tussen opsporingsonderzoeken en de
vaststelling van de aard en omvang van de criminaliteit maakt de afdeling
gebruik van verwijsindexen. Op nationaal niveau coördineert de afdeling
de registratie over de CID-subjectenindex (CIDSI) en beheert daarvoor drie
indexen: CIDSI I, II, en III. CIDSI I is de index voor natuurlijke personen.
Deze verwijzingsindex is nu een actueel geschoond bestand. Vanaf 1996 is het
aantal records waarin CID-subjecten is opgenomen alsmede het aantal unieke
CID-subjecten natuurlijke personen gedaald. Als belangrijkste reden voor deze
daling wordt gezien dat de politieregio's over het algemeen beter en meer
zijn gaan schonen.De CIDSI II heeft betrekking op rechtspersonen en wordt tot op heden nog
niet goed gevuld. De regio's zien hier tot nu toe nog onvoldoende de noodzaak
van in. In de laatste verwijsindex (CIDSI III) worden de Meldingen recherche
onderzoeken (MRO's) opgeslagen.In de nabije toekomst zullen de drie systemen geïntegreerd worden
in de landelijke applicatie Verwijzingsindex Recherche Onderzoeken en Subjecten
(VROS). De opzet van de nationale verwijzingsindex VROS is een tweede onderdeel
van het ABRIO-project «Recherche en informatiehuishouding». In
de Raad van Hoofdcommissarissen zijn alle korpschefs met elkaar overeen gekomen
dat de CID-subjectenindexen en het MRO-bestand moeten opgaan in het VROS.
Deze nieuwe applicatie wordt gepositioneerd bij de regionale Infodesks. 4. Het uitvoeren van informatie-onderzoeken op een specifiek
terreinDe afdeling Nationaal inzicht kan in opdracht van de Cc zwacri c.q. het
College van procureurs-generaal informatie-onderzoeken uitvoeren op een specifiek
terrein. Voorbeelden zijn aan Joegoslaven en Italianen gerelateerde criminaliteit
in Nederland. De resultaten van deze onderzoeken worden aangeboden aan de
Cczwacri die daarover een advies aan het College van procureurs-generaal kan
uitbrengen. 5. Het uitvoeren van overige onderdelen van de CID-taakDe CID-en van de regiokorpsen zijn verantwoordelijk voor de aanmelding
van informanten bij de afdeling Nationaal inzicht. Als een RCID een informant
wil aanmelden, dan is daarvoor software van de afdeling Nationaal Inzicht
beschikbaar om met de personalia van de informant een uniek nummer te maken.
Dit nummer geeft de RCID vervolgens door aan de afdeling Nationaal inzicht.
Nationaal inzicht boekt dit nummer in het Informanten Coderingssysteem (ICS)
en controleert dan of het nummer elders reeds voorkomt. Als er een match is
op het informantennummer belt de afdeling Nationaal Inzicht de RCID van het
korps dat het nummer als eerste heeft aangemeld, waarop de betreffende RCID
contact kan opnemen met de tweede RCID. Een probleem kan echter zijn dat de
regiokorpsen niet in alle gevallen een actueel geschoond informantenbestand
voeren.Het informantencoderingssysteem (ICS) wordt soms onheus gebruikt. Het
onheus gebruik heeft betrekking op schending van procedure-afspraken. Binnen
de Nederlandse politie is afgesproken dat de RCID-en van de regiokorpsen alleen
informanten aanmelden bij de afdeling Nationaal inzicht indien die informanten
ook daadwerkelijk door de CID-en worden aangelopen. Indien een
persoon niet zijnde een informant door een regiokorps wordt aangemeld als
informant uitsluitend om er achter te komen of die persoon in een ander korps
informant is, komt de afscherming van de identiteit van informanten op losse
schroeven te staan. Daardoor komt de (moeizaam opgebouwde) aanmelding van
informanten door de regiokorpsen bij en de coördinerende taak van de
afdeling Nationaal inzicht in het geding. Meldingen recherche-onderzoekenVanaf 1996 moeten de korpsen hun onderzoeken aanmelden bij de afdeling
Nationaal inzicht van de CRI. Deze aanmelding heeft tot doel om de onderzoeken
tussen de verschillende korpsen te coördineren. Het aanmelden van onderzoeken
dient middels een standaardformulier te gebeuren: het formulier Melding Recherche
Onderzoek (MRO). Het formulier MRO is ook opgenomen in de gewijzigde CID-regeling
1995.Met de MRO's ontstaat een landelijk overzicht van de onderzoeken die de
politie uitvoert. Volgens het huidige criterium moeten onderzoeken worden
aangemeld zodra er tenminste één CID-subject bij het onderzoek
betrokken is. De ondergrens die geldt voor het melden van rechercheonderzoeken
en de opname in het systeem wordt verlaagd: in het vervolg zullen niet alleen
onderzoeken met betrekking tot CID-subjecten worden opgenomen, maar álle
onderzoeken worden geregistreerd die langer dan een week duren en die gericht
zijn op misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Op het formulier
MRO moeten behalve CID-subjecten ook andere onderzoeksgegevens, zoals objecten,
contactpersoon, start en te verwachten einddatum van het onderzoek worden
ingevuld.In de praktijk verloopt de melding van recherche-onderzoeken veelal via
de RCID van het regiokorps. Voor de RCID geldt immers al vanouds dat zij haar
CID-subjecten (natuurlijke personen en/of rechtspersonen) moet aanmelden bij
de divisie CRI. De aanmelding van recherche-onderzoeken is in de loop van
de jaren aanmerkelijk verbeterd. Tabel 2. Aantallen MRO's per regiokorps  Aantal
bij de NCID nieuw aangemelde MRO's Regiokorps 199611997219983Rotterdam-Rijnmond134149133Limburg-Zuid278530 Midden- en West Brabant128765Amsterdam-Amstelland129144185 Kennemerland372430Haaglanden10192158 CID KLPD2922361 NCID jaarverslag 1996.2 Jaaroverzicht 1997 Criminele Inlichtingen Dienst verwijsindexen.3 Jaaroverzicht 1998 Criminele Inlichtingen Dienst verwijsindexen.Naast de aanmelding van nieuwe onderzoeken, moeten korpsen ook wijzigingen
in onderzoeken (updaten van de onderzoekssubjecten) en de daadwerkelijke beëindiging
van onderzoeken melden. Het onderzoek van de commissie heeft uitgewezen dat
het actualiseren van de MRO's door de regiokorpsen nog sterk verbeterd kan
worden. Beëindigde onderzoeken worden niet afgemeld en wijzigingen in
(de CID-subjecten van) het onderzoek worden nog onvoldoende doorgegeven.De coördinatie vindt plaats door de afdeling Nationaal Inzicht van
de divisie CRI. De coördinatie houdt in dat de gegevens uit de MRO's
van alle korpsen met elkaar worden vergeleken. Dit gebeurt geautomatiseerd.
Vergelijking kan bijvoorbeeld opleveren dat eenzelfde persoon bij meerdere
korpsen voorwerp van onderzoek is of dat een voertuig in een recherche-onderzoek
van een bepaald korps tevens voorkomt in een onderzoek van een ander korps.
Zodra er op een van de objecten of CID-subjecten een dubbeling wordt geconstateerd,
zorgt de afdeling Nationaal Inzicht ervoor dat de betrokken politieregio in
kennis wordt gesteld. Voor de melding van recherche-onderzoeken en de coördinatie
hanteert de afdeling Nationaal Inzicht een verwijsindex, de zogeheten CID-subjecten
Index (CIDSI) III.Van 1996 tot halverwege 1997 werden de recherche-onderzoeken aangemeld
door het opsturen van MRO's naar de divisie CRI. In de loop van 1997 is een
aantal regionale recherchesystemen zodanig aangepast dat de MRO's geautomatiseerd
kunnen worden aangeleverd. Per december 1998 melden 22 van de 26 korpsen hun
MRO's geautomatiseerd aan bij de afdeling Nationaal Inzicht.In CIDSI III waren in juni 1997 12 750 onderzoeksobjecten en 1213
onderzoeken opgenomen. In december 1998 waren deze aantallen reeds opgelopen
tot 27 285 objecten en 2042 onderzoeken. Dit is een stijging van zeventig
procent van de onderzoeken en een stijging van ruim tweehonderd procent van
de objecten, wat het nut van de verwijzingsindex uitdrukt. Verbeteringen nationale coördinatie recherche-informatieDe mogelijkheden om op nationaal niveau informatie tussen alle opsporingsonderzoeken
uit te wisselen en af te stemmen, zijn in ontwikkeling. Zo zullen de huidige
drie verwijsindexen in mei 1999 opgaan in de applicatie VROS (Verwijsindex
Recherche Onderzoeken en Subjecten). VROS is een systeem waarmee de geautomatiseerde
coördinatie van recherche-onderzoeken geoptimaliseerd wordt. De onderzoeksteams
bij de regiokorpsen en kernteams moeten daartoe hun onderzoekssubjecten e.d.
aanleveren bij de afdeling Nationaal inzicht. In het programma VROS vindt
wekelijks een match plaats van alle MRO's met de onderzoeksentiteiten van
CIDSI I en II. Ook worden de gegevens uit de MRO's onderling gematcht. Dubbelingen
in o.a. CID-subjecten, voertuigen, etc. worden geautomatiseerd aan de regiokorpsen
en kernteams terug gemeld, zodat de betreffende korpsen met elkaar tot afstemming
kunnen komen.Dit nieuwe register VROS wordt nationaal beheerd door de afdeling Nationaal
Inzicht.1 De regiokorpsen kunnen het register
rechtstreeks inzien via de CID of de regionale infodesks. Het biedt de mogelijkheid
om informanten die actief zijn in een onderzoek te matchen met onderzoekssubjecten.
Het belang daarvan is dat uitgesloten kan worden dat opsporingsteams voor
de verrassing komen te staan dat een subject in hun onderzoek informant van
een ander korps blijkt te zijn, mits alle korpsen consequent hun onderzoekssubjecten
en informanten aanmelden.Tot slot is ook het welslagen van VROS volledig afhankelijk van aanlevering
van recherche-informatie door de regiokorpsen en kernteams. Het is tevens
afhankelijk van de recherche-applicaties binnen de regio's en kernteams.De rol van de korpsleiding en de districtschefs is hierbij van groot belang.
Tot op heden bepaalt iedere regio zelf met welke systemen gewerkt wordt. Het
kan zijn dat een regiokorps de informatiehuishouding en de registraties redelijk
op orde heeft voor wat betreft het regionale rechercheniveau, maar dat dit
niet het geval is voor de districten. In sommige regio's staan de districten
zelfs redelijk autonoom ten opzichte van het regionale niveau. Een voorbeeld
hiervan is het korps Rotterdam-Rijnmond.Zolang een nationale informatiehuishouding ontbreekt, zullen de opsporing,
de coördinatie tussen recherche-onderzoeken, de besturing van
het rechercheproces en de vaststelling van aard en omvang van de criminaliteit
problematisch verlopen. 3.7.3. Afdeling Internationale inlichtingen uitwisselingDe afdeling Internationale inlichtingen uitwisseling fungeert als intermediair
tussen Nederland en het buitenland voor internationale inlichtingen-uitwisseling
op het gebied van de zware en georganiseerde criminaliteit. Volgens de Richtlijn
met betrekking tot de stationering van liaison-officers in Nederland van 21
maart 1994 dient de divisie CRI een toezichthoudende rol te vervullen met
betrekking tot de werkzaamheden van de liaison-officer, alsmede de inkomende
en uitgaande informatie te coördineren.De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden concludeerde
met betrekking tot liaison-officers in Nederland dat het, gelet op genoemde
richtlijn, twijfelachtig is of de CRI zijn toezichthoudende functie op de
liaison-officers daadwerkelijk kan uitoefenen. Vervolgens heeft de minister
van Justitie een werkgroep-Liaisons ingesteld met als taakopdracht een onderzoek
in te stellen naar de noodzakelijkheid en mogelijkheid voor aanscherping van
de bestaande richtlijn voor de buitenlandse liaison-officers in Nederland
(zie ook paragraaf 3.10). 3.7.4. Afdeling Recherche informatiebureaus (RIB's)De divisie CRI kent een aantal steunpunten in de regio's: de Recherche
informatie bureaus (RIB's). De CRI beschikt in totaal over 32 regionale steunpunten.1 De RIB's zijn een schakel tussen de divisie CRI en
de regiokorpsen en kernteams. Zij leveren een bijdrage aan het nationaal criminaliteitsbeeld,
voeren taken uit op het gebied van internationale rechtshulp en coördineren
informatie, ook via VROS en CIDSI. Door de regiokorpsen en de kernteams worden
de werkzaamheden van de RIB's bijzonder gewaardeerd. Deze goede waardering
neemt echter niet weg dat het resultaat van de werkzaamheden van de RIB's
mede afhankelijk is van de stand van de informatiehuishouding in de regiokorpsen
en kernteams. Soms kan het RIB onvoldoende werkzaamheden uitvoeren ten gevolge
van de gebrekkige informatiehuishouding bij de korpsen. 3.7.5. Afdeling MeldpuntenDe afdeling Meldpunten coördineert, onder verantwoordelijkheid van
het openbaar ministerie, politie-informatie met een operationeel karakter
en niet politiële informatie. De afdeling Meldpunten fungeert als intermediair
tussen diverse politiële en justitiële instanties met een specifiek
doel en gericht op specifieke doelgroepen. Het Gedetineerden recherche informatie
punt (GRIP) is een voorbeeld van een meldpunt dat in 1994 is opgericht met
het doel de samenwerking tussen de politie en de directie Delinquentenzorg
en Jeugdinrichtingen van het ministerie van Justitie te verbeteren.2Het doel van deze samenwerking is te komen tot een beter beveiligingsbeleid
voor vlucht- en gemeengevaarlijke gedetineerden door middel van een zorgvuldige
onderlinge uitwisseling van informatie. De samenwerking voorziet ook in het
verstrekken van door het openbaar ministerie bekrachtigde adviezen aan directeuren
van de penitentiaire inrichtingen op grond van informatie, waarbij de bron
waaruit de informatie afkomstig is, wordt beschermd. Deze vertrouwelijke adviezen
kunnen leiden tot het treffen van maatregelen tegen gedetineerden.Daarnaast is het GRIP niet op de hoogte van deals met gedetineerden
voor zover het gaat om strafvermindering of financiële vergoedingen.
Ook de directeuren zullen hiervan normaliter niet op de hoogte zijn. Enkele
tijd geleden heeft zich een merkwaardig incident voorgedaan, wat eventueel
verband houdt met een deal. Een officier van justitie heeft rond
februari van dit jaar bij het GRIP een verzoek gedaan om advies uit te brengen
een gedetineerde niet naar de extra beveiligde inrichting van Nieuw Vosseveld
te Vught over te plaatsen. Het GRIP is hier niet op ingegaan en heeft het
verzoek direct doorgestuurd naar de betreffende officier van justitie.3.7.6. Het LIT en de ANCPIHet Landelijk infiltratie team (LIT) coördineert en ondersteunt (inter)nationale
infiltratie-activiteiten op basis van buitenlandse rechtshulpverzoeken en
assistentieverzoeken van de Nederlandse opsporingsdiensten. De Afdeling nationale
coördinatie politiële infiltratie (ANCPI) verleent ondersteuning
bij het operationele gedeelte van infiltratieacties (verzorgen van valse identiteiten,
facilitaire ondersteuning, etc.) Beide afdelingen vallen onder de dienst bijzondere
recherchezaken.Het aantal zaken per jaar waarbij enige vorm van politiële infiltratie
is gemoeid, is beperkt. In 1998 is landelijk gezien bij 68 acties enigerlei
vorm van ondersteuning geboden door politiële infiltratie in Nederland.
In 1997 was dit slechts 41. Deze acties kunnen variëren van assistentie
bij een gespreksontmoeting tot het opbouwen van een storefront of een wat
langer durende infiltratie. Veel van deze acties worden op verzoek van het
buitenland, dan wel in samenwerking met buitenlandse opsporingsinstanties
opgezet. Van de 68 acties in 1998 hadden 51 zaken een internationale component.
Voor het jaar 1997 hadden van de 41 acties 30 zaken een internationale component.
De internationale dimensie komt ook tot uiting in de hoeveelheid zaken die
het LIT heeft gedraaid ten opzichte van de nationale PIT's. In 1998 heeft
het LIT aan 40, en in 1997 aan 30 zaken medewerking verleend. 3.7.7. Activiteiten divisie Ondersteuning en divisie MobiliteitDe divisie Ondersteuning vervult een ondersteunende taak voor de politieregio's
met specifieke kennis en technieken op het terrein van technologische ondersteuning,
levende have, politieluchtvaartdienst, recherche en bijstandscoördinatie.
De Dienst technologie en operationele ondersteuning (DTOO) en de Recherchedienst
transport en logistiek (RT&L) van de divisie Ondersteuning voeren zelfstandig
opsporingsonderzoeken uit. Voor het onderzoek van de commissie zijn vooral
deze afdelingen van belang. Dienst technologie en operationele ondersteuning (DTOO)De Dienst technologie en operationele ondersteuning (DTOO) is gesitueerd
binnen de divisie Ondersteuning en heeft een ondersteunende functie. De doelstelling
van de DTOO is het leveren van (tijdelijke) technische en operationele ondersteuning
aan politie, justitie en overige opsporingsdiensten. Daarmee ondersteunt de
DTOO allerlei politieactiviteiten op het terrein van recherche, milieu, grootschalig
politieoptreden, verkeer, rampenbestrijding, enzovoorts. De DTOO beschikt
daarvoor onder andere over geavanceerde plaatsbepalingssystemen en apparatuur
voor audio en video-observatie. Behalve de integratie van techniek in recherche-onderzoeken,
werkt de DTOO ook aan de ontwikkeling van nieuwe technologieën en methoden. Overzicht assistentie-aanvragen 1998 Technisch
middelAanvragenGeen inzetten gevolgdVideocamera12129 Videolaboratorium32013af-/meeluisterapparatuur123 Audiolaboratorium797Kolibrie – geen inzetten meer  Peilbakens16053Inkijkoperaties156 Klonen semafoon1442Uitleveren verbindingsapparatuur – alleen voor openbare
orde  Veiligheidsonderzoek (o.a. sweepen)24810Overige assistenties/adviezen/uitleen  6313 1 162136De DTOO treedt alleen op na schriftelijke toestemming van de officier
van justitie, die bij de aanvraag door een team ingediend moet worden. De
DTOO hanteert deze vaste procedure sinds 1994. De reden was dat het voorkwam
dat de DTOO iets moest doen waarvan later werd gezegd dat het niet de bedoeling
was. Behalve met juridisch verantwoord handelen, heeft deze opstelling van
de DTOO ook te maken met de effectiviteit van hun optreden. De middelen die
worden ingezet zijn kostbaar; als het fout afloopt kunnen die middelen niet
meer worden ingezet. Indien er geen juridische bezwaren zijn, spelen capaciteitsvragen
voor de inzet van de DTOO een rol. Immers, is deze ook beperkt. De DTOO beslist
zelf of ze aan een verzoek tot technische ondersteuning van een regiokorps
of kernteam voldoet. Op basis van een eigen juridische toets wordt door de
DTOO afgewogen of een verzoek wordt gehonoreerd. Dit gebeurt ook als een officier
van justitie goedkeuring heeft verleend. De vraag aan welk team capaciteit
wordt toebedeeld, wordt onder meer beïnvloed door de (maatschappelijke)
gevoeligheid van een zaak. Voorts heeft de bestrijding van de zware criminaliteit
door de kernteams en levensbedreigende zaken prioriteit. De DTOO heeft zoveel
werk dat vrijwel alleen de kernteams en het landelijke rechercheteam (LRT)
worden bediend. Divisie MobiliteitDe vier kerntaken van de divisie Mobiliteit zijn het bevorderen van mobiliteit
en veiligheid, het bestrijden van criminaliteit en het toezicht houden op
de belasting van het milieu, voor zover dit betrekking heeft op het (inter)nationaal
verkeer en vervoer over weg, water of in de lucht. De taken die de divisie
Mobiliteit verricht zijn zelfstandig, complementair en ondersteunend aan de
regionale politiekorpsen, bijzondere opsporingsdiensten en andere organisaties.Tot 1996 werden bij de divisie Mobiliteit recherchewerkzaamheden uitgevoerd.
Om de recherchewerkzaamheden te coördineren en te controleren zijn deze
werkzaamheden samengevoegd tot de Recherchedienst transport en logistiek (RT&L)
bij de divisie Ondersteuning. Bij de divisie Mobiliteit worden thans weer
in beperkte mate recherche-activiteiten ontplooid. Het gaat om eerste lijns
recherchewerk ten behoeve van de taken van de divisie Mobiliteit. De recherchefuncties
zijn inmiddels beschreven. Er zijn afspraken met de divisieleiding dat de
coördinatoren het recherchewerk bewaken. Dat neemt niet weg dat de korpsleiding
KLPD zich ervan bewust is dat dit voortdurend in de gaten gehouden moet worden.
Dat roept de vraag op in hoeverre de divisie Mobiliteit voldoende kwaliteit
van het recherchewerk gewaarborgd heeft voor het feit dat verkeersmensen recherche-activiteiten
gaan ondernemen. Zodra het eerste lijns recherchewerk over zou gaan naar het
tweede lijns werk, is de deskundigheid van RT&L nodig. Dat
vereist een nauwkeurige afstemming tussen de leiding van de divisie Mobiliteit
en de leiding van RT&L. Recherchedienst transport en logistiek (RT&L)RT&L is ondergebracht bij de divisie Ondersteuning. Het doel van de
RT&L is de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit in de transportsector.
De ontwikkeling van de dienst RT&L is nog in volle gang. Op dit moment
overweegt de korpsleiding van de KLPD of deze dienst het kernteam Transport
zou moeten worden.De RT&L beschikt, net als het LRT, over een eigen CID. De CID van
de RT&L runt voornamelijk informanten die uit de periferie van de criminele
organisaties komen. Het zijn mensen die op de een of andere manier, legaal,
faciliteiten aan de organisatie verlenen, bijvoorbeeld een autoverhuurder
of een kroegbaas van een stamcafé. Door niet met informanten uit de
eigenlijke criminele organisatie te werken, probeert men te voorkomen dat
ongewild infiltratietrajecten ontstaan. De ervaring is dat de informanten
«nieuwe stijl» betrouwbaarder informatie leveren omdat hun belangen
niet op het criminele vlak liggen. Het runnen van informanten verloopt volgens
een vaste procedure met intake-gesprekken en uitgebreide schriftelijke vastlegging.De sturing en controle op RT&L heeft zich tot voor kort gekenmerkt
door gebrek aan functiescheiding bij de toenmalige CID-officier van justitie
en onvoldoende structurele aandacht voor de CID, waaronder ook het beheer
van de registers. Door de vermenging van verantwoordelijkheden voor de CID-en
van het KLPD, van de Rijksrecherche en van de BOD-en bij de CID-officier is
een tijd lang verwijdering ontstaan tussen de CID-officier en de leiding van
de divisie Ondersteuning en de CID. Op initiatief van de interim-chef RT&L
is de CID-officier weer terug gehaald en zijn het gezag en de verantwoordelijkheid
van de CID-officier over RT&L weer hersteld.Vanaf 1998 heeft het Landelijk parket een nieuwe portefeuilleverdeling
gemaakt en is er een andere persoon CID-officier. Deze officier vervult de
functie nu ongeveer 1 jaar en verruilt de functie weer voor milieu-officier.
Van continuïteit in het gezag en beheer over de CID van RT&L is zodoende
weinig sprake. 3.7.8 Landelijk Rechercheteam (LRT)Het LRT is de operationele recherche-eenheid van de KLPD. Het LRT streeft
ernaar een bijdrage te leveren aan een adequaat (inter)nationaal optreden
tegen de georganiseerde criminaliteit in samenwerking met de regio's. Daarbij
richt het LRT zich met name op financieel rechercheren en innovatie van deze
recherchemethode. OrganisatieHet LRT is eind 1995 in drie maanden opgericht. Het beeld over de positie
van het LRT in de opsporing was aanvankelijk diffuus. Men begon met een onderzoek
naar een eenvoudige geldwisselaar en werkte daarna geleidelijk toe naar ingewikkelder
onderzoeken. De pioniersfase van het LRT is inmiddels voorbij. Het team heeft
thans een duidelijke taak en functie, waarbij financieel rechercheren en de
innovatie van recherchemethoden centraal staan.Sinds de start van het LRT in januari 1996 tot december 1998 zijn door
het LRT een 26-tal onderzoeken gestart. De aard en omvang van de onderzoeken
verschillen sterk. Zo is er een kortlopend onderzoek van 2 weken, maar de
meeste onderzoeken duren een aantal maanden, met enkele uitschieters naar
24 maanden of meer. Ook de aard van de onderzoeken verschilt, al overheersen
de zaken met een financiële component.Onderzoeksprojecten van het LRT worden na accordering van het College in behandeling genomen. Het advies van de Cczwacri wordt evenwel
niet altijd door het College gevolgd. Onderzoeken met een sterk financieel
karakter worden niet per definitie aan het LRT toegewezen.De inzet van OT, STO en CID vindt bij het LRT niet wezenlijk anders plaats
dan bij andere rechercheteams. SamenwerkingHet LRT stelt zich tevens ten doel de samenwerking met kernteams, regionale
recherche-eenheden en bijzondere opsporingsdiensten aan te gaan. Deze samenwerking
ligt zowel op het personele vlak als op onderlinge uitwisseling van gegevens
(vooral CID- en vertrouwelijke gegevens) en de afstemming van recherche-onderzoeken.
Het LRT kan ook in bijzondere gevallen op specifieke terreinen de kernteams
en regionale recherche-eenheden zowel op operationeel gebied als op het gebied
van uitwisseling van gegevens en kennisoverdracht ondersteunen.De regiokorpsen en kernteams ondervinden echter over het algemeen weinig
van de samenwerking met het LRT op het personele vlak, qua deskundigheid en
voor wat betreft recherche-ondersteuning bij onderzoeken. Dat zou onder andere
te wijten zijn aan capaciteitsgebrek. 3.8 Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD)De Binnenlandse veiligheidsdienst (BVD) heeft ingevolge de Wet op de inlichtingenen
veiligheidsdiensten (WIV) tot taak het verzamelen van gegevens omtrent organisaties
en personen die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar
vormen voor de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor
andere gewichtige belangen van de Staat1. Naast
deze taak is aan de BVD wettelijk opgedragen het verrichten van veiligheidsonderzoeken
voor de vervulling van vertrouwensfuncties en het bevorderen van maatregelen
ter beveiliging van gegevens waarvan de geheimhouding door het belang van
de Staat wordt geboden. Deze gegevens kunnen zowel overheidsinformatie betreffen
als gegevens van het bedrijfsleven. Voor de laatste categorie geldt dat het
gegevens betreft die naar het oordeel van de verantwoordelijke minister van
vitaal belang zijn voor de instandhouding van het maatschappelijk leven.De (zijdelingse) betrokkenheid van de BVD met de georganiseerde criminaliteit
heeft de commissie doen besluiten aandacht te besteden aan de werkzaamheden
van de BVD. Op basis van de beslispunten van de Kamer komt de commissie tot
de volgende onderzoeksvragen:a. Op welke wijze werkt de BVD samen met politie en justitie bij opsporing
van strafbare feiten? Welke rol speelt de BVD op dit moment bij de bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit? Maken BVD-ambtenaren deel uit van rechercheteams?b. Hoe krijgt het «gezag» over de BVD feitelijk vorm? Controleert
de BVD-officier alle relevante informatie om voor de rechtmatigheid van de
verkrijging van informatie in ambtsberichten te kunnen instaan?In deze paragraaf staan de werkzaamheden van de BVD centraal. In de eerste
plaats komt de relatie tussen de BVD en de bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit aan de orde. Dit wordt gevolgd door een uiteenzetting over de
relatie tussen de BVD en de regionale politie. 3.8.1 De BVD en de georganiseerde criminaliteit Georganiseerde criminaliteitAmbtenaren die voor de BVD werken hebben geen bevoegdheden tot het opsporen van strafbare feiten. Georganiseerde criminaliteit op zichzelf
vormt zodoende geen aandachtsgebied voor de BVD. De BVD doet slechts onderzoek
naar georganiseerde criminaliteit wanneer dat in specifieke gevallen een gevaar
oplevert voor de democratische rechtsstaat. In de uitoefening van haar taken
onderhoudt de BVD echter wel degelijk een relatie met politie en justitie.
Zo heeft iedere politieregio een Regionale inlichtingendienst (RID) die ten
behoeve van de BVD feitelijke werkzaamheden uitvoert. Daarnaast kan de uitwisseling
van informatie tussen de BVD en politie en justitie van belang zijn voor de
opsporing van georganiseerde criminaliteit. De BVD kan voor een opsporingsonderzoek
relevante informatie door middel van ambtsberichten via de landelijk officier
van justitie verstrekken aan politie en justitie.Toch heeft de BVD zich de afgelopen jaren uitgebreid beziggehouden met
de georganiseerde criminaliteit. Vanwege de ruime taakomschrijving van de
BVD is het mogelijk om de activiteiten van de BVD op het gebied van de georganiseerde
criminaliteit binnen de taakdefinitie te laten vallen. Ook de nieuwe Wet inlichtingen-
en veiligheidsdiensten (IVD) biedt de BVD de mogelijkheid aandacht te besteden
aan de georganiseerde criminaliteit indien op een of andere wijze de belangen
van de staat in het geding zijn. Voor de BVD is de georganiseerde criminaliteit
alleen van belang voor zover de verstrengeling van de onder- en bovenwereld
in het geding is. Alleen dan komt de integriteit van het openbaar bestuur
in gevaar. Bevoegdheden en inlichtingenmiddelenDe bevoegdheden en inlichtingenmethoden van de BVD worden nu helder omschreven
in het wetsvoorstel IVD. Deze bevoegdheden en inlichtingenmethoden komen echter
niet overeen met die in het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Er worden andere criteria en begrippen gehanteerd. De BVD is bevoegd tot veel
verdergaande inlichtingenmethoden dan politie en justitie. Dat kan tot problemen
leiden in gevallen waarbij openbare ordehandhaving en strafrechtelijke handhaving
elkaar kruisen.De BVD geeft alleen informatie aan de politie door middel van formele
ambtsberichten. Bij de BVD komen U-bochten om bepaalde informatie «wit
te wassen» niet voor. Jaarlijks worden enkele tientallen ambtsberichten
via de landelijk officier van justitie voor de BVD aan politie en justitie
overhandigd.Een ambtsbericht betreft gewoonlijk de zogeheten «bijvangst»
van de BVD. Dit vindt plaats wanneer de BVD bijvoorbeeld in een onderzoek
naar terrorismedreiging met een grote partij harddrugs wordt geconfronteerd.
In een dergelijk geval zal, als het eigen onderzoek dit toelaat, deze vondst
in een ambtsbericht aan Justitie worden gemeld. In de periode 1997/1998 zijn
door de BVD 67 ambtsberichten uitgebracht. Alvorens een ambtsbericht uitgaat,
vindt overleg plaats met de landelijke officier van justitie. De landelijk
officier ziet alle onderliggende stukken bij het ambtsbericht waarin relevante
informatie wordt doorgegeven en kan op die manier de hardheid van de aangeboden
informatie beoordelen. De voorwaarden voor een ambtsbericht zijn:• Er wordt alleen informatie verstrekt die aannemelijk en verifieerbaar
is;• Er moet een absolute bronbescherming worden geboden;• Uit het bericht mag niet blijken welke modus operandi van de dienst
is gebruikt (methodiek);• Uit het bericht mag ook niet blijken welke techniek is toegepast
om te voorkomen dat kennis wordt verkregen van de stand van de techniek bij
de BVD. 3.8.2 De relatie met de regionale politieDe BVD oefent haar taak uit in samenwerking met de regionale inlichtingendiensten
(RID-en) van de politie. Deze RID-en hebben als taak informatie te verzamelen
in het kader van de taakstelling van de BVD. Bovendien verzamelt de RID informatie
in opdracht van de burgemeester informatie in het kader van de taakstelling
van de BVD. In hoeverre de bevoegdheden van het wetsvoorstel IVD door de RID-en
zelfstandig kunnen worden uitgeoefend, al dan niet in een samenwerkingsverband
met bijvoorbeeld een kernteam waarbij wordt deelgenomen aan een opsporingsonderzoek
vanwege de verstrengeling van onder- en bovenwereld en/of vanwege de politieke
achtergrond van een criminele organisatie, is op dit moment niet duidelijk.
Formeel zijn deze taken strikt gescheiden; feitelijk lopen zij door elkaar
heen. Het is de vraag of de kennis bij de RID gescheiden kan worden in informatie
voor de BVD-taak en informatie over openbare orde-aspecten. Van een strikte
scheiding van de informatie die deze verschillende methoden oplevert kan nauwelijks
sprake zijn.De RID kan op verschillende manieren informatie verzamelen. Een RID-rechercheur
kan, naast de raadpleging van openbare bronnen, voor de openbare ordetaak
op twee en voor de BVD op drie manieren informatie inwinnen:• Een RID-rechercheur heeft of zoekt gesprekspartners.• Met gesprekspartners wordt geprobeerd een relatie op te bouwen,
waarbij het mogelijk is dat deze persoon informant wordt.• In het kader van de BVD-taak kan een zogeheten «agent»
worden gerund. Deze persoon kan worden gestuurd om bepaalde informatie te
verstrekken. Een agent is altijd een burger; het kan een criminele burger
zijn. Er worden altijd schriftelijke afspraken gemaakt. Een agent is in BVD-termen
nooit een infiltrant. Een infiltrant is namelijk altijd een politie-infiltrant
en daarmee wordt bij de BVD niet gewerkt. De politie kan alleen gebruik maken van informatie van de BVD voor zover
de taakstelling van de BVD dat toelaat. Als dat het geval is – en de
ruime taakstelling maakt veel mogelijk – dan draagt de BVD bij aan het
onderzoek. De informatie die de BVD verzamelt, wordt via de bovenstaande procedure
aan de politie doorgegeven.De waarde van informatie van de BVD wordt door de politie nog wel eens
in twijfel getrokken. Meerdere malen bereikte de commissie het bericht dat
de politie op een vraag aan de BVD informatie terug kreeg die zij zelf aan
de BVD had gegeven. Voor de opsporing van strafbare feiten ten aanzien van
georganiseerde criminaliteit speelt de BVD derhalve slechts een marginale
rol. 3.9 Fiscale inlichtingen en opsporingsdienst (FIOD)De bijzondere opsporingsdiensten kwamen in het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden uitgebreid aan de orde. Uit het
rapport van de enquêtecommissie bleek ook dat er slechts in beperkte
mate door de bijzondere opsporingsdiensten gebruik werd gemaakt van bijzondere
opsporingsmethoden. De commissie heeft het dan ook niet noodzakelijk gevonden
om in haar evaluatie uitgebreid aandacht te besteden aan alle bijzondere opsporingsdiensten.
De commissie meende echter dat het voor het totale beeld van de opsporing
in Nederland wenselijk zou zijn een van de meest zichtbare bijzondere opsporingsdiensten
aan een onderzoek te onderwerpen. De commissie heeft er voor gekozen de FIOD
nader te onderzoeken.Op basis van het enquêterapport kan een aantal onderzoeksvragen worden geformuleerd die betrekking hebben op bijzondere opsporingsdiensten
in het algemeen. De commissie heeft deze onderzoeksvragen leidend gemaakt
voor haar onderzoek naar de FIOD.a. Wordt wetgeving voorbereid over de organisatie, inrichting en taken
van de bijzondere opsporingsdiensten? Is de samenwerking tussen politie en
de FIOD in lagere regelgeving reeds vormgegeven?b. Hoe zijn de opsporingsactiviteiten binnen de FIOD op dit moment geregeld?
Hoe krijgt gezag en controle bij de FIOD vorm? 3.9.1 Organisatie TaakDe Fiscale inlichtingen- en opsporingendienst heeft een tweeledige taak.
Zij is enerzijds belast met het verzamelen van gegevens die van belang zijn
voor de heffing en de invordering van rijksbelasting. De FIOD is anderzijds
belast met het opsporen van door de Belastingwet strafbaar gestelde feiten.De opsporingsactiviteiten van de FIOD concentreren zich op de behandeling
van fiscale fraudezaken die de eenheden van de Belastingdienst aanleveren.
De FIOD heeft daarnaast een taak in de opsporing van fraude ter zake van de
niet-fiscale douanetaken (niet-fiscale fraude gaat niettemin vaak samen met
fiscale fraude). Het gaat daarbij om zaken die voortvloeien uit de controle
op in- uit- en doorvoer van goederen als wapens, verdovende middelen en bedreigde
diersoorten. De FIOD is daarnaast op basis van internationale verdragen verplicht
om rechtshulpverzoeken af te doen. Tenslotte draagt de FIOD bij aan de bestrijding
van commune (georganiseerde) criminaliteit door deel te nemen aan verschillende
samenwerkingsverbanden met politie en andere bijzondere opsporingsdiensten.
De deskundigheid en informatie van de FIOD op het gebied van financieel rechercheren
kan van nut zijn bij de bestrijding van criminali- teitsvormen waar sprake
is van grote financiële belangen en grote geld- en goederenstromen. GezagHet gezag over opsporingsactiviteiten in concrete onderzoeken ligt bij
de officier van justitie. Sommige FIOD-vestigingen hebben met twee arrondissementen
te maken omdat de geografische structuren van de Belastingdienst en het openbaar
ministerie niet met elkaar overeenkomen. De vestigingsplaats van een verdachte
of rechtspersoon is bepalend voor het arrondissement waaronder een onderzoek
valt.Het gezag over opsporingsactiviteiten in de voorfase ligt bij de officier
van het Landelijk parket. De gezagsuitoefening van het openbaar ministerie
over de fase waarin onderzoeken niet onder een specifiek arrondissement vallen,
was onderwerp van de werkgroep «Gezag OM» vanuit het Platform
Bijzondere Opsporingsdiensten.De gezagsuitoefening van het openbaar ministerie bij onderzoeken van de
FIOD is sinds de parlementaire enquête opsporingsmethoden geïntensiveerd.
De officier van justitie heeft bij megafraudezaken dagelijks contact met de
teamleider en is een halve dag per week fysiek op de centrale vestiging aanwezig.
Het openbaar ministerie lijkt voorzichtiger te zijn geworden met de inzet
van bijzondere opsporingsmethoden.Bij het Landelijk parket is voor de bijzondere opsporingsdiensten een
recherche-officier ingesteld in verband met de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden
in onderzoeken die niet onder een specifiek arrondissement vallen, zoals thematische
onderzoeken. De fraude-officieren van de arrondissementsparketten hebben het
gezag over deze concrete opsporingsonderzoeken. 3.9.2 Praktijk Incidentele onderzoekenDe FIOD werkt regelmatig samen met de politie. Het initiatief tot samenwerking
kan van beide kanten uitgaan. Zodra de FIOD in een douaneonderzoek bijvoorbeeld
op een partij drugs stuit, wordt de politie vaak verzocht een bijdrage aan
het onderzoek te leveren. Andersom doet de politie incidenteel een beroep
op de FIOD om bijvoorbeeld een bijdrage te leveren aan een fraudeonderzoek.
De FIOD stelt daarbij de voorwaarde dat de desbetreffende onderzoeken aansluiten
bij de primaire taak van de FIOD (Voorschrift inzake de samenwerking van de
Belastingdienst met de politie en andere opsporingsinstanties). Onderzoeken
moeten een fiscale of douane-component in zich meevoeren. Daarnaast eist de
FIOD vanaf het begin van het onderzoek bij strategische beslissingen in het
onderzoek betrokken te zijn. KernteamsDe FIOD werkt op een structurele basis samen met enkele kernteams. Jaarlijks
wordt in het kaderconvenant met het openbaar ministerie capaciteit beschikbaar
gesteld voor de samenwerking met de politie ter bestrijding van commune delicten.
Er werken momenteel ongeveer 15 FIOD-medewerkers binnen de kernteams. De personele
constructie is verschillend. Sommige rechercheurs zijn gedetacheerd, zoals
bij het LRT het geval is, terwijl andere rechercheurs functioneel onder de
FIOD blijven vallen. De bevoegdheden van FIOD-medewerkers in de kernteams
verschillen per geval. CIDHet komt in de praktijk met enige regelmaat voor dat informatie met RCID-en
wordt uitgewisseld. De teamleider van een onderzoek bij de FIOD doorloopt
hiervoor steeds een formele procedure. Allereerst gaat de FIOD-liaison bij
de CRI na of een bepaalde verdachte als subject bij een RCID staat ingeschreven.
De FIOD doet vervolgens aan de desbetreffende RCID een verzoek om van informatie
over het subject gebruik te mogen maken. Informatie kan na instemming van
de operationeel chef van de CID en goedkeuring van de CID-officier in de vorm
van een proces verbaal worden overgedragen.Er zijn echter RCID-en (o.a. regio Utrecht) die pertinent weigeren informatie
af te geven en zich daarbij beroepen op artikel 14 van de Wet politieregisters.
Waardevolle informatie gaat voor onderzoek verloren doordat de FIOD niet vrijelijk
over CID-informatie kan beschikken. De RCID-en beschikken bovendien vaak niet
over de specifieke expertise om voor het financieel onderzoek relevante informatie
te vergaren. Potentiële informatie voor de FIOD komt over het algemeen
uit de «bovenwereld» (boekhouders, ondernemers), terwijl RCID-en
hun informatie veelal uit het criminele circuit halen.Volgens verschillende respondenten lopen opsporings- en controlefunctionarissen
van de FIOD en de douane in bepaalde situaties nodeloos gevaar, doordat de
uitwisseling van CID-informatie stroef verloopt. De FIOD beschikt vaak niet
over informatie over vuurwapengevaarlijke personen, hetgeen bij controle en
observatie van groot belang kan zijn.De gewijzigde Wet politieregisters biedt de FIOD (en andere BOD-en) de
mogelijkheid registers zware criminaliteit te voeren. Deze mogelijkheid ontbreekt
vooralsnog.HARCDe FIOD neemt het strafrechtelijke traject voor haar rekening als de douane
bij controles op verdovende middelen stuit. Tegenwoordig wordt daarbij regelmatig
gewerkt met zogenoemde «Hit And Run Containerteams» (HARC). Deze
teams doen kortlopende strafrechtelijke onderzoeken naar drugstransporten
(circa zes weken) en bestaan uit functionarissen van de FIOD, douane en politie
(marechaussee op Schiphol) die op basis van een convenant samenwerken. De
HARC's werken onder leiding van een officier van justitie. De operationele
leiding van onderzoeken ligt wisselend in handen van politie en FIOD, naargelang
de fiscale kant van de zaak nadrukkelijk een rol speelt in het onderzoek.
Er zijn HARC's in Amsterdam, Rotterdam, Roosendaal (haven Vlissingen) en Schiphol.
De FIOD is op Schiphol regelmatig betrokken bij gecontroleerde afleveringen,
die vaak eindigen met de aanhouding van verdachten.MethodenDe FIOD maakt slechts in beperkte mate gebruik van bijzondere opsporingsmethoden.
Methoden als infiltratie en pseudo-koop worden in fiscale onderzoeken niet
toegepast. Er wordt wel gebruik gemaakt van verschillende observatiemethoden,
gecontroleerde aflevering en verkennend onderzoek. De nadruk bij onderzoeken
ligt echter op het volgen van geldstromen die in het verleden hebben plaatsgevonden.
De inzet van bijzondere opsporingsmethoden is relatief laag vergeleken met
onderzoeken waarbij wordt gerechercheerd in het heden en het van belang is
de activiteiten van verdachten te blijven volgen.De inzet van bijzondere opsporingsmethoden beperkt zich over het algemeen
tot de inzet van verschillende observatiemethoden. De FIOD beschikt voor fysieke
observatieacties over een eigen OT. De FIOD maakt onderscheid tussen tipgevers
en informanten. Tipgevers zijn personen die uit eigen beweging, en in beginsel
eenmalig, informatie aanleveren over een vermoedelijk strafbaar feit. Informanten
leveren daarentegen op structurele basis informatie aan en worden zodoende
«gerund». De FIOD stelt zich bij de informatieverwerving lijdelijk
op en runt niet zelfstandig informanten. Potentiële informanten worden
overgedragen aan de RCID. Incidenteel is de centrale vestiging van de FIOD,
die onderzoek doet naar zware georganiseerde criminaliteit, bij het runnen
van een informant door de RCID betrokken. De FIOD maakt met enige regelmaat
gebruik van gecontroleerde afleveringen. 3.10 Internationale samenwerkingDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft zijdelings
aandacht besteed aan verschillende aspecten van internationale samenwerking
met betrekking tot bijzondere opsporingsmethoden. De commissie werd in haar
evaluatie-onderzoek vele malen geconfronteerd met het belang van internationale
samenwerking op dit gebied.Ten aanzien van de internationale samenwerking constateert de commissie
de volgende problemen. In de eerste plaats is het onduidelijk welk recht geldt
bij de opsporing in Nederland door buitenlandse opsporingsorganisaties. In
de tweede plaats doen zich vele problemen voor rond de praktische samenwerking
tussen de regio's en het buitenland. Tenslotte blijkt de organisatie van de
rechtshulpverlening niet goed te functioneren. 3.10.1 Recht en regels internationale samenwerkingBij grensoverschrijdend optreden van opsporingsambtenaren zijn van toepassing
regels van het volkenrecht, het nationale recht van de zend-staat
en het nationale recht van de gast-staat. Dat geldt zowel voor optreden van
buitenlandse opsporingsambtenaren in Nederland, als bij optreden van Nederlandse
opsporingsambtenaren in het buitenland. De eindverantwoordelijkheid voor beide
strafrechtelijke internationale betrekkingen heeft de minister van justitie.
Met de uitvoering van een rechtshulpverzoek aan Nederland is echter de officier
van justitie belast in het arrondissement waarin de gevraagde handeling moet
worden verricht, of waar het verzoek is ontvangen (art. 552i Wetboek van Strafvordering).De verantwoordelijkheid voor het optreden in het buitenland van Nederlandse
opsporingsambtenaren is qua organisatie niet anders geregeld dan die voor
enig ander optreden van dezelfde Nederlandse opsporingsambtenaren. Wel gelden
in zekere mate Nederlandse op het (preventieve) toezicht gerichte vormvoorschriften,
als aan het buitenland om rechtshulp wordt gevraagd: voor een huiszoeking
in Antwerpen is de opening van een gerechtelijk vooronderzoek (en daarmee
de betrokkenheid van de rechter-commissaris) in Nederland nodig. Hoewel de
inzet van bijzondere opsporingsmethoden met een internationale dimensie niet
de instemming van de minister of het departement behoeft – daargelaten
die waarbij zulks ook bij toepassing in Nederland is voorgeschreven –
wordt het uit het oogpunt van een zorgvuldige behandeling van internationale
zaken noodzakelijk geacht dat er afstemming tussen openbaar ministerie en
departement plaatsvindt. Het Bureau internationale rechtshulp in strafzaken
(BIRS) zou daarbij een sleutelrol moeten hebben.Illustratief is de samenwerking met Turkije in de 4M-zaak.1 De rechtshulpverzoeken werden door de rechercheurs
geconcipieerd. Het openbaar ministerie en de rechter-commissaris leidden deze
veelal via de persoonlijke contacten rechtstreeks door naar Turkije. De afdeling
IR, voorganger van het Bureau internationale rechtshulp in strafzaken (BIRS)
was dan ook zeker niet van alle rechtshulpverzoeken op de hoogte. BIRS zou
volgens de betrokkenen bij het 4M onderzoek een centraal informatie-knooppunt
moeten worden, maar volgens diezelfden is BIRS nu nog te passief en te ver
van de praktijk af om zijn helpdeskfunctie goed te kunnen vervullen.De opvattingen over internationale samenwerking na de parlementaire enquête
opsporingsmethoden lopen uiteen. In de praktijk hebben vooral het LRT, de
kernteams, de infiltratieteams en de observatieteams alsmede uiteraard de
FIOD in douanezaken er meer dan gemiddeld mee te maken. Dikwijls wordt gesteld
dat de regelgeving in het buitenland soepeler is dan in Nederland, maar de
waarderingen daaromtrent verschillen. Sommigen noemen nauwelijks knelpunten.
Anderen doen dat wel. Zij benadrukken dat in het buitenland misverstanden
bestaan over de mogelijkheden van de Nederlandse politie en over de verplichting
van de Nederlandse politie om overal toestemming voor te vragen. Juist in
regio's waar men grote kennis van de buitenlandse opvattingen verwacht zijn
dergelijke geluiden echter nauwelijks te horen. Wel blijkt ook daar dat internationale
samenwerking bemoeilijkt wordt door onderlinge verschillen in strafrecht en
strafvordering. Een door velen genoemd concreet knelpunt is het Nederlandse
verbod om met criminele burgerinfiltranten te werken. 3.10.2 Nederlandse bijdragen aan buitenlandse opsporingsonderzoekenHet belang van de nationale soevereiniteit bij politie-samenwerking is
in de praktijk onmiskenbaar.Een voorbeeld biedt een zaak waarin de Haagse rechtbank een uitlevering
aan Duitsland in kort geding heeft verboden, omdat in de strafzaak die ten
grondslag lag aan het Duitse verzoek tot uitlevering, gebruik was gemaakt
van informatie vergaard door een Duitse vertrouwenspersoon die had opgetreden
op Nederlands grondgebied zonder dat daarvoor door de Nederlandse
autoriteiten toestemming was verleend.1 Bij
brief van 22 september 1997 is namens de minister van justitie aan de Bundesminister
der Justiz deze zaak met nog enkele andere beschreven; daarbij wordt benadrukt
dat «bij elke nieuwe actie (of vervolgactie), die wordt ondernomen door
die infiltranten, informanten en/of vertrouwenspersonen op Nederlands grondgebied,
opnieuw toestemming gevraagd dient te worden. Slechts onder zeer bijzondere
omstandigheden kan van deze regel worden afgeweken». Indien een Duitse
infiltrant, informant en/of vertrouwenspersoon op eigen initiatief in Nederland
optreedt moet de Duitse justitie bij kennisneming van die informatie en de
gebruikmaking ervan in een Duitse strafzaak bij wijze van rechtshulp alsnog
instemming vragen aan het Nederlandse openbaar ministerie. Op 26 november
1998 is de Bundesminister opnieuw aangeschreven, ditmaal omdat was gebleken
dat over langere perioden op Nederlands grondgebied direct is afgeluisterd
door Duitse autoriteiten. Hiervoor was geen toestemming gevraagd en deze was
ook niet gegeven, waar deze bij de in 1997 en 1998 geldende stand van het
Nederlandse recht ook niet gegeven had kunnen worden. De Nederlandse minister
wijst er op dat ook in de toekomst direct afluisteren voorbehouden zal zijn
aan Nederlandse opsporingsambtenaren en dat direct afluisteren door buitenlandse
opsporingsambtenaren op Nederlands grondgebied ook dan in strijd zal zijn
met de Nederlandse wet. Overigens speelt de soevereiniteitsproblematiek niet
alleen in relatie tot Duitsland: er zijn ook geruchten van vergaand optreden
van Britse en Amerikaanse opsporingsambtenaren in ons land.Het grensoverschrijdend optreden van de buitenlandse opsporingsambtenaar
kan in een aantal gevallen zijn gebaseerd op de Schengen uitvoeringsovereenkomst.
Voor grensoverschrijdende observatie in dat kader moet het Landelijk informatie
punt observatie (LIPO) worden benaderd. Dat is met de coördinatie van
dergelijke observatiewerkzaamheden belast. Dergelijke observaties worden zo
spoedig mogelijk overgenomen door een van de vijf Schengenteams. Het team
in de regio Midden- en West-Brabant heeft in 1998 in dit kader 59 inzetten
gepleegd; daarmee werd ongeveer 20% van de tijd besteed aan dergelijke rechtshulpverzoeken. Liaison-officersLiaison-officers zijn buitenlandse (opsporings)ambtenaren die zijn geplaatst
of geaccrediteerd bij de ambassade van de zendstaat in Nederland met als doel
de politiële en justitiële samenwerking tussen zendstaat en Nederland
te bevorderen. In Nederland zijn thans 34 liaison-officers gestationeerd uit
dertien landen. Zij zijn in Nederland gestationeerd op basis van bilaterale
rechtshulpverdragen, dan wel op basis van artikel 47 van de Schengen Uitvoeringsovereenkomst.De liaison-officer werkt in Nederland volgens de «Richtlijn met
betrekking tot de stationering van liaison-officers in Nederland, d.d. 21
maart 1994». In deze richtlijn worden een aantal aanwijzingen gegeven
waarvan Nederland het wenselijk acht dat de liaison-officer die bij zijn werkzaamheden
in acht zal nemen.Het doel van de stationering van liaison-officers in Nederland is om de
wederzijdse samenwerking tussen Nederland en betrokken zendstaten te bevorderen
en te bespoedigen. Daartoe wordt bijstand verleent bij de uitwisseling van
informatie ten behoeve van de voorkoming en bestrijding van de criminaliteit
in het algemeen en meer in het bijzonder bij de uitwisseling van informatie
met Nederlandse bijzondere opsporingsdiensten voor zover het gemeenschappelijke
activiteiten op het terrein van de voorkoming en bestrijding van criminaliteit
betreft. Daarnaast wordt bijstand verleent bij de uitvoering van verzoeken
om rechtshulp in strafzaken en bij de uitwisseling van informatie ten behoeve
van het voorkomen of tegengaan van verstoringen van de openbare orde.Het is liaison-officers niet toegestaan zelfstandig onderzoeks- en opsporingshandelingen
te verrichten. Indien als gevolg van een rechtshulpverzoek daadwerkelijke
opsporing van strafbare feiten in Nederland is vereist, vindt
dat plaats door Nederlandse opsporingsambtenaren onder het gezag van het Nederlandse
Openbaar Ministerie.Volgens de genoemde richtlijn dient de divisie CRI een toezichthoudende
rol te vervullen met betrekking tot de werkzaamheden van de liaison-officer,
alsmede inkomende en uitgaande informatie te coördineren. Het belang
van de tussenkomst van de CRI is tweeledig. Enerzijds dient de CRI toezicht
uit te oefenen over de activiteiten van de liaison-officers. Dit toezicht
kan alleen worden verwezenlijkt indien de CRI het totaaloverzicht heeft over
alle activiteiten van de betreffende liaison-officer. Anderzijds heeft de
CRI een coördinerende taak met betrekking tot de informatiestroom van
en naar het buitenland. Daarom dient de CRI op de hoogte te zijn van de informatie
die door de liaison-officer met de regio's wordt uitgewisseld.De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden concludeerde
met betrekking tot liaison-officers in Nederland dat het, gelet op genoemde
richtlijn, twijfelachtig is of de CRI zijn toezichthoudende functie op de
liaison-officers daadwerkelijk kan uitoefenen.De minister van Justitie heeft vervolgens een werkgroep-«Liaisons»
ingesteld met als taakopdracht een onderzoek in te stellen naar de noodzakelijkheid
en mogelijkheid voor aanscherping van de bestaande richtlijn voor de buitenlandse
liaison-officers in Nederland. In de werkgroep participeren vertegenwoordigers
van het ministerie van Justitie, het openbaar ministerie en de divisie CRI.De werkgroep heeft nadat zij een aantal knelpunten heeft beschreven een
reeks van aanbevelingen gedaan. Kort samengevat luiden de belangrijkste knelpunten
en aanbevelingen:a. Er zou algemeen beleid ten aanzien van de uitgangspunten van liaison-officers
ontwikkeld moeten worden; dat is er nu niet. Daarbij dient aandacht te worden
geschonken aan de wenselijkheid van de stationering, de bevoegdheden, de wijze
van begeleiding en mogelijk de opheffing van de diplomatieke onschendbaarheid;b. Nederland stemt altijd in met een verzoek tot stationeren van een liaison
zonder dat er afspraken worden gemaakt en voorwaarden worden geformuleerd
met betrekking tot de stationering van een buitenlandse liaison in Nederland.
Voordat een buitenlandse liaison in Nederland wordt geplaatst dient er met
de zendstaat een bilateraal overleg plaats te vinden;c. De huidige richtlijn spreekt in termen van «wenselijkheid»,
hetgeen betekent dat de in de richtlijn neergelegde regels niet afdwingbaar
zijn en er geen mogelijkheid bestaat de regels ervan te sanctioneren. Er dient
een nieuwe richtlijn te worden opgesteld waarin dwingend wordt geformuleerd
dat men dient te handelen conform de richtlijn;d. In de nieuw op te stellen richtlijnen dient expliciet te worden bepaald
dat de CRI verantwoordelijk is voor het toezicht op en de coördinatie
van de werkzaamheden van de liaisons in Nederland;e. In de nieuw op te stellen richtlijnen dienen duidelijke regels te worden
opgenomen over de procedure die de liaison-officer dient te volgen wanneer
hij contacten wil leggen met de regionale politiekorpsen of kernteams. Noodzakelijke
voorwaarde is daarbij dat de CRI steeds op de hoogte is van de informatie
die wordt uitgewisseld;f. Expliciet dient in de nieuwe richtlijn omschreven te worden wie verantwoordelijkheid
draagt voor de activiteiten en de aangeleverde informatie van de liaison-officer;
De geldende regelgeving inzake het optreden van buitenlandse liaison-officers
dient nadrukkelijk onder de aandacht te worden gebracht van de politie en
het Openbaar Ministerie. Infiltratie door buitenlandse opsporingsambtenarenInfiltratie door buitenlandse opsporingsambtenaren is ex artikel 126h,
lid 4 van het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden mogelijk. Volgens
het concept Samenwerkingsbesluit infiltratie (25 januari 1999) zullen de buitenlandse
ambtenaren in eigen land over opsporingsbevoegdheid moeten beschikken en een
voldoende niveau van kennis en vaardigheden moeten bezitten om het betreffende
bevel goed tot uitvoering te kunnen brengen. Ze moeten zich houden aan de
Nederlandse wet- en regelgeving en ook moeten de Nederlandse autoriteiten
in staat zijn hen aanwijzingen te geven. De buitenlandse opsporingsambtenaar
mag alleen worden belast met de uitvoering van een bevel tot infiltratie in
een Nederlands opsporingsonderzoek, als de infiltrant zal getuigen in de strafzaak
die daaruit voortvloeit. Bij het optreden op grond van een buitenlands rechtshulpverzoek
ten behoeve van een buitenlands opsporingsonderzoek wordt deze eis niet gesteld,
omdat de berechting dan in den vreemde zal plaatsvinden. In bijvoorbeeld Engeland
levert de eis problemen op, omdat het Verenigd Koninkrijk met zijn zogenoemde
disclosure procedure wettelijke voorschriften kent die zich kunnen verzetten
tegen het door een opsporingsambtenaar openbaren van bepaalde informatie.
Het is overigens wel voorgekomen dat Britse ambtenaren een getuigenverklaring
voor de rechter hebben afgelegd. Gevolg van de complicaties is evenwel dat
ambtenaren uit dergelijke landen in beginsel niet in aanmerking komen voor
infiltratie ten behoeve van Nederlandse onderzoeken.De procureurs-generaal gingen niet akkoord met de door de CTC gesuggereerde
oplossing in een geval waarin zich dit probleem voordeed om een andere infiltrant
te introduceren die bereid zou zijn wel te getuigen in de Nederlandse strafzaak;
zij zagen hierin een soort U-bocht en meenden dat aan de buitenlandse autoriteiten
een proces-verbaal gevraagd zou moeten worden dat vergelijkbaar is met een
Nederlands CID-proces-verbaal.Buitenlandse criminele burgerinfiltrantenDe inzet van criminele burgerinfiltranten levert veel vragen op in het
kader van de internationale samenwerking. Met name door landen als Duitsland
(Vertrauens Personen) en England en Amerika (Participating Informants) worden
regelmatig assistentie-aanvragen gedaan waarbij dit speelt. Volgens de Nederlandse
interpretatie gaat het daarbij om in min of meerdere mate criminele burgerinfiltranten,
hetgeen reden is om in dergelijke gevallen mee te delen dat deze operaties
naar Nederlands recht niet meer zijn toegestaan.De heerRabbae: Dan kom ik op het laatste onderdeel.
Mijnheer Geraedts, na Van Traa mag ik constateren dat wij op dit gebied nu
een andere praktijk en wetgeving hebben dan menig ander land, met name als
het gaat om het inzetten van de criminele burgerinfiltrant. Komt het voor
dat een ander land in Nederland een criminele infiltrant inzet in het kader
van een buitenlands onderzoek?De heerGeraedts(onderzoeksleider Regionale
recherche, regiopolitie Limburg-Noord): Dat weten wij niet altijd, want dat
is afhankelijk van de insteek die wij kiezen. Het is op dit moment onduidelijk
of de Nederlandse overheid de competentie heeft om het voortraject, voortvloeiend
uit een strafrechtelijk onderzoek in een ander land, te toetsen naar Nederlandse
normen. Als je naar de internationale verdragen kijkt, met name over het vertrouwensbeginsel,
dan is het duidelijk dat dit niet het geval is. In de casuïstiek van
de Hugo-zaak – die is ook behandeld door de commissie-Van Traa –
heeft de Hoge Raad in november 1993 geoordeeld dat de opvatting dat een in
het buitenland, in dit geval Duitsland, opgestarte pseudo-koopactie aan de
Nederlandse regels moet voldoen, in zijn algemeenheid onjuist is. Dat betekent
dat wij, gelet op het vertrouwensbeginsel en de uitspraken van de Hoge Raad,
in beginsel niet hoeven te toetsen welke burgers in dat opsporingsonderzoek
in het buitenland zijn ingezet. Ik zie mij al naar het buitenland gaan en
aan mijn collega's vragen stellen: Is er uitgelokt? Hoe ben je aan die man
gekomen? Wat voor strafblad heeft hij?De heerRabbae: Leidt dit ertoe dat, hoewel
wij in Nederland de criminele burgerinfiltrant categorisch hebben afgewezen,
een buitenlandse infiltrant in Nederland strafbare feiten mag plegen?De heerGeraedts: Als wij, zoals de laatste
keer, een pseudo-koopactie hebben, als het om een aankoop gaat, in dit geval
van een partij verdovende middelen van een grotere hoeveelheid, dan is dat
een eenmalige actie, kortlopend. Vervolgens keert men terug naar het buitenland.
De vraag is of de buitenlandse autoriteiten toestaan dat je zover gaat. Als
zij dat antwoord niet geven, dan is het aan het OM om het al dan niet toe
te staan. Je weet het echter nooit zeker, tenzij het OM zegt, al dan niet
op basis van een verdrag, vastgelegd per protocol: indien jullie infiltratie-
en pseudo-koopacties willen, dan stellen wij op voorhand de volgende toetsingsvragen.
Is er voldaan aan het Tallon-criterium? Is het proportioneel subsidiair en
zorgvuldig, gelet op onze belangrijkste beginselen?1Met name deze materie levert bij politie en justitie als het gaat om internationale
samenwerking enige onrust op. Vooral wanneer de zaak toch ook gedeeltelijk
voor de Nederlandse rechter komt, is er steeds weer twijfel of de officier
van justitie de verantwoordelijkheid zal durven nemen voor optreden waarbij
buitenlanders betrokken waren. Ook het openbaar ministerie worstelt met deze
materie.Zo was er in een van de CTC zaken uit 1998 sprake van een buitenlands
rechtshulpverzoek waarbij een buitenlandse burger in zijn rol als tussenpersoon
bij drugstransporten op Nederlands grondgebied die enkele buitenlandse politiële
infiltranten zou introduceren bij Nederlandse verdachten. Daarbij zou mogelijk
een gecontroleerde aflevering plaatsvinden van een tiental kilo hard drugs.
In het jaar voorafgaand aan dit verzoek was deze informant nog in het buitenland
aangehouden wegens overtreding van de Opiumwet. Na vrijlating was hij voor
deze zaak benaderd. De CTC meende dat door eenmalig en kortstondig contact
de informant niet de status criminele burgerinfiltrant kon krijgen; het positieve
advies aan het college van procureurs-generaal wordt daar overgenomen, maar
de minister onthoudt zijn instemming.In een ander geval werd echter wel toestemming door het ministerie
van Justitie gegeven, zonder dat de minister op de hoogte was, voor een actie
waarbij gebruik werd gemaakt van een criminele burgerinfiltrant die tijdens
zijn verblijf in Nederland werd gedetineerd en alleen tijdens de ontmoeting
met de Nederlandse verdachte tijdelijk in vrijheid werd gesteld. De minister
ad interim is niet geraadpleegd omdat men op het departement van mening was
dat het niet aangaat louter politieke dekking te zoeken. Het gesprek tijdens
de ontmoeting is met medeweten van de criminele burgerinfiltrant afgeluisterd.Soms is de achtergrond van een door de buitenlandse opsporingsdiensten
geïntroduceerde persoon onduidelijk. Vooral op Schiphol komt het voor
dat verdovende middelen met een koerier worden afgeleverd in het buitenland.
Buitenlandse politiediensten vragen dan soms Nederlandse medewerking al was
het maar voor de transit.In 1998 werd aldus 30 keer een succesvol gecontroleerde aflevering
in het buitenland gerealiseerd en 37 keer in Nederland. Wanneer de aflevering
betrekking heeft op passagiers die op doorreis zijn en op Schiphol een tussenlanding
maken wordt gesproken van «uitgestelde aanhouding en inbeslagneming
buiten Nederland». Bij deze «specialis» van de gecontroleerde
aflevering wordt niet expliciet de eis gesteld van voortdurende observatie
door het ontvangende land, hetgeen wel het geval is bij gewone gecontroleerde
afleveringen waarom door het buitenland wordt verzocht.In een geval waarin de buitenlandse autoriteiten verzochten om de koffer
van de koerier op Schiphol van een zendertje te mogen voorzien, rees de vraag
of er nu eigenlijk sprake was van een buitenlandse criminele burgerinfiltrant.
Men ging – er eigenlijk tegen beter weten in – vanuit dat zulks
niet het geval was en ook een schriftelijke overeenkomst met deze passant
bleef achterwege. Als de betrokkene was aangehouden en de goederen in beslag
waren genomen, had deze met recht en rede kunnen stellen in opdracht en naar
de aanwijzingen te handelen van buitenlandse politie- of justitie-autoriteiten.Door de CRI is gesteld dat het risico bestaat, dat bij streng vasthouden
aan de normen naar de huidige interpretatie in dergelijke gevallen conflicten
met buitenlandse opsporingsinstanties ontstaan die vanwege het belang van
goede samenwerking worden «opgelost» door meewerking te verlenen
aan allerlei U-bochtconstructies.Vermelding verdient dat bij de afweging of een infiltratie doorgang moet
vinden het gegeven dat de verdachte tegen wie het middel wordt ingezet zelf
een Nederlander is, kennelijk nauwelijks een rol speelt. Wel werd in een zaak
uit 1997 waarbij een Belgische politie-infiltratie speelde de eis gesteld
dat in geval van arrestatie van de Nederlandse verdachte in België uitlevering
aan Nederland zou moeten volgen. Met het oog op het verbod van verkapte uitlevering
is de laatste eis, goed te begrijpen.Verkapte uitlevering is de uitzetting van een persoon met het doel
deze in handen te spelen van de buitenlandse justitiële autoriteiten
waarbij de betrokkene de rechten die hem krachtens uitleveringsverdragen en
de Uitleveringswet toekomen worden onthouden. Waarnemen dat iemand de grens
overgaat terwijl men weet dat deze persoon 6 kg cocaïne met zich voert
en hij aan de andere zijde van de grens zal worden opgepakt, wordt door de
politie niet als verkapte uitlevering beschouwd. In dat geval laat de Nederlandse
politie slechts na van zijn bevoegdheden gebruik te maken. Zulks is anders
als de Nederlandse politie meewerking verleent aan een pseudo-koop in het
buitenland. Het staat niet vast of in dat geval verkapte uitlevering moet
worden aangenomen.Rechtshulpverzoeken en prioriteitsstellingInfiltratie is niet het enige punt dat bij internationale samenwerking
vragen oproept. Er bestaat in het algemeen een spanning tussen verdragsverplichtingen
om ook langdurige rechtshulpverzoeken in te willigen en de eigen afweging
en prioriteitenstelling van een Nederlands rechercheteam. Ook de samenloop
van een oorspronkelijk buitenlands en een Nederlands opsporingsbelang kan
moeilijkheden veroorzaken. Juist in dergelijke gevallen komen verschillen
in rechtscultuur en in rechtsregels duidelijk naar voren.Instructief is een zaak waarin in 1996–1997 langdurig, en uiteindelijk
succesvolle is samengewerkt met de Royal Canadian Mounted Police. Het onderzoek
richtte zich aanvankelijk op een in Nederland wonende Canadees en diens betrokkenheid
bij handel in soft drugs en witwasserij. Op zeker moment bleek ook onder meer
een in Nederland woonachtige Israëli bij de zaak betrokken, die ook voor
andere criminele organisaties ten onzent werkzaam was. Door deze bevinding
ontstond een Nederlands opsporingsbelang. Gevolg was dat de tactiek op elkaar
afgestemd diende te worden, welke afstemming niet vlekkeloos verliep. Hoewel
een samenwerkingsconvenant (Memorandum of Understanding) was gesloten bleken
de belangen niet altijd goed aan te sluiten – frequente ontmoetingen
tussen de leidinggevenden hadden ontbroken. Ook het verschil in rechtscultuur
leidde soms tot misverstanden (in Canada kunnen in het kader van opsporingsonderzoek
koffers van verdachten op vliegvelden worden doorzocht en ook het feit dat
in Canada niet een tapmachtiging voor een toestel wordt gegeven maar voor
alle communicatie van een individu leidde tot wederzijds onbegrip. Een punt
is dat in de Angelsaksische stelsels complete opnames tijdens de rechtszaak
aanwezig moeten zijn en niet volstaan kan worden met het vastleggen van de
relevante passages in de processen-verbaal. Een andere consequentie was dat
in Nederland een gvo geopend moest worden om bepaalde dwangmiddelen toe te
kunnen passen. Een complicatie hierbij was, dat volgens artikel 552l, lid
1 sub c geen rechtshulp verleend kon worden die betrekking heeft op strafbare
feiten terzake waarvan de verdachte in Nederland zou worden vervolgd. Ook
rees bij de evaluatie de vraag hoe ver Nederlandse instanties moeten gaan
bij het (kosteloos) inwilligen van omvangrijke rechtshulpverzoeken. Er is aanleiding om de regels voor buitenlandse liaison-officers aan te
scherpen. Beide punten zijn onderkend door de minister van justitie. De inzet
van buitenlandse burgers ten aanzien van wie reden bestaat om te vermoeden
dat ze als crimineel zijn aan te merken stelt de Nederlandse politie en justitie
geregeld voor vragen. De inzet van buitenlandse politie-infiltranten stuit
vooral dan op bezwaren, als de buitenlandse infiltranten ook een rol zouden
moeten kunnen vervullen in het kader van een Nederlandse strafzaak en zij
krachtens hun eigen wetgeving niet bevoegd zijn gegevens te verstrekken aan
de Nederlandse rechter. Door het buitenland geïnitieerde observatie-activiteiten
in het kader van de Schengen Uitvoeringsovereenkomst lijken geen specifieke
problemen op te leveren. 3.10.3 Nederlandse strafzaken met een buitenlandse component Regels voor rechtshulpIn het Nederlandse Wetboek van Strafvordering staan slechts enkele regels
die in het bijzonder van toepassing zijn op uitgaande verzoeken van rechtshulp
(artikel 539a Wetboek van Strafvordering). Dat neemt niet weg dat in de rechtspraak
met enige regelmaat vragen worden opgeworpen over de toelaatbaarheid van in
het buitenland, al dan niet met hulp van buitenlandse autoriteiten, gevonden
bewijsmateriaal. In gevallen van bestaande rechtshulpbetrekkingen wordt door
de rechter alleen terughoudend getoetst of de overheid van het andere land
haar bevoegdheden terzake heeft uitgeoefend conform het in dat land geldende
recht en de in Nederland geldende essentiële normen van een goede procesorde:
men spreekt van het vertrouwensbeginsel.Voor de activiteiten van Nederlandse opsporingsambtenaren in het buitenland
wordt de eerste grens bepaald door het soevereiniteitsbeginsel. Het uitvoeren
van opsporingshandelingen waaronder ook het stelselmatig en gericht informatie
inwinnen door een informant op verzoek van de politie gerekend wordt, vergt
daarom in beginsel toestemming van de buitenlandse autoriteiten.In verband met een infiltratie-actie in Colombia werd aan het ontbreken
van toestemming ook in de Nederlandse rechtspraak doorslaggevend gewicht toegekend:
«De vraag of ook de verdachte getroffen is in een belang dat de overtreden
norm, respectering van de soevereiniteit van een andere staat, beoogt te beschermen
speelt, gelet op de (fundamentele) aard van de volkenrechtelijke norm, geen
rol». Aldus het Haagse hof, dat aan deze conclusie de uitsluiting van
het bewijsmateriaal als conclusie verbond.1
Het hof betrok zelfs niet in zijn beschouwing, of was aangeboden de Colombiaanse
autoriteiten om toestemming achteraf te vragen, welke werkwijze in vroegere
arresten geringe inbreuken op het volkenrechtelijk territorialiteitsbeginsel
bleek te kunnen dekken.Internationale afspraken, zoals de Schengen uitvoeringsovereenkomst (SUO),
kunnen een structurele basis leveren voor optreden in het buitenland. Artikel
40 SUO is van belang voor de grensoverschrijdende observatie. Deze regeling
vergt een tevoren ingediend rechtshulpverzoek en toestemming van de bevoegde
autoriteit van het land waar de voortgezette observatie plaatsvindt. De observerende
ambtenaren zijn gebonden aan het recht van het land waar ze optreden. Vrijwel
nergens mag bij grensoverschrijdende observatie een andere dan openbare plaats
worden betreden; ook het gebruik van video-met geluidsopnames is verboden
en het gebruik van valse, uit het gastland afkomstige nummerplaten is niet
overal geregeld. Voor bepaalde strafbare feiten is spoedobservatie (te onderscheiden
van achtervolging) voor een termijn van maximaal 5 uur toegestaan. Nog tijdens
de observatie moeten de autoriteiten van de actie in kennis worden gesteld
en naderhand moet een schriftelijk rechtshulpverzoek worden ingediend. Als
een Nederlandse regio hulp nodig heeft in het buitenland wordt
rechtstreeks contact opgenomen met de autoriteiten in het buitenland.In EU-verband ligt er in 1999 een (Protocol bij een) ontwerp-verdrag
inzake wederzijdse rechtsbijstand in strafzaken. In het protocol wordt de
elektronische surveillance voor observatie-doeleinden in een andere lidstaat
geregeld; in artikel 10 van het verdrag wordt gecontroleerde aflevering in
ruimer verband dan dat van de drugssmokkel geplaatst; in art. 11 wordt gesteld
dat voor infiltratie de regels zullen gelden voor de staat waar de actie plaatsvindt.
De interceptie van telecommunicatie is in zeer veel verschillende verbanden
aan de orde, met het voorlopige gevolg dat er nog geen verdragsbasis is voor
geavanceerde communicatie (GSM, satelliet), maar hierover wel zeer actief
wordt onderhandeld.Internationale CID-informatieTen aanzien van het inwinnen van informatie met behulp van informanten
door Nederlandse liaison-officers in het buitenland bestaat een concept-nota
van de hand van het Landelijk parket, bij welker totstandkoming het BIRS van
het ministerie van justitie en de Divisie CRI zijn betrokken geweest. Informatie
van personen die op eigen initiatief gegevens verzamelen en aan de Nederlandse
opsporingsambtenaren in den vreemde aanleveren kan worden aanvaard. Als een
liaison-officer een algemeen verzoek doet aan een persoon om informatie over
een criminele organisatie te verstrekken is dat onder omstandigheden ook toelaatbaar,
maar toestemming voor deze handelwijze door de Nederlandse officier van justitie
wordt gewenst geacht. Voor het stelselmatig en gericht informatiegaren dient
evenwel een rechtshulpverzoek te worden ingediend en in elk geval zal de Nederlandse
liaison-officer in het buitenland nooit zonder inschakeling van de officier
van justitie hiertoe mogen overgaan.Bij de Nederlands politie bestaat terughoudendheid ten aanzien van het
verstrekken van informatie aan buitenlandse opsporingsambtenaren, ook als
zulks noodzakelijk is om hulp van buitenlandse autoriteiten te verkrijgen.
Met betrekking tot Canadese en Duitse autoriteiten is dit te verklaren door
het verschijnsel dat daar geen aparte CID-registers zijn en informatie onmiddellijk
wordt opgewaardeerd door vastlegging in een proces-verbaal. Het bezwaar van
deze terughoudendheid is ook gebleken aan het op Zuid Amerika georiënteerde
kernteam Haaglanden. Onderzoek kan stuk lopen doordat de aanvrager onvolledige
of onjuiste informatie geeft.Ook in België is men soms minder terughoudend met geheimhouding.
In een door Limburg Zuid behandelde zaak is het voorgekomen dat een onderzoekssubject
in Nederland in België als informant werd gerund. Het subject ging als
verdachte mee in het Belgische onderzoek en de Antwerpse CID-officier Bijzondere
opsporingsbevoegdheden is toen opgetreden als getuige à decharge. Hij
vertelde dat het subject informant was. De zeven andere verdachten zaten in
de zittingszaal.Ook in de in samenwerking met Turkije uitgevoerde 4M-zaak werd de informatie-uitwisseling
gekenmerkt door aanvankelijke terughoudendheid van Nederlandse kant. Daarbij
speelde een rol dat de Turkse politie veel sneller dan de Nederlandse politie
gewenst acht, overgaat tot aanhouding van verdachten en inbeslagneming van
drugs (waarmee een bonus kan worden verdiend).Diverse betrokkenen hadden in eerste instantie twijfels bij de vergaande
samenwerking in die zaak: gewezen werd vooral op het risico van corruptie,
het gevaar dat het onderzoek zou uitlekken en de mensenrechtensituatie. Wat
de corruptie betreft, is deze wat de politie betreft in deze zaak niet aan
de orde geweest; wel lieten twee rechters zich omkopen voor ieder een miljoen
gulden waarna de tot gevangenisstraf in Turkije veroordeelde leverancier van
de 4M's na een paar maanden weer vrij rondliep. Van het lekken van informatie
is evenwel geen sprake geweest en toen het onderzoek in de eindfase verkeerde
werd overgegaan tot grotere openheid van Nederlandse zijde jegens de Turkse
politie, waarmee goede rechtstreekse contacten waren ontstaan.Soms is samenwerking nodig met landen, ten aanzien waarvan geen volledige
zekerheid bestaat ten aanzien van de ter plaatse geldende mensenrechtensituatie.
Dat was ook het geval in de 4M-zaak. In dat geval is geprobeerd op subtiele
wijze afspraken te maken teneinde de rechtmatigheid van uit Turkse politieverhoren
verkregen bewijs te garanderen. Veiligheidshalve zijn alle bij de Turkse politie
afgelegde verklaringen uiteindelijk buiten beschouwing gelaten bij de bewijsvoering.Enkele betrokkenen meenden dat de reden waarom de Turken toestemming
gaven voor de samenwerking werd ingegeven door het Turkse uitgangspunt dat
de verdachten een link hadden met de Koerdische beweging PKK. In het hele
onderzoek speelden politieke overwegingen een rol: in het bijzonder de oprichting
van het Koerdisch parlement in ballingschap op Nederlands grondgebied leek
indirect van invloed. Toen het in dezelfde periode lopende onderzoek van de
parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden bij de Nederlandse
autoriteiten twijfel deed ontstaan of de beoogde Nederlandse infiltratie-actie
in Turkije wel moest doorgaan, gaven de Turken aan dat het niet doorgaan van
de actie zou worden opgevat als een belediging – waarna de Nederlandse
minister alsnog toestemming gaf.De verslaglegging van de inspanningen die in het kader van internationale
samenwerking worden getroost, waren volgens de betrokkenen bij het 4M onderzoek
nog te gering. Dergelijke verslaglegging is van belang, juist ook vanuit het
perspectief van de «lerende organisatie». HOOFDSTUK 4 GEZAG OVER EN TOEZICHT OP DE OPSPORING 4.1 AlgemeenDe crisis in de opsporing, zoals die werd geconstateerd door de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden, bestond op de derde plaats uit
de gezagscrisis. Het gezag van het openbaar ministerie over de politie, dat
weliswaar is terug te voeren op een expliciete wettelijke opdracht, was in
de praktijk van de opsporing niet vanzelfsprekend. Het kostte veel officieren
van justitie grote moeite hun gezag daadwerkelijk te laten gelden. Niet alleen
werd feitelijk zeer verschillend invulling gegeven aan de gezagsrol van het
openbaar ministerie over de politie, ook de meningen daarover liepen binnen
het openbaar ministerie uiteen: «Over gezag dient niet teveel te worden
gediscussieerd. Maar de gezagsconceptie voor en van het openbaar ministerie
varieert nog altijd van de «super-rechercheur die dag en nacht boven
op de zaak zit» tot «sturing op (grote) afstand.»1 Ook de opvattingen binnen het openbaar ministerie over
de normering van de bijzondere opsporingsmethoden variëren op zijn minst
van «rekkelijk» tot «precies».Op basis van de beslispunten zijn voor dit deel van het evaluatie-onderzoek
door de commissie de volgende vragen gesteld:a. Zijn de onderlinge verhoudingen tussen functionarissen en organisaties
in de opsporing verbeterd en werkbaar?b. Wordt door het openbaar ministerie op verantwoorde wijze gezag uitgeoefend
over de inzet van opsporingsmethoden?c. Bestaat er duidelijkheid over de wijze en de inhoud van de gezagsuitoefening
door het openbaar ministerie?d. Heeft de gezagsuitoefening door het openbaar ministerie daadwerkelijk
effect op het functioneren van de politie met betrekking tot de opsporing?e. Is de controle op het gebruik van opsporingsmethoden door rechters-commissarissen,
korpsbeheerders en ministeries adequaat?De nadruk bij het onderzoek naar de gezagscrisis ligt primair bij het
openbaar ministerie. Daarnaast is ook gekeken naar de mede-verantwoordelijkheid
van de andere partners in het gezag over en het beheer van de opsporing: rechters-commissarissen,
korpsbeheerders en ministeries. 4.2 Openbaar ministerieDe afgelopen jaren vond binnen het openbaar ministerie een grootscheepse
reorganisatie plaats. De aanleiding vormde het rapport van de op verzoek van
de Kamer ingestelde Commissie openbaar ministerie (commissie-Donner, 1994).
Het rapport bevatte een analyse van de ontwikkelingen in taak en functioneren
van het openbaar ministerie. De commissie constateerde dat er kritiek was
ontstaan op het functioneren van het openbaar ministerie. Deze kritiek was
mede het gevolg van verdere differentiatie en verbreding van de rechtshandhaving
en het relatief schaarser worden van de beschikbare middelen. De noodzaak
tot afstemming en prioritering die daarmee gepaard ging, zette het openbaar
ministerie steeds verder onder druk, en leidde tot kritiek op de kwaliteit
van vooral het bestuurlijk en beleidsmatig functioneren van het openbaar ministerie.
Tevens kwam aan het licht dat er in toenemende mate onduidelijkheid was ontstaan
over de kerntaak van het openbaar ministerie.2
Samengevat functioneerde het openbaar ministerie kwalitatief en als eenheid
onvoldoende. Het Plan van aanpak dat vervolgens door het kabinet werd geformuleerd
vormde feitelijk het startpunt voor een ingrijpende reorganisatie.Recent is het wetsvoorstel Reorganisatie openbaar ministerie in de Eerste Kamer aangenomen. Het wetsvoorstel doorbreekt het vroegere stelsel
waarin – afgezien van de rol van de vergadering van procureurs-generaal –
vijf territoriale procureurs-generaal naast elkaar werkten. Het College van
procureurs-generaal krijgt de landelijke leiding over het openbaar ministerie
in handen. Het wetsvoorstel verschaft het Landelijk parket een formele basis.Het merendeel van de beleidsvormende en bestuurlijke activiteiten die
vroeger op het ressortsparket werden verricht, zijn met de (ressortelijke)
procureurs-generaal mee overgegaan naar het Parket-generaal. Het openbaar
ministerie bestaat thans – vooruitlopend op genoemd wetsvoorstel –
uit negentien arrondissementsparketten en één Landelijk parket,
vijf ressorten en één College van procureurs-generaal binnen
het Parket-generaal. De ressortsparketten hebben voornamelijk tot taak strafzaken
bij de gerechtshoven te behandelen en de juridische kwaliteit van de rechtspleging
in eerste aanleg te bewaken. Daar vindt in mindere mate dan op de arrondissementsparketten
de feitelijke sturing en controle over de opsporing plaats.In deze paragraaf zal daarom eerst worden ingegaan op de (gezags)taak
van het openbaar ministerie over de opsporing op arrondissementsniveau. Vervolgens
komt het openbaar ministerie op landelijk niveau aan de orde (4.3). In die
paragraaf gaat het in het bijzonder om het functioneren van het College van
procureurs-generaal, het Landelijk parket, de Centrale toetsingscommissie
en de verschillende landelijke overlegstructuren. 4.2.1 Arrondissementen algemeenBinnen het openbaar ministerie is het arrondissementsparket dé
werkvloer voor de bestrijding van zware georganiseerde criminaliteit. Aan
het hoofd van elk arrondissementsparket staat een hoofdofficier van justitie.
Daarnaast is in navolging van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden op elk parket een recherche-officier van justitie benoemd.
Op de meeste parketten bestaat een specialistische (expertise-)unit waarbinnen
een aantal officieren zich bezighoudt met de bestrijding van de zware criminaliteit.
Zo'n team bestaat over het algemeen uit enkele zaaksofficieren en één
of meer CID-officieren voor de regio (en soms ook voor een kernteam). Bij
sommige parketten is het team aangevuld met enkele specialisten zoals de milieu-officier
en de fraude-officier. Voor wat betreft het gezag van het openbaar ministerie
over de politie is het belangrijk op te merken dat de regiogrenzen voor politie
niet parallel lopen met de grenzen van de arrondissementen en ressorten. Dat
wordt veelal opgelost door voor sommige politieregio's fungerend hoofdofficieren
aan te wijzen; zo is er in het arrondissement Den Haag één hoofdofficier
voor het hele gebied terwijl de fungerend hoofdofficier zich in het bijzonder
bezighoudt met de politieregio Hollands Midden.Voor het evaluatie-onderzoek naar het functioneren van het openbaar ministerie
op arrondissementsniveau hanteert de commissie de volgende vragen:a. Worden alle opsporingshandelingen verricht onder het gezag van het
openbaar ministerie? Hoe krijgt de functie van de recherche-officier vorm?b. Wat betekent het gezag van het openbaar ministerie? Beslist het openbaar
ministerie over de te onderzoeken zaken en de te gebruiken opsporingsmethoden?
In hoeverre aanvaardt de politie het gezag van het openbaar ministerie?c. Zijn de taken van de recherche-officier, zaaksofficier, kernteamofficier,
CID-officier, zwacri-officier, fraude-officier en milieu-officier van justitie op een zodanige wijze beschreven dat er duidelijkheid wordt verschaft
over hun afzonderlijke taken en de afstemming daartussen? Zijn deze taakomschrijvingen
gebaseerd op een landelijke richtlijn?d. Hebben de recherche-officier en de officieren die hem bijstaan directe
toegang tot alle registers en andere vormen van gegevensverzameling en verslaglegging?
Houdt de recherche-officier toezicht op de registratie van informanten en
CID-subjecten? Algemeen beeldOnlangs liet het College van procureurs-generaal een «foto»
maken van de arrondissementsparketten (maart 1999) op basis waarvan een schets
is gemaakt van de ontwikkeling die de parketten hebben doorgemaakt sinds 1995/1996.1 Dit onderzoek werd uitgevoerd om vast te stellen in
hoeverre het vernieuwde openbaar ministerie vorm heeft gekregen. De parketten
zijn aan de hand van de volgende vier aspecten in beeld gebracht: management
en organisatie, externe positionering, professionaliteit en primair proces.
Over het algemeen oordelen politie, lokaal bestuur, zittende magistratuur,
balie en reclassering gunstiger over de prestaties van het openbaar ministerie
dan vier jaar geleden.Blijkens het rapport is onder meer de directe relatie met ketenpartners
waaronder de politie geïntensiveerd, met name op de parketten (bijvoorbeeld
ook door de parketsecretarissen op de politiebureaus en het project «Justitie
in de Buurt»). Er blijkt meer consensus te bestaan over de externe rol
van het openbaar ministerie. De externe partners zijn doorgaans positief over
de juridische kwaliteit van de parketten bij zware en/of specialistische zaken
die vaak door ervaren officieren worden gedraaid. De parketleiding treedt
echter nog onvoldoende als eenheid naar buiten. Intern is een ontwikkeling
zichtbaar van een leiderschapsstijl die als laissez-faire kon worden omschreven
naar een stijl die beschreven kan worden als top-down en evenwichtig. Intervisie
en intercollegiale toetsing is op de parketten echter niet of nauwelijks geïnstitutionaliseerd.
Het personeelsbeleid en ook het betrekken van medewerkers bij belangrijke
beslissingen en het creëren van draagvlak komt nog onvoldoende uit de
verf. Het openbaar ministerie gaat vaker over tot vervolging van verdachten,
minder zaken eindigen in sepot en er vinden minder heenzendingen plaats. Het
aantal zaken dat bij de rechter wordt aangebracht is weliswaar gelijk gebleven,
maar de gemiddelde zwaarte van de zaken nam toe.De afzonderlijke officieren van justitie zijn inderdaad veel «dichter
op de zaken gaan zitten» en nauwer gaan samenwerken met de politie.
De samenwerking tussen in het bijzonder de zaaks- en CID-officieren enerzijds
en de politie anderzijds wordt door beide partijen overwegend positief ervaren.
De officier van justitie heeft als het ware het leemte in de normering van
bijzondere opsporingsmethoden moeten opvullen.De heerPommer(CID-officier van justitie,
parket Maastricht): Drie jaar geleden was het duidelijk anders dan nu. Of
ik daar herkenning bij had? Daarvan moet ik zeggen: ja, deels. Als het gaat
om de gezagsfunctie en dan heel concreet om bijvoorbeeld het accepteren van
onderzoeken, het volgen van die onderzoeken en het toepassen van bijzondere
opsporingsmiddelen, dan was het inderdaad zo dat het openbaar ministerie toentertijd
een wat grotere afstand had tot de politie en dat er sinds die tijd veel is
verbeterd in de organisatie van zowel het OM, als de politie. Men weet elkaar
goed te vinden. Bij het OM is veel veranderd, in de zin dat er een rechercheofficier
is gekomen. De officieren zelf zitten wat mij betreft kort op het onderzoek
en er is een duidelijke structuur ook bij de politie neergezet, waar nu bijvoorbeeld
recherchecoördinatoren werken die contact onderhouden met het OM. Dankzij
de komende wetgeving is er ook heel veel duidelijk geworden bij de politie:
men weet op welke momenten ook het OM moet worden ingeschakeld.Devoorzitter: Maar u herkende destijds het
beeld dat door de enquêtecommissie werd geschetst, in grote lijnen? De heerPommer: Ik herkende het beeld dat door
de enquêtecommissie werd geschetst.(...)Devoorzitter: U beschrijft wat u nu zou doen.
Is er in de afgelopen drie jaar een ontwikkeling geweest? Was u meteen na
het uitkomen van het rapport wat voorzichtiger dan nu of is het grosso modo
gelijk gebleven?De heerPommer: Toen het rapport net was uitgekomen,
leek er een soort koudwatervrees te bestaan bij zowel de tactische rechercheurs
als de CID-rechercheurs: er mag eigenlijk helemaal niets meer. Met die opmerking
kwamen zij natuurlijk bij het OM. De contacten waren in Limburg-Zuid in ieder
geval vrij kort. Wij wisten elkaar vrij snel te vinden. Toen er werd opgemerkt
dat er niets meer mocht, heb ik vrij snel duidelijk gemaakt dat er eigenlijk
heel veel mocht. Je moet het wel beschrijven, je moet het op papier zetten,
het moet transparant zijn en je moet het voorleggen aan de officier. Als je
het aan mij voorlegt, dan kan er veel meer, maar overleg het. Ik heb gemerkt
dat Van Traa nu veel meer tussen de oren zit dan drie jaar geleden, toen het
rapport uitkwam. Nu weet men bij de politie, zowel aan de tactische kant als
bij de CID, dat Van Traa tussen de oren zit en dat men dus naar een officier
moet om bepaalde vragen voor te leggen. Dat gebeurt ook ongeacht welke opsporingsmethode
wordt toegepast. Of het nu gaat om een cameraobservatie of wat dan ook, de
meest eenvoudige en voor de hand liggende opsporingsmethoden worden voorgelegd
aan de officier. Ik ben er 100% van overtuigd dat elke rechercheur op de basiseenheid
of in de districten weet hoe hij met Van Traa moet omgaan. Dat vind ik een
groot winstpunt.1Cultuuronderzoek politie en openbaar ministerieIn het rapport «Rekkelijk of precies; Boeven vangen in de polder»
uit 1997 wordt onder meer gewaarschuwd voor de «angstcultuur»
die door de wetgever bij politie en openbaar ministerie is veroorzaakt. Dat
kan in de toekomst in de uitvoering mogelijk nieuwe ongewenste gedragspatronen
opleveren, zoals het afschuiven van verantwoordelijkheden van de recherche
in de richting van de officier van justitie. De driehoekspartners geven in
oktober 1998 aan de bevindingen met betrekking tot de cultuur bij politie
en openbaar ministerie te herkennen.Voor wat betreft het openbaar ministerie concludeert het rapport onder
meer dat er nog veel variatie bestaat in beroepsbeelden van de officieren
van justitie (van «crime-fighter» tot iemand die zich angstvallig
aan de regels houdt); het openbaar ministerie ontwikkelt zich steeds meer
van een organisatie van professionals naar een professionele organisatie.
Daarnaast blijkt de druk op het openbaar ministerie om te scoren in de strijd
tegen de criminaliteit nog buitengewoon hoog; de combinatie van maatschappelijk
en organisatorische druk vergroot het risico van fouten of misstappen, door
tijdgebrek, scoringsdrift of onvoldoende aandacht voor de vormeisen.De gemiddelde zaaksofficier stelt zich, aldus het rapport, behoedzaam
op. Soms lijkt zijn opstelling zelfs aan angst te grenzen. Fouten maken lijkt
eigenlijk niet toegestaan; op de zitting is de officier boegbeeld van het
openbaar ministerie, maar tevens de kop van Jut. Tenslotte wordt in het rapport
onder meer gewaarschuwd tegen bureaucratische «overkill» (overregulering
werkt contraproductief), een gebrek aan goede nieuwe mensen in de toekomst
wegens verminderde aantrekkelijkheid van het openbaar ministerie en ook tegen
een te stevige greep van het openbaar ministerie op de recherche.In het onderzoek van de commissie worden deze beelden genuanceerd. Het
openbaar ministerie heeft inderdaad een meer strakke regie genomen ten aanzien
van de opsporing, maar de commissie heeft geen sfeer van angst of terughoudendheid
aangetroffen binnen het openbaar ministerie. Wel hebben politieen openbaar
ministerie-functionarissen de neiging bij twijfel over het gebruik van bepaalde
opsporingsmethoden, de beslissing voor te leggen aan een hogere autoriteit.
De nauwkeurigheid en voorzichtigheid bij het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden
zijn toegenomen. Devoorzitter: Is er wel eens sprake van dat
u, als de politie iets totaal anders wil, uw gezag echt moet laten gelden?
Of komt dat in de praktijk eigenlijk niet voor, omdat u het altijd eens wordt?De heerPommer(CID-officier van justitie,
parket Maastricht): Dat laatste is meestal het geval. In theorie kun je je
conflicten voorstellen, maar omdat de persoonlijke verhoudingen erg goed zijn
en de lijnen erg kort, ben je daar altijd vrij snel uit. Als wij het in het
begin een keer niet eens waren, dan heb ik dat nooit als een conflict ervaren.
Tot nu toe zijn wij het altijd eens geworden.Devoorzitter: Mijnheer Koers, hebt u wel eens
ervaren dat u uw gezag moest laten gelden?De heerKoers(recherche-officier van justitie,
parket Amsterdam): Ik sluit mij gedeeltelijk aan bij collega Pommer. Het is
nooit voorgekomen dat ik mijzelf echt moest laten gelden, dus dat ik met de
vuist op tafel moest slaan. Wel komt het in discussies met de recherchechef
of met iemand van de korpsleiding voor dat op het scherp van de snede wordt
gediscussieerd over de vraag wie waarvoor verantwoordelijk is. Als officier
van justitie ben je verantwoordelijk voor wat je uiteindelijk bij de rechter
neerlegt; een korpschef is verantwoordelijk voor veiligheid, voor zijn personeel.
Met name bij het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden kunnen dit soort
discussies een rol gaan spelen, waarbij je een benadering vanuit twee verschillende
invalshoeken krijgt. Het OM benadert het vooral vanuit de zaak, omdat wij,
in tegenstelling tot de korpschef, niet de werkgever zijn die verantwoordelijk
is voor de politieman die wordt ingezet. Zoiets kan tot nuances leiden, maar
het heeft nog nooit tot een conflict geleid of tot een situatie waarin wij
zodanig tegenover elkaar stonden dat wij er niet uit kwamen. Wij zijn er altijd
uit gekomen.1Door de cumulatie van schriftelijke bevelen klaagt de politie in sommige
gevallen over verregaande bureaucratisering na de parlementaire enquête
opsporingsmethoden. Bovendien is de positie van de hulpofficier (nieuwe stijl)
uitgehold, doordat hij in het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden
geen enkele rol krijgt toebedeeld. Er wordt gepleit voor een rol van de hulpofficier
in bepaalde spoedeisende gevallen. De politie beslist in geen van de onderzochte
regio's zelfstandig over de inzet van bijzondere opsporingsmethoden; eerder
wordt bij de geringste twijfel contact met de officier opgenomen.Devoorzitter: Ik wil graag naar het niveau
van de concrete opsporingsonderzoeken en hetgeen er sindsdien veranderd is.
Kunt u, mijnheer Roerink, het liefst aan de hand van praktijkvoorbeelden aangeven
welke beslissingen uw mensen niet meer zelf nemen, maar door het openbaar
ministerie laten nemen?De heerRoerink(chef Divisie regionale recherche,
regiopolitie Limburg-Zuid): Als het gaat om het niveau van de concrete opsporingsonderzoeken
vraag ik mij af of er zo verschrikkelijk veel veranderd is op dat punt. Ik
zie die verandering vooral in het CID-werk, met name de omgang met informanten.
Ik denk dat vroeger de runners veel zaken zelf moesten oplossen, in de zin
of zij met verdachten mee mochten naar iets. Dat zijn zaken die door Van Traa
nu besproken worden met de CID-officieren en in het overleg steeds aan de
orde worden gesteld en tot een beslissing worden gebracht, daar waar de rechercheurs
het vroeger eigenlijk zelf uitzochten. Ik vind dat de meest in het oog springende
verandering die door Van Traa onmiddellijk is veroorzaakt.Devoorzitter: Door de tactische recherche
wordt natuurlijk ook gebruikgemaakt van bijzondere opsporingsbevoegdheden,
zoals observeren. Het zal ook wel voorkomen dat men over de tap het een en
ander hoort. Hoe is dat nu?De heerRoerink: Ik denk dat in de tactische
fase wij door Van Traa geleerd hebben dat alles wat wij doen transparant moet
worden gemaakt, dat het getoetst moet worden door de officier van justitie
en dat wij het voor de rechter moeten kunnen verantwoorden. Dat betekent dat
bij alle zaken die in de tactische fase plaatsvinden, bij elke rechercheur
veel meer het bewustzijn aanwezig is dat het op papier moet, dat het volledig
op papier moet, dat het besproken moet worden met de officier van justitie
en dat het voor de rechter verdedigd moet kunnen worden. In de aanvangsfase,
kort na het verschijnen van het rapport-Van Traa, was daar ook wel verwarring
over. Hoe moesten wij dat doen en wat betekende dit? Wij hebben inmiddels
geleerd, ook door diverse rechtszaken, dat als je alles netjes
op papier zet en de rechter het kan toetsen, je ook succesvolle veroordelingen
weet te krijgen. Het effect is dus wel dat wij ervan geleerd hebben dat transparantie
nog niet een mislukking hoeft in te houden.1Overigens is het geautomatiseerde communicatie- en administratiesysteem
(COMPAS) van het openbaar ministerie nog niet aangepast aan de hoeveelheden
bevelen van het openbaar ministerie die nodig zullen zijn als de Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden in werking treedt. De Centrale systeem organisatie
van het departement van Justitie heeft aangegeven geen kans te zien de noodzakelijke
aanpassingen aan te brengen, omdat voorrang moeten worden gegeven aan het
millenniumprobleem. OverlegvormenIn de onderzochte regio's plegen openbaar ministerie en politie structureel
overleg over zowel het te voeren beleid als over operationele aspecten van
opsporingsonderzoeken. In het bijzonder worden de selectie van zaken en de
inzet van bijzondere opsporingsmethoden besproken. Verder komen de aanpak
van opsporingsonderzoeken en onderwerpen als vastlegging en verantwoording
ter sprake. Veelal is de afspraak dat zaaksofficieren en teamchefs van tactische
teams elkaar wekelijks spreken. Ad hoc, met betrekking tot lopende zaken,
komt het voor dat het contact intensiever is en meerdere malen per week of
zelfs elke dag plaatsvindt.Zo vindt er ook structureel overleg plaats tussen de FIOD en het openbaar
ministerie op bestuurlijk niveau in het Centraal tripartite overleg (CTPO).
In dit overleg komen beleidsmatige kwesties over de bestrijding van fiscale
(douane-)fraude, vraagstukken met betrekking tot wet- en regelgeving en de
verdeling van de bijdrage van de FIOD aan de bestrijding van commune delicten
aan de orde.Tevens vindt er regelmatig overleg plaats tussen de CID-officier en de
chef RCID afwisselend met en zonder andere CID-medewerkers. Tijdens deze bijeenkomsten
worden ook beleidsmatige en operationele aspecten van opsporingsonderzoeken
behandeld. Ook worden daar eventueel nieuwe informanten besproken.Bij het kernteam Noord-Oost Nederland vindt er in vergelijking met
de periode voor de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
intensiever en structureler overleg plaats tussen de CID en de CID-officier.
De gezagsuitoefening van de CID-officier over ondermeer de inschrijving van
informanten is nu duidelijker zichtbaar. Een voorbeeld daarvan was een geval
waarbij de liaison-officier in Istanbul meldde dat hij aan goede informatie
uit Budapest kon komen voor het kernteamonderzoek naar visa-fraude. De informatie
zou afkomstig zijn van een goede informant. De voors en tegens zijn met de
CID-officier besproken met als resultaat dat het niet doorging. De verwachting
was dat deze mensen als verdachten in het onderzoek naar voren zouden komen.4.2.2 Taken en functies van de verschillende officieren
van justitieEen van de conclusies in het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden was dat voor het takenpakket en de organisatorische plaats
van de CID-officieren, de kernteamofficieren en de zwacri-offcieren een landelijke
standaard ontbrak. In deze subparagraaf wordt daarom nader ingegaan op de
taken en functie(omschrijvingen) van een aantal bijzondere officieren van
justitie en de feitelijke invulling daarvan. Achtereenvolgens wordt de stand
van zaken met betrekking tot de hoofdofficier, de recherche-officier, de CID-officier,
de zaaksofficier, de kernteamofficier en de zwacri-officier behandeld. Hoofdofficier van justitieDe Politiewet 1993 kent bevoegdheden toe aan zowel de officier van justitie
als de hoofdofficier. De officier van justitie heeft het gezag over de politie
bij de uitvoering van de politietaak ter strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde (artikel 13 Politiewet 1993) en is belast met de directe aansturing
van de politie en andere opsporingsdiensten in onderzoeken. De (hoofd)officier
van justitie neemt deel aan het driehoeksoverleg – het overleg met de
burgemeester en de politiechef – waarin afstemming en coördinatie
van de taakuitvoering van de politie plaatsvindt. De hoofdofficier neemt als
lid van het regionaal college, waarin alle burgemeesters uit de politieregio
zijn verenigd, deel aan de besluitvorming over de belangrijkste beheersstukken
en hij is betrokken bij het opstellen van de stukken. Naast de genoemde beheerstaken
staat de hoofdofficier aan het hoofd van een arrondissementsparket. Hij kan
algemene en bijzondere aanwijzingen geven aan bij het parket werkzame ambtenaren
in het kader van de uitoefening van de taken en bevoegdheden van het parket.Het is sterk afhankelijk van de persoon van de hoofdofficier in hoeverre
hij gedetailleerd op de hoogte is van zaken en methoden. Over het algemeen
kan gesteld worden dat hij zich op hoofdlijnen op de hoogte laten houden.
Dit neemt niet weg dat de hoofdofficieren zich soms in concrete zaken uitgebreid
laten voorlichten over de inhoud van de zaak en de gebruikte methoden. Bepaalde
bijzondere opsporingsmethoden zoals infiltratie, doorlaten, deals met criminelen
en getuigenbescherming, kunnen alleen door tussenkomst van de hoofdofficier
ter toetsing bij de Centrale toetsingscommissie worden voorgelegd. Sommige
hoofdofficieren hebben een zeer directe invloed op de wijze waarop de opsporing
vorm krijgt, terwijl andere hoofdofficieren meer overlaten aan het inzicht
van de recherche-officier of andere individuele officieren.De hoofdofficieren hebben zich vanuit hun beheerstaak – die zich
beperkt tot regionaal niveau – verenigd in een eigen beraad, het Hoofdofficierenberaad.
Deze overlegvorm heeft geen formele status. De agendapunten betreffen voornamelijk
het integraal management. In en rondom de vergadering zoekt men ook steun
bij elkaar over uiteenlopende onderwerpen die verwant zijn aan het gezag en
beheer over de politie, de recherchefunctie alsmede het management op de parketten.
In het bijzonder stond op de agenda het project Implementatie parlementaire
enquêtecommissie (IPEO) en de Aanpak Bedrijfsvoering Recherche Informatie
en Opleiding (ABRIO). Het komt ook voor dat het College van procureurs-generaal
het Beraad bij wijze van klankbord raadpleegt. Eens in de zes weken vergadert
het dagelijks bestuur van het Hoofdofficierenberaad tezamen met het College. Recherche-officier van justitieDoor de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden en de
Tweede Kamer is bepaald dat er een persoon verantwoordelijk dient te zijn
voor de recherche zowel binnen de politie als binnen het openbaar ministerie.
Zo is de functie van recherche-officier van justitie in het leven geroepen.
Ingevolge beslispunt 69 dient er een officier van justitie van tenminste het
niveau van eerste klasser als recherche-officier verantwoordelijk te zijn
voor de organisatie en het functioneren van de recherche, inclusief de CID
en ondersteunende eenheden. De recherche-officier dient volledig op de hoogte
te zijn van de methoden die door de recherche worden gehanteerd en hij (of
de officieren die hem bijstaan) krijgt het recht van directe toegang tot alle
registers en andere vormen van gegevensverzameling en verslaglegging. De recherche-officier
houdt toezicht op de registratie van informanten en CID-subjecten. Onder verantwoordelijkheid
van het College van procureurs-generaal dient het beleid terzake door de landelijke
vergadering van recherche-officieren te worden gecoördineerd.
De arrondissementen met een kernteam behoren ook over een kernteamofficier
te beschikken, die valt onder de verantwoordelijkheid van de recherche-officier
van de betreffende politieregio.Per brief van het College van procureurs-generaal van april 1997 aan de
hoofdofficieren worden voor de functie van recherche-officier drie modellen
aangereikt:a. de recherche-officier als vrijgestelde officier van justitie 1e klas; In dit model maakt de recherche-officier deel uit van de parketleiding
en houdt zich uitsluitend bezig met de portefeuille «kwaliteit recherchefunctie».
De CID-officier valt rechtstreeks onder de recherche-officier.b. de recherche-officier gecombineerd met de functie van plaatsvervangend
hoofdofficier; in dit model heeft de plaatsvervangend hoofdofficier de portefeuille
«kwaliteit recherchefunctie» en valt de CID-officier onder de
plaatsvervangend hoofdofficier. Op grote parketten biedt het takenpakket van
de plaatsvervangend hoofdofficier daar geen ruimte voor.c. een combinatie van de functie van recherche-officier en die van teamleider
van een team zware criminaliteit; in dit model heeft de recherche-officier
binnen de parketleiding de portefeuille «kwaliteit recherchefunctie»
en geeft de recherche-officier leiding aan een zwacri-team.De taken van de recherche-officier – beschreven door het «Ontwikkelteam
recherche-officier» – hebben betrekking op de kwaliteit van de
opsporing, de inzet van bijzondere opsporingsmethoden, de prioritering van
onderzoeken en de bijzondere opsporingsdiensten. De recherche-officier is
verantwoordelijk voor de kwaliteit van de opsporing in het arrondissement.
Een belangrijk onderdeel daarvan is het toezicht op de informatiehuishouding
van het korps, waaronder is begrepen de CID. Aangezien heel het werkveld van
de CID-officier binnen het terrein van de recherche-officier valt, staat de
CID-officier onder gezag van de recherche-officier. Hetzelfde geldt voor de
kernteamofficier. De vereniging in één persoon van de functies
van recherche-officier en CID-officier is dan ook niet mogelijk, aldus de
brief van het College. De recherche-officier is formeel verantwoordelijk voor
de ontwikkeling van een procedure voor de inzet van de bijzondere opsporingsmethoden
en de naleving daarvan. De recherche-officier heeft tevens een adviserende
rol in de keuze voor concrete onderzoeken en de prioritering daarvan. Verder
heeft de recherche-officier ingevolge de tussenrapportage van het Ontwikkelteam
het gezag over de bijzondere opsporingsdiensten voor zover die in het arrondissement
opereren.Uit het recente «Overzicht positionering van recherche-officier»
(februari 1999) blijkt dat op acht parketten de functie van recherche-officier
wordt gecombineerd met de functie van plaatsvervangend hoofdofficier. Op zes
parketten is de recherche-officier tevens hoofd van een team zware criminaliteit.
Op de overige parketten is de recherche-officier een vrijgestelde officier
van justitie (eerste klas).1In de praktijk bleek het niet altijd even eenvoudig om in de eigen structuur
van het parket de recherche-officier in te passen en invulling daaraan te
geven.Devoorzitter: Aan dezelfde mensen: de functie
van rechercheofficier is door de enquêtecommissie bedacht. Hoe bent
u dat gaan invullen? Wie heeft bedacht dat het zus of zo moest?MevrouwVan Zeben(recherche-officier van justitie,
parket 's-Gravenhage): Het is een mix geweest van twee invalshoeken. Er heeft
een traject op landelijk niveau plaatsgevonden. Er is met de recherche-officieren
gesproken over de vraag hoe ze het zouden invullen en over de begeleiding.Devoorzitter: Wie heeft het opgestart? MevrouwVan Zeben: Er is een landelijk ontwikkelteam
geweest onder leiding van de heer Van der Kerk van het OM. Dat team heeft
als eerste in grote lijnen aangegeven hoe die functie ingevuld zou moeten
worden. Vervolgens heeft de aanwijzing van de verschillende rechercheofficieren
plaatsgevonden en die zijn daarna periodiek met elkaar om de tafel gaan zitten.
In eerste instantie was er begeleiding, maar nu is dat zonder begeleiding.
We spreken elkaar regelmatig en stemmen dan dingen af.Devoorzitter: U hebt dus met elkaar zo'n beetje
het concept ontwikkeld.MevrouwVan Zeben: Ja.De heerKoers(recherche-officier van justitie,
parket Amsterdam): Ik denk dat het inderdaad zo is gegaan. Alleen valt niet
te ontkennen dat elke hoofdofficier daar op een gegeven moment een eigen stempel
op gedrukt. In Amsterdam is er bijvoorbeeld heel bewust voor gekozen dat er
tussen de teamleiders en de parketleiding geen rechercheofficier zou worden
gezet en ook geen vrijgestelde rechercheofficier. Het is een lijnverantwoordelijkheid
van de hoofdofficier en dan moet je het daar ook inbrengen.1Een enkeling sprak in dit verband van het «gedrocht van de recherche-officier».
In velerlei opzicht ontbeert de functie van de recherche-officier iets «eigens»:
voor de inzet van bepaalde bijzondere (zware) opsporingsbevoegdheden of bij
gevoelige zaken en het aanbrengen van zaken ter toetsing bij de CTC is de
hoofdofficier verantwoordelijk, terwijl het onderhouden van contacten met
de CID en de controle op de CID-registers voornamelijk voor de rekening van
de CID-officier komt. Ten aanzien van de kernteams speelt de recherche-officier
feitelijk een geringe rol: de hoofdofficieren van de kernteams vergaderen
in de Coördinatiecommissie zware criminaliteit onder meer ten behoeve
van de prioriteitstelling van de kernteams, terwijl de (coördinerende)
kernteamofficieren zorgen voor onderlinge operationele afstemming binnen de
Werkgroep zware georganiseerde criminaliteit (werkgroep ZGC-IRT).Uit de diepte- en breedte-onderzoeken in de regio's komt een zeer wisselend
beeld van de invulling door de recherche-officier naar voren. Hij overlegt
bijna steeds met enige regelmaat met de hoofdofficier en/of de CID-officier,
variërend van wekelijks tot eens in de twee à drie maanden. Een
van de recherche-officieren geeft aan niet meer dan 5% van zijn tijd te besteden
aan het recherchewerk. Het accent in de functie lijkt dan voornamelijk te
liggen op de implementatie van de kwaliteitsprojecten voor de recherche (ABRIO).
In sommige arrondissementen is echter de rol van de recherche-officier meer
expliciet gemaakt. In deze arrondissementen biedt de recherche-officier daadwerkelijk
een bijdrage aan de inzet en toetsing van bijzondere opsporingsmethoden. De
wijze waarop de functie wordt ingevuld, is sterk afhankelijk van de persoon
die de functie vervult. De meerwaarde van de functie van recherche-officier
is niet in alle arrondissementen even duidelijk.In de vergadering van het College van procureurs-generaal van 30 september
1998 is besloten de functie van recherche-officier na twee à drie jaar
uit de planning- en controlcyclus te halen, en de functionaliteit tot een
onderdeel van het takenpakket van de plaatsvervangend hoofdofficier of teamleider
zware criminaliteit te maken. De CID-officier zal daarbij rapporteren aan
een van de twee functionarissen. Het alternatief dat de functie van recherche-officier
wordt gecombineerd met de CID-functie wordt afgewezen. CID-officier van justitieMet betrekking tot de CID-officier van justitie is in navolging van de
aanbevelingen aan de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
en de beslispunten van de Kamer vastgesteld dat «de officier van justitie
toestemming dient te geven voor het inschrijven en runnen van informanten.
Hij is daarvoor ten volle verantwoordelijk en heeft toegang tot alle relevante
informatie, inclusief de identiteit van de informant». De officier van
justitie dient jaarlijks te bezien of informanten nog verder
gerund moeten worden. Hij dient maandelijks te bezien of verder gegaan moet
worden met de gestuurde informant(en). Over lopend opsporingsonderzoek behoort
frequent overleg plaats te vinden tussen de CID-chef, de leiding van het opsporingsteam,
de zaaksofficier en de recherche-officier.De taakbeschrijving van de CID-officier van justitie door het Ontwikkelteam
sluit aan bij de beslispunten van de Kamer en loopt vooruit op de nieuwe wetgeving.
De kerntaak van de CID-officier is met name het – dagelijks –
toezicht houden op het gebruik van informanten en de wijze waarop de verschillende
registers (zware criminaliteit, vaststellingsregister en tijdelijke) worden
gebruikt. De CID-officier zal toezicht moeten houden op de inschrijving en
afscherming van informanten. Tevens zal hij de grens moeten bewaken tussen
het runnen van informanten en het inzetten van infiltranten. Het toezicht
op de inzet van de methoden ligt bij de recherche-officier van justitie, onder
wiens directe gezag de CID-officier valt. Verder dient de CID-officier te
voorkomen dat de CID eigen doelen gaat nastreven en dient hij erop toe te
zien dat de CID zich beperkt tot haar ondersteunende taak in het rechercheproces.
De CID-officier informeert de zaaksofficier over de resultaten van de CID-activiteiten
tijdens de informatie- en opsporingsfase.Er bestaat tevens een Instructie voor de officier van justitie belast
met de gezagsuitoefening over het informatienetwerk. In dit document wordt
aangegeven waaraan de gezagsuitoefening door de CID-officier moet voldoen
en hoe deze officier in de praktijk dient te opereren. De verschillende taken
en overlegvormen van de CID-officier komen in deze instructie uitgebreid aan
de orde.In de praktijk heeft de CID-officier daadwerkelijk gezag over de CID,
in het bijzonder met betrekking tot de beslissing tot het al dan niet inschrijving
van een informant (en zijn dossier) en de afspraken (over afscherming) en
de registers van de CID. Meer dan in het verleden bemoeit een CID-officier
zich met het functioneren van de CID. Hij is beter op de hoogte van welke
informanten zijn ingeschreven, welke informatie zij geven en welke afspraken
met hen worden gemaakt. De CID-officier is zeer regelmatig bij de CID aanwezig.
In de praktijk heeft de CID-officier desgewenst inzage in de CID-registers,
ook al is hij daartoe formeel niet gerechtigd (artikel 15 Wet op de politieregisters).
De CID-officier heeft intensief overleg met de CID-chef onder meer over de
informatie van verschillende informanten.De CID-officier heeft over zijn functioneren regelmatig contact met de
recherche-officier en de hoofdofficier. Er is vaker contact tussen de CID-officier
en de zaaksofficier omtrent de noodzakelijke informatie in een specifieke
zaak. Een en ander impliceert dat ook binnen het openbaar ministerie de noodzaak
en wenselijkheid van een intensievere controle op de CID wordt onderkend.
In de meeste arrondissementen is ook aan de organisatorische voorwaarden voldaan
om deze betrokkenheid in de volle breedte te verwezenlijken.De CID-officier in Rotterdam laat feitelijk een deel van haar taak
over aan de CID-secre- taris, een beleidsmedewerker bij het openbaar ministerie.
Deze mag alle tipgelden tot f 750,– zelfstandig afdoen. Periodiek
verricht hij ook een steekproef ter controle op het CID-register. Een andere
CID-officier voert eens in de acht à negen maanden, in aanwezigheid
van de operationeel chef van de CID, zelf steekproefsgewijs controle uit op
de informanten en subjectenregisters. Over het algemeen raadpleegt de CID-officier
de CID-registers niet rechtstreeks; slechts een enkeling controleert wel zelf
de registers. Hij heeft vaak ook geen direct contact met de informanten.Zoals vermeld is ertoe besloten dat eenzelfde persoon niet zowel de functie
van recherche-officier en als die van CID-officier mag vervullen.1 In de praktijk komt het wel voor dat een CID-officier
tevens zaaksofficier is. Ook komt het door capaciteitsgebrek voor dat een
kernteamofficier tevens CID-officier is voor een onderdeel van het kernteam
c.q. dat een kernteam-CID-officier tevens zaaksofficier is voor
een onderdeel van het kernteam. Door respondenten wordt aangegeven dat het
hier evenwel om noodoplossingen gaat.Devoorzitter: Ik weet dat het in Amsterdam
ook voorkomt dat een CID-officier dezelfde persoon is als de zaaksofficier.
Komt het ook voor in één zaak of wordt gezegd: als iemand CID-officier
is, kan hij niet een zaak hebben waar CID-informatie in zit die hij kan kennen
uit hoofde van die functie?De heerKoers(recherche-officier van justitie,
parket Amsterdam): Ik zou uw woorden willen nuanceren. Wij zijn ertoe overgegaan
om de CID-officier in principe alleen als CID-officier te laten werken. In
het verleden was dat niet mogelijk, omdat er nog oude zaken doorliepen. Ook
nu komt het af en toe voor dat onze CID-officier in zijn eigen zaak de rol
van CID-officier moet vervullen. Hierbij is de vraag heel erg belangrijk of
in beide trajecten van zijn zaak collegiale toetsing plaatsvindt doordat hij
overlegt met de rechercheofficier en, zeker in het CID-gedeelte, met de parketleiding.
Op die manier heb je er een toezichthouder bij en voorkom je dat de CID-officier
met zichzelf moet discussiëren over het gedeelte van zijn werk dat valt
onder zijn functie als zaaksofficier. Zo lossen wij dat op. Wij gaan zelfs
nog een stap verder: wij hebben op dit moment een tweede CID-officier aangewezen.
Alleen is het ook nu om praktische redenen noodzakelijk dat beide CID-officieren
ook zaakswerk doen. Wij zijn echter wel bezig met het opleiden van een tweede
officier tot CID-officier zodat het als het ware wat breder kan worden neergezet.
Hiervoor zijn twee redenen. Ten eerste kunnen zij dan met elkaar overleggen
en ten tweede ontlast je zo je andere mensen. Dat laatste is van belang voor
ons als werkgever, want het is een hondenbaan.Devoorzitter: Mijnheer Ficq, wat vindt u van
die combinatie in één persoon van de CIDen de zaaksofficier
voor het hele traject?De heerFicq(waarnemend voorzitter van het
College van procureurs-generaal): Dat is een oude discussie. Ik herinner mij
dat het in mijn tijd als hoofdofficier in Den Bosch en voorzitter van de begeleidingscommissie-CID
zelfs een tijdje de officiële leer was dat je beide functies absoluut
gescheiden moest houden. Dat is later vervaagd.Het wezenlijke punt waar de heer Koers ook op doelt, is dat de rechercheofficier
de vragen moet toetsen waar een CID-officier tegenaan loopt als hij door de
omvang van het parket wordt gedwongen om zelf zaken te doen waarin ook CID-methoden
een rol spelen. Die toetsing is typisch de rol van de rechercheofficier, omdat
de CID-officier anders in die dubbelfunctie terechtkomt. Dat men vóór
de commissie-Van Traa vond dat die functies volstrekt moesten worden gescheiden,
had niets te maken met de gescheiden verantwoordelijkheden, maar meer met
het feit dat een officier dan over zoveel kennis beschikt dat hij dingen in
het strafdossier zet of in zijn behandeling ter zitting brengt die hun neerslag
niet vinden in het dossier. Dat was destijds de achtergrond waarom werd gezegd:
houdt die functies, alsjeblieft, gescheiden. Na de commissie-Van Traa heeft
het inzicht terrein gewonnen dat alles in principe toetsbaar moet zijn en
moet worden vastgelegd, omdat je moet kunnen laten zien wat je hebt gedaan.
De praktische bezwaren zijn daarom ook minder geworden, maar nog steeds is
het mogelijk dat je voorinformatie hebt over een informant die materiaal heeft
aangeleverd op grond waarvan een onderzoek is gestart. In zo'n geval maak
je jezelf nodeloos kwetsbaar als je als zaaksofficier op de zitting functioneert
en wordt het moeilijker om die informant af te schermen. Dat zijn evenzovele
redenen om het in principe niet te doen, maar de hoofdreden om die functies
niet te laten samenvallen, is dat de CID-officier nodeloos kwetsbaar wordt,
omdat hij toch een aantal beslissingen moet nemen die moeten kunnen worden
getoetst. Een aantal zaken moet door de rechercheofficier worden getoetst,
maar de CID-officier moet die zaken ook kunnen verantwoorden tegenover de
zaaksofficier, want die moet tegenover de rechter in kunnen staan voor de
zuiverheid van zijn zaak.Devoorzitter: Dus ten principale mag...De heerFicq: Onze duidelijke voorkeur ligt,
ten principale, bij het gescheiden houden van die functies.Devoorzitter: Hoe communiceert u – om
dat lelijke woord maar eens te gebruiken – dat met het openbaar ministerie?
Weet men daar dat het uit nood is geboren? Hoe kan het dat het toch voorkomt,
terwijl u zegt dat u het eigenlijk geen goede lijn vindt? De heerFicq: Het komt voor, zoals de heer
Pommer zo-even ook al aangaf, omdat parketten soms niet de omvang hebben die
het mogelijk maakt om al die zaken gescheiden te houden.Devoorzitter: Een capaciteitsprobleem, dus.1Zaaksofficier, kernteamofficier en andere specialistische
officierenDe zaaksofficieren van justitie dienen in navolging van de beslispunten
(met name beslispunt 66) van de Tweede Kamer gezagsmatig verantwoordelijk
te zijn voor alle opsporingsactiviteiten binnen hun zaken. Zij zijn daarmee
tevens verantwoordelijk voor de opsporingsactiviteiten van de CID en de ondersteunende
eenheden in hun eigen zaak. Er is daarom intensief overleg nodig tussen de
zaaksofficieren en de recherche-officier.De zaaksofficier – officieel de arrondissementsofficier van justitie
geheten – is belast met het beslissen over de afdoening van zaken, het
uitoefenen van gezag over de politie en het formuleren van beleidsmaatregelen.
Hij draagt zorg voor de dagelijkse sturing van de opsporing en neemt beslissingen
over de wijze van afdoening van strafzaken, legt strafbare feiten in een dagvaarding
telaste en behandelt strafzaken ter terechtzitting. Daarnaast is hij in principe
belast met het formuleren van maatregelen ten behoeve van de realisatie van
met het bestuur, maatschappelijke en particuliere organisaties overeengekomen
beleid.De zaaksofficier is dus bij een zaak betrokken vanaf het moment dat een
zaak het «tactische traject» ingaat. Hij is op de zitting verantwoordelijk
voor het hele opsporingsonderzoek en daarmee ook voor alle CID-activiteiten.
In de praktijk hebben de zaaksofficier en de CID-officier regelmatig overleg.
Geïnterviewden geven aan dat de scherpe scheiding tussen CID- en zaaksofficier,
die door de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden werd geconstateerd,
is verdwenen. De zaaksofficier is van het hele traject op de hoogte.De zaaksofficier heeft intensief contact met de rechercheteams van de
tactische recherche. Veel meer dan in het verleden het geval was bemoeien
zaaksofficieren zich met alle facetten van het opsporingsonderzoek. Naar het
oordeel van zowel politie- als justitiefunctionarissen kan het openbaar ministerie
op dit moment in de meeste gevallen weer worden aangeduid als de leider van
het opsporingsonderzoek. In de meeste onderzochte organisaties zijn afspraken
gemaakt over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen politie
en openbaar ministerie. Slechts incidenteel wordt melding gemaakt van officieren
van justitie die proberen een te vergaande sturing van het opsporingsonderzoek
te bewerkstelligen met als gevolg dat zij ook zo het beheer naar zich toetrekken.Aan elk kernteam is een eigen officier van justitie verbonden die het
kernteam aanstuurt en de verschillende activiteiten coördineert. Om die
reden wordt ook wel gesproken van coördinerend officier van justitie,
ter onderscheiding van de zaaksofficieren die een deel van de kernteamzaken
onder zich hebben en ter terechtzitting aanbrengen.De heerRouvoet: (...) Wat betekent de betrokkenheid
van het OM bij het recherchewerk voor uw dagelijkse werkzaamheden? Kijkt u
voortdurend over de schouders mee? Draait u mee? Hoe moet ik dit zien in het
licht van de verantwoordelijkheid voor de manier waarop u uw gezag over de
opsporing uitoefent?De heerKlunder(kernteamofficier Noord-Oost
Nederland): Ik moet dan toch even duidelijk maken dat ik niet zelf zaaksofficier
ben in dit soort opsporingsonderzoeken, maar dat ik dan functioneer in mijn
rol als coördinerend officier. En dat is een iets andere rol. Ik weet
wel hoe de zaaksofficieren dat doen, want daar houd ik wel toezicht op. Er
wordt ook met mij overleg gepleegd over de wijze waarop de strategie van het
onderzoek verloopt. Wat ik heb gezien – en ik doe dit nu ruim tweeënhalf
jaar – is dat de zaaksofficieren in de kernteamonderzoeken vanaf het
begin zeer dicht op de zaak zitten. Zij hebben zeer nauw contact
met de leider van het onderzoek en zijn zeer nauw betrokken bij en houden
toezicht op het rechercheproces. U moet dat toezicht niet zien als toezicht
op afstand, waarbij wordt aangegeven wat er moet gebeuren. Er worden voorstellen
gedaan voor de meest effectieve wijze van handelen. De zaaksofficier heeft
met name tot taak om te kijken naar de rechtmatigheid daarvan en om zijn blik
vooruit te werpen op de zitting. Hij moet in staat zijn om te voorzien welke
discussiepunten er kunnen ontstaan als de zaak op de zitting wordt gebracht.
Je hebt als officier van Justitie de taak – dat is ook mijn persoonlijke
opvatting – dat er zo weinig mogelijk discussiepunten komen, zodat een
zo clean mogelijke zaak op de zitting wordt gepresenteerd. Dat is de belangrijkste
taak van de zaaksofficier als het gaat om de aansturing van dit soort onderzoeken.
U heeft het eerder gehad over de informatiehuishouding. Ik zou graag een onderscheid
willen zien. Enerzijds is er de informatiehuishouding die bij de regio's bestaat
en die op dit ogenblik ook wordt verbeterd. Dat is dus de informatiehuishouding
waarbij wordt bezien welke informatie je over de criminele situatie in je
gebied naar voren kunt brengen. Anderzijds is er de inrichting van de CID
en de informatievergadering en -opslag bij de CID. Dat zijn voor mij twee
verschillende dingen. Het één is van belang om als OM als het
ware mee te kunnen kijken naar het criminaliteitsbeeld in de regio, zodat
je een goede criminaliteitspolitiek op regionaal niveau kunt voeren. Je moet
ook in staat zijn om die informatie op te schalen – en daar wordt
op dit ogenblik aan gewerkt – en bij informatieplatforms neer te leggen.
Zo krijg je een breder beeld dan alleen van de regio. Ik kijk dan met name
naar het belang voor de kernteams. Dat is mijn positie op dit ogenblik. Je
moet ervoor zorgen dat je met de capaciteit van de kernteams die zaken uit
de regio's kunt aanpakken die dat ook verdienen1In de praktijk bestaan er officieren die zich voornamelijk toeleggen op
een bepaald soort zaken, zoals de zwacri-officier, de fraude-officier en de
milieu-officier van justitie. Zo behandelt de zwacri-officier voornamelijk
zaken met betrekking tot zware georganiseerde criminaliteit (bijvoorbeeld
verdovende middelen, vuurwapens en geweldsdelicten waaronder liquidaties).
Op sommige arrondissementsparketten zijn dergelijke officieren samengebracht
in een specialistische unit (bijvoorbeeld in Rotterdam en Den Haag). De fraude-
en milieu-officier leggen zich respectievelijk toe op fraude- en milieuzaken.
Een landelijke functieomschrijving voor deze «bijzondere officieren»
en voor de kernteamofficier is nog niet tot stand gekomen. Deze functieomschrijvingen
worden in het najaar van 1999 verwacht. 4.3 Openbaar ministerie landelijkHet recent aanvaarde wetsvoorstel Reorganisatie openbaar ministerie geeft
een formele basis aan zowel het Landelijk parket als het College van procureurs-generaal.
Om het openbaar ministerie als één organisatie te laten functioneren
wordt in het wetsvoorstel de landelijke leiding over het openbaar ministerie
in handen gelegd van het College van procureurs-generaal. Het College laat
zich hierbij – behalve door het eigen Parket-generaal – ondersteunen
en adviseren door tal van landelijke werkgroepen en commissies. Een deel van
die overlegstructuren is actief op het onderzoeksgebied van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden. Een bijzondere rol is weggelegd
voor het Landelijk parket in de aansturing van het Landelijk rechercheteam
en delen van het KLPD en in de beleidsontwikkeling met betrekking tot de bestrijding
van de (inter)nationale zware georganiseerde criminaliteit.In deze paragraaf staan de ontwikkelingen op het terrein van het landelijk
openbaar ministerie centraal. De commissie hanteert voor dit deel van het
evaluatie-onderzoek de volgende vragen:a. Welke rol heeft het College van procureurs-generaal gespeeld bij het
vertalen van de politieke uitgangspunten, zoals vastgesteld na de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden, naar de praktijk? Welke rol speelt
het College bij de beslissing omtrent de inzet van opsporingsmethoden? Hoe
krijgt de toetsing door het College feitelijk vorm?b. Hoe functioneert de Centrale toetsingscommissie (CTC)? Hoe is de CTC
organisatorisch vormgegeven? Over welke onderwerpen heeft de CTC een advies
uitgebracht?c. Welke rol speelt de Coördinatiecommissie zware criminaliteit (voorheen
Coördinerend beleidsoverleg) op dit moment?d. Welke rol vervult de landelijke vergadering van recherche-officieren
bij het vormgeven van de recherchefunctie?Achtereenvolgens wordt aandacht besteed aan het Landelijk parket en enkele
landelijke werkgroepen en commissies, zoals het Landelijk platform CID-officieren
en het Landelijk overleg recherche-officieren. In de daarop volgende paragraaf
staat centraal de wijze van selecteren van de onderzoeken voor de kernteams
met behulp van de Coördinatiecommissie zware criminaliteit en de weegploeg
alsmede de onderlinge operationele afstemming van kernteamonderzoeken in de
Werkgroep zware georganiseerde criminaliteit (ZGC-IRT).1 Vervolgens komt het College van procureurs-generaal aan de orde, onder
meer met betrekking tot zijn rol in de vaststelling van de normering in het
interregnum en het overleg met de minister in de zogenoemde «Overlegvergadering».
Daarna wordt de toetsing (en de registratie) van de inzet van bepaalde bijzondere
opsporingsmethoden door de CTC besproken. 4.3.1 Landelijk parketIn de Memorie van Toelichting op het wetsvoorstel Reorganisatie openbaar
ministerie staat dat de oprichting van een Landelijk parket nodig werd geacht
om structurele invulling te kunnen geven aan de gezagsuitoefening over het
Landelijk rechercheteam.2 Daarnaast heeft het
Landelijk parket een beleidsondersteunende functie binnen het openbaar ministerie
op het gebied van de bestrijding van ernstige vormen van criminaliteit, zowel
nationaal als internationaal. Het Landelijk parket stuurt naast het Landelijk
rechercheteam ook het Rechercheteam transport en logistiek van het Korps landelijke
politiediensten (KLPD), inclusief de CID(-en) aan. Daarnaast behoort het Landelijk
parket volgens zijn eigen (koers)plannen beleid te ontwikkelen in het kader
van een nationale criminele strategie. Het Landelijk parket draagt ook zorg
voor een aantal internationale aspecten van de bestrijding van de zware en
georganiseerde criminaliteit.Het Landelijk parket rekent de volgende activiteiten tot zijn hoofdtaken:• het uitoefenen van gezag met betrekking tot het KLPD;• het leiding geven aan opsporingsonderzoeken en het ontwikkelen
van daaraan gerelateerd beleid;• het ontwikkelen van beleid op het terrein van voor de opsporing
ondersteunende diensten bij het KLPD, zoals afdeling nationale coördinatie
politiële infiltratie (ANCPI), Dienst bijzondere recherche zaken (DBRZ),
Dienst technologie en operationele ondersteuning (DTOO) en Meldpunt ongebruikelijke
transacties (MOT);• de beleidsontwikkeling op het terrein van de taakuitoefening
van de kernteams en• het uitvoeren van internationale rechtshulpverzoeken en het
voeren van internationaal overleg.Het Landelijk parket kent naast een hoofdofficier, een recherche-officier
voor het KLPD en een ondersteunende staf van beleidsmedewerkers, enkele gespecialiseerde
(landelijke) officieren van justitie. Per 16 april 1999 is de portefeuilleverdeling
als volgt: • een officier van justitie voor de aansturing van het Landelijk
rechercheteam (LRT) en tevens drie officieren voor de strafzaken van het LRT;• één landelijk officier van justitie voor het Meldpunt
ongebruikelijke transacties (MOT) die in het bijzonder is belast met (inter-)
nationale bestrijding van het witwassen van criminele gelden;• één officier van justitie voor de criminele inlichtingendienst
van het KLPD en de Recherchedienst transport en logistiek (RT&L) van het
KLPD en voor de bijzondere opsporingsdiensten (o.a. de Algemene inspectiedienst,
de Economische controledienst en de Fiscale inlichtingen- en opsporingendienst)
alsmede voor het Gedetineerden registratie en informatiepunt (GRIP);• één officier van justitie voor de afdeling nationale
coördinatie politiële infiltratie (ANCPI) van het KLPD en voor (inter-)nationale
infiltratie, getuigenbescherming, de coördinatie mensensmokkel en voor
terreur die tevens liaison is voor de BVD;• één officier van justitie voor de internationale
rechtshulp waaronder in het bijzonder ook het landelijke contact grensoverschrijdende
obser- vatie (LCGO), het Maritiem informatiepunt (MIP) en de rechtshulpcoördinatie
Nederlandse Antillen;• de recherche-officier van justitie van het KLPD is tevens verantwoordelijk
voor de (criminele) inlichtingendienst van de Rijksrecherche. Daarnaast is
hij plaatsvervangend hoofdofficier van justitie van het Landelijk parket.Officieren hebben bijna dagelijks contact met de leiders van de onderzoeken
waaraan zij zijn verbonden. Er is daarnaast regelmatig contact tussen de landelijke
CID-officier en de CID-chef van het LRT. Een aantal landelijke officieren
van justitie is zelfs zo'n twee dagen per week bij het LRT aanwezig en heeft
daar een eigen bureau. Het frequente contact tussen officieren en de leden
van de onderzoeksteams komt de wederzijdse relatie ten goede en verlaagt voor
rechercheurs de drempel om de officier (juridisch) ingewikkelde kwesties voor
te leggen. De nauwe relatie leidt er echter ook toe dat de bemoeienis van
de officier van justitie in sommige gevallen doorschiet tot operationele zaken.Uit de interviews blijkt dat al langer onzekerheid bestaat over de vraag
welke officier verantwoordelijk is voor bepaalde delen van het KLPD. Dit is
onder meer het gevolg van verscheidene functiewisselingen tussen de officieren
van het landelijk parket onderling, terwijl ook de taakverdeling niet altijd
helder is (en was) noch op schrift noch in de praktijk. Daarnaast strekt het
gezag van de hoofdofficier van het Landelijk parket, in overeenstemming met
de wens van het College van procureurs-generaal, zich uit over het hele KLPD.
Dat is dus ook over onderdelen van het KLPD die niet volledig gedekt worden
door de taakstelling van het Landelijk parket. Het gaat in het bijzonder om
taken met betrekking tot mobiliteit en de veiligheid van het Koninklijk Huis.Ten behoeve van de landelijke beleidsontwikkeling en coördinatie
op het gebied van zware georganiseerde criminaliteit participeert het Landelijk
parket in verschillende werkgroepen, commissies en platforms die hieronder
worden behandeld. In sommige gevallen is ook de inhoudelijke ondersteuning
van deze commissie in handen van het Landelijk parket. Het komt ook voor dat
het Parket-generaal inhoudelijke (dan wel secretariële) ondersteuning
biedt aan enkele overlegstructuren; een helder beleid ontbreekt. 4.3.2 Landelijke overleggen Landelijk overleg recherche-officieren van justitieHet landelijk overleg van recherche-officieren is begin 1998 voor de eerste maal bijeen geweest. Ondanks een vergaderfrequentie van zo'n vijf
maal per jaar heeft het overleg geen inhoudelijk secretariaat (en ontbreekt
het dus aan adequate verslaglegging). Het arrondissement waar het eerstvolgende
overleg wordt gehouden, neemt de inhoudelijke voorbereiding van de dag op
zich. Bij de start van het landelijk overleg was er de ambitie om de gaten
en problemen in de normering op te vullen onder meer door het verzamelen en
analyseren van praktijkvoorbeelden. Daar is het echter niet van gekomen. Uit
de verslagen van de bijeenkomsten van het landelijk overleg kan worden afgeleid
dat voornamelijk is gesproken over de feitelijke invulling van de functie
van recherche-officier en over enkele rapporten (onder andere «Rekkelijk
of precies?»), circulaires (bijvoorbeeld inzake observatie) en het kwaliteitstraject
(ABRIO), alsmede over enkele concrete casus uit de opsporingspraktijk. Noch
aan de normering in het interregnum en de mogelijke knelpunten daarin noch
aan het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden is blijkens de verslagen
expliciet aandacht besteed.Het landelijk overleg van recherche-officieren heeft per brief van 15
december 1998 aan het College navraag gedaan over de (toekomstige) status
van het overleg en de mogelijkheden voor inhoudelijke ondersteuning. Dit had
mede te maken met de eerdere beslissing van het College van procureurs-generaal
van 30 september 1998 om de functionaliteit van de recherche-officier binnen
een aantal jaren onderdeel te maken van het takenpakket van de plaatsvervangend
hoofdofficier van justitie of de teamleider zware criminaliteit. Naar de mening
van het College bestaat er geen noodzaak om een platform van recherche-officieren
(als ook een counterpart bij politie) op te richten. De inschatting zou namelijk
zijn dat een dergelijk platform weinig toevoegt aan het streven een duidelijke
sturing op de recherchefunctie aan te brengen, omdat de werkelijke sturing
in de werkprocessen op lagere niveaus plaatsvindt. Een antwoord op genoemd
verzoek heeft het landelijk overleg recherche-officieren tot op heden niet
ontvangen. Landelijk platform CID-officierenHet Landelijk platform CID-officieren bestaat – onder voorzitterschap
van de hoofdofficier bij het Landelijk parket – uit de CID-officieren
die op de 19 parketten belast zijn met gezag over het CID-werk en enkele landelijke
officieren van justitie in verband met hun taak bij het inlichtingenwerk van
de Centrale recherche informatie (CRI) van het KLPD. Met een geringe vergaderfrequentie
van zo'n vijf maal per jaar levert het Landelijk platform CID-officieren,
naast de mogelijkheid van intercollegiale toetsing, een bijdrage aan de beleidsontwikkeling
en normering van de bijzondere opsporingsmethoden alsmede aan het onderwijs
daarover. Het Landelijk platform CID-officieren heeft voor zover bekend geen
officieel instellingsbesluit.Het Landelijk platform CID-officieren bracht in samenwerking met het Landelijk
parket en de Centrale toetsingscommissie verschillende concept-richtlijnen
zoals bijvoorbeeld de Voorlopige uitgangspunten met betrekking tot de inzet
van (bijzondere) opsporingsmethoden en -middelen en de Gedragscode CID-officieren.
Ook is uit haar midden het Ontwikkelteam recherche-officier geformeerd met
als taak de functies van recherche-officier van justitie en CID-officier van
justitie te beschrijven.In het Landelijk platform CID-officieren komen vragen en dilemma's naar
voren, zoals: hoe moet met minderjarige informanten worden omgegaan; hoe kunnen
onderzoeken worden afgeschermd; moet aan de rechter worden gemeld dat bepaalde
CID-informatie afkomstig is van personen die ook getuigenverklaringen hebben
afgelegd (in verband met de dubbeltelling van bepaalde informatie). De opvattingen
van CID-officieren, over wat wel en niet toelaatbaar is, blijken in de praktijk
uiteen te lopen. Onderwerpen waarover de CID-officieren overeenstemming hebben bereikt, zijn onder andere «gecodificeerd» in een gedragscode.
Hierin zijn beleidslijnen opgenomen voor de controle van registers, de inhoudelijke
sturing van de CID en de relatie met zaaks- en recherche-officieren. Het Landelijk
platform CID-officieren bespreekt voorts inhoudelijke onderwerpen die relevant
zijn voor CID-officieren, zoals een notitie over de conceptcriteria kwaliteit
informant en over het «afschermingsproces-verbaal». Ook worden
tijdens de vergaderingen a-typische casus besproken. Om de vergaderingen heen
vindt regelmatig bilateraal contact tussen CID-officieren plaats. Verder is
het Landelijk platform CID-officieren betrokken bij de ontwikkeling van de
door de Stichting Studiecentrum Rechtshandhaving verzorgde CID-cursus. Het
Landelijk platform CID-officieren evalueert deze cursus en doet voorstellen
voor verbetering. 4.3.3 Selectie zaken kernteamsTijdens de vergadering van het College van procureurs-generaal van 4 juli
1996 is besloten het Coördinerend beleidsoverleg zware criminaliteit
(CBO) om te vormen tot Coördinatiecommissie zware criminaliteit (Cc zwacri).
Noch van het Coördinerend beleidsoverleg noch van de «nieuwe»
Cc zwacri bestaat een instellingsbesluit of een formele taakstelling. In de
vergadering van het College van procureurs-generaal van 5 februari 1992 is
wel gesproken over de taak van het Coördinerend beleidsoverleg. Samengevat
bestaat de taak uit:• de coördinatie van de aanpak van georganiseerde misdaad, het
terzake nemen van initiatieven en het zodanig adviseren, stimuleren, begeleiden
en evalueren;• de beleidsvoorbereiding en advisering binnen het openbaar ministerie
(in het bijzonder de vergadering van de procureurs-generaal) inzake structurele
knelpunten en problemen in de aanpak van vormen van georganiseerde criminaliteit.Naar de mening van de hoofdofficier van het Landelijk parket zijn binnen
die taak in de loop der jaren wisselende accenten gelegd.1 Sinds eind 1996 gaat de aandacht van de Cc zwacri echter primair uit
naar de advisering van het College over de prioriteitstelling van de onderzoeken
voor de kernteams. Met de naamsverandering kreeg de Cc zwacri ook een andere
samenstelling; in de plaats van enkele advocaten-generaal en recherchechefs
werd de taak overgenomen – onder voorzitterschap van de portefeuillehouder
zware georganiseerde criminaliteit binnen het College van procureurs-generaal –
door de zeven hoofdofficieren, onder wier verantwoordelijkheid de kernteams
en het LRT functioneren. Daarnaast zijn zo'n zeven leden – overwegend
korpschefs – als adviserende leden aangewezen.De Cc zwacri heeft een weegploeg ingesteld. Onder voorzitterschap van
de hoofdofficier bij het Landelijk parket bestaat de weegploeg uit enkele
vertegenwoordigers van het openbaar ministerie en politie (CRI) die niet rechtstreeks
met de kernteams te maken hebben. De weegploeg vormt als het ware het «voorportaal»
van de Cc zwacri en in het verlengde daarvan van het College voor wat betreft
de toetsing van onderzoeksvoorstellen van de kernteams. Gewijzigde procedure prioritering van kernteamonderzoekenTot eind 1996 kwam het er in de praktijk op neer dat de driehoeken van
de korpsen van de kernteams bepaalden welke onderzoeken door de kernteams
werden gedaan. Het College van procureurs-generaal kwam, ook in de convenanten,
slechts een marginale rol toe. De koppeling van de gekozen onderzoeken aan
het kwantitatief overzicht van criminele groeperingen van de CRI werkte moeizaam.
Daarbij speelde niet alleen een rol dat de criteria tussentijds
gewijzigd werden en dat deze niet door het openbaar ministerie en politie
werden herkend; ook andersom werden (de subjecten uit) aangedragen onderzoeken
regelmatig niet herkend door de CRI, al dan niet als gevolg van het gebrek
aan informatie uit de regio's.Bij brief van 31 december 1996 heeft de toenmalig voorzitter van het CBO
de nota «Prioriteitstelling bij het landelijk optreden tegen georganiseerde
misdaad» aan de kernteamhoudende hoofdofficieren van justitie gestuurd.1 Deze nota is mede opgesteld om een gestroomlijnde procedure
voor de toewijzing van onderzoeksvoorstellen en zicht op de lopende onderzoeken
mogelijk te maken. De procedure beoogt het College de gelegenheid te geven
om haar centrale rol te vervullen.Volgens de nota worden onderzoeksvoorstellen voorbereid in de «informatieplatforms»,
die onder verantwoordelijkheid van de hoofdofficier rond elk kernteam en het
LRT zijn gevormd. De hoofdofficier legt vervolgens periodiek, na overleg met
de kernteam driehoek, een aantal concrete onderzoeksvoorstellen voor aan de
Cc zwacri. Het secretariaat van de Cc zwacri zendt vervolgens de onderzoeksvoorstellen
ongelezen door naar de weegploeg. De onderzoeksvoorstellen worden vervolgens
door de weegploeg samengevat en getoetst aan de «mate van maatschappelijke
schade van criminaliteit, in materiële en immateriële zin».2 Van dit hoofdcriterium zijn vijf concrete beoordelingscriteria
afgeleid:1. aantasting van integriteit van lijf en goed of persoonlijke/zakelijke
levenssfeer;2. geldelijk gewin en geldelijke doorwerking;3. uitwerking op overheden;4. uitwerking op wettige markten en5. tegenstrategieën.De Concept-instructie prioriteitstelling landelijk optreden tegen zware
en georganiseerde criminaliteit (1998) voegt daar nog een zesde criterium
aan toe:6. internationaal actief zijn van de criminele groepering of het criminele
netwerk.De (nieuwe) procedure voor Landelijke prioriteitstelling voor optreden
tegen zware en georganiseerde criminaliteit (nota en Concept-instructie) beoogt
een evenwichtiger en heldere selectie en prioritering van de kernteamonderzoeken.
Aan de hand van een aantal criteria adviseren de weegploeg en in het verlengde
daarvan de Cc zwacri het College van procureurs-generaal over toe te wijzen
kernteamonderzoeken.Begin 1997 is een aanvang gemaakt met de implementatie van de toedelingsprocedure
ingevolge genoemde nota en de verdere uitwerking daarvan in de Concept-instructie
landelijke prioriteitstelling (versie van 3 maart 1998). Twee maal per jaar
berichten de kernteams (via de Cc zwacri) het College over hun voortgang.
Sinds november 1998 staat eens per maand de voortgang van de onderzoeken van
één van de kernteams centraal. De hoofdofficier en/of officier
van het geselecteerde kernteam worden uitgenodigd om in de vergadering van
het College van procureurs-generaal een toelichting te geven. De lopende kernteamonderzoeken
(gestart voor 1997) zijn niet onderworpen aan het nieuwe regime voor de landelijke
prioriteitstelling.Devoorzitter: De laatste vraag in dit blokje.
U noemde net kernteamonderzoeken. Kunt u een voorbeeld geven van de aanvraag
voor een kernteamonderzoek dat u heeft afgewezen, omdat het niet voldeed aan
de criteria zoals u die hanteerde?De heerFicq(waarnemend voorzitter van het
College van procureurs-generaal): Nee, want die bereiken over het algemeen
het college niet. De weegploeg geeft aan, dat een bepaalde zaak
het niet haalt. Als een hoofdofficier het daar niet mee eens is, kan hij dat
vervolgens voorleggen aan het college. Dat is nooit gebeurd. Maar ik kan u
de cijfers geven.Devoorzitter: Nee, niet de cijfers. Ik wil
graag inhoudelijk weten, hoe het gaat.De heerFicq: De inhoudelijke afwegingen heb
ik niet gezien.Devoorzitter: De weegploeg adviseert u. Ik
zou mij daarom kunnen voorstellen, dat u daarvan een rapportage krijgt in
de trant van: uit onderzoeken blijkt dat die zaak niet past in de prioriteitsstelling.De heerFicq: Het had minder te maken met niet-passende
prioriteitsstelling qua onderwerp, dan met het feit dat het onderzoek op zich
niet zwaar genoeg was om aan een kernteam te worden toebedeeld.Devoorzitter: In de praktijk hebben de criteria
die uzelf hanteert als het gaat om de kernteamonderzoeken geen bepalende invloed.
Maar het gaat veel meer om de vraag, of de onderzoeken zwaar genoeg zijn.De heerFicq: Beide. Zij hebben in die zin
voldoende invloed, dat de onderwerpen die worden aangereikt zich wel degelijk
binnen de totale prioriteitsstelling bewegen, en soms ook daarbuiten. Dat
is maar goed ook, want het betekent dat bepaalde typen onderzoek worden aangepakt,
die anders niet zouden zijn aangepakt als je alleen binnen die terreinen zou
zijn gebleven. Wij deden gelukkig al mensensmokkelonderzoeken voordat zij
als prioriteit werden aangewezen. Voor milieuonderzoeken geldt hetzelfde.
Maar wat je bij de weegploeg ziet, is dat die onderzoeken niet zwaar genoeg
scoren om te worden toebedeeld aan een kernteam.1Verschillende kernteams geven aan dat de nieuwe procedure voor toedeling
van kernteamonderzoeken te lang duurt. Daardoor komen in een aantal gevallen
de informatieposities van de kernteams in gevaar. Het effect hiervan is dat
naast de formele toewijzingsprocedure de praktijk bestaat dat als naar het
oordeel van het kernteam de toewijzing te lang duurt, het onderzoek wordt
gegund aan een ander dan het kernteam.De heerBiesheuvel: Ik heb nog een vraag over
de procedure voor de toewijzing van kernteamonderzoeken. Een van de bevindingen
is dat het behoorlijk lang duurt, wat nogal problematisch kan zijn voor de
informatiepositie van een kernteam. Een kernteam wil zo snel mogelijk aan
de slag, maar dan moet een onderzoeksvoorstel eerst de hele procedure door.
U hoeft van mij niet de hele procedure uit te leggen. Wat ik wil weten is
of er ook een snelle slag geslagen kan worden.De heerFicq(waarnemend voorzitter van het
College van procureurs-generaal): Als het lang duurt, ligt het meer aan de
verantwoordelijke hoofdofficier. Die kan daar met zijn rechercheen kernteamchef
wat aan doen. De coördinatiecommissie zware criminaliteit vergadert eens
in de twee maanden. Er wordt ook regelmatig gerapporteerd wanneer er capaciteit
vrijkomt. Dat gebeurt niet onverwachts. Men wordt ook gevraagd om zich tijdig
te bezinnen op onderzoeken die de ruimte die vrijkomt kunnen opvullen. Als
het nodig is om een korte klap te maken, dan kan dat altijd. Als de weegploeg
het voorstel gewogen heeft, kan ik als portefeuillehouder namens het college,
vooruitlopend op de beslissing van het college, een onderzoek toebedelen.
Ik heb dat in voorkomende gevallen ook wel gedaan. Het hoeft niet alleen een
kwestie van capaciteit te zijn, maar het kan ook een kwestie zijn van actuele
kennis die beschikbaar komt en die een snelle inzet gewenst maakt. Dat facet
doet zich meer voor dan het andere.Devoorzitter: U zegt dus dat u kunt afwijken
van de normale procedure als het snel moet gebeuren. We hebben kunnen vaststellen
dat de klacht dat het te lang duurt algemeen is. Ik wil nu even checken of
die klacht in de openbaarheid stand houdt.De heerAalbersberg(chef kernteam Noord-Oost
Nederland): De heer Van Zwam heeft al aangegeven dat de zuivere procedure
in Noord-Oost Nederland, ook in het kader van de samenwerking, goed wordt
gevolgd. Vanuit de regio's komen onderwerpen naar boven. Die worden in een
«auditing group» van de regio's besproken en klaargemaakt. Dan
gaat het naar de selectiedriehoek in Noord-Oost Nederland die daar een oordeel
over velt. Dan gaat het naar de beheersdriehoek van de regio IJsselland. Dan
gaat het via de hoofdofficier naar de coördinatiecommissie, de weegploeg
en uiteindelijk komt het bij het college terecht. Dat is natuurlijk een vrij
lange procedure, terwijl het voor een kernteam heel belangrijk
is om voortdurend een stevig onderzoek te hebben lopen op het aandachtsgebied.
Dat versterkt het inzicht voor het informatieplatform.Devoorzitter: U als kernteamchef besluit op
een dag dat u een bepaald kernteamwaardig onderzoek moet proberen te halen.
Hoe lang neemt dan de regionale procedure in beslag en hoe lang neemt de landelijke
procedure in beslag? Ik begrijp dat ik vraag naar gemiddelden. Kunt u ongeveer
aangeven hoe lang het duurt?De heerAalbersberg: Ik baseer me op het verleden.
In een aantal gevallen heeft de totale periode bijna vier tot vijf maanden
in beslag genomen.1Analyse van de weging en prioritering van kernteamonderzoeken
1997 – hedenIn onderstaand overzicht zijn de onderzoeksvoorstellen van de kernteams2 weergegeven die ter prioritering zijn voorgelegd aan
respectievelijk de weegploeg, de Cc zwacri en het College van procureurs-generaal.
Het overzicht loopt vanaf 1997 omdat begin 1997 een aanvang is gemaakt met
de implementatie van de nieuwe toedelingsprocedure. 1997WeegploegCc
zwacriCollege PPGG Onderzoeksvoorstel
van:aantalonvoldoende infoKT-waardig toebedelen aan
ander KTonvoldoende infoKT-waardig toebedelen aan ander
KTonvoldoende infoKT-waardig toebedelen aan ander KT KT
Haagl6 5  5  5 KT
R'dam551        KT A'dam3 2  2  2 KT
Zuid 9821aan USD 1aan
USD 1Aan USD KT NON3 33  3  3 LRT2 2  2  21 KT
Adam KT RNM1 1  11 
KT Adam 114 KT Adam Totaal2913140–141–1421 Zelfs na rappel wordt geen nadere informatie geleverd.2 Idem: zelfs na rappel wordt geen nadere informatie geleverd.3 Waarvan twee verkennende onderzoeken.4 Het paste beter in het aandachtsgebied van het kernteam Amsterdan-Amstelland:
Hollandse netwerken. 1998WeegploegCc
zwacri College PPGG onderzoeksvoorstel
van:aantalonvoldoende infoKT-waardig toebedelen aan
ander KTonvoldoende infoKT-waardig toebedelen aan ander
KTonvoldoende infoKT-waardig toebedelen aan ander KT KT
Haagl6 6  6  6 KT
R'dam5 21  2  21
NON2KT A'dam0          KT Zuid0          KT NON5 33  3  3 LRT3 04  0  0 KT
RNM0  Totaal190110011001111 Het betrof derhalve drie niet kernteamwaardige onderzoeken.2 Het gaat om een verkennend onderzoek dat beter binnen het
aandachtsgebied van het kernteam Noord-Oost Nederland past: Turkse criminele
organisaties.3 De twee niet kernteamwaardige onderzoeken zijn toch aan het
kernteam toebedeeld.4 Van de drie niet kernteamwaardige onderzoeken zijn er twee
wel aan het LRT toebedeeld.In 1997 legden de kernteams en het LRT in totaal 29 onderzoeksvoorstellen
voor ter prioritering. Bedacht dient te worden dat een onderzoeksvoorstel
meestal in meerdere onderzoeken uiteenvalt.De heerBiesheuvel: Mijnheer Van Zwam, hoeveel
onderzoeken worden er door kernteams in uw regio verricht?De heerVan Zwam(voormalig chef kernteam Noord-Oost
Nederland): Wij praten over onderzoeken die ons door het college zijn toebedeeld.
In Noord-Oost Nederland, waar ik tot voor kort verantwoordelijk was, werd
ervoor gekozen om slechts de onderzoeken te doen die ons werden toebedeeld.
Een onderzoek valt uiteen in een aantal subdossiers, dus het hangt af van
de manier van tellen. In de afgelopen jaren zijn er gemiddeld twee à
drie onderzoeken als hoofddoelstelling geformuleerd en deze onderzoeken vielen
uiteen in gemiddeld twee à drie subdoelstellingen. Wanneer zich in
een hoofddoelstelling een activiteit voordeed die niet kon worden getolereerd,
zoals een transport van verdovende middelen of een op handen zijnde liquidatie,
bestond wel het besef dat moest worden ingegrepen. Dit werd dan zodanig georganiseerd
dat de hoofddoelstelling zo min mogelijk gevaar liep of tegelijkertijd ook
werd gerealiseerd. Alles bij elkaar zijn in Noord-Oost Nederland in de afgelopen
jaren 25 à 30 dossiers onder handen geweest.De heerBiesheuvel: Als wij dus in een overzicht
van uw regio voor 1997 drie onderzoeken vermeld zien staan, betreft dit aantal
volgens u drie hoofdonderzoeken die uiteenvallen in subonderzoeken?De heerVan Zwam: Dat is een juiste formulering.1In 1998 daalt het totaal aantal aangemelde onderzoeksvoorstellen naar
19. Voor de beoordeling van de kernteamwaardigheid van 13 onderzoeksvoorstellen
heeft de weegploeg om nadere informatie verzocht (kernteam Zuid: 8 en kernteam
Rotterdam: 5). De weegploeg heeft hierop – ook na rappel – geen
antwoord ontvangen. Weging heeft niet kunnen plaatsvinden en onduidelijk is
of en zo ja, door wie de onderzoeken zijn opgepakt. Van de 13 «teruggezonden»
onderzoeken waren 9 afkomstig van het kernteam Zuid; slechts één
onderzoek van het kernteam Zuid is opgepakt door de Unit synthetische drugs
(USD). Dit, in combinatie met het feit dat het kernteam Zuid tot op heden
geen nieuw onderzoeksvoorstel heeft voorgelegd, bevestigt het vermoeden dat
enkele kernteams weinig nieuwe onderzoeken uitvoeren.Het kernteam Amsterdam-Amstelland legt in 1998 geen nieuw onderzoeksvoorstel
ter weging voor. Hetzelfde beeld levert het kernteam Randstad Noord en Midden
dat – vanwege het al langlopende onderzoek naar (de groepering van)
U. – pas onlangs twee onderzoeksvoorstellen ter weging heeft aangeleverd.2 Het kernteam Rotterdam-Rijnmond legde in de onderzocht
periode 10 onderzoeksvoorstellen voor; slechts één onderzoeksvoorstel
werd én «kernteamwaardig» bevonden én ook daadwerkelijk
toebedeeld aan Rotterdam.3 Van de zijde van
het bevoegd gezag is aangegeven dat het predikaat «niet kernteamwaardig»
onderzoek voor Rotterdam geen probleem is; het onderzoek wordt gewoon vervolgd
door Unit 2 van de regionale recherchedienst in plaats van door het kernteam.De heerRouvoet: Dat betekent dat een kwestie
als beschikbare capaciteit een heel belangrijke rol kan spelen, misschien
wel belangrijker dan het gewicht van een onderzoek dat zich op een gegeven
moment aandient. De vraag kan zijn: wie heeft op dit moment de ruimte om dit
te draaien? Dan kan het zijn dat een kernteamwaardig onderzoek bij de regionale
recherche terechtkomt.De heerJansen(hoofd regionale recherchedienst):
Dat kan.De heerVan Zwam(voormalig chef kernteam Noord-Oost
Nederland): Misschien mag ik de opmerking van collega Jansen een beetje aanvullen.
Ik onderscheid grofweg twee soorten kernteams, de randstedelijke kernteams
en de meer perifere of groene kernteams zoals zij zijn genoemd. In het gebied
waarin ik werk, Noord-Oost Nederland, zijn negen politieregio's. Daar is de
gemiddelde divisie niet zo groot als het kernteam Noord-Oost Nederland. Het
kernteam NON bestaat inmiddels uit 170 mensen. Je kan niet aan een divisie
van een kleine regio een grootschalig onderzoek opdragen. Dat kan wel aan
een divisie van de regionale recherche in Amsterdam-Amstelland, in Rotterdam-Rijnmond
of in Haaglanden.1In 1998 is het beleid voor het toebedelen van (niet) kernteamwaardig onderzoek
aangepast. Voor een aantal (niet-kernteamwaardige) onderzoeken achtte de weegploeg,
de Cc zwacri en het College alsnog toebedeling aan een kernteam gerechtvaardigd,
omdat de criminaliteitsvorm van zodanig ernstige aard is en past in het aandachtsgebied
van een kernteam. «Het wegzetten van deze onderzoeken bij een regionaal
politiekorps was vanwege het spoedeisende karakter van het onderzoek en het
niet altijd helder zijn van de competentie in relatie tot de op het spel staande
belangen niet wenselijk». Daarnaast worden enkele niet-kernteamwaardige
onderzoeken (bijvoorbeeld 2 onderzoeksvoorstellen van het kernteam Noord-Oost
Nederland en 3 voorstellen van het Landelijk rechercheteam in 1998) toebedeeld
op basis van:• het verwachte leereffect;• het ontwikkelen van een informatiepositie;• een – politieke – prioriteit;• onduidelijkheid over het bevoegde arrondissement en/of• het zo goed mogelijk benutten van vrije capaciteit binnen de kernteams.In totaal komt het in de onderzochte periode slechts drie maal voor dat
een onderzoek weliswaar kernteamwaardig wordt bevonden, maar aan een ander
kernteam wordt toebedeeld.De heerBiesheuvel: Maar we hebben kunnen vaststellen
dat ook onderzoeken worden toebedeeld die niet-kernteamwaardig zijn. Wat is
daar precies de reden van? Je zou kunnen denken dat ook niet-kernteamwaardige
onderzoeken worden toebedeeld om de mensen maar bezig te houden.De heerFicq(waarnemend voorzitter van het
College van procureurs-generaal): Het kan zijn dat er een enkele keer wat
capaciteit vrijkomt bij een kernteam en dan kun je besluiten om de korte klap
te maken. Dan moet je niet sjabloonmatig reageren en zeggen dat iets niet
mag omdat het bij de regionale recherche moet gebeuren. Als de regionale recherche
de handen vol heeft, kun je niet zeggen dat je het laat lopen. Ik vind dat
geen verantwoorde prioriteitsstelling. In voorkomende gevallen wordt een kernteam
dus voor dat doel ingezet. Een tweede mogelijkheid is dat een kernteam dat
een bepaald aandachtsgebied toebedeeld heeft gekregen een onderzoek aanpakt
dat niet helemaal aan de criteria voldoet om het inzicht in de materie te
verdiepen en thuis te raken in wat er op dat deelterrein gebeurt. We hebben
dat recentelijk gezien bij de unit mensensmokkel. Een nieuw aandachtsgebied
betekent ook het opbouwen van expertise om in de toekomst het expertisecentrum
te kunnen zijn voor de rest van de Nederlandse politie.1In twee gevallen gaat het onderzoek naar het kernteam Amsterdam-Amstelland.
In het ene geval is tijdens de vergadering van de Cc zwacri door betrokken
hoofdofficieren besloten dat het onderzoeksvoorstel van het kernteam Randstad
Noord en Midden beter past binnen het aandachtsgebied «Hollandse netwerken»
van het kernteam Amsterdam-Amstelland. In het andere geval wordt een onderzoeksvoorstel
van het LRT door het College opgedragen aan de hoofdofficier van Amsterdam.«Het LRT is weliswaar opgericht om dit soort onderzoeken te
doen, maar van meet af aan is duidelijk geweest dat dit geen exclusieve opdracht
met uitsluiting van anderen betrof», aldus de brief van het College
aan beide betrokken hoofdoffcieren.2 Dit laat
volgens het college onverlet dat er wel sprake moet zijn van reële betrokkenheid
van het LRT bij dit onderzoek. Voor wat betreft het onderzoek zou –
ook in de externe presentatie duidelijk sprake moeten zijn van een samenwerkingsverband.Operationele afstemming onderzoeken van de kernteamsDe daadwerkelijke operationele afstemming tussen de onderzoeken van de
verschillende kernteams dient plaats te vinden in de Werkgroep zware georganiseerde criminaliteit (ZGC-IRT). Deze werkgroep is onder de
Cc zwacri gebracht. Tot maart 1998 had deze werkgroep de naam Landelijk overleg
coördinerende officieren van justitie (LOCO). De Werkgroep ZGC-IRT heeft
hoofdzakelijk tot doel tot operationele afstemming te komen tussen de «coördinerende»
officieren. Dat zijn de zaaksofficieren/CID-officieren van justitie die belast
zijn met de onderzoeken van de kernteams. Het voorzitterschap is in handen
van de hoofdofficier bij het Landelijk parket. De werkgroep verricht daarnaast
ook beleidsmatige activiteiten bijvoorbeeld in het kader van de (concept-)Instructie
prioriteitstelling landelijk optreden, de kernteamregeling, de vertaling van
de resultaten van de WODC-monitor georganiseerde criminaliteit en het Model
voortgangsrapportage kernteams. De werkgroep ZGC–IRT komt gemiddeld
zo'n vijf maal per jaar bijeen. Sinds 14 maart 1997 wordt zo'n twee keer per
jaar een gezamenlijke vergadering met de kernteamchefs georganiseerd. TenslotteSamenvattend kan over de toewijzing van onderzoeken aan de kernteams het
volgende worden opgemerkt. Het College van procureurs-generaal wijkt zelden
af van het advies van de Cc zwacri, terwijl de Cc zwacri, een groot deel van
haar adviezen baseert op het oordeel van de weegploeg, die als enige het originele
onderzoeksvoorstel onder ogen krijgt. Desgewenst geeft de desbetreffende hoofdofficier
een toelichting in de vergadering van de Cc zwacri. Het komt relatief weinig
voor dat onderzoeken worden toebedeeld aan een ander kernteam dan dat het
onderzoeksvoorstel heeft ingediend. Er is de commissie geen geval bekend geworden
van tussentijdse overname van kernteamonderzoeken door een ander kernteam.De criteria voor «kernteamwaardigheid» van voorgesteld onderzoek
lieten te weinig ruimte voor onder meer politieke prioriteiten. Het komt daarom
met name in 1998 voor dat aan een aantal kernteams «niet kernteamwaardig»
onderzoek wordt toebedeeld op basis van «extra» criteria: het
verwachte leereffect, het ontwikkelen van een informatiepositie, een –
politieke prioriteit, onduidelijkheid over het bevoegde arrondissement en/of
het zo goed mogelijk benutten van vrije capaciteit binnen de kernteams. Sommige
kernteams blijken niet steeds kernteamwaardige onderzoeken te doen. De capaciteit
van de kernteams wordt op deze manier niet optimaal gebruikt. 4.3.4 College van procureurs-generaalHet wetsvoorstel Reorganisatie openbaar ministerie zorgt voor een formele
basis voor het College van procureurs-generaal. Het rapport van de Commissie
openbaar ministerie concludeerde al in 1993 dat het openbaar ministerie onvoldoende
als eenheid functioneerde. Een College van procureurs-generaal moest de landelijke
leiding over het openbaar ministerie in handen worden gegeven. Het wetsvoorstel
doorbreekt het vroegere stelsel waarin – afgezien van de rol van de
vergadering van procureurs-generaal – vijf territoriale procureurs-generaal
naast elkaar werkten. De hiërarchische relatie tussen de ressorts- en
de arrondissementsparketten is daarmee ook losgelaten; zij zijn nevengeschikt
aan elkaar geworden en in gelijke ondergeschiktheid aan het College als geheel
in plaats van aan een van de procureurs-generaal zoals dat voordien het geval
was.De centrale positie van het College is neergelegd in de artikelen
130 en 139 van de Wet op de rechterlijke organisatie (Wet RO). Artikel 130,
vierde lid, geeft het College de bevoegdheid om algemene en bijzondere aanwijzingen
te geven met betrekking tot de taken van het openbaar ministerie. De Memorie
van Toelichting op het wetsvoorstel stelt hierover: «deze
bevoegdheid is onbeperkt; zij strekt zich uit tot alle taken en bevoegdheden
op het terrein van de strafrechtelijke handhaving, alsmede tot de andere taken
waarmee het openbaar ministerie bij of krachtens de wet is belast.»1 De hoofden van de parketten zijn in hun ambtsuitoefening
ondergeschikt aan het College, aldus artikel 139 van het wetsvoorstel.Portefeuilleverdeling binnen College van procureurs-generaalHet College bestaat thans uit vijf procureurs-generaal. Het bleek geen
eenvoudige opgave om in de onderzochte periode 1996–1999 nieuwe procureurs-generaal
aan te trekken. Mede vanwege de problematiek rond het vertrek van de voorzitter
van het College functioneerde het College gedurende een half jaar (van februari
1998 tot september 1998) zelfs feitelijk met het minimum aantal van drie procureurs-generaal.2De portefeuilleverdeling tussen de leden van het College behoort in het
verlengde van de reorganisatie van het openbaar ministerie op basis van functionaliteit
plaats te vinden. De territoriale (ressortelijke) portefeuilles van de leden
van het College dienen zoveel mogelijk te worden afgebouwd. Toch lijkt het
College zich nader te beraden op de vraag in hoeverre een zekere territoriale
werkwijze haalbaar is binnen de wettelijke context. De meeste portefeuilles
met betrekking tot de onderwerpen van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden vielen een aanzienlijke periode onder de waarnemend voorzitter.
Het betreft naast de portefeuille zware georganiseerde criminaliteit (waaronder
het Landelijk parket in oprichting, de Centrale toetsingscommissie, het voorzitterschap
van de Coördinatiecommissie zware criminaliteit en de Recherche advies
commissie) onder meer de portefeuilles terreur, spionage, BVD en de reorganisatie
van het openbaar ministerie. Een van de andere leden van het College had de
volgende portefeuilles: de stuurgroep Implementatie parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden, politie, de Raad voor het KLPD en de CRI, de Rijksrecherche
en de internationale rechtshulp. Het aantreden van de nieuwe voorzitter van
het College op 1 april 1999 zal vermoedelijk op korte termijn leiden tot een
nieuwe indeling van de portefeuilles onder de leden van het College. Feitelijke activiteiten CollegeHet College van procureurs-generaal komt in principe wekelijks bijeen.
De procureurs-generaal stemmen hierin onderling hun voornaamste activiteiten
af. Wekelijks worden enkele vaste agendapunten besproken, zoals de stand van
zaken wat betreft de reorganisatie en het onderwerp euthanasie. Het College
bespreekt de gevallen waarin de individuele procureurs-generaal een vervolgbeslissing
hebben genomen. Naast de vaste agendapunten beslist het College in bepaalde
gevallen over de inzet van bijzondere opsporingsmethoden en de toedeling van
opsporingsonderzoeken aan de kernteams. Het overgrote deel van de agendapunten
heeft betrekking op de bedrijfsvoering binnen het openbaar ministerie.Naast de selectie van zaken voor de kernteams en zaken ter toetsing vanuit
de CTC, komen opsporingsonderzoeken en strafzaken in het College van procureurs-generaal
aan de orde indien «het potentieel juridische, maatschappelijke of politieke
afbreukrisico voor het openbaar ministerie groot is».3 Recente voorbeelden zijn het onderzoek naar eventueel gepleegde meineed
van de zaaksofficier in de Juliet-zaak, de Hercules-zaak, Srebrenica/YP 408,
de afdoening van de aangifte van Lancee tegen leden van het openbaar ministerie
en een rijksrechercheur, het voorgenomen requisitoir tegen de vierde verdachte
in de Tjoelker-zaak en aspecten van de Gorcumse zaak die raken aan de bewijspositie.Het College van procureurs-generaal had de afgelopen jaren de handen vol
aan de reorganisatie van het openbaar ministerie. Het Plan van aanpak reorganisatie
openbaar ministerie benoemde in totaal veertien reorganisatieprojecten,
waarvan het merendeel inmiddels is afgerond. De berichten over de resultaten
van de reorganisatie lopen evenwel uiteen. De voortgangsrapportages van de
minister van Justitie aan de Tweede Kamer tonen een relatief positief beeld
ten opzichte van enkele onderzoeken en rapportages van externe onderzoeksbureaus. Overlegvergadering minister(ie) van Justitie en het College
van procureurs-generaalIn het kader van de afstemming van het beleid vindt er maandelijks overleg
plaats tussen het College en het departement. Dit wordt de Overlegvergadering
genoemd. Ook al geeft het wetsvoorstel Reorganisatie openbaar ministerie geen
wettelijke regeling voor dit overleg en kan dus niet gesproken worden van
een besluitvormend orgaan in juridische zin, de Memorie van Toelichting noemt
het periodieke overleg wel degelijk en stelt dat bij afwezigheid van de minister
het overleg wordt voorgezeten door de secretaris-generaal.1 Aan de ene kant biedt de Overlegvergadering de minister de gelegenheid
zijn ministeriële verantwoordelijkheid voor het handelen van het openbaar
ministerie te effectueren en biedt het een uitdrukkelijke gelegenheid om de
minister op de hoogte te brengen van het voorgenomen beleid. Aan de andere
kant kan het overleg het College verzekeren van ministeriële steun bij
gevoelige onderwerpen.Voor de inzet van bepaalde bijzondere opsporingsmethoden in een concrete
zaak is het soms noodzakelijk dat toestemming van het College van procureurs-generaal
wordt verkregen en ook de minister van Justitie op de hoogte wordt gesteld.
Meer in het bijzonder wordt ingevolge de Voorlopige uitgangspunten geëist
dat de minister door het College van procureurs-generaal op de hoogte wordt
gesteld van (voorgenomen) ontheffingen op het verbod van de inzet van een
criminele burgerinfiltrant en het doorlaten. Zo daarvoor enige aanleiding
bestaat, treedt de voorzitter van het College van procureurs-generaal met
de minister van Justitie in overleg. De minister wordt in de praktijk over
het algemeen op de hoogte gebracht van (concrete vragen over) doorlaten, gebruik
van burger-infiltranten, hoge beloningen, deals, de afbouw van bepaalde informanten
en politiek gevoelige zaken. Normering door het College – concept-richtijnen –
in afwachting van wetgevingHet College heeft de bevoegdheid om algemene of bijzondere aanwijzingen
te geven met betrekking tot de taken van het openbaar ministerie. Formeel
doet het er niet veel toe of dergelijke aanwijzingen de naam richtlijn, handleiding,
instructie dragen of dat deze gewoon in de vorm van brief van het College
aan de parketten zijn vervat.In de brief van 24 januari 1997 van de toenmalige voorzitter van het College
van procureurs-generaal waarmee de Voorlopige uitgangspunten met betrekking
tot de inzet van (bijzondere) opsporingsmethoden en -middelen werden aangeboden
aan de hoofdofficieren van justitie, staat het volgende over de status van
de regels in het interregnum:«In het debat van de Tweede Kamer op 6 en 7 november 1996 bleek
dat de Kamer van mening is dat de politie, openbaar ministerie en bijzondere
opsporingsdiensten geen afwachtende houding mogen aannemen ten aanzien van
wat te zijner tijd, naar aanleiding van de aanbevelingen van de Enquêtecommissie
Opsporingsmethoden, aan normering in wetgeving en richtlijnen zal worden vastgelegd.
(...) Ik teken daarbij het volgende aan. Dat de uitgangspunten een voorlopig
karakter dragen, wil niet zeggen dat daarmee op vrijblijvende wijze kan worden
omgegaan. Ik verzoek u dan ook om erop te willen toezien, dat daadwerkelijk
conform deze uitgangspunten wordt gewerkt.». Het lag in de bedoeling eind 1997 een evaluatie van de praktijkervaringen
met de onderhavige uitgangspunten te laten plaatsvinden. De resultaten van
deze evaluatie, die zou worden voorbereid door het Landelijk platform CID-officieren
van justitie, zouden samen met de stand van de wetgeving van dat moment worden
verwerkt in een geactualiseerde versie en de uitgangspunten. De brief vervolgt:«Uiteindelijk zal een en ander, wanneer de tijd rijp is, als
richtlijn van het College een meer definitieve vorm krijgen.»In de jaren na het uitbrengen van de Voorlopige uitgangspunten ontstonden
verschillende andere concept-richtlijnen en richtlijnen. In hoofdstuk 2 zijn
de verschillende regelingen en richtlijnen uitgebreid besproken. De diverse
landelijke werkgroepen en commissies bleven in die tussenperiode tal van nieuwe
concept-richtlijnen opstellen, soms in opdracht van het College, soms op eigen
initiatief. Dit gebeurde deels ter verduidelijking van de Voorlopige uitgangspunten
en deels als gevolg van politieke debatten en de ontwikkeling van het wetsvoorstel
Bijzondere opsporingsbevoegdheden. Het Landelijk platform CID-officieren formuleerde
niet alleen genoemde Voorlopige uitgangspunten – de aanzet daartoe werd
gegeven door één van haar leden – maar leverde tevens
een bijdrage aan onder meer de Concept-richtlijn Informanten/infiltranten
en de Concept-gedragscode voor CID-officieren. De Centrale toetsingscommissie
ontwikkelde – al dan niet in opdracht van het College – niet alleen
meerdere Concept-richtlijnen doorlaten en gecontroleerd afleveren –
ook wel de Richtlijn «Niet ingrijpen» genoemd – maar vervaardigde
ook verscheidene concepten voor de Procedure in toetsings- en registratiezaken
(bij de CTC en het College).Concept-richtlijnen werden niet verheven tot definitieve richtlijnen omdat
ofwel het College niet tot een besluit kon komen ofwel het concept in discussie
bleef tussen openbaar ministerie en het departement van Justitie. Een bekend
voorbeeld is de Concept-richtlijn doorlaten en gecontroleerd afleveren die
als gevolg van een meningsverschil tussen de minister en het College niet
is vastgesteld. Gedurende ruim één jaar is het concept tenminste
zes keer besproken. Uiteindelijk is het concept van de agenda afgevoerd. Bij
dit laatste dient wel bedacht te worden dat besluitvorming over de concept-richtlijnen
in een aantal gevallen samenviel met de politieke discussies over de bijzondere
opsporingsbevoegdheden.Een beperkt aantal deskundigen, waarvan een deel elkaar telkens weer tegenkomt
in de verschillende landelijke werkgroepen en commissies, heeft de ontwikkeling
van tal van belangrijke richtlijnen voor de normering van de bijzondere opsporingsmethoden
gestimuleerd. Het College van procureurs-generaal ondersteunde deze ontwikkeling
door het goedkeuren van specifieke richtlijnen. In enkele gevallen heeft zij
zelf expliciet gevraagd om de verdere ontwikkeling van specifieke richtlijnen.
Het College zorgde in het verlengde daarvan veelal voor algemene verspreiding
van de concepten. Het College heeft zich er niet van vergewist in hoeverre
de regelingen en richtlijnen daadwerkelijk bij de betrokken (hoofd-) officieren
van justitie bekend werden. Evenmin is systematisch nagegaan of het geheel
aan richtlijnen voldoende duidelijkheid bood aan de praktijk. 4.3.5 Centrale toetsingscommissieDe Centrale toetsingscommmissie (CTC) adviseert het College van procureurs-generaal
over de inzet van bepaalde opsporingsmethoden in een voorgelegde concrete
zaak. Oorspronkelijk was de CTC ingevolge haar Instellingsbesluit uit 1994
een zelfstandig beslisorgaan voor de inzet van een aantal bijzondere opsporingsmethoden.
Als gevolg van de debatten in de Tweede Kamer over de aanbevelingen
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden is de taak
van de CTC medio 1996 gewijzigd. De CTC is thans een adviesorgaan van het
College van procureurs-generaal. Het College neemt de uiteindelijke beslissing
over de toelaatbaarheid van ter toetsing voorgelegde opsporingsmethoden.In het Instellingsbesluit CTC uit 1994 wordt gesproken van één
commissie met zeven bij naam genoemde leden, zes adviserende leden en twee
secretarissen. De CTC bestaat nu feitelijk uit twee kamers met elk een eigen
voorzitter en zo'n zes leden waaronder enkele (landelijke) officieren van
justitie en een politiefunctionaris. In de praktijk is er geen onderscheid
tussen adviserende of «gewone» leden van de CTC. Er is een secretaris,
gedetacheerd vanuit het ministerie van Justitie, voor beide kamers van de
CTC. Opvallend is dat sinds de instelling van de CTC in 1995 geen wezenlijke
functieroulatie heeft plaatsgevonden. Pas onlangs besloot de CTC enkele leden
te gaan vervangen en elk jaar twee leden per kamer te laten rouleren met twee
nieuwe leden.Uit de Voorlopige uitgangspunten van het College van procureurs-generaal
van eind 1996 blijkt dat de volgende bijzondere opsporingsmethoden, door tussenkomst
van de hoofdofficier, aan de CTC ter toetsing moeten worden voorgelegd:• verschillende vormen van (langdurige en projectmatige) infiltratie,
waaronder ook storefronts;• doorlaten van schadelijke of gevaarlijke goederen;• afspraken met getuigen (deals met criminelen) en• verzoeken om getuigenbescherming.Het gebruik van de volgende methoden wordt bij de CTC ter registratie
aangemeld: pseudo-, toon- en voorkoopgeld, gecontroleerde aflevering, doorlating
van overige (niet-schadelijke) goederen, inkijkoperaties, het gebruik van
videocamera's en bewegingsmelders in een loods en het gebruik van bepaalde
plaatsbepalingsapparatuur. Met de registraties wordt als zodanig nauwelijks
iets gedaan. Van een analyse van de ter registratie aangemelde opsporingsmethoden
is geen sprake. Voorwaarden voor het aanbrengen van zaken bij de CTCDe voorwaarden voor toetsing of registratie bij de CTC komen in de verschillende
genoemde (concept-) regelingen niet overeen. Met name voor een van de meest
omstreden bijzondere methoden, het doorlaten, weken de regelingen onderling
(sterk) af. Toch lijkt over het algemeen voldoende duidelijk voor welke zaken
toetsing bij de CTC noodzakelijk is.Devoorzitter: Dezelfde vraag over de eenduidigheid
van het openbaar ministerie wil ik ook graag stellen aan de heer Holthuis,
die volgens mij vanwege zijn functie bij de CTC een redelijk beeld moet hebben
van wat verschillende officieren al of niet wenselijk vinden, zij het dat
daar een zeef in zit, want het zijn alleen de wat lastiger vragen die bij
u komen. Merkt u, als iemand van het openbaar ministerie bij u op de zitting
van de CTC komt, dat onderling voorstellen met een afwijkende motivatie worden
gedaan?De heerHolthuis(voorzitter CTC en hoofdofficier
van justitie, Landelijk parket): Als ik praat over de huidige tijd, is dat
niet het geval. De officieren die de zaken voor komen brengen bij de CTC,
zitten op dezelfde lijn en stellen dezelfde vragen aan de CTC over wat wel
en niet mag. Vlak na «Van Traa», met name in het begin van de
CTC-tijd, dus drie à vier jaar geleden, waren er wel verschillen merkbaar,
en was de ene officier wel eens geneigd iets grensverkennends voor te stellen
aan de CTC, wat een andere officier ongetwijfeld niet zou doen. Maar die grensverkennende
neigingen zien wij op dit moment bij de CTC niet meer aanwezig.1In de praktijk wordt overwegend positief gedacht over de CTC en de wijze
waarop de zaken worden getoetst. De CTC heeft sinds haar instelling de initiële kritiek weten om te buigen: binnen het openbaar ministerie
wordt de CTC nu vooral gezien als een tamelijk gezaghebbende groep deskundige
collega's. Kritische geluiden zijn er over onduidelijkheid omtrent de te volgen
procedure en de nadruk op juridische kwesties.De jurisprudentie van de CTC is niet (algemeen) toegankelijk voor het
veld; slechts de overweging van de CTC in een specifieke door de hoofdofficier
aangeboden zaak wordt met enige regelmaat algemeen bekend gemaakt op dat parket
en/of in de betrokken politieregio. Een overzicht van de jurisprudentie (deels
geanonimiseerd) is bij de CTC echter wel voorhanden.De heerHolthuis: Het streven van de toetsingscommissie
is altijd geweest om onze jurisprudentie te bundelen en uit te zetten in het
land. Van dat voornemen is nog te weinig terechtgekomen. Dat heeft ermee te
maken dat het heel moeilijk is om jurisprudentie op onderwerpen die nog volop
onder de rechter zijn – je zit helemaal in het voortraject van de zaak –
al aan iedereen bekend te maken, omdat je daarmee wellicht iets onthult over
de strafzaak waarin dit aan de orde is geweest. Dat is een praktisch bezwaar
om jurisprudentie van de CTC aan de man te brengen. Wij hebben niet stelselmatig
jurisprudentie uitgezet. Wij hebben die wel en er kan ook kennis van worden
genomen. Door consequent te zijn in onze uitspraken en het college daarin
consequent te adviseren, hebben wij wel duidelijkheid geschapen voor degenen
die ons om advies vroegen. Van een brede uitzetting van onze jurisprudentie
is het echter nog niet gekomen.Devoorzitter: Daar is het niet van gekomen,
maar u had liever gehad dat het er wel van was gekomen?De heerHolthuis: Ja, op de een of andere manier.
Het is ook een capaciteitsprobleem, want het is weer een hele klus om dat
allemaal op te schrijven en uit te zetten. Wij hebben inmiddels wel een heel
dikke jurisprudentiebundel die wij voor eigen gebruik hanteren, maar die is
nog niet stelselmatig uitgezet.1De CTC heeft in zekere zin geleid tot een verschuiving van de verantwoordelijkheid
van de individuele zaaksofficier van justitie: allereerst binnen de verantwoordingslijn
van het arrondissement (via de rechercheofficier naar de hoofdofficier) en
vervolgens daarbuiten (via de CTC naar het College van procureurs-generaal).
Overigens heeft deze procedure hoofdzakelijk een interne werking binnen het
openbaar ministerie; de rechter is er formeel niet aan gebonden.De heerRouvoet: (...) Ik heb nog een vraag
aan de heer Cloin. De heer Goossens noemde een aantal toetsende instanties.
Hoe kijkt de recherche aan tegen het aantal keren dat men opnieuw met zijn
water voor de dokter moet komen? Is dat doorgeschoten, of vindt u het goed
dat verschillende instanties op verschillende momenten in toetsende zin naar
uw werk kijken?De heerCloin(chef Divisie recherche, regiopolitie
Midden- en West-Brabant): Wij spreken wel eens schertsend van een toetsingscircus.
Ik begin maar bij het basisteam of een team dat de georganiseerde criminaliteit
aanpakt, want daar beginnen de vragen te leven: welke opsporingsmethode zouden
wij kunnen toepassen? De deals zijn al genoemd, de inkijkoperatie, pseudo-koop
dan wel infiltratie. Je ziet dat er binnen het team over wordt gediscussieerd.
Je krijgt dan dus een toetsing binnen het team. Vervolgens gaat dat naar de
verantwoordelijke voor het team: het hoofd van de criminaliteitsafdeling.
Hij denkt: mijn korpschef moet er op zijn minst ook van weten als het zover
komt. Die wordt dan ook geïnformeerd. En in onze situatie wil ook de
korpsbeheerder ervan weten. En dan heb ik alleen nog maar de politielijn gehad.
Dan zijn er inmiddels zes of zeven mensen op de hoogte, die allemaal ook iets
willen onthouden en iets moeten noteren. Met andere woorden: er zit een groot
risico aan vast, vooral als het gaat om een gevoelige opsporingsmethode. Daarnaast
is er ook de OM-lijn. De zaaksofficier, meestal niet de oudste, gaat naar
zijn unithoofd en legt dat voor. Die gaat op zijn beurt, afhankelijk van de
opsporingsmethode, naar de hoofdofficier. Vervolgens komt de zaak bij de toetsingscommissie
als het om een behoorlijke methode gaat. Die commissie legt het voor aan de
PG. Als het even kan, gaat het ook nog naar de minister. Met elkaar hebben
wij dus een behoorlijk circus opgebouwd, al is dat wel te verklaren. Slagvaardig
is het in ieder geval niet. Er zit ook een gevaarlijke kant
aan, want veel mensen weten dan van zo iets gevoeligs. Ik denk dan met name
aan infiltratie.1Analyse CTC-zakenUit de overzichten van de CTC kan het volgende schema van toetsings- en
registratiezaken over de periode 1995–1998 worden afgeleid:  1995199619971998Totaal toetsing73404338 Toestemming55283024Toestemming onthouden9536 Terugverwezen971081     Politie-infiltratie22162026 Burgerinfiltratie376262Afspraak met crimineel61093 Getuigenbescherming0233Overig8693      Totaal registratie390495425362Peilbakenzender145128139160 Foto/Video
observatie16417722390 Kijkoperatie1431711Gecontroleerde aflevering34312883 Voorkoop14469Overig19131291 Van de acht terugverwezen zaken in 1998 is één
zaak afgedaan als registratiezaak, één zaak is voor de CTC-toets
kapot gegaan en zes zaken zijn door de betrokken hoofdofficier teruggenomen
of waren nog niet rijp voor toetsing.2 Het betrof vier maal een niet-criminele burgerinfiltrant
en twee maal een criminele burgerinfiltrant.Het aantal toetsingszaken in 1998 lijkt zich in vergelijking met de voorgaande
jaren (43 toetsingszaken in 1994 en 40 in 1996) te stabiliseren. Het hoge
aantal toetsingszaken in 1995 (73) heeft volgens het Jaarverslag 1998 van
de CTC te maken met de zogenaamde «doorlichtingsactie» die in
dat jaar heeft plaatsgevonden over zaken die daarvoor hadden gelopen. Voor
langlopende infiltratieacties geldt dat daarvoor steeds tussentijds opnieuw
toestemming (gemiddeld drie maanden) moet worden verleend. Verder valt op
dat in het overzicht geen categorie is opgenomen voor het «doorlaten»
terwijl dat in de periode 1996 tot heden een aantal malen aan de CTC is voorgelegd.Een analyse van de meldingsformulieren over 1998 voor de registratiezaken
bij de CTC leert dat veel meldingen worden gedaan zonder dat daar volgens
de regels een verplichting toe bestaat. Het gaat daarbij om enkele fysieke
observaties en een aantal videocamera-observaties die noch in een loods noch
met zicht in een loods of een woning plaatsvinden. Er wordt ook melding gemaakt
van het doorlaten van niet schadelijke goederen zoals bijvoorbeeld compact-discs.
In de overzichten komt de registratie daarvan echter niet terug. Niet duidelijk
is wat onder de categorie «overig» moet worden verstaan. In de
melding van de gecontroleerde afleveringen zit een aanzienlijke stijging van
31 in 1996 naar 83 in 1998. In één zaak wordt een «gecontroleerde
doorlevering in het kader van mensensmokkel» gemeld. Opmerkelijker genoeg
was in een andere zaak een observatie in verband met de vraag of vrouwelijke
asielzoekers in de prostitutie in het buitenland terecht zouden komen ter
toetsing voorgelegd. Een dergelijk onderzoek hoeft niet ter toetsing te worden
voorgelegd, maar de CTC sprak zich niettemin over de te volgen handelwijze
in het kader van die observatie uit.Het is onduidelijk of er enige inhoudelijke aandacht wordt besteed aan
de meldingen ter registratie. Meer in het algemeen bestaat de indruk dat de
meldingsformulieren nauwelijks op juistheid (van melding) worden
gecontroleerd. Het overzicht wordt niet voor analysedoeleinden gebruikt; zelfs
niet om te bezien of de juiste zaken ter registratie worden aangemeld. Een
aantal parketten meldt onwaarschijnlijk weinig zaken ter registratie aan.
Zo doet het lage aantal voorkopen (9 in 1998) vermoeden dat niet alle «aankopen»
(al dan niet inclusief «pseudo-kopen») worden gemeld. In geval
van een onjuiste melding wordt veelal geen contact opgenomen met de meldende
partij. De meerwaarde van de registratie in deze vorm kan – anders dan
dat zij enig inzicht biedt in de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden –
ernstig worden betwijfeld. Gang van zaken CTC-toetsingIn het kader van dit onderzoek zijn enkele bezoeken afgelegd aan de CTC
en zijn de (achterliggende) stukken van de CTC-zaken en de adviezen van de
CTC en de beslissing van het College bestudeerd. Eén keer is de hele
gang van een aantal toetsingszaken gevolgd door het bijwonen als toehoorder
van zowel de CTC-toetsing als de vergadering van het College van procureurs-generaal.Het eerste uur van de vergadering wordt besteed aan het «inlezen»
in de zaken, dat zijn de schriftelijk verzoeken aan CTC en een summiere schriftelijke
toelichting van politie en openbaar ministerie. Vervolgens verzamelt de voorzitter
de vragen die de leden van de CTC hebben na lezing van de schriftelijke stukken.
Daarna volgt een mondelinge toelichting van het verzoek door de officier van
justitie en enkele politiemensen die bij de desbetreffende zaak zijn betrokken.
Tijdens de behandeling van de zaken bij de CTC wordt niet systematisch aan
een aantal criteria getoetst. De voorgelegde opsporingsmethoden worden niet
volgens een vast stramien en aan duidelijk criteria getoetst. Noch de voorwaarden
in het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden, noch de «eigen»
concept-richtlijnen worden in de vergadering ter hand genomen. De eigen competentie
van de CTC lijkt zelden onderwerp van discussie. In geen van de verlengingszaken
voor infiltratie werd expliciet nog getoetst aan de proportionaliteit en de
subsidiariteit; wanneer eenmaal in het begin toestemming is verleend voor
een infiltratieactie lijkt dat voor de criteria in het vervolg van het traject
voldoende. Opvallend is ook dat niet lijkt te worden teruggekeken hoe eerder
in dezelfde zaak of in soortgelijke zaken door de CTC is geoordeeld, terwijl
er een vrij uitgebreid overzicht (geanonimiseerd) van de CTC jurisprudentie
(voor eigen gebruik) voor handen is.Het College neemt over het algemeen de adviezen van de CTC over. De discussie
met betrekking tot de inzet van opsporingsmethoden wordt in het College niet
meer ten principale gevoerd. 4.4 Rechters-commissarissen 4.4.1 Vragen naar aanleiding van de beslispuntenDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft de rol
die de rechter-commissaris speelt en kan spelen bij de inzet van opsporingsmethoden
beschreven. Zij constateerde dat de formeel wettelijke positie van de rechter-commissaris
tweeslachtig is. Enerzijds is hij de leider van het gerechtelijk vooronderzoek
en heeft hij de bevoegdheid tot het uitoefenen van zware dwangmiddelen. Zo
kan de rechter-commissaris onder meer bepalen dat de inbewaringstelling, huiszoeking
en telefoontap worden uitgevoerd. Anderzijds bepaalt niet de rechter-commissaris,
maar de officier van justitie welke strafbare feiten onderwerp van gerechtelijk
vooronderzoek zijn.De commissie heeft op basis van de beslispunten naar aanleiding van de
parlementaire enquête opsporingsmethoden de volgende algemene vragen
geformuleerd: a. Heeft de rechter-commissaris een overzicht van de gebruikte opsporingsmethoden?b. Welke rol speelt de rechter-commissaris bij de inzet en controle van
opsporingsmethoden? 4.4.2 Rol van de rechter-commissarisIn de beslispunten van de Kamer wordt met betrekking tot de rechter-commissaris
het volgende overwogen. In de voorstellen tot normering wordt aan de rechter-commissaris
een belangrijker taak dan voorheen toebedacht. Dit vereist een getalsmatige
en inhoudelijke versterking van het rechter-commissariaat. De rechter-commissaris
moet bereid zijn een actievere toetsende rol op zich te nemen dan tot op heden
het geval is. Hij toetst het gebruik van voorgestelde opsporingsmethoden en
houdt binnen het gerechtelijk vooronderzoek overzicht over alle opsporingshandelingen,
ook in de zogenoemde parallelle trajecten. Nieuwe wetgeving zal de rechter
moeten brengen tot een actievere toets van de rechtmatigheid van gebruikte
opsporingsmethoden. De functie van rechter-commissaris dient uitgeoefend te
worden door meer ervaren rechters, mogelijk ook voor langere tijd dan nu het
geval is. De werkomstandigheden van de rechter-commissaris vragen eveneens
dringend om verbetering.In het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden wordt in het algemeen
de officier van justitie als bevoegde autoriteit aangewezen. Hiermee wordt –
aldus de Memorie van Toelichting – de centrale positie van de officier
van justitie in het opsporingsonderzoek benadrukt. Hij zal in het concrete
geval de afweging tussen burgerrechten enerzijds en het opsporingsbelang anderzijds
moeten maken. Bij zeer ingrijpende bevoegdheden wordt een machtiging van de
rechter-commissaris voorgeschreven. De rechter-commissaris is betrokken bij
de telefoontap en het opnemen van vertrouwelijke communicatie. Hij moet vooraf
toestemming geven tot de toepassing van deze bevoegdheden en zal dus moeten
beoordelen of aan de wettelijke voorwaarden is voldaan.1 Een versterking van de rol van de rechter-commissaris als de autoriteit
die binnen het gerechtelijk vooronderzoek overzicht over alle opsporingshandelingen
houdt, zoals voorgestaan in de beslispunten, blijkt uit dit wetsvoorstel dus
niet.De heerRouvoet: Het is duidelijk dat men zaken
vastlegt met het oog op verantwoording later. Dat heeft een aantal voordelen,
zoals transparantie, verantwoording en al die zaken die tijdens de enquête
en later zijn besproken. Tijdens de interviews die wij hebben gehouden, zijn
ons ook schaduwzijden van een striktere vastlegging van vooral de methoden
voorgehouden. Zo zou er sprake zijn van een zekere mate van bureaucratisering.
Lang niet iedere vastlegging wordt door iedereen even zinvol gevonden. Ik
wil daar nog een enkele vraag over stellen aan enkele betrokkenen, te beginnen
met de heer Goossens. Hoe zwaar weegt voor hem als rechter-commissaris het
belang van een zorgvuldige vastlegging van opsporingsmethoden? Zegt hij: «Hoe
meer ordners, hoe liever»? Wij weten echter ook een beetje hoe het in
de praktijk gaat, bijvoorbeeld in een gerechtelijke vooronderzoek; vindt u
dat er sprake is van een zekere bureaucratie en dat het ook wel een tandje
minder kan op uw bureau?De heerGoossens(coördinerend rechter-commissaris
rechtbank Rotterdam): Na de parlementaire enquête is de rechtspleging
eigenlijk tamelijk fundamenteel veranderd. Die enquête heeft werkelijk
vergaande consequenties gehad voor de dagelijkse gang van zaken in de rechtspleging.
U spreekt over «hoe meer ordners». De eindeloze reeks zaken van
20, 30, 50, 100 of 150 ordners heeft pas een grote vlucht genomen na de parlementaire
enquête. Een voorbeeld hiervan is de situatie in Rotterdam. In de jaren
1994/1995 legde het aantal zaken dat meerdere dagen in beslag nam –
ik wil het woord «megazaken» liever niet in de mond nemen -beslag
op een minimaal deel van de zittingscapaciteit van de rechtbanken. In 1997
was dat aantal zaken gegroeid naar 80 en in 1998 naar 113. De prognose is
dat het in dezelfde lijn zal doorgroeien in 1999 en 2000. Het beslag dat daarmee wordt gelegd op de totale capaciteit die een rechtbank kan
opbrengen voor meervoudige strafzittingen, is een kwart of iets meer. Dat
geeft aan hoe groot het beslag is dat dergelijke zaken leggen op de rechtbanken.
Het grootste deel van die capaciteit gaat op aan het controleren en toetsen
van de rechtmatigheid van de gebruikte opsporingsmethoden1.Volgens het wetsvoorstel Herziening gerechtelijk vooronderzoek2 wordt de rol van de rechter-commissaris bij de vroegere
huiszoeking beperkt tot die gevallen van «doorzoeking» die in
woningen plaatsvinden. Doorzoekingen van andere plaatsen komt volgens artikel
96c Wetboek van strafvordering toe aan de officier van justitie. Bovendien
is voor de zogenoemde spoeddoorzoeking geen vordering tot opening van een
gerechtelijk vooronderzoek meer vereist, maar een machtiging van een rechter-commissaris.
Artikel 177a Wetboek van strafvordering eist dat in geval terzake van een
feit waarop een gerechtelijk vooronderzoek betrekking heeft, opsporing geschiedt,
de officier van justitie ervoor zorg draagt dat de rechter-commissaris hieromtrent
ten spoedigste wordt ingelicht. Verder wordt de afscherming via de rechter-commissaris
zoals die reeds bestaat in verband met de regeling bedreigde getuigen (artikelen
190 en 226a Wetboek van strafvordering) in artikel 187d wetsvoorstel BOB aangevuld
met een regeling krachtens welke de rechter-commissaris kan beletten dat antwoorden
van een getuige op vragen ter kennis komen aan de officier van justitie, de
verdachte of diens raadsman, kort gezegd in het belang van die getuige, of
als een zwaarwegend opsporingsbelang zou worden geschaad. Voorts wordt in
het wetsontwerp Toezeggingen aan getuigen in strafzaken een hoofdrol aan de
rechter-commissaris toegekend.Met uitzondering van artikel 177a Wetboek van strafvordering gaat het
bij al deze veranderingen om beslissingen van de rechter-commissaris die betrekking
hebben op één of meer afzonderlijke getuigen. Noch het door
de enquêtecommissie beoogde overzicht over parallelle trajecten, noch
de actievere toets van de rechtmatigheid is aan de rechter-commissaris toegedacht.
In plaats daarvan is hem bovenal een rol toegedacht om in wisselende context
beslissingen van het openbaar ministerie tot geheimhouding al dan niet te
legitimeren.Twee ontwikkelingen hebben tegen elkaar in gewerkt. Enerzijds wilde de
parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden een grotere rol aan
de rechter-commissaris toedelen. Anderzijds ging de commissie-Moons –
die voorstellen heeft gedaan welke ten grondslag liggen aan het wetsvoorstel
Herziening gerechtelijk vooronderzoek – uit van de gedachte dat het
openbaar ministerie de controle op de opsporing net zo goed of zelfs beter
kan doen. Voor een afweging van beide benaderingen is het volgende van gewicht.In de eerste plaats doet zich voor dat het aantal grote strafzaken («megazaken»)
vooral in de grootstedelijke arrondissementen drastisch is toegenomen. In
Rotterdam schat men daar nu een kwart van de totale capaciteit mee doende
te zijn. Juist in die zaken wordt de meeste tijd ter terechtzitting besteed
aan de beoordeling van de rechtmatigheid van de gebruikte opsporingsmethoden.
Dikwijls kunnen vragen worden teruggewezen naar de rechter-commissaris, maar
bepaald niet altijd. Daar staat in de tweede plaats tegenover dat verwijzing
en/of beoordeling door de rechter-commissaris de openbaarheid van het strafproces
inperkt. Er is juist in dat verband in de derde plaats zorg voor de positie
van de rechter-commissaris. Al in de reacties op het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden gaven rechters er blijk van bezorgd
te zijn, dat de rechter-commissaris zou verworden tot een «crime-fighter»;
dat zou afbreuk doen aan de rechterlijke onafhankelijkheid en het gezag van
de officier van justitie uithollen. Daar is in de vierde plaats tegenover
gesteld dat – zoals nu ook uit de mond van diverse respondenten was
te vernemen – steeds vaker te zien is dat een officier
van justitie anders weegt dan een rechter. Het openbaar ministerie zit per
definitie dichter op de opsporing. Dat betekent enerzijds dat een officier
beter weet wat er gebeurt, maar anderzijds dat een officier «teveel»
meegaat met de politie. Als van politiezijde wordt opgemerkt dat de officier
soms zo'n groot enthousiasme aan de dag legt, dat van politiezijde op rechtsstatelijke
overwegingen moet worden gewezen, dan kan men daarin een argument zien om
de toets van de officier aan een daadwerkelijke, brede – en niet alleen
op het niveau van legitimering van individuele beslissingen – toets
van de rechter-commissaris te onderwerpen. In de vijfde plaats moet dan wel
gezocht worden naar een zodanige inpassing van de rol van de rechter-commissaris
dat de zittingsrechter wel de uiteindelijke rechtmatigheidstoetsing kan verrichten
maar er toch geen dubbel werk wordt verricht. Deze toetsing kan wellicht marginaler
plaatsvinden, terwijl uiteraard aan de volle beoordeling van de bewijsbeslissing
niet wordt afgedaan. In de huidige en in de voorgestelde wettelijke regeling
zal – zo stelt een respondent – de vraag steeds weer rijzen in
hoeverre bewijsmateriaal dat vanwege de wens tot afscherming zonder de redenen
van wetenschap wordt gepresenteerd, daadwerkelijk bij de bewijsvoering ter
zitting zal worden gebruikt. In een zaak waarin het Amsterdamse hof de Wet
getuigenbescherming in strijd had geacht met het recht op een eerlijk proces
(artikel 6 EVRM) waarna het Hof zelf de getuige wilde horen, casseerde de
Hoge Raad, om dat in een geval waarin de wetgever een beoordeling aan de rechter-commissaris
heeft voorbehouden (met de mogelijkheid van hoger beroep op de raadkamer),
dit oordeel onttrokken is aan de zittingsrechter. Indien de zittingsrechter
in een bijzonder geval van oordeel zou zijn dat door toepassing van de Wet
getuigenbescherming door de rechter-commissaris de verdediging dermate is
beknot in het recht om de bedreigde getuige te ondervragen dat dit niet meer
in overeenstemming valt te brengen met artikel 6 EVRM, brengt dit mee dat
de verklaring niet kan meewerken aan het bewijs.1
In de 4M-zaak overwoog de Hoge Raad: «Het Hof heeft kennelijk en niet
onbegrijpelijk geoordeeld dat de verdediging met het doen horen van de in
het verzoek genoemde rechters-commissarissen niet beoogde dezen te doen verklaren
omtrent hetgeen door hen is waargenomen of ondervonden, maar dat het verzoek
er louter toe strekte om die rechters-commissarissen verantwoording te doen
afleggen van door hen in deze zaak genomen beslissingen. Tegen die achtergrond
moet het oordeel van het Hof aldus worden verstaan dat in het eindonderzoek
ter terechtzitting voor een dergelijke verantwoording in beginsel geen plaats
is».2 Het lijdt dus – wat er ook
verder zij van deze uitspraken – geen twijfel dat ook volgens de Hoge
Raad de wetgever taken kan toedelen aan de rechter-commissaris welke worden
onttrokken aan het oordeel van de zittingsrechter. 4.4.3 Toets rechter-commissaris met betrekking tot dwangmiddelenIn de afgelopen periode zijn de wettelijke bevoegdheden van de rechter-commissaris
niet gewijzigd. Desondanks worden door respondenten wel veranderingen aangewezen
in de houding van de rechter-commissaris en zijn wijze van toetsen. Op het
moment dat de rechter-commissaris bij een onderzoek wordt betrokken –
vaak wanneer de officier van justitie een telefoontap vraagt – moet
de rechter-commissaris beoordelen of de informatie die aan dat verzoek ten
grondslag ligt, voldoende is. Een aantal geïnterviewden geeft aan dat
de toets van rechters-commissarissen na de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden kritischer is geworden. Er zou geen genoegen (meer) worden
genomen met de enkele mededeling dat «uit betrouwbare CID-informatie
is gebleken dat..». In de eerste plaats verlangt een rechter-commissaris
(in het algemeen) meer onderbouwing. Eén tip is niet voldoende. Deze
dient door andere (objectieve) informatie, bijvoorbeeld uit observaties, te
worden ondersteund. Daarnaast worden ook eisen gesteld aan het
onderliggende materiaal. Een enkel rapport is niet voldoende, ook de onderliggende
stukken, bijvoorbeeld het proces-verbaal van het observatieteam of het verstrekkingsproces-verbaal
van de CID aan het tactisch team omtrent de betrouwbaarheid en de aard van
de CID-informatie, moeten daarbij worden gevoegd. Er wordt derhalve veel meer
«in de diepte» getoetst. Dit brengt met zich dat rapportages vaker
worden teruggestuurd omdat de informatie nog onvoldoende is of omdat de redenering
die aan het verzoek ligt (nog) niet sluitend is. De ervaring is – zo
geeft een respondent aan – dat dit nogal eens stuit op irritatie en
onbegrip van met name de politie. Het resultaat is echter dat de gevraagde
extra informatie er altijd komt en er in het vervolg van het onderzoek minder
problemen zijn. Ook de politie ziet hier steeds meer de waarde van in.De heerGoossens(coördinerend rechter-commissaris,
rechtbank Rotterdam): Dan kom ik bij de verslaglegging. Natuurlijk hadden
rechters ook voor de parlementaire enquête een rol, maar daar is nooit
zoveel over gezegd. In het rechter-commissariaat kun je eigenlijk wel zeggen
dat de eisen die aan verslaglegging worden gesteld aanzienlijk zijn aangescherpt.
Ik geef een voorbeeld. Ik kan natuurlijk niet voor de gehele rechterlijke
macht spreken; ik zit hier alleen maar als Rotterdams rechter-commissaris.
Rechters komen in beeld als je het hebt over het toepassen van dwangmiddelen.
Er bestaat landelijk vrijwel consensus tussen rechters-commissarissen dat
het beginnen van gerechtelijk vooronderzoek om op enigerlei wijze dwangmiddelen
te gaan uitoefenen niet meer kan gebeuren met de enkele mededeling of rapportage:
«ons is ambtshalve bekend geworden» of «uit CID-informatie
is bekend geworden». Zij zullen in de eerste plaats op dat moment reeds
verstrekkingsprocessen-verbaal bij de rapportage gevoegd willen hebben. In
de tweede plaats is het in het algemeen niet meer zo dat het gebeurt op een
enkele verstrekking van CID-informatie. Over het algemeen kun je zeggen dat
ze de eis zullen stellen dat die informatie wordt afgedekt door een ander
opsporingsmiddel of door CID-informatie uit een andere bron. Ik zeg niet dat
het een wet van Meden en Perzen is, maar dat is wel een ontwikkeling die je
sinds die tijd kunt waarnemen.Waarom is die vastlegging zo belangrijk? Waarom ben ik niet gevoelig
voor het argument dat het erg veel bureaucratische perikelen oplevert? Op
het moment dat je dwangmiddelen gaat toepassen, zul je hoge eisen moeten stellen
aan de informatie die je verstrekt krijgt. Hoe eerder je de gelegenheid hebt
om die informatie op een kritische en goede manier te toetsen, hoe beter je
beslissing is om een gerechtelijk vooronderzoek te starten of een bepaald
dwangmiddel toe te staan.14.4.4 Rol rechter-commissaris bij het horen van getuigen Respondenten constateren dat zowel het aantal getuigen dat wordt gehoord
op zich toeneemt, als het aantal getuigen dat zowel door de rechter-commissaris
als door de rechter wordt gehoord. Enkele jaren geleden werden alleen «bewijsgetuigen»,
getuigen die kunnen verklaren of de verdachte het ten laste gelegde feit al
dan niet heeft gepleegd, gehoord. Tegenwoordig worden daarnaast steeds meer
«rechtmatigheidsgetuigen», getuigen die kunnen verklaren omtrent
de (on)rechtmatigheid van de gebruikte opsporingsmethoden, gehoord. Het horen
van deze getuigen door de rechter-commissaris kost heel veel capaciteit. Eén
van de respondenten noemt een percentage van 60% van getuigen die dan nogmaals
door de zittingsrechter in eerste aanleg worden gehoord. In hoger beroep wordt
een (groot) deel van de getuigen zelfs voor een derde keer door de rechter
gehoord.De toename van het horen van getuigen op de terechtzitting is (mede) een
consequentie van de invloed die in Nederland wordt toegekend aan de jurisprudentie
van het Europese hof voor de rechten van de mens (EHRM) en met name aan de
jurisprudentie omtrent het onmiddellijkheidsbeginsel. Dit beginsel houdt in
dat de zittingsrechter recht doet op basis van het materiaal dat ter zitting
door hemzelf of ten overstaan van hem naar voren is gebracht.1 Een aantal geïnterviewden heeft erop gewezen dat
dit beginsel afkomstig is uit Engeland en Amerika, waar het instituut rechter-commissaris
niet bestaat. Bovendien is de Europese rechtspraak geënt op één
feitelijke instantie. Indien het onmiddellijkheidsbeginsel onbeperkt wordt
toegepast in twee instanties, betekent dit dat er veel dubbelop wordt gedaan.
Er wordt wel geprobeerd het horen van getuigen te beperken en bijvoorbeeld
regie-afspraken te maken met het openbaar ministerie en de verdediging, maar
daarbij is de rechter afhankelijk van de medewerking van beide partijen. Staat
de verdediging erop dat een getuige wordt gehoord – en wordt dit verzoek
gemotiveerd – dan is het bijna onmogelijk om dit af te wijzen.Sommige respondenten geven aan dat wellicht de oplossing gezocht kan worden
in een zekere taakverdeling tussen de rechter-commissaris en de zittingsrechter.
Zo zou kunnen worden overwogen om het horen van «rechtmatigheidsgetuigen»
over te laten aan de rechter-commissaris en de (belangrijke) «bewijsgetuigen»
op de zitting te horen.De heerRouvoet: (...) Ik kom bij de heer Enders.
De heer Goossens zei eerder dat er toch een trend waarneembaar is dat informanten
vaker moeten worden gehoord. Hoe kijkt u er vanuit de CID-verantwoordelijkheid
tegenaan? Ziet u ook dat dit in toenemende mate het geval is en wat vindt
u daarvan?De heerEnders(chef Criminele inlichtingendienst,
regiopolitie Midden- en West-Brabant): Wij zijn zover nog niet. Wel is het
bij ons een aantal keren voorgekomen dat de runners, die contact hebben met
de informant, zijn gehoord bij de rechter-commissaris. Er worden voldoende
waarborgen geschapen dat het uiterlijk van de heren niet zichtbaar wordt.
Wij hebben nog niet meegemaakt dat informanten op de zitting moesten verschijnen.De heerRouvoet: Maar dan hoeft u als CID-chef
niet ter zitting te verschijnen, maar moeten de runners verschijnen.De heerEnders: In principe gaan de CID-chefs.
Indien er meer indringende vragen zijn dan wel als de advocatuur vragen heeft
of aanvoert dat er redenen zijn om aan te nemen dat die CID-chef de waarheid
niet vertelt dan wel niet volledig is, worden de runners alsnog gehoord. Over
de plaats van de camera is onder andere in Den Bosch een uitspraak geweest.
Daar was ook een camera gebruikt. De locatie werd niet bekendgemaakt, maar
de apparatuur waarmee de opnamen waren gemaakt werd ter plaatse in het hof
opgesteld, waarna werd vastgesteld of met die apparatuur kon worden gezien
wat de verbalisant had geverbaliseerd. Dan ben je er ook al een heel stuk.2De heerGoossens(coördinerend rechter-commissaris,
rechtbank Rotterdam): Ik wil op twee punten een reactie geven. Ik heb de eerste
zaken meegemaakt waarin informanten zijn gehoord. De verschuiving van het
horen van de CID-chef naar het horen van de runners gaat in de richting van
het horen van die informanten. Je zult er ooit mee moeten ophouden. Er is
belangrijke Europese rechtspleging op dat terrein. Als je runners moet horen,
zul je dat altijd proberen te doen in het gerechtelijk vooronderzoek buiten
de openbaarheid van de terechtzitting, maar in aanwezigheid van de verdediging.
Je loopt altijd het rijtje van mogelijkheden af. Je begint met de CID-chef.
Komt daar niet of niet voldoende gedetailleerd de informatie uit die je nodig
hebt, dan is het best verantwoord en volgens de Europese rechtspraak ook toegestaan
om opsporingsbelangen te beschermen, bijvoorbeeld door informantenrunners
vermomd te verhoren. Dat heeft het voordeel dat je rechtstreeks vragen kunt
laten stellen door de verdediging en dat de lichaamstaal afleesbaar is. Ik
heb er geen principiële bezwaren tegen. Sterker nog, het is niet zozeer
een gebruikelijk middel – zo vaak gebeurt het niet – maar wel
een acceptabel middel.34.4.5 Werkgroep MeijeringhIn het kader van de verdere uitwerking van de aanbevelingen van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden is op verzoek van de minister van
Justitie een werkgroep ingesteld – de werkgroep Meijeringh – om
voorstellen te ontwikkelen voor de versterking van het rechter-commissariaat.
In maart 1997 heeft de werkgroep een tussenrapport uitgebracht
met een voorstel voor de verdeling van het voor 1997 beschikbare extra budget.
In juni 1997 heeft de werkgroep haar eindrapport uitgebracht. De werkgroep
constateert knelpunten op het gebied van de externe communicatie, de afstemming
binnen de strafrechtsketen en de interne organisatie. Rekening houdend met
deze knelpunten heeft de werkgroep eisen geformuleerd waaraan het kabinet
rechter-commissaris zou moeten voldoen. Met betrekking tot de bezetting van
het kabinet rechter-commissaris doet de werkgroep aanbevelingen een buffer
te vormen voor de opvang van piekbelasting, de ondersteuning uit te breiden,
met name met functies op het niveau van stafjurist dan wel gerechtssecretaris,
en enige capaciteitsuitbreiding te realiseren om zowel de rechters-commissarissen
als de ondersteuning in staat te stellen opleidingen te volgen. Voorts worden
er aanbevelingen gedaan op het punt van overlegstructuren, opleidingen, loopbaanbeleid
en werklastmetingssystematiek. 4.4.6 De coördinerend rechter-commissaris, overleg
en afstemming In de zes arrondissementen waar een kernteam is gevestigd, is een coördinerend
rechter-commissaris benoemd in de rang van vice-president van de arrondissementsrechtbank.
De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden constateerde dat
de functie van coördinerend rechter-commissaris nog niet is uitgekristalliseerd
en dat er behoefte bestaat aan een wettelijke onderbouwing van de functie.
Een wettelijke onderbouwing van de functie is er niet. Inmiddels is de functie
wel meer uitgekristalliseerd. Binnen het kabinet is de coördinerend rechter-commissaris
mede belast met de interne organisatie en met de contacten naar het parket
en (de rest van de) strafsector.In Rotterdam overlegt de coördinerend rechter-commissaris ongeveer
één maal in de drie maanden met het parket. Tijdens dit overleg
deelt de officier van justitie mee wanneer grote onderzoeken ongeveer naar
het tactische traject gaan. Aldus bestaat de mogelijkheid om binnen het kabinet
te sturen op deskundigheid van de rechter-commissaris en wordt het «forumshoppen»
door officieren van justitie tegengegaan. Aan grote zaken zijn twee rechters-commissarissen
verbonden: één rechter-commissaris behandelt de zaak, de andere
«spiegelt»; hij fungeert als invaller en vraagbaak. Iedere nieuwe
rechter-commissaris krijgt een mentor. Ook een korte stage bij de regionale
recherchedienst maakt deel uit van het inwerkpakket van een rechter-commissaris
in Rotterdam.4.4.7 Landelijke vergadering van rechters-commissarissenBinnen de kabinetten komen rechters-commissarissen regelmatig bijeen voor
het bespreken van knelpunten en voor onderlinge afstemming. Landelijk is er
een vergadering van rechters-commissarissen. Dat is een praktisch overlegplatform
waar vakinhoudelijke onderwerpen worden besproken. Men komt drie à
vier keer per jaar bijeen. De vergadering wordt niet altijd even trouw bezocht.
Eén van de respondenten gaf overigens aan dat hij deze vergadering
niet kende.Daarnaast is er een vergadering van coördinerend rechters-commissa-
rissen. Deze komt één keer per twee maanden bijeen. Besloten
is de aandacht te verschuiven van het aanbieden van hulp bij kernteamonder-
zoeken naar het aanbieden van meer «specialistische hulp». Zo
is er bijvoorbeeld een uniform document ontwikkeld voor een aan de providers
gerichte vordering tot medewerking aan een telefoontap. Dergelijke documenten
worden vervolgens aan alle kabinetten aangeboden en in het algemeen geaccepteerd.
In meerderheid is men doordrongen van het nut van een eenduidig beeld bij
derden. Binnen de vergadering van coördinerend rechters-commissarissen
is er een portefeuilleverdeling ontstaan. Op dit moment zijn er de volgende
«permanente» portefeuilles: internationale rechtshulp,
telematica, bedreigde getuigen, DNA-onderzoek en (de consequenties van) het
nieuwe gerechtelijk vooronderzoek. 4.4.8 Verhouding met politie en openbaar ministerieRechters-commissarissen hebben meer dan in het verleden te maken met officieren
van justitie van buiten het eigen arrondissementsparket en politie buiten
de eigen regiokorpsen. Zo heeft men vaker te maken met officieren van het
Landelijk parket, kernteams van buiten de regio en gespecialiseerde diensten
zoals bijvoorbeeld de Unit synthetische drugs. De geïnterviewde rechters-commissarissen
zijn in het algemeen positief over de deskundigheid van de kernteams en infiltratieteams.
Wel zijn er kritische geluiden over het KLPD. Als aandachtsgebied wordt de
opsporing van de «middencriminaliteit» genoemd. De deskundigheid
van de opsporingsambtenaren die zich hiermee bezighouden kan beter.Over het openbaar ministerie zijn verschillende geluiden te horen. Daarbij
wordt aangegeven dat het voor de onderlinge verhoudingen verschil maakt of
men te maken heeft met een magistratelijke officier of met een «crime
fighter». Officieren van expertiseteams worden bestempeld als goed opgeleide,
ervaren officieren met oog voor de risico's die verbonden zijn aan het gebruik
van (bijzondere) opsporingsmethoden. Anderzijds wordt ook gemeld dat officieren
het zo druk hebben dat zij aan het echt toetsen niet meer toekomen en de rechter-commissaris
de zaak vaak beter kent dan de officier. Een respondent geeft aan dat de scheiding
tussen CID- en zaaksofficier is verdwenen; de zaaksofficier is volledig op
de hoogte van het CID-traject. De kritiek van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden op dit punt heeft tot resultaat geleid. 4.5 Korpsbeheerders 4.5.1 Vragen naar aanleiding van de beslispuntenTijdens de parlementaire enquête opsporingsmethoden is ook aandacht
besteed aan de rol van de korpsbeheerder bij sturing en controle van opsporingsmethoden.
De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden constateerde dat
de korpsbeheerders een afstandelijke positie innamen ten opzichte van het
gebruik van opsporingsmethoden. In dit onderzoek is de rol van de korpsbeheerder
in de fase na de parlementaire enquête opsporingsmethoden opnieuw onderzocht.
Op basis van de beslispunten van de Tweee Kamer zijn de volgende vragen geformuleerd:a. Geeft de korpsbeheerder actief invulling aan zijn beheersverantwoordelijkheid
voor het gebruik van opsporingsmethoden? Wordt de korpsbeheerder geïnformeerd
door de korpschef over het beleid ter zake binnen het korps?b. In hoeverre is de korpsbeheerder betrokken bij de verantwoordelijkheid
van de korpsleiding voor het functioneren van de recherche?c. Is de korpsbeheerder, als lid van de korpsleiding, op hoofdlijnen op
de hoogte van de voortgang van zaken en gebruikte opsporingsmethoden? Beoordeelt
de korpsbeheerder de toepassing van de te hanteren methoden tegen de achtergrond
van zijn verantwoordelijkheid voor personeelszorg en integriteit van het politieapparaat?d. Op welke wijze worden conflicten geslecht bij geschil tussen korpsbeheerder
en hoofdofficier van justitie over de toepassing van opsporingsmethoden?4.5.2 Taak korpsbeheerder; overlegorganenDe korpsbeheerder, doorgaans de burgemeester van de grootste gemeente
in de politieregio, is verantwoordelijk voor het beheer van het regionale
politiekorps. Beheer betreft de zorg voor de organisatie in de breedste zin,
zoals het financiële beleid, de middelen, de personeelszorg en de werving
van politiemensen. Het KLPD vormt hierin een uitzondering. Het beheer van
het KLPD ligt nu bij de minister van Justitie en zal binnenkort overgaan naar
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De beheersverantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder houdt mede in dat hij deze verantwoordelijkheid voor
de financiële en personele aspecten draagt bij de toepassing van (bijzondere)
opsporingsmethoden. De korpsbeheerder dient aldus (mede) de corruptierisico's
die zijn verbonden aan het gebruik van die methoden tegen te gaan. Daarnaast
dragen burgemeesters het gezag over de politie voor wat betreft de handhaving
van de openbare orde. Gezag heeft betrekking op de beslissingsbevoegdheid
over de inzet en het optreden van de politie. Met betrekking tot het gezag
over de handhaving van de openbare orde en hulpverleningstaken van de politie
zal in weinig tot geen gevallen de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit
aan de orde zijn. 4.5.3 Beheer registersFormeel is de korpsbeheerder ingevolge de artikelen 4 en 7 Wet op de politieregisters
eindverantwoordelijk voor de beveiliging, de inhoud en het gebruik van de
politieregisters, waaronder ook het register van de CID.1 De korpsbeheerder dient zorg te dragen voor de juiste werking van
de registers. Desgevraagd dienen hem daartoe ook alle gegevens te worden verstrekt.
Hij is gehouden maatregelen te treffen ter bevordering van de juistheid en
volledigheid van de gegevens.De korpsbeheerder deelt zijn verantwoordelijkheid over de juiste werking
en de inhoud van de registers met het openbaar ministerie. Dit betreft met
name het toezicht op de bijzondere politieregisters.Het openbaar ministerie dient betrokken te zijn, met name vanuit haar
deskundigheid op het gebied van het strafrecht om te kunnen beoordelen of
personen mogen worden geregistreerd in de registers.De korpsbeheerder is hierin evenwel eindverantwoordelijk. In de praktijk
hebben zowel de korpsbeheerder als het openbaar ministerie vetorecht bij verschil
van inzicht. Enerzijds mag de korpsbeheerder registraties blokkeren of ongedaan
maken, bijvoorbeeld wanneer hij twijfelt aan de betrouwbaarheid of verifieerbaarheid
van de gegevens. Anderzijds kan de korpsbeheerder feitelijk registraties in
het kader van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde niet in stand
houden, wanneer het openbaar ministerie als gezagsdrager ter zake van mening
is dat registratie niet geoorloofd is.De korpsbeheerder heeft de plicht een registerbeheerder aan te wijzen.
Deze registerbeheerder, vaak de korpschef, is belast met het beheer van het
CID-register en het «grijze veld» register. Hij draagt deze taken
doorgaans op aan de chef van de CID. Dit laat onverlet de verantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder. De afstand tussen de korpsbeheerder en het feitelijke
registerbeheer is groot. 4.5.4 Uitoefening beheer via overlegorganenDe korpsbeheerder oefent zijn beheers- en gezagsfunctie uit via diverse
overlegorganen, waarin ook politiechefs en officieren van justitie zitting
hebben, zoals het regionaal college en de regionale driehoek. In het regionaal
college hebben alle burgemeesters van de politieregio en de hoofdofficier
zitting. In dit college, waarvan de korpsbeheerder voorzitter is, beslissen
de burgemeesters van een politieregio met de hoofdofficier van justitie over
de hoofdlijnen van het regionale veiligheidsbeleid. De korpsbeheerder
dient verantwoording af te leggen aan het regionaal college. Het college stelt
jaarlijks de organisatie, de formatie, de begroting, de jaarrekening en het
beleidsplan voor het regiokorps vast. De korpsbeheerder is eindverantwoordelijke
voor de uitvoering van het beleidsplan (artikel 31 Politiewet 1993). Hij kan
de korpschef uitnodigen inlichtingen te verstrekken aan het regionale college.
Het beheer van de politie is daarnaast in de zogenaamde regionale- of beheersdriehoek
aan de orde. In dit driehoeksoverleg hebben de korpsbeheerder, de hoofdofficier
van justitie en de korpschef van politie zitting.De rol van de korpsbeheerder bij de kernteams is neergelegd in de Kernteamregeling.
In deze regeling is het dagelijkse beheer van de kernteams neergelegd bij
de korpsbeheerder van de kernkorpsen. In de praktijk is dit vaak de korpsbeheerder
van de grootste regio binnen het ressort. Deze verantwoordelijkheid deelt
hij met de hoofdofficier van justitie. 4.5.5 Feitelijke activiteitenIn de verschillende deelonderzoeken is gekeken naar de rol van de korpsbeheerders
bij de opsporing. In sommige gevallen is ook gekeken naar zijn rol als beheerder
voor het kernteam. De meningen over de rol van de korpsbeheerder bij de opsporing
lopen uiteen. Over het algemeen is de korpsbeheerder op hoofdlijnen op de
hoogte van lopende onderzoeken en toegepaste opsporingsmethoden. Deze informatie
krijgt hij meestal via het reguliere overleg in de beheersdriehoek van de
hoofdofficier van justitie en de korpschef. Voor het overige is de korpsbeheerder
nauwelijks betrokken bij de inzet van (bijzondere) opsporingsmethoden. Hij
ziet hierin hoofdzakelijk een taak voor de hoofdofficier en de korpschef.
Hij speelt alleen een rol in onderzoeken met een bijzonder karakter waarin
bijvoorbeeld grote belangen zijn gemoeid, en in die gevallen dat de korpschef
en de hoofdofficier van mening verschillen. Ook de rol van de korpsbeheerder
in het beheer van politieregisters is gering. De invulling van de rol van
korpsbeheerder ten aanzien van de inzet van bijzondere opsporingsmethoden
is verschillend, afhankelijk van ieders individuele invulling aan zijn rol.In de regio Midden- en West-Brabant is in het overleg tussen de hoofdofficier
van justitie, de korpschef en de korpsbeheerder eind 1995/begin 1996 afgesproken
dat de beheersverantwoordelijkheid van de korpsbeheerder bij de opsporing
in concreto betekent dat de hoofdofficier van justitie en de korpschef in
eerste instantie met elkaar zaken doen. De korpsbeheerder wordt achteraf (via
managementrapportages) volledig geïnformeerd. Er kunnen zich echter situaties
voordoen waarbij de korpsbeheerder wel een directe rol speelt in de keuze
van opsporingsmethoden:• er doet zich een extreme situatie voor: men wil een methode
gebruiken die geen wettelijke basis heeft of het personeel loopt risico's;• de hoofdofficier van justitie wil een bepaalde methode toepassen,
maar de korpschef wil niet meewerken of andersom.In deze gevallen komt de beheersdriehoek bij elkaar en wordt er uitgebreid
over gesproken. Ook bij gevoelige zaken komt dit voor. Zo is met betrekking
een deal met een crimineel in de Juliet-zaak de driehoek bij elkaar geroepen.
In de praktijk komen deze situaties hoogst zelden voor. De korpsbeheerder
heeft minimale bemoeienis met het recherchewerk. De verantwoordelijkheid ligt
volledig bij de hoofdofficier van justitie. Ook in zijn rol als registerbeheerder
heeft de korpsbeheerder weinig invloed. Formeel heeft hij een rol als registerbeheerder,
maar materieel ligt de uitvoering bij de politie. Alleen bij de periodieke
rapportages of problemen wordt hij betrokken bij het beheer van de registers.De korpsbeheerder van de regio Kennemerland is tevens beheerder voor
het kernteam Randstad Noord & Midden. Als zodanig stelt hij in samenspraak
met de hoofdofficier van justitie vast met welke onderzoeken het kernteam
is belast; met dien verstande dat de toewijzing van onderzoeken
door tussenkomst van de Coördinatiecommissie zware criminaliteit verloopt
en na instemming van het College van procureurs-generaal. De korpsbeheerder
wordt in het driehoeksoverleg op hoofdlijnen geïnformeerd over belangrijke
opsporingsonderzoeken en over te hanteren (bijzondere) opsporingsmethoden.Het kernteam Noord-Oost Nederland bestaat uit negen deelnemende regiokorpsen.
De korpsbeheerder van de regio IJsselland is de beheerder van het kernteam
en is tevens belast met het beheer over de Unit mensensmokkel. Mede om de
betrokkenheid van de negen korpsen met het kernteam te versterken, organiseert
de beheersdriehoek van het kernteam twee keer per jaar een superdriehoek.
De superdriehoek bestaat uit 9 x 3 verantwoordelijken (korpsbeheerder, korpschef
en hoofdofficier). De korpsbeheerder van het kernkorps richt zijn aandacht
hoofdzakelijk op het overleg met de overige betrokken korpsbeheerders over
de instroom van personeel uit de verschillende regio's bij het kernteam.Met betrekking tot (bijzondere) opsporingsmethoden rapporteert de
leiding van de (deel-) onderzoeken die worden uitgevoerd door het kernteam
eenmaal per kwartaal over de voortgang van de onderzoeken aan de regionale
driehoek IJsselland. De korpsbeheerder geeft aan dat voor hem de vraag altijd
is wanneer een opsporingsmethode de beheersverantwoordelijkheid raakt. Bij
de inzet van het middel infiltratie bijvoorbeeld is de vraag naar de veiligheid
van de mensen zeer van belang. Echter, de beoordeling van de noodzaak tot
de inzet van het middel beschouwt hij als behorend tot de verantwoordelijkheid
van de korpschef en de hoofdofficier.4.6 Ministeries 4.6.1 Vragen naar aanleiding van de beslispuntenIn dit onderzoek is de rol van beide ministeries in de fase na de parlementaire
enquête opsporingsmethoden nader onderzocht. De minister van Justitie
draagt op centraal niveau de primaire verantwoordelijkheid voor het strafrechtelijk
beleid, met inbegrip van het beleid ten aanzien van de georganiseerde criminaliteit.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties draagt op centraal
niveau de primaire verantwoordelijkheid voor het binnenlands bestuur en voor
het beleid inzake de openbare orde.Een belangrijk uitgangspunt voor het onderzoek van de commissie vormden
de beslispunten van de Kamer. Op basis van deze beslispunten zijn de volgende
vragen geformuleerd:a. Is de minister van Justitie op de hoogte van de gebruikte opsporingsmethoden?b. Hoe realiseert de minister van Justitie zijn politieke verantwoordelijkheid
voor het doen en laten van het openbaar ministerie en voor de gehanteerde
opsporingsmethoden?c. In hoeverre maakt de minister gebruik van zijn bevoegdheid en mogelijkheid
om in te grijpen indien naar zijn oordeel het gebruik van opsporingsmethode
onverantwoord of onrechtmatig is?d. Hoe is de informatievoorziening en advisering over opsporing en opsporingsmethoden
binnen het ministerie van Justitie georganiseerd? e. Op welke wijze vult de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zijn verantwoordelijkheid in voor de kaders waarbinnen opsporingsmethoden
worden toegepast?De beide ministeries worden achtereenvolgens behandeld. Allereerst komen
de werkzaamheden en taken van het ministerie van Justitie aan bod. Hierbij
is aandacht besteed aan initiatieven op het gebied van wetgeving en opsporingsbeleid
en de feitelijke activiteiten van het ministerie. Vervolgens wordt ingegaan
op de rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Bij beide ministeries ligt de nadruk op de betrokkenheid in de vormgeving
van het opsporingsbeleid en, meer concreet, het gebruik en inzet
van de opsporingsmethoden. Een belangrijk deel van de werkzaamheden naar aanleiding
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft plaatsgevonden
binnen het project Implementatie parlementaire enquête opsporingsmethoden
(IPEO). In dit project zaten vertegenwoordigers uit diverse organisaties betrokken
bij de opsporing, te weten de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Justitie, het openbaar ministerie en de politie. Aan het eind van deze paragraaf
besteedt de commissie aandacht aan het project IPEO. 4.6.2 Ministerie van JustitieHet ministerie van Justitie is de laatste negen jaar meermalen gereorganiseerd.
De naamgeving van afdelingen, directies en directoraten-generaal is voortdurend
aan verandering onderhevig geweest. Vanaf 1995 is het ministerie volgens een
nieuw organisatiemodel gaan werken. Voor de opsporing zijn vooral de ontwikkelingen
met betrekking tot het directoraat-generaal Wetgeving, rechtshandhaving en
rechtspleging van belang. Dit directoraat-generaal is vanaf 1998 opgesplitst
in twee directoraten-generaal: het directoraat-generaal Rechtshandhaving en
het directoraat-generaal Wetgeving, rechtspleging en rechtsbijstand. Directoraat-generaal RechtshandhavingOnder het directoraat-generaal Rechtshandhaving vallen twee directies:
de directie Opsporingsbeleid en de directie Handhaving. De directie Opsporingsbeleid
heeft tot taak vorm en inhoud te geven aan het justitiële opsporingsbeleid.
De aandacht gaat met name uit naar nieuwe verschijningsvormen van criminaliteit
en de sturing, de kwaliteit, de organisatie en normering van de opsporing.
Deze directie heeft ook bemoeienis gehad met de uitvoering van het wetsvoorstel
Bijzondere opsporingsmethoden. De directie Handhaving heeft vooral als taak
het justitieel vervolgingsbeleid te ontwikkelen en vast te stellen met inachtneming
van de verantwoordelijkheden van het openbaar ministerie.Binnen het directoraat-generaal Rechtshandhaving is ook het Bureau operationele
zaken actief. Dit bureau fungeert als aanspreekpunt voor politie, openbaar
ministerie en andere opsporingsinstanties waar het gaat om de uitvoering van
een aantal gevoelige taken die de minister van Justitie meer in het bijzonder
aangaan. Daarbij gaat het onder andere om persoonsbeveiliging, getuigenbescherming
en de toepassing van de Regeling bijzondere opsporingskosten. Onderwerpen
die aan de orde komen zijn bijvoorbeeld de mogelijkheid tot doorlaten en het
gebruik van criminele infiltranten. Ook richtlijnen en alles waar de minister
naar alle waarschijnlijkheid over zal moeten beslissen, wordt eerst bij Bureau
operationele zaken behandeld. Zo heeft het Bureau operationele zaken een advies
gegeven met betrekking tot het doorlaten van mensen in het kader van een onderzoek
terzake mensensmokkel. Directoraat-generaal Wetgeving, rechtspleging en rechtsbijstandHet directoraat-generaal Wetgeving, rechtspleging en rechtsbijstand is
belast met de strafrechtelijke rechtshandhaving en de totstandkoming van de
wetgeving in het algemeen. Daarnaast is dit directoraat-generaal gemandateerd
als korpsbeheerder van het KLPD, het Gerechtelijk laboratorium en het Laboratorium
voor gerechtelijke pathologie. Ook is het directoraat-generaal belast met
rechtspleging, rechtsbijstand en juridische beroepen. Het doel van het directoraat-generaal
Wetgeving is om te dienen als helder aanspreekpunt voor en betere aansluiting
met het Parket-generaal openbaar ministerie. Door tijdsgebrek als gevolg van
het nodige herstel van vertrouwen in het openbaar ministerie en de daaropvolgende reorganisatie van de zittende magistratuur, zijn in dat
verband nog niet zoveel vorderingen gemaakt.Per jaar worden er door de directie Wetgeving ongeveer 150 wetsvoorstellen
ontwikkeld. Voor de opsporing zijn vooral het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden
en de wijziging van de Wet op de politieregisters van belang. Al vóór
het einde van de parlementaire enquête opsporingsmethoden waren er op
het ministerie initiatieven voor een wettelijke regeling van de bijzondere
opsporingsmethoden. Onder leiding van het hoofd van de sector Strafrecht en
sanctierecht van de directie Wetgeving werd in juli 1995 een werkgroep samengesteld
die als taak had de minister van Justitie van advies te dienen over de vraag
hoe de bijzondere opsporingsmethoden, en in het bijzonder de opsporingsmethoden
ten aanzien van de georganiseerde criminaliteit, moeten worden genormeerd.
De werkgroep bestond uit vertegenwoordigers van diverse organisaties uit de
opsporingspraktijk. In de periode van juli 1995 tot eind 1996 is door de werkgroep
diverse malen vergaderd over het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden.Op het departement is nooit volledig duidelijk geweest hoe men in de praktijk
omgaat met de Voorlopige Uitgangspunten. Ook heeft het lang geduurd eer het
departement zicht kreeg op de mogelijke problemen met deze uitgangspunten.
De status van de richtlijnen blijkt niet altijd duidelijk te zijn. De richtlijnen
worden doorgaans in het land uitgezet voordat ze zijn vastgesteld. De terugkoppeling
over de richtlijnen door (opspo- rings-)ambtenaren uit het veld is niet effectief. Implementatie nieuwe wetgevingHet departement heeft per brief van 18 november 19961 het College van procureurs-generaal verzocht om via de hoofdofficieren
van justitie binnen de parketten en regiokorpsen bekendheid te geven aan de
Voorlopige uitgangspunten. De uiteindelijke uitvoering is door het ministerie
verder niet gevolgd. In verband met de capaciteit is het voor het departement
niet mogelijk om de bekendheid van iedere wet in de praktijk te toetsen. Het
departement heeft geen actie ondernomen om de praktijk helderheid te verschaffen
over de regelingen die nu gelden. In opdracht van het ministerie van Justitie is een projectteam opgezet
voor de implementatie van het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden.
Hiervoor is binnen het ministerie een projectleider aangewezen die valt onder
de directie Opsporingsbeleid. Het project is onderverdeeld in vier werkgroepen:
«opleiding en voorlichting», «uitvoeringsregelingen»,
«toolkit» en «voorbereiding van de bedrijfsorganisatie».
De middelen voor dit project zijn echter onduidelijk: budgetten dienen nog
te worden vastgesteld. Om bekendheid te geven aan het wetsvoorstel Bijzondere
opsporingsmethoden hebben leden van de directie Wetgeving een aantal presentaties
verzorgd in het land. Inzet bijzondere opsporingsmethodenDe betrokkenheid van het ministerie en de minister bij de inzet van opsporingsmethoden
is tegenwoordig veel meer een gegeven geworden. Er zijn verschillende voorbeelden
van zaken die aan de minister worden voorgelegd:1. al of niet doorlaten;2. infiltranten;3. politiek gevoelige zaken;4. hoge beloningen;5. afbouw van informanten (wanneer dit een politiek gevoelige zaak betreft); 6. (bijzondere) deals.Ongeveer één à twee keer per maand wordt een zaak
aan de minister voorgelegd. De commissie heeft daarvan de volgende voorbeelden
gevonden:• doorlating van mensen;• infiltratiezaken, waarbij één keer toestemming is
gegeven en één maal niet;• afbouw van informanten.Elke ochtend wordt de minister door de secretaris-generaal geïnformeerd
over uiteenlopende zaken. Deze bespreking is doorgaans te breed van opzet
om concreet over opsporingsmethoden te praten. Bij de inzet van ingrijpende
opsporingsmethoden of politiek gevoelige strafzaken komt de minister in beeld.
Wel kan het voorkomen dat beslissingen zonder overleg met de minister worden
genomen. Dat is bijvoorbeeld voorgekomen in augustus 1998 naar aanleiding
van een rechtshulpverzoek. Het departement heeft toestemming gegeven voor
de inzet van een criminele burgerinfiltrant zonder dat daarover eerst contact
is geweest met de minister. Relatie met het openbaar ministerieDe relatie tussen het ministerie en het openbaar ministerie heeft in de
periode na de parlementaire enquête opsporingsmethoden meermalen onder
druk gestaan. In de meeste gevallen had dit geen directe relatie met de opsporing,
maar had het daar wel indirecte effecten op. Inmiddels zijn het openbaar ministerie
en het ministerie overeengekomen dat zij politiek gevoelige zaken gezamenlijk
onderzoeken en niet via ambtsberichten bespreken. Een voorbeeld doet zich
voor bij de beantwoording van de Kamervragen met betrekking tot het gebruik
van afluisterapparatuur door Duitse opsporingsambtenaren.Er is geen formele werkverdeling tussen het departement en het College.
Wel is een inventarisatie gemaakt van wat er zou moeten gebeuren naast het
formuleren van richtlijnen. Deze inventarisatie is besproken in de overlegvergadering.
Concrete zaken komen (formeel) via de CTC en het College op het departement. 4.6.3 Ministerie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesDe taak van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bij de inzet van opsporingsmethoden is slechts beperkt. Het primaat voor de
rechtshandhaving ligt bij het ministerie van Justitie. De rol van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft vooral betrekking op aspecten
van beheer, personeelszorg en ethiek. Na de parlementaire enquête opsporingsmethoden
is de aandacht van dit ministerie voor de opsporing toegenomen. Hierna wordt
ingegaan op de rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bij het opsporingsbeleid. Directie PolitieBij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het
directoraat-generaal voor Openbare orde en veiligheid ondergebracht. Een onderdeel
daarvan is de directie Politie. De taak van de directie Politie is ondermeer
het verbeteren van de kwaliteit van het politiewerk en het stimuleren van
de samenwerking tussen de politie en organisaties in haar omgeving. Daarbij
is een van haar doelen het bevorderen van de eenheid van de Nederlandse politie
door de inrichting, taken en uitvoering bij regionale korpsen
te harmoniseren. Onder deze directie valt de afdeling Onderwijs en loopbaanbeleid.
Deze heeft tot taak de kwaliteit van de politie-organisatie te bevorderen
door randvoorwaarden te scheppen voor een professioneel onderwijs- en loopbaanbeleid.
Hierover vindt nog weinig overleg plaats met de korpsen. Bij de afdeling Onderwijs
en loopbaanbeleid bestaat geen zicht op de regio's en kernteams waaruit de
cursisten afkomstig zijn. Omdat het budget voor opleidingen bij het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de komende jaren niet wordt
verhoogd, vraagt een aantal respondenten zich af of het onderwijs voor de
recherche daar de komende jaren voldoende prioriteit krijgt. Door de komende
wetswijzigingen moet er extra geld worden gestoken in de opleiding van politie.
Bij het ministerie van Justitie is wel extra geld vrijgemaakt voor de opleiding
van het openbaar ministerie en de zittende magistratuur.Onder de directie Politie valt ook de afdeling Bestuurlijke en Juridische
zaken. Deze afdeling behandelt algemene bestuurlijke aangelegenheden inzake
de politieorganisatie; draagt zorg voor het beleid inzake de openbare orde
en geweldsbeheersing, alsmede voor wet- en regelgeving en het behandelen van
juridische vraagstukken. De werkzaamheden van de directie hebben met name
betrekking op het beheer van de korpsen. Het kost de directie moeite haar
beheerstaak om te zetten in een meer beleidsmatige taak. Over de interne organisatie
van de korpsen heeft het ministerie weinig te zeggen. In aansluiting op het
wettelijk stelsel «decentraal, tenzij...» hebben de regio's de
neiging zich autonoom op te stellen. RegelgevingsinitiatievenHet ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is zijdelings
betrokken geweest bij de totstandkoming van wetgeving op het terrein van opsporingsmethoden;
met name ten aanzien van beheersmatige aspecten. Het ministerie is als zodanig
betrokken geweest bij het voorstel tot wijziging van de Wet op de politieregisters,
mede door de rol die korpsbeheerders spelen bij het beheer van registers.
Tevens heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
een coördinerende rol gehad bij de totstandkoming van de nieuwe kernteamregeling.Een belangrijk initiatief op wetgevingsterrein bij het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties betreft het wetsvoorstel BIBOB.
Vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties was een
stuurgroep ingericht, waarin alle betrokken departementen participeerden.
Het project was opgedeeld in drie deelprojecten: wetgeving, organisatie (waaronder
een pilot bij de CRI) en het opzetten van een bureau BIBOB. Daarvoor is door
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties veel voorwerk
gedaan. De projectleider heeft bezoeken afgelegd aan verschillende gremia
in het land om steun voor dit wetsvoorstel te krijgen (bij ondermeer het Korpsbeheerdersberaad,
het Hoofdofficierenberaad en het bedrijfsleven). Over de resultaten van dit
instrument is nog weinig te zeggen: de evaluatie van het pilot-project dient
nog plaats te vinden. 4.6.4 Project Implementatie parlementaire enquête
opsporingsmethodenTer uitvoering van de besluitvorming van de Tweede Kamer naar aanleiding
van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden is door de
ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie de projectgroep
Implementatie parlementaire enquête opsporingsmethoden (IPEO) ingesteld.
De stuurgroep-IPEO, die voor het eerst op 3 juli 1996 is samengekomen, heeft
als taak gekregen de projecten ter implementatie van de beslispunten aan te
sturen. De centrale leiding hierover is in handen gelegd van de secretarissen-generaal van de beide ministeries. Er is nooit een officieel instellingsbesluit
geweest van de stuurgroep IPEO. Het eerste officiële stuk is een brief
van 19 juni 1996 van de secretaris-generaal van het ministerie van Justitie
aan de (toenmalige) voorzitter van het College van procureurs-generaal. Daarin
spreekt de secretaris-generaal van de nauwe samenwerking die vereist zal zijn
tussen het openbaar ministerie en de ministeries om de taak van de stuurgroep
uit te voeren. Een Plan van aanpak is opgesteld en op 25 september 1996 aan
de Tweede Kamer gezonden.In het Plan van aanpak wordt een aantal deelprojecten aangeduid. Daarbij
wordt een onderscheid gemaakt tussen kernthema's en overige onderwerpen. De
volgende kernthema's worden genoemd:• Wetgeving en normeringDit behelst een wetgevingsprogramma waarmee een nadere normering van opsporingsmethoden
en een wijziging van de Wet op de politieregisters wordt bewerkstelligd• Herstructurering van de recherchefunctieDit betreft de uitvoering van de aanbevelingen ten aanzien van de kwaliteit
van de recherchefunctie en organisatorische aspecten van de recherche in combinatie
met al in gang gezette initiatieven met betrekking tot informatiehuishouding
en informatievoorziening.• Organisatie en werkwijze van het openbaar ministerieHierbij worden de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden meegenomen worden in de reorganisatie van het openbaar
ministerie naar aanleiding van het rapport van de commissie-Donner. Specifiek
gaat de aandacht naar de kwantitatieve en kwalitatieve versterking van het
openbaar ministerie.• Beleidskeuzen en prioriteitstelling in aanpak zware georganiseerde
criminaliteitTer ondersteuning van beleidskeuzen zal tweejaarlijks de aard en ernst
van de georganiseerde criminaliteit in kaart worden gebracht, in navolging
van het deelrapport van de onderzoeksgroep-Fijnaut. Ook zal een procedure
worden ontwikkeld voor het verzamelen van operationele informatie en de hierop
te baseren prioriteitstelling.• CriminaliteitspreventieDit betreft het nader onderzoeken van enerzijds de betrokkenheid van delen
van groepen allochtonen bij de georganiseerde misdaad en anderzijds het preventief
bestuurlijk optreden.Overige onderwerpen betreffen de versterking van het rechter-commissariaat;
de organisatie, inrichting en taken van Bijzondere Opsporingsdiensten; de
ontwikkeling van een getuigenbeschermingsprogramma; de procedure omtrent de
toetsing van opsporingsmethoden en de organisatie van het ministerie van justitie.In het kader van IPEO wordt aandacht gegeven aan de implementatie van
de beslispunten die handelen over de wijze waarop in de regiokorpsen de organisatie
van de recherche is vormgegeven. Om de voortgang van de implementatie te bepalen
zijn inmiddels drie voortgangsrapportages aangeboden aan de Tweede Kamer,
op respectievelijk 16 april 1997, 3 maart 1998 en 18 mei 1999. De eerste
rapportage betrof ondermeer het aangevangen wetgevingsprogramma ter normering
van opsporingsmethoden; de invulling van de functie van recherche-officier
van justitie; het ABRIO-project; en een te treffen regeling voor kernteams
en vaststellen van hun specifieke aandachtsgebieden. De tweede voortgangsrapportage
IPEO geeft een overzicht van de maatregelen die politie en justitie hebben
getroffen ter uitvoering van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden. Daarvoor zijn vragen aan de korpsbeheerders geformuleerd
door de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie
en het Nederlands politie instituut, aan de hand van beslispunten 63, 67,
68, 70 t/m 74, 78, 106 en 107. In de derde (en afrondende) voortgangsrapportage
wordt aandacht besteed aan effecten van de implementatie van
de uitkomsten van de enquête aan de hand van vier knelpunten (normering,
aansturing en organisatie van de opsporing, organisatie van het openbaar ministerie
en de samenwerking tussen het openbaar ministerie en politie). Daarnaast wordt
aandacht geschonken aan de aanscherping van de richtlijn voor buitenlandse
liaison-officieren in Nederland.De derde voortgangsrapportage en de bevindingen van de commissie vertonen
belangrijke overeenkomsten. De commissie is echter dieper ingegaan op de praktijk
van de opsporing. Daardoor komt een grotere diversiteit naar voren dan kennelijk
op basis van de ambtsberichten kan worden vastgesteld. De praktijk is naar
het oordeel van de commissie complexer dan in de derde IPEO-rapportage is
weergegeven.Van de beslispunten die zijn aangenomen door de Tweede Kamer is het merendeel
aan het kabinet toegewezen. Een groot deel daarvan kwam voor de rekening van
de wetsvoorstellen Bijzondere opsporingsmethoden en de wijziging van de Wet
op de politieregisters. Een ander deel daarvan is uitgevoerd dankzij de binnen
de korpsen ontwikkelde vernieuwing bij de recherche. In april 1998 waren deze
beslispunten volgens de ministers grotendeels uitgevoerd. Tevens bleek uit
de tweede voortgangsrapportage dat er een aanvang was gemaakt met de uitvoering
van het overige deel van deze beslispunten.De implementatie daarvan behoefde zodoende niet meer te worden uitgevoerd
onder toezicht van de stuurgroep-IPEO, maar kon worden overgelaten aan de
lijn-organisaties van de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. De stuurgroep-IPEO werd als zodanig in de zomer van 1998
opgeheven. Onder een vorm van IPEO-projectstructuur moest een aantal projecten
blijven bestaan, waaronder het programma ABRIO. De betrokkenheid van het openbaar
ministerie en politie bij deze onderwerpen zou volgens de stuurgroep het best
worden gewaarborgd via een projectstructuur. De stuurgroep-IPEO heeft in haar
vergadering van 9 april 1998 besloten dat de ambtelijke verantwoordelijkheid
voor IPEO zou komen te liggen op het niveau van de directeur-generaal van
het directoraat-generaal Rechtshandhaving (toen in oprichting; ministerie
van Justitie) en Openbare orde en veiligheid (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties).
De beide ministers zouden de politieke opdrachtgevers blijven voor het IPEO-project.
De (nieuwe) doelstelling van IPEO is geworden de uitvoering van de resterende
beslispunten – ongeveer 15 van de oorspronkelijke 129 beslispunten. 4.7 Tweede KamerDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft over
de rol van de Tweede Kamer twee beslispunten geformuleerd. Deze resulteren
in de volgende onderzoeksvragen:a. Hoe geeft de Kamer vorm aan de verbetering van de controle op het functioneren
van het openbaar ministerie en de politie met betrekking tot opsporingsmethoden?b. In hoeverre betrekt de Kamer bij de beoordeling van wetgeving de samenhang
met de praktijk en de gevolgen van wetgeving voor de rechtsstaat?De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft gesignaleerd
dat de Kamer in het verleden niet altijd even consistent handelde als medewetgever
en controleur van het regeringsbeleid. De commissie heeft onderzocht op welke
wijze de Kamer de afgelopen drie jaar heeft gehandeld ten aanzien van de bestrijding
van de drievoudige crisis en of zij meer consistent is gaan handelen.Na de debatten over het rapport van de enquêtecommissie opsporingsmethoden
heeft de Kamer gesproken over het Plan van aanpak inzake de uitvoering
van de aanbevelingen. Tijdens het plenaire debat bleek dat de reorganisatie
van de politie onbedoelde effecten heeft gehad. De Kamer en de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties hebben namelijk nauwelijks invloed
(meer) op het personeelsbeleid ten aanzien van politiefunctionarissen. Met
betrekking tot de personele wisselingen bij het openbaar ministerie heeft
het rapport-Ficq een grote rol gespeeld. De commissie heeft hier geconcludeerd
dat het personeelsbeleid op dit punt geen opvallende gevolgen heeft voor de
opsporing. Wel heeft het bevreemding gewekt dat één
van de officieren verantwoordelijk voor de Delta-methode tot voor kort lid
was van de CTC. VoortgangsrapportagesDe vaste commissies voor Justitie en voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
hebben door middel van de IPEO-rapportages de voortgang van de uitvoering
van de beslispunten door het kabinet gecontroleerd. De toegankelijkheid van
de voortgangsrapportages was niet groot. Het gevaar bestaat dat de overleggen
tussen Kamer en kabinet daarover verzanden in details. Hetzelfde geldt voor
de voortgangsrapportages van het groot project Reorganisatie openbaar ministerie.
Bestudering van de rapportages leidt tot de opmerking dat het beeld dat in
de voortgangsrapportages wordt opgeroepen een ander beeld is dan het beeld
dat de commissie zich heeft gevormd. Ook de leden van de vaste commissie voor
Justitie hebben in verschillende overleggen aangegeven niet helemaal overtuigd
te zijn van het in de rapportages geschetste optimistische beeld. Wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethodenHet rapport van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
heeft geleid tot het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden, een voorstel
tot wijziging van de Wet op de politieregisters en enkele andere daarmee samenhangende
wetsvoorstellen. De Kamer heeft bovengenoemde wetsvoorstellen niet gezamenlijk,
dan wel in samenhang behandeld, ondanks aandrang daartoe van de zijde van
de minister van Justitie. Ook vindt er niet altijd afstemming plaats met wetgeving
op de terreinen van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de electronische
snelweg, en de privacy.De Kamer heeft de behandeling van het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden
onnodig vertraagd, waardoor de onduidelijkheid bij politie en justitie langer
heeft voortgeduurd dan noodzakelijk was. Het wetsvoorstel was eind 1997 gereed
voor plenaire behandeling. Door de crisis rondom het College van procureurs-generaal,
de Tweede Kamerverkiezingen, de formatie en het inwerken van de nieuwe minister
van Justitie is het wetsvoorstel eerst in november 1998 plenair behandeld.De Kamer rappelleerde tot nog toe onvoldoende op toezeggingen. Inmiddels
worden de toezeggingen van de minister aan de Kamer geregistreerd. Met behulp
van deze administratie kan de Kamer haar controlerende taak beter uitvoeren. HOOFDSTUK 5 BIJZONDERE BEVINDINGEN 5.1 InleidingDe commissie heeft tijdens haar onderzoek verschillende bevindingen gedaan
die gerelateerd kunnen worden aan de Delta-methode en de IRT-affaire waar
de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden in haar eindrapport
uitgebreid verslag van heeft gedaan. De commissie heeft daarin aanleiding
gevonden hier nader onderzoek naar te doen. In een aantal interviews die in
het kader van de evaluatie is gehouden is aan deze bevindingen aandacht besteed.
Daarnaast zijn ook gerichte interviews met betrokken functionarissen gehouden.
Verder heeft de commissie tal van relevante documenten bestudeerd, waaronder
de dossiers van het rijksrecherche-onderzoek naar het functioneren van de
RCID-Kennemerland (het «Fort-dossier»), stukken die aanwezig zijn
in de archieven van het College van procureurs-generaal en de Centrale toetsingscommissie,
alsmede onderzoeksdossiers.Het beeld dat uit dit deel van het onderzoek oprijst is van dien aard
dat de commissie het noodzakelijk heeft gevonden om naast het algemene beeld
dat uit het evaluatie-onderzoek bestaat van de huidige praktijk van de opsporing,
ook van de hoofdlijnen van deze bijzondere bevindingen verslag te doen. Daarbij
is meegewogen dat er een samenhang is met de thema's van het evaluatie-onderzoek:
de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden, de organisatie van de opsporing
en de uitoefening van het gezag over de opsporing.Tegelijkertijd zijn de feiten en gebeurtenissen waarop de bevindingen
betrekking hebben naar het oordeel van de commissie niet maatgevend of representatief
voor de huidige praktijk van de opsporing. Dit is voor de commissie reden
om aan deze zaken in een afzonderlijk hoofdstuk aandacht te besteden.De hieronder weergegeven bevindingen acht de commissie ieder op zich ernstig.
Het beeld wordt echter nog verontrustender indien zij in onderlinge samenhang
worden bezien.De commissie is zich ervan bewust dat haar onderzoek niet alle vragen
beantwoordt; zowel de beschikbare tijd als het gegeven dat een parlementaire
commissie niet beschikt over opsporingsbevoegdheden brengen in dit opzicht
beperkingen met zich mee. De onderhavige feiten en gebeurtenissen hebben plaatsgevonden
in een periode die zich uitstrekt van ver voor de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden tot op dit moment. Bovendien doen er in het veld van politie
en justitie veel geruchten de ronde over allerlei aspecten van de IRT-affaire
en de Delta-methode. De commissie is zich er overigens van bewust dat hierbij
ook sprake kan zijn van contra-informatie vanuit de criminele wereld. Dit
alles in aanmerking nemende, heeft de commissie naar beste vermogen het waarheidsgehalte
van hetgeen haar ter kennis is gekomen getoetst. In dit hoofdstuk zijn alleen
die bevindingen opgenomen waarvoor naar het oordeel van de commissie tijdens
het onderzoek voldoende feitelijke grondslag is gebleken. Van belang daarbij
is voorts dat in de rapportage door de commissie rekening is gehouden met
het feit dat deels sprake is van operationele gegevens. De belangen van de
opsporing en de veiligheid van personen zijn zwaarwegende overwegingen geweest
bij de vormgeving van dit hoofdstuk. 5.2 VoorgeschiedenisTeneinde de bijzondere bevindingen in perspectief te plaatsen, geeft de
commissie hieronder eerst een korte weergave van de voorgeschiedenis. Het
gaat hierbij om de relevante conclusies van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden en het Fort-team. De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethodenDe parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft
in haar op 1 februari 1996 gepresenteerde eindrapport uitgebreid verslag gedaan
van de Delta-methode die door het IRT Noord-Holland/Utrecht was uitgevoerd.
De Deltamethode als opsporingsmethode kenmerkte zich door:a. het doorlaten van grote partijen drugs;b. niet door politie en justitie te controleren en te sturen criminele
burgerinfiltranten;c. die hun criminele winsten konden behouden;d. de faciliterende rol van de politie, en;e. het gebruik van criminele gelden door de politie.De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft
de methode afgewezen omdat deze nauwelijks te sturen en te controleren valt.
Politie en justitie zijn door deze gang van zaken afhankelijk geworden van
criminele informanten en infiltranten.Behalve dat de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
de methode op zichzelf als onverantwoord kwalificeerde, constateerde zij dat
de betrokken politiefunctionarissen hun meerderen over de werkelijke gang
van zaken omtrent de methode niet hebben ingelicht. De verantwoordelijke procureurs-generaal,
hoofdofficieren van justitie en officieren van justitie, en de leiding van
de verschillende politiekorpsen hebben daarbij, door niet te zorgen voldoende
op de hoogte te geraken van de methoden die de verschillende CID-en hanteerden,
hun verantwoordelijkheid niet uitgeoefend.Op basis van gegevens waarover de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden kon beschikken heeft zij de volgende bevindingen over doorgelaten
containers met drugs in de beschreven trajecten gedaan. Door middel van ongeveer
50 containers is in totaal 285 ton softdrugs en 100 kilo cocaïne doorgelaten.
De CID-Kennemerland heeft daarvan in ieder geval 32 containers voor haar rekening
genomen. Daarvan is terug te traceren dat waarschijnlijk rond de 100 ton op
de markt terecht is gekomen; 160 ton is traceerbaar in beslag genomen.Naast de te traceren containers bestaan enige aanwijzingen dat in
parallel-trajecten meer containers zijn doorgelaten. Harde gegevens ontbreken
echter. Het is daarom moeilijk een betrouwbaar totaalgetal te geven. Ook in
andere onderzoeken zijn overigens soft- en harddrugs doorgelaten.De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden heeft
tevens een oordeel gegeven over XTC-transporten naar Engeland. Bij deze transporten
zijn miljoenen XTC-pillen bewust doorgelaten en op de markt terecht gekomen.
De betreffende officieren van justitie hebben, gezien de wetenschap waarover
het IRT en het openbaar ministerie beschikten, terzake de departementsleiding
onvoldoende ingelicht, waardoor de minister de Tweede Kamer onvolledig en
onjuist heeft geïnformeerd. Tijdens deze trajecten is de territoriale
soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk ondergeschikt gemaakt aan de aanpak
van een criminele organisatie door het IRT.In het ressort Amsterdam is – zo heeft de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden vastgesteld – het besluit gevallen de informatie
van het oude IRT niet meer in andere en nieuwe zaken te gebruiken. De parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden acht het noodzakelijk dat nader
bezien wordt welke informatie uit het IRT-onderzoek nog gebruikt kan worden
in lopende of op te starten strafrechtelijke onderzoeken. Mocht het hiermee
mogelijk zijn ernstige strafbare feiten alsnog op te lossen, dan dient dat
besluit heroverwogen te worden, aldus de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden.RijksrechercheIn april 1995 start de rijksrecherche een onderzoek naar het functioneren
van de CID van het regionale politiekorps Kennemerland. Het onderzoek heeft
tot doel het feitelijk functioneren van de CID van het politiekorps Kennemerland
vanaf 1990 in kaart te brengen. De werkwijze van de RCID-chef Langendoen en
zijn medewerker Van Vondel stond in het onderzoek centraal. Eind maart 1996
rondt de rijksrecherche het onderzoek door het zogenoemde Fort-team
af. In dit uitgebreide rapport worden veel van de bevindingen van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden nader verdiept. Enkele van de vele
bevindingen van het Fort-team zijn:a. Met betrekking tot softdrugs-trajecten;De RCID Kennemerland is betrokken geweest bij de invoer van tenminste
47 containers en twee zendingen per luchtvracht, waarmee illegaal soft drugs
in Nederland werden ingevoerd.Met deze containers is in totaal 230 000 kilo soft drugs met
medeweten van de RCID Kennemerland binnen het grondgebied van Nederland gebracht.
Hiervan is ruim 104 000 kilo in beslag genomen, 108 000 kilo op
de markt gekomen en van bijna 18 000 kilo is de uiteindelijke bestemming
niet vastgesteld.Vanaf 1992 zijn de aantallen containers die drugs bevatten per jaar
gestegen. Bovendien bevatten de containers in trajecten die later startten
relatief meer drugs en minder deklading. De hoeveelheid binnengebrachte drugs
steeg per jaar aanzienlijk.b. Met betrekking tot harddrugs;Het is waarschijnlijk dat de RCID Kennemerland al in 1991 cocaïne
gecontroleerd liet doorgaan; ook later vonden doorlatingen van harddrugs plaats.Van de cocaïnezaken waarbij de RCID Kennemerland betrokken was,
is relatief veel in het criminele milieu verdwenen. Vastgesteld is dat in
1992 minimaal 70 kilo cocaïne die onder controle was van de RCID, niet
verantwoord is.De toestemming die de toenmalige procureur-generaal in januari 1993
gaf voor het doorlaten van een grote partij cocaïne (130–140 kilo)
wordt later als legitimatie gebruikt om een traject met een andere infiltrant –
de «groei-informant» – te beginnen.c. Met betrekking tot het XTC-traject;Tenminste 1 450 000 XTC pillen, 1840 kilo soft drugs en
200 kilo amfetamine zijn met medeweten van de Nederlandse, maar zonder medeweten
van de Britse autoriteiten, naar het Verenigd Koninkrijk geëxporteerd.
De in Engeland veroordeelde Nederlandse chauffeur is willens en wetens aan
de drugssmokkel blijven meewerken; de Nederlandse overheid was hiervan op
de hoogte.d. Met betrekking tot de rol van informanten;Nergens is gebleken of en hoe de zogenoemde «IRT-groei-informant»
feitelijk werd gestuurd en gecontroleerd. De aangetroffen CID-informatierapporten
over deze informant zijn daarvoor volstrekt ontoereikend. Er zijn aanwijzingen
dat de rol van de voor het IRT ingezette «groei-informant» al
langer bij criminele organisaties bekend was. De infiltrant had er alle belang
bij dat de methode werd voortgezet en dat de doelstelling niet bereikt zou
worden; niet gebleken is dat hij «in vertrouwen gegroeid» is.e. Met betrekking tot samenwerking en de wil om de zaak tot de bodem
uit te zoeken;In het ressort Amsterdam is nog steeds sprake van een basaal wantrouwen
tussen een aantal politie- en OM-functionarissen.Het feit dat vertrouwelijke informatie tijdens het onderzoek «lekte»,
werkte zeer belemmerend op de voortgang(-smogelijkheden) van het onderzoek.Ondanks het uitgebreide onderzoek naar het functioneren van de RCID
Kennemerland zijn niet alle feiten boven water gekomen. In het rapport van
de rijksrecherche schrijft het Fort-team dat sommige twijfels zijn gebleven,
nieuwe twijfels zijn ontstaan. Aanvullend formuleert het Fort-team 26 vragen
waarop geen antwoord kon worden verkregen. Deze vragen hebben vooral betrekking
op de werkelijke rol van «de groei-informant», de mogelijke verwevenheid
van de betrokken politiefunctionarissen met criminaliteit en de herkomst en
aanwending van de grote hoeveelheden geld uit het Delta-traject.5.3 Informatie aan de Tweede KamerDe toenmalige minister van Justitie heeft bij twee gelegenheden met de
Tweede Kamer gesproken over een nader onderzoek en mogelijk strafrechtelijk
vervolg in verband met de bevindingen van de rijksrecherche. Tijdens het debat
met de regering over het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden op 9 mei 1996 deelde zij de Kamer desgevraagd mee dat er
verschillende onderzoeken zijn gestart. Er werd een strafrechtelijk onderzoek
voorbereid in verband met de bevindingen van de rijksrecherche. Het College
van procureurs-generaal gaf opdracht tot het opstellen van een misdaadanalyse
waarin alle tot dan toe bekende feiten worden meegenomen. Er is in het arrondissement
Amsterdam een gerechtelijk vooronderzoek geopend.Vervolgens sprak de Kamer op 7 november 1996 met de minister over het
«plan van aanpak» naar aanleiding van het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden. Tijdens dit debat zette de minister
uiteen dat binnen het Landelijk rechercheteam een team is samengesteld dat
ter voorbereiding van een strafrechtelijk onderzoek de resultaten van het
rijksrechercheonderzoek zal analyseren. De verwachting was dat de voorbereidende
fase begin 1997 zou zijn afgerond, waarna beslissingen over een eventueel
strafrechtelijk onderzoek kunnen worden genomen. Bij die gelegenheid zegde
de minister de Kamer toe dat, als het mogelijk is zonder een strafrechtelijk
onderzoek te doorkruisen, de Kamer over de antwoorden op de nog openstaande
26 vragen van de rijksrecherche zal worden geïnformeerd. Enige informatie
betreffende de resultaten van eventuele onderzoeken of antwoorden op de 26
vragen heeft de Kamer echter nooit bereikt. 5.4 Verschillende onderzoekenHet College van procureurs-generaal heeft op basis van het rapport van
het Fort-team en in het bijzonder de 26 vragen het LRT opdracht gegeven een
strafrechtelijk onderzoek te doen naar de groei-informant en zijn dubbelrol,
naar betrokken ambtenaren, onderzoek naar criminele geldstromen gericht op
ontneming van onrechtmatig verkregen vermogen en een combinatie van het voornoemde.Daarnaast is in opdracht van het College van procureurs-generaal een team
samengesteld, onder leiding van het Landelijk parket, dat de opdracht kreeg
een verkennend onderzoek te doen met als doel zicht te krijgen op verwevenheid
tussen onder- en bovenwereld. Het College heeft bij de opdracht tevens aangegeven
dat gezocht diende te worden naar concrete aanknopingspunten die zouden kunnen
leiden tot een of meer tactische vervolgonderzoeken. Dit onderzoek is 25 juni
1997 gestopt, de informatie is overgedragen aan de FIOD, het Copa-team, het
LRT, de rijksrecherche en de niet strafrechtelijk relevante informatie is
overgedragen aan de BVD.Voorts zijn er nog twee afzonderlijke onderzoeken gestart. Het eerste
onderzoek betrof een onderzoek naar een Colombiaanse drugslijn (Taartman),
en het tweede onderzoek werd gedaan naar de rol van een informant in het XTC-traject
(Haagse Kees).Het onderzoek naar de Colombiaanse drugslijn heeft geleid tot een strafzaak
waarin tegen de hoofdverdachte 14 jaar is geëist. De andere onderzoeken
hebben tot op dit moment geen resultaat gehad in die zin, dat er verdachten
konden worden vervolgd of dat eventuele corruptie is aangepakt. Het gebrek
aan resultaat heeft volgens de commissie verschillende oorzaken, welke de
commissie uit diverse gesprekken met betrokken opsporingsambtenaren heeft
opgetekend:– De voor de onderzoeken benodigde informatie is op verschillende
plaatsen gedeeltelijk aanwezig.– De archieven van het Fort-team zijn tot «Staatsgeheim»
verklaard, waarbij als argument een mogelijk beroep op de Wet openbaarheid
van bestuur werd genoemd.– Volgens sommige leden van het openbaar ministerie vormen de toezeggingen die zijn gedaan aan degenen die verklaringen hebben
afgelegd in een feitenonderzoek een obstakel voor verder strafrechtelijk onderzoek.– Het zogeheten besmet verklaren van de informatie van het IRT Noord-Holland/Utrecht
door enkele daarbij betrokken leden van het openbaar ministerie schept nog
steeds onduidelijkheid over de mogelijkheid deze informatie te gebruiken.– Na de opheffing van het IRT hebben verschillende verdachten tegen
wie de onderzoeken waren gericht een kennisgeving van niet verdere vervolging
ontvangen, hetgeen nieuw te starten onderzoeken compliceert.– Verschillende betrokkenen weigeren verder met elkaar samen te
werken of informatie te verstrekken, omdat de professionaliteit en het onderlinge
vertrouwen ter discussie staan. 5.5 De bevindingen A. Parallel-importenDe commissie is gestuit op documenten, bestaande uit verklaringen en analyses,
waaruit blijkt dat er sprake is (geweest) van parallel-importen cocaïne.Containers met slechte weed werden via de in het eindrapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden beschreven route aangevoerd en daarna
in beslag genomen of doorgelaten. Daarnaast werden echter containers met kwalitatief
goede weed en cocaïne ingevoerd. Deze containers met kwalitatief goede
weed en cocaïne zijn op de markt terecht gekomen. Het is vastgesteld
dat het gaat om minimaal acht parallel-importen, waarbij cocaïne werd
ingevoerd naast de ladingen slechte weed. Deze acht importen betreffen slechts
de door politie in beslag genomen of doorgelaten partijen. De omvang van de
parallel-importen buiten deze inbeslagnames van slechte weed via de Delta-methode
is niet vastgesteld. De hoeveelheid cocaïne die in het geding is, bedraagt
tenminste 15 000 kilo. Daarnaast zijn er sterke aanwijzingen voor nog
enkele duizenden kilo's. De hoeveelheid van 15 000 kilo brengt nu op
de criminele markt een bedrag van ongeveer 750 000 000 gulden op
(groothandelswaarde). De zogenoemde straatwaarde bedraagt dan 1,2 miljard
gulden.Het bedrag is zo hoog dat het aannemelijk is dat een aanzienlijk deel
van dit geld in de bovenwereld is geïnvesteerd, belegd of op een rekening
is vastgezet en niet alleen wordt gebruikt ter financiering van criminele
activiteiten. Het is niet duidelijk of de goederen en het geld in Nederland
zijn gebleven.Medewerking van de douane en van de politie is bij de parallel-importen
noodzakelijk geweest, aangezien in een aantal gevallen gebruik is gemaakt,
blijkens de bill of lading/cognossement, van door de politie opgerichte storefronts.
Een douane-ambtenaar heeft altijd zorg gedragen voor de afdoening van de omzetbelasting
en invoerrechten. De douane heeft ook meegewerkt om de containers of ongecontroleerd
of voorzien van een onjuist nummer te importeren. B. DubbelinformantenNa afloop van de onderzoeken van de enquêtecommissie en het Fort-team
hebben zich verschillende informanten bij politie en justitie gemeld, met
het verzoek om bescherming. Deze informanten moesten worden afgebouwd, hetgeen
inhield dat hen grote sommen geld of bescherming werd aangeboden. Na verloop
van tijd bleek, dat de betreffende informanten de aangeboden faciliteiten
niet hebben aangewend om uit het criminele milieu te stappen,
doch dat zij hun criminele activiteiten voortzetten.Verschillende informanten hebben derhalve een dubbelrol gespeeld. Zij
deden zich bij de politie voor als informant over een criminele organisatie,
terwijl zij feitelijk voor deze criminele organisaties werkten. Feitelijk
organiseerden zij de hierboven genoemde parallell-importen. De overheid heeft
zich ten opzichte van deze dubbelinformanten in een chantabele positie gemanoeuvreerd. C. XTC-zaakDe in Engeland veroordeelde chauffeur is ten minste een maal, onder bedreiging
met een vuurwapen, door een informant gedwongen met een vrachtwagen XTC naar
Engeland te gaan. De chauffeur is tot 20 jaar gevangenisstraf veroordeeld
en geplaatst onder het zwaarste regime. De Engelse autoriteiten hebben overigens,
voor zover de commissie bekend, nimmer hun beklag gedaan over de grote hoeveelheden
XTC die met meerdere transporten op de Engelse markt terecht zijn gekomen. D. Stagnerend onderzoekVerschillende leden van het openbaar ministerie, waaronder het College
van procureurs-generaal, en ambtenaren van het ministerie van Justitie kenden
in ieder geval een deel van de hierboven beschreven informatie. Delen van
de informatie hebben geleid tot nadere deelonderzoeken. Deze deelonderzoeken
hebben een wisselend succes gehad. Het vervolg van de onderzoeken stuitte
meerdere malen op verzet. Enkele onderdelen zijn tot op dit moment nog niet
nader tactisch onderzocht:• parallel-importen;• corruptie van verschillende ambtenaren (naar een deel van de corruptieverdenkingen
vinden wel onderzoeken plaats);• verschillende liquidaties. E. Afspraken met een crimineelEen lid van het openbaar ministerie heeft een tiental gesprekken met een
topcrimineel gevoerd, in aanwezigheid van zijn advocaten. Hij laat zich niet
door anderen vergezellen. Tijdens de eerste gesprekken zijn met de topcrimineel
vergaande afspraken gemaakt over het niet vervolgen voor feiten door hem in
het verleden gepleegd, met uitzondering van levensdelicten en het voorlopig
niet executeren van een door hem uit te zitten langdurige onherroepelijke
gevangenisstraf. De topcrimineel wordt overigens door het betreffende lid
van het openbaar ministerie aangemerkt als informant. Deze afspraken zijn
vastgelegd in een overeenkomst waarvan de commissie kennis heeft genomen.
De afspraken zijn tot stand gekomen zonder dat de daarvoor geldende procedures,
zoals onder andere vastgelegd in de Richtlijn afspraken met criminelen en
in de ethische code voor de CID, zijn gevolgd. De verantwoordelijken (een
hoofdofficier, het College van procureurs-generaal en het ministerie van Justitie)
hebben overigens na de eerste besprekingen met de crimineel toestemming gegeven
voor het maken van de afspraken. Voor de commissie blijft onduidelijk welke
inhoudelijke reden er is voor het maken van deze afspraak aangezien de betrokken
topcrimineel wordt verdacht van deelname aan een omvangrijke criminele organisatie,
waarvan de deelnemers vele ernstige misdrijven zouden hebben gepleegd. Het
is onduidelijk of de informatie die door hem zou kunnen worden verstrekt,
een dergelijke afspraak kan c.q. mag rechtvaardigen, temeer omdat er enkele
goede redenen zijn om aan de betrouwbaarheid van de door de crimineel verstrekte
informatie te twijfelen. De tegenprestatie van het openbaar ministerie, namelijk
om niet te vervolgen voor feiten in het verleden begaan en de
hem opgelegde straf niet te executeren, staan hiermee in geen verhouding. F. KennisDe genoemde bevindingen zijn al langere tijd, ook in mogelijke samenhang,
bekend bij het College van procureurs-generaal en het ministerie van Justitie.
De huidige ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
waren slechts gedeeltelijk op de hoogte van dit feitencomplex. Zij zijn uiteindelijk
op 26 maart 1999 door de commissie hiervan op de hoogte gebracht in verband
met veiligheidsaspecten en het verontrustende karakter van bovengenoemde bevindingen.
De beschikbare kennis heeft nog niet geleid tot het instellen van een integraal
onderzoek. Wel zijn eerst op 18 mei jongstleden de drie betrokken hoofdofficieren
van justitie door de voorzitter van het College van procureurs-generaal ontvangen,
hen is in dat gesprek gevraagd alle beschikbare informatie te verstrekken. 5.6 Conclusie en aanbevelingDe commissie is van mening dat de bovenstaande bevindingen zodanig ernstig
zijn dat een diepgaand onderzoek geboden is. Het is van het grootste belang
dat definitief klaarheid wordt gebracht in het complex van feiten, gebeurtenissen
en geruchten met betrekking tot de IRT-affaire en de Delta-methode, inclusief
de nieuwe bevindingen van de commissie terzake.De commissie acht het onbevredigend en in het licht van de ernst van haar
bevindingen zeer ongewenst dat strafrechtelijke onderzoeken niet tot een afronding
(kunnen) worden gebracht. Daarnaast is de commissie van oordeel dat de voortdurende
onduidelijkheid over tal van aspecten en de aanhoudende geruchten in de kring
van politie en justitie schadelijk zijn, zowel voor de opsporing als voor
de verhoudingen binnen en tussen de bij deze zaken betrokken opsporingsinstanties.
Ook om die reden is het zaak dat er opheldering komt, zodat ofwel geruchten
definitief ontzenuwd kunnen worden, ofwel passende maatregelen en sancties
volgen.De commissie is van oordeel dat er een integraal onderzoek, waarbij alle
beschikbare informatie wordt betrokken, dient plaats te vinden onder directe
verantwoordelijkheid van de minister van Justitie.In adequate parlementaire controle moet worden voorzien door middel van
een speciale ad hoc commissie uit de vaste commissie voor Justitie, overeenkomstig
de door de Werkgroep vervolgonderzoek enquêtecommissie opsporingsmethoden
aan de vaste commissies voor Justitie en voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
geadviseerde constructie.HOOFDSTUK 6 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 6.1 VerantwoordingAan de instelling van de Tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden
ligt de motie Schutte ten grondslag. Deze motie nodigt de Kamer uit de effecten
van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
te volgen en te evalueren. De Kamer dient in de woorden van het lid Schutte
«op haar eigen manier de vinger aan de pols» te houden.1Teneinde deze motie uit te voeren is een werkgroep ingesteld die een voorstel
heeft gedaan. Het voorstel van deze werkgroep is overgenomen door de Kamer
en zo geworden tot de opdracht van de Tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden.
De kern van deze opdracht luidt: het maken van een inhoudelijke analyse van
de stand van zaken op basis van beschikbare documenten en contacten met de
praktijk van de opsporing (politie, openbaar ministerie en andere opsporingsinstanties).
De centrale vraag die daarbij beantwoord dient te worden is of de drievoudige
crisis in de opsporing zoals vastgesteld door de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden en in navolging daarvan door Kamer en kabinet, effectief
is bestreden. Van crisis naar veranderingHet werk van de commissie nam een aanvang ruim twee en een half jaar nadat
Kamer en kabinet hun standpunt hadden bepaald over de beslispunten zoals die
door de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden waren voorgelegd.
Met het vaststellen van de politieke uitgangspunten kon een begin worden gemaakt
met het bestrijden van de crisis in de opsporing. Intensieve normeringsen
reorganisatieprocessen zijn daarna in gang gezet. Sommige daarvan zijn inmiddels –
met meer of minder succes – afgerond. Andere zijn nog in volle gang.De vraag of de twee en een half jaar die sinds het najaar van 1996 zijn
verstreken goed zijn benut heeft een rol gespeeld bij het formuleren van conclusies.Bedacht moet daarbij worden dat de afgelopen jaren in zekere zin een tussenperiode,
een interregnum, vormden. Immers de politieke uitgangspunten waren vastgesteld,
maar de oude normering en de daarop gebaseerde jurisprudentie waren daarmee
niet van de baan. Pas sinds kort is duidelijk hoe belangrijke wetgeving op
het terrein van de opsporing, zoals het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden
(BOB) en het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op de politieregisters
zal gaan luiden. Geen van beide wetten is op dit moment al formeel in werking
getreden. Fasen van veranderingVeranderingen verlopen in principe niet snel en probleemloos als zij door
een crisis vooraf zijn gegaan. Een crisis kan wel de bereidheid tot veranderen
in gang zetten of versterken. Dat zal sterker gelden naarmate de crisis door
alle betrokkenen als zodanig wordt herkend. De commissie heeft in haar onderzoek
vastgesteld dat voor menigeen geen sprake was van herkenning.Structurele veranderingen vergen een lange adem en zijn processen die
geleidelijk verlopen. Veranderingen zijn niet voltooid met het bekend maken
van formele doelstellingen, het uitvaardigen van wetten en regels en het wijzigen
van organisatiestructuren. Deze leiden pas tot aanhoudende resultaten indien
zij zowel door de individuele leden van de organisatie als door de omgeving
worden geaccepteerd. De mate van acceptatie is weer in hoge mate afhankelijk
van de mate waarin men met de formele veranderingen werken kan
en zijn taak – het bestrijden van de georganiseerde criminaliteit –
kan uitvoeren.Uiteindelijk moeten veranderingen in de sociale structuren van de organisatie
worden geïntegreerd. Zij moeten de uitvoerders eigen worden. Dit proces
van institutionalisering en internalisering kost vaak veel tijd en is niet
gemakkelijk. Begeleiding en training, hulp en leiding bij nieuwe, nog onzekere
situaties zijn daarbij wezenlijk. 6.2 Verandering in de opsporingVoordat de commissie ingaat op de drie onderdelen van de crisis wil zij
eerst een aantal meer algemene opmerkingen maken. Crisis en veranderingDe crisis in de opsporing zoals die door parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden, Kamer en kabinet is vastgesteld wordt door degenen die
belast zijn met de opsporing maar zeer ten dele herkend. Menigeen zegt dat
er weliswaar sprake was van een crisis in Kennemerland, maar dat die crisis
zich niet afspeelde in de eigen regio of het eigen arrondissement. «Wij
werkten altijd al netjes» heeft de commissie in vele toonaarden gehoord.Desalniettemin heeft vrijwel iedereen zich ingezet om de gewenste veranderingen
te bewerkstelligen. Dat is op zichzelf opmerkelijk, omdat aangenomen moet
worden dat een crisis meer veranderingsbereidheid genereert wanneer hij herkend
wordt dan wanneer dat niet het geval is. Het besef dat grenzen aan de opsporingsmethoden
gesteld worden door de politieke besluitvorming is diep verankerd in de opsporingsorganisaties.
Politie en openbaar ministerie zijn vergaand bereid om politieke besluitvorming
die hun werkwijze raakt, uit te voeren.Maar ook een andere factor speelt een rol: politie en justitie hebben
mede door de enquête een gevoelige klap in de beeldvorming opgelopen.
Zeker kort na het uitbrengen van het enquêterapport was werken bij de
politie of het OM niet iets om overal mee te koop te lopen. Er leek weinig
reden om trots te zijn op het opsporingswerk. Ook als men zelf beter meende
te weten was de omgeving daarvan niet te overtuigen. Dergelijke ervaringen
ziet men niet graag herhaald. Reden dus om nu dan maar te doen wat men vraagt.
Kritiek is dan in ieder geval veel moeilijker. De eigen verantwoordelijkheid
wordt zo kleiner. Er kan gewezen worden naar datgene wat moet.De commissie heeft vastgesteld dat kort na het uitkomen van het enquêterapport
en de debatten daarover openbaar ministerie en politie een periode buitengewoon
terughoudend zijn geweest. Geen enkel risico mocht worden gelopen dat ongewild
of per ongeluk toch de politiek vastgestelde uitgangspunten zouden worden
geschonden. Deze defensieve en angstige houding is inmiddels verlaten. Gebleven
is echter dat men moeilijke beslissingen liever niet zelf neemt, maar voorlegt
aan een hiërarchisch of gezagsmatig hogere functionaris. Voor een deel
vloeit deze opstelling ook voort uit de aanbevelingen die de enquêtecommissie
heeft gedaan en die in de kern zijn overgenomen door Kamer en kabinet. En
voor een deel is deze opstelling te verklaren uit onzekerheid: wat houden
de nieuwe regels nu precies in?De commissie acht het van belang dat het professioneel zelfvertrouwen
verder wordt herwonnen. Daarvoor is een hindernis gelegen in de onduidelijkheid
en onzekerheid die bestaat m.b.t. de vraag wat nu wel en wat nu niet mag.
Die onzekerheid en onduidelijkheid kunnen en moeten worden weggenomen. Zij
zijn de afgelopen periode naar het oordeel van de commissie te groot geweest. ExpertiseNu de crisis in de opsporing ertoe heeft geleid dat bepaalde opsporingstechnieken
door de politiek als ongewenst zijn aangemerkt, lag het voor de hand daarvoor
alternatieven te ontwikkelen. De commissie heeft vastgesteld dat daarover
in verschillende gremia wel wordt nagedacht, maar dat er onvoldoende systematische
vastlegging en uitwisseling van de verkregen inzichten plaatsvindt. Oplossingen
die in de praktijk van de opsporing worden gevonden voor specifieke problemen
zijn niet of nauwelijks toegankelijk voor anderen. Alle betrokkenen zoeken
voor de eigen organisatie oplossingen. Deze oplossingen worden niet tussen
de verschillende organisaties uitgewisseld.Daarnaast heeft de commissie geconstateerd dat er weinig systematisch
wordt nagedacht over nieuwe opsporingsstrategieën. Slechts een enkele
strategie, zoals financieel rechercheren, komt enigszins van de grond. Het
belang daarvan wordt breed onderkend. Tegelijkertijd is de daarvoor benodigde
kennis maar mondjesmaat voor handen. Er zijn weinig financiële experts
en aan hen is moeilijk te komen. Bovendien weten gewone rechercheurs niet
veel van de mogelijkheden van financieel rechercheren, hetgeen maakt dat zij
soms informatie verloren laten gaan die behulpzaam had kunnen zijn. Digitaal
rechercheren staat nog maar in de kinderschoenen.De strategie om te komen tot «ontmanteling» van criminele
organisaties is ten gevolge van de enquête in vergaande mate gerelativeerd.
Daarvoor in de plaats zouden meer «korte klappen» moeten worden
gemaakt. Voor zover dat wordt uitgelegd als ingrijpen zodra een strafbaar
feit zichtbaar wordt, wordt deze strategie binnen politie en justitie niet
gedragen. Men ervaart het als ineffectief om «de kleine jongens te pakken
en de grote jongens te laten lopen». Waar de «korte klappen»-strategie
wordt uitgelegd als het vooral aanpakken van de faciliterende personen en
organisaties is deze voor de praktijk nog niet erg uitgewerkt. Waar het gaat
om juist een combinatie van de «korte klappen» strategie en de
«lange termijn»-strategie lijkt er ook nog geen heldere strategische
notie voorhanden hoe dit vorm moet krijgen.Aanbeveling 1:Er dienen organisatorische en inhoudelijke
voorzieningen te worden gecreëerd waar de praktische inzichten en oplossingen
voor problemen in de opsporing bij elkaar worden gebracht en toegankelijk
worden gemaakt. Alternatieve opsporingsstrategieën dienen meer systematisch
te worden ontwikkeld en beoordeeld op hun werkbaarheid in de praktijk. Dit
mag gegeven het belang van een effectieve criminaliteitsbestrijding niet aan
de toevallige creativiteit van individuele functionarissen van het OM of de
politie worden overgelaten. De commissie beveelt aan een expertisecetrum in
te richten waar deze activiteiten kunnen worden ondergebracht. Dit dient gepaard
te gaan met opheffing/sanering van werkgroepen, overlegplatforms en commissies
die zich met bepaalde aspecten van de opsporing(smethoden) bezig houden.6.3 Normering 6.3.1 Algemeen TussenperiodeTussen het moment waarop de politieke uitgangspunten met betrekking tot
de normering werden vastgesteld en het tot stand komen van formele wetgeving
lag een periode – de afgelopen tweeëneenhalf jaar – waarin
veel onduidelijkheid bestond. Er zijn in het interregnum tussen de parlementaire
enquête en de formele wetgeving verschillende richtlijnen en concept-richtlijnen
gemaakt. De status van de richtlijnen en concept-richtlijnen is niet altijd
duidelijk. De consistentie binnen en tussen de verschillende richtlijnen schiet
tekort. De bekendmaking van de regels en richtlijnen aan de
politie en functionarissen van het openbaar ministerie die direct betrokken
zijn bij het uitvoerend opsporingswerk was onvoldoende. De inhoud van de regels
en richtlijnen is bij betrokkenen derhalve onvoldoende bekend. Tevens leven
er verschillende ideeën over wat de normering precies inhoudt.1ConceptenEr is op centraal niveau te weinig zorg voor gedragen dat er voldoende
duidelijkheid ontstond omtrent de normering van opsporingsmethoden in de afgelopen
drie jaar. Het heeft ontbroken aan een richtinggevende uitwerking omtrent
de inzet van opsporingsmethoden in het interregnum. De commissie heeft vastgesteld
dat de praktijk van de opsporing met name problemen heeft met de uitleg van
het verbod op doorlaten en het onderscheid tussen informanten en infiltranten.
Weliswaar werden de Voorlopige uitgangspunten geformuleerd, die door het College
aan de hoofdofficieren zijn gestuurd, maar richtlijnen over deze belangrijke
onderwerpen waaraan in de praktijk grote behoefte bestaat, zijn blijven steken
in een conceptfase. Hoewel deze richtlijnen slechts concepten waren, werd
er door de praktijk bij gebrek aan beter wel op gevaren. De conceptrichtlijn
doorlaten is nooit verder gekomen dan de conceptfase, omdat het College en
het departement van Justitie inclusief de toenmalige minister van Justitie,
het over de inhoud niet eens konden worden. De werkgroep-Van de Beek heeft
een eerste aanzet gegeven tot nadere precisering van de voorwaarden waaronder
opsporingsmethoden worden ingezet. Naar het oordeel van de commissie blijft
de noodzaak bestaan van verdere toelichting en instructie1.Aanbeveling 2:Nu het wetsvoorstel BOB naar verwachting
binnenkort in werking zal treden moet de praktijk intensief worden geïnstrueerd
over de wijze waarop met de nieuwe regelgeving moet worden omgegaan. Dat betekent
vooral meer duidelijkheid omtrent de uitvoeringsregelingen van het wetsvoorstel
BOB, meer aandacht voor de verspreiding en meer aandacht voor de implementatie.
Of de uitvoeringsregelingen in de praktijk worden begrepen en werkbaar zijn
moet regelmatig worden getoetst door korpsleiding en hoofdofficier van justitie.
Bij gebleken problemen dient een terugkoppeling plaats te vinden naar het
ministerie van Justitie en het College hetgeen eventueel kan leiden tot verduidelijking
of wijziging van die regelgeving.Toekomstige wetgevingDe commissie constateert dat een omvangrijk wetgevingsprogramma tot stand
is gebracht als uitvloeisel van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden. Hoewel niet alle voorstellen direct voortvloeien uit dat
rapport hebben zij wel alle raakvlakken daarmee. De uitgangspunten die door
de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden zijn aangegeven,
worden in deze wetsvoorstellen daadwerkelijk als uitgangspunt gehanteerd.Daarbij dient vermeld te worden dat vooral het wetsvoorstel BOB politie
en openbaar ministerie meer mogelijkheden tot het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden
toekent dan waarvan de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
uitging. In het interregnum is zowel door regering als Kamer de noodzaak onderkend
van een meer uitgebreide toekenning van bevoegdheden tot inzet van opsporingsmethoden.
Deze politieke ontwikkeling is echter niet altijd onderkend door de uitvoerenden. Vastleggen van opsporingshandelingen en -methodenHet uitgangspunt van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
dat de opsporing transparant moet zijn wordt door een ieder onderschreven.
Dat betekent dat opsporingshandelingen moeten worden vastgelegd. Dat gebeurt
ook steeds: soms in een proces-verbaal, soms in een journaal en soms op andere
wijze. Het is beter mogelijk dan in het verleden om de gebruikte opsporingsmethoden
te controleren.De betere vastlegging leidt wel tot kritiek op een te ver doorgevoerde
bureaucratisering van de opsporing. Er zouden te veel procedurele handelingen
moeten worden verricht voordat tot opsporing overgegaan kan worden of voordat
verder gegaan kan worden met de opsporing. De commissie constateert dat deze
administratieve bureaucratie vooral bij verzoeken tot verlenging van de toestemming
voor het gebruik van een bepaalde methode een rol speelt.Het geautomatiseerde communicatie- en administratiesysteem (COMPAS) van
het openbaar ministerie is nog niet aangepast aan de hoeveelheden bevelen
van het openbaar ministerie die nodig zullen zijn als de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
in werking treedt. De Centrale Systeem Organisatie van het departement van
Justitie heeft aangegeven geen kans te zien de noodzakelijke aanpassingen
aan te brengen omdat voorrang moet worden gegeven aan het millenniumprobleem. Aanbeveling 3:Om onnodige bureaucratisering van de opsporing
te voorkomen acht de commissie het wenselijk te bezien of met name de bevelen
tot verlenging van een opsporingsbevoegdheid kunnen worden verminderd.Aanbeveling 4:COMPAS dient te worden aangepast aan de
grotere hoeveelheden bevelen. Dit dient naar het oordeel van de commissie
hoge prioriteit te krijgen. Gevreesd moet anders worden voor vormfouten door
het openbaar ministerie.Meer proceduresVoordat wordt overgegaan tot het inzetten van opsporingsmethoden bestaat
er een intensievere toetsing dan voorheen. Daarvoor zijn vooral procedurele
voorwaarden geformuleerd. Er bestaat een grote diversiteit aan toetsingscriteria.In wet en richtlijnen worden vooral procedures geregeld en wordt de inhoud
van de verschillende opsporingsmethoden goeddeels aan de praktijk van de opsporing
overgelaten. De procedures hebben tot gevolg dat de verantwoordelijkheid voor
de inzet van opsporingsmethoden op steeds hogere niveaus wordt gelegd. Deze
hogere niveaus ontberen eveneens inhoudelijke criteria op grond waarvan tot
een beslissing kan worden gekomen. Toetsing door de rechterDoor de verbetering van de procedurele voorwaarden waaronder bijzondere
opsporingsmethoden kunnen worden ingezet, wordt het voor de rechter inzichtelijker
welke methoden op welke wijze gehanteerd zijn.In verschillende rechtszaken is aan de orde geweest of er sprake was van
een toetsing vooraf door de CTC. Het niet voorleggen aan de CTC heeft echter
niet tot gevolg dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk wordt verklaard
door de rechter. Uiteindelijk bepaalt de rechter onafhankelijk of hij de inzet
van specifieke opsporingsmethoden goedkeurt Rechters laten het gebruik van
de meeste opsporingsmethoden toe als politie en justitie zich verantwoorden.
Er zijn slechts enkele zaken geweest waarbij de rechter op basis van het gebruik
van «foute» opsporingsmethoden het openbaar ministerie niet ontvankelijk
heeft verklaard en meestal speelde dan ook gebrekkige verantwoording een rol.
Met deze lijn in de jurisprudentie wordt bij openbaar ministerie en politie
niet of nauwelijks rekening gehouden, mede omdat men daarvan onvoldoende op
de hoogte is.De relatieve competentie van de rechterlijke macht wordt als knelpunt
ervaren. Dit speelt in onderzoeken met verdachten in andere delen van Nederland dan de locatie van waaruit het rechercheteam werkt, hetgeen
de efficiency van de opsporing kan schaden.Aanbeveling 5:Er dient een toegankelijk systeem te worden
opgezet voor de relevante jurisprudentie omtrent opsporingsmethoden onder
verantwoordelijkheid van het College van procureurs-generaal.Aanbeveling 6:Aangezien er geen principiële bezwaren
verbonden lijken te zijn aan de wijziging van de regeling van de relatieve
competentie, stelt de commissie voor een wetswijziging terzake voor te bereiden.NotificatieplichtDe in het wetsvoorstel BOB geregelde kennisgeving aan betrokkenen, zogenoemde
notificatieplicht, zal naar het oordeel van verschillende betrokkenen in de
praktijk problemen met zich brengen. Dit artikel 126bb wetsvoorstel BOB bepaalt
dat aan betrokkene moet worden meegedeeld dat bevoegdheden zijn uitgeoefend,
zodra het onderzoek dat toelaat. Artikel 13 EVRM garandeert een ieder die
beweert dat zijn rechten en vrijheden neergelegd in het EVRM zijn geschonden,
het recht op een «effective remedy before a national authority».
Hoewel een mededelingsplicht niet zonder meer uit artikel 13 EVRM voortvloeit,
kan zij als een geëigende invulling daarvan worden gezien. Ook al kan
dit het onderzoek zelf niet meer schaden, dan heeft artikel 126bb van het
wetsvoorstel BOB als nadeel dat tactische informatie bloot kan komen te liggen.Er kunnen zich dan vergelijkbare situaties voorzien met die waarbij in
een lopend (gerechtelijk voor)onderzoek informatie bekend wordt die noodzaakt
tot afzonderlijk strafrechtelijk ingrijpen. Bijvoorbeeld de informatie uit
een telefoontap dat een kleine hoeveelheid drugs zal worden afgeleverd. Ingrijpen
al dan niet door middel van wegtippen heeft dan het nadeel dat niet met zekerheid
het onderliggende hoofdonderzoek kan worden afgeschermd bij beslissingen,
in het bijzonder niet als de termijn van circa 100 dagen voorlopige hechtenis
is verstreken en derhalve in de afgetipte zaak een volledig proces-verbaal
moet zijn samengesteld.Aanbeveling 7:De commissie beveelt aan nader te bepalen
dat de notificatie op een zodanige manier plaats dient te vinden, dat wordt
voorkomen dat tactische informatie openbaar moet worden gemaakt.6.3.2 Observatiemethoden AlgemeenIn de wereld van de observatiemethoden hebben zich vooral technische wijzigingen
voorgedaan. Er moet veel moeite gedaan worden om de technische ontwikkelingen
van telecommunicatie bij te houden teneinde het tappen mogelijk te laten blijven.Er zijn weinig problemen met de normering van observatiemethoden. De normering
voor het gebruik van observatiemethoden is redelijk helder. Wel bestaat er
de nodige discussie over de inhoud van het begrip «stelselmatig»,
dat frequent wordt gebruikt in de normering van observatiemethoden. Ook bij
de behandeling van het wetsvoorstel BOB zijn over het begrip «stelselmatig»
tegenstrijdige interpretaties gegeven. Voor de praktijk van de opsporing is
niet duidelijk waar precies de grenzen moeten worden getrokken. Overigens
kunnen de observatieteams voldoende werken met bestaande regels. Wel is ook
hier sprake van een steeds sterkere bureaucratisering. Aanbeveling 8:Het begrip «stelselmatig» dient
ten behoeve van de praktijk van de opsporing eenduidig uitgewerkt te worden.Taps en camera'sDe meest gebruikte opsporingsmethode is observatie met behulp van taps
en camera's. In de praktijk bestaat de vrees dat camera's steeds moeilijker
ingezet kunnen worden, omdat in de rechtszaal steeds vaker gevraagd wordt
de beelden te tonen, die door camera's zijn opgenomen. Daardoor wordt immers
ook duidelijk waar de camera is geplaatst. Dit betekent dus meer inzicht voor
de criminele wereld in de tactiek van de politie. Verder kan het gevaar opleveren
voor degenen bij wie bijvoorbeeld in huis een camera is geplaatst en wordt
het risico van ontdekking van geplaatste apparatuur groter.Aanbeveling 9:Onder andere bij bepaalde vormen van observatie
blijkt in de praktijk dat zich problemen voordoen met de openbaarmaking van
tactische aspecten van de opsporingsmethoden (plaats en techniek van camera's).
Nader bezien moet worden in hoeverre van de camerawaarnemingen proces-verbaal
kan worden opgemaakt zonder dat de tactische informatie (plaats en techniek)
hierdoor wordt prijsgegeven.InkijkoperatiesInkijkoperaties zijn volgens richtlijn en toekomstige wetgeving toegestaan.
De praktijk van de opsporing gaat er voorzichtig mee om. In het recente verleden
zijn de commissie geen specifieke problemen met betrekking tot inkijkoperaties
gebleken. Direct afluisteren.In de praktijk bestaat er behoefte aan direct afluisteren. Velen binnen
de opsporingspraktijk zien het als een effectieve aanvullende opsporingsmethode.
Het middel wordt nog niet ingezet. Dat is terecht want het wordt pas mogelijk
bij de inwerkingtreding van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden.Aanbeveling 10:Er moet worden gewaarborgd dat er voldoende
technische capaciteit beschikbaar is voor het nieuwe middel direct afluisteren.Technische ontwikkelingDe voortdurende technische ontwikkelingen maken dat de politie soms stuit
op problemen waar nog geen wettelijke oplossing voor bestaat. Voorbeelden
hiervan zijn het tappen van Internet alsmede PTT- medewerking bij de incallregistratie
van via buitenlandse providers bellende Nederlanders. Ook de mobiele telefonie
stelt de politie voor problemen.Aanbeveling 11:De commissie is van oordeel dat op korte
termijn technische voorzieningen voor de praktijk ter beschikking moeten komen
om deze problemen op te kunnen lossen.6.3.3 Informanten en infiltranten Onderscheid tussen informant en infiltrantHet onderscheid tussen informant en infiltrant is onduidelijk. Het is
sterk afhankelijk van de functionaris welk onderscheid wordt gehanteerd. Verschillende
criteria worden gehanteerd: dan weer is het plegen van strafbare feiten een
onderscheidend criterium, dan weer het in de buurt van criminelen
functioneren, dan weer de mogelijkheid van afscherming. Een combinatie van
deze criteria komt ook voor. Cruciaal lijkt meestal te zijn of het openbaar
ministerie weet heeft van de strafbare feiten, niet zozeer of informanten
strafbare feiten plegen. Veel informanten plegen strafbare feiten. Volgens
sommigen is al sprake van een infiltrant als de politie vraagt ergens een
kijkje te gaan nemen. Het begrip «gestuurde informant» bemoeilijkt
deze discussie nog verder.Het moeizame onderscheid tussen informant en infiltrant leidt tot lastige
situaties in de praktijk. Daardoor wordt door de CID met sommige informanten
creatief omgegaan: de politie hoort bepaalde zaken bewust niet, de politie
vraagt de informant bepaalde zaken niet te vertellen, de politie laat een
informant zelf op een idee komen zodat de politie niet verweten kan worden
dat zij de informant heeft gestuurd. Deze «creatieve» oplossingen
zijn mogelijk omdat CID-en ervan uitgaan dat de dagelijkse gang van zaken
van informanten toch niet volledig is na te gaan.Aanbeveling 12:Een nadere afbakening van de begrippen
informanten en infiltranten is noodzakelijk. De commissie beveelt aan het
onderscheid te zoeken in het al dan niet onder regie van politie en justitie
plegen van strafbare feiten. Dat betekent dat een infiltrant onder regie van
politie en justitie bepaalde strafbare feiten kan plegen. Een informant mag
geen strafbare feiten plegen. Uitzondering moet daarbij worden gemaakt voor
bepaalde hand- en spandiensten van geringe importantie in relatie tot het
delict waarover de informant informatie geeft, die van een informant gevraagd
kunnen worden en bij weigering waarvan de «dubbelrol» van de informant
onmiddellijk aan het licht zou treden. Om die reden moeten de strafbare feiten
de informant niet worden aangerekend. De aard van de toegestane hand- en spandiensten
moeten worden omschreven in de overeenkomst met de informant. Dit oordeel
van de commissie wijkt af van hetgeen in het rapport van de werkgroep Van
de Beek over deze thematiek is opgemerkt.Criminele burgerinfiltrantHet besef dat er geen gebruik mag worden gemaakt van criminele burgerinfiltranten
is in de praktijk goed doorgedrongen sinds de parlementaire behandeling van
het wetsvoorstel BOB. Ook daarvoor was door de Kamer al uitgesproken dat de
criminele burgerinfiltrant niet ingezet zou mogen worden. Zowel de «Voorlopige
uitgangspunten» als de CTC-richtlijnen maken uitzonderingen op het verbod
mogelijk.Onduidelijk is wat moet worden verstaan onder «crimineel».
Is dat iemand die ooit veroordeeld is? Maakt het dan nog uit voor welk strafbaar
feit? Is er al sprake van «crimineel» indien men kleine hand-
en spandiensten verricht die onder het delict «deelnemen aan...»
of «medeplichtigheid aan...» zouden kunnen vallen? Of is er alleen
sprake van als men deel uitmaakt van de criminele organisatie waarop gerechercheerd
wordt? Deze vragen worden weliswaar beantwoord in de Concept-richtlijn informanten
en infiltranten maar de status van deze richtlijn is onduidelijk. De praktijk
van de opsporing blijkt van het daar vermelde onvoldoende op de hoogte. Een
burgerinfiltrant wordt volgens deze Concept-richtlijn als crimineel aangemerkt
wanneer hij actief is in hetzelfde criminele veld of binnen hetzelfde criminele
milieu als waarin hij gaat infiltreren, dan wel wanneer hij ten aanzien van
de gepleegde of nog te plegen misdrijven waartegen het onderzoek zich richt,
een relevant strafrechtelijk verleden heeft. De vraag of een dergelijk strafrechtelijk
verleden relevant is, is ter beoordeling van het openbaar ministerie.Een enkele keer is de afgelopen jaren nog een criminele infiltrant ingezet.
Ook is een te goeder trouw zijnde informant later als (criminele burger)-
infiltrant aangemerkt, omdat hij omwille van zijn geloofwaardigheid strafbare
hand- en spandiensten moest verrichten. Aanbeveling 13:De commissie beveelt aan de definitie
van criminele burgerinfiltrant zoals omschreven in de Concept-richtlijn informanten
en Infiltranten te volgen en daadwerkelijk bekend te maken in de praktijk
van de opsporing. Daarbij dienen casusgewijs voorbeelden gegeven te worden
van de consequenties van deze definitie. De werkgroep Van de Beek geeft hiertoe
een eerste aanzet, maar naar het oordeel van de commissie blijft er te veel
onduidelijkheid bestaan.Het aantal informantenDe commissie heeft niet kunnen vaststellen of het aantal informanten na
het rapport van de enquêtecommissie is verminderd. De beschikbare cijfers
kunnen niet vergeleken worden. Sommige runners klagen er over dat personen
minder vaak met de politie willen praten, omdat zij eerder als infiltrant
zouden moeten worden gerund dan in het verleden. Andere runners stellen dat
wat betreft de bereidheid van informanten om informatie aan de politie te
geven geen verandering is opgetreden. Nog weer anderen stellen dat de geringere
bereidheid van informanten om met de politie te werken de criminaliteitsbestrijding –
ook kwantitatief – nadelig beïnvloedt. Harde gegevens hierover
bestaan echter niet, het gaat meer om indrukken van opsporingsfunctionarissen.
De commissie heeft ten aanzien van dit onderwerp een wisselend beeld aangetroffen.Aanbeveling 14:De commissie beveelt aan over enige tijd
door het kabinet te laten onderzoeken of en in hoeverre de informatiepositie
van de politie in negatieve zin is beïnvloed door het aantal informanten,
waarover de politie de beschikking heeft.Afschermen informantenIn de praktijk van de opsporing is het idee dominant dat de identiteit
van de informant moet worden beschermd. Hierop worden twee uitzonderingen
gemaakt. In de eerste plaats als de informant zelf strafbare feiten pleegt
en in de tweede plaats als de informant zelf bekend maakt voor de politie
diensten te hebben verricht. De problematiek van de afscherming van de informant
roept problemen op in relatie met de strafvorderlijke regeling van de bedreigde
getuige. Niet elke informant levert bewijsmateriaal of gegevens aan de hand
waarvan de rechtmatigheid van de opsporing kan worden getoetst. Maar indien
hetgeen de informant aandraagt later van rechtstreeks strafprocessueel belang
blijkt, rijst de vraag of de informant als (bedreigde) getuige zal moeten
optreden. Dat vergt beslissingen van de officier van justitie en de rechter-commissaris.
De overgang van de status van informant naar die van (al dan niet bedreigde)
getuigen en de daarmee gepaard gaande afstemming van verantwoordelijkheden
tussen CID-officier van justitie en zaaksofficier is niet helder geregeld.Aanbeveling 15:De commissie beveelt aan nadere regels
te stellen voor het runnen van informanten, in het bijzonder ten aanzien van
het waarborgen van anonimiteit en de afscherming van informanten.Politie-informantVelen delen de opvatting van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden,
de Kamer en het kabinet dat politiemensen niet als informant zouden moeten
worden ingeschreven. In de praktijk zijn er wel voorbeelden dat het in een
specifiek geval volgens de politie toch noodzakelijk is geacht. Te denken
valt aan de politiefunctionaris die weet heeft van strafbaar gedrag in zijn
familiekring. De commissie heeft in enkele gevallen vernomen dat politiefunctionarissen
daadwerkelijk als informant waren ingeschreven. Aanbeveling 16:Tegen de achtergrond van het eerder ingenomen
standpunt van de Kamer dient te worden bezien of op andere wijze aan de onder
bijzondere omstandigheden gerechtvaardigde wens tot afscherming van de identiteit
van opsporingsambtenaren tegemoet kan worden gekomen.Afspraken met informantenDe afspraken met informanten worden soms vastgelegd in een specifiek contract;
in andere gevallen worden slechts mondeling afspraken gemaakt. Op dit terrein
bestaat nog geen uniforme praktijk. Er is onduidelijkheid over de vraag wat
gewenst is. Illustratief is de vraag: «Als je iets schriftelijk vastlegt,
kan de informant je dan via een civiele actie voor de rechter tot nakoming
dwingen?» Tevens bestaat er discussie over welke inhoudelijke afspraken
met informanten gemaakt kunnen worden. Conform het wetsvoorstel BOB dient
de overeenkomst tot het stelselmatig inwinnen van informatie schriftelijk
te worden vastgelegd.Aanbeveling 17:De commissie acht het noodzakelijk dat
er meer inzicht aan de praktijk wordt geboden in de vereisten waaraan een
overeenkomst met een informant moet voldoen, en in de consequenties die ook
voor de overheid kunnen voortvloeien uit het sluiten van een overeenkomst
met een informant. Een en ander moet leiden tot een standaard-overeenkomst.Politie-infiltratieDe praktijk van de politie-infiltratie is weinig veranderd. Ook nu nog
wordt alleen gewerkt volgens de vastgestelde richtlijnen en met een intensieve
controle en begeleiding. De daarvoor bestaande organisatie is verder geprofessionaliseerd. Selectie informantenInformanten worden nog steeds «uit de verhoorkamer» geplukt
of melden zich spontaan. Het gaat dus nog steeds om de oude criminaliteitsbeelden.
Er zijn weinig tot geen informanten op de nieuwe criminaliteitsbeelden zoals
fraude en milieu. Informanten zijn sterk gericht op de al bekende vormen van
criminaliteit. Er worden in toenemende mate pogingen gedaan om bovenwereldinformanten
te runnen. Dit heeft nog slechts in enkele zaken en regio's tot resultaten
geleid.Wie niet als informanten mogen werken zijn de zogenaamde geheimhouders
(medisch personeel, notarissen). Zij hebben wel vaak relevante informatie.
Het kan gebeuren dat hun beroepsgeheim hen ook zelf in gevaar brengt.Aanbeveling 18:Een nadere studie naar de vraag hoe geheimhouders
moeten omgaan met criminele informatie acht de commissie noodzakelijk.Regeling bijzondere opsporingsgeldenOmtrent de Regeling Bijzondere Opsporingsgelden heeft de commissie geen
bijzondere bevindingen. Naar het oordeel van de praktijk van de opsporing
functioneert deze regeling naar tevredenheid. Wel wordt met enige regelmaat
geklaagd over de hoogte van de uit te keren gelden; deze zouden te laag zijn. GetuigenbeschermingGetuigenbescherming komt weinig voor (circa drie zaken per jaar bereiken
de CTC). Er is inmiddels tamelijk precies geregeld wanneer iemand in aanmerking
komt voor getuigenbescherming. Naarmate men het begrip informant
beperkter uitlegt en dus vaker zegslieden als infiltrant zal moeten aanmerken,
zal het beroep op getuigenbeschermingsprogramma's toenemen. Deals met criminelenIn de Richtlijn afspraken met criminelen (1997) is de procedure voor het
maken van afspraken tussen criminelen en het openbaar ministerie vastgelegd.
Het doel van deze afspraken is te komen tot een toetsbare getuigen verklaring
in ruil voor een tegenprestatie van het openbaar ministerie. Een wetsvoorstel
Toezeggingen aan getuigen in strafzaken is in behandeling bij de Kamer.Uit de «deals» die de commissie bekend zijn geworden, blijkt
dat eenduidigheid in de toepassing van dit middel ontbreekt. In de praktijk
heerst nog onvoldoende helderheid over de volgende, elkaar deels overlappende,
elementen van een «deal»:• de definitie van een deal in het algemeen (afspraak met een verdachte
of veroordeelde);• het moment waarop van een deal kan worden gesproken;• de inhoud van de tegenprestatie door het openbaar ministerie;• de gevallen waarin tot een deal mag worden overgegaan (bijvoorbeeld
alleen bij bepaalde ernstige misdrijven) en• de vorm waarin de afspraak dient te worden gegotenHet is niet steeds zonneklaar wanneer een afspraak valt aan te merken
als deal in de zin van de richtlijn en het wetsvoorstel en wanneer er sprake
is van een transactie of schikking (in de financiële sfeer). Daarnaast
heeft de commissie enkele afspraken met criminelen aangetroffen die geen of
slechts zijdelings betrekking hebben op getuigenissen tegen derden. Deze afspraken
werden bijvoorbeeld ingegeven door gebrek aan zittingscapaciteit, maar kunnen
niet formeel als «deal» worden aangeduid conform de Richtlijn
en het wetsvoorstel. De praktijk blijkt een ruimere mogelijkheid tot het maken
van afspraken te wensen dan in het wetsvoorstel Toezeggingen aan getuigen
in strafzaken.Aanbeveling 19:De commissie is van oordeel dat nadere
besluitvorming noodzakelijk is over de reikwijdte van de mogelijke afspraken
met criminelen.StorefrontsDe commissie is slechts in beperkte mate storefronts tegengekomen in haar
onderzoek. De meeste storefronts blijken te bestaan om iemand een betrouwbare
cover te geven. De commissie heeft geen informatie gekre- gen dat er specifieke
problemen zijn ten aanzien van het gebruik van storefronts. Pseudo-koopPseudo-koop zou volgens betrokkenen in toenemende mate gebruikt worden.
Pseudo-koop hoeft echter slechts aangemeld te worden bij de CTC ter registratie,
zodat een volledig overzicht niet goed mogelijk is. Toestemming van de CTC
is niet nodig. In de praktijk roept dit bevreemding op omdat voor pseudo-koop
vrijwel altijd (een lichte vorm van) infiltratie nodig is. Voor infiltratie
is wel toestemming van de CTC nodig. Ook in de wet BOB zijn pseudo-koop en
infiltratie ontkoppeld. Leden van politiële infiltratieteams verwachten
dat hiermee ruimte wordt gecreëerd aan individuele rechercheurs, terwijl
juist bedoeld was eenduidig te reguleren. Er is in de praktijk behoefte aan
een verdere uitwerking van het begrip pseudo-koop. Vragen die beantwoord moeten
worden zijn: wat mag aan de pseudo-koop vooraf gaan? Hoe groot mag de
koop zijn? Wat zijn de veiligheidsaspecten van de individuele politie-ambtenaar?Aanbeveling 20:De commissie is van oordeel dat pseudo-koop
moet worden opgevat als een vorm van infiltratie. De voor infiltratie geldende
normen en procedures dienen ook mutatis mutandis voor pseudo-koop te worden
gevolgd.6.3.4 Gecontroleerde aflevering en doorlaten Doorlaten en gecontroleerde afleveringenHet besef dat er niet mag worden doorgelaten heeft een ieder in opsporingsland
zich eigen gemaakt. Tegelijkertijd bestaat er in de praktijk veel onduidelijkheid
wanneer dat verbod op doorlaten nu precies geldt. Behalve de «Voorlopige
uitgangspunten» zijn er slechts conceptrichtlijnen die bovendien onderling
tegenstrijdig zijn. In de praktijk bestaat zeer grote behoefte aan meer duidelijkheid.Veel voorkomende vragen zijn: «Wat te doen als je onverwacht op
de tap hoort dat er iets aankomt?», «Wat te doen als iemand over
de tap zegt dat hij een kleine hoeveelheid hard drugs voor eigen gebruik in
huis heeft?», «Wat te doen als je niet zeker weet of je een hoeveelheid
drugs met behulp van een observatieteam kunt volgen maar wel zeker weet dat
als je tot inbeslagname overgaat, een nog grotere hoeveelheid later niet meer
te pakken zal zijn?», «Welke goederen vallen onder het verbod
op doorlaten?», «Is er ook sprake van doorlaten als de gecontroleerde
aflevering is mislukt?»Doorlaten onder regie van de politie («actief doorlaten»)
vormt een hoge uitzondering en geschiedt vooral bij «ethisch indifferente»
goederen (bijvoorbeeld compact discs). Het komt echter voor dat in twee identieke
casus de CTC negatief adviseert. De CTC accepteert niet optreden als men bij
toeval – zonder eigen regie, bijvoorbeeld tijdens telefoontap –
oploopt tegen een zending (passief doorlaten). De CTC houdt niet bij hoe vaak
er sprake is van doorlaten.In 1998 werd bij de CTC 83 keer gecontroleerde aflevering geregistreerd.
De jaren daarvoor was er slechts sprake van een derde of minder van dit aantal.
Het is de vraag of deze ter registratie aangemelde zaken de werkelijk voorkomende
hoeveelheid gecontroleerde afleveringen dekken. Het zal immers vaak voorkomen
dat men bijvoorbeeld drugs in het vizier krijgt deze niet meteen in beslag
neemt. Alleen al om organisatorische en/of tactische redenen zal daar enige
tijd overheen gaan. Men ervaart dat echter niet als gecontroleerde aflevering.
Analytisch is er echter geen onderscheid. Hier is een reëel risico voor
het hanteren van verschillende «creatieve oplossingen» («er
zijn geen tolken beschikbaar; er is geen AT beschikbaar; wij hebben het niet
gehoord»).De minister van Justitie heeft de Kamer in de periode na het debat over
het rapport van de enquêtecommissie opsporingsmethoden niet eigener
beweging en periodiek geïnformeerd hoe vaak doorlaten is voorgekomen.
Dit laatste was wel toegezegd tijdens het debat met de Kamer over het rapport
van de enquêtecommissieAanbeveling 21:De commissie beveelt aan om op zeer korte
termijn aan de praktijk van de opsporing duidelijkheid te verschaffen over
de betekenis van het verbod op doorlaten. Ook die leden van de commissie die
indertijd tegen het amendement-Kalsbeek c.s. hebben gestemd zijn – onder
handhaving van hun destijds ingenomen standpunt inzake het verbod op doorlaten –
van mening dat de betekenis van art. 126ff voor de praktijk dient te worden
verhelderd. Daarmee neemt de commissie afstand van het eerder door de Tweede
Kamer ingenomen standpunt dat geen nadere richtlijn tot stand zou moeten worden
gebracht met betrekking tot doorlaten. De commissie geeft de volgende aanwijzingen
voor de verduidelijking van artikel 126ff van het wetsvoorstel BOB:• Volgens artikel 126ff van het wetsvoorstel BOB dient er sprake
te zijn van een bevel als omschreven in de titels IVa tot en met V. De informatie
die door de politie van een informant wordt verkregen omtrent een op handen
zijnd transport (titel Va van het wetsvoorstel BOB) valt hier kennelijk niet
onder. De commissie beveelt aan titel Va aan het artikel toe te voegen.• Volgens artikel 126ff van het wetsvoorstel BOB moet er sprake
zijn van het weten van de vindplaats van de betreffende voorwerpen. Naar het
oordeel van de commissie betekent weten van de vindplaats van de betreffende
voorwerpen dat de politie voldoende aanwijzingen heeft waar en op welk moment
zich voorwerpen bevinden waarvan het aanwezig hebben of voorhanden hebben
ingevolge de wet verboden is vanwege hun schadelijkheid voor de volksgezondheid
of hun gevaar voor de veiligheid en voorts dat inbeslagneming van deze voorwerpen
in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mogelijk is.• Volgens artikel 126ff mag de inbeslagneming in het belang
van het onderzoek worden uitgesteld met het oogmerk om op een later tijdstip
daartoe over te gaan. Er dient nadere duidelijkheid te worden gecreëerd
omtrent de periode waarin niet tot inbeslagname wordt overgegaan.• Volgens artikel 126ff kan sprake zijn van een zwaarwegend
opsporingsbelang waardoor de verplichting tot inbeslagneming niet geldt. Er
kan sprake zijn van een zwaarwegend opsporingsbelang om een bepaalde hoeveelheid
van betreffende voorwerpen door te laten om een redelijkerwijs te verwachten
grotere hoeveelheid van deze voorwerpen in beslag te kunnen nemen. Naar het
oordeel van de commissie is de hoeveelheid van de bedoelde door te laten voorwerpen
afhankelijk van de mate waarin de voorwerpen schadelijk zijn voor de volksgezondheid
of gevaarlijk zijn voor de veiligheid.• De veiligheid van politiële infiltranten kan een onderdeel
zijn van het zwaarwegend opsporingsbelang.• Het College van procureurs-generaal dient toestemming te geven
voor doorlaten, wat impliceert dat het college door middel van piketdienst
vierentwintig uur per dag beschikbaar moet zijn.Doorlaten mensenEr is verder veel onduidelijkheid met betrekking tot doorlaten van mensen.
De motie Rouvoet c.s. maakt de aanpak van mensensmokkel moeilijk, volgens
de betrokkenen. Recent hebben de CTC en in navolging daarvan het college van
procureurs-generaal en de minister besloten wel een aantal mensen «door
te laten» teneinde een organisatie in mensensmokkel te kunnen oprollen.
De minister heeft zijn inzicht terzake en de wijze waarop hij dus de motie-Rouvoet
c.s. interpreteert in een brief aan de Kamer uiteengezet. De commissie vindt
dat hiermee veel van in de praktijk gevoelde onduidelijkheid is weggenomen,
terwijl recht gedaan lijkt te worden aan de intentie van de motie. Deze had
immers de bedoeling te voorkomen dat mensen op welke wijze dan ook in mensonwaardige
situaties geraken.Aanbeveling 22:De commissie ondersteunt de wijze waarop
de minister het doorlaten omtrent mensen heeft omschreven. Het is naar het
oordeel van de commissie wel zaak om er voor te zorgen dat ten behoeve van
de praktijk van de opsporing een richtlijn terzake wordt opgesteld.6.3.5 Overige methoden Informatie-behoefte overheidEr is om diverse redenen grote behoefte aan informatie over personen en
organisaties die zich bezighouden met de verstoring van de rechtsorde. De
overheid heeft deze informatie nodig:a. omwille van de opsporing;b. omwille van de openbare orde;c. omwille van de staatsveiligheid; d. omwille van de bestuurlijke rechtshandhaving.Informatiegaring ten behoeve van de opsporing is geregeld in het Wetboek
van strafvordering; die ten behoeve van de ordehandhaving is gebaseerd op
artikel 2 Politiewet; die ten behoeve van de staatsveiligheid op de Wet op
de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV), waarvan een nieuwe versie in
voorbereiding is; en die ten behoeve van de bestuurlijke rechtshandhaving
in het voorontwerp bevordering integere besluitvorming openbaar bestuur (BIBOB).
De regimes in deze wetten lopen sterk uiteen. Het komt de commissie voor dat
niet alle verschillen even doordacht zijn. Bovendien is de regeling van het
opslag en vooral het gebruik als gevolg van de voorgestelde wijziging van
de Wet politieregisters, het voorontwerp BIBOB en verspreide andere regelgeving
minder scherp onderscheiden dan deze diverse regimes zouden doen vermoeden:
bijvoorbeeld in het kader van opsporingsonderzoek vergaarde gegevens kunnen
(zeker in de toekomst) gebruikt worden ten behoeve van de bestuurlijke rechtshandhaving.
De afstemming tussen de diverse regimes behoeft daarom nadere aandacht.Aanbeveling 23:De commissie beveelt aan deze problematiek
nader te bezien, waarbij in het bijzonder aandacht moet worden besteed aan
de navolgende onderwerpen. Een wettelijke basis, breder dan artikel 2 Politiewet,
is noodzakelijk voor de informatieverzameling in het kader van de openbare
orde. De verschillen tussen het wetsvoorstel BOB en het wetsvoorstel IVD dienen
nader te worden bezien. De BVD krijgt namelijk in het wetsvoorstel IVD verdergaande
bevoegdheden dan de politie en het OM in het wetsvoorstel BOB. Dit klemt te
meer nu bedreiging voor de staatsveiligheid in niet onbelangrijke mate lijkt
voort te komen uit ontwikkelingen in de georganiseerde criminaliteit. Ook
de relatie tussen de wetgeving met betrekking tot persoonsregistraties en
de overige wetgeving die van belang is voor het vergaren van informatie dient
beter te worden afgestemd.Verkennend onderzoekBinnen sommige kernteams is lang geworsteld met de vraag wat wel en niet
mag in het kader van een verkennend onderzoek. De vraag is onder andere in
hoeverre gebruik kan worden gemaakt van gegevens uit verschillende registers.
Zo rijst de vraag hoe in het kader van verkennend onderzoek de Wet Persoonsregistraties,
respectievelijk de nieuwe Wet bescherming persoonsgegevens en de Wet politieregisters
zich tot elkaar verhouden. Verder rijst de vraag wat het belang is van een
verkennend onderzoek indien volgens het regime van de Wet Politieregisters
de gegevens na zes maanden moeten worden vernietigd. In verband met het financieel
rechercheren doen zich vergelijkbare problemen voor.Een twistpunt met betrekking tot het verkennend onderzoek is de overlap
met strafrechtelijk onderzoek. De neiging bestaat om een opsporingsonderzoek
te starten zodra men tijdens een verkennend onderzoek op een strafbaar feit
stuit. Op zich zou men dan wel kunnen doorgaan met het verkennend onderzoek,
maar er bestaat beduchtheid dat informatie uit een gerechtelijk vooronderzoek
dan terugvloeit in het verkennend onderzoek of dat de schijn daarvan wordt
gewekt, hetgeen later in de operationele zaak vragen zal oproepen ten aanzien
van de start van die zaak.Aanbeveling 24:De afbakening van het verkennend onderzoek
ten aanzien van andere wetgeving en het strafrechtelijk onderzoek moet worden
verhelderd.Financieel rechercherenFinancieel rechercheren wordt door velen als een belangrijk opsporingsmiddel
gezien. Toch wordt het middel nog maar op bescheiden schaal ingezet.
Een belangrijke oorzaak daarvoor is het gebrek aan deskundige menskracht.
De doorstroming is groot en nieuwe mensen zijn niet eenvoudig te vinden.Voor financieel rechercheren is het nodig dat mensen binnen de politie
worden opgeleid. Aan een accountant van buiten heb je niet veel als je moet
rechercheren op een schoenendoos vol papieren. De cursussen die nu bestaan
schieten te kort omdat ze te oppervlakkig zijn.Gewone rechercheurs hebben in de regel meestal weinig feeling met en deskundigheid
over financieel rechercheren. Mede daardoor gaat informatie verloren die bruikbaar
zou zijn voor een financieel onderzoek. De FIOD is een belangrijke partner
bij het financieel rechercheren.Meldingen van ongebruikelijke transacties (MOT) hebben alleen effect voor
de opsporing als zij gekoppeld kunnen worden aan CID-gegevens. Daardoor gaan
veel MOT-meldingen verloren.Bij lopend onderzoek wordt te weinig gebruik gemaakt van MOT-meldingen
Veel regio's denken er niet aan om hun subject eens te checken bij het MOT-meldpunt.Voor zover het gaat om het volgen van een geldspoor valt op dat hierover
zeer positief wordt gesproken: het is echter zeer arbeidsintensief en kan
slechts bij een beperkt aantal zaken worden gebruikt.Aanbeveling 25:Het financieel rechercheren moet verder
worden uitgebouwd, zowel in de opleidingen en capaciteit als in de plaats
die het heeft bij de criminaliteitsbestrijding.Bestuurlijke rechtshandhavingBestuurlijke rechtshandhaving wordt door velen als heel belangrijk gezien.
Met name in Amsterdam is dit instrument tot ontwikkeling gekomen. Onderkend
wordt dat bij een aantal methodieken die door het bestuur worden gehanteerd
juridische kanttekeningen kunnen worden geplaatst. Met de inwerkingtreding
van de wet BIBOB kunnen deze waarschijnlijk het hoofd worden geboden. 6.3.6 Opleiding Opleidingsbehoefte en -capaciteitEr heeft geen structurele scholing van politie- en OM-functionarissen
ten aanzien van de opsporingsmethoden plaatsgevonden. Het LSOP en de SSR konden
te weinig opleidingen en cursussen verzorgen. Wel hebben er enige plaats gevonden.Voor kernteam medewerkers is een groter aanbod van opleidingen voorhanden
dan voor andere politiemensen. Kernteams hebben daar ook meer budget voor.
«Gewone» rechercheurs hebben een grote mate van vrijheid om te
bepalen of zij een cursus willen volgen.Dat neemt niet weg dat veel rechercheurs wel degelijk in de afgelopen
periode opleidingen hebben gevolgd. Veel van deze opleidingen hebben ook een
zeker raakvlak met opsporingsmethoden.Aanbeveling 26:De commissie beveelt aan te komen tot
een inventarisatie van opleidingsbehoefte bij de politie, het openbaar ministerie
en de zittende magistratuur ten aanzien van de bijzondere opsporingsmethoden
en zo nodig daarvoor additionele middelen ter beschikking te stellen. Een
cursus opsporingsmethoden moet gelden als verplichte opleiding voor rechercheurs. 6.4 Organisatie opsporing 6.4.1 Algemeen Initiatieven tot reorganisatieHet rapport van de parlementaire enquêtecommissie was aanleiding
voor velen om vele initiatieven te ontplooien om te komen tot een betere organisatie
van de opsporing. Binnen regio's zijn veelal uitgebreide reorganisaties tot
stand gebracht die tot daadwerkelijke veranderingen hebben geleid. De verschillen
tussen regio's zijn echter groot.In veel gevallen zijn deze regionale veranderingstrajecten gestimuleerd
door een intern gevoelde noodzaak tot verandering, terwijl anderen het als
extern opgelegd opvatten. De regio's zijn in verschillende stadia van verandering.
In sommige regio's wordt geen noodzaak tot verandering onderkend. Landelijke initiatievenVanuit het landelijk niveau is geen standaardstramien voor de regionale
reorganisaties voorgesteld. Er heeft geen sturing vanuit het landelijk niveau
plaatsgevonden omtrent de richting en inhoud van de regionale reorganisaties.
De Politiewet gaat ook uit van een expliciete regionale verantwoordelijkheid
voor de inrichting van de organisatie van het politiekorps. Dit beperkt ook
de armslag van de drie politieberaden (het korpsbeheerdersberaad, het hoofdofficierenberaad
en de Raad van Hoofdcommissarissen) en in het verlengde daarvan het Nederlands
Politie Instituut als ondersteunend orgaan.De indruk bestaat dat landelijke initiatieven, zoals ABRIO, los van de
regionale reorganisaties tot stand kwamen, waardoor onduidelijk is hoe een
en ander zich tot elkaar verhoudt. Velen waren en zijn bezig in afzonderlijke
landelijke projectgroepen met onderdelen van de veranderingen die noodzakelijk
zijn in de opsporing. Slechts heel weinigen zijn nog in staat tot het geven
van een overzicht van de effecten van al deze initiatieven. In hoeverre deze
landelijke inspanningen tot daadwerkelijk effecten leidt is niet altijd duidelijk.
 Centrale of decentrale rechercheEr bestaan aanzienlijk verschillen binnen de politie omtrent de organisatie
van de recherche. Het belangrijkste verschil wordt gevormd door de wijze waarop
de recherchefunctie in een regio is gecentraliseerd of gedecentraliseerd.
In sommige regio's concentreert men zich op de regionale recherche, terwijl
in andere regio's de recherche (inclusief CID) gedecentraliseerd is naar de
districten. Dit wordt deels veroorzaakt door de autonomie in organisatie die
de Politiewet aan de regiokorpsen toestaat en het bij de politie gehanteerde
organisatieprincipe, decentraal tenzij. Deels worden de verschillen veroorzaakt
doordat er geen centrale uitgangspunten zijn geformuleerd na de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden waaraan de organisatie van de CID
en de tactische recherche moet voldoen.Aanbeveling 27:De commissie beveelt aan meer systematisch
te bezien welke voor- en nadelen zijn verbonden aan de verschillende wijzen
waarop de recherche binnen de regio's is georganiseerd en de resultaten daarvan
voorzien van een aanbeveling terug te koppelen naar de korpsen.Korpsleiding, recherchechef en divisiechefDe betrokkenheid van de korpsleiding bij de recherche is mede afhankelijk van de omvang van het korps. Bij grotere korpsen is aan een van de
afzonderlijke leden van de korpsleiding de recheche toebedeeld, terwijl in
kleinere korpsen het een onderdeel is van het takenpakket van de korpschef
of zijn vervanger. De belangstelling van koprschefs is na de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden toegenomen.De recherchechef in de korpsleiding heeft meestal een totaaloverzicht
van de rechercheprocessen in de regio. In sommige gevallen bemoeit de recherchechef
in de korpsleiding zich intensief en operationeel met bepaalde opsporingsonderzoeken.
De divisiechef recherche heeft veelal een meer gedetailleerd overzicht van
de recherche-onderzoeken en de onderzoeksmethoden. In nagenoeg alle regio's
is sprake van een integratie van de verschillende recherche-onderdelen. Er
bestaan geen geheime eenheden meer waarover een divisiechef geen controle
heeft. Verhoudingen tussen politiekorpsen en openbaar ministerieDe verhoudingen tussen politiekorpsen zijn sterk verbeterd. De commissie
heeft slechts bij wijze van uitzondering een situatie aangetroffen waarin
er onwerkbare verhoudingen bestaan bij en tussen politie-organisaties en het
OM. In een enkel geval is er nog sprake van onderling wantrouwen tussen personen. Landelijke opsporingDe commissie constateert dat er verschillende opsporingsorganisaties betrokken
zijn bij de landelijke en bovenregionale opsporing (LRT, KLPD, kernteams,
Landelijk Parket, KMAR en bijzondere opsporingsdiensten) De verdeling van
taken en zaken tussen deze organisaties is niet altijd even duidelijk. Er
zit naar het oordeel van de commissie een zekere willekeur in de verdeling
van de zaken over deze organisaties.Aanbeveling 28:Een fundamentele bezinning door het kabinet
en het parlement op de organisatie van de landelijke en bovenregionale opsporing
is noodzakelijk, waarbij bezien moet worden welke taken en zaken volgens welke
criteria aan welke opsporingsorganisaties kunnen worden toebedeeld en hoe
betere afstemming kan plaatsvinden.6.4.2 Criminele inlichtingendiensten Gebrekkige regelgeving CID-enHoewel de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden veel
kritiek had op de wijze van functioneren van de CID-en en deze kritiek door
Kamer en kabinet is onderschreven, is nog steeds de CID-regeling uit 1995
van kracht. In deze regeling staan de taken van de CID weergegeven. Van een
nieuwe regeling waarin de taken en bevoegdheden van de CID zijn beschreven
is geen sprake.De wijziging van de Wet op de politieregisters is recent tot stand gekomen,
zij het dat deze wijziging met betrekking tot de vroeger als CID-registers
bekend staande registers nog niet in werking is getreden. Deze wet regelt
op welke wijze de politie bepaalde verschillende gegevens moet opslaan. Het
bijhouden van registers van criminele informatie is weliswaar een belangrijke
taak van de CID, maar het is volgens de CID-regeling niet de enige taak. Over
de andere taken is geen nieuwe regelgeving ontstaan.In de praktijk heeft de Raad van Advies voor de CID de functie van de
toenmalige Begeleidingscommissie CID gedurende 4 jaren niet overgenomen. Vastgesteld
kan worden dat een adviesorgaan met zo'n uitgebreide taakstelling op een essentieel
onderdeel van de politie, namelijk de CID, in een belangrijke periode vrijwel
geen gevolg heeft gegeven aan de uitvoering van haar taken. De commissie heeft vastgesteld dat, mede omdat de CID-regeling 1995 niet
is aangepast, CID-en zich op geheel verschillende wijze ontwikkelen of juist
alles bij het oude laten.Aanbeveling 29:De commissie is van oordeel dat op zeer
korte termijn een nieuwe CID-regeling moet worden opgesteld waarin de taken,
procedures en bevoegdheden van de CID zijn opgenomen.Oude aandachtsgebiedenBij de CID-en gaat de aandacht primair uit naar de criminaliteit rond
verdovende middelen. Er wordt wel geprobeerd op fraude en milieu inlichtingen
in te winnen maar dit gaat nog moeizaam. Veelal heeft men hier te maken met
een ander type informanten namelijk mensen die zich niet zelf met criminaliteit
bezig houden. Om deze mensen te spreken te krijgen moeten andere netwerken
worden benaderd. Voor zover de CID-en op deze terreinen wat boven water halen
wordt er door de tactische recherche weinig mee gedaan. Vernieuwing van de
aandachtsgebieden en de informanten van de CID krijgt kortom op papier de
nodige aandacht, maar komt in de praktijk nog weinig voor. Wel is er in toenemende
mate aandacht voor mensensmokkel.Aanbeveling 30:Naar het oordeel van de commissie moeten
de CID-en meer mogelijkheden (personeel, financiën en organisatie) krijgen
om informanten in de «bovenwereld» te kunnen runnen. Dit is noodzakelijk
om tot een betere informatiepositie van de CID-en te kunnen komen.CID-InfodesksEr bestaat onduidelijkheid over de taakverdeling en organisatorische verhouding
tussen de CID en de in verschillende politiekorpsen ontstane infodesks. In
veel regio's is door de CID- of korpsleiding aangegeven dat zij het niet wenselijk
achten dat niet operationeel te gebruiken CID-informatie breder beschikbaar
komt dan binnen de CID zelf. Daarim is in sommige regiokorpsen ervoor gekozen
om de infodesk alleen de beschikking te geven over operationeel te gebruiken
CID-informatie.Aanbeveling 31:De commissie beveelt aan op korte termijn
tot nadere regelgeving te komen omtrent de organisatorische en formele verhouding
tussen de criminele inlichtingendiensten en de infodesks zodat duidelijk wordt
wie waarover verantwoordelijk is. De relatie tussen de regionale CID en de
infodesks moet vooral worden verhelderd wat betreft het toegangs- en verstrekkingenregime.6.4.3 Tactische recherche Samenwerking tactische recherche en CIDDe samenwerking tussen tactische recherche en de CID verloopt in het algemeen
beter ten opzichte van de situatie voor de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden. Er blijft echter sprake van een zekere spanning in de
relatie tusen beide organisatie-onderdelen. Er zijn grote verschillen niet
alleen tussen regio's maar ook binnen regio's. Sommige tactische teams weten
de CID goed te vinden en te gebruiken, andere melden zich nooit. De wijze
waarop de tactische recherche zich meldt bij de CID wisselt: dan weer heeft
een chef van een tactisch team rechtstreeks contact met een CID-rechercheur
dan weer loopt het contact via de CID-coordinator. Met de integratie van de
CID en de tactische recherche was het doel de CID meer ondersteunend te laten
werken. De praktijk laat zien dat dit nog niet helemaal functioneert. De algemene informatie van de CID is voor de tactische recherche niet altijd
te gebruiken.Aanbeveling 32:De afstemming tussen de informatiebehoefte
van de tactische recherche en de informatievoorziening door de CID moet verder
worden verbeterd. De CID dient op basis van de informatie die haar ter beschikking
staat een criminaliteitsbeeld te ontwikkelen, mede op basis waarvan de tactische
recherche kan bepalen welke onderzoeken moeten worden uitgevoerd. Vervolgens
dient de CID ondersteunende werkzaamheden ten behoeve van de door de tactische
recherche geselecteerde onderzoeken te realiseren.Organisatie tactische rechercheBinnen de tactische recherche heeft veelal een reorganisatie plaatsgehad
waardoor tot een integratie van verschillende recherche-eenheden gekomen kon
worden. Op papier is sprake van een transparante organisatie waar informatie
zonder problemen en via formele kaders wordt uitgewisseld. De praktijk laat
een meer diffuus beeld zien, maar dat neemt niet weg dat veel initiatieven
worden ondernomen om de tactische recherche beter te laten functioneren. Veel
aandacht is besteed aan kwaliteit van de organisatie en produkten. De regionale
verschillen zijn ook hier groot. OndersteuningDe ondersteuning van de tactische recherche door een Observatieteam (OT),
de Sectie technische ondersteuning (STO) en een Arrestatieteam (AT) is per
regio verschillend geregeld. Soms zijn zij integraal onderdeel van de tactische
recherche terwijl in andere gevallen sprake is van samenwerkingsverbanden
met andere regio's. De belangrijkste reden voor de verschillen in organisatie
is gebrek aan capaciteit.De OT, STO en AT functioneren op basis van aanvraag. De beoordeling van
het gebruik van opsporingsmethoden ligt bij de chef van de tactische recherche
en niet bij de ondersteunende eenheden zelf. De districten hebben vaak ook
nog teams voor bijstand en ondersteuning. Er bestaan geen duidelijke richtlijnen
wanneer het regionale AT of OT kan worden ingezet.De inzet van de politiele infiltratieteams (PIT) is met meer waarborgen
omgeven dan de andere ondersteunende diensten. Ten behoeve van een politieel
infiltratietraject bestaat er een strikt bewakingsproces. Selectie onderzoekenVoor de selectie van onderzoeken gebruiken de regio's verschillende procedures.
Sommige regio's beschikken over een uitgebreid model op basis waarvan de selectie
van onderzoeken wordt bepaald. Hoewel deze vorm van selectie zeer arbeidsintensief
is, vormt hij wel de beste garantie voor een goede selectie.Wel kost de intensieve procedure veel tijd en capaciteit wat ten koste
gaat van de operationele onderzoeken. De projectplannen kennen een zeer grote
mate van gedetailleerdheid.Voor de andere regio's is de situatie problematischer. Hier wordt de selectie
van zaken vooral bepaald door de beschikbare capaciteit en de actualiteit.
In dergelijke gevallen is het nauwelijks mogelijk tot een selectie te komen,
omdat er onvoldoende mogelijkheden zijn voor het uitvoeren van nieuwe onderzoeken.Aanbeveling 33:De commissie beveelt aan te komen tot
een meer uniforme procedure van selectie van onderzoeken binnen de regio's. Geen rol voor de hulpofficier van justitieVanuit de gedachte «hoe zwaarder de inbreuk op grondrechten door
het gebruik van een opsporingsmethode, hoe hoger de autoriteit die daar toestemming
voor moet geven» kan het mogelijk en wenselijk zijn om bij geringe inbreuken
of in spoedeisende gevallen een voorziening te treffen binnen de politieorganisatie
zelf. In het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden en de memorie
van toelichting daarop is bij de inzet van genoemde methoden geen rol weggelegd
voor de hulpofficier «nieuwe stijl» (gecertificeerd sinds april
1998). Dit wordt in de praktijk als gemis ervaren.Aanbeveling 34:De rechercheleiding dient zorg te dragen
voor meer expliciete taken van de hulpofficier van justitie met betrekking
tot de inzet van de bijzondere opsporingsmethoden. De juridische kennis van
de hulpofficier als voorportaal voor de officier van justitie is van groot
belang. Daarbij moet tevens aandacht worden besteed aan onevenwichtigheden
in de wetgeving. Een hulpofficier mag wel een bevel geven tot spoed-huiszoeking,
maar mag geen bevel tot stelselmatige observatie geven. Voor dergelijke verschillen
moeten goede argumenten zijn (spoed kan dat onder omstandigheden zijn).6.4.4 Kernteams MethodenAangezien de kernteams zich exclusief kunnen bezighouden met georganiseerde
criminaliteit bestaat daar een goed zicht op het gebruik van opsporingsmethoden.
Veelal is intern al verschillende malen gesproken over de haalbaarheid van
verschillende opsporingsmethoden. Daarnaast zijn de geldende richtlijnen intensief
verspreid. Binnen de kernteams is uitgebreid nagedacht over de gevolgen van
de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden. Kernteams zijn
over het algemeen zeer precies voor wat betreft het gebruik en registratie
van opsporingsmethoden. PersoneelDe organisatie en het personeel van kernteams zijn hoogwaardig. De kernteams
slagen er in het beste personeel naar de kernteams te laten komen. Dat heeft
echter wel gevolgen voor het personeelsbeleid en de doorstroming. Het is veelal
moeilijk voor medewerkers van kernteams om terug te keren naar de regiokorpsen
in een gelijkwaardige functie, terwijl dat een expliciete doelstelling was
van de kernteams. Rechercheurs zouden daar een aantal jaar hoogwaardige deskundigheid
opdoen om die vervolgens in de regio waarin men terug zou keren weer uit te
dragen. Dit nu blijkt om diverse redenen niet te werken.Aanbeveling 35:De commissie is van oordeel dat bezien
moet worden of en in hoeverre de opgedane ervaring en kennis van kernteammedewerkers
na hun terugkeer in de regio beter kan worden ingezet.OrganisatieDe organisatie van het kernteam is complex. In de nieuwe kernteamregeling
van april 1999 krijgen de taken en de organisatie van de kernteams nader vorm.
Daarbij is specifiek aandacht besteed aan de financiering van de kernteams
en de organisatie van de CID van het kernteam.Aanbeveling 36:De commissie beveelt aan de werking van
de nieuwe kernteamregeling in de toekomst te evalueren ten aanzien van de
genoemde problemen.6.4.5 Korps landelijke politiediensten Organisatie KLPDHet KLPD vervult uiteenlopende taken en functies in de opsporing, wat
tot uiting komt in een sterk gevarieerde organisatie, waarbinnen specifieke
afdelingen soms betrekkelijke autonome posities hebben. Verschillende onderdelen
van het KLPD vervullen een rol in de opsporing en bestrijding van (georganiseerde)
criminaliteit. Op dit moment bevindt veel verschillende informatie zich op
verschillende plaatsen. Het is niet duidelijk welke afdeling en functionaris
over welke informatie beschikt. De recherche-informatie op landelijk niveau
is naar het oordeel van de commissie te versnipperd.Het ministerie van Justitie heeft bij de aansturing van het KLPD het accent
steeds gelegd op het beheer en niet zozeer op het vaststellen van beleidskaders.
In enkele gevallen zijn speerpunten aangegeven, zoals «financiële
recherche» en «bestrijding van kinderporno», maar van een
integrale visie op de taken van het KLPD is geen sprake. Initiatieven voor
richtinggevend beleid zijn vooral aan het KLPD zelf overgelaten. In vergelijking
met andere onderdelen van het KLPD besteedde het ministerie van Justitie relatief
de meeste aandacht aan de divisie CRI en het LRT.In 1998 is een begin gemaakt met de opzet van een Divisie Recherche binnen
de KLPD. Dit heeft tot doel alle rechercheactiviteiten binnen het KLPD binnen
één divisie te brengen onder leiding van één recherchechef.
Dit moet leiden tot een geïntegreerde recherchefunctie, waarbij coördinatie-
en afstemmingsproblemen worden gereduceerd.Binnen het LRT zou het financieel rechercheren worden ontwikkeld, mede
ten behoeve van de regionale korpsen. Onderzoeken met een sterk financieel
karakter worden niet per definitie aan het LRT toegewezen.Aanbeveling 37:De commissie is van oordeel dat pas na
een herbezinning van de organisatie van de landelijke opsporing een standpunt
kan worden ingenomen over de ontwikkeling naar een Divisie Recherche.Aanbeveling 38:De commissie meent dat bij de herbezinning
op de organisatie van de landelijke opsporing bezien moet worden in hoeverre
het LRT de mogelijkheden zou moeten worden geboden zich daadwerkelijk te ontwikkelen
tot een opsporingsteam dat zich vooral met financieel rechercheren bezig kan
houden.Nationale informatiehuishoudingHet rapport van de Algemene Rekenkamer heeft duidelijk gemaakt dat de
CRI voor de informatiehuishouding afhankelijk is de medewerking van de regiokorpsen.
Sommige korpsen zijn heel snel met het verschaffen van informatie, anderen
heel afwachtend. Dat heeft te maken met een dominante cultuur bij de politie
van wel geïnteresseerd zijn in het ontvangen van onderzoeksinformatie,
maar veel minder in het delen ervan.De mogelijkheid van sturing van de nationale recherche informatiehuishouding
is beperkt. Dat heeft te maken met de organisatie van het politiebestel in
zijn algemeenheid en de recherche in het bijzonder. Noch het ministerie van
Justitie, noch het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
noch het openbaar ministerie hebben hun zeggenschap aangewend om tussen regiokorpsen,
kernteams en de CRI passende samenwerking op te leggen. Aanbeveling 39:De commissie vraagt de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties een onderzoek in te stellen waarbij alle aspecten
van centrale sturing van de informatiehuishouding van de Nederlandse politie
in kaart worden gebracht. Binnen het huidige regionale politiebestel zal naar
de verwachting van de commissie een optimale nationale recherche huishouding
nauwelijks realiseerbaar zijn.Melding recherche onderzoekenVan elk onderzoek wordt in het begin een MRO (Melding Recherche Onderzoek)
gemaakt. Op die manier kan snel een overzicht gegeven worden van de lopende
recherchezaken. De aanmelding van MRO's bij de afdeling Nationaal inzicht
van de CRI kent een sterk stijgende lijn. Tussen medio 1997 en eind 1998 is
een stijging van zeventig procent van de onderzoeken en een stijging van ruim
tweehonderd procent van de entiteiten te zien, wat het nut van de verwijzingsindex
op MRO's uitdrukt. De korpsen kunnen met name het updaten, dus het toevoegen
van CID-subjecten, onderzoeksgegevens e.d. lopende het onderzoek, in de MRO's
sterk verbeteren. Onvolledige MRO's kunnen tot problemen in de samenwerking
leiden.Het aanmelden van informanten gebeurt onder code. De aanmelding van onderzoekssubjecten
in MRO's gebeurt op naam. Daardoor kunnen in de huidige situatie beiden niet
worden gematched. In VROS (Verwijzingsindex Recherche Onderzoeken en Subjecten),
een programma dat de CIDSI matcht met de MRO's en MRO's onderling matcht,
kunnen in de toekomst vergelijkingen worden gemaakt die zonder tussenkomst
van personen naar de betrokken regio's worden gestuurd. Een voorwaarde voor
het goed functioneren van dit systeem is de onvoorwaardelijke medewerking
van de regiokorpsen.Aanbeveling 40:Het instrument MRO's wordt door de commissie
positief beoordeeld. Nadere richtlijnen moeten worden verstrekt omtrent de
verplichting tot het bijhouden van de MRO's.Recherche informatie bureausHet KLPD is een centraal georganiseerd korps. De Recherche informatie
bureaus (RIB's) fungeren als schakel tussen de CRI en de regiokorpsen en kernteams.
De taken van de RIB's liggen in het verlengde van de taken van de CRI. Zij
leveren een bijdrage aan het nationaal criminaliteitsbeeld en dragen bij aan
de coordinatie van internationale rechtshulp en informatievoorzieningen. Binnen
de regiokorpsen en kernteams bestaat grote waardering omtrent het functioneren
van de RIB's. Het werkaanbod van de RIB's is sterk afhankelijk van de stand
van de informatiehuishouding in de regiokorpsen en kernteams.Aanbeveling 41:De commissie beveelt aan het instrument
van de RIB's verder uit te breiden, zodat een betere uitwisseling van gegevens
tussen de CRI en de regiokorpsen en kernteams ontstaat.Beschikbaarheid technische middelen.Het KLPD is niet altijd in staat of bereid om de naar het oordeel van
de politiekorpsen noodzakelijke technische middelen ter beschikking te stellen.
Soms gaan politiekorpsen er daarom toe over zelf (kostbare) apparatuur aan
te schaffen. Daarmee ontstaan er naast het DTOO van het KLPD bij sommige korpsen
secties technische ondersteuning die kunnen beschikken over een uitgebreide
hoeveelheid observatiemiddelen, terwijl andere korpsen afhankelijk blijven
van DTOO. Hierdoor bestaan er grote verschillen in technische voorzieningen
van de verschillende regio's.De DTOO van het KLPD past zelf nog een toets toe teneinde te bepalen of het vanuit juridisch oogpunt verantwoord is dat technische ondersteuning
wordt gegeven. Dat gebeurt ook als er toestemming van de betreffende officier
van justitie is om een opsporingsmethode waarvoor een technisch hulpmiddel
nodig is in te zetten.Aanbeveling 42:De centrale capaciteit voor observatiemiddelen
dient te worden uitgebreid. Indien daar niet voor wordt gekozen moeten op
regionaal niveau meer middelen ter beschikking worden gesteld. De commissie
acht grote verschillen in technische mogelijkheden tot observatie tussen de
regio's ongewenst.Aanbeveling 43:De commissie ziet geen meerwaarde in een
eigen toets door het DTOO als de regels en richtlijnen voor het gebruik van
observatiemethoden voldoende helder zijn. Deze extra toets dient dan ook te
vervallen.6.4.6 BVD Georganiseerde criminaliteitDe BVD is zich inmiddels meer gaan bezighouden met de georganiseerde criminaliteit.
Vanwege de ruime taakomschrijving van de BVD is het mogelijk om de activiteiten
van de BVD op het gebied van de georganiseerde criminaliteit binnen de taakdefinitie
te laten vallen. Voor de BVD is de georganiseerde criminaliteit alleen van
belang voor zover de verstrengeling van de onder- en bovenwereld in het geding
is en de integriteit van het openbaar bestuur in gevaar is. Wet IVDDe bevoegdheden en inlichtingenmethoden van de BVD worden nu helder omschreven
in het wetsvoorstel. Deze bevoegdheden en inlichtingenmethoden komen niet
overeen met de wet BOB. Er worden andere criteria en begrippen gehanteerd.
De BVD is bevoegd tot veel verdergaande inlichtingenmethoden dan politie en
justitie mogen ten aanzien van opsporingsmethoden. Politie – BVDDe politie kan alleen gebruik maken van de BVD als de BVD op grond van
haar taakstelling een eigen taak heeft. Als dat het geval is – en de
ruime taakstelling maakt veel mogelijk – dan draagt de BVD bij aan het
onderzoek. De informatie die de BVD verzamelt wordt via ambtsberichten aan
de politie doorgegeven. De landelijk officier draagt daar zorg voor. Verschillende
respondenten gaven aan dat de politie vooral informatie aan de BVD verstrekt,
maar te weinig relevante informatie terug kreeg. De BVD geeft alleen informatie
aan de politie door middel van formele ambtsberichten. U-bochten via de BVD
is de commissie niet tegengekomen. Regionale Inlichtingen DienstenDe BVD maakt voor haar werk gebruik van de RID-en. Deze RID-en doen tegelijkertijd
werk voor de burgemeester in het kader van de openbare orde als voor de BVD
in het kader van de taakstelling van de BVD. Formeel zijn deze taken strikt
van elkaar gescheiden; feitelijk stelt menigeen dat zij door elkaar lopen.
Kennis in het hoofd van een RID-er is zowel kennis voor de burgemeester als
voor de BVD. Dit heeft in de praktijk geen problemen opgeleverd. Onduidelijk
is in hoeverre de RID-en in het verlengde van de BVD bevoegd zijn tot het
gebruik van inlichtingenmethoden. 6.4.7 FIOD Samenwerking FIOD en politieDe FIOD werkt regelmatig samen met de politie. Het initiatief tot samenwerking
kan van beide kanten komen. Zodra de FIOD in een douaneonderzoek bijvoorbeeld
op een partij drugs stuit, wordt de politie vaak verzocht een bijdrage aan
het onderzoek te leveren. Andersom doet de politie incidenteel een beroep
op de FIOD om bijvoorbeeld een bijdrage te leveren aan een fraudeonderzoek.
De FIOD stelt daarbij de voorwaarde dat de betreffende onderzoeken aansluiten
bij de primaire taak van de FIOD. Onderzoeken moeten een fiscale of douanecomponent
in zich meevoeren. Daarnaast eist de FIOD vanaf het begin van het onderzoek
bij strategische beslissingen in het onderzoek betrokken te zijn. Samenwerking FIOD en kernteamsDe FIOD werkt op een structurele basis samen met enkele kernteams. Jaarlijks
wordt in het kaderconvenant met het openbaar ministerie capaciteit beschikbaar
gesteld voor de samenwerking met de politie ter bestrijding van commune delicten.
De personele constructies die hierbij worden gehanteerd lopen uiteen. Sommige
rechercheurs zijn gedetacheerd, zoals bij het LRT het geval is, terwijl andere
rechercheurs functioneel onder de FIOD blijven vallen. De bevoegdheden van
FIOD-medewerkers in de kernteams verschillen per geval.Aanbeveling 44:De commissie beveelt aan een uniforme
structuur af te spreken ten aanzien van de bevoegdheden van de FIOD medewerkers
in de kernteams en het LRT.CID-informatie FIODHet komt in de praktijk met enige regelmaat voor dat informatie met RCID-en
wordt uitgewisseld. Informatie kan na instemming van de operationeel chef
van de CID en goedkeuring van de CID-OvJ in de vorm van een proces verbaal
worden overgedragen. Er zijn echter RCID-en (o.a. regio Utrecht) die pertinent
weigeren informatie af te geven en zich daarbij beroepen op artikel 14 van
de Wet Politieregisters. Waardevolle informatie gaat voor fiscaal onderzoek
verloren doordat de FIOD niet vrijelijk over CID-informatie kan beschikken.
Volgens verschillende respondenten lopen opsporings- en controlefunctionarissen
van de FIOD en de douane in bepaalde situaties nodeloos gevaar, doordat de
uitwisseling van CID-informatie stroef verloopt. De FIOD beschikt vaak niet
over informatie over vuurwapengevaarlijke personen, hetgeen bij controle en
observatie van groot belang kan zijn.Aanbeveling 45:De commissie is van oordeel dat de FIOD
de beschikking moet krijgen over een volwaardige CID, waarbij nader bezien
moet worden in hoeverre de regels voor de organisatie, taken en bevoegdheden
van de CID aangepast moeten worden.6.4.8 Internationale samenwerking OnduidelijkheidHoe internationale samenwerking op het terrein van bijzondere opsporingsmethoden
moet plaatsvinden is vooralsnog onduidelijk. In de praktijk van de opsporing
wordt op ad hoc basis geprobeerd tot oplossingen te komen. De regels en richtlijnen
zijn niet of nauwelijks aangepast aan de internationale component.Vrijwel iedereen neemt aan dat als een buitenlandse opsporingsorganisatie
opsporingshandelingen wil laten verrichten men zich moet houden
aan de Nederlandse regelgeving. Dit gaat zo ver dat men vindt dat nagegaan
moet worden of iemand die in het buitenland als informant te boek staat niet
toch een criminele burgerinfiltrant is. Is dat laatste het geval dan gaat
de samenwerking niet door.Een lastige vraag is hoe dit moet worden vastgesteld. Deze kwestie nodigt
uit tot het strategisch omgaan met het vragen van informatie. Buitenlandse
opsporingsdiensten reageren vaak bevreemd op deze toets. Er bestaat overigens
jurisprudentie die er op wijst dat de rechter het voldoende vindt als voldaan
wordt aan de buitenlandse regels indien in Nederland te samen met het buitenland
opsporingshandelingen moeten worden verricht.Er is intensieve samenwerking in bepaalde regio's met België en Duitsland.
In deze regio's wordt nog steeds veel informeel uitgewisseld, waarna een en
ander later formeel wordt opgevraagd. U-bochten via het buitenland zijn mogelijk
en worden gehanteerd. Door aan een politie-organisatie in het buitenland informeel
informatie te geven, kan dat via een formeel rechtshulp verzoek «gewit»
worden. Op die manier is informele informatie via een U-bocht mogelijk gemaakt.Aanbeveling 46:De commissie beveelt aan formeel te regelen
aan welke regels een buitenlandse opsporingsorganisatie moet voldoen als in
Nederland opsporingshandelingen worden verricht. Daarbij dienen met bevriende
staten afspraken gemaakt te worden omtrent de aan te leveren informatie over
deze opsporingshandelingen. Verdergaande controle door de Nederlandse autoriteiten
is dan niet noodzakelijk onder de voorwaarde dat de verdachte in het buitenland
voor de rechter wordt gebracht.Verschillen Nederland – buitenlandIn de praktijk hebben vooral het LRT, de kernteams, de infiltratieteams
en de observatieteams alsmede uiteraard de FIOD in douanezaken er meer dan
gemiddeld mee te maken. Dikwijls wordt gesteld dat de regelgeving in het buitenland
soepeler is dan in Nederland, maar de waarderingen daaromtrent verschillen.
Sommigen noemen nauwelijks knelpunten. Anderen doen dat wel. Zij benadrukken
dat in het buitenland misverstanden bestaan over de mogelijkheden van de Nederlandse
politie en over de verplichtingen van de Nederlandse politie om overal toestemming
voor te vragen.Aanbeveling 47:De commissie beveelt aan op meer structurele
wijze voorlichting te geven over de geldende regels in Nederland met betrekking
tot opsporingsmethoden in de landen waarmee Nederland regelmatig samenwerkt.Doorlaten, gecontroleerde aflevering en criminele burgerinfiltranten
in internationaal verbandProblemen ontstaan indien een buitenlandse opsporingsinstantie een partij
goederen door Nederland wil laten gaan om het in een ander land in beslag
te nemen. Volgens bepaalde definities is er sprake van doorlaten als er in
Nederland niet wordt ingegrepen. Volgens andere definities is er sprake van
gecontroleerde aflevering omdat in het buitenland in beslag zal worden genomen.Het is afhankelijk van de specifieke betrokkenen op welke wijze de praktijk
van de opsporing hiermee omgaat. De indruk bestaat dat in het buitenland geanticipeerd
wordt op de «strenge» houding in Nederland. De tegengestelde indruk
dat het niet van belang is welke opsporingsmethoden in Nederland zijn toegestaan
voor buitenlandse opsporingsdiensten bestaat echter ook.Een ander probleem ontstaat bij rechtshulpverzoeken omtrent criminele
burgerinfiltranten. Met name in Duitsland en de VS wordt gewerkt met criminele
burgerinfiltranten. Hoever men moet gaan om vast te stellen of daar
in casu sprake van is, is onduidelijk. Het gebruik van buitenlandse burger-infiltranten
levert problemen op omdat niet steeds duidelijk kan worden wat de achtergrond
van de buitenlandse burger-infiltranten is.Aanbeveling 48:De commissie beveelt aan de al eerder
aangegeven noodzaak tot verduidelijking rond doorlaten, gecontroleerde aflevering
en criminele burgerinfiltranten ook van toepassing te laten zijn op het omgaan
met buitenlandse rechtshulpverzoeken rond doorlaten, gecontroleerde aflevering
en criminele burgerinfiltranten.Liaison-officers in NederlandHet ontbreekt nog steeds aan een voldoende kader voor de werkzaamheden
van de buitenlandse liaison officers in Nederland. Zo is onduidelijk aan wie
de liaison officers verantwoording moeten afleggen, hoe de controle op de
liaison officers vorm krijgt, op welke wijze zij informatie kunnen en moeten
uitwisselen en hoe de contacten met de reguliere korpsen moeten worden vormgegeven.Aanbeveling 49:De commissie ondersteunt de initiatieven
om op korte termijn een uitgewerkt kader voor het optreden van liaison officers
te formuleren. Het is ongewenst dat de liaison officers op dit moment zonder
formeel kader vergaande opsporingsactiviteiten uitoefenen.Organisatie van de rechtshulpEr bestaat onduidelijkheid over de rol van de centrale toezichthouders
(CRI en Landelijk parket enerzijds) op de internationale rechtshulp en de
rol van de regiokorpesen (inclusief kernteams) en lokaal openbaar ministerie
anderzijds. Er zijn nog geen instructies voor de omgang met verschillende
soorten (kleine) rechtshulpverzoeken. Veel verzoeken gaan van politie naar
politie in verschillende landen zonder dat het openbaar ministerie daarvan
op de hoogte is. Het voornemen bestaat zeven Informatie Coordinatie Centra
op te richten waar ook kleine rechthulpverzoeken moeten worden geregistreerd
en van waaruit de voortgang kan worden bewaakt.Aanbeveling 50:De commissie beveelt aan deze centra zo
spoedig mogelijk op te richten.6.5 Gezag en toezicht op de opsporing 6.5.1 Openbaar ministerie Politie-openbaar ministerieDe contacten tussen de politie en het openbaar ministerie met betrekking
tot de inzet van opsporingsmethoden zijn geïntensiveerd. Het overleg
tussen politie en openbaar ministerie vindt veelvuldig plaats. Het openbaar
ministerie probeert feitelijk sturing en controle op de opsporing te realiseren.
Politiefunctionarissen vragen eerder dan in het verleden de officier van justitie
om advies of een beslissing. In de meeste onderzochte regio's is sprake van
een betere relatie tussen openbaar ministerie en politie. Versterkt gezagHet openbaar ministerie is er sinds de parlementaire enquête opsporingsmethoden
diep van doordrongen dat men het gezag over de politie diende te hernemen.
Bij zaaksofficieren is dat het meest merkbaar. Vrijwel zonder uitzondering
zijn zaaksofficieren zeer betrokken op het recherchewerk. Over
zaken en de beslissingen die tijdens het onderzoek moeten worden genomen is
veel en intensief contact. Soms wordt gevreesd dat de zaaksofficier te veel
op de stoel van de chef van het rechercheteam gaat zitten.Ook CID-officieren oefenen hun gezag intensiever uit dan voorheen, al
zijn hier grotere verschillen tussen de arrondissementen. Er zijn CID-officieren
die al «hun» informanten bij codenaam kennen, er zijn ook CID-officieren
die de standaardbevelen laten afhandelen door een parket-secretaris. De meeste
CID-officieren van justitie proberen intensief het werk van de runners en
coördinatoren te sturen en te controleren. Niet iedere CID-officier is
op de hoogte van alle informanten en hun werkzaamheden. De precieze activiteiten
van informanten blijven het werkterrein van de runners. De controle is echter –
in vergelijking met de periode voor de enquête opsporingsmethoden –
over het algemeen sterk verbeterd. wel zijn er aanzienlijke verschillen tussen
de arrondissementen.De functie van de recherche-officier ten opzichte van de politie is onduidelijk.
Hoewel er wel personen zijn benoemd, hebben zij niet allen het gewenste overzicht
over de opsporingsmethoden en zaken. Omdat de functie van recherche-officier
vaak gecombineerd wordt met een andere functie, besteden sommige recherche-officieren
zeer weinig tijd aan deze taak. Er zijn ook enkele recherche-officieren die
een grote betrokkenheid hebben ten aanzien van de opsporing. Zij achten hun
functie-inhoud van belang, maar betwijfelen of daarvoor een aparte recherche-officier
moet worden aangesteld.Aanbeveling 51:De rol van de CID-officier van justitie
moet meer eenduidig vorm krijgen in de praktijk. De hoofdofficieren c.q. de
recherche-officieren dienen er op toe te zien dat de CID-officier daadwerkelijk
intensieve sturing en controle uitoefent ten aanzien van de CID.Aanbeveling 52:De veelvormigheid van de functie van recherche-officier
kan voorlopig blijven bestaan, maar over een aantal jaren moet de functie
van recherche-officier worden geëvalueerd, teneinde de meerwaarde ervan
te kunnen bepalen.Scheiding functiesDe scheiding tussen de functies van CID-officier en zaaksofficier is niet
altijd optimaal. In sommige arrondissementen is sprake van een vrijgestelde
CID-officier, terwijl in andere arrondissementen de functie van CID-officier
wordt gecombineerd met de functie van zaaksofficier. Dat laatste acht de commissie
kwetsbaar. Vooral bij kernteams zijn er nog wel eens overlappingen tussen
de verschillende functies vanwege een tekort aan officieren.Aanbeveling 53:De commissie acht een combinatie van de
functies CID-officier en zaaksofficier voor zware criminaliteit onwenselijk.
Indien capaciteitsoverwegingen leiden tot een dergelijke combinatie van functies,
dient additionele capaciteit te worden gerealiseerd.HoofdofficierHet is sterk afhankelijk van de persoon van de hoofdofficier in hoeverre
hij gedetailleerd op de hoogte is van de zaken en methoden. Over het algemeen
kan gesteld worden dat zij zich op hoofdlijnen op de hoogte laten houden.
Dit neemt niet weg dat hoofdofficieren zich soms in concrete zaken uitgebreid
laten voorlichten over de inhoud van de zaak en de gebruikte methoden. Sommige
hoofdofficieren hebben een zeer directe invloed op de wijze waarop de opsporing
vorm krijgt. 6.5.2 Openbaar ministerie landelijk College van procureurs-generaalHet College heeft verschillende richtlijnen vastgesteld. Aan de implementatie
van deze richtlijnen is, na de verzending aan de hoofdofficieren, door het
College verder geen aandacht geschonken. Het College is belast met de toewijzing
van onderzoeken die door de kernteams moeten worden verricht.Het College houdt zich incidenteel bezig met specifieke onderzoeken. Dit
kan zijn omdat daar bijvoorbeeld veel media-aandacht voor is, omdat de zaak
politiek gevoelig is of omdat deze om ingrijpende beslissingen vraagt. Voor
zover deze beslissingen door het College vooruitlopend op de Wet BOB en op
basis van de Voorlopige uitgangspunten moeten worden genomen door het college
worden deze voorbereid door de CTC. Ook hier is een klacht dat aan de spoedeisendheid
van de beslissing niet altijd recht wordt gedaan.Aanbeveling 54:De commissie beveelt aan dat het College
van procureurs-generaal op korte termijn voor inwerkingtreding van het wetsvoorstel
BOB nadere beslissingen neemt omtrent de doorwerking van richtlijnen en regels
over opsporingsmethoden en de herziening van de procedure tot toewijzing van
kernteamonderzoeken. De commissie verwacht van het College een meer actieve
houding ten aanzien van de normering en organisatie van de opsporingsmethoden.Keuze zakenHet College van procureurs-generaal beslist over de toewijzing van onderzoeken
aan de kernteams. Voordat deze beslissing wordt genomen brengt de Coördinatiecommissie
zware criminaliteit (Cc Zwacri) een advies over het betreffende onderzoek
uit. Dat advies wordt voorbereid door de door de Cc Zwacri ingestelde «weegploeg».
De onderzoeken worden aangedragen door de hoofdofficier van justitie waaronder
het kernteam gezagsmatig valt. Hij bedient zich daarbij van de coördinerend
officier van het kernteam. Voor deze procedure geldt de instructie «Prioriteitstelling
landelijk optreden tegen zware en georganiseerde criminaliteit».De criteria voor «kernteamwaardigheid» van voorgesteld onderzoek
lieten te weinig ruimte voor onder meer politieke prioriteiten. Het komt daarom
met name in 1998 voor dat aan een aantal kernteams «niet kernteamwaardig»
onderzoek wordt toebedeeld op basis van «extra» criteria: het
verwachte leereffect, het ontwikkelen van een informatiepositie, een –
politieke prioriteit, onduidelijkheid over het bevoegde arrondissement en/of
het zo goed mogelijk benutten van vrije capaciteit binnen de kernteams. Sommige
kernteams blijken niet steeds kernteamwaardige onderzoeken te doen. De capaciteit
van de kernteams wordt op deze manier niet optimaal gebruikt.Hoewel de keuze van zaken formeel goed geregeld is zijn er toch klachten.
Zo duurt het te lang voor het College van procureurs-generaal een beslissing
neemt (6–8 weken). Informatie die van belang is voor het onderzoek veroudert
in die tijd. Soms wordt daarom al een voorschot genomen op het onderzoek als
het eenmaal de Cc Zwacri is gepasseerd. De Unit mensensmokkel klaagt dat men
te weinig zaken heeft. Als een onderzoek tegen de verwachting in snel verloopt,
ontstaat er een periode van duimen draaien. Soms neemt men zijn toevlucht
tot de ondersteuning bij regionale onderzoeken. Dit heeft echter ook weer
nadelen: zodra er een nieuw kernteamonderzoek afkomt moet met de regio worden
gestopt.Aanbeveling 55:De commissie beveelt aan de selectieprocedure
voor kernteamzaken te vereenvoudigen en te versnellen. Daarbij moet meer dan
nu het geval is duidelijk worden gemaakt op grond van welke
criteria een onderzoek als kernteamwaardig wordt aangemerkt. Voorkomen moet
worden dat een kernteam langere tijd geen kernteamwaardig onderzoek uitvoert
zodat er sprake is van onderbelasting van sommige kernteams.Landelijk parketHet Landelijk parket heeft zich ontwikkeld tot een scharnierpunt voor
de inzet en toetsing van bijzondere opsporingsmethoden. Veel landelijke initiatieven
komen hier in bepaalde personen samen. Wat betreft inhoud en organisatie is
het Landelijk parket sterk te vergelijken met andere parketten, met uitzondering
van de specifieke zaken. Landelijke overleggenEr zijn verschillende landelijke overlegvormen (landelijk overleg recherche-officieren
van justitie en het landelijk platform CID-officieren van justitie) die met
enige regelmaat spreken over de problemen waarmee zij in de praktijk van de
opsporing te maken hebben. De commissie concludeert dat deze overlegvormen
verschillende activiteiten hebben ondernomen die een positieve bijdrage hebben
geleverd aan de kwaliteit van de opsporing. Centrale toetsingscommissieDe toetsing vooraf (vooral ook door de CTC) is in ontwikkeling. De normen
op grond waarvan deze toetsing plaatsvindt zijn voor de uitvoerenden niet
altijd duidelijk.De CTC heeft zich ontwikkeld tot een tamelijk gezaghebbende groep van
deskundige collega's. Inmiddels heeft zich een zekere inhoudelijke jurisprudentie
gevormd over de voorwaarden en organisatie van de inzet van bijzondere opsporingsmethoden.
De CTC heeft nog geen kans gezien deze «jurisprudentie» terug
te koppelen naar degenen die belast zijn met de opsporing.Aanbeveling 56:De criteria waaraan de CTC toetst moeten
duidelijk gemaakt worden aan politie en officieren van justitie. De jurisprudentie
van de CTC dient toegankelijk te worden gemaakt voor alle betrokkenen.Aanbeveling 57:De toetsing van opsporingsmethoden door
de CTC kan aan betekenis winnen door a) een meer gestructureerde behandeling
van de voorgelegde onderzoeken, b) structurering en uniformering van de over
te leggen dossierstukken en c) een expliciete toetsing aan de voorwaarden
voor inzet, in het bijzonder de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit.Aanbeveling 58:In verband met de onduidelijkheid over
de registratieplicht en dientengevolge de gebrekkige en onvolledige melding
van opsporingsmethoden, heeft de registratie van opsporingsmethoden bij de
CTC nauwelijks of geen meerwaarde. Het verdient aanbeveling deze te beëindigen
en in plaats daarvan periodiek wetenschappelijk onderzoek te laten verrichten
naar de frequentie van toepassing van de betreffende methoden.6.5.3 Rechters-commissarissen Wettelijke positie rechter-commissarisWetgeving leidend tot versterking van de rol van de rechter-commissaris
als de autoriteit die binnen het gerechtelijk vooronderzoek overzicht over
alle opsporingshandelingen houdt, zoals voorgestaan in de beslispunten, is
in de afgelopen periode niet van kracht geworden. Het wetsvoorstel BOB zal
evenmin tot versterking van de rol van de rechter-commissaris leiden.
In het wetsvoorstel wordt in het algemeen de officier van justitie als bevoegde
autoriteit aangewezen. Controle door de rechter-commissarisDoor respondenten worden veranderingen aangewezen in de houding van de
rechter-commissaris en zijn wijze van toetsen. Op het moment dat de rechter-commissaris
bij een onderzoek wordt betrokken – vaak wanneer de officier van justitie
een telefoontap vraagt – moet de rechter-commissaris beoordelen of de
informatie die aan dat verzoek ten grondslag ligt, voldoende is. Aangegeven
wordt dat de toets van rechters-commissarissen na de parlementaire enquête
opsporingsmethoden kritischer is geworden. Er zou geen genoegen (meer) worden
genomen met de enkele mededeling dat «uit betrouwbare CID-informatie
is gebleken dat..» Er wordt door de rechter-commissaris meer «in
de diepte» getoetst.De commissie juicht deze ontwikkeling tot een meer intensieve toetsing
door de rechter-commissaris toe. De rechter-commissaris vervult op deze manier
steeds meer de rol van onderzoeksrechter. Horen van getuigenIn grote zaken worden in de instructiefase vaak enorm veel getuigen gehoord
door de rechter-commissaris. Naast «bewijsgetuigen» worden tegenwoordig
steeds meer «rechtmatigheidsgetuigen» gehoord. Het horen van deze
getuigen door de rechter-commissaris kost heel veel capaciteit. Daar komt
bij dat tijdens de behandeling van de zaak ter terechtzitting vaak een groot
deel van deze getuigen nogmaals wordt gehoord door de zittingsrechter. In
hoger beroep wordt een (groot) deel van de getuigen zelfs voor de derde keer
door een rechter gehoord.Aanbeveling 59:De commissie beveelt aan nader onderzoek
te (laten) verrichten naar mogelijkheden om een eenmaal door een rechter(-commissaris)
gehoorde rechtmatig- heidsgetuige, niet nogmaals door een rechter te doen
horen.Coördinerend rechter-commissarisIn de zes arrondissementen waar een kernteam is gevestigd, is een coördinerend
rechter-commissaris benoemd in de rang van vice-president van de arrondissementsrechtbank.
De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden constateerde dat
de functie van coördinerend rechter-commissaris nog niet is uitgekristalliseerd
en dat er behoefte bestaat aan een wettelijke onderbouwing van de coördinerend
rechter-commissaris. Een wettelijke onderbouwing van de functie is er niet.
Inmiddels heeft de functie zich wel meer uitgekristalliseerd. Binnen het kabinet
is de coördinerend rechter-commissaris mede belast met de interne organisatie
en met de contacten naar het parket en (de rest van) de strafsector. Daarnaast
hebben de coördinerend rechters-commissarissen de aandacht gericht op
het aanbieden van expertise op specifieke onderwerpen (onder andere telematica
en DNA-onderzoek) aan de kabinetten.Aanbeveling 60:De commissie beveelt aan nu daadwerkelijk
een wettelijke basis voor de coördinerend rechter-commissaris te formuleren.
Daarbij kan tevens een nadere formulering van de taken en bevoegdheden worden
opgenomen.6.5.4 Ministeries en korpsbeheerders Activiteiten ministerie van JustitieHet ministerie van Justitie heeft zich primair gericht op het wetgevingsproces
omtrent het wetsvoorstel BOB en het wetsvoorstel wijziging van de Wet politieregisters.
Tevens is door middel van het project IPEO (Implementatie parlementaire enquête
opsporingsmethoden) geprobeerd de organisatorische en inhoudelijke veranderingen
vorm te geven. De betrokkenheid van het ministerie en de minister bij de inzet
van opsporingsmethoden is veel meer een gegeven geworden. Er zijn verschillende
voorbeelden van zaken die aan de minister worden voorgelegd:1. al of niet doorlaten;2. infiltranten;3. politiek gevoelige zaken;4. hoge beloningen;5. afbouw van informanten (wanneer dit een politiek gevoelige zaak betreft);6. en (bijzondere) deals.Ongeveer één à twee keer per maand wordt een zaak
aan de minister voorgelegd. Vanuit het ministerie van Justitie zijn geen gestructureerde
inspanningen ondernomen om de regelgeving omtrent de bijzondere opsporingsmethoden
bekend te maken in de praktijk van de opsporing. Het ministerie ging er van
uit dat het College van procureurs-generaal deze taak zou uitvoeren.Aanbeveling 61:De commissie beveelt aan dat het ministerie
van Justitie een actievere houding aanneemt ten aanzien van de implementatie
met betrekking tot de normering van de bijzondere opsporingsmethoden.Ministerie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijkrelatiesDe rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
ten aanzien van opsporingsmethoden is zeer beperkt. Vanuit de beheersverantwoordelijkheid
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties zijn er echter
wel aanknopingspunten voor een zekere betrokkenheid van dit ministerie. Een
uitzondering moet daarbij gemaakt worden voor het voorontwerp BIBOB, dat geheel
onder verantwoordelijkheid van dit ministerie valt.De opleiding van de politie is de primaire verantwoordelijkheid van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninrijksrelaties. Er is geen extra
geld uitgetrokken voor de opleiding van politie in verband met de wijzigingen
in de regelgeving ten gevolge van de parlementaire enquête opsporingsmethoden.Aanbeveling 62:De commissie beveelt aan te komen tot
een inventarisatie van de opleidingsbehoefte bij de politie ten aanzien van
de bijzondere opsporingsmethoden en zo nodig daarvoor additionele middelen
ter beschikking te stellen.KorpsbeheerdersDe meningen over de rol van de korpsbeheerder bij de opsporing lopen uiteen.
Over het algemeen is de korpsbeheerder op hoofdlijnen op de hoogte van lopende
onderzoeken en toegepaste opsporingsmethoden. Deze informatie krijgt hij meestal
via het reguliere overleg in de beheersdriehoek van de hoofdofficier van justitie
en de korpschef. Voor het overige is de korpsbeheerder nauwelijks betrokken
bij de inzet van (bijzondere) opsporingsmethoden, hij ziet hierin hoofdzakelijk
een taak voor de hoofdofficier en de korpschef. Hij speelt alleen een rol
in onderzoeken met een bijzonder karakter waarin bijvoorbeeld
grote belangen zijn gemoeid, en in die gevallen dat de korpschef en de hoofdofficier
van mening verschillen. Ook de rol van de korpsbeheerder in het beheer van
politieregisters is gering. De rol van korpsbeheerder ten aanzien van de inzet
van bijzondere opsporingsmethoden is verschillend, afhankelijk van ieders
individuele invulling ervan.Formeel is de korpsbeheerder verantwoordelijk voor het registerbeheer.
In praktijk wordt het beheer van de CID-registers, inclusief de CID-registers
van de kernteams, uitgevoerd door een functionaris onder supervisie van de
RCID-chef. Gebleken is dat het schonen van de registers conform de termijnen
in de CID-regeling 1995 niet in alle korpsen is bijgehouden. De indruk bestaat
bij de commissie dat de CID-en nog nauwelijks actie nemen op het schonen van
hun registers zolang de gewijzigde Wet politieregisters nog geen kracht van
wet heeft. Het is ook niet een ieder duidelijk wat er nu precies gaat veranderen.
De implementatie van deze wetswijziging wordt momenteel door het ministerie
van Justitie voorbereid.Aanbeveling 63:De commissie beveelt aan de verantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder voor de CID-registers te herzien. De hoofdofficier van
justitie, en namens hem de CID-officier van justitie, dient de verantwoordelijkheid
voor het beheer van de CID-registers te krijgen. Deze aanbeveling heeft consequenties
voor de Politiewet.6.5.5 Parlement PersoneelNa de debatten over het rapport van de enquêtecommissie opsporingsmethoden
heeft de Kamer gesproken over het Plan van aanpak. Tijdens het plenaire debat
bleek dat de reorganisatie van de politie onbedoelde effecten heeft gehad.
De Kamer en de minister van Binnenlandse Zaken hebben namelijk nauwelijks
invloed (meer) op het personeelsbeleid ten aanzien van politiefunctionarissen.
Met betrekking tot de personele wisselingen bij het Openbaar Ministerie heeft
het rapport-Ficq een grote rol gespeeld. Het is de commissie niet gebleken
dat het hieruit voortvloeiende personeelsbeleid negatieve gevolgen voor de
opsporing heeft gehad. VoortgangsrapportagesDe vaste commissies voor Justitie en voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
hebben door middel van de IPEO-rapportages de voortgang van de uitvoering
van de beslispunten door het kabinet gecontroleerd. De toegankelijkheid van
de voortgangsrapportages was niet groot. Het gevaar bestaat dat de overleggen
tussen Kamer en kabinet daarover verzanden in details. Hetzelfde geldt voor
de voortgangsrapportages van het groot project Reorganisatie Openbaar Ministerie.
Bestudering daarvan leidt tot de opmerking dat het beeld dat in de voortgangsrapportages
wordt opgeroepen een ander beeld is dan het beeld dat de commissie zich heeft
gevormd. Ook de leden van de vaste commissie voor Justitie hebben in verschillende
overleggen aangegeven niet helemaal overtuigd te zijn van het in de rapportages
geschetste optimistische beeld.Debet aan het detaillistische gehalte van de voortgangsrapportages is
het informatiestramien dat in overleg tussen Kamer en kabinet tot stand is
gekomen. De commissie is van mening dat het instrument grote projectenprocedure
niet is toegesneden op reorganisatieprojecten zoals van politie en openbaar
ministerie. Wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdhedenHet rapport van de enquêtecommissie heeft geleid tot het wetsvoorstel
Bijzondere opsporingsbevoegdheden, een voorstel tot wijziging van de Wet op
de politieregisters en enkele andere daarmee samenhangende wetsvoorstellen.
De Kamer heeft bovengenoemde wetsvoorstellen niet gezamenlijk c.q. in samenhang
behandeld, ondanks aandrang daartoe van de zijde van de minister van Justitie.
Ook vindt er niet altijd afstemming plaats met wetgeving op de terreinen van
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de electronische snelweg en de privacy.De Kamer heeft de behandeling van het wetsvoorstel BOB onnodig vertraagd,
waardoor de onduidelijkheid bij politie en justitie langer heeft voortgeduurd
dan noodzakelijk was. Het wetsvoorstel was eind 1997 gereed voor plenaire
behandeling. Door de crisis rondom het College van procureurs-generaal, de
Tweede Kamerverkiezingen, de formatie en het inwerken van de nieuwe minister
van Justitie is het wetsvoorstel eerst in november 1998 plenair behandeld.
Mede daardoor heeft de onduidelijkheid over de normen met betrekking tot de
opsporingsmethoden onnodig lang geduurd.Aanbeveling 64:De Kamer dient zich bij het plannen van
de agendering van wetvoorstellen beter rekenschap te geven van het belang
van een tijdige behandeling voor de praktijk.Evaluatie-onderzoek als parlementair instrumentDe Tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden heeft een in de parlementaire
geschiedenis unieke opdracht gekregen. Niet eerder heeft de Kamer op deze
wijze onderzocht hoe door haar vastgestelde uitgangspunten ten aanzien van
beleid en wetgeving hun uitwerking hebben op de praktijk. De commissie meent
erin geslaagd te zijn in een relatief korte periode een goed overzicht de
krijgen over het complexe werkterrein van politie en justitie voor zover het
opsporingsmethoden en de organisatie daarvan betreft.De mogelijkheden van het parlement zijn in die zin uniek dat – mits
op basis van goede afspraken – de Kamer toegang heeft tot alle voor
haar onderzoek relevante informatie. Nergens in de overheidsorganisatie heeft
iemand de mogelijkheid om dit type onderzoek zelf te doen. De Kamer beschikt
immers over specifieke rechten en bevoegdheden, terwijl de regering ingevolge
artikel 68 van de Grondwet een informatieplicht jegens de Kamer heeft. Voorts
kan de Kamer door haar werkwijze ook tijd voor haar leden vrijmaken om dit
soort onderzoek intensief uit te voeren. Wel kan worden aangetekend dat de
werking van dit instrument mede afhankelijk is van de medewerking van de betrokken
bewindslieden.Het is de commissie overigens gebleken dat voor dit onderzoek enquêtebevoegdheden
niet nodig waren. Bij de aanvang van een dergelijk onderzoek is het noodzakelijk
dat een commissie investeert in het winnen van het vertrouwen van de te onderzoeken
organisaties en functionarissen, zodat de betrokkenen overtuigd raken van
het belang van het onderzoek. 6.6 Bijzondere bevindingenDe commissie is van mening dat de bevindingen die zijn weergegeven in
hoofdstuk 5 zodanig ernstig zijn dat een diepgaand onderzoek geboden is. Het
is van het grootste belang dat definitief klaarheid wordt gebracht in het
complex van feiten, gebeurtenissen en geruchten met betrekking tot de
IRT-affaire en de Delta-methode, inclusief de nieuwe bevindingen van de commissie
terzake.De commissie acht het onbevredigend en in het licht van de ernst van haar
bevindingen zeer ongewenst dat strafrechtelijke onderzoeken niet tot een afronding
(kunnen) worden gebracht. Daarnaast is de commissie van oordeel dat de voortdurende
onduidelijkheid over tal van aspecten en de aanhoudende geruchten in de kring
van politie en justitie schadelijk zijn, zowel voor de opsporing als voor
de verhoudingen binnen en tussen de bij deze zaken betrokken opsporingsinstanties.
Ook om die reden is het zaak dat er opheldering komt, zodat ofwel geruchten
definitief ontzenuwd kunnen worden, ofwel passende maatregelen c.q. sancties
volgen.Aanbeveling 65:De commissie is van oordeel dat er een
integraal onderzoek, waarbij alle beschikbare informatie wordt betrokken,
dient plaats te vinden onder directe verantwoordelijkheid van de minister
van Justitie.Aanbeveling 66:In adequate parlementaire controle moet
worden voorzien door middel van een speciale ad hoc commissie uit de vaste
commissie voor Justitie, overeenkomstig de door de Werkgroep vervolgonderzoek
enquêtecommissie opsporingsmethoden aan de vaste commissies voor Justitie
en voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geadviseerde constructie.LIJST VAN ENIGE AFKORTINGEN AAArs
Aequi ABRIOAanpak bedrijfsvoering informatiehuishouding en opleidingANCPIAfdeling
nationale coördinatie politiële infiltratie ATarrestatieteam  BFOBureau financiële ondersteuning BIBOBBevordering
van integere besluitvorming openbaar bestuur BIRSBureau internationale
rechtshulp in strafzaken BVDBinnenlandse veiligheidsdienst   CBOCoördinerend
beleidsoverleg Cc zwacriCoördinatiecommissie zware criminaliteitCIDcriminele inlichtingendienst CIDSICID-subjecten
indexCRIdivisie Centrale recherche informatie CTCCentrale
toetsingscommissie CTPOCentraal tripartite overleg   DBRZDienst
bijzondere recherchezaken DDDelikt en DelinkwentDEADrugs
enforcement agency DTOODienst technologie en operationele ondersteuning  ECDEconomische controledienst ECRMEuropese commissie
voor de rechten van de mensEHRMEuropees hof voor de rechten van
de mens EVRMEuropees Verdrag tot bescherming van de Rechten van
de Mens en de fundamentele vrijheden FIODFiscale inlichtingen-
en opsporingsdienstFOOMFunctiegericht opleiden OM   GRIPGedetineerden
registratie en informatiepunt gvogerechtelijk vooronderzoek   HARCHit
and run containerteamHKDHerkenningsdienstHRHoge Raad  ICSInformanten coderingssysteemINDImmigratie-
en naturalisatiedienstIPEOprojectgroep Implementatie parlementaire
enquête opsporingsmethodenIRTInterregionaal rechercheteam  KLPDKorps landelijke politiediensten   LCGOLandelijk
coördinatiepunt grensoverschrijdende observatie LIPOLandelijk
informatiepunt observatie LITLandelijk infiltratie team LMGLandelijke
milieugroep LRTLandelijk rechercheteamLSOPLandelijk
selectie- en opleidingsinstituut politie MIPMaritiem
informatiepunt MOTMelding ongebruikelijke transactieMROMelding
recherche onderzoek   NCIDNationale criminele inlichtingendienstNJNederlandse Jurisprudentie NJBNederlands JuristenbladNJCMNederlands Juristen Comité voor de MensenrechtenNPINederlands
politie instituut nr.nummer   OMopenbaar ministerieOTobservatieteamOvJofficier van justitie   PITpolitieel
infiltratie team   RCIDRegionale criminele inlichtingendienstRIBRecherche informatie bureauRIDRegionale inlichtingendienstRT&LRecherchedienst transport en logistiekRvdWRechtspraak
van de Week   SSRStichting studiecentrum rechtsplegingSTOSectie
technische ondersteuning SUOSchengen uitvoeringsovereenkomst   UMSUnit
mensensmokkelUSDUnit synthetische drugs   VROSVerwijzingsindex
recherche onderzoeken en subjecten  Wet MOTWet melding ongebruikelijke
transacties wetsvoorstel BOBwetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdhedenWIVWet op de inlichtingen- en veiligheidsdienstenWODCWetenschappelijk
onderzoek- en documentatiecentrum WpolRWet op de politieregisters  zwacri-officier van justitiezware criminaliteit-officier
van justitie zwacri-teamzware criminaliteit-team ZGC-IRTWerkgroep
zware georganiseerde criminaliteitBIJLAGE 1 BESLISPUNTEN TWEEDE KAMER1.In de democratische rechtsstaat vraagt elk optreden van bestuur, justitie
en politie een zo precies mogelijke wettelijke grondslag. Bij de toepassing
van strafrecht en strafvordering binnen de democratische rechtsstaat kan het
doel de middelen niet heiligen. De toepassing van proportionaliteit en subsidiariteit
moet geschieden binnen de grenzen van wettelijke bevoegdheden en niet daarbuiten.2.Regeling van de opsporingsmethoden is noodzakelijk, zowel naar inhoud
als naar procedure en controle. Het gaat niet alleen om de vraag wat er mag,
maar ook om de vraag hoe toezicht en gezag worden uitgeoefend. Dit volgens
het adagium: geen bevoegdheid zonder verantwoordelijkheid, geen verantwoordelijkheid
zonder verantwoording.3.Alle opsporingshandelingen dienen te worden verricht onder het gezag van
het openbaar ministerie (artikel 148 Sv). Er kan geen eigen domein voor politie
of andere opsporingsdiensten bestaan.4.Het staat voor de commissie buiten kijf dat de minister van Justitie politiek
verantwoordelijk is voor het doen en laten van het openbaar ministerie en
dus ook voor de gebezigde opsporingsmethoden. Van de politieke verantwoordelijkheid
is geen domein uitgezonderd. De minister dient op de hoogte te zijn van gebruikte
opsporingsmethoden en kan via het college van procureurs-generaal zijn verantwoordelijkheid
laten gelden. Er is ook geen afgescheiden domein voor het openbaar ministerie.
De minister kan deze verantwoordelijkheid thans uitoefenen op basis van artikel
5 van de Wet op de rechterlijke organisatie.5.Deze politieke verantwoordelijkheid van de minister van Justitie kan nooit
in de plaats komen van de toetsing door de rechter van de rechtmatigheid van
opsporingsmethoden in een bepaalde casus. Derhalve is de commissie tegenstander
van de door sommigen geopperde gedachte dat bijzondere opsporingsmethoden
getoetst zouden moeten worden door een vertrouwelijke kamercommissie, zonder
dat de rechter erover zou kunnen oordelen.6.1 Wettelijke basisOpsporingsmethoden dienen in een democratische rechtsstaat een expliciete
wettelijke basis te hebben. Opsporing moet plaatshebben op de wijze bij de
wet voorzien. Opsporingsmethoden kunnen inbreuk maken op grondrechten van
burgers. Inbreuken op grondrechten van de burgers behoeven naar het oordeel
van de commissie in ieder geval een legitimatie in de wet. Opsporingsmethoden
kunnen naar het oordeel van de commissie dan ook niet worden ingezet als er
geen wettelijke basis voor is. De wet definieert limitatief de opsporingsmethoden
die een inbreuk op de fundamentele rechten van de burger inhouden. Analoge
methoden mogen niet worden toegepast zonder wettelijke basis.Motie 48 voegt toe:Voor opsporingsmethoden en -handelingen die geen inbreuk maken op grondrechten
en ook anderszins geen overmatig risico voor de overheidsorganisatie inhouden
wordt de wettelijke basis in een zogenaamd «restartikel» neergelegd. 6.2 Wettelijke bevoegdhedenBevoegdheden van opsporingsambtenaren dienen expliciet in de wet vastgelegd
te worden. Daarbij moet worden voorkomen dat de omschrijving van de bevoegdheden
dermate vaag is dat verschillende interpretaties van deze bevoegdheden gegeven
kunnen worden. Opsporingsambtenaren hebben het recht precies te weten over
welke bevoegdheden zij kunnen beschikken. Politie en justitie dienen natuurlijk
beleidsvrijheid te behouden bij de afweging of gebruik wordt gemaakt van bepaalde
methoden.6.3 Vastlegging methodenHet gebruik van opsporingsmethoden moet expliciet worden vastgelegd. Op
elk moment moet het mogelijk zijn te achterhalen met welke methode bepaalde
informatie is verzameld. Niet alleen de inhoud van de informatie, maar ook
de wijze waarop de informatie is verkregen, dient te worden vastgelegd. Op
die manier wordt het mogelijk de wijze van informatieverwerving te controleren.6.4 Hogere autoriteiten bij zwaardere ingrepenBij meer ingrijpende opsporingsmethoden acht de commissie het noodzakelijk
dat anderen dan politiefunctionarissen toestemming geven. De commissie is
van oordeel dat hoe ingrijpender de methode is, des te hoger de autoriteit
moet zijn die toestemming geeft. In bepaalde gevallen van de inzet van opsporingsmethoden
is machtiging door de rechter-commissaris noodzakelijk. Op die manier kan
verzekerd worden dat wanneer de inbreuk op grondrechten van burgers toeneemt,
hogere autoriteiten een beslissing daartoe nemen. Hogere autoriteiten kunnen
op meer afstandelijke wijze het opsporingsbelang afwegen tegen het belang
van burgers wier grondrechten kunnen worden geschonden.6.5 Objectieve toetsingscriteriaToetsing vooraf dient plaats te vinden aan de hand van objectieve criteria.
Naast proportionaliteit en subsidiariteit dienen bij de toetsing van de in
te zetten methode tevens andere criteria een rol te spelen:– in hoeverre is de methode voor politie en justitie controleerbaar;– welk doel wordt met de methode nagestreefd;– welk effect heeft de methode;– in hoeverre worden onaanvaardbare risico's genomen?Het oordeel over de toetsingscriteria dient te worden gemotiveerd.6.6 Openbare verantwoordingHet uitgangspunt is dat de gebruikte methoden in het openbaar ter terechtzitting
worden verantwoord. Ter terechtzitting moeten de gebruikte methoden kunnen
worden besproken. Er kunnen zich uitzonderingssituaties voordoen, waarbij
bepaalde aspecten van methoden niet openbaar worden. De rechter moet echter
alle methoden kunnen toetsen.6.7 GezagHet openbaar ministerie heeft het gezag over de opsporing. Dit impliceert
dat het openbaar ministerie, onverlet de beheersverantwoordelijkheden, beslist
over de te onderzoeken zaken en de te gebruiken opsporingsmethoden.De politie dient het gezag van het openbaar ministerie te aanvaarden.
Alleen dan kan sprake zijn van vruchtbare samenwerking tussen openbaar ministerie
en politie.6.8 Integratie kennisEen aantal functionarissen binnen de recherche en het openbaar ministerie
moet kennis hebben van de rechercheonderzoeken en de gebruikte opsporingsmethoden.
Op één punt binnen de regiokorpsen en binnen de
parketten van het openbaar ministerie dient een overzicht te bestaan van de
recherche-onderzoeken en de gebruikte opsporingsmethoden. Dat zal noodzaken
tot integratie van verschillende organisatie-onderdelen. Op deze wijze kunnen
coördinatie en afstemming van kennis gerealiseerd worden.7.De commissie wil de opsporing, inclusief de zogenoemde «pro-actieve
opsporing», een duidelijke plaats geven in de wet en wel in het Wetboek
van Strafvordering. Een nieuwe toevoeging aan artikel 1 van dat wetboek dient
te bepalen dat de opsporing alleen plaats heeft op de wijze bij de wet voorzien.Motie 58 voegt toe:Een definitie van opsporing wordt opgenomen in Titel VI, Eerste Boek van
het Wetboek van Strafvordering.8.(a) Het gebruik van gegevens, die door opsporing verkregen zijn, ten behoeve
van bestuurlijke en fiscale rechtshandhaving dient aan specifieke regels gebonden
te worden.(b) Opsporen moet volgens de commissie een specifiek doel hebben, te weten
opheldering van strafbare feiten en zo mogelijk een strafrechtelijke sanctie
en niet het vagere en minder omschreven doel ontmantelen.Definitie opsporing.Motie 59 vervangt:[Zij wil opsporing als volgt definiëren:Het verzamelen, registreren en verwerken van gegevens en informatie– op grond van een redelijk vermoeden van te plegen strafbare feiten
die gezien hun aard of het georganiseerd verband waarin ze worden begaan,
een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren; of– op grond van tenminste duidelijke aanwijzingen van gepleegde strafbare
feiten met het doel te komen tot een strafrechtelijke sanctie. Deze opsporingsactiviteiten
vallen onder het regime van artikel 1 Sv. Dit artikel brengt mee dat opsporing
plaats moet hebben op de wijze bij de wet voorzien en beheerst moet worden
door de beginselen van strafvordering.Met deze definitie wil de commissie de werkelijkheid van de opsporing
omschrijven en tegelijkertijd duidelijke grenzen stellen aan de toekomstige
opsporing. Zij verzoekt de Kamer een oordeel te geven over deze definitie
van de opsporing.Met de definitie van opsporing maakt de commissie de keuze om ook de zogenoemde
«pro-actieve» opsporing in het Wetboek van Strafvordering een
plaats te geven.]door:Over de definitie van opsporing wordt aan de hand van een wetsvoorstel
beslist. Pro-actieve opsporing dient te vallen onder de definitie van opsporing.10. Fasen van opsporingDe commissie onderscheidt de volgende fasen:Fase I: Voorfase, waarin nog geen sprake is van opsporing.Fase II: Fase waarin sprake is van een redelijk vermoeden van een te plegen
ernstig misdrijf. De commissie noemt de opsporingsactiviteiten die zich richten
op deze fase, «pro-actieve» opsporing.Fase III:Motie 49 verwijdert:[A. Fase waarin sprake is van duidelijke aanwijzingen van een gepleegd
strafbaar feit.] A. (was B.) Fase waarin sprake is van een redelijk vermoeden van een gepleegd
strafbaar feit. Er is een verdenking.B. (was C.) Fase waarin sprake is van een redelijk vermoeden van schuld
aan een gepleegd strafbaar feit. In deze fase is er een verdenking en een
verdachte.De commissie duidt opsporingsactiviteiten die zich richten op fase III,
aan als opsporing van gepleegde strafbare feiten. Aan opsporen kan altijd
een fase vooraf gaan. In fase I houden de politie en andere controlerende
instanties «ogen en oren open». Zij controleren, winnen open informatie
in en ontvangen passief tips van derden (mogelijk ook informanten). Dit is
geen opsporing. Opsporing in fase II is naar het oordeel van de commissie
alleen mogelijk bij te plegen ernstige misdrijven waarbij sprake is van een
redelijk vermoeden, dat wil zeggen een vermoeden dat berust op feiten en omstandigheden
en meer is dan een aanwijzing of een tip. Het zal hierbij bijna altijd gaan
om georganiseerde criminaliteit of organisatiecriminaliteit.In fase III gaat het om allerlei feitelijk gepleegde strafbare feiten
van meer of minder ernstige aard.Motie 49 verwijdert:Fase III A sluit aan bij de werkelijkheid dat vaak ook opsporingsactiviteiten
verricht worden, zonder dat er al sprake is van een verdenking of een verdachte.
De commissie gebruikt hiervoor de juridische term duidelijke aanwijzingen
van gepleegde strafbare feiten.]Fase III A (was III B) betreft de klassieke verdenking: er is een redelijk
vermoeden dat berust op feiten en omstandigheden van een gepleegd strafbaar
feit. Het drugstransport rijdt of het lijk is bijna gevonden.Fase III B (was III C) (artikel 27 Sv.) betreft de klassieke verdachte:
degene «te wiens aanzien uit feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden
van schuld» aan een strafbaar feit voortvloeit.Motie 49 impliceert:Fase B. en C. zijn in de volgende beslispunten veranderd in hun nieuwe
aanduiding van respectievelijk A. en B., zonder vermelding van de oude nummering:
17, 21, 23, 31 (nu 30), 34, 36 en 50.11.Naast de indeling in fasen heeft de commissie steeds bezien in hoeverre
criteria met betrekking tot de ernst van de te plegen of gepleegde strafbare
feiten moesten worden gesteld. Daarbij heeft de commissie gebruikt gemaakt
van de navolgende criteria:– misdrijven waar voorlopige hechtenis is toegelaten;– misdrijven die door hun aard of georganiseerd verband een ernstige
inbreuk maken op de rechtsorde. Het gaat in ieder geval om misdrijven waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten;– ernstige misdrijven waarop een strafmaximum van acht jaar of meer
staat.11a.Hoe zwaarder de inbreuk, hoe hoger de autoriteit die daarover een beslissing
moet nemen. Dat uitgangspunt is van wezenlijk belang voor de aanbevelingen
van de commissie. De commissie meent dat de volgende politiefunctionarissen,
officieren van justitie en rechters een rol kunnen spelen bij de toestemming
voor bepaalde methoden, in rangorde van zwaarte van de toestemming:– hulpofficier van justitie;– officier van justitie;– rechter-commissaris;– raadkamer. 11b.Bij de vaststelling welke autoriteit toestemming moet geven voor het gebruik
van een methode, dan wel moet toetsen in hoeverre de methode rechtmatig en
verantwoord wordt gebruikt, hanteert de commissie de volgende uitgangspunten.
(a) Inbreuken op grondrechten vergen een rechterlijke toetsing vooraf door
de rechter-commissaris. In enkele gevallen is de inbreuk op de privacy zo
gering dat kan worden volstaan met een toets door de officier van justitie.
(b) Bij methoden die of zeer ingrijpend zijn of een groot risico voor de overheid
(bijvoorbeeld infiltratie en direct afluisteren) met zich brengen, dient ook
het college van procureurs-generaal toestemming te verlenen. (c) Waar de integriteit
van de politie (mede gelet op het gevaar van corruptie) in het geding is,
draagt ook de korpsbeheerder bestuurlijke verantwoordelijkheid. In die gevallen
dient de korpsbeheerder op de hoogte te worden gesteld van de gebruikte methoden.
(d) Hoe ingrijpender de methode, hoe specifieker het doel moet worden omschreven.
Daarbij gaat de commissie ervan uit dat steeds expliciet een doel wordt geformuleerd
en bij de toetsing van de methode steeds bezien wordt in hoeverre de doelstelling
nog steeds reëel is. De commissie benadrukt de noodzaak van het consequent
expliciteren van de doelstelling van de opsporing.12.Per methode dient te worden vastgesteld welke termijn voor de inzet van
de methode wordt gehanteerd. Deze termijn moet zodanig zijn dat daadwerkelijk
gebruik kan worden gemaakt van de methode, maar dat ook een hernieuwde toetsing
van de methode mogelijk wordt.13.Van alle relevante handelingen ter fine van opsporing dient zo spoedig
mogelijk proces-verbaal opgemaakt te worden. Daarmee bepleit de commissie
een reactivering van het vereiste van artikel 152 Sv. Het proces-verbaal dient
zowel de relevante inhoud als de gebruikte methode weer te geven. Een specifiek
startproces-verbaal geeft de benodigde toestemming en verantwoordelijke officier
van justitie aan. Alle relevante processen-verbaal behoren bij de processtukken
gevoegd te worden. Er kunnen geen gesloten trajecten meer bestaan die niet
aan de rechter worden voorgelegd.14.Mocht de officier van justitie van oordeel zijn dat bepaalde relevante
informatie niet aan de processtukken kan worden toegevoegd, dan stelt hij
de rechter-commissaris daarvan in kennis. De officier van justitie dient zijn
beslissing met redenen te omkleden en op schrift te stellen. Deze procedure
is slechts mogelijk indien een directe bedreiging van derden, analoog aan
de bedreigde-getuigenregeling in het Wetboek van Strafvordering, te duchten
is of een zwaarwegend opsporingsbelang wordt geschaad. De rechter-commissaris
krijgt het recht te bepalen dat bepaalde stukken alsnog aan het procesdossier
moeten worden toegevoegd. De officier van justitie kan daarop, vóór
de zitting, besluiten de zaak niet te laten voorkomen. Naar analogie van artikel
30 Sv wordt de verdachte meegedeeld dat relevante informatie niet aan de stukken
is toegevoegd. Mogelijk moet ook worden voorzien in een beroep op de raadkamer
analoog aan artikel 32 Sv. Indien de officier van justitie besluit de zaak
aan de zittingsrechter voor te leggen, dan kan hij zich niet meer aan het
oordeel van de zittingsrechter onttrekken door de zaak «van de rol te
halen.» Intrekking van de dagvaarding is in ons stelsel van strafvordering
mogelijk tot aan de aanvang van het onderzoek ter zitting (artikel 266 Sv). 15.De zittingsrechter behoudt te allen tijde het recht en de mogelijkheid
een zelfstandige beoordeling te geven van de gebruikte opsporingsmethoden.
Uiteindelijk beslist hij, gehoord de verdediging en gelet op het oordeel van
de rechter-commissaris, of de achtergehouden informatie geheim mag blijven
dan wel alsnog op tafel moet komen. Hij kan daartoe ook tijdens de zitting
verwijzen naar de rechter-commissaris. Bij de beslissing van de zittingsrechter
zal de officier van justitie zich moeten neerleggen op straffe van bewijsuitsluiting
of niet-ontvankelijkheid. Ook al gezien het Europees Verdrag van de Rechten
van de Mens zou geen enkele wettelijke regeling de zittingsrechter deze toets
kunnen ontnemen.16.Met deze voorstellen wil de commissie ordening brengen op het punt van
de volledigheid van de processtukken. De bedoeling is een einde te maken aan
de zogeheten geheime trajecten. De rechter-commissaris moet kunnen oordelen
over alle relevante informatie en doet verslag aan de zittingsrechter indien
naar zijn oordeel terecht relevante informatie niet aan de processtukken is
toegevoegd, in verband met een te duchten directe bedreiging van derden. Zodra
het opsporingsbelang het toelaat wordt een ex-verdachte of een betrokken persoon
in kennis gesteld van tegen hem gebezigde dwangmiddelen of inbreuken op zijn
fundamentele rechten.17.Voor het aftappen van telecommunicatie (telefoontap, fax, semafoons) volgt
de commissie in grote lijnen het wetsvoorstel herziening gerechtelijk vooronderzoek.
Noodzakelijk is «een redelijk vermoeden van een gepleegd ernstig misdrijf,
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en dat gezien zijn aard of het
georganiseerd verband waarin het is begaan een ernstige inbreuk op de rechtsorde
oplevert». Wel meent de commissie dat het vermoeden dient te bestaan
dat de verdachte aan de telecommunicatie deelneemt (fasen III A en B). Tevens
acht de commissie het mogelijk dat tappen van telecommunicatie toegestaan
wordt in fase II, als er sprake is van feiten en omstandigheden die een redelijk
vermoeden opleveren van een te plegen ernstig misdrijf, en dan alleen tegen
de personen tegen wie dit vermoeden zich richt. Deze voorwaarden zijn strenger
dan voorgesteld in het oorspronkelijk wetsvoorstel herziening gerechtelijk
vooronderzoek. De rechter-commissaris moet toestemming geven voor het aftappen
van telecommunicatie voor een periode van vier weken. Op vordering van de
officier van justitie kan deze termijn verlengd worden.18.Het gebruik van gegevens in andere zaken of tegen andere personen is slechts
mogelijk met toestemming van de rechter-commissaris. In de politieregisters
moeten gegevens met bronvermelding worden opgeslagen. Zij kunnen niet als
CID-informatie versluierd worden. Gezien de voorgestelde regeling voor het
telecommunicatieonderzoek kan de rechter-commissaris ook bij inzage in computerbestanden
beslissen dat gegevens ten behoeve van andere onderzoeken gebruikt kunnen
worden. 19.Alle telecommunicatieverkeer via de ether dat niet bestemd is voor vrije
ontvangst, dus ook scannen, autotelefoons en dergelijke, valt onder de regeling
van de telecommunicatietap.20.Het zogeheten «printen», het opvragen van telefoon-, fax-
en andere telecommunicatienummers, is toegestaan onder dezelfde voorwaarden als de telecommunicatietap, met dien verstande dat de officier van
justitie in eerste instantie toestemming geeft voor vier weken. Na vier weken
dienen de gegevens vernietigd te worden of dient een rechter-commissaris een
vordering tot verlenging van het printen te toetsen.21.Voor direct afluisteren zonder meer wil de commissie het ingediende wetsvoorstel
volgen met de volgende toevoegingen. Direct afluisteren is alleen mogelijk
in fasen III A en III B. Er moet sprake zijn van een redelijk vermoeden van
een gepleegd ernstig misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten
en dat gezien zijn aard of het georganiseerd verband waarin het is begaan,
een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert. Het vermoeden dient te bestaan
dat de verdachte aan de afgeluisterde gesprekken deelneemt. Direct afluisteren
in een woning is conform het wetsvoorstel slechts mogelijk bij misdrijven
waarop een strafmaximum van acht jaar of meer staat. (noot Koekkoek)22.De commissie meent dat direct afluisteren niet moet worden toegestaan
in fase II, omdat het een zwaardere inbreuk is dan het tappen van telecommunicatie
en omdat het gepaard kan gaan met het heimelijk betreden van afgesloten ruimten
en woningen. Daarvoor acht de commissie het bestaan van een verdenking noodzakelijk.23.Direct afluisteren op basis van alleen duidelijke aanwijzingen van een
gepleegd strafbaar feitMotie 49 verwijdert:[(fase III A)] is evenmin toegestaan.24.De vordering van de officier van justitie tot direct afluisteren dient
ter goedkeuring aan het College van procureurs-generaal te worden voorgelegd.
De rechter-commissaris dient vervolgens te beoordelen of hij een machtiging
tot direct afluisteren afgeeft. De machtiging van de rechter-commissaris geldt
voor maximaal vier weken. Verlengingen dienen ter goedkeuring aan zowel het
College van procureurs-generaal als aan de rechter-commissaris te worden voorgelegd.25.Direct afluisteren «met goedkeuring van een van de deelnemers»
is een andere zaak. Deze methode wordt vaak gebruikt bij politiële infiltratie.
Deze methode en het door de overheid opnemen van gevoerde telefoongesprekken
als methode mogen worden toegepast onder dezelfde voorwaarden als gelden voor
het aftappen van telecommunicatie. Deze vorm van direct afluisteren is daarmee
wel mogelijk in fase II.26.Het nu voorkomende direct afluisteren in huizen van bewaring en gevangenissen
dient onder het hier beschreven regime gebracht te worden.27.Motie 50 verwijdert:Korte observatie [van zes uur of minder] behoeft geen toestemming en kan
ook toegepast worden in fase I.Motie 50 vervangt: 28.Langere observatie van hoogstens een week kan worden toegepast in fasen
II en III. Goedkeuring van de hulpofficier van justitie is voldoende.29.Observatie van langer dan een week is ook mogelijk in fasen II en III.
Voor deze methode is goedkeuring van de officier van justitie vereist; duurt
zij langer dan een maand, dan is tevens goedkeuring van de rechter-commissaris
vereist.30.Voor het gebruik van andere technische hulpmiddelen (in de toekomst ook
satellieten) dan verrekijkers en handmatig bediende fototoestellen is altijd
toestemming vereist van de officier van justitie.31.Video-apparatuur kan geplaatst worden indien zich situaties voordoen als
omschreven in fasen II en III. De officier van justitie moet daarvoor toestemming
verlenen voor maximaal 4 weken. Video-apparatuur mag niet geplaatst worden
in woningen dan met toestemming van de daadwerkelijke bewoner. Gericht op
een woning is video- apparatuur toegestaan in de pro-actieve fase II, en in
fasen III A en B indien sprake is van een verdenking van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten). Opnames/banden verkregen door technische
hulpmiddelen worden vernietigd na één maand of na beëindiging
van een zaak. Ook hier kan de rechter-commissaris toestemming verlenen om
deze gegevens in andere zaken te gebruiken c.q. op te slaan in andere registers.]door:28.Observatie van langere duur kan worden toegepast in fase II en III.Welke autoriteit toestemming voor observatie dient te geven is afhankelijk
van de duur en de intensiteit van de observatie. (samenvoeging van de oude
beslispunten 28 en 29)29.Voor het gebruik van andere technische hulpmiddelen (in de toekomst ook
satellieten) dan verrekijkers en handmatig bediende fototoestellen of apparatuur
die naar bereik en werking daarmee te vergelijken is, is altijd toestemming
vereist van de officier van justitie. (was genummerd als 30, met toevoeging)30.Video-apparatuur kan geplaatst worden indien zich situaties voordoen als
omschreven in fasen II en III. De officier van justitie moet daarvoor toestemming
verlenen voor maximaal 4 weken. Video-apparatuur mag niet geplaatst worden
in woningen dan met toestemming van de daadwerkelijke bewoner. Gericht op
een woning is video- apparatuur toegestaan in de pro-actieve fase II, en in
fasen III A en B indien sprake is van een verdenking van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten). Opnames/banden verkregen door technische
hulpmiddelen worden vernietigd na één maand of na beëindiging
van een zaak. Ook hier kan de rechter-commissaris toestemming verlenen om
deze gegevens in andere zaken te gebruiken c.q. op te slaan in andere registers.
(was genummerd als 31.)31.De wettelijke waarborgen rond observatie, waaronder het criterium tijdsduur,
komen aan de orde bij de nadere uitwerking in een wettelijke regeling. 32.Hierbij gaat het om de zogenaamde peilbakens die aan of in voeren vaartuigen
worden aangebracht. Te denken valt aan plakzenders, geotach en dergelijke.
Deze technische middelen mogen niet worden aangebracht op, aan of in personen.33.Aan en in voertuigen op de openbare weg is plaatsing toegestaan in de
fasen II en III en bij verdenking van misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis
is toegestaan. Toestemming van de officier van justitie is vereist voor maximaal
4 weken, waarna de officier van justitie over verlenging dient te beslissen.34.Het aanbrengen van deze apparatuur door middel van betreden van erven,
loodsen en garages zijnde geen woningen is alleen mogelijk bij verdenking
van ernstige misdrijven in georganiseerd verband (alleen in fasen III A en
B).Deze methode is te beschouwen als inkijkoperatie en wordt daar genormeerd.35.Voor het aanbrengen van plaatsbepalingsapparatuur op en in vaartuigen
en vliegtuigen dienen vergelijkbare regels te gelden.36a.De commissie ziet twee mogelijke varianten van de inkijkoperatie.a. Het heimelijk betreden van afgesloten ruimten zoals loodsen, erven
en garages, niet zijnde woonruimten om plaatsbepalingsapparatuur aan te brengen
is mogelijk bij verdenking van ernstige misdrijven, gepleegd in georganiseerd
verband (fasen III A en B). De officier van justitie dient toestemming te
geven en de rechter-commissaris dient, nadat de plaatsbepalingsapparatuur
één maand is ingezet, toestemming te verlenen voor een nader
te bepalen periode.36b.b. Het heimelijk betreden van afgesloten ruimten zoals loodsen, erven
en garages, zijnde niet-woonruimten, ter opneming van de situatie is mogelijk
op grond van een verdenking van misdrijven zoals genoemd in de Opiumwet en
de Wet wapens en munitie. In dit geval zijn toestemming van de officier van
justitie en de machtiging van de rechter-commissaris vereist. Ook dienen inkijkoperaties
in de processtukken vermeld te worden, zoals volgt uit het vereiste van het
opmaken van proces-verbaal.37.Inkijkoperaties in woningen en vergelijkbare ruimten zijn in elk geval
niet toegestaan. Daarvoor gelden de bepalingen van de Algemene wet binnentreden.
Tevens is te overwegen duidelijker in de desbetreffende bijzondere wetten
aan te geven welk doel betredingsbepalingen hebben en of bij de betredingsbepalingen
in bijzondere wetten toestemming van een hogere autoriteit noodzakelijk is.38a.Een informant is iemand die gevraagd of ongevraagd inlichtingen verstrekt
aan de politie onder zekere waarborgen van anonimiteit en die als zodanig
staat ingeschreven in een informantenregister van de politie.38b.Het runnen van informanten dient te geschieden door specifieke opsporingsambtenaren
van de criminele inlichtingendienst (CID) en heeft tot doel
opsporing. Deze methode is toegestaan op grond van een redelijk vermoeden
van gepleegde en te plegen misdrijven die door hun aard of georganiseerd verband
een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren.39.De officier van justitie dient toestemming te geven voor het inschrijven
en runnen van informanten. Hij is daarvoor ten volle verantwoordelijk en heeft
toegang tot alle relevante informatie, inclusief de identiteit van de informant.
De officier van justitie dient jaarlijks te bezien of informanten nog verder
gerund moeten worden.40.Opsporingsambtenaren kunnen niet als informant worden ingeschreven.41.Waarborgen ter geheimhouding van de identiteit worden alleen gegeven na
schriftelijke machtiging van de officier van justitie. Deze waarborgen liggen
altijd onder het beslag van de mogelijkheid dat de informant als (bedreigde)
getuige wordt opgeroepen.Afscherming van de identiteit van de informant blijft mogelijk als voldaan
is aan de voorwaarden die gelden voor de bedreigde getuige.42.De informant pleegt geen strafbare feiten onder regie van politie en justitie.
Afspraken met de informant worden schriftelijk vastgelegd. Bij schending van
die afspraken vervalt elke geheimhoudingswaarborg ten aanzien van de informant.
Gehele of gedeeltelijke vrijwaring voor gepleegde strafbare feiten geschiedt
slechts door de officier van justitie en is alleen mogelijk indien verkregen
voordeel of criminele winst wordt afgedragen. Vrijwaring is niet mogelijk
voor ernstige delicten.43.Vergoedingen aan informanten worden slechts gegeven op basis van een landelijke
beloningsregeling. Daartoe wordt de regeling Tip-, toon- en voorkoopgelden
herzien. Betaling van informanten geschiedt volgens een vaste norm, namelijk
het belang van de overheid bij criminaliteitsbestrijding en kan niet gerelateerd
worden aan mogelijke criminele winst.44.Informanten mogen gestuurd informatie inwinnen zonder daarbij strafbare
feiten te plegen. De officier van justitie moet hiervoor toestemming geven.
Maandelijks dient de officier te bezien of verder gegaan moeten worden met
de gestuurde informant. Zijn de gestuurde informanten al betrokken bij strafbare
handelingen, dan is het slechts mogelijk hen als informanten te runnen en
hun toe te staan deze handelingen te blijven verrichten, indien zij bereid
zijn verkregen voordeel en/of criminele winsten af te dragen. De overheid
dient met deze regels te voorkomen dat zij de controle op informanten verliest.
Mochten informanten in levensbedreigende situaties geraken doordat de overheid
zich niet aan de gestelde regels houdt, dan dient de overheid bescherming
te bieden. Het mag echter onder geen beding kunnen voorkomen dat de overheid
gedwongen wordt de informant straffeloos criminele handelingen te laten verrichten.45a.Onder een deal verstaat de commissie een afspraak tussen een crimineel
en het openbaar ministerie, met het doel een toetsbare getuigenverklaring
te verkrijgen in ruil voor enige tegenprestatie van het openbaar ministerie.
Deze deals dienen een wettelijke basis te krijgen. 45b.De commissie bepleit derhalve grote terughoudendheid inzake deals met
criminelen, die zichtbaar en controleerbaar moeten zijn. Zij moeten Motie
51 verwijdert: [kunnen] worden voorgelegd aan de rechter.De commissie wil de volgende voorwaarden stellen aan het aangaan van deze
deals:– Zij zijn slechts toelaatbaar als uiterst redmiddel in zaken van
georganiseerde criminaliteit of zaken van leven en dood.– De te verkrijgen informatie dient essentieel te zijn voor opsporing
en bewijs in die zaken. Een deal moet door de rechter toetsbare getuigenverklaringen
opleveren. Het is onvoldoende wanneer een deal slechts informatie ten behoeve
van de CID oplevert.– Als tegenprestatie kan geen strafrechtelijke immuniteit worden
toegezegd. Uitsluiting van strafvervolging is slechts mogelijk indien bij
afwezigheid van de deal niet tot vervolging zou worden overgegaan of met een
transactie zou worden volstaan.– De tegenprestatie kan zijn:a. beloning volgens landelijke tipgeldregels (vergelijk informanten);b. het eisen van een lagere straf dan op basis van de tenlastelegging
normaal zou zijn, waarbij de officier van justitie dit meldt in zijn requisitoir;c. enige verzachting van de strafexecutie. Dit mag niet in strijd komen
met de Gratiewet.Toestemming van het College van procureurs-generaal voor het aangaan van
een deal is vereist. De verantwoordelijke hoofdofficier doet daartoe een verzoek.46.De toepassing van een zogenoemd getuigenbeschermingsprogramma, zoals voorgesteld
door de werkgroep-Craemer in 1995, is slechts aan de orde bij ernstige bedreiging
van mogelijke getuigen. De getuige moet zich zodanig bedreigd kunnen achten
dat voor het leven, de gezondheid of de veiligheid dan wel de ontwrichting
van het gezinsleven of het sociaal-economisch bestaan van die getuige moet
worden gevreesd. Met deze formulering sluit de commissie aan bij de regeling
voor de bedreigde getuige in artikel 226a Sv. Het moet daarbij gaan om zaken
van georganiseerde criminaliteit of leven of dood.Motie 68 vervangt:[De commissie is van oordeel dat het begrip getuigenbeschermingsprogramma
niet van toepassing is op informanten en infiltranten aangezien zij geen getuigenis
afleggen.]door:Het getuigenbeschermingsprogramma is niet van toepassing op informanten
en infiltranten tenzij zij getuigenis afleggen.47.Desalniettemin meent de commissie in meerderheid dat in uiterste gevallen
wijziging van de identiteit van een getuige een noodzakelijk onderdeel van
een getuigenbeschermingsprogramma kan zijn. Voor een zo ingrijpende maatregel
is een wettelijke grondslag vereist.48.Voor het uitvoeren van een programma is de toestemming van het College
van procureurs-generaal vereist. De uitvoering wordt centraal georganiseerd
bij de CRI, onder gezag van de hoofdofficier van justitie bij het Landelijk
bureau openbaar ministerie.49.Derhalve moet in de ogen van de commissie de figuur van de kroongetuige
niet in het Nederlandse strafrecht worden ingevoerd. 50.Infiltratie kan naar het oordeel van de commissie slechts plaatsvinden
onder de volgende voorwaarden:– Infiltratie kan plaatsvinden in de fase III A en B voor zover
sprake is van ernstige gepleegde misdrijven die naar hun aard of georganiseerd
verband een ernstige inbreuk maken op de rechtsorde. Motie 49 verwijdert:
[In fase III A waarin alleen sprake is van duidelijke aanwijzingen van gepleegde
strafbare feiten is geen infiltratie mogelijk.]– Het inwinnen van informatie door middel van infiltratie als «pro-actieve»
opsporingsmethode (fase II) is alleen mogelijk na een redelijk vermoeden van
te plegen misdrijven die naar hun aard of georganiseerd verband een ernstige
inbreuk op de rechtsorde vormen. Het plegen van strafbare feiten door infiltranten
is in deze fase niet toegestaan.– Het plegen van strafbare feiten zoals aankoop van illegale goederen
is alleen toegestaan ten aanzien van verdachten van misdrijven die naar hun
aard of in georganiseerd verband begaan een ernstige inbreuk op de rechtsorde
vormen. Pseudo-verkoop van illegale goederen is als methode niet toegestaan,
met uitzondering van kleine hoeveelheden softdrugs.– Uitlokking van verdachte of andere personen binnen de criminele
groep of organisatie is niet toegestaan.51.Zogeheten frontstores kunnen gebruikt worden ten aanzien van dezelfde
misdrijven als waarvoor infiltratie is toegestaan. Overigens moet bedacht
worden dat frontstores beperkte mogelijkheden kennen vanwege de noodzakelijke
afscherming ten aanzien van derden, zoals fiscale diensten, etc. Alle frontstores
worden landelijk geregistreerd. Bij niet-criminele burgerinfiltranten moet
gedacht worden aan deelnemers aan frontstores, zoals accountants, financiële
deskundigen, etc.52.Alle infiltranten dienen begeleid te worden door speciale infiltratieteams.Van alle infiltratie-activiteiten dient proces-verbaal te worden opgemaakt.
Direct afluisteren met een technisch hulpmiddel door een infiltrant is slechts
mogelijk indien er sprake is van verdenking van bovengenoemde ernstige misdrijven.
Afscherming geldt de identiteit van infiltranten, die bekend dient te zijn
bij de ANCPI van de CRI.Voor alle infiltratie-acties is op aanvraag van de hoofdofficier, toestemming
van het College van procureurs-generaal vereist. De rechter-commissaris toetst
alle infiltratie-acties die langer dan een maand duren. Hij kan daarbij een
termijn stellen voor hernieuwde toetsing. Eenmalige pseudo-koopacties en kortstondige
buitenlandse acties (van één tot drie dagen) behoeven slechts
toestemming van de hoofdofficier of landelijke officier van justitie.53.Voor het gebruik van informatie afkomstig uit infiltratieactiviteiten
in andere zaken of opslag in politieregisters geldt de algemene regel dat
de rechter-commissaris daar toestemming voor moet verlenen. Deze zelfde regel
stelt de commissie ook voor bij telefoontap en observatie. 54.De commissie komt tot het eindoordeel dat van criminele burger-infiltranten
die onder regie van politie en justitie strafbare feiten plegen, geen gebruik
moet worden gemaakt. 55. Gecontroleerde aflevering en doorlatingDe commissie heeft ervoor gekozen de term gecontroleerde doorlevering
niet in haar woordenschat op te nemen. Zij maakt slechts onderscheid tussen:a. gecontroleerde aflevering, waarbij het doel is aanhoudingen te verrichten
of in ieder geval partijen illegale goederen in beslag te nemen,enb. doorlating, waarbij bewust partijen illegale goederen niet in beslag
genomen worden.56.Gecontroleerde aflevering als onderdeel van een infiltratietraject vereist
de daarbij behorende toestemming. Ook door observatie kan gecontroleerde aflevering
worden vastgesteld, zonder dat er sprake is van actieve regie van opsporingsambtenaren.
In dat geval is toestemming van de officier van justitie voldoende.57.Motie 52 vervangt:[Naar het oordeel van de commissie zijn doorlatingen niet toegestaan,
met uitzondering van de enkele proefzending van een kleine hoeveelheid softdrugs.
(noot Koekkoek)]door:Ten aanzien van het doorlaten van personen en goederen die schadelijk
of gevaarlijk kunnen zijn voor de veiligheid of de volksgezondheid geldt een
algemeen verbod.Ten aanzien van genoemde goederen bestaat de mogelijkheid tot het verlenen
van ontheffing van het verbod door het College van procureurs-generaal, dat
de beslissing tot ontheffing onmiddellijk ter kennis brengt van de minister
van Justitie.Voor deze beslissing worden geen criteria geformuleerd opdat zich geen
beleidsinstrument ontwikkelt en elke beslissing aan de hand van het concrete
voorliggende geval kan worden beoordeeld. De Kamer wordt periodiek gerapporteerd
over eventuele doorlating.58.Voorzover een derde vrijelijk over deze gegevens kan beschikken kan deze
informatie ook buiten de formele weg, maar binnen het kader van de opsporing,
verstrekt worden. Anders wordt het wanneer de derde gebonden is aan een geheimhoudingsplicht
en/of de gegevens vallen onder de Wet persoonsregistraties. Daarvoor is het
naar het oordeel van de commissie onvoldoende dat nadere regels in standaardafspraken
worden vastgelegd tussen bijvoorbeeld banken en het openbaar ministerie. Deze
informele praktijk staat op gespannen voet met de Wet persoonsregistraties.
Een duidelijke normering in de wet is derhalve gewenst om de mogelijkheid
van onrechtmatige verstrekking van gegevens te vermijden. Daarbij blijft van
kracht dat derden alleen verplicht kunnen worden deze gegevens te verstrekken
door middel van toepassing van bestaande wettelijke dwangmiddelen.De hierboven beschreven «informele» informatie-inwinning is
als opsporingsmethode aan te merken en dient dus vastgelegd te worden bij
proces-verbaal. Hiervan kan pas sprake zijn vanaf het begin van de pro-actieve
opsporing in fase II.59.De koppeling van registers en bestanden kan het karakter krijgen van de
zogeheten «Rasterfahndung» die naar huidig recht alleen is toegestaan
tussen politieregisters en registers in de publieke sector. Als opsporingsmethode
dient zij genormeerd worden in het Wetboek van Strafvordering. Zij behoeft volgens de commissie toestemming van de officier van justitie
in fase II en bij verdenking van strafbare feiten. De koppeling van politieregisters
met registers uit de niet-publieke sector is naar huidig recht voor opsporingsdoeleinden
niet toegestaan. Dit dient zo te blijven.Het «ruilen» van gesloten informatie uit politieregisters
met derden (bijvoorbeeld particuliere recherchebureaus) is uit den boze en
dient expliciet verboden te worden.60.De hoofdofficier van justitie moet de wettelijke bevoegdheid krijgen deze
gegevens aan het bestuursorgaan ter beschikking te stellen, indien sprake
is van ernstige gepleegde en te plegen misdrijven in georganiseerd verband,
die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. Ook informatie over CID-subjecten
kan in combinatie met andere gegevens die voor het bestuur voorhanden zijn,
tot de conclusie leiden dat een aanbe- steding, een vergunning, een subsidie
tot een ernstige inbreuk op de rechtsorde kan leiden. Het gaat hierbij om
voorbeelden als de aanbesteding voor de bouw van een overheidsgebouw door
een criminele organisatie of de verstrekking van subsidie aan een criminele
hasjhandelaar.De informatie moet bij proces-verbaal worden verstrekt. Zij maakt daarmee
eventueel deel uit van een bestuursrechtelijk procesdossier en moet door de
rechter getoetst kunnen worden. Daartoe moet bestuurlijke wetgeving die de
gronden aangeeft voor het geven van vergunningen, het gunnen van overheidsopdrachten
en het geven van subsidies, worden aangepast. Verder moet de wettelijke mogelijkheid
geschapen worden dat binnen de beheersdriehoek, zoals beschreven in de Politiewet,
vertrouwelijke opsporingsinformatie wordt uitgewisseld. Korpsbeheerders dienen
zich een oordeel te kunnen vormen over de keuzes en prioriteiten die bij de
opsporing worden gesteld.61.Misdaadanalyse kan geschieden op basis van open bronnen en opsporingsgegevens
die zich in de politieregisters bevinden. Deze vorm van opsporing vereist
in ieder geval dat er sprake is van een redelijk vermoeden van ernstige strafbare
feiten zoals omschreven in fase II. De inwinning van informatie bij derden
kan een nadere wettelijke regeling vereisen, zoals omschreven in de paragraaf
over inwinning van informatie. Dat geldt in die gevallen waar «vrijwillige»
verstrekking op gespannen voet komt met de Wet persoonsregistraties. Fenomeen
en brancheonderzoek zijn niet als opsporingsmethode te beschouwen. Hiervoor
kunnen geen opsporingsmethoden aangewend worden. Wel kan van CID-gegevens
gebruik gemaakt worden binnen de politie. Het is gewenst dat uitbesteding
van fenomeenonderzoek, voorzover daarbij vertrouwelijke gegevens gebruikt
worden, een wettelijke basis krijgt. Daarbij dient geregeld te worden onder
welke voorwaarden van vertrouwelijke politiegegevens gebruik mag worden gemaakt.62. Combinatie van opsporingsmethodenDe commissie heeft vastgesteld dat in grote opsporingsonderzoeken bijna
altijd verschillende opsporingsmethoden in combinatie worden toegepast. Langdurige
observatie wordt gekoppeld aan telefoontaps en het werken met informanten
en infiltranten. Juist deze combinatie levert een ernstige inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer op. Deze combinatie zal ook beoordeeld moeten worden aan de hand
van de algemene criteria van proportionaliteit en subsidiariteit.Tot nu toe is aan dit vraagstuk weinig aandacht besteed door de opsporingsinstanties,
rechters-commissarissen en rechtspraak. De commissie pleit derhalve voor een
algemene norm, dat bij de goedkeuring van opsporingsmethoden door het openbaar
ministerie en de rechter-commissaris extra afgewogen wordt of
een dergelijke combinatie, gezien de ernst van de op te sporen strafbare feiten,
rechtmatig en verantwoord te achten is. Daarom is zij er ook voorstander van
dat het zogeheten parallelle onderzoek ter kennis wordt gebracht van de rechter-commissaris
in het gerechtelijk vooronderzoek, zoals voorgesteld in het desbetreffende
wetsvoorstel.63.De commissie acht het noodzakelijk dat de CID en de ondersteunende eenheden
meer worden geïntegreerd in de recherche. De recherchechef dient volledig
op de hoogte te zijn van alle aspecten van het functioneren van de verschillende
onderdelen binnen de recherche, zoals de tactische recherche, de CID, het
OT, het STO, het AT, het BFO. De recherchechef dient ervoor zorg te dragen
dat noodzakelijke informatie tussen de verschillende onderdelen wordt uitgewisseld.64.Een van de leden van de korpsleiding dient rechtstreeks verantwoordelijk
te zijn voor de aansturing van de recherche van een regiokorps. De andere
leden van de korpsleiding dienen op de hoogte te zijn van de voortgang van
de zaken en de gebruikte methoden en de organisatie van de recherche.65.Motie 53 vervangt:[Ten behoeve van elke politieregio dient een officier van justitie, tenminste
van het niveau van een eerste klasser, als recherche-officier van justitie
verantwoordelijk te zijn voor de organisatie en het functioneren van de recherche,
inclusief CID en ondersteunende eenheden. De recherche-officier moet volledig
op de hoogte zijn van de methoden die door de recherche worden gehanteerd.
De recherche-officier kan worden bijgestaan door een of meer officieren van
justitie voor de CID en de ondersteunende diensten. Arrondissementen met een
kernteam beschikken ook over een kernteamofficier die valt onder de verantwoordelijkheid
van de recherche-officier van de betreffende politieregio. De officieren die
de recherche-officier bijstaan kunnen bevoegdheden en verantwoordelijkheden
van de recherche-officier gemandateerd krijgen.]door:Onverminderd de beheersverantwoordelijkheid van de korpsbeheerder dient
ten behoeve van elke politieregio een officier van justitie, tenminste van
het niveau van een eerste klasser, als recherche-officier verantwoordelijk
te zijn voor de organisatie en het functioneren van de recherche, inclusief
CID en ondersteunende diensten.66.De zaaksofficieren van justitie zijn gezagsmatig verantwoordelijk voor
alle opsporingsactiviteiten binnen hun zaken. Zij zijn daarmee tevens verantwoordelijk
voor alle opsporingsactiviteiten van de CID en van de ondersteunende eenheden
in hun eigen zaken. Er is intensief overleg nodig tussen de zaaksofficier
en de recherche-officier. Bij conflict tussen de recherche-officier en de
zaaksofficier dient de hoofdofficier een beslissing te nemen.67.Op deze wijze ontstaat een complementaire structuur. Deze structuur draagt
ertoe bij dat zowel binnen de politie als binnen het OM op verschillende niveaus
kennis bestaat over de gebruikte methoden en de organisatie van de recherche. 68.De CID krijgt een duidelijke wettelijke regeling. De CID-regeling 1995
dient daarin ingepast te worden. De taak van de CID is het inwinnen, verzamelen
en verifiëren van gegevens over misdrijven die gezien hun aard en het
georganiseerd verband waarin ze worden begaan een ernstige inbreuk maken op
de rechtsorde. Het gaat echter vooral om gegevens ten behoeve van de opsporing
van georganiseerde en organisatiecriminaliteit.De gegevensverzameling door de CID dient zich niet alleen te richten op
de klassieke criminaliteit maar ook op andere soorten criminaliteit zoals
fraude en milieudelicten.69.De recherche-officier van justitie krijgt het volledige gezag over de
CID. De recherche-officier en de officieren die hem bijstaan, krijgen het
recht van directe toegang tot alle registers en andere vormen van gegevensverzameling
en verslaglegging. De recherche-officier houdt toezicht op de registratie
van informanten en CID-subjecten. Onder verantwoordelijkheid van het College
van procureurs-generaal wordt het beleid terzake gecoördineerd door de
landelijke vergadering van recherche-officieren.70.Motie 54 vervangt:[CID-subject kunnen slechts zijn: 1. verdachten van ernstige misdrijven
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, die gepleegd worden in georganiseerd
verband en een ernstige inbreuk op de rechtsorde vormen, en 2. personen tegen
wie een redelijk vermoeden bestaat dat zij deze misdrijven zullen plegen.
De categorie «grijze veld-subjecten» wordt opgeheven. De CID doet
slechts gericht onderzoek naar CID-subjecten en niet naar andere personen.
De CID-registers en -journalen worden volgens deze nieuwe criteria aangelegd
en waar nodig geschoond. Alle CID-subjecten worden geregistreerd bij de NCID.]door:Het huidige criterium van CID-subject is te ruim. De CID-registers dienen
een wettelijke basis te krijgen in de Wet op de Politieregisters. De definitie
van CID-subject dient in die wet te worden vervat en dient recht te doen aan
zowel de rechtsbescherming als aan het opsporingsbelang. De huidige CID-registers
dienen te worden opgeschoond hetgeen zal worden bezien in het licht van de
besluitvorming over die wetgeving. De categorie «grijze veld-subjecten»
wordt niet opgeheven. Alle CID-subjecten worden geregistreerd bij de NCID.71.De CID functioneert binnen de algemene recherche onder verantwoordelijkheid
van de recherchechef. Embargo-onderzoeken zijn niet mogelijk.Van alle relevante opsporingshandelingen wordt proces-verbaal opgemaakt.
Gebruikte methoden worden daarbij gerelateerd.72.De korpsbeheerder is verantwoordelijk voor het beheer van alle CID-activiteiten.
Het gezag van het openbaar ministerie ontslaat hen niet van hem beheersverantwoordelijkheid.
De korpsleiding is verantwoordelijk voor het functioneren van de recherche.
Zij zorgt voor sterkte, kwaliteit en opleiding. Binnen de korpsleiding heeft
één persoon de verantwoordelijkheid voor de recherche. Over
het doen en laten van de recherche-eenheden vindt intensief overleg plaats
tussen de recherchechef en onderdelen van de recherche.73.Ingeschreven informanten worden slechts gerund door de CID. Informanten
die ten behoeve van andere politieregio's worden gerund, dienen aan
die regio te worden overgedragen. Opsporingsambtenaren kunnen niet als informant
worden ingeschreven.74.De kernteams krijgen een eigen CID. Ook bij het KLPD komt één
CID, mede ten behoeve van het LRT.75.Voor CID-medewerkers dient een betere specifieke opleiding te worden ontwikkeld
bij de rechercheschool.76.De informatie-inwinning door de CID dient meer gericht te worden op de
wensen van de tactische recherche. De CID dient zich op het verwerven van
informatie over de zware criminaliteit te concentreren. Zij dient de bestrijding
van de kleine criminaliteit over te laten aan wijkteams en de tactische recherche.77.De tactische recherche dient van alle relevante opsporingshandelingen
proces-verbaal op te maken. Tijdens lopende tactische opsporingsonderzoeken
zijn er geen CID-trajecten die voor de leiding van het tactische team verborgen
blijven. Alle desbetreffende informatie en ook de wijze waarop die verzameld
is, dient door de CID-chef aan de leiding van het tactische team bekend te
worden gemaakt. Alle relevante opsporingshandelingen van de tactische recherche
worden in het zaaksdossier opgenomen en aan de rechter en de verdediging bekend
gemaakt. De tactische recherche verricht geen eigen «CID-activiteiten»,
maar registreert wel de binnengekomen tips.78.Over lopend opsporingsonderzoek vindt frequent overleg plaats tussen CID-chef,
leider opsporingsteam, zaaksofficier en recherche-officier (dan wel de officieren
die hem bijstaan).79.Alle ondersteunende eenheden krijgen een taakomschrijving krachtens de
wet. Zij zijn onderdeel van de centrale recherchedienst in de regio; zij opereren
onder directe verantwoordelijkheid van de recherchechef en onder gezag van
de recherche-officier en de betrokken zaaksofficieren. Het Landelijk Bureau
Openbaar Ministerie oefent het gezag uit over de ondersteunende diensten van
het KLPD. Voor de concrete operationele handelingen van deze diensten wordt
het gezag uitgeoefend door de recherche-officier in de regio en de betrokken
zaaksofficier.80.Motie 60 vervangt:[Van alle relevante opsporingshandelingen dient proces-verbaal te worden
opgemaakt. Deze processen-verbaal vermelden ook het gebruik van de opsporingsmethoden.]door:Alle gebruikte opsporingsmethoden worden in de processen-verbaal vermeld.
De in het kader van die methoden verrichtte opsporingshandelingen behoeven
niet noodzakelijkerwijs steeds in de vorm van een proces-verbaal te worden
vastgelegd.81.Het aantal in te zetten politie-infiltranten kan worden uitgebreid, afhankelijk
van de gebleken behoefte. Het inzetten van politie-infiltranten wordt getoetst
door de ANCPI van de CRI, die hierover advies uitbrengt aan de betrokken
hoofdofficier. Valse identiteiten dienen enkel door de ministers van Binnenlandse
Zaken en Justitie ter beschikking te worden gesteld na daartoe strekkend verzoek
van de hoofdofficier en de korpsbeheerder en na advies van de CRI. Het gezag
over politie-infiltratie berust bij de zaaksofficier.Motie 55 vervangt:[Er zijn maximaal zeven politiële infiltratieteams. Het beheer daarvan
berust bij de voor de kernteams verantwoordelijke korpsbeheerders respectievelijk
bij de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken (overeenkomstig de
regeling voor het LRT).]door:Het beheer van politiële infiltratieteams berust bij de voor de kernteams
verantwoordelijke korpsbeheerders respectievelijk bij de ministers van Justitie
en van Binnenlandse Zaken (overeenkomstig de regeling voor het LRT).82.De taken en de organisatie van de kernteams dienen een nadere regeling
te krijgen op basis van de wet. De taken van de kernteams beperken zich tot
opsporingsonderzoek naar georganiseerde en organisatiecriminaliteit met een
landelijk of internationaal belang. Het College van procureurs-generaal beslist
over de keuze van onderzoeken door de kernteams, gehoord het advies van een
landelijke OM-commissie (CBO). De ministers van Justitie en van Binnenlandse
Zaken worden tevoren geïnformeerd.83.Tweejaarlijks vindt, ter onderbouwing van de prioriteitsbepaling in de
onderzoeken, een kwalitatieve en zo mogelijk kwantitatieve analyse plaats
van de aard en ernst van de georganiseerde criminaliteit en de daarbij betrokken
groepen. Deze analyse wordt geanonimiseerd ter beschikking gesteld aan de
korpsbeheerders en de Tweede Kamer.84.Het LRT geeft prioriteit aan onderzoeken die een hoogwaardige financiële
deskundigheid vragen, en aan buitenlandse verzoeken. Het beheer van het LRT
blijft bij de minister van Justitie en de minister van Binnenlandse Zaken;
het gezag berust bij de hoofdofficier van justitie bij het landelijk bureau
openbaar ministerie.85.De financiering van de kernteams geschiedt uit een centraal budget, dat
hiertoe wordt onttrokken aan de regionale budgetten. Voor de medewerkers van
kernteams worden aparte opleidingsmodules in recherchetechnieken, regelgeving
en vaardigheden ontwikkeld.86.Het verrichten van fenomeenonderzoek behoort niet direct tot de opsporingstaak.
Het ligt daarom niet voor de hand dat kernteams zelf fenomeenonderzoek verrichten.
Op verzoek van kernteams kan fenomeenonderzoek landelijk worden verricht door
de CRI of door externe onderzoeksinstellingen.87.Motie 53 vervangt:[Het gezag over de kernteams wordt onder verantwoordelijkheid van de recherche-officier
uitgeoefend door een daartoe vrijgestelde officier van justitie van voldoende
zwaarte. De recherche-officier draagt ook de verantwoordelijkheid voor de
organisatie en het functioneren van de CID-afdeling binnen het kernteam. De
betrokken zaakofficieren worden door de recherche-officier, of de officier
die hem bijstaat, volledig op de hoogte gehouden van alle activiteiten
in de onderzoeken van het kernteam.]door:Onverminderd de beheersverantwoordelijkheid van de korpsbeheerder draagt
de recherche-officier ook de verantwoordelijkheid voor de organisatie en het
functioneren van de CID-afdeling binnen het kernteam.88.Indien binnen vijf jaar nog niet expliciet is aangetoond dat de kernteams
en het LRT inhoudelijke betekenis hebben, moet besloten worden tot een andere
organisatie van de opsporing. Dat zal gevolgen voor het politiebestel hebben.89.Er dient wetgeving tot stand te komen die de organisatie, inrichting en
taken van de bijzondere opsporingsdiensten regelt. Bij de voorbereiding van
deze wetgeving dient het bestaansrecht en de mogelijke samenvoeging van de
huidige bijzondere opsporingsdiensten te worden heroverwogen.90.De samenwerking tussen de politie, in het bijzonder de bureaus financiële
ondersteuning, en bijzondere opsporingsdiensten, in het bijzonder de FIOD,
dient nader wettelijk te worden geregeld. De politie dient voor de financiële
expertise in het kader van ondermeer de Plukze-wetgeving niet afhankelijk
te zijn van afspraken met de FIOD of de belastingdienst.91.De bijzondere opsporingsdiensten krijgen geen eigen CID-en. Informanten
ten behoeve van onderzoek van bijzondere opsporingsdiensten kunnen slechts
door de politie gerund worden, mogelijk in samenwerking met bijzondere opsporingsambtenaren.92.Het uitwisselen van gegevens tussen bijzondere opsporingsdiensten en politie
kan in bepaalde zaken plaatshebben op gezag van de officier van justitie.
De uitwisseling van CID-gegevens dient de opsporing van strafbare feiten.93.De Rijksrecherche krijgt geen eigen CID, daartoe bestaat geen noodzaak.
Bij onderzoek naar gepleegde strafbare feiten krijgt de Rijksrecherche toegang
tot nationale en regionale CID-registers. Het is ongewenst dat de Rijksrecherche
zelf informanten gaat runnen.94.Bij het landelijk bureau openbaar ministerie (LBOM) dienen recherche-officieren
van justitie te worden aangesteld voor de verschillende bijzondere opsporingsdiensten.95.De BVD dient geen politietaken uit te voeren. BVD-ambtenaren kunnen geen
deel uitmaken van rechercheteams.96.Het optreden van de landelijke BVD-officier van justitie dient een expliciete
wettelijke basis te krijgen. Dat vereist verandering van artikel 22, derde
lid van de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De officier dient alle
relevante informatie te kunnen controleren om voor de rechtmatigheid
van de verkrijging van informatie in ambtsberichten te kunnen instaan.97.Onderzoeksmethoden van de BVD dienen een specifieke wettelijke grondslag
te krijgen, zeker waar deze methoden een inbreuk maken op grondrechten.98.De strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde is niet alleen gebaat
bij uitbreiding van de politie, maar zeker ook van het openbaar ministerie.
Wil het openbaar ministerie daadwerkelijk gezag over de politie uitoefenen
en adequaat zijn strafvorderingstaak uitoefenen, dan is niet alleen kwalitatieve,
maar ook kwantitatieve versterking nodig.99.De reorganisatie van het openbaar ministerie dient spoedig haar beslag
te krijgen. Van groot belang is absolute duidelijkheid over de positie en
bevoegdheden van de hoofdofficieren van justitie en het College van procureurs-generaal.
Niet oneigenlijke beheerstaken, maar daadwerkelijke gezagsuitoefening over
de politie is voor het openbaar ministerie wezenlijk. Het uitgangspunt van
het openbaar ministerie in het gezag over de politie dient te zijn dat het
doel de middelen niet heiligt. Verantwoorde beslissingen kunnen slechts worden
genomen op basis van kennis en inzicht in de politiepraktijk. Bij de reorganisatie
volgens het plan van aanpak zal rekening moeten worden gehouden met de gebleken
tekortkomingen in de organisatie, de werkwijze en het functioneren van (leden
van) het openbaar ministerie. Mogelijke veranderingen van functie voor individuele
leden van het OM dienen daarbij te worden overwogen.Binnen het OM dienen officieren, hoofdofficieren en leden van het College
van procureurs-generaal zowel adequate juridische vermogens als voldoende
kennis en vaardigheden te bezitten om het gezag over de politie daadwerkelijk
inhoud te geven. Het is daarbij noodzakelijk om aan de verschillende genoemde
functies ook specifieke benoemingsvereisten te verbinden.100.Het College van procureurs-generaal moet toestemming geven voor het inzetten
van een aantal opsporingsmethoden die een zware inbreuk op de grondrechten
van burgers inhouden. De minister kan besluiten van het College terzake te
niet doen als hij het daaruit voortvloeiende gebruik van opsporingsmethoden
onrechtmatig of onverantwoord oordeelt.Het College dient jaarlijks een compleet overzicht van gebruikte methoden
aan de minister ter hand te stellen, waarna de Kamer wordt geïnformeerd.
De Centrale toetsingscommissie verdwijnt in haar huidige vorm. Het College
van procureurs-generaal kan zich laten adviseren door een adviesraad zoals
de Centrale toetsingscommissie, zonder eigen bevoegdheid.101.De functies van recherche-officier, zaaksofficier, kernteamofficier, zwacri-officier,
fraude-officier en milieu-officier dienen een taakomschrijving te krijgen
die duidelijkheid verschaft over hun afzonderlijke taken en de afstemming
daartussen. Deze taakomschrijvingen dienen te worden gebaseerd op een landelijke
richtlijn.102.Het coördinerend beleidsoverleg dient zich meer toe te leggen op
een kwalitatieve analyse van de georganiseerde criminaliteit. Het dient zich
niet langer te beperken tot het maken van kwantitatieve schema's. 103.Motie 62 vervangt:[In de normeringsvoorstellen van de commissie krijgt de rechter-commissaris
een belangrijker taak dan voorheen. Deze principiële keuze vereist een
getalsmatige en inhoudelijke versterking van het rechter-commissariaat. De
rechter-commissaris moet bereid zijn een actievere toetsende rol op zich te
nemen dan tot op heden het geval is.]door:Onverminderd het uitgangspunt dat de rechter-commissaris afstand moet
houden tot de opsporing krijgt hij een belangrijker taak dan voorheen. Dit
vereist een getalsmatige en inhoudelijke versterking van het rechter-commissariaat.
Aan de hand van een in te dienen wetsvoorstel zal worden beslist in welke
gevallen aard en omvang van een inbreuk op grondrechten een toets vooraf door
de rechter-commissaris noodzakelijk maken.104.Naar het oordeel van de commissie dienen meer ervaren rechters deze functie
uit te oefenen, mogelijk ook voor langere tijd dan nu het geval is. In overleg
met de rechtbanken dienen hiervoor extra faciliteiten te worden geschapen.
De werkomstandigheden van de rechter-commissaris vragen eveneens dringend
om verbetering.105.De rechter-commissaris dient geen verlengstuk van de officier van justitie
te worden. Hij toetst het gebruik van voorgestelde opsporingsmethoden. Hij
motiveert zijn beslissingen. Binnen het gerechtelijk vooronderzoek dient hij
overzicht te houden over alle opsporingshandelingen, ook in de zogenaamde
parallelle trajecten. Nieuwe wetgeving zal de rechter moeten brengen tot een
actievere toets van de rechtmatigheid van gebruikte opsporingsmethoden.106.Korpsbeheerders dienen actief hun beheersverantwoordelijkheid voor het
gebruik van opsporingsmethoden uit te oefenen. Zij zijn ten volle verantwoordelijk
voor de beheerstaak. Zij dienen door de korpschef ook geïnformeerd te
worden over het beleid terzake binnen de korpsen. De verantwoordelijkheid
voor de CID geldt daarbij even zwaar als die voor alle andere onderdelen van
de politie. Korpsbeheerders dienen zich bewust te zijn dat de politie te zeer
in een bestuurlijk vacuüm opereert. De sturing van en het toezicht op
de politie in de opsporing is niet alleen een kwestie van het justitieel gezag,
maar ook een bestuurlijke verantwoordelijkheid die ten volle moet worden gedragen.
Dat vereist ook dat de korpsbeheerders op de hoogte dienen te zijn van de
hoofdlijnen van belangrijke opsporingsonderzoeken en van te hanteren opsporingsmethoden.
Zij dienen de toepassing hiervan te beoordelen tegen de achtergrond van hun
verantwoordelijkheid voor de personeelszorg en de integriteit van het politieapparaat.
Indien over de toepassing van opsporingsmethoden een geschil bestaat tussen
hoofdofficier en korpsbeheerder,Motie 56 vervangt:[dient een conflictbeslechtingsregeling, naar analogie van de regeling
in de Politiewet uitkomst te bieden.]door:dient de conflictbeslechting conform art. 53 Politiewet plaats te vinden.Bij de evaluatie van de Politiewet, dient expliciet aandacht besteed te
worden aan het gebrek aan democratische controle op het beheer door korpsbeheerders. 107.Aan het daadwerkelijk leiding geven aan de opsporingstaken van de politie
heeft het de korpschefs lange tijd ontbroken. Een recherche-achtergrond was
geen prae voor benoeming tot korpschef. De korpschefs dienen zich nadrukkelijker
te bemoeien met de kwaliteit van hun recherche. De samenwerking tussen de
verschillende regio's op dit vlak heeft veel te lijden gehad van de verstoorde
verhoudingen aan de top van de politie. Dit moet worden doorbroken. De ministers
en de korpsbeheerders zullen de gebleken tekortkomingen dienen te betrekken
bij hun personeelsen benoemingenbeleid. Voor zowel de huidige als een nieuwe
generatie korpschefs geldt dat zij zich dienen te voegen in ondergeschiktheid
aan het gezag, bereid moeten zijn te investeren in samenwerking en ook buiten
de incidenten moeten willen sturen op de opsporing en de kwaliteit van de
recherche.108.De minister van Justitie blijft, ook na de wettelijke reorganisatie van
het openbaar ministerie, te allen tijde politiek verantwoordelijk voor het
doen en laten van het openbaar ministerie en voor de gehanteerde opsporingsmethoden.
Hij dient derhalve geïnformeerd te worden en geïnformeerd te zijn.
De minister moet altijd de bevoegdheid en de mogelijkheid hebben om in te
grijpen indien naar zijn oordeel het gebruik van opsporingsmethoden onverantwoord
of onrechtmatig is. Zowel het openbaar ministerie als het departement van
Justitie dient zich hiernaar te gedragen.109.Binnen het ministerie van Justitie dient een duidelijk aanwijsbare directie
te zijn die zorgt voor de informatievoorziening en advisering over opsporing
en opsporingsmethoden.110.In de ministeriële regeling voor de CID-en dienen nadere voorwaarden
voor de aanvraag en uitkering van tipgelden te worden opgenomen.111.De minister van Justitie doet jaarlijks vertrouwelijk via de vaste commissie
voor justitie verslag aan de Kamer over gebruikte opsporingsmethoden en door
de kernteams verrichte en te verrichten onderzoeken.Motie 74 luidt:De Kamer; gehoord de beraadslaging; overwegende dat het rapport van de
enquêtecommissie aanduidt dat de vertrouwelijke verstrekking van informatie
aan vaste commissies van de Kamer niet op de juiste wijze heeft plaatsgevonden;
verzoekt de Commissie voor de Werkwijze der Kamer; in het licht van de uitkomsten
van de Enquêtecommissie, en in het bijzonder in het licht van de aanbevelingen
onder nummer 111 en 116, de vraag te beantwoorden of het RvO-TK voldoende
mogelijkheden biedt tot vertrouwelijke informatieverschaffing aan een vaste
commissie uit de Kamer niet zijnde de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten,
en zonodig voorstellen ter aanvulling daartoe aan de Kamer voor te leggen;
en gaat over tot de orde van de dag.112.Het College van procureurs-generaal stelt de prioriteiten voor de kernteams
op; de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken worden tevoren geïnformeerd.
Hetzelfde geldt voor de kwalitatieve analyse van de georganiseerde criminaliteit
en daaruit voortvloeiende prioriteiten voor het beleid. 113.De minister van Binnenlandse Zaken is medeverantwoordelijk voor de kaders
waarbinnen opsporingsmethoden worden toegepast.114.De Tweede Kamer dient de controle op het functioneren van het openbaar
ministerie en de politie met betrekking tot opsporingsmethoden te verbeteren.
Daartoe moet jaarlijks verslaglegging terzake van de minister van Justitie
besproken worden. Dat geldt evenzeer de analyse van de georganiseerde criminaliteit,
zoals hierboven beschreven.115.Bij de beoordeling van wetgeving dienen de samenhang met de praktijk en
de gevolgen van de wetgeving voor de rechtsstaat meer dan in het verleden
betrokken te worden.116.De commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten komt geen rol
toe bij de beoordeling van bijzondere opsporingsmethoden. De praktijk waarbij
de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten gebruikt wordt voor
geheim overleg om lekken te voorkomen, dient een halt te worden toegeroepen.
Vertrouwelijk overleg terzake dient plaats te vinden binnen de commissies
voor Justitie en Binnenlandse Zaken.Motie 74 luidt:De Kamer; gehoord de beraadslaging; overwegende dat het rapport van de
enquêtecommissie aanduidt dat de vertrouwelijke verstrekking van informatie
aan vaste commissies van de Kamer niet op de juiste wijze heeft plaatsgevonden;
verzoekt de Commissie voor de Werkwijze der Kamer; in het licht van de uitkomsten
van de Enquêtecommissie, en in het bijzonder in het licht van de aanbevelingen
onder nummer 111 en 116, de vraag te beantwoorden of het RvO-TK voldoende
mogelijkheden biedt tot vertrouwelijke informatieverschaffing aan een vaste
commissie uit de Kamer niet zijnde de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten,
en zonodig voorstellen ter aanvulling daartoe aan de Kamer voor te leggen;
en gaat over tot de orde van de dag.117.Voor de toekomst is echter noodzakelijk te regelen dat een enquêtecommissie
in haar onderzoek geen geheimhoudingsverplichtingen kunnen worden tegengeworpen
die niet het belang van de staat raken. Het enkele feit van een belofte tot
geheimhouding is niet gelijk te stellen met een staatsbelang. De commissie
is van oordeel dat een door of namens de overheid gegeven belofte van geheimhouding
moet wijken voor de bevoegdheden van een enquêtecommissie. Zou dat niet
het geval zijn, dan zouden de bevoegdheden van de Wet op de Parlementaire
Enquête simpelweg door de overheid zijn te ontwijken door een beroep
op gedane beloften. Dit principe lijdt slechts uitzondering indien qua inhoud
werkelijk het belang van de staat in het geding is. Daarvan was in het geval
van de geheime bijlagen van de rapportage van de commissie-Wierenga in het
geheel geen sprake. Dit laat onverlet dat elke enquête-commissie prudent
dient om te gaan met vertrouwelijke gegevens. Van meer was in het geval van
de rapportage van de commissie-Wierenga geen sprake.118.De Wet op de Parlementaire Enquête dient naar het oordeel van de
commissie te worden gewijzigd. De commissie meent dat het mogelijk moet zijn
om in zeer uitzonderlijke gevallen van een besloten verhoor onder ede een
openbaar verslag te publiceren. De commissie heeft zich, in tegenstelling
tot voorgaande enquêtecommissies, op het standpunt gesteld dat artikel
18b, eerste lid, van de Wet op de Parlementaire Enquête niet
de mogelijkheid biedt tot het openbaar maken van een verslag van een besloten
verhoor.119.De commissie meent dat het noodzakelijk is ten behoeve van omvangrijke
onderzoeken een draaiboek samen te stellen voor de organisatie van een dergelijk
onderzoek. De commissie heeft de indruk dat door het ontbreken van een dergelijk
draaiboek te vaak het wiel opnieuw moet worden uitgevonden. Inmiddels heeft
de Tweede Kamer ruime ervaring met het doen van onderzoeken. Het is zaak om
de opgedane ervaringen vast te leggen voor toekomstig onderzoek.120.De commissie heeft goede ervaringen met de ondersteuning door een beperkte,
deskundige staf en een gering aantal externe onderzoekers. Op die manier heeft
de commissie de mogelijkheid maximale controle uit te oefenen op de inhoud
en de uitvoering van de onderzoeken.121.Om kosten en tijd te kunnen besparen acht de commissie het wenselijk voor
toekomstige parlementaire onderzoeken dat de Kamer permanent kan beschikken
over een goed beveiligde en geoutilleerde ruimte op of rond het Binnenhof.122.De commissie is van oordeel dat het bij parlementaire onderzoeken mogelijk
moet zijn gebruik te maken van informatie die bij openbaarmaking gevaar kan
opleveren voor personen en zaken die het belang van de staat raken, zonder
dat die informatie per definitie ter kennis gebracht wordt van alle leden
van de Kamer. De commissie stelt voor artikel 18b, derde lid, Wet op de Parlementaire
Enquête op dat punt te wijzigen.123.De commissie acht het wenselijk dat na de beëindiging van het onderzoek
van een onderzoekscommissie het archief niet vernietigd hoeft te worden, maar
dat na consultatie van de Registratiekamer een regeling wordt getroffen vergelijkbaar
met de regeling en het besluit Politieregisters om inzage te verschaffen in
de gegevens.124.De commissie heeft veel tijd besteed aan overleg met de bewindspersonen
over de inhoud van het begrip «het belang van de staat». Het is
de commissie gebleken dat er zeer verschillende interpretaties van dit begrip
mogelijk zijn. De commissie acht het wenselijk dat de Kamer en het kabinet
zich buigen over de vraag hoe het belang van de staat, zoals bedoeld in de
Wet op de Parlementaire Enquête, moet worden uitgelegd.Motie 42 luidt:De Kamer; overwegende dat de mogelijkheid welke de wet op de parlementaire
enquête de minister biedt zich te beroepen op het belang van de staat,
rechtstreeks voortvloeit uit artikel 68 Grondwet; dat de Grondwet dit begrip
niet nader omschrijft, zodat eventuele afspraken of uitspraken over de interpretatie
ervan niets kunnen afdoen aan het recht of de plicht van de minister, zich
in voorkomende gevallen op het belang van de staat te beroepen; spreekt uit
dat geen poging zal worden gedaan te komen tot een algemeen geldende interpretatie
van het belang van de staat, maar dat van de minister wordt verwacht dat hij
in voorkomende gevallen zijn beroep op het belang van de staat zo goed mogelijk
zal motiveren, waarna de commissie, dan wel de Kamer, kan beslissen of het
beroep op het belang van de staat wordt aanvaard; en gaat over tot de orde
van de dag. 125.De commissie heeft goede ervaringen opgedaan met de attenderingsbulletins
in de vorm van weekberichten en dagberichten, die werden samengesteld door
de documentalisten. Op die manier werd de commissie constant op de hoogte
gehouden van actuele ontwikkelingen op haar onderzoeksterrein.126.Het is de commissie goed bevallen alle commissieleden te laten participeren
in het verhoren van getuigen. Het vergt de nodige afstemming tussen de leden
voor en tijdens het verhoor, maar het verlevendigt de discussie en draagt
bij aan een maximale waarheidsvinding.127.Het verdient aanbeveling om na elke verhoordag een korte persbriefing
te verzorgen voor de media. Tijdens deze briefings kunnen vragen worden gesteld
over de verhoren van die dag en de verhoren voor de komende dagen.128.De verhoren van de commissie zijn rechtstreeks op de televisie uitgezonden.
De commissie geeft toekomstige onderzoekscommissies het advies om de visuele
media de vrijheid te geven de verhoren rechtstreeks uit te zenden. Tijdens
de verhoren is niet gebleken van een verstorend effect van de rechtstreekse
uitzendingen.129.De commissie heeft over het algemeen alle medewerking gekregen die noodzakelijk
was voor het uitvoeren van dit onderzoek. Zij heeft (te) weinig tijd gehad
om goed onderzoek te doen naar het optreden van buitenlandse opsporingsdiensten
in Nederland. Zij is echter gestoten op onwil van de in Nederland functionerende
medewerkers van de Amerikaanse Drugs Enforcement Administration (DEA) om de
commissie verder voor te lichten na een eerste gesprek op 6 maart 1995. De
DEA stelt zich op het standpunt dat de diplomatieke status van de betrokken
medewerkers hen vrijwaart van enige verplichting om gehoor te geven aan de
op basis van de Wet op de Parlementaire Enquête gedane verzoeken. De
DEA wilde slechts via tussenkomst van de CRI eventuele vragen schriftelijk
beantwoorden. De commissie is van oordeel dat voor de toekomst opheldering
gewenst is over de vraag of in Nederland verblijvende personen met diplomatieke
status kunnen weigeren om een enquêtecommissie informatie te geven. BIJLAGE 2 OVERZICHT ONTVANGEN EN GEANALYSEERDE DOCUMENTEN BIJLAGE 2.1 Lijst van archiefstukkenCentrale toetsingscommissie, Overzicht van bij de CTC aangemelde toetsings-
en registratiezaken over 1996, 1997, 1998 en 1999;Centrale toetsingscommissie, Jaarverslag 1998College van procureurs-generaal, Bijlage 1. Agenda's en vastgestelde notulen vergaderingen College van
procureurs-generaal 1996; Bijlage 2. Agenda's en notulen 1997; Bijlage 3.
Agenda's en notulen 1998; Bijlage 4. Agenda's en notulen 1999; Bijlage 5.
Regelgeving: 5.1 Huidige regelgeving/algemeen kader, onder andere: 5.1.1 Voorlopige
uitgangspunten van het College met betrekking tot de inzet van (bijzondere)
opsporingsmethoden en -middelen ten dienste van politie en justitie, d.d.
24 januari 1997; 5.2 Richtlijnen, onder andere: 5.2.2 Richtlijn afspraken
met criminelen, d.d. 13 maart 1997; 5.2.5 Instructie getuigenbescherming,
d.d. 9 april 1998; 5.2.6 Handleiding kijkoperaties, d.d. 7 december
1994; 5.2.8 Richtlijnen infiltratie, d.d. 20 februari 1991; 5.2.11 Richtlijnen
onderzoek van telefoongesprekken, d.d. 2 juli 1984; 5.2.12 Richtlijn
schriftelijke vastlegging dwangmiddelen, d.d. 26 oktober 1994; 5.2.15
Instructie verkennend onderzoek, d.d. 1 december 1998; 5.2.16 Richtlijn
vrijwillige medewerking banken bij onderzoeken, d.d. 12 juni 1996; 5.2.18
Richtlijn inzake de toepassing van art. 552i WvSv door het OM en de informatieverstrekking
door de politie in het kader van de wederzijdse rechtshulp in strafzaken,
d.d. 23 november 1994; 5.3 Concepten / overgangsregelingen, onder andere:
5.3.1 Nota van het Landelijk Parket «Het inwinnen van informatie met
behulp van informanten door Nederlandse liaison officers in het buitenland»,
d.d. december 1998; 5.3.2 Conceptrichtlijn Doorlaten en gecontroleerde aflevering,
d.d. 3 maart 1998; 5.3.6 Conceptrichtlijn Procedures in toetsings- en
registratiezaken, d.d. 3 maart 1998; 5.3.7 Richtlijn Overgangsregeling
bijzondere opsporingsbevoegdheden, d.d. 12 maart 1998; 5.3.10 Conceptrichtlijn
Informanten en infiltranten, d.d. 8 mei 1998; 5.3.11 Concept Instructie
informatieplatforms in het kader van de prioriteitstelling landelijk optreden
tegen zware en georganiseerde criminaliteit.College van procureurs-generaal, Bijlage 1. Verslagen Regionaal Beheersoverleg 1998; Bijlage 2a. Beleidsplan
OM Breda 1998; Bijlage 2b. Beleidsplan OM Breda 1999; Bijlage 3. Jaarverslag
1997 Buro Grootschalig Politieoptreden Regiopolitie Midden- en West-Brabant;
Bijlage 4a. Jaarplan 1997 Divisie Georganiseerde Criminaliteit Regio Midden-
en West-Brabant; Bijlage 4b. Jaarplan 1998 Divisie Georganiseerde Criminaliteit
Regio Midden- en West-Brabant; Bijlage 5a. Jaarrapportage 1996 Regiopolitie
Midden- en West-Brabant; Bijlage 5b. Jaarrapportage 1997 Regiopolitie Midden-
en West-Brabant; Bijlage 6. Jaarplan 1999 Parket Breda; Bijlage 7a. Meerjarenbeleid
en -raming 1997–2000, Beleidskaders en begroting 1997; Bijlage 7b. Meerjarenbeleid
en -raming 1998–2001, Beleidskaders 1998; Bijlage 7c. Meerjarenbeleidsplan
1999–2002 en Kader 1999; Bijlage 8a. Jaarrapportage 1996 Arrondissementsparket
Breda; Bijlage 8b. Jaarverslag 1997 Parket Breda; Bijlage 8c. Managementrapportage
1e halfjaar 1996, concept parketplan 1997, concept meerjarenplan; Bijlage
9. -; Bijlage 10. Model Jarap 1996 regiopolitie Midden- en West-BrabantCollege van procureurs-generaal, Bijlage 1. Notulen van de vergaderingen van het College d.d.: 28 oktober
1997; 22 januari 1998; 23 januari 1998; 25 januari 1998; 17 november
1998; 23 november 1998; 15 december 1998; 23 december 1998;
13 januari 1999; Bijlage 2. Collegeverslagen, onderdeel benoemingen (1996;
1997; 1998); Bijlage 3. Verslagen van het Landelijk Platform CID-officieren
(1996; 1997; 1998)College van procureurs-generaal, Bijlage 1. Rapport van de Rijksrecherche 's-Hertogenbosch College van procureurs-generaal, Bijlage 1. Onderzoek naar het functioneren van de RCID Rotterdam-RijnmondCollege van procureurs-generaal, Bijlage 1. Eindrapport Audit Ressortsparketten 1998/1999, maart 1999;
Bijlage 2. Audit Ideaal Typisch Parket – II: Beelden, percepties en
feitenCollege van procureurs-generaal, Bijlage 1. Verslagen van de vergadering van recherche-officieren van
2 t/m 4 februari 1999, 29 en 30 september 1998, 18 en 19 november
1998; Bijlage 2. Brief d.d. 21 december 1998 van S. Tempel, plv. hoofdofficier
van justitie te Assen, aan het College van procureurs-generaal, over de status
en het functioneren van de rechercheofficier van justitie; Bijlage 3. Fragmenten
van verslagen van vergaderingen van het College van procureurs-generaal die
betrekking hebben op de ontwikkeling van de functie van rechercheofficier,
periode 5 november 1996–30 september 1998College van procureurs-generaal, Bijlage 1. Overzicht huidige openstaande vacatures van officieren van
justitie; Bijlage 2. Functiebeschrijving recherche-officier van justitie;
Bijlage 3. Functiebeschrijving arrondissementsofficier van justitie/substituut-officier
van justitie, d.d. 3 juli 1997; Bijlage 4. Functiebeschrijving van CID-officier
van justitieCollege van procureurs-generaal, Bijlage 1. Nota toedeling onderzoeksvoorstellen 1996 – heden, 26
april 1999; Bijlage 2. Brieven aan College van Procureurs-generaal/CBO; later
weegploeg Cczwacri over toedeling van diverse onderzoeksvoorstellen aan kernteams,
d.d. 28 februari 1996, 13 maart 1998, 2 april 1998, 2 april
1998, 8 april 1998College van procureurs-generaal, Bijlage 1. Brief van 15 april 1999 van de Stichting Studiecentrum
Rechtspleging, aan College van procureurs-generaal, over de besteding van
de «Van Traa»-geldenCollege van procureurs-generaal, Bijlage 1. Aanbiedingsbrief bij de concept-richtlijn «Opsporingsmethoden
en opsporingsmiddelen, voorlopige uitgangspunten van het College van Procureurs-Generaal
met betrekking tot de inzet van (bijzondere) opsporingsmethoden en -middelen»,
24 januari 1997; Bijlage 2. Inzet methoden en middelen bij de opsporing:
onderdeel van Project Implementatie Parlementaire Enquête, 18 november
1996; Bijlage 3. Inleiding, verantwoording en opzet van de handleidingCollege van procureurs-generaal, Dreigingsanalyses en overeenkomsten getuigenbeschermingCollege van procureurs-generaal, Bijlage 1. Brief van de Weegploeg met een overzicht van de activiteiten
en voorstellen van de Weegploeg; Bijlage 2. Instelling, taakopdracht en werkwijze
van de Cczwacri, de opvolger van het Coördinerend Beleidsoverleg; Bijlage
3. Brief over de instelling, taakopdracht en werkwijze van de Cczwacri; Bijlage
4. Brief inzake de nieuwe werkwijze voor de prioriteitstelling met betrekking
tot de onderzoekskeuze voor de kernteams; Bijlage 5. Brief inzake prioriteitstelling
kernteams; indienen van onderzoeksvoorstellen; Bijlage 6. Landelijk bureau
openbaar ministerie, Notitie voortgang landelijke aanpak georganiseerde misdaad,
stand van zaken d.d. april 1996; Bijlage 7. LBOM, Conclusies naar aanleiding
van de voortgangsgegevens van de kernteams: Gegevens over 1996, januari 1997;
8. Landelijk Parket i.o., Landelijke voortgangsrapportage kernteams 1997,
januari 1998; 9. Landelijk Parket, Halfjaarrapportage 1998 kernteams, oktober
1998;College van procureurs-generaal, Overzicht portefeuilleverdeling College van procureurs-generaalCollege van procureurs-generaal, Ontwikkelschema over de recherche-officier van justitie: Overzicht per
parket over de positionering van de recherche-officier van justitie, verhouding
recherche-officier van justitie – regiopolitie en bijzonderheden of
ontwikkelingen rond de functie van recherche-officier van justitie, 1999College van procureurs-generaal, Instructie voor de officier van justitie belast met de gezagsuitoefening
over het informatiewerk, 2 februari 1999Coördinatiecommissie Zware Criminaliteit, Routing stukken interne OM-overleggen op het gebied van zware en georganiseerde
criminaliteit, 28 december 1998FIOD, Bijlage 1. Concept rechercheplan en een evaluatieformulier FIOD-onderzoek;
Bijlage 2. Rechtshandhaving verschuift van «autonoom repressief»
naar «integraal preventief»: De bestrijding van beurs- en beleggingsfraude
als voorbeeld; Bijlage 3. Financieel rechercheren: Theorie en praktijk, Kluwer,
Deventer, 1997; Bijlage 4. Rijksuniversiteit Leiden; NIVRA; Universiteit Nijenrode,
Brochure: Forensische Accountancy: Postdoctorale opleiding per 1 maart
1999Kernteam Noord Oost Nederland, Bedrijfsplan OT/STO, 1998Korps landelijke politiediensten, Bijlage 1. Jaarplan 1999 KLPD/Dienst Technische & Operationele Ondersteuning,
d.d. 19 mei 1998 (1.1); Relevante delen uit de beleidsplannen en jaarplannen
met betrekking tot het LRT 1996–1999 (1.2); Bijlage 2. Plan van aanpak
project vorming divisie Recherche van het Korps landelijke politiediensten,
20 februari 1998; Bijlage 3.1 Managementrapportage 1998: LRT «Betrouwbaar,
professioneel en toonaangevend», februari 1999; Bijlage 3.2 Notulen
managementteam Landelijk Rechercheteam KLPD (19 maart 1998 t/m 10 december
1998); Bijlage 4.1 Organisatie- & formatie-rapport Landelijk Rechercheteam
KLPD: Aanpassingen ten gevolge van realisering fraudecapaciteit 1998, formatierapport
december 1997; Bijlage 4.2 Organogram en formatie-overzichten DTOO over 1997
en 1998; Bijlage 5.1 Met betrekking tot DTOO: Privacyreglement materiaal uitleen
systeem (5.1.1); Privacyreglement (sub)journaal coördinatoren (5.1.2);
Privacyreglement (sub)journaal taktisch team (5.1.3); privacyreglement IX
direct 5.0 relatiebeheer klanten / leveranciers (5.1.4); Bijlage 5.2 Overzicht
van binnen het LRT gebruikte persoonsregistraties vallend onder de Wpr; Bijlage
6. pagina's uit het kwaliteitshandboek van de DTOO betreffende de procedures
rechercheondersteuning; 7./8. -; Bijlage 9.1 Overzicht assistentaanvragen
1998 DTOO; Bijlage 9.2 Juridisch advies inzake (opnemen van) «mee»luisteren
als opsporingsmethodiek, januari 1998; Bijlage 10. -; Bijlage 11. Evaluatie
taakuitvoering KLPD, 20 april 1998; Bijlage 12. De besturing van het
KLPD: eindrapport, 28 april 1998Korps landelijke politiediensten/divisie Centrale Recherche Informatie, Bijlage 1. Jaarverslagen over 1996 en 1997; Bijlage 2. Beleidsplannen
over 1996–2000 (2.1); 1997–2001 (2.2); 1998 (2.3); 1999 (2.4);
samenvatting jaarplannen 1996 (2.5); Divisieplan 1996 (2.6); Beleids- en bestedingsplan
1997 (2.7); Koersnotitie 1996 (2.8); Eerste beoordeling Koersnotitie 1996
en Jaarplannen 1998 (2.9); Jaarplan 1999 (2.10); Nota De CRI-organisatie op
hoofdlijnen, 15 mei 1997 (2.11); Brochure CRI, een verbindende schakel in
recherche-processen (2.12); Bijlage 3. -; Bijlage 4. Organogrammen; Bijlage
5. Inventarisatie geautomatiseerde systemen, in gebruik bij de CRI; Bijlage
6/7. Procedurebeschrijving van informatieverstrekking en -verwerking; Bijlage
8. Privacyreglement politieregister NCID; Bijlage 9. -; Bijlage 10. Rapport
Organisatie & Formatie, 15 mei 1997; Bijlage 11. -; Bijlage 12/13. Jaaroverzicht
1997 en Jaaroverzicht NCID-register 1996; Bijlage 14/16. -; Bijlage 17. Convenanten
met de FIOD en de Kmar; Bijlage 18. Gemeenschappelijk optreden
van 14 oktober 1996 van de Raad houdende een gemeenschappelijk beleidskader
voor de initiatieven van de Lid-Staten betreffende de verbindingsofficieren
(18.1); Ministerie van Buitenlandse Zaken, Detachering van attachés
bij diplomatieke vertegenwoordigingen in het buitenland, oktober 1998 (18.2);
Bijlage 19. Vergadering van PG's, beschrijving werkwijze ANCPI: Richtlijnen
infiltratie, 20 februari 1991 (19.1); Hoofdstuk 7 (organisatiestructuur
politiële infiltratie) uit het rapport van de werkgroep Infiltratie van
de RAC, juni 1993 (19.2); Raad van Hoofdcommissarissen, Nota Politiële
Infiltratie, 1997 (19.3); Instructie getuigenbescherming 1998, 9 april
1998 (19.4); Regeling van de minister van Justitie inzake het optreden bij
dreiging tegen personen die een openbaar ambt vervullen dat is gerelateerd
aan de strafrechtspleging 1998 (19.5); Bijlage 20/21. -; Bijlage 22. NCID-formulier
Wegingsfactoren vaststelling hoogte tipgelden; Bijlage 23. Privacyreglement
Politieregister «grijze-veld» CRI; Bijlage 24. -; Aanvulling:
Overzicht van de bij de ANCPI aangemelde zaken over 1996, 1997, 1998 en 1999Korps landelijke politiediensten/divisie Centrale Recherche Informatie/Afdeling
Nationaal Inzicht, Bijlage 1. Stukken en verslagen van de Raad van Advies CID, periode 17 mei
1995–11 februari 1999; Bijlage 2. Jaaroverzicht Criminele inlichtingendienst
verwijsindexen 1996, 1997, 1998; Bijlage 3. Overzicht gemiddelde tipgelden
1996 (3.1), uitgekeerde tipgelden 1997 (3.2), jaarverslag 1998 bijzondere
opsporingsgelden: verkorte versie (3.3)Korps landelijke politiediensten/Divisie Ondersteuning, Bijlage 1. Een overzicht van de assistentie-aanvragen 1998 van de Dienst
Technologie & Operationele Ondersteuning; Bijlage 2. Juridisch advies
inzake (opnemen van) «mee»luisteren als opsporingsmethodiek, januari
1998Korps landelijke politiediensten/Landelijk Rechercheteam, Bijlage 1: Vergaderstukken (agenda, notulen, onderliggende stukken) van
de vergaderingen vanaf medio 1998 van de vergaderingen van KernteamchefsLandelijk Parket, Bijlage 1. Tijdplan Informatieplatform LRT, 8 februari 1999; Bijlage
2. Brief d.d. 18 februari 1999 van het hoofd Landelijk Parket, aan het
hoofd LRT, met een reactie op het plan van aanpak InformatieplatformLandelijk Parket, Overzicht orderportefeuilles van de officieren van justitie van het Landelijk
Parket, 1999Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut Politie; Rechercheschool, Registreren en compareren afspraken met criminelen en getuigenbescherming:
nascholingsdagen RCID, gehouden op 1 april 1997 en 2 april 1997
op de Rechercheschool te Zutphen; Inleiding; 1. Jansen, H.A., Hoe registreert
de CID in de toekomst; 2. IJzerman, P.D., Registreren en compareren: Opening
door de voorzitter van de Adviescommissie Criminaliteit; 3. Willems, J.H.M.,
Registreren en compareren: beschouwingen over het functioneren van de (R)CID
in verband met de verbaliseerplicht van het Wetboek van Strafvordering; 4.
Buruma, Y., Verbalisering en dossiervorming inzake bijzondere opsporingsbevoegdheden;
5. Myer, B.E.P., Controleerbaar verantwoorden; 6. Prakken, T., De actualiteit
van het onderwerp «registreren en compareren»; 7. In 't Veld,
C.H., De CID en artikel 152 Strafvordering – Afspraken met criminelen;
8. Groot, F.C.V. de, Afspraken jurisprudentie; 9. Jansen, F. E., Export-onderzoek;
10. Karstens, R., Getuigenbescherming in Nederland; 11. Stellingen bij de
Workshops; Bijlagen: 12. Willems, J.H.M., Recht op stukken, juridische semantiek
voor gevecht?, In: Trema (1997) 5 (mei) p. 185–188; 13. Richtlijn afspraken
met criminelen, d.d. 4 december 1996; 14. Het concept wetsvoorstel bijzondere
opsporingsbevoegdheden: consultatie van het Korpsbeheerdesberaad en de Raad
van Hoofdcommissarissen, inclusief persberichtLandelijk Selectie- en Opleidingsinstituut/Rechercheschool, Bijlage 1. Organogram en personele bezetting Rechercheschool (oud); Bijlage
2. Organogram en personele bezetting Rechercheschool (nieuw); Bijlage 3. Overzicht
van de aanmeldingen en plaatsingen in de periode 1996–1999; Bijlage
4. LSOP, Meerjarenbeleidsplan LSOP 1993–1998, Amersfoort, 1993; Bijlage
5. Discussienota «Kaders voor beleidsontwikkeling LSOP» positiebepaling,
oktober 1998; Bijlage 6. Opleidingsaanbod Nederlandse Politie Academie: de
studiegidsen BTM; ABT; ATL; LPB; LSP; LLO; de dienstengids NPA; Bijlage 7.
Opleidingsaanbod Rechercheschool: de dienstengidsen: algemeen; PIOV; RS; NPA;
POC; PVIMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Bijlage 1. Conceptwetsvoorstel Bevordering Integere Besluitvorming Openbaar
bestuur (versie d.d. juli 1997);Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Bijlage 1. Besluit van de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken
d.d. 31 juli 1969 tot instelling van de Recherche Advies Commissie met
taakopdracht en benoeming van voorzitter en leden; Bijlage 2. t/m 11. Vergaderverslagen
d.d.: 28 mei 1996 (2); 1 november 1996 (3); 3 maart 1997 (4);
16 mei 1997 (5); 21 augustus 1997 (6); 2 december 1997 (7);
26 maart 1998 (8); 23 juni 1998 (9); 24 september 1998 (10);
15 december 1998 (11); Bijlage 12. Advies Informatie-uitwisseling verzekeraars –
politie/justitie, d.d. 14 juni 1996; Bijlage 13. Advies over de rechtmatigheid
en doelmatigheid van de «Zaanse Verhoormethode», d.d. 1 november
1996; Bijlage 14. Advies over concept-wetsvoorstel normering bijzondere opsporingsbevoegdheden,
d.d. 4 maart 1997; Bijlage 15. Advies inzake rapport «Onderzoek
aan het lichaam», d.d. 11 september 1997; Bijlage 16. Advies inzake
concept-AMVB «Verstrekking gegevens telecommunicatie», d.d. 23 september
1997; Bijlage 17. Advies inzake het wetsvoorstel «Toezeggingen aan getuigen
in strafzaken», d.d. 3 oktober 1997; Bijlage 18. Advies inzake
het wetsvoorstel inzake DNA-onderzoek, d.d. 3 oktober 1997; Bijlage 19.
Advies inzake «Audiovisuele registratie van verdachtenverhoren»,
d.d. 27 maart 1998; Bijlage 20. Notitie Opsporing Voortvluchtigen, d.d.
23 juni 1998; Bijlage 21. Advies over het rapport van de commissie Meijers
«Een verplichte Aids-test in het strafprocesrecht», d.d. 30 september
1998Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/Binnenlandse
Veiligheidsdienst, Bijlage 1. Overeenkomst tussen de Rijksrecherche en de Binnenlandse Veiligheidsdienst
inzake werkafspraken betreffende consultatie, afstemming en informatie-uitwisseling,
d.d. 15 februari 1999; Bijlage 2. Overeenkomsten inzake het vervaardigen
van gezamenlijke analyses door de Dienst Bijzondere Recherche Zaken van de
Divisie Centrale Recherche Informatie van het Korps Landelijke Politiediensten
en de Binnenlandse Veiligheidsdienst, d.d. 15 februari 1999; Bijlage
3. Notitie informatie-uitwisseling Politie–BVD, d.d. 1 juli 1997;
Bijlage 4. Werkafspraken tussen het openbaar ministerie en de BVD betreffende
het overleg, bedoeld in artikel 22, derde lid van de Wet op de inlichtingenen
veiligheidsdiensten, alsmede de notulen hierover van de PG-vergadering op
30 juni 1993; Bijlage 5. Organogram per 1 januari 1999; Bijlage
6. Notitie van de minister van Justitie betreffende de bewijskracht van door
de Binnenlandse Veiligheidsdienst verkregen materiaal, d.d. 28 februari
1992 (Kamerstuk 22 463, nr.4, 1991–1992); Bijlage 7. Voorbeeld
van een samenwerkingsprotocol tussen een regionaal politiekorps (Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmond) en de BVD; Bijlage 8. Openbare versie van het Eindrapport
project Hermandad «Samenwerken aan veiligheid», september 1997;
Bijlage 9. Jaarverslag 1996; Bijlage 10. Jaarverslag 1997; Bijlage
11. Een beetje integer kan niet: een handleiding waarmee u het integer functioneren
van uw organisatie kunt bevorderen, d.d. april 1996Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties; ministerie van
Justitie, Deelrapporten van het IVA-onderzoek Kernteams als instrument voor de
bestrijding van de zware georganiseerde criminaliteit , d.d. 31 maart
1999; Bijlage 1. Zwol, W. van, Het Landelijk Recherche Team; Bijlage 2. Lensvelt-Mulders,
G.J.M.L.; Spapens, A.C.; Gooren, W.A.J., Het kernteam Noord Oost Nederland;
Bijlage 3. Gooren, W.; Rebel, J., Het kernteam Amsterdam-Amstelland/Gooi &
Vechtstreek; Bijlage 4. Mayer, I., Het kernteam Randstad Noord en Midden;
Bijlage 5. Mayer, I., Het kernteam Haaglanden/Hollands-Midden; Bijlage 6.
Lensvelt-Mulders, G., Het kernteam Rotterdam-Rijnmond; Bijlage 7. Zwol, W.
van, Het kernteam Zuid-Nederland;Ministerie van Binnenlandse Zaken; Ministerie van Justitie/Stuurgroep
Implementatie Project Enquête Opsporingsmethoden, Verslagen van de Stuurgroep IPEO d.d.: 28 oktober 1997; 17 februari
1998; 9 april 1998Ministerie van Financiën/Directie Algemene Fiscale Zaken, Bijlage 1. Bedrijfsplan FIOD 1996 – 2000; Bijlage 2. Bedrijfsplan
FIOD 1997–2001; Bijlage 3. Bedrijfsplan FIOD 1998 – 2002; Bijlage
4. Bedrijfsplan FIOD 1999–2003; Bijlage 5. Jaarverslag 1996; Bijlage
6. Jaarverslag 1997; Bijlage 7. Jaarverslag 1998; Bijlage 8. Managementrapportage
FIOD 1996; Bijlage 9. Managementrapportage FIOD 1997; Bijlage 10. Gedragscode
FIOD; Bijlage 11. Organogram; Bijlage 12. Wijziging Voorschrift informatieverstrekking
1993, d.d. 1 december 1998; Bijlage 13. Voorschrift Wederzijdse bijstand
Douane, d.d. 1 mei 1995; Bijlage 14. Voorschrift Fiscaal-strafrechtelijke
belangen, d.d. 3 mei 1993; Bijlage 15. Functiebeschrijving medewerkers
opsporing; Bijlage 16. Informatie recherche-opleiding FIOD; Bijlage 17. Samenwerkingsconvenanten
(overzicht): 17a. Voorschrift inzake de samenwerking van de Belastingdienst
met de Politie en andere opsporingsinstanties, 25 april 1996; 17b. Modelconvenant
behorende bij dit voorschrift; 17c. Modelconvenant voor de samenwerking met
Politie en bijzondere opsporingsdiensten bij de bestrijding van commune delicten;
17d. Convenant inzake het oostelijk horizontale fraudebestrijdingsexperiment;
17e. Samenwer- kingsovereenkomst tussen Belastingdienst FIOD / vestiging Rotterdam
en GAK Nederland B.V., opsporingsdienst regio Zuid West; Aanvulling: 18. Omgaan
met tipgevers en informanten; betalen tipgelden. – In: FIOD-Wegwijzer,
deel 3: Opsporing, d.d. 1 september 1997Ministerie van Financiën/Directie Algemene Fiscale Zaken, Bijlage 1. De nota «Blik op de toekomst», juni 1997; Bijlage
2. Notulen van de vergaderingen van het Platform Bijzondere Opsporingsdiensten
d.d.: 14 februari 1997; 6 juni 1997; 3 oktober 1997; 22 januari
1998; 4 juni 1998; 17 september 1998Ministerie van Justitie/Directoraat-generaal Rechtshandhaving, Bijlage 1. Conceptrichtlijn «Doorlaten en gecontroleerde aflevering»,
versie d.d. 3 maart 1998; Bijlage 2. Conceptrichtlijn «Informanten
en infiltranten», versie 8 mei 1998Ministerie van Justitie; ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Bijlage 1. Instructie schriftelijke verantwoording ten behoeve van strafzaken,
vastgesteld door het College van procureurs-generaal d.d. 28 januari
1997 (inwerkingtreding 1 mei 1997); Bijlage 2. Verslagen projectgroep
Gezag Recherche d.d.: 12 augustus 1997; 3 oktober 1997; 21 januari
1998; 12 maart 1998; 24 april 1998; Bijlage 3. Brief d.d. 6 januari
1999 van het College van procureurs-generaal, met de Instructie verkennend
onderzoek; Bijlage 4. Voortgangsrapportage Getuigenbescherming
(Commissie Craemer II) d.d. 1 april 1998; Bijlage 5. Verslagen project
ACCACIA: 5a Resultaten deelprojecten 1996; 5b. Voortgangsrapportage d.d. 16 september
1996; Bijlage 6. Programma en plan van aanpak ABRIO (Kwaliteit van de recherche):
6a. Aanbiedingsbrief d.d. 27 januari 1999, Programmabureau ABRIO; 6b.
Plan van Aanpak, d.d. oktober 1997; 6c. Projectenplan, 1998; 6d. Concept-projectenplan;
Bijlage 7. Conceptregeling kernteams: 7a. Brief d.d. 16 december 1998
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie,
waarin wordt aangeboden de nieuwe Conceptregeling kernteams; 7b. Conceptregeling
kernteams d.d. 4 december 1998; Bijlage 8. Project Financieel rechercheren,
Eindrapport, Deventer, 1997; Bijlage 9. Centrale Toetsingscommissie: 9a. Jaaroverzicht
1997 van de CTC, met de toetsingszaken en registratiezaken vanaf 1995; 9b.
Instellingsbesluit Centrale Toetsingscommissie d.d. 7 december 1994 (inwerkingtreding
1 januari 1995), alsmede de modelbrief van de procureurs-generaal aan de hoofdofficieren
van justitie d.d. 7 december 1994; Bijlage 10. Rapport van de werkgroep
rechter-commissaris (werkgroep Meijeringh) d.d. juli 1997; Bijlage 11. Verslagen
van de werkzaamheden Afdeling Organisatie Opsporing en Vervolging binnen de
Directie Strafrechtelijke Handhaving van het ministerie van Justitie: periode
16 juni 1997–23 maart 1998; Bijlage 12. -; Bijlage 13. Projectplan
Concorde d.d. september 1997; Bijlage 14. Voorstel aanpassing besluit beheer
regionale politiekorpsen; Bijlage 15. Reacties van de regio's en parketten
op het rapport Rekkelijk of precies; Bijlage 16. WODC rapportage ernst en
aard georganiseerde criminaliteit; Bijlage 17. IVA; Gooren, W.A.J., Kernteams
als instrument voor de bestrijding van de zware georganiseerde criminaliteit:
Verslag van een inventariserend onderzoek gericht op mogelijke evaluatie van
de kernteams, Tilburg, november 1998; Bijlage 18. Werkgroep liaison officers,
Rapportage Toezicht op de buitenlandse liaison-officers in Nederland, d.d.
mei 1998Ministerie van Justitie, Bijlage 1. Reacties uit de praktijk op het concept-wetsvoorstel bijzondere
opsporingsbevoegdheden door: IRT Noord Oost Nederland; Regiopolitie Brabant-Noord;
DTOO; CRI; kernteam Noord Oost Nederland; Bijlage 2. Concept-uitvoeringsregelingen:
2.1 Aanbiedingsbrieven, gedateerd 10 februari 1999, met een adviesaanvrage;
2.2 Nota uitvoeringsregelingen wetsvoorstel Bijzondere opsporingsbevoegdheden,
d.d. 1 februari 1999; 2.3 Concept Samenwerkingsbesluit infiltratie, d.d.
25 januari 1999; 2.4 Concept Besluit bewaren en vernietigen processen-verbaal,
d.d. 25 januari 1999; 2.5 Concept Regeling infiltratieteams, d.d. 25 januari
1999; 2.6 Concept Besluit technische hulpmiddelen bijzondere opsporingsbevoegdheden,
d.d. 28 januari 1999; 2.7 Concept Regeling opnemen vertrouwelijke communicatie
politie, d.d. 25 januari 1999; Bijlage 3. Brief over de conclusies van
het wetsvoorstel BOB, alsmede de begeleidende brief van het College aan de
parketten; Bijlage 4. Stukken betreffende de te verwachten toegenomen werklast
als gevolg van inwerkingtreding wet BOB; Bijlage 5. -; Bijlage 6. Fragment
uit Eerste-Kamerstuk 25 392 46c, over de status van de overlegvergadering;
Bijlage 7. Chronologische overzichten van de totstandkoming van de wetsvoorstellen
BOB en Politieregisters en de daarbij behorende uitvoeringsregelingen; Bijlage
8. Toetsingskader individuele casus die aan de minister (moeten) worden voorgelegdMinisterie van Justitie, Bijlage 1. ABRIO Projecten-boek d.d. 15-2-1999: landelijk overzicht regio's/parkettenMinisterie van Justitie, Bijlage 1. CID-basiscursus SSR voor CID-officieren van justitie, d.d.
14 januari 1999; Bijlage 2. Heijden, A.W.M. van der; Boer, F.J. de, Internationale
samenwerking in de praktijk «De Cervelle-zaak» LRT, augustus
1998; Bijlage 3. Verslag OM-conferentie te De Lutte d.d. 17 juni 1998,
18 juni 1998 en 19 juni 1998, inzake de verhouding tussen ministerie
en college; Bijlage 4. Functiebeschrijving arrondissementsofficier van justitie
en substituut-officier van justitie, d.d. 3 juli 1997; Bijlage 5. Formatierapport
Directoraat-Generaal Rechtshandhaving, d.d. 2 oktober 1998; Bijlage 6.
Concept instructie voor de officier van justitie belast met de gezagsuitoefening
over het informatiewerk, d.d. februari 1999; Bijlage 7. Brief d.d. 8 mei
1998 van het hoofd LBOM, aan de waarnemend voorzitter van het College van
procureurs-generaal, inzake de richtlijn informanten en gedragscode CID; Bijlage
8. WODC; Nelen, Hans; Barendse, Els; Schaaf, Jacqueline van der, Mondiaal
met man en macht: Een evaluatie van het opsporingsonderzoek 4M , juli 1998Ministerie van Justitie, Bijlage 1. Brief d.d. 3 december 1997 van de ministeries van Binnenlandse
Zaken en van Justitie, waarin wordt aangeboden: 1.1. De Concept Regeling houdende
de organisatie en taken van de kernteams en bepalingen over de samenwerking
tussen de kernteams en de regionale politiekorpsen; 1.2. Convenant Interregionaal
Recherche Team in het samenwerkingsgebied van de politieregio's Midden- en
West-Brabant; Brabant-Noord; Limburg-Noord; Limburg-Zuid; Brabant-Zuid-Oost,
1 juli 1993; 1.3. Convenant IRT politieregio's Amsterdam-Amstelland;
Gooi en Vechtstreek; Kennemerland; Noord-Holland Noord; Utrecht; Zaanstreek-Waterland,
1 juli 1993; 1.4. Idem 1 juli 1994; 1.5. Convenant IRT politieregio's
IJsselland; Groningen; Friesland; Drenthe; Twente; Noord en Oost Gelderland;
Gelderland-Midden; Gelderland-Zuid; Flevoland, 1 juli 1993; 1.6. Convenant
IRT politieregio's Haaglanden en Hollands Midden, 1 juli 1993; 1.7. Convenant
IRT politieregio's Rotterdam-Rijnmond, 1 juli 1993Ministerie van Justitie/Directie Delinquentenzorg en Jeugdinrichtingen, Brief d.d. 20 juli 1994 het hoofd Directie D&J, over het samenwerkingsverband
tussen D&J en CRI in het CRI-meldpunt Gedetineerden Recherche Informatie
Punt (GRIP)Nederlands Politie Instituut, Bijlage 1. Jaarverslag NPI 1997; Bijlage 2. Werkplan NPI 1998; Bijlage
3. Werkplan NPI 1999Nederlands Politie Instituut; Raad van Hoofdcommissarissen, Bijlagen: Agenda's en verslagen van de vergaderingen van de Adviescommissie
inlichtingendiensten van de Raad van Hoofdcommissarissen vanaf 1996Nederlands Politie Instituut; Raad van Hoofdcommissarissen, Bijlage 1. Bovenregionale criminaliteitsbestrijding (tussenmelding),
9 december 1998. Een reactie van de Raad van Hoofdcommissarissen op het
rapport van de Algemene Rekenkamer «Uitwisseling van recherche-informatie
tussen CRI en politieregio's» (Kamerstuk 26 215, nr. 2, 1998–1999)Nederlands Politie Instituut; Hoofdofficierenberaad; Raad van Hoofdcommissarissen;
Korpsbeheerdersberaad, Bijlage 1. Vergaderverslagen Korpsbeheerdersberaad van 16 november
1996 en 15 februari 1997; Bijlage 2. Vergaderverslagen Portefeuillehouders
Criminaliteitsbeheersing, periode 29 januari 1998–26 maart
1999; Bijlage 3. Vergaderverslagen Adviescommissie Algemene en Middelzware
Criminaliteit, periode 25 maart 1998–17 februari 1999; Bijlage
4. Vergaderverslagen Adviescommissie zware, georganiseerde en organisatiecriminalteit,
periode 14 mei 1998–3 februari 1999; Bijlage 5. Vergaderverslagen
Adviescommissie Recherche Expertise en Ondersteuning, periode 30 maart
1998–23 maart 1999; Aanvulling: Bijlage 6a. Vergaderverslagen Hoofdofficierenberaad,
periode 16 februari 1996–4 maart 1999; Bijlage 6b. Vergaderverslagen
Dagelijks Bestuur Hoofdofficierenberaad, periode 19 februari 1998–18 februari
1999; Bijlage 7a. Overzicht van de onderwerpen die een relatie
vertonen met de aanbevelingen van de Parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden, besproken door de Raad van Hoofdcommissarissen, periode
1996 t/m 1998; Bijlage 7b. Vergaderverslagen van de plenaire bijeenkomsten
van de Raad van Hoofdcommissarissen, periode 21 januari 1998–24 september
1998Nederlands Politie Instituut; Korpsbeheerdersberaad, Bijlage 1. Aanbiedingsbrief d.d. 16 april 1999 aan de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het verslag van W.J. Deetman
(voorzitter KBB); I.E. Klopper-Gerretsen (voorzitter Hoofdofficierenberaad);
B.A. Lutken (voorzitter RHC); Bijlage 2. Eindverslag naar aanleiding van de
expertmeeting «Legitimiteit informatie-inwinning onder verantwoordelijkheid
van de burgemeester»/Expertmeetings december 1998 en januari 1999Nederlandse Orde van Advocaten; Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak;
Parket-Generaal van het Openbaar Ministerie, Polarisatie in de strafzaal: over grenzen van behoorlijkheid; Verslag
van een werkconferentie gehouden op 22 januari 1999 in de Jaarbeurs te
Utrecht (ook verschenen als themanummer in het tijdschrift Trema (1999) 3
(maart) p. 75–95): Inleiding; Myer, B.E.P., Over de grenzen van behoorlijkheid:
een OM-pleidooi voor een saaiere rechtsstrijd: Een aanzet tot discussie; Sjöcrona,
J.M., Over ego's, onwetendheid, onwil en de rechtspleging als vergiet; Willems,
J.H.M., Polarisatie in de strafzaal – over de grenzen van behoorlijkheid;
Naeyé, J., Polarisatie in de strafzaal: Over grenzen van behoorlijkheidOpenbaar ministerie Amsterdam; Regiopolitie Amsterdam-Amstelland, Bijlage 1: Openbaar ministerie: 1.1 Antwoordbrief van hoofdofficier van
Justitie; gefaxte lijst van geleverde documenten door Regiopolitie Amsterdam-Amstelland
en een overzicht van het aantal opleidingen, genoten door CID-runners tussen
1 januari 1996–31 december 1998; 1.2 Algemeen: Handleidingen
/ Richtlijnen etc. inzet bijzondere opsporingsmethoden en -middelen; 1.3 Observatie:
Conceptrichtlijn stelselmatige observatie; 1.4 Infiltratie: 1.4.1 Landelijke
richtlijnen infiltratie; 1.4.2 Informanten en infiltrantenen gedragcode CID;
1.4.3 Doorlaten; 1.4.4 Conceptrichtlijn Doorlaten en gecontroleerde aflevering;
1.4.5 Inzet Duitse infiltranten / informanten en/of vertrouwenspersonen; 1.5
Pseudokoop: Handleiding kijkoperaties; 1.6 Afspraak met criminelen: Richtlijn
afspraken met criminelen; 1.7 CID: 1.7.1 Parketstandpunt CID-aangelegenheden;
1.7.2 Gebruik van informatie afkomstig van buitenlandse bronnen; 1.8 Projectmatige
aanpak mega-zaken; 1.9 Overzicht afgeronde zwacri-zaken; 1.10 Stukken Regiopolitie
Amsterdam-Amstelland; 1.11 BIO/RR; 1.12 AT; 1.13 Stukken Kernteam; 1.14 Stukken
Bestuur; 1.15 Driehoeksverslagen; 1.16 Verslagen regionale college; Bijlage
2: Openbaar ministerie: Jaarplannen OM 1996, 1997, 1998, 1999; jaarverslagen
OM 1996, 1997, 1998; Bijlage 3: Regiopolitie Amsterdam-Amstelland: I. Organisatie
Beschrijving 1999 Dienst Centrale Recherche; II. Recherche Werkplekbeschrijving;
III. Jaarverslag 1995 DCR; IV. Jaarverslag 1996 DCR; V. -; DCR; VI. Bedrijfsvoeringsgegevens
DCR, 1e half jaar 1998; VII. Organogram DCR; VIII. Jaarverslag 1996 Politie
Amsterdam-Amstelland; IX. Korpsbeschrijving Met creativiteit sturen op resultaten;
X. Jaarverslag 1997 Politie Amsterdam-Amstelland; XI. Standaardisering werkprocessen:
Project VORF '94/'96; XII. «Op weg naar een doelmatig en doeltreffend
rechercheren»: Definitieve Versie, januari 1997, Versie 2.0; Project
VORF '94/'96; XIII. Doeleman, R., De recherchewereld volgens GARP; Geautomatiseerd
Aanbieden van Recherche Processen bij de Regiopolitie Amsterdam-Amstelland,
april 1997; XIV. -; XV. Bureau Recherche Informatie, De criminele informatie
huishouding: versie 3.0, augustus 1997; XVI/XVIII. -; XIX. Begroting 1999–2002
Regiopolitie Amsterdam-Amstelland; XX. Beleidsplan regio Amsterdam –
Amstelland 1996; XXI. Beleidsplan 1997; XXII. Beleidsplan Regiopolitie Amsterdam-Amstelland 1998; XXIII. Beleidsplan 1999 Regiopolitie Amsterdam-Amstelland;
XXIV/XXV. -; XXVI. Personeelsplan, waaronder beschrijvingen van de DCR; XXVII.
DCR/Bureau Recherche Informatie, Geweld in de politieregio Amsterdam –
Amstelland: Quickscan; XXVIII. DCR/BRI, Project Wervelwind: 2e rapportage
over heel 1998; XXIX. DCR; BRI; Hoff, M.; Loof, Y.; Plantinga, M.; Scholtes,
M.; Korf, D., Criminele investeringen in onroerend goed in de regio Amsterdam-Amstelland;
XXX. Jaarverslagen RCID over 1995, 1996, 1997; Aanvulling: Bijlage 4: Regiopolitie
Amsterdam-Amstelland: 4.1 Jaarplannen Kernteam: 4.1.1 Jaarplan 1996 IRT Amsterdam-Amstelland
Gooi en Vechtstreek; 4.1.2 Jaarplanning 1997; 4.1.3 Jaarplanning 1998; 4.2
Voortgangsrapportage Kernteam: 4.2.1 Voortgangsrapportage 8/98; 4.2.2. Voorgangsrapportage
2/99; 4.3 VSO / Rechercheprojecten 1996/1997/1998: Overzicht Zwacri-zaken,
lopend en afgerond: Overzicht; stand per 31 december 1996, 31 december
1997, 31 december 1998; 4.4 Checklist AT; 4.5 procedure plukzeOpenbaar ministerie Rotterdam; Regiopolitie Rotterdam-Rijnmond, Bijlage 1: Openbaar ministerie: 1.1.A Korte toelichting planning and
control cyclus politie en openbaar ministerie; 1.1.B Parketplan 1999; 1.1.C
Control 1998, eerste halfjaar; 1.1.D Parketplan 1998 en control 1997; 1.1.E
Parketplan 1997; 1.1.F Control 1996 1.1.G Parketplan 1996 en control 1994
en 1995; 1.1.H Voorbeeld teambestek; Bijlage 1.2.A Beschrijving CID-officier
en Recherche-officier van justitie; 1.2.B Relatie CID-officier van justitie
en Recherche-officier van justitie; 1.2.C Procedure bijzondere opsporingsmethoden;
1.2.D Bevel tot uitstel van de verplichting tot inbeslagneming; 1.2.E Bevelen
Bijzondere Opsporingsmethoden; 1.2.F Informatieverstrekking uit lopende onderzoeken
naar andere tactische teams via RCID; 1.2.G Overzicht verbalen-administratie;
1.2.H Programma ZZ-dag d.d. 8 april 1998; 1.2.I/J Standpunt unit Zware Zaken
over Dossiervorming; 1.2.K Inzet procedure Arrestatieteam met meldingsformulier;
1.2.L Rapport «De kwaliteit van de recherche in Rotterdam-Rijnmond»;
1.2.M Rapport «Weegfactoren», checklist inventaristie en prioritering
criminele groepen; 1.2.N t/m Q. Kwaliteitsinstrument voor zware en georganiseerde
criminaliteit; 1.2.R Overzicht Bureau Interne Zaken-zaken (BIZ-zaken); 1.2.S
Abrio-projecten Rotterdam; 1.2.T/U Convenant Politiesecretaris met mandaatregeling;
Bijlage 2. Regiopolitie Rotterdam-Rijnmond: 2.1.1 Bedrijfsplan 1996–2001;
2.1.2/2.1.5 (Concept) Korpsjaarplan 1996, 1997, 1998, 1999; 2.2.1 Handboek
RCID inclusief jaarverslagen van CID over 1996, 1997 en 1998; 2.2.2 Korpsjaarverslag
1996; 2.2.3 Korpsjaarverslag 1997; 2.3.1 Marap over 1996, 1997 en 1998, naast
1998 Controlling; 2.4 Brief van de chef RCID, over de vertrouwelijkheid van
de recherche-onderzoeken in de politieregio Rotterdam-Rijnmond; 2.5 «Versterkte
contouren»: Oriëntatie, grondslagen, sturing, structuur, samenhang
& werkwijze van het politiekorps Rotterdam-Rijnmond; 2.6 Regionale Recherche
Dienst, Financieel rechercheren: Van woorden naar daden; 2.7 Verslagen platformoverleg
1996–1998; 2.8 Organigrammen van RRD, RCID, Bureau Recherche Ondersteuning;
2.9 Vermaas, P., Kernteam Zuid-Oost-Azië; «Sommige rechercheurs
in Nederland kennen ons nog niet», In: Algemeen Politieblad (1998) 21
(24 okt); 2.10.A Jansen, H.A., «Op sporen naar 2001»; 2.10.B Kwaliteitstraject
RRD: Zelfevaluatie; 2.10.C Kwaliteitsbeleid voor de RRD; 2.10.D Vlieger, J.
de, Het korps weet wat we doen: Redelijk Raadselachtige Dienst Of Regionale
Recherchedienst, januari 1999; 2.10.E Andersson Elffers Felix, Kwaliteitsinstrument
voor zware en georganiseerde criminaliteit; 10.E Meetinstrumenten; Productenboek;
2.11.A CD-ROM met Richtlijnen en jurisprudentie Politie Rotterdam-Rijnmond
RRD; 2.11.B Opsporingsmethoden en opsporingsmiddelen: Voorlopige uitgangspunten
van het College van Procureurs-Generaal met betrekking tot de inzet van (bijzondere)
opsporingsmethoden en -middelen; 2.11.C Richtlijn Schriftelijke verantwoording
ten behoeve van de strafzaak; 2.12/2.19 -; 2.20. Personeelsplan
t.a.v. recherchefuncties; 2.20.A Projectgroep Van Traa, Eindrapport, 15 januari
1997; 2.20.B Herinrichting RRD: Formatie-overzicht nieuwe RRD (1); Overdracht
van beheer (2); Nota herinrichting RCID (3); Deelplan II, personeel en materieel
(4); Deelplan I, organisatie (5); Plan van aanpak (6); 2.20.C Intern memorandum
korpschef over taakverdeling korpsleidingOpenbaar ministerie Rotterdam; Regiopolitie Rotterdam-Rijnmond, Bijlage 1: Openbaar ministerie Rotterdam: Overzicht Bureau Interne Zaken
(BIZ-zaken), periode 1 januari 1996 t/m 25 januari 1999; Bijlage
2: Regiopolitie Rotterdam-Rijnmond: 2.1.A Akker, M.J.J. van den; Hoogendoorn,
A.B., Schijnt bedriegt: Overheid, bedrijfsleven en gelegenheidsstructuren
voor criminaliteit op de hergebruikmarkt, 's-Gravenhage, 1997; 2.1.B Platform
Aanpak zware, georganiseerde criminaliteit Rotterdam-Rijnmond, Wegtransport
en criminaliteit: Verslag van een fenomeenonderzoek naar de relatie tussen
het wegvervoer en de georganiseerde criminaliteit, Rotterdam, ca. 1997; 2.1.C
Regionale Recherchedienst; Jeugd- en Zedenzorg, Eindrapportage H.I.K. team,
1 maart 1995; 2.1.D Openbaar ministerie Rotterdam; Regiopolitie Rotterdam-Rijnmond;
Moret Ernst & Young, Financieel rechercheren: Een evaluatieonderzoek;
2.1.E Regionale Recherche Dienst; Kernteam Rotterdam-Rijnmond; Expertiseteam
Zuid Oost Azië; Erasmus Universiteit Rotterdam; Erasmus Center for Police
Studies; Mul, V.; Pols, E.J.V., (Ver)stand van zaken 1997–1998; 2.1.F
Loon, A.M.H. van, Kernteam zware milieucriminaliteit; 2.1.G Vrouwenhandel:
Vechten tegen windmolens??, Rotterdam, 16 januari 1996; 2.1.H EU-fraude:
Samenvatting; 2.1.I Regionale Recherche Dienst, Eindrapportage fraude-onderzoek
ESF-subsidies, februari 1998; 2.1.J Regionale Recherche Dienst, Eindrapportage
«NOSY», 7 oktober 1996; 2.1.K Werkgroep Aanpak Zware Milieucriminaliteit;
Kernteam «zware milieucriminaliteit», Meten van luchtemissies:
Studie naar de mogelijkheden om in het kader van de handhaving luchtemissies
onafhankelijk van de bedrijven te meten: definitief concept, maart 1998; 2.1.L
Het rechercheonderzoek naar milieudelicten bij TCR/TCA geëvalueerd (Evaluatie-rapportages;
deel 3); 2.2.A Jaarplan 1999 Kernteam Rotterdam-Rijnmond; 2.2.B Jaarplan 1996
RRD; 2.2.C Jaarplan 1997 RRD; 2.2.D Jaarplan 1998 RRD; 2.2.E Jaarplan 1999
RRD; 2.3.A Checklist optreden AT; 2.3.B Werkaanvraag STO-zaken; 2.4 Overzicht
interne (strafrechtelijke en disciplinaire) onderzoeken; 2.5.A Opleidingsmodule
«Het onderzoek ter terechtzitting»; 2.5.B Opleidingsmodule «CID»;
2.6 Brief d.d. 26 januari 1998 aan de minister van Justitie, van A. Peper,
korpsbeheerder Politieregio Rotterdam-Rijnmond, met een reactie op conceptregeling
kernteams; 2.7.A Regionale Recherche Dienst, Het project integriteit; 2.7.B
Divisie CRI; Afdeling Onderzoek & Analyse; Boorsma, J.; Vriezelier, N.,
Verslag evaluatie Kernteam Zware Milieucriminaliteit: deelrapportage a intern
functioneren; 2.7.C Werkgroep Aanpak Zware Milieucriminaliteit, Strategienotitie
aanpak zware milieucriminaliteit, augustus 1998; 2.7.D Regionale Recherche
Dienst Rotterdam-Rijnmond; Informatieknooppunt Haaglanden, Analyse en Research,
Weegfactoren: Checklist inventarisatie en prioritering criminele groepen;
2.7.E Schoot, C. van der, Naar een dynamische en geïntegreerde misdaadanalyse
van georganiseerde misdaad: «het evalueren van grote recherche-onderzoeken»
(scriptie)Openbaar ministerie Breda, Bijlage 1. Verslag van bespreking afbakening positie recherche-officier,
8 oktober 1997; Bijlage 2. Werkinstructie «Inzet van een arrestatieteam»,
19 mei 1995, met bijlage «Registratieformulier toestemming inzet
aanhoudings- en ondersteuningseenheid»Openbaar ministerie/Arrondissementsparket Haarlem, Notitie Schriftelijke vastlegging bijzondere opsporingsmethoden, 3 februari
1999 Openbaar Ministerie/Arrondissementsparket Zwolle, Bijlage 1. Jaarplannen voor: 1996; 1997; 1998; 1999; Jaarverslag 1997;
Bijlage 2. Regeling inzet bijzondere Opsporingsmethoden / Politieregio IJsselland,
d.d. 18 december 1995; Bijlage 3. Drietal brieven waaruit blijkt wanneer,
aan wie en hoe de voorlopige uitgangspunten van het College van PG's bekend
zijn gemaakt; Bijlage 4. Ethische code voor CID-werkzaamheden; Bijlage 5.
Checklist optreden ATProgrammabureau ABRIO, Bijlage 1. ABRIO-programma: Resultaten 1998/Programma 1999, maart 1999Regiopolitie Haaglanden, Bijlage 1. Regionale beleidsplannen over: 1996; 1997; 1998; 1999; Bijlage
2. Jaarverslagen over Politie (1996 -1997); OM (1996 1997); CID; Bijlage
3. Marap over: CJD 1996/1; CJD 1996/2; CJD 1997/1; 1997/2; CJD 1998/1; O.I.
1996/1; Staf RCID 1998/1; Bijlage 4. Verslagen regionaal college, driehoeksoverleg,
zwacri-overlegvormen, rechercheoverleg; Bijlage 5. Organogram en beschrijving
betrokken diensten: Formatieplan 1998 (5.1); Rapport «Gebieden, verbieden
en verbeteren», 6 mei 1996 (5.2); Inrichtingsplan Werkgroep Lokaal
Recherche Proces 1996 versie 3.0 (5.3); idem versie 3.2 (5.4); Inrichtingsplan
Bureau Informatie Knooppunt Haaglanden (IKH 1996) (5.5); Bijlage 6. Overzicht
recherche-onderzoeken vanaf 1996; Bijlage 7. Aktiviteitenplannen recherche
vanaf 1996; Bijlage 8. Werkwijze en functioneren interne organisatie recherche-afdelingen:
Startdocument zelfevaluatie CJD 1997 (8.1); Regionaal Recherche Onderzoek
bij de CJD 1998 (8.2); Handboek projectorganisatie Bovenlokale Opsporing (8.3);
Doorlichting Regionaal Rechercheproces 1996 (8.4); Quick Scan Bureau Observatie &
Technische Ondersteuning 1998 (8.5.); Bijlage 9. Interne richtlijnen voor
gebruik opsporingsmethoden; Bijlage 10. Interne evaluaties en rapporten; Bijlage
11. Huishoudelijk reglement CID. waaronder: Brief van het College van procureurs-generaal
d.d. 4 juli 1997, inzake een gedragscode CID-officieren (11.5.1); Concept-gedragscode
d.d. september 1997 (11.5.2); Bijlage 12. Checklists optreden bijzondere eenheden:
AT; OT; BFO; Bijlage 13. Overzicht van interne (strafrechtelijke en disciplinaire)
onderzoeken; Bijlage 14. Overzicht van gevolgde opleidingen van rechercheurs
(1996 1999); Bijlage 15. Opleidingsplan CJD 1997; Bijlage 16. Beleidsvoornemens
Parket Den Haag: 1996 en verder; 1999; Bijlage 17. Parketplannen Arrondissement
Den Haag: 1996; 1997; 1998; 1999; Bijlage 18. Jaarplannen kernteam Haaglanden;
Bijlage 19. Rapporten fenomeenonderzoeken: chemicaliën-branche en Zuid-Amerika;
Bijlage 20. Stukken met betrekking tot het functioneren van het Kernteam:
Inventarisatie-onderzoek IVA Tilburg, juli 1998 (20.1); Voortgangsrapportage
1998/1 (20.2); Evaluatieverslagen (20.3); Bijlage 21. Overzicht inzet OT en
AT vanaf 1996; Bijlage 22. Huishoudelijk reglement Kernteam CID; Bijlage 23.
Convenanten over het Kernteam; Bijlage 24. Overzicht van gevolgde opleidingen
door rechercheurs (1996–1999); Bijlage 25. Reactie Kernteam op de (concept)
KernteamregelingRegiopolitie IJsselland, Bijlage 1. Startnotitie IRT 1993; Bijlage 2. IVA-rapportage; Bijlage
3. Notitie opbouw Unit techniek en Ondersteuning; Bijlage 4. Bijzondere opsporingsmethoden;
Bijlage 5. Toegepaste opsporingsmethodieken per onderzoek; Bijlage 6. Plannen
van aanpak; Bijlage 7. Stukken met betrekking tot kernteamregeling; Bijlage
8. Overzicht interne onderzoeken; Bijlage 9. Rapporten Fenomeenonderzoeken:
9a. Het Arnhemse Spijkerkwartier; 9b. Pleidooi voor toezicht op tolken; 9c.
Paracetamol als versnijdingsmiddel; 9d. Fenomeenonderzoek nader uitgewerkt;
9e. Rijksuniversiteit Utrecht, De Mercatorbuurt; 9f. Coopers & Lybrand,
Risicoanalyse: een vorm van fenomeenonderzoek; 9g. Mensenhandel vanuit Centraal-
en Oost-Europa; 9h. IPIT, Afpersen door Oosteuropeanen; 9i. Post-Sovjet criminaliteit:
Een internationale dreiging?; 9j. De Russische maffia: Nederlandse
bedrijven en georganiseerde criminaliteit in Rusland; 9k. IPIT, Turkse heroïnesmokkel
over de weg; Bijlage 10. Verslagen van de driehoeken-special en super driehoek;
Bijlage 11. Gevolgde opleidingen periode 1996 tot 1999; Bijlage 12. Personeelsplan
IRT Noord en Oost Nederland; Bijlage 13. Notitie gefaseerd in-, door- en uitstroombeleid;
Bijlage 14. Financieel jaar 1996 (plan van aanpak; Marap I en II; begroting;
resultaten; jaarrekening); Bijlage 15. Financieel jaar 1997 (plan van aanpak;
Marap I en II; resultaten; jaarrekening); Bijlage 16. Financieel jaar 1998
(plan van aanpak; Marap I en II); Bijlage 17. Financieel jaar 1999 (plan van
aanpak en meerjarenbegroting 1999–2002); Aanvulling 1: Bijlage 18. Unit
Mensensmokkel; Bijlage 19. Convenant inzake de oprichting van een Unit Mensensmokkel;
Bijlage 20. Voortgangsberichten Unit mensensmokkel; Bijlage 21. Voorstel van
het ontwikkelteam Landelijke eenheid mensensmokkelRegiopolitie IJsselland, Bijlage 1. Aanbiedingsbrief d.d. 4 december 1995 van J. Wilzing
aan J.E. de Wijs, hoofdcommissaris van de KLPD inzake de matrix opsporingsmethoden;
Bijlage 2. Aanbiedingsbrief d.d. 2 november 1995 van H.A. Hoogland aan
Hoofdofficieren van Justitie te Zwolle en Flevoland inzake de matrix opsporingsmethoden;
Bijlage 3. Matrix van niet-wettelijk geregelde opsporingsmiddelen, -methoden
en -tactiekenRegiopolitie Kennemerland, Bijlage 0.1 Brief d.d. 26 januari 1998 van het Ministerie van Justitie
inzake Implementatie Parlementaire Enquête; Bijlage 0.2 Brief d.d. 18 december
1997 van de Korpsbeheerder Politieregio Kennemerland aan de ministers van
Binnenlandse Zaken en Justitie over Ambtsbericht ten behoeve van de 2e voortgangsrapportage
IPEO; Bijlage 1.1 Concept beleidsplan 1994–1997; Bijlage 1.2 Concept
jaarplan 1996; Bijlage 1.3 Jaarplan 1997; Bijlage 1.4 Beleidsplan 1998; Bijlage
1.5 Beleidsplan 1999; Bijlage 1.6 Jaarverslag 1996; Bijlage 2.1 Verslagen
vergadering Regionaal College, periode 5 februari 1996–14 oktober
1998; Bijlage 2.2 Verslagen driehoeksoverleg, periode 15 januari 1996–20 januari
1999; Bijlage 3.1 Samenvatting van het Eindrapport Inzake Opsporing in Kennemerland;
Bijlage 3.2 Bijlage: Eindrapport Inzake Opsporing in Kennemerland, juli 1997;
Bijlage 3.3 De recherchefunctie binnen de politieregio Kennemerland; Bijlage
3.4 Plan van aanpak met betrekking tot de Nota Recherchefunctie; Bijlage 3.5
Brief d.d. 5 juni 1998, van T. Westen over Regiegroep Implementatie Nota
Recherchefunctie; Bijlage 3.6 Inrichtingsplan Regionale Informatiedesk Kennemerland;
Bijlage 3.7 Bijlage bij RIK; Bijlage 4. Totaaloverzicht van criminaliteit
en prioriteit in de periode 1995–1998; Bijlage 5.1 Districtsplan 1996;
Bijlage 5.2 Districtsplan 1997; Bijlage 5.3 Districtsplan 1998; Bijlage 5.4
Werkplan districtsrecherche Kennemerland-Zuid 1996; Bijlage 5.5 Werkplan districtsrecherche
Kennemerland-Zuid 1997; Bijlage 5.6 Werkplan 1998 Districtsrecherche Kennemerland-Zuid;
Bijlage 5.7 Districtsplan IJmond 1996; Bijlage 5.8 Districtsplan IJmond 1997;
Bijlage 5.9 Districtsplan IJmond 1998; Bijlage 5.10 Districtsplan Haarlemmermeer
1996; Bijlage 5.11 Districtsplan Haarlemmermeer 1997; Bijlage 5.12 Districtsplan
Haarlemmermeer 1998; Bijlage 5.13 Jaarplan 1997 Divisie Regionale Recherche;
Bijlage 5.14 Divisieplan 1998 Regionale recherche; Bijlage 6/7. -; Bijlage
8. Onderdeelsbeschrijving Divisie Regionale Recherche; Bijlage 9.1 Ethische
code voor CID-werkzaamheden; Bijlage 9.2 Reglement politieregister Criminele
Inlichtingendienst; Bijlage 9.3 Reglement politieregister «Grijze-veld»;
Bijlage 10.1 Overzicht STO inzet 1996; Bijlage 10.2 Overzicht STO inzet 1997;
Bijlage 10.3 Overzicht STO inzet 1998; Bijlage 11. -; Bijlage 12. Functiewisseling,
oktober 1998; Bijlage 13. Overzicht gehonoreerde cursussen 1996 – 1e
helft 1999; Bijlage 14. Straelen, F.E.M. van, Schriftelijke vastlegging bijzondere
opsporingsbevoegdheden, 3 februari 1999; Bijlage 15.1 Planning & Control 1996 Parket Haarlem; Bijlage 15.2 Parketplan 1997; Bijlage
15.3 Parketplan 1998; Bijlage 15.4 Jaarplan 1999; Bijlage 15.5 Jaarverslag
Parket Haarlem; Bijlage 15.6 Managementrapportage 1996; Bijlage 15.7 Management
control 1997; Bijlage 16. Kernteam Noord en Midden: 16.1 Plan van Aanpak 1996;
16.2 Plan van Aanpak 1997 en twee brieven; 16.3 Oprichting en financiering;
16.3.1 Informatiemap, 22 april 1994; 16.3.2 Projectplan; 16.3.3 Convenant,
met bijlagen; 16.3.4 Uitgangspunten personeelsstatuut; 16.3.5 Convenant FIOD;
16.3.6 Convenant KMAR; 16.3.7 Samenwerkingsconvenant KLPD; 16.4 OT inzet;
16.5 AT inzet; 16.6 Convenant met betrekking tot CID; 16.7 Opleidingen; 16.8
Ontbreekt; 16.9 OrganigramRegiopolitie Limburg-Noord, Internationale aspecten van de Wet Bijzondere opsporingsbevoegdheden;
Bijlage 1. Analyse RHV, sheet over de gang van zaken bij een RechtsHulpVerzoek
in strafzaken; Bijlage 2. Casus BOB, voorbeeld hoe een RHV moet gaan bij Wet
BOB; Bijlage 3. Internationale Verdragen, sheet met opsomming van de relevante
verdragen tussen Duitsland en Nederland rond internationale samenwerking bij
opsporing; Bijlage 4. Doelstelling, sheet met het doel van het verzoek tot
internationale samenwerking op Nederlands grondgebied; Bijlage 5. Opsomming
van de wetgeving die van toepassing is; Bijlage 6. Internationaal rechtshulp
in strafzaken, uitleg over de wettelijke grondslag van een RHV; Bijlage 7.
Bijzondere Opsporingsmethoden, vraag waarom de gang van zaken rond een (Duitse)
politie-infiltratie slechts een registratie bij de CTC behoeft bij een pseudo-koop
en een CTC-toetsing bij gecontroleerde aflevering; Bijlage 8. De juridische
status van een buitenlandse informant/infiltrant op Nederlands grondgebied;
Bijlage 9. -; Bijlage 10. Verantwoordelijkheid, sheet met opsomming van de
verantwoordelijke functies bij opsporing; Bijlage 11.1 Verkapte uitlevering,
definitie; Bijlage 11.2 Bouten, J.; Beek, S. van, Verkapte uitleveringen zo
oud als de weg naar Rome, In: Dagblad de Limburger, 3 augustus 1996,
Interview met H. van der Wilt, universitair docent Internationaal strafrecht,
Rijksuniversiteit Limburg over de wettelijke procedure bij uitlevering en
de soms praktische gang van zaken om die procedures te omzeilen; Bijlage 12.1
Brief d.d. 28 april 1997 van A.W.H. Docters van Leeuwen, aan de hoofdofficieren
van justitie, over de tussenrapportage van het ontwikkelteam Recherche-officier
van justitie; Bijlage 12.2 Brief d.d. 4 april 1997 van A.O. van der Klerk
aan de leden LPC, over de recherche-officier. ; Bijlage 12.3 Agendapunt 3:
LPC, Stand van zaken ontwikkelteam Recherche-officier van justitie, 9 april
1997; Bijlage 12.4 Ontwikkelteam Recherche-officier van justitie, Tussenrapportage,
februari 1997; Bijlage 12.4.1 Voorstel tot beschrijving van de functie van
recherche-officier van justitie; Bijlage 12.4.2 Voorstel tot beschrijving
van de functie van CID-officier van justitie; Bijlage 12.4.3 Ontwikkelopdracht
van het ontwikkelteam Recherche-officier van justitie; Bijlage 12.4.4 Planningsformulier
ontwikkelopdracht van het College van procureurs-generaal, 2 juli 1996
(voornemen), 12 november 1996 (fiat); Bijlage 13. Arrest Hoge Raad, 2 november
1993, Delikt en Delinkwent 94.110;Regiopolitie Limburg-Zuid; Openbaar ministerie rechtbank Maastricht, Bijlage 1.1 Verslagen van het
Regionaal Management Team over 1996, 1997 en 1998; Bijlage 2: 2.1 Verslagen
van het Regionaal College van de Politieregio Limburg-Zuid over 1996, 1997
en 1998; Bijlage 2.2 Strategisch overleg Hoofdofficier van Justitie, zijn
plaatsvervanger, de Regionaal Korpschef en zijn plaatsvervanger over 1998;
Bijlage 3: Verslagen van het Regionaal driehoeksoverleg over 1996 en 1997;
Bijlage 4: Verslagen van het Regionaal driehoeksoverleg over 1998; Bijlage
5: 5.1 Formatieplan, inclusief recherchefuncties; 5.2 Beleidsplan over 1996,
1997 en 1998; 5.3 Jaarverslag 1996 en 1997; 5.4 Jaarverslag politieklachten
1996 en 1997; 5.5 Totaaloverzicht politieklachten Bureau Interne
Zaken 1996 t/m 1998; 5.6 Managementgesprekken tussen korpschef Mostert en
de districtschef Erkens, Van Klaveren, Tukker, Van Rossum en divisiechef Roerink;
Bijlage 6: Activiteiten en inzet per politiedistrict: District Sittard: Activiteiten
1996 t/m 1999; capaciteitsinzet 1999; District Kerkrade: Beleidsplan 1996
t/m 1998; Overlastteam 1996 t/m 1998; District Maastricht: Beleidsplan 1997
t/m 1999; jaarverslag 1996 t/m 1998; driehoeksoverleg 1996 t/m 1998; Bijlage
7: Project ABRIO en bijlagen: 7.1 Post Van Traa: stukken algemeen; 7.2 Stukken
en begeleiding van onderzoeken; 7.3 Rechercheverantwoordelijkheid in Limburg-Zuid;
7.4 Toekomstvisie recherche; 7.5 Divisie-pespectief; 7.6 Recherche en Drieluik
Politiezorg; 7.7 Werkgroep Recherche en Drieluik Politiezorg; 7.8 De kwaliteit
van de recherche; 7.9 Procesbeschrijvingen; 7.10 Marktsegmenten criminaliteit;
7.11 Zelfevaluatie NKP; 7.12. t/m 7.19. ABRIO; 7.20. De kwaliteit van de strafrechtketen;
7.21 Project Financiële recherche; 7.22 Project werkvoorbereiding; 7.23
Regeling RBT; 7.24 Plan Bureau misdaadanalyse; 7.25 Project KID / RID; Bijlage
8.1 Beleidsplan divisie 1996, 1997, 1998 en 1999; Bijlage 8.2 Halfjaarveslagen
divisie 1996, 1997, 1998 en 1999; Bijlage 8.3 Opleidingsplan regio; Bijlage
8.4 Opleidingen van rechercheurs van de divisie; Bijlage 9. Openbaar ministerie:
9.1 Managementplan, planning & control 1996, 1997, 1998 en 1999; 9.2 Jaarplan
1997, 1998 en 1999; 9.3 Rapportage 1996 met betrekking tot landelijk prioriteiten
en aandachtspunten; 9.4 Jaarverslag 1997; 9.5 Halfjaarrapportage 1998; 9.6
Verslagen overleg korpsleiding/parketleiding, 13 januari 1998, 3 maart
1998, 19 mei 1998, 21 juli 1998, 15 oktober 1998 en 21 december
1998; 9.7 Werkgroep zware criminaliteit; Aanvulling: Bijlage 10: 10.1 Brief
d.d. 29 juli 1997 van H.W. Overbosch, hoofdofficier van justitie te Maastricht,
aan de korpschef van de Regiopolitie Limburg-Zuid, over de (late) toezending
van de Instructie schriftelijke verantwoording ten behoeve van de strafzaak;
10.2 Overleg gremia recherche; 10.3 Brief d.d. 31 juli 1996 van J.K.G.
Hartman aan de chef van de Divisie Regionale Recherche Limburg-Zuid, inzake
grensoverschrijdende opsporingsmethode; 10.4 Schema inzet Bijzondere Opsporingsbevoegdheden;
10.5 Beschrijvingen toepassing bijzondere opsporingsmethoden; 10.6 Cijfermatig
overzicht van het Informatie Coördinatie Centrum over de periode 1 november
1996 t/m 2 februari 1999; 10.7 Korpsbeschrijving Politie Limburg-Zuid,
maart 1998; 10.8 Overzicht resultaten recherche Bijstand team 1996, 1997,
1998Regiopolitie Limburg-Zuid, Bijlage 1. Derde IPEO-rapportage, zoals d.d. 1 maart 1999 aan het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toegestuurdRegiopolitie Limburg-Zuid/Divisie Regionale Recherche/Regionale Criminele
Inlichtingendienst, Bijlage 1. Model CID proces-verbaal, zoals in gebruik; Bijlage 2. Concept
model CID proces-verbaal; Bijlage 3. Overzichten van 1998 van de aantallen
opgemaakte CID processen-verbaalRegiopolitie Limburg-Zuid/District Heerlen, Bijlage 1. Conceptnotulen driehoeksoverleg politiedistrict Heerlen, periode
7 maart 1996–14 januari 1999; Bijlage 2. Verslagen vergaderingen,
plannen en evaluaties van Projectgroep Heerlen over aanpak criminaliteit;
Bijlage 3. Beleidsplan District Heerlen 1996, 1997, 1998; Bijlage 4. Jaarrapportage
1997 District HeerlenRegiopolitie Midden- en West-Brabant, Bijlage 1. Jaarrapportage 1995; Bijlage 2. Jaarrapportage 1996; Bijlage
3. Jaarrapportage 1997; Bijlage 4. Jaarverslag klachtenregeling: verslagjaren
1996 en 1997; Bijlage 5. Eerste managementrapportage 1996 (1 januari
1996–30 april 1996); Bijlage 6. Tweede managementrapportage 1996
(1 januari 1996–31 augustus 1996); Bijlage 7. Eerste managementrapportage
1997 (1 januari 1997–30 april 1997); Bijlage 8. Tweede
managementrapportage 1997 (1 januari 1997–31 augustus 1997);
Bijlage 9. Eerste managementrapportage 1998 (1 januari 1998–30 april
1998); Bijlage 10. Managementrapportage 1998 2 (1 januari 1998–31 augustus
1998); Bijlage 11. Meerjarenbeleidsplan 1996–1999 en Regionale kaders
1996; Bijlage 12. Meerjarenbeleid en -raming 1997–2000 en Beleidskaders
en begroting 1997; Bijlage 13. Meerjarenbeleidsplan 1998–2001 en Beleidskader
1998; Bijlage 14. Meerjarenbeleidsplan 1999–2002 en Kader 1999Regiopolitie Midden- en West-Brabant, Bijlage 1. Jaarverslagen van de Divisie Georganiseerde Criminaliteit
over: 1996; 1997; 1998; Bijlage 2. Checklists optreden bijzondere eenheden:
Inzet observatieteams; Aanvraag arrestatieteam; Melding recherche-onderzoek;
Infiltratie Politie Infiltratie Team; Toongeld PIT; Taktische voorkopen justitie;
Taktische voorkopen verzekering; Inbeslagneming; Bijlage 3. Evaluatieverslagen
van onderzoeken; Bijlage 4. Overzicht van taken, eindtermen en leerwegen betreffende:
operationeel chef Divisie Georganiseerde Criminaliteit; medewerkers van de
DGC; Bijlage 5. Organisatie: Globaal Concept, 15 juni 1992 (5.1); Orgaanbeschrijvingen
(5.2); Koersdocument «Herinrichting Recherchefunctie», 19 mei
1998 (5.3); Bijlage 6. Personeelsplanning: Inrichtingsplan, 25 februari
1999 (6.1); Functiebeschrijvingen van de recherchefuncties (6.2); Bijlage
7. Overzicht interne onderzoeken PIO en RijksrechercheRegiopolitie Midden- en West-Brabant, Bijlage 1. Jaarrapportages Unit Recherche Ondersteuning over: 1996; 1997;
1998; Bijlage 2. In den beginne ...: Inrichting, taak en werkwijze BFORegiopolitie Midden- en West-Brabant, Bijlage 1. STO over 1998 en 1999Regiopolitie Midden- en West-Brabant/Divisie Recherche, Bijlage 1. Globaal Concept Recherchefunctie, 3 maart 1999; Bijlage
2. «Op weg naar een nieuwe divisie Recherche»: Plan van aanpak,
25 februari 1999; Bijlage 3. Resultaten van oriëntatieronde van J. Cloin:
Bijlage 4. Diskette met de antwoorden op eerder gestelde vragenRegiopolitie Rotterdam-Rijnmond, Bijlage 1. Rapport inzake diverse opsporingsonderzoekenRegiopolitie Rotterdam-Rijnmond, Bijlage 1. Evaluatiesheets onderzoek; Bijlage 2. Agenda's en verslagen
van hoofden van districtsrecherche, periode 19 augustus 1998–17 maart
1999; Bijlage 3. Rapport inzake disciplinair onderzoek ter zake plichtsverzuim
contra een politieambtenaarRegiopolitie Rotterdam-Rijnmond/Regionale Recherche Dienst, Brief d.d. 26 april 1999 van H.A. Jansen met uitleg over de, tijdens
een inleiding gemaakte opmerking dat er door de Rotterdamse politie adviezen
worden gemaakt met betrekking tot wetgeving: Bijlage 1. Brief d.d. 8 mei
1998 van H.A. Holthuis van de CTC aan het College van procureurs-generaal,
inzake de richtlijn «Informanten en infiltranten» en «Gedragscode
CID-officieren», waarbij als bijlage is toegevoegd een aantal in de
Rotterdamse RCID-praktijk voorkomende voorbeelden; Bijlage 2. Notitie Vrouwenhandel
een wereld op zich: Vechten tegen windmolens, 16 januari 1996Registratiekamer, Overzicht van bij de registratiekamer aangemelde CID-registers, 1999Rijksrecherche, Bijlage 1. Circulaire Taken en inzetcriteria Rijksrecherche van de ministeries
van Justitie en van Binnenlandse Zaken, 10 juli 1997; Bijlage 2. Beleidsplan
Rijksrecherche 1998–2002, vastgesteld door het College van procureurs-generaal
op 9 september 1997; Bijlage 3. Andersson, Elffers, Felix, Rijksrecherche:
onderzoek naar huidige en toekomstige organisatie van de dienst, juli 1993;
Bijlage 4. Andersson, Elffers, Felix, Aanpak Landelijke Onderdelen Openbaar
Ministerie, 6 november 1998; Bijlage 5. Verslagen van het
managementoverleg Rijksrecherche in 1998; Bijlage 6. Rapport ten behoeve van
het congres «Naar een beter zicht op integriteitsaantasting»:
Samenwerking opsporingsinstanties bij aanpak schending integriteit, op 2 november
1998 te Nunspeet; Bijlage 7. Stukken met betrekking tot oprichting en bestaansrecht
Inlichtingendienst van de Rijksrecherche; Bijlage 8. «De Rijksrecherche
stelt een onderzoek in...», september 1998; Aanvulling 1: Relevante
delen uit notulen van vergaderingen van de procureurs-generaal (1991–1997);
Aanvulling 2: Overzicht recherche-opleidingen 1996–1999 Rijksrecherche;
Aanvulling 3: Overzicht van de onderzoeken van de Rijksrecherche inzake bijzondere
opsporingsmethoden in de periode 1996–1999.Stichting Studiecentrum Rechtspleging, Bijlage 1. Programma en readers van de Themadagen Bijzondere opsporingsbevoegdheden
en gerechtelijk vooronderzoek, 7 april 1999; Bijlage 2. Programma en
reader van de Cursus Zware/georganisserde criminaliteit, 22 en 23 februari
1999Tweede Kamer/Vaste Commissie voor Financiën, Onderzoek en aanbevelingen met betrekking tot de werkwijze van de Fiscale
inlichtingen- en opsporingsdienst, 7 december 1995Westendorp & Hoogendam, advocaten, Brief over deal met en inzet als burgerinfiltrant van cliënt; Bijlage
1. Processen-verbaal rond inzet van burgerinfiltrant bij het oplossen van
een reeks diefstallen van computeronderdelen op Schiphol; Bijlage 2. CID werkt
nog met infiltranten, In: Het Parool, 2 februari 1999 BIJLAGE 2.2 Lijst van officiële publicaties Kamerstukken21 461, Een nieuw politiebestel in de jaren '9022 463, Verslag van de Vaste Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
over haar werkzaamheden (juli 1990–juli 1991)22 590, Herziening van het Reglement van Orde23 047, Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met
de regeling van het opnemen van gesprekken met een technisch hulpmiddel23 251, Partiële wijziging van het Wetboek van Strafvordering
(herziening van het gerechtelijk vooronderzoek)23 490, Ontwerpbesluiten Unie-Verdrag24 034, Reorganisatie van het openbaar ministerie24 072, Enquête Opsporingsmethoden24 714, Verslag van de Vaste Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
over haar werkzaamheden in het jaar 199525 016, Beleidsvoornemens politie 199725 056, Bevordering Integere Besluitvorming Openbaar Bestuur25 195, Evaluatie Politiewet 199325 296, «Hakkelaar»-proces25 380, Integriteit financiële sector25 392, Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, het
Wetboek van Strafvordering, de Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie
openbaar ministerie en instelling landelijk parket)25 398, Wijziging van de Wet politieregisters, houdende nadere regels
voor bijzondere politieregisters t.b.v. de politie, Koninklijke Marechaussee
en daartoe aangewezen diensten van publiekrechtelijke lichamen die met de
opsporing van strafbare feiten zijn belast25 403, Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met
de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van
enige andere bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden)25 418, Verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
over haar werkzaamheden in het jaar 199625 443, Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging
te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake de onschendbaarheid
van het brief-, telefoon- en telegraafgeheim25 468, De zaak-Lancée25 616, Beleidsvoornemens politie 1998.25 638, Wijziging van de artikelen 140 en 443 van het Wetboek van
Strafrecht25 645, Opsporingsorganisatie FIOD25 678, Oprichting Stichting Nederlands Politie Instituut25 714, Beursfraude25 726, Criminaliteit in relatie tot integratie van etnische minderheden25 760, Cameratoezicht25 861, De onderzoeksfunctie van de Tweede Kamer25 877, Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
alsmede van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
19..)25 880, Wetgeving voor de elektronische snelweg25 892, Wet bescherming persoonsgegevens26 084, Taken en functioneren van de rijksrecherche26 215, Uitwisseling van recherche-informatie tussen CRI en politieregio's26 227, Organisatie EK 200026 268, Evaluatie ontnemingswetgeving26 279, Verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
over haar werkzaamheden in het jaar 199726 294, Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van
Strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen
aan getuigen in strafzaken)26 340, Financieel beheer politieregio's26 345, Beleidsplan Nederlandse Politie 1999–200226 352, Contourennota modernisering rechterlijke organisatie26 410, Wijziging van bepalingen met betrekking tot de verwerking
van persoonsgegevens26 436, Wijziging van de regelingen betreffende de waarborgen rond
de vervolging26 461, Wijziging van de Politiewet 1993 en de Wet politieregisters
in verband met de overdracht van het beheer van het Korps landelijke politiediensten
aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Regelingen en richtlijnenCollege van procureurs-generaal, Richtlijn vrijwillige medewerking banken
bij onderzoeken, In: Staatscourant (1996) 168 (2 september), p. 6College van procureurs-generaal, Herziening executiebeleid en -richtlijnen
i.v.m. invoering LCA, In: Staatscourant (1997) 50 (12 maart), p. 10College van procureurs-generaal, Richtlijn afspraken met criminelen, In:
Staatscourant (1997) 61 (27 maart), p. 30College van procureurs-generaal, Richtlijn schriftelijke verantwoording
strafzaken, In: Staatscourant (1997) 68 (9 april), p. 8College van procureurs-generaal, Aanwijzing bestrijding van voetbalvandalisme
en -geweld, In: Staatscourant (1998) 32 (17 februari), p. 7College van procureurs-generaal, Richtlijn voorlichting opsporing en vervolging,
In: Staatscourant (1998) 17 (27 januari)College van procureurs-generaal, Aanwijzing voor de opsporing en vervolging
van overheden, In: Staatscourant (1998) 82 (1 mei), p. 18College van procureurs-generaal, Richtlijn voor strafvordering bij ontneming,
In: Staatscourant (1998) 164 (31 augustus), p. 8College van procureurs-generaal, Aanwijzing ontneming, In: Staatscourant
(1998) 164 (31 augustus), p. 9College van procureurs-generaal, Beleidsregels Openbaar Ministerie, In:
Staatscourant (1998) 188 (2 oktober), p. 5College van procureurs-generaal, Aanwijzing opsporing en vervolging van
strafbare feiten op de Noordzee, In: Staatscourant (1999) (29 maart)KLPD/Divisie CRI, Reglement politieregisters NCID, In: Staatscourant (1995)
79 (24 april)KLPD/Divisie CRI, Reglement politieregister «Grijze-veld»
Divisie CRI, In: Staatscourant (1995) 79 (24 april)KLPD/Divisie CRI, Reglement politieregister Europol Dutch desk, In: Staatscourant
(1998) 137 (23 juli), p. 6KLPD/Divisie CRI, Reglement landelijk politieregister OPS, In: Staatscourant
(1998) 137 (23 juli), p. 6Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Regeling opsporingsinformatie
regionale politiekorpsen, In: Staatsscourant (1998) 203 (23 oktober),
p. 8Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Besluit Vertrouwenspersonen
Integriteit BZK, In: Staatscourant (1999) 67 (8 april), p. 17Ministerie van Justitie, Regeling bijzondere opsporingsgelden, In: Staatscourant
(1998) 127 (1 mei), p. 10Ministerie van Justitie, Regeling Financieel beheer van met infiltratie
en store-fronts gegenereerde ontvangsten, In: Staatscourant (1998) 141 (29 juli),
p. 5Ministerie van Justitie ; KLPD/Divisie CRI, Privacyreglement politieregister
BRZ van de Divisie CRI, In: Staatscourant (1996) 247 (20 december), p.
25Ministerie van Justitie ; Ministerie van Binnenlandse Zaken, Model-reglement Criminele Inlichtingendienst, In: Staatscourant (1993)
182 (23 september)Ministerie van Justitie ; Ministerie van Binnenlandse Zaken, Model-reglement
«Grijze-veld», In: Staatscourant (1993) 182 (23 september)Ministerie van Justitie ; Ministerie van Binnenlandse Zaken ; Ministerie
van Defensie, CID-regeling 1995: Regeling houdende de vaststelling van regels
met betrekking tot de samenwerking, werkzaamheden, en inrichting van criminele
inlichtingendiensten, In: Staatscourant (1995) 74 (13 april)Ministerie van Justitie ; Ministerie van Binnenlandse Zaken ; Ministerie
van Defensie, Wijziging CID-regeling 1995, In: Staatscourant (1998) 49 (9 maart),
p. 9Ministerie van Justitie ; Ministerie van Binnenlandse Zaken, Regeling
landelijk rechercheteam, In: Staatscourant (1995) 220 (13 november)Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Beleidsregels ontheffingverlening
aftapbaarheid Internetdiensten, In: Staatscourant (1999) 86 (6 mei),
p. 9Openbaar ministerie, Kader voor strafvordering, In: Staatscourant (1999)
(30 maart) BIJLAGE 2.3 Lijst van boeken, rapporten en tijdschriftartikelenAlmelo, Lex van (red.); Blad, John; Boek, Jacco; Boor, Cecilia; Ippel,
Pieter; Wiewel, Pieter, Crimineel Jaarboek 1996: Verslag over 1995, Nijmegen,
1996Almelo, Lex van (red.); Blad, John; Boek, Jacco; Faber, Eeuwke; Ippel,
Pieter; Wiewel, Pieter, Crimineel jaarboek 1997: Verslag over 1996, Nijmegen,
1997Berenschot; Kottman, R.H.P.W.; Twijnstra Gudde; Bekker, R., Bevindingen
toetsing reorganisatieplan openbaar ministerie, S.l., 1996Besse, Allard; Kuys, Jan, Cowboys aan het Spaarne: Het IRT en de strijd
tegen de zware misdaad, Breda, 1997Blad, John (red.); Boek, Jacco; Bosch, Marc; Faber, Eeuwke; Ippel, Pieter;
Wiewel, Pieter, Crimineel Jaarboek 1998: Verslag over 1997, Nijmegen, 1998Blom, Tom, Schaduwen vooruit: Het wetsvoorstel Bijzondere Opsporingsbevoegdheden
onder de loep, In: Tijdschrift voor de Politie 60 (1998) 4 (apr) p. 24–27Boek, J.L., Bijzondere opsporingsmethoden na Van Traa, In: Delikt en Delinkwent
27 (1997) 6 (juni) p. 522–544Boek, J.L.M., Crimineel geheim agenten, In: Nederlands Juristenblad 74
(1999) 14 (9 apr) p. 644–645Boer, Monica den (red.), Undercover policing and accountability from an
international Perspective, Maastricht, 1997Borman, C. (samenst.), Aanwijzingen voor de regelgeving: en andere voor
de regelgeving relevante aanwijzingen, Zwolle, 1993Brink, Rinke van den; Slats, Jos, De geheimzinnige hasjboot Nardi: Radargate,
In: Vrij Nederland (1997) (26 apr)Bröring, H.E., Richtlijnen: Over de juridische betekenis van circulaires,
leidraden, aanbevelingen, brochures, plannen, Deventer, 1993Buitelaar, W.L.; Zwart, C.J., Terugkijken naar morgen: Leeronderzoek naar
de werkrelaties tussen de minister van Justitie, het departement, het College
van procureurs-generaal en het openbaar ministerie, Utrecht, 1998Bunt, H.G. van de (red.) H; Niemeijer, E., Honderd jaar Rijksrecherche:
terugblik en toekomst, Den Haag, 1997Burgerinfiltratie komt nauwelijks nog voor: OM leert nut CTC langzaam
inzien, In: Opportuun 5 (1998/99) 1 (sept) p. 8–10Buruma, Y.; Vegter, P.C., Buitengewone opsporingsmethoden, Deventer, 1998
(Studiepockets strafrecht ; 34)Buuren, Jelle van, Achterdeur Europol, In: Hervormd Nederland (1999) (6
feb)BVD, Jaarverslag 1995, Den Haag, 1996BVD, Jaarverslag 1996, Den Haag, 1997BVD, Jaarverslag 1997, Den Haag, 1998College van procureurs-generaal, Jaarplan 1999 Openbaar Ministerie, Den
Haag, 1998College van procureurs-generaal, Perspectief op 2002: De koers van het
Openbaar Ministerie in de komende jaren, Den Haag, 1998College van procureurs-generaal; Docters van Leeuwen, A.W.H. (voorz.),
Jaarverslag 1996 Openbaar ministerie, In: www.openbaarministerie.nl/publikat/hetom/jaarvslg96/jaarvslg.htmCollege van procureurs-generaal; Ficq, C.R.L.R.M. (wnd. voorz.), Jaarverslag
1997 Openbaar Ministerie, In: www.openbaarministerie.nl/publikat/hetom/jaarverslag97/jaarvslg.htmCommissie buigt zich over opsporing, In: Algemeen Politieblad 148 (1999)
4 (13 feb)Docters van Leeuwen, A.W.H.; Kuipers, Lars (eindred.), Waar is de brand?:
Verzameld werk van mr. A.W.H. Docters van Leeuwen, voorzien van commentaar:
Bundel, aangeboden bij het afscheid als voorzitter van het College
van procureurs-generaal en procureur-generaal bij het gerechtshof te Den Haag
op 10/4/1999, Den Haag, 1999Doelder, H. de (red.); Hoogenboom, A.B. (red.), Financieel rechercheren:
Verbetering van samenwerking door integratie van disciplines, Rotterdam, 1998
(SI-EUR-reeks; dl. 18)Duyne, Petrus C. van, Financieel rechercheren: Misdaadgeld in Nederland,
In: Tijdschrift voor de Politie 58 (1996) 5 (mei) p. 3–8 ; 6 (juni)
p. 11–16Elzinga, D.J. (red.); Koopman, J.; Hennekens, J.A.M. (bijdr.); Michiels,
F.C.M.A.; Naeyé, J., Politie en rechtstaat: Naar een herijking van
de Politiewet, Deventer, 1998 (Publicaties van de Staatsrechtkring; 16)Ende, Piet, Opsporingsbevoegdheden voor de politie, de koninklijke marechaussee
en de buitengewoon opsporingsambtenaren, Lelystad, 1998Evaluatie parlementaire enquête opsporingsmethoden, In: Nieuwsbrief
Nederlands Politie Instituut 3 (1999) 1 (feb)Fijnaut, Cyrille; Bovenkerk, Frank; Bruinsma, Gerben; Bunt, Henk van de,
Organized crime in the Netherlands, Den Haag, 1998Fijnaut, Cyrille; Helten, Nico van, De «bovenbouw» van het
reguliere politieapparaat: het KLPD, de KMAR en de BVD,Garé, D., Het blijft tobben met de anonieme getuige: De Wet Getuigenbescherming
geëvalueerd aan de hand van enkele recente uitspraken van de Hoge Raad,
In: Nederlands Juristenblad 73 (1998) 36 (9 okt) p. 1636–1640Gebrekkige uitwisseling van recherche-informatie: De helft van de CRI-registratie
klopt niet, In: Algemeen Politieblad 147 (1998) 20 (10 okt) p. 8–9Gemeente Amsterdam/Werkgroep Bestuurlijke Aanpak ; Sarucco, M.R., De bestuurlijke
aanpak van de (georganiseerde) criminaliteit in Amsterdam: De ontwikkeling
van een effectief instrumentarium, Amsterdam, 1998Gestel, Godfried van, Onderzoekskeuzes grootschalige rechercheonderzoeken,
In: Tijdschrift voor de Politie 61 (1999) 3 (mrt), p. 227–231Godfroid, David Jan ; Vinckx, Yaël, Mensensmokkel, Amsterdam, cop.
1999Groot, F.C.V. de, Jurisprudentie: C.I.D., Rotterdam, 1999Groot, F.C.V de, Praktijkboek opsporing, S.l., 1999Haenen, Marcel, Baas Bouterse: De krankzinnige klopjacht op het Surinaamse
drugskartel Amsterdam, 1999Haenen, Marcel; Meeus, Tom-Jan, Het IRT-moeras, Amsterdam, 1996Haentjes, R.C.P., Boekbespreking van «Voorwaarden voor strafbaarstelling
van vrouwenhandel« van R. Haveman, In: Delikt en delinkwent 29 (1999)
4 (apr) p. 331–345Harteveld, A.E., Rechter en opsporing, In: Trema (1996) 11/12 (dec) p.
380–383Heijden, Toon van der, Nederland luilekkerland?: Trends in drugshandel,
In: Tijdschrift voor de Politie 61 (1999) 1/2 (jan/feb) p. 9–17Hekken, Fred van, Nieuwe verhoorcursus voor kernteams: Georganiseerde
misdaad vraagt om specifieke strategie, In: Algemeen Politieblad 147 (1998)
21 (24 okt), p. 12–13Helten, Nicolas van, BVD en Hermandad: Een samenwerking in ontwikkeling,
In: Tijdschrift voor de Politie 56 (1994) 1/2 (jan/feb) p. 2–6Heuvel, John van den, De jacht op Desi Bouterse: Hoe het Suri-kartel de
Nederlandse drugsmarkt veroverde, 's-Gravanhage, 1999Honig, Renate, Het gerechtelijk vooronderzoek in de praktijk: Enkele aspecten,
Deventer, 1997 (Kluwer Rechtswetenschappelijke Publicaties)Hullu, J. de; Koopmans, I.M.; Roos, Th. A. de, Het wettelijk strafmaximum:
Een onderzoek naar het patroon van strafmaxima in het cummune en het bijzonder
strafrecht, Deventer, 1999 (Monografieën strafrecht; 24)Husken, Marian, In gesprek met Etienne U.: de erfenis van het IRT, In:
Vrij Nederland (1999) (10 apr) Husken, Marian; Slats, Jos, Dangerous liaisons: Premiejagers, uitlokking
en andere illegale Acties, In: Vrij Nederland (1998) (3 okt) Husken, Marian; Slats, Jos, De jacht op de man van twee miljoen is geopend:
xtc en Ira-contacten, In: Vrij Nederland (1999) (20 mrt)Husken, Marian; Slats, Jos, Dubbelspel: de cocaïnehandel; Nederland
narcostaat, In: Vrij Nederland (1999) (29 mei)Kat, M., De erfenis van de commissie-Van Traa: «IRT-wet» maakt
boeven blij, In: Intermediair 33 (1997) 47 (20 nov) p. 27, 29Keizer, Michiel; Kouwenberg, Ruud, Telefoontap blijft «populaire»
methode: «Nut blijkt vooral in combinatie met andere middelen»,
In: Algemeen Politieblad 145 (1996) 21 (26 okt) p. 10–12Kempen, P.H.P.H.M.C. van, De strafrechtelijke gevolgen binnen de Nederlandse
rechtsorde van beslissingen van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens,
In: Delikt en Delinkwent 29 (1999) 2 (feb) p. 96–150Kievits, Martin, «Kennis van het strafrecht is onvoldoende»:
een pleidooi voor meer en diepgaander (vervolg)onderwijs, In: Algemeen Politieblad
147 (1998) 23 (21 nov) p. 5–7Klerks, Peter, Ondergrondse organisaties in vergelijkend perspectief,
Rotterdam, 1996KLPD; Wijs, J.E. de, Jaarverslag 1995, S.l., 1996KLPD; Wijs , J.E. de, Jaarverslag 1996, Driebergen, 1997KLPD; Wijs, J.E. de, Jaarverlag 1997, Driebergen, 1998Knoppers, Rijkert, Bange boevenvangers?, In: Mr. 1 (1998) 2 (sept) p.
35–37Koning, Willem, Goede toekomst voor X-pol: Systeem is vrijwel onafhankelijk
van organisatorische veranderingen, In: Algemeen Politieblad 147 (1998) 21
(24 okt) p. 9–11Kuijvenhoven, Arie, Wat is een crimineel?: En wat is het doel van «een
deal»?, In Algemeen Politeblad 146 (1997) 5 (1 mrt) p. 14–15Kuipers, Jan; Nouwens, Jac, De opmars van de infodesk: Succes hangt af
van de bereidheid om informatie te delen, In: Algemeen Politieblad 148 (1999)
5 (27 feb), p. 18–19Lamp, R., Financiële informatie de grens over, In: Delikt en Delinkwent
29 (1999) 1 (jan) p. 41–53Leistra, Gerlof, Opsporen met video, In: Elsevier (1999) (13 mrt)Lubbers, Eveline, De geheime politie van Europa: «De directeur van
Europol wordt de onderkoning van Europa», In: ANPV Magazine (1999) 2
(8 mrt)Meesters, P.M.A.; Verbeek, J.P.G.M., Wijziging wet Politieregisters: Praktische
hanteerbaarheid en haalbaarheid, In: Nederlands Juristenblad 72 (1997) 18
(2 mei) p. 810–813Meldpunt Ongebruikelijke Transacties, Jaarlijks Verslag MOT 1999, Zoetermeer,
1999Michiels, F.C.M.A.; Naeyé, J; Blomberg, A.B.; Boek, J.L.M., Artikelsgewijs
commentaar Politiewet 1993, 's-Gravenhage, 1997Middelburg, Bart; Es, Kurt, van, Operatie Delta: Hoe de drugsmafia het
IRT opblies, Amsterdam, 1994Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties; Peper, A.; Minister
van Justitie; Korthals, A.H., Beleidsplan Nederlandse Politie 1999 2002,
Den Haag, 1998Ministerie van Binnenlandse Zaken; Dijkstal, H.F., Samen werken aan veiligheid:
Eindrapport project Hermandad, Den Haag, 1997Moor, Lodewijk Gunther; Bakker, Inge; Brummelkamp, Guido, Evaluatie Politiewet
1993: Een breedte-onderzoek, 's-gravenhage, 1998Nederlandse Orde van Advocaten/Adviescommissie Strafrecht; Wladimiroff,
M.; Bouritius, Florine, Aanvullend pre-advies inzake Wetsontwerp toezeggingen
aan getuigen in strafzaken (26 294), Den Haag, 1999Nederlandse Orde van Advocaten/Adviescommissie Strafrecht; Engelshoven,
I.K. van, Preadvies inzake Conceptvoorstel van wet Toezeggingen aan
getuigen in strafzaken, Den Haag, 1997 (Wetgevingsadviezen Strafrecht ; 208)Openbaar Ministerie, Prioriteitstelling bij het landelijk optreden tegen
georganiseerde misdaad, S.l.: Openbaar Ministerie, 1997Oproepen: Evaluatie opsporingsmethoden, In: Algemeen Politieblad 148 (1999)
5 (27 feb)De opsporing na Van Traa, In: Opportuun 3 (1996/97) 9 (mei) p. 15Posthumus, Jelle; Wit, Hans de, Registratie van rechercheonderzoeken:
Nieuwe landelijke verwijzingsindex biedt meer mogelijkheden, In: Algemeen
Politieblad 148 (1999) 3 (30 jan) p. 12–14Prakken, E., De strafprocessuele Schutznormleer gerelativeerd?, In: Nederlands
Juristenblad 74 (1999) 6 (12 feb) p. 245–250Programmabureau ABRIO, ABRIO-nieuwsbrief: «Meer & beter boeven
vangen & vervolgen« Den Dolder: Programmabureau ABRIO, 1999Raad van Hoofdcommissarissen, Slagvaardig en verantwoord opsporen: Overwegingen
vanuit de Raad van Hoofdcommissarissen bij de aanbevelingen van de Parlementaire
Enquête-Commissie Inzake opsporing, Den Haag, 1996Reede, J.L. de, Crisis in de Nederlandse justitie: ministeriële verantwoordelijkheid
voor het openbaar ministerie, In: Tijdschrift voor bestuurswetenschappen &
Publiekrecht 53 (1998) 10 (okt) p. 699–706Reijne, Z.; Kouwenberg, R.F. ; Keizer, M.P., Tappen in Nederland, S.l.,
1996 (Onderzoek en beleid; 155)Reijntjes, J.M., Het begrip opsporing, In: Delikt en Delinkwent 27 (1997)
3 (mrt) p. 213–229Ridder, J.A. de; Wit, B.P.M. de, Extern communiceren, zijn we er klaar
voor?, Amsterdam, 1998Rijksrecherche, «De Rijksrecherche stelt een onderzoek in ...»,
Tiel: Rijksrecherche, 1998Rijksrecherche directeur Dick Pijl: «Geen ellende binnenhouden»,
In: Opportuun 5 (1998/99) 5 (jan) p. 3–5Rosenthal, U. (red.); Bruinsma, G.J.N.; Muller, E.R.; Torre, E.J. van
der; Vries, A.W. de Evaluatie Politiewet 1993: Een diepte-onderzoek, 's-Gravenhage,
1998Rozemond, Klaas, Charles Z. en de rechterlijke normering van buitenwettelijke
Opsporingsmethoden, In: Recht en kritiek 23 (1997) 1 (jan/mrt) p. 39–70Rozemond, Klaas, Stelselmatige observatie zonder wettelijke grondslag,
In: Nederlands Juristenblad 74 (1999) 15 (16 apr) p. 671–676Ruth, Ad van; Moor, Lodewijk Gunther, Lekken of verstrekken?: De informele
informatie-uitwisseling tussen opsporingsinstanties en derden, Nijmegen, 1997Schalken, T.M., Een nieuwe OM-voorzitter, een nieuw geluid?, In: Delikt
en Delinkwent 29 (1999) 4 (apr) p. 281–286Schalken, T.M., Toekomstige wetgeving inzake witwassen: over oude en nieuwe
bezwaren, In: Delikt en Delinkwent 29 (1999) 4 (apr) p. 287–310 Schalken, T.M.; Rozemond, K., Nieuwe opsporingsmethoden: dient elke onrechtmatigheid
te worden gesanctioneerd?: Beschouwing naar aanleiding van de Zaanse verhoormethode,
In: Nederlands Juristenblad 72 (1997) 30 (29 aug) p. 1365–1371Scheffers, M.; Vries, P. de, Opsporing geregeld, In: Ars Aequi 46 (1997)
10 (okt) p. 719–720Schie, Joop van, «Kamer, politie en justitie hebben gezamenlijke
vijand»: Kamercommissie evalueert opsporingsmethoden, In: Algemeen Politieblad
148 (1999) 6 (13 mrt) p. 4–5Schie, Joop van, Straatsburg «verrast» justitie: De zaak Van
Mechelen cs, In: Algemeen Politieblad 146 (1997) 11 (24 mei) p. 8–9Simons, Th.G.M., De rechterlijke organisatie in Nederland, Zwolle, 1996 Splunder, Leendert Antonie van, Politie in de Staat: Bestuursrechtelijke
beschouwingen over functie en organisatie van de politie, Almelo, 1997 Tak, P.J.P. (red.), Bespiegelingen omtrent de Wet Bijzondere Opsporingsbevoegdheden,
Deventer, 1998 (Politiestudies; 21)Themanummer Aanpak van organisatie-criminaliteit, In: Justitiële
verkenningen 25 (1999) 2 (maart)Themanummer: De crisis in de opsporing, In: Tijdschrift voor beleid, politiek
en maatschappij 25 (1998) 5 (dec)Themanummer Financiële sporen van misdaad, In: Justitiële Verkenningen
22 (1996) 9 (dec)Themanummer Inzake Opsporing: Het Rapport van de Commissie Van Traa, In:
Rechtsgeleerd Magazijn Themis 157 (1996) 6 (juni) p. 201–240Themanummer Overzicht van onderzoek op justitieel terrein, In: Justitiële
verkenningen 23 (1997) 7 (sept)Themanummer Overzicht van onderzoek op justitieel terrein, In: Justitiële
verkenningen 24 (1998) 7 (sept)Themanummer Recherche, In: Tijdschrift voor de Politie 60 (1998) 10 (okt)
p. 4–46Themanummer Wetsvoorstel opsporingsbevoegdheden (25 403), In: Delikt
en Delinkwent 27 (1997) 9 (nov) p. 851–935Themanummer De zaak-Van Mechelen c.s. tegen Nederland, In: Nederlands
Juristenblad 72 (1997) 20 (16 mei) p. 883–889, 892–894 ; 25 (20
juni) p. 1128–1132Ven, A.E.B.M. van der, Fenomeenonderzoek: Spoor-zoeken nieuwe stijl?,
Den Haag, 1997 (Recht, bestuur en informatisering; nr. 4)Ven, A.E.B.M. van der, Het gebruik van persoonsgegevens in een fenomeenonderzoek,
In: Computerrecht (1996) 6 (nov/dec) p. 221–228Vennix, R.M., Het voorontwerp witwassen: een samenloop met heling en enige
beslagperikelen, In: Delikt en delinkwent 29 (1999) 4 (apr) p. 311–330Vermaas, P., «OT's krijgen enorme bevoegdheden»: Professor
Jan .Naeyé waardeert wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden,
In: Algemeen Politieblad 147 (1998) 22 (7 nov) p. 8–9Vervolg IRT-enquête moet voor zomer rond zijn, In: Opportuun 5 (1998/99)
7 (mrt) p. 6Vierboom, Arthur, De onaanraakbaren, In: Groene Amsterdammer (1999) (10
mrt)Vijver, Otto van den; Cate, Flip ten, De IRT-enquête: «Het
zijn je vrinden die zeggen dat je oren vuil zijn», In: Binnenlands Bestuur
20 (1999) 15 (16 apr), p. 18–20Wagenaar, Hoes en Associés; Vroom, C.W.; Wagenaar, R.B.; Hobbelen,
C.F.C.M., Rekkelijk of precies?: Boeven vangen in de polder ; Een onderzoek
naar de cultuur van het openbaar ministerie en de politie naar aanleiding
van de resultaten van de Parlementaire Enquête Opsporingsmethoden, Utrecht,
1997Wedzinga, W., Bijzondere opsporingsbevoegdheden in wetsontwerp 25 403,
In: Delikt en Delinkwent 29 (1999) 3 (mrt) p. 235–247Werkgroep Bijzondere Opsporingsmethoden; G.P. van de Beek , De wet Bijzondere
opsporingsbevoegdheden in de praktijk, S.l., 1999Wiewel, P.G., Opsporing na Van Traa: Een tussenstand, In: Nederlands Juristenblad
71 (1996) 34 (27 sept) p. 1395–1403Wijk, A.H. van; Vugt, R.R. van, Cursus bestrijding georganiseerde criminaliteit:
Werkmethodieken & Bewijsvoering in de Praktijk,WODC; Beenakkers, E.M.Th., Bijzondere verhoormethoden: Een literatuurverkenning,
Den Haag, 1998 (WODC Onderzoeksnotities; 1998/6)WODC; Cozijn, C., Wet en besluit politieregisters: Een inventarisatie
van knelpunten in de Politiepraktijk, Den Haag, 1996 (WODC rapporten; 45)WODC; Kleemans, E.R.; Berg, E.A.I.M. van den; Bunt, H.G. van de; Brouwers,
M., Paulides, G.; Kouwenberg, R.F., Georganiseerde criminaliteit in Nederland:
Rapportage op basis van de WODC-monitor, Den Haag, 1998 (Onderzoek en beleid;
173) WODC; Kruissink, M.; Verwers, C.; Dijkhof, N., Organisatie van de recherchefunctie:
Een inventarisatie in de 25 regiokorpsen, Den Haag, 1998 (WODC Onderzoeksnotities;
1998/2)WODC; Nelen, Hans; Kouwenberg, Ruud; Aidala, Roberto, Plukze; de implementatie:
Verslag van een eerste peiling binnen de arrondissementsparketten, rechtbanken
en BFO's, den Haag, 1994WODC; Nelen, J.M.; Sabee, V.; Kouwenberg, R.F.; Aidala, R., Het vermogen
te ontnemen; Wetsevaluatie – fase 2, Den Haag, 1996 (Onderzoek en beleid
; 156)WODC; Nelen, J.M.; Sabee, V., Het vermogen te ontnemen: Evaluatie van
de ontnemingswetgeving eindrapport, Den Haag, 1998 (Onderzoek en beleid ;
170) BIJLAGE 2.4 Verzamelde jurisprudentie Europees Hof voor de Rechten van de Mens 15
juni 1992NJ 1993, 711 (Ludi) 16 december 1992NJCM-Bulletin
1993, p. 449–453 (Edwards) 23 november 1993NJB 1995, 4128 oktober 1994NJ 1995, 509 (Murray) 18 mei 1995NJCM-Bulletin
1996, p. 365–366 (Hugo) 26 maart 1996NJ 1996, 741 (Doorson)17 december 1996NJCM-Bulletin 1997, p. 298–314 (Saunders)18 maart 1997NJCM-Bulletin 1997, p. 734–742 (Foucher) 23
april 1997NJ 1997, 635 (Van Mechelen) 25 juni 1997NJ 1998,
506 (Halford) 9 juni 1998NJCM-Bulletin 1998, p. 1075–1076
(Teixeira de Castro) 30 juli 1998NJCM-Bulletin 1998, p. 138–139
(Valenzuela Contreras) 24 augustus 1998NJCM-Bulletin 1998, p.
1058–1063 (Lambert)  NJCM-Bulletin 1999, p. 151–152
(Lambert)   Europese Commissie voor de Rechten van de
Mens  15 januari 1996NJCM-Bulletin 1996, p. 459–464
(Flanders)   Hoge Raad   4 december 1979NJ
1980, 356 (Tallon) 1 november 1983NJ 1984, 586 17 januari
1984NJ 1984, 405 (V-Mann David) 11 oktober 1986NJ 1988,
511 (Schaduwen I & II) 9 januari 1987NJ 1987, 928 (Edamse
bijstandsfraude) 3 mei 1988NJ 1989, 165 17 januari 1989NJ
1989, 575 2 juli 1990NJ 1990, 692 16 oktober 1990NJ
1991, 175 13 november 1990NJ 1991, 278 4 december 1990NJ
1991, 327 22 januari 1991NJ 1991, 401 19 februari 1991NJ
1992, 50 12 mei 1992NJ 1992, 631 24 november 1992NJ
1993, 307 2 november 1993DD 94 110 (Hugo) 4 januari
1994NJ 1994, 294 15 februari 1994NJ 1995, 322 31 mei
1994NJ 1995, 29 (Sinis) 8 november 1994NJB 1995, 15 11
november 1994NJ 1995, 400 (Wierdense bijstandsfraude) 20 december
1994NJ 1995, 253 11 april 1995NJ 1995, 537 23 mei
1995NJ 1995, 683 6 juni 1995nr. 99 663 13 juni
1995NJ 1995, 684 17 oktober 1995NJ 1996, 147 24 oktober
1995NJ 1996, 484 5 december 1995nr. 101 552 5
december 1995NJ 1996, 238 5 december 1995NJ 1996, 422 19
december 1995NJ 1996, 249 (Charles Z.) 9 januari
1996NJ 1998, 591 (Bucro) 13 februari 1996NJB 1996, 56 12
maart 1996NJB 1996, 48 12 maart 1996NJ 1996, 539 19
maart 1996NJ 1997, 59 19 maart 1996NJ 1997, 60 19
maart 1996NJ 1997, 86 (beslagen autoramen) 23 april 1996NJ
1996, 513 (Pikmeer-I) 23 april 1996NJ 1996, 548 7 mei 1996NJ
1996, 687 (Dev Sol) 16 september 1996NJ 1997, 121 16 september
1996NJ 1997, 122 16 september 1996NJB 1997, 7 16 september
1996nr. 102 800 5 november 1996NJ 1997, 737 12
november 1996NJB 1997, 46 14 januari 1997NJ 1997, 371 21
januari 1997NJ 1997, 309 21 januari 1997NJ 1997, 321 24
januari 1997NJ 1998, 398 4 februari 1997NJ 1998, 308 (verzwegen
doorlating) 18 februari 1997NJ 1997, 500 29 april 1997NJ
1997, 665 29 april 1997NJ 1997, 666 29 april 1997NJ
1997, 667 13 mei 1997NJ 1998, 152 (Zaanse verhoormethode) 13
mei 1997NJ 1998, 481 20 mei 1997NJ 1998, 22 10 juni
1997NJ 1997, 585 10 juni 1997NJ 1997, 723 24 juni
1997NJ 1998, 712 23 september 1997NJB 1997, 136 30
september 1997nr. 105 363 30 september 1997AA 1998,
p. 113–119 7 oktober 1997NJB 1997, 139 9 december
1997nr. 106 091 9 december 1997nr. 106 347 16
december 1997NJ 1998, 388 6 januari 1998NJ 1998, 367 (Pikmeer-II)13 januari 1998NJ 1998, 390 20 januari 1998NJ 1998,
425 27 januari 1998NJ 1998, 573 17 februari 1998NJ
1998, 499 17 maart 1998NJ 1998, 515 7 april 1998NJ
1998, 559 14 april 1998NJ 1998, 593 14 april 1998NJ
1999, 73 2 juni 1998NJ 1998, 783 23 juni 1998NJ 1999,
87 30 juni 1998NJ 1999, 88 30 juni 1998NJ 1998, 7998 september 1998NJ 1999, 62 14 september 1998nr. 108 64722 september 1998NJ 1999, 104 29 september 1998NJ
1999, 74 6 oktober 1998NJ 1999, 90 6 oktober 1998nr.
108 909 13 oktober 1998NJB 1998, 129 (Snake) 24 november
1998NJ 1999, 153 24 november 1998NJ 1999,
157 15 december 1998NJ 1999, 205 15 december 1998NJ
1999, 207 18 december 1998RvdW 1999, 2C 5 januari 1999NJ
1999, 158 12 januari 1999nr. 108 252 12 januari 1999NJ
1999, 290 12 januari 1999nr. 108 484 19 januari 1999NJ
1999, 253 2 maart 1999NJB, 1999, 48 16 maart 1999NJB
1999, 54 6 april 1999nr. 109 064 (De Hakkelaar) 6 april
1999nr. 109 965 18 mei 1999nr. 109 076 (4M)   Gerechtshoven   Hof Amsterdam   4 februari 1993NJ
1994, 113 9 juni 1994NJ 1994, 709–710 1 december 1994NJ
1995, 159 10 januari 1995NJ 1995, 254 5 maart 1997NJCM-Bulletin
1997, p. 440–442 6 maart 1997NJCM-Bulletin 1997, p. 578–58218 juni 1997Nieuwsbrief Strafrecht (1997) 1 (1 okt) 2 september
1997Nieuwsbrief Strafrecht (1997) 1 (1 okt) 1 oktober 1997NJB
1998, 123 30 januari 1998nr. 23–000 445–97 (De
Hakkelaar) 30 januari 1998nr. 23–000 446–97 28
september 1998nr. 23–000 432–98 (tussenvonnis; Etienne
U.) 21 december 1998Nieuwsbrief Strafrecht (1999) 10 (29 jan)29 maart 1999nr. 23–000 432–98 (Etienne U.)   Hof
Den Bosch   18 maart 1991NJ 1991, 426 11 augustus
1993NJ 1994, 354 26 april 1996nr. 20 002298.95 27
februari 1998NJ 1998, 518 (Juliet) 4 maart 1998nr. 20 001542.97  Hof Den Haag   27 december 1995NJ
1996, 338 (Ramola) 29 januari 1996NJ 1996, 370 29 januari
1996NJ 1996, 413 11 februari 1997NJCM-Bulletin 1997, p.
442–448 3 maart 1998NJ 1998, 923   Rechtbanken   Rechtbank Almelo   18 juni 1997NJ
1997, 586 Rechtbank Amsterdam   7
februari 1997nr. 13 129 106–95 (De Hakkelaar) 21
augustus 1997NJCM-Bulletin 1997, p. 877–884 (De Hakkelaar) 12
september 1997nr. 13 035 053 (beschikking) 26 januari
1998nr. 13/129 145–96 (Etienne U.) 21 april 1998nr.
13/129 529/97 8 maart 1999nr. 13/129 087–98 (Pagaro/Orion)8 maart 1999nr. 13/129 105–98 (Pagaro/Orion)   Rechtbank
Arnhem   18 april 1995nr. 05/075 090/92 (AH Oosterbeek)  Rechtbank Breda   15 mei 1997NJ
1997, 587 27 oktober 1998nr. 001 590/98   Rechtbank
Den Bosch   13 september 1995nr. 04/075 304–9530 januari 1995NJ 1995, 297   Rechtbank Den
Haag   19 juni 1997nr. 09–754 089–96  Rechtbank Maastricht   15 juli 1998nr.
03/005 615–97   Rechtbank Rotterdam   16
oktober 1998nr. 005 119–97 (Community)   Rechtbank
Utrecht   19 februari 1997NJ 1997, 335 12 februari
1998NJ 1998, 636   Rechtbank Zwolle   4
december 1998Tijdschrift voor Gezondheidsrecht 1999, 20   Hof
van discipline van de Nederlandse Orde van Advocaten  22
januari 1996Trema actueel 1996, p. 16BIJLAGE 3 OVERZICHT VAN INTERVIEWS EN GESPREKKEN anoniemregiopolitie
Rotterdam-Rijnmond rechercheur observatieteam (OT) anoniemregiopolitie
Midden- en West-Brabant hoofd operationele uitvoering observatieteam
(OT) anoniemregiopolitie Midden- en West-Brabant operationeel
chef observatieteam (OT) anoniemkernteam Noord-Oost Nederland 
teamleider Politieel infiltratie team anoniemregiopolitie Rotterdam-Rijnmond 
begeleider Politieel infiltratie team anoniemregiopolitie Rotterdam-Rijnmond 
rechercheur Regionale inlichtingendienst (RID) anoniemregiopolitie
Limburg-Zuid chef Bureau observatieteam (OT)/sectie technische ondersteuninganoniemregiopolitie Midden- en West-Brabant begeleider Politieel
infiltratieteam zuid anoniemKorps landelijke politiediensten (KLPD) 
hoofd Afdeling nationale coördinatie politiële infiltratie (ANCPI)anoniemregiopolitie Kennemerland chef Observatieteam (OT)Aalbersberg, P.J.Divisie centrale recherche informatie (CRI) hoofd
Dienst recherche informatie per 1 april 1999 kernteamchef kernteam Noord-Oost
Nederland Appels, A.W.G.M. Divisie centrale recherche informatie(CRI) 
hoofd Afdeling meldpunten gedetineerden registratie en informatiepunt (GRIP)Ariaans, J.P.M. regiopolitie Limburg-Zuid chef Regionale
criminele inlichtingendienst (RCID) Ark, M.H. van derkernteam
Noord-Oost Nederland tactisch teamleider (vanaf 1 april 1999) Bakker,
G.J.C.M.Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) hoofd
Centrale vestiging opsporing Bakker, H. kernteam Noord-Oost Nederland 
chef Criminele inlichtingendienst (CID) (sinds 1 januari 1999) Barendregt,
B.N. Korps landelijke politiediensten (KLPD) Divisie centrale recherche
informatie hoofd Afdeling internationale inlichtingen uitwisseling Berge,
H.W.A. van denregiopolitie Haaglanden directeur Centrale operationele
diensten Betting, M.C.C. regiopolitie Amsterdam-Amstelland 
tactisch coördinator Bezuyn, D. regiopolitie Kennemerland 
CID-rechercheur Bijl, E.E. van derofficier van justitie gedetacheerd
bij het ministerie van Justitie Bloemsma, S.B. regiopolitie
Haaglanden onderdeelschef onderdeel Rijswijk-Westland voorheen onderdeelschef
Centrale justitiële dienst Boer, F. deLandelijk rechercheteam
(LRT) unitleider Boer, J.H.H. deregiopolitie IJsselland 
chef Regionale criminele inlichtingendienst (RCID) Boerman, M.V. regiopolitie
Rotterdam-Rijnmond Regionale recherchedienst (RRD) rechercheur Unit
zware criminaliteit Boetzelaer, D.P.H. parket 's-Gravenhage 
zaaksofficier Bogert, R.E.J.M. van derregiopolitie Rotterdam-Rijnmond 
hoofd kernteam milieu Boom, G.J. Fiscale inlichtingen- en opsporingsmethoden
(FIOD) plaatsvervangend hoofd Landelijk rechercheteam (LRT) Boons,
G.A.H.M. Koninklijke marechaussee hoofd operationele rechercheBorghouts, H.C.J.L. ministerie van Justitie secretaris-generaalBraber, C.G.F. regiopolitie Kennemerland CID-rechercheurBrakel, G.A. vankernteam Noord-Oost Nederland administratief
coödinator Breure, C. Nederlands politie instituut (NPI) 
secretaris Raad van hoofdcommissarissen Broeren, G. regiopolitie
Rotterdam-Rijnmond projektleider Regionale recherche dienst (RRD) Brok,
H.H.J.M. denregiopolitie Limburg-Zuid rechercheur Divisie georganiseerde
criminaliteit Bruin, J.H.A. dekernteam Noord-Oost Nederland 
tactisch rechercheur Brummen, H. vanparket Haarlem hoofdofficier
van justitie Buitendijk, J. ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties Directoraat-generaal voor openbare orde en veiligheid
Directie politie Bun, P.J.E. vanregiopolitie Limburg-Zuid 
coördinator Sectie technische ondersteuning Buns, R.regiopolitie
Limburg-Zuid rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID) Burg,
G.W. van derparket Breda officier van justitie Cleiren, C.P.M.ministerie van Justitie directeur-generaal van het Directoraat-generaal
wetgeving Cloin, J. regiopolitie Midden- en West-Brabant 
chef Divisie recherche Collen, M.H.J. regiopolitie Limburg-Zuid 
rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID) Daalen, T. vanprocureur-generaal Daas, G.A. regiopolitie Haaglanden taktisch projectleider
kernteam Haaglanden Deetman, W.J. regiopolitie Haaglanden 
korpsbeheerder Delden, S.J. vankernteam Randstad Noord en Midden 
kernteamchef Dijkema, K.J. kernteam Noord-Oost Nederland 
tactisch rechercheur Dijkstal, H.F. fractievoorzitter VVD-fractie 
voormalig minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Docters
van Leeuwen, A.W.H.voormalig voorzitter College van procureurs-generaalDokter, D,Binnenlandse veiligheidsdienst (BVD) beleidsmedewerkerDolderen, H. vanregiopolitie Haaglanden bureauchef Donk,
P.J. vanregiopolitie Rotterdam-Rijnmond rechercheur Regionale inlichtingendienst
(RID) Doornheim, C. Korps landelijke politiediensten (KLPD) 
Recherchedienst transport en logistiek (RT&L) hoofd Divisie ondersteuningDorp, J. vanParket-generaal voormalig secretaris College
van procureurs-generaal Driesen, A.L. regiopolitie Haaglanden 
chef staf Korpsdirectie voorheen chef kernteam Haaglanden Drissen,
J.H.M. regiopolitie Limburg Zuid hoofd Bureau interne zaken Egberink,
J.H.J.M. Korps landelijke politiediensten (KLPD) rayon-manager
Divisie centrale recherche informatie (CRI) Elenbaas, W. regiopolitie
Amsterdam-Amstelland CID-rechercheur Elshout, W. van deregiopolitie
Midden- en West-Brabant rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID)Enders, C. regiopolitie Midden- en West-Brabant operationeel
chef Criminele inlichtingendienst (CID) Essen, H.P. vanregiopolitie
Haaglanden chef Personeel, organisatie & opleiden voorheen bureauchef
Bureau regionale recherche Ficq, C.R.L.R.M. procureur-generaal 
waarnemend voorzitter College van procureurs-generaal (tot 1 april 1999) Franssen,
J. kernteam Noord-Oost Nederland korpsbeheerder Frijlink,
D. Parket-generaal secretaris College van procureurs-generaal Frijters,
D. regiopolitie Midden- en West-Brabant tactisch rechercheur Divisie
georganiseerde criminaliteit Gazar, G.A. diregiopolitie Amsterdam-Amstelland 
CID-rechercheur Gemert, W. vanLandelijk rechercheteam
(LRT) hoofd (tot 1 april 1999) projectleider Divisie recherche i.o.
(KLPD) (vanaf 1 april 1999) Gend, S.J.A.M. vanparket 's-Gravenhage 
hoofdofficier van justitie Geraerdts, H.G.C. regiopolitie Limburg
Noord onderzoeksleider Regionale recherche Gerding, R.A.F.parket
Rotterdam voormalig recherche-officier van justitie plaatsvervangend
hoofdofficier van justitie Giesen, W. Korps landelijke politiediensten
(KLPD) tactisch rechercheur Goossens, L.C.P. rechtbank Rotterdam 
coördinerend rechter-commissaris Gotlieb, A.H. regiopolitie
IJsselland divisiechef Greidanus, M.T. Parket-generaal 
waarnemend hoofd kabinet Groot, A. regiopolitie Amsterdam-Amstelland 
CID-rechercheur Groot, F. C.V. deLandelijke parket recherche-officier
van justitie voor het KLPD/lid CTC Gunsing, J.M.G.regiopolitie
Limburg-Zuid beleidsmedewerker Divisie regionale recherche Haan,
R. deregiopolitie Amsterdam-Amstelland CID-rechercheur Haaren,
W.P.M. vanregiopolitie Limburg-Zuid plaatsvervangend korpschefHarderwijk, E.D. parket 's-Gravenhage officier van justitieHartman, J.K.G. regiopolitie Limburg-Zuid rechercheur Afdeling
georganiseerde criminaliteit van de Divisie regionale recherche Haverkate,
G.C. parket 's-Gravenhage CID-officier Heertum, J.H. vanKorps
landelijke politiediensten (KLPD) hoofd Dienst technologie en operationele
ondersteuning (DTOO) Heijm, T.J. regiopolitie Amsterdam-Amstelland 
CID-rechercheur Helm, J.P.C. regiopolitie Rotterdam-Rijnmond 
coördinator Criminele inlichtingendienst (CID) Heuff, R.P.G. Korps
landelijke politiediensten (KLPD) Dienst technologie en operationele
ondersteuning (DTOO) Afdeling operationele bedrijfsvoering Hielckert,
J.regiopolitie Rotterdam-Rijnmond rechercheur kernteam Hochs,
H.J.E. regiopolitie Limburg-Zuid Divisie regionale recherche 
projectleider Regionale infodesk Holthuis, H.A. Landelijk parket 
hoofdofficier van justitie Hoog, J. deregiopolitie Rotterdam-Rijnmond 
hoofd Bureau interne zaken Hooites, P. kernteam
Noord-Oost Nederland rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID) 
tactisch rechercheur Unit mensensmokkel (per 1 januari 1999) Houben,
Ph.J.I.M. regiopolitie Limburg-Zuid korpsbeheerder Huegen,
R.C. regiopolitie Haaglanden chef Infocentrum kernteam HaaglandenHuigen, G.J. regiopolitie Rotterdam-Rijnmond rechercheur
Regionale criminele inlichtingendienst (RCID) Huisman, H.M. Fiscale
inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) hoofd Douane informatie centrum
(DIC) Hulsenbeek, J.A. parket Zwolle hoofdofficier van justitieHulsman, J.J. kernteam Noord-Oost Nederland tactisch rechercheurHuskes, J.G.M. kernteam Noord-Oost Nederland rechercheur
interregionaal rechercheteam (IRT) Hutschenmaekers, R.J.M. regiopolitie
Limburg-Zuid plaatsvervangend districtschef Kerkrade Huuskens,
J.G.M. kernteam Noord-Oost Nederland financieel coördinatorHuyzer, L. ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 
Directoraat-generaal voor openbare orde en veiligheid, hoofd Afdeling bestuurlijke
en juridische zaken Jacobs, M.project Aanpak bedrijfsvoering recherche
informatie en opleidingen (ABRIO) directeur programmabureau ABRIO Jager,
M. deLandelijk rechercheteam (LRT) onderzoekscoördinator Jansen,
H. regiopolitie Rotterdam-Rijnmond hoofd Regionale recherchedienst
(RRD) Jerphanion, A.M. regiopolitie Haaglanden taktisch projecteleider
Bureau regionale recherche Jonge, L. deparket Rotterdam CID-officier
van justitie/kernteamofficier Milieu/lid CTC Jongeneel, M. ministerie
van Justitie Directoraat-generaal wetgeving, rechtspleging en rechtsbijstand 
raadsadviseur Directie wetgeving Kampen, L. vanKorps landelijke
politiediensten (KLPD) plaatsvervangend korpschef Karstens, R.Divisie centrale recherche informatie (CRI) hoofd Dienst bijzondere
recherche zaken (DBRZ) Kerstens, G.P.M. regiopolitie Midden- en
West-Brabant projektleider recherche-onderzoek Divisie georganiseerde
criminaliteit Klaverdijk, A.P.F. rechercheschool adjunct
directeur Klein, A. regiopolitie Haaglanden chef Infocentrum
kernteam Haaglanden Klein, R. Fiscale inlichtingen-
en opsporingsdienst (FIOD) contactpersoon Criminele inlichtingendienst
(CID) Klomp, P. regiopolitie Haaglanden tactisch rechercheur
Bureau regionale recherche Klunder, J.R. parket Zwolle kernteamofficier
van justitie Knape, C.L. kernteam Rotterdam-Rijnmond coördinator
Criminele inlichtingendienst (CID) Koers, J. parket Amsterdam 
plaatsvervangend hoofdofficier van justitie/fungerend hoofdofficier Gooi-
en Vechtstreek recherche-officier van justitie Kol, J.J. regiopolitie
Haaglanden Regionale criminele inlichtingendienst (RCID) chef stafKolkert, M. parket 's-Hertogenbosch advocaat-generaal Konijn,
I.H.M. ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 
beleidsmedewerkster Directie politie Koning, W.J. deregiopolitie
Haaglanden Bureau regionale recherche chef-info-evaluatie/projectvoorbereidingKoopmans, Tj. Korps landelijke politiediensten (KLPD) Divisie
centrale recherche informatie (CRI) hoofd Afdeling getuigenbeschermingKorevaar, D. regiopolitie Midden- en West-Brabant Divisie
georganiseerde criminaliteit medewerker Georganiseerde criminaliteitKorthals, A.H. minister van Justitie Krieken, J. vanparket
Breda CID-officier van justitie Krogt, J.A.M. van derregiopolitie
Haaglanden coördinator ploeg info inwinning kernteam HaaglandenKuitert, J.C.J.G.B.Landelijk parket officier van justitieKuyper, J. regiopolitie Amsterdam-Amstelland korpschef Lam,
D.G. 'tregiopolitie Haaglanden informatierechercheur Ploeg informatie
inwinning bureau regionale recherche Laman, P.R.ministerie van
Justitie Directoraat-generaal rechtshandhaving adviseur Bureau operationele
zaken Lamerts, L.J. Nederlands politie instituut (NPI) secretaris
hoofdofficierenberaad Leent, M. vankernteam Randstad Noord en
Midden senior tactisch rechercheur Lem, P.G.H. regiopolitie
Amsterdam-Amstelland tactisch leider Ling, M.J. vanparket
Haarlem recherche-officier van justitie Lit, J.C. vanKorps
landelijke politiediensten (KLPD) recherchedienst transport en logistiek
(RT&L) projectmanager Looijen, J. vanregiopolitie
Amsterdam-Amstelland chef Regionale criminele inlichtingendienst (RCID)Lutken, B.A. regiopolitie Rotterdam-Rijnmond korpschef Maalcke,
M. Koninklijke marechaussee hoofd Criminele inlichtingendienst
(CID) Maijer, E. regiopolitie Rotterdam-Rijnmond inspecteurMastenbroek, N. Korps landelijke politiediensten (KLPD) hoofd
Divisie centrale recherche informatie (CRI) (tot 1 april 1999) Meer,
A.M. van derministerie van Justitie Directoraat-generaal rechtshandhaving 
plaatsvervangend hoofd Directie opsporingsbeleid Mellema, B. regiopolitie
Amsterdam-Amstelland CID-rechercheur Meyboom, W. Koninklijke
marechaussee teamleider tactische recherche Möhring, K. ministerie
van Justitie Directoraat generaal rechtshandhaving hoofd Bureau
operationele zaken Mol Lous, L. ministerie van Justitie Directoraat-generaal
rechtshandhaving beleidsmedewerker Directie opsporingsmethoden Molen-Maesen,
P.M.H. van derLandelijk parket officier van justitie Mooy,
A.R.O. parket Amsterdam zaaksofficier van justitie Mooy,
C. deregiopolitie Kennemerland Divisie regionale recherche 
rechercheur Zware georganiseerde criminaliteit Mors, J.H. terregiopolitie
Haaglanden chef kernteam Haaglanden Morsink, J.regiopolitie
Midden- en West-Brabant recherchecoördinator Mostert, H. regiopolitie
Limburg Zuid korpschef Mulder, A.M.regiopolitie Limburg-Zuid 
senior-rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID) Nijhof, B. regiopolitie
Haaglanden rechercheur ploeg info Inwinning kernteam Haaglanden Nooijens,
J. Landelijk rechercheteam (LRT) rechercheur Noort, D.Koninklijke
marechaussee chef Observatieteam (OT) Noortman, J. kernteam
Randstad Noord en Midden projektleider Oldekamp, G. parket
Haarlem CID-officier van justitie Olierook, J.A. regiopolitie
Amsterdam-Amstelland teamleider kernteam Olthuis, H.A.J. kernteam
Noord-Oost Nederland chef Techniek en ondersteuning Oosterhout,
J. vanregiopolitie Midden- en West-Brabant operationeel chef Criminele
inlichtingendienst (CID) Ooteman, R. kernteam Randstad Noord en
Midden plaatsvervangend chef Observatieteam (OT) Overheem, E. regiopolitie
Rotterdam-Rijnmond CID-runner Patijn, S. regiopolitie Amsterdam-Amstelland 
korpsbeheerder Peper, A. minister van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesPijnacker, C.J. Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) 
teamleider Centrale vestiging opsporing Piso, G. kernteam Randstad
Noord en Midden rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID) Polling,
H. regiopolitie Haaglanden projectrechercheur kernteam HaaglandenPommer, F.A.M. parket Maastricht CID-officier van justitie/zaaksofficier
district Kerkrade Pronker, J.W. regiopolitie Amsterdam-Amstelland 
chef Regionale recherche Reinders, J.T.L. Fiscale inlichtingen-
en opsporingsdienst (FIOD) teamleider Roermond Reineker, H. regiopolitie
Amsterdam-Amstelland teamleider bureau IRT/CID-chef Reynhout, D.M.Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) rechercheur Riessen,
J.C. vanregiopolitie Amsterdam-Amstelland plaatsvervangend korpschefRijneker, R.J. regiopolitie Haaglanden informatierechercheur
Regionale inlichtingendienst (RID) Rivière, P.P.E. van deparket
Haarlem officier van jusititie Roerink, M.H.M. regiopolitie
Limburg-Zuid chef Divisie regionale recherche Roes, G.N. ministerie
van Justitie Directoraat-generaal wetgeving, rechtspleging en rechtsbijstand 
directeur Directie wetgeving Rossel, F.ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties Directoraat-generaal Openbare orde en veiligheid 
Directie politie coördinator Bestuurlijk veiligheidsbeleid Rutting,
A.M. rechercheschool directeur Schaik G.W. vankernteam
Noord-Oost Nederland chef Criminele inlichtingendienst (CID) (van
1994 tot 1 januari 1999) Schendel, W.A.M. vangerechtshof Amsterdam 
vice-president Schoenmaker, W.C.J. regiopolitie Amsterdam-Amstelland 
CID-rechercheur Schoof, H.W.M. ministerie van Justitie 
plaatsvervangend secretaris-generaal Schuckmann, M.H. Koninklijke
marechaussee hoofd Recherche informatie Schuurman, K.C. Landelijk
parket secretaris Weegploeg van de Coördinatiecommissie zware criminaliteitSimons, P.L.E.R.M. regiopolitie Limburg-Zuid rechercheur
Criminele inlichtingendienst (CID) Slobbe, J. vanLandelijk rechercheteam
(LRT) hoofd Kernteam informatie Slootstra, E. Korps landelijke
politiediensten (KLPD) recherchedienst transport en logistiek (RT&L)Smit, G.J.Korps landelijke politiediensten (KLPD) Dienst
technologie en operationele ondersteuning (DTOO) Snijders, H.G.H.M.Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) Unit synthetische
drugs Snijders, J.W.P.parket Haarlem officier van justitieSorgdrager, W. voormalig minister van Justitie Spek, P.
van derLandelijke parket secretaris Coördinatiecommissie zware
criminaliteit Splint, J.P. rechtbank Amsterdam rechter-commissaris
(tot 1 januari 1999) Spoormakers, A.W.J. regiopolitie Haaglanden 
ploegchef Regionale inlichtingendienst (RID) Stapel, A. Regio
Midden- en West-Brabant operationeel chef Divisie georganiseerde criminaliteitSteen, P.M.Th. vanregiopolitie Amsterdam-Amstelland teamleiderSteenhuis, D.W. procureur-generaal Sterk, C.H.W.M. rechtbank
Breda rechter-commissaris Stormbroek, A. vanKorps landelijke
politiediensten (KLPD) Divisie centrale recherche informatie (CRI) 
interim hoofd Nationaal interpol bureau Straelen, F.W.M. vanparket
Haarlem officier van justitie Streek, G. van derkernteam
Randstad Noord en Midden chef Criminele inlichtingendienst (CID) Struys,
J.A. regiopolitie Rotterdam-Rijnmond Bureau interne zaken Taconis,
E. regiopolitie Rotterdam-Rijnmond chef Regionale inlichtingendienstTamerus, J. Korps landelijke politiediensten (KLPD) Recherchedienst
transport en logistiek (RT&L) chef Criminele inlichtingendienst/chef
RT&L Tangel, M.T.M. Nederlands politie instituut (NPI) 
secretaris korpsbeheerdersberaad Teeven, F. parket Amsterdam 
CID-officier van justitie Temming, P. kernteam Noord-Oost Nederland 
coördinator proces-verbaal Teunissen, J.B. regiopolitie
Haaglanden ploegchef Ploeg informatie inwinning bureau regionale rechercheTeylingen, D. vanregiopolitie Amsterdam-Amstelland voormalig
hoofd Criminele inlichtingendienst (CID) Unnik, H.G. vanregiopolitie
Rotterdam-Rijnmond hoofd Recherche rivierpolitie Vaan, A.P.A. deFiscale
inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) Interregionaal rechercheteam
Zuid (IRT) Varekamp, F. parket Breda voormalig recherche-officier
van justitie Veen, O.C.W. van derparket 's-Gravenhage officier
van justitie Vegter, P.C. gerechtshof Amsterdam raadsheerVeld, C.H. in 'tregiopolitie Rotterdam-Rijnmond hoofd Regionale
criminele inlichtingendienst (RCID) Veldt, A.A.J. van deregiopolitie
Kennemerland chef Regionale criminele inlichtingendienst (RCID) Velen,
M. vanLandelijke parket medewerker Intern Overleg Veneberg,
M.A. parket Haarlem officier van justitie Venema, E.regiopolitie
Limburg Zuid rechercheur Divisie georganiseerde criminaliteit Verbeek,
G.J.C.M.regiopolitie Rotterdam-Rijnmond hoofd Bureau recherche
ondersteuning Verbruggen, H. kernteam Noord-Oost Nederland 
rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID) Veringmeijer, L. ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voormalig medewerker Directie
politie Vermeer, H. Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst
(FIOD) gedetacheerd bij Landelijk rechercheteam (LRT) Verpaalen,
J.P.F. regiopolitie Midden- en West-Brabant hoofd Recherche ondersteuningVerschuur, C. regiopolitie Haaglanden onderdeelschef Centrale
justitiële dienst Vincent, P.J.H. regiopolitie Limburg-Zuid 
Divisie regionale recherche rechercheur Afdeling georganiseerde criminaliteitVincent, P.J.H.regiopolitie Limburg-Zuid rechercheur Divisie
georganiseerde criminaliteit Vincken, M.W.regiopolitie Limburg-Zuid 
coördinator rechercheprojecten district Kerkrade Visser, G.J. kernteam
Noord-Oost Nederland tactisch rechercheur Voort, C.V. van derparket
Breda officier van justitie Vos, H.M. parket
Maastricht waarnemend hoofdofficier van justitie Vos, M.H. parket
Maastricht recherche-officier van justitie Vrakking, J.M. parket
Amsterdam hoofdofficier van justitie Vreeswijk, R. vanregiopolitie
Rotterdam-Rijnmond CID-runner Vries, E. deregiopolitie Rotterdam-Rijnmond 
inspecteur en plaatsvervangend hoofd kernteam Milieu Vrind, P. deregiopolitie
Midden- en West-Brabant rechercheur Criminele inlichtingendienst (CID)Wabeke, J.W. parket Breda hoofdofficier van justitie Wagenaar,
P.A.M.kernteam Noord-Oost Nederland misdaadanalist Walle,
J. van deregiopolitie Haaglanden informatierechercheur Ploeg informatie
bureau regionale recherche Waterreus, F.J. regiopolitie Kennemerland 
Divisie regionale recherche rechercheur Zware georganiseerde criminaliteitWesten, TH. J.H.regiopolitie Kennemerland divisiechef Regionale
recherche Wiarda, J,regiopolitie Haaglanden korpschef Wijs,
J.E. deKorps landelijke politiediensten (KLPD) korpschef Willems,
J.H.M. gerechtshof Amsterdam coördinerend vice-president Wilzing,
J. regiopolitie IJsselland korpschef Wit, J.B.A. deKorps
landelijke politiediensten (KLPD) Divisie centrale recherche informatie
(CRI) hoofd Afdeling nationaal inzicht Wit, L.A.J.M. deparket
Rotterdam hoofdofficier van justitie Wouters, T. Binnenlandse
veiligheidsdienst (BVD) beleidsmedewerker Zeben, G. vanparket
's-Gravenhage recherche-officier van justitie Zeeuwen, R. Parket-generaal 
hoofd kabinet Zunderd, P.J. vanregiopolitie Midden- en West-Brabant 
korpschef Zwam, H. vankernteam Noord-Oost Nederland kernteamchef
(tot 1 april 1999) Zwanenburg, A. ministerie van Justitie 
secretaris Centrale toetsingscommissie (CTC) Zwarter, R.J.M. regiopolitie
Kennemerland uitvoerend teamchef IJmond-Noord Zwerwer, W. ressortsparket
Leeuwarden advocaat-generaal/lid Centrale toetsingscommissie (CTC)BIJLAGE 4 LIJST VAN DEELNEMERS RONDETAFELGESPREKKEN Aalbersberg,
P.J. Divisie centrale recherche informatie hoofd Dienst recherche
informatie per 1 april 1999 kernteamchef kernteam Noord-Oost Nederland  Bloemsma, S.B. regiopolitie Haaglanden onderdeelschef
onderdeel Rijswijk-Westland voorheen onderdeelschef Centrale justitiële
dienst   Brummen, H. vanparket Haarlem hoofdofficier
van justitie   Bunt, H.G. van dedirecteur WODC   Cloin,
J.regiopolitie Midden-West Brabant chef Divisie recherche   Enders,
C.regiopolitie Midden-West Brabant operationeel chef Criminele
inlichtingendienst   Ficq, C.R.L.R.M. procureur-generaal 
waarnemend voorzitter College van procureurs-generaal (tot 1 april 1999)   Geraedts,
H.G.C. regiopolitie Limburg-Noord onderzoeksleider Regionale recherche  Goossens, L.C.P. rechtbank Rotterdam coördinerend
rechter-commissaris   Groot, F.C.V. deLandelijk parket 
plaatsvervangend hoofdofficier en recherche-officier van justitie voor het
KLPD/lid CTC   Hielckert, J.regiopolitie Rotterdam-Rijnmond 
rechercheur kernteam   Holthuis, H.A. Landelijk parket 
hoofdofficier van justitie/voorzitter CTC   Jansen, H.regiopolitie
Rotterdam-Rijnmond hoofd Regionale recherchedienst   Jonge,
L. deparket Rotterdam CID-officier van justitie/kernteamofficier
Milieu / lid CTC   Klunder, J.R.parket Zwolle kernteamofficier
van justitie   Koers, J.Parket Amsterdam plaatsvervangend
hoofdofficier van justitie/fungerend hoofdofficier Gooi- en Vechtstreek, recherche-officier  Noort, D.Koninklijke marechaussee chef
Observatieteam   Oldekamp, G.parket Haarlem CID-officier
van justitie   Pommer, F.A.M. parket Maastricht CID-officier
van justitie   Reineker, H.regiopolitie Amsterdam-Amstelland 
teamleider bureau IRT / CID-chef   Roerink, M.H.Mregiopolitie
Limburg-Zuid chef Divisie regionale recherche   Teeven, F.parket
Amsterdam CID-officier van justitie   Vos, H.M.parket
Maastricht waarnemend hoofdofficier van justitie   Zeben, G.
vanparket 's-Gravenhage recherche-officier van justitie   Zwam,
H. vankernteam Noord-Oost Nederland kernteamchef   Zwerwer,
S.ressortsparket Leeuwarden advocaat-generaal/lid CTCBIJLAGE 5 STENOGRAFISCH VERSLAG RONDETAFELGESPREKKEN STENOGRAFISCH VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREK VAN DE
TIJDELIJKE COMMISSIE EVALUATIE OPSPORINGSMETHODENVrijdag 21 mei 1999Aanvang 9.45 uurVoorzitter: Kalsbeek-JasperseAanwezig zijn 6 leden der Kamer, te weten:Biesheuvel, Dittrich, Kalsbeek-Jasperse, Niederer, Rabbae en Rouvoet.Aan het ochtendgesprek namen deel: mevrouw De Jonge (CID-OvJ Rotterdam/KT
Milieu, lid CTC) en de heren Geraedts (onderzoeksleider regionale recherche
Limburg Noord), Hielckert (rechercheur KT Zuidoost Azië/Rotterdam Rijnmond),
Noort (KMAR), Oldekamp (CID OvJ Haarlem), Reineker (Hoofd CID KTA, Amsterdam)
en Zwerwer (AG Leeuwarden, lid CTC).De voorzitter: Hierbij open ik de vergadering van de tijdelijke commissie
evaluatie opsporingsmethoden. Wij zijn vandaag in vergadering bijeen in een
nieuwe vorm. Wij voeren een aantal openbare gesprekken met mensen die wij
goeddeels ook van tevoren gesproken hebben, omdat wij hopen dat wij met deze
gesprekken een goed beeld kunnen geven van de bevindingen die de commissie
tot nu toe in haar onderzoek heeft gedaan.Ik zal onze gasten straks uitnodigen om zichzelf voor te stellen, maar
ik zal eerst het kader schetsen waarin deze gesprekken plaatsvinden. De tijdelijke
commissie evaluatie opsporingsmethoden heeft, zoals bekend, de opdracht om
te evalueren wat er terecht is gekomen van de beslispunten zoals die zijn
aangedragen door de enquêtecommissie-Van Traa en de wijzigingen die
daarop door het kabinet en de Kamer zijn aangebracht. Samen hebben die een
aantal politieke uitgangspunten opgeleverd die natuurlijk tal van gevolgen
hebben gehad. Daarover willen wij graag met onze gasten spreken.De commissie heeft er nu een halfjaar onderzoek op zitten. In dat halfjaar
hebben wij ongeveer 200 mensen gesproken, van CID-runner tot minister en van
zaaksofficier tot korpsbeheerder. We hebben daarnaast meters papier verstouwd.
We denken dat we een redelijk algemeen beeld hebben van wat zich in opsporingsland
afspeelt. Wij zijn ook tegen enkele uitzonderingen aangelopen. Daar zullen
wij het vandaag niet over hebben. Het gaat vandaag echt over het algemene
beeld dat 95% of misschien wel 99% covert van datgene wat in opsporingsland
gebeurt.Wij hebben besloten tot deze openbare gesprekken omdat de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden, de commissie-Van Traa, destijds
buitengewoon veel publieke aandacht en aandacht van de media heeft gehad.
Wij vonden het vanuit democratisch oogpunt van belang dat ook alle gevolgen
die dat werk heeft gehad, duidelijk worden gemaakt, duidelijker dan alleen
maar door middel van een rapport; natuurlijk is ook een rapport voor iedereen
toegankelijk, maar het is niet altijd voor iedereen even aantrekkelijk om
dat tot zich te nemen. Vandaar deze ongebruikelijke openbare gesprekken.De essentie van vandaag is dat de praktijk laat zien wat er sinds "Van
Traa" precies veranderd is. Wat zijn de mogelijkheden, wat zijn de moeilijkheden,
hoe gaat men daarmee om en welke verschillende oplossingen heeft men gevonden?
Ik neem aan – dat zou immers sporen met ons beeld van het afgelopen
halfjaar – dat ook vandaag de diversiteit van hoe men hiermee is omgegaan,
tot uitdrukking zal komen.Wij spreken vandaag om te beginnen over doorlaten; daar zal ik straks
nog iets over zeggen. Om 11.15 uur schorsen we een kwartiertje tot 11.30 uur
en we gaan dan ongeveer met dezelfde gesprekspartners door met het onderwerp
"informanten/infiltranten". Van dit gesprek wordt een stenogram gemaakt dat
als bijlage aan het rapport zal worden toegevoegd; dit gesprek wordt overigens
uitgezonden via de draadomroep van de Kamer. In de week van 7 juni zullen
wij ons rapport presenteren. Vanzelfsprekend krijgen ook onze genodigden daarvan
een exemplaar. Voor de luisteraars zal ik de commissieleden even voorstellen:
de heer Niederer is lid van de VVD, maar nu – net als de andere commissieleden –
natuurlijk bovenal lid van deze commissie; de heer Rabbae is lid van GroenLinks,
de heer Dittrich is lid van D66, mevrouw Coenen is griffier van deze commissie,
de heer Biesheuvel is lid van het CDA en de heer Rouvoet is lid van de RPF;
ikzelf ben Ella Kalsbeek van de PvdA. Ik stel voor dat onze gasten zich nu
kort even voorstellen en daarbij aangeven welke functies zij bekleden en uit
welke plaats zij komen. Ik begin bij de heer Geraedts.De heer Geraedts: Goedemorgen. Mijn naam is Huub Geraedts, regio Limburg
Noord, standplaats Venlo en ik ben onderzoeksleider bij de regionale recherche.De voorzitter: U bent dus politieman? De heer Geraedts: Ja.De heer Zwerwer: Goedemorgen. Mijn naam is Swieb Zwerwer. Ik ben advocaat-generaal
in Leeuwarden en daarnaast lid van de centrale toetsingscommissie.De heer Hielckert: Mijn naam is John Hielckert. Ik werk als coördinator
bij de regionale recherchedienst van de politie Rotterdam-Rijnmond.Mevrouw De Jonge: Goedemorgen, mijn naam is Lida de Jonge. Ik werk op
het parket in Rotterdam als hoofd van de afdeling die de vormen van organisatie
van criminaliteit en van georganiseerde criminaliteit behandelt. Ik ben tevens
CID-officier en lid van de centrale toetsingscommissie.De heer Noort: Mijn naam is Daan Noort. Ik ben werkzaam bij de Koninklijke
marechaussee als hoofd van de afdeling observatie en technische ondersteuning.De heer Reineker: Mijn naam is Henny Reineker. Ik ben inspecteur van politie
in de regio Amsterdam-Amstelland. Ik ben daar werkzaam als chef van de criminele
inlichtingendienst van het kernteam Amsterdam-Amstelland en Gooi- en Vechtstreek.De heer Oldekamp: Goedemorgen. Mijn naam is Gert Oldekamp. Ik werk op
het parket in Haarlem en ben daar belast met CID-werkzaamheden voor de vier
regio's die onder de verantwoordelijkheid van het parket Haarlem vallen.De voorzitter: U bent dus CID-officier.De heer Oldekamp: Ja.De voorzitter: Er is dus een grote diversiteit aan functies uit de politie
en het openbaar ministerie vertegenwoordigd.Wij beginnen met het onderwerp "doorlaten". Ik wil dit onderwerp even
introduceren. "Doorlaten" is een woord dat vóór de commissie-Van
Traa door weinig mensen gebruikt of gekend werd, maar dat door de commissie
veel bekendheid heeft gekregen. Doorlaten was een methode die tot doel had
om meer zicht te krijgen op criminele organisaties door de criminele wereld
bepaalde handelingen toe te staan. De enquêtecommissie heeft geoordeeld –
ik heb het idee dat niet alleen het kabinet en de Kamer, maar ook de media
en het publiek dat breed onderschrijven – dat het doorlaten in die vorm
een methode was die niet meer mocht worden toegepast; doorlaten is dus verboden.
Dat heeft geleid tot een aantal regelingen, conceptregelingen en wetgeving.
Terugkijkend naar de afgelopen drie jaar staan wij voor de vraag wat dat verbod
op doorlaten, met de kleine uitzondering die de Kamer destijds heeft geformuleerd,
nu eigenlijk voor de praktijk heeft betekend. Wat is precies doorlaten? Waar
ligt de grens tussen doorlaten en gecontroleerd afleveren? Welke problemen
levert dat in de praktijk op en welke oplossingen zijn eventueel voor die
problemen gevonden? De heer Dittrich zal dit onderdeel van het gesprek leiden.
Ik geef hem nu het woord.De heer Dittrich: Dank u wel. Ik wil de heer Hielckert, werkzaam als rechercheur
bij een kernteam in Rotterdam-Rijnmond, vragen naar zijn ervaringen met langdurige
onderzoeken naar de georganiseerde criminaliteit. Ik doel dan vooral op onderzoeken
waarbij men te weten komt dat er bijvoorbeeld een partij drugs voorbijkomt
en waarbij men voor de beslissing komt te staan of die partij in beslag moet
worden genomen of dat het in het belang van het onderzoek beter is om dat
niet te doen. Wat zijn voor u bij dit soort gebeurtenissen de dilemma's? Misschien
kunt u daar een praktijkvoorbeeld van geven, zodat het voor ons duidelijk
wordt voor welke beslissingen u komt te staan.De heer Hielckert: Ik denk dat het inderdaad het beste is om dat aan de
hand van een praktijkvoorbeeld te doen. Wij hebben ongeveer anderhalf jaar
geleden een onderzoek gedaan waarbij wij tegen een organisatie aanliepen die
vanuit Turkije heroïne in Nederland invoerde en distribueerde. Dat betrof
grote hoeveelheden, minimaal honderd kilo per zending. Tussen die grote partijen
door werden ook kleine partijen in deze richting gestuurd. Kort na de start
van het onderzoek kregen wij al gelijk zicht op zo'n kleine partij die onderweg
was van Turkije naar Nederland. Door het afluisteren van telefoongesprekken
kregen wij op een zondagavond het bericht binnen dat er een indicatie was
dat er maandagochtend mogelijk een koerier met een geprepareerde personenauto
naar Nederland onderweg was. Die indicatie was zo sterk dat er haast wel heroïne
in die auto moest zitten. Het was onmogelijk om die auto door te laten gaan.
Zicht op de organisatie die erachter lag, hadden we wel, maar nog niet zodanig
dat we de zaak met voldoende bewijs ter zitting konden brengen. Toen hebben
we, uiteraard in overleg met de officier van justitie, besloten om die partij
in beslag te nemen, maar daarbij, indien mogelijk, geen verdachten aan te
houden. De partij moest in ieder geval in beslag genomen worden en de verdachten
zouden op een later tijdstip aangehouden worden.De heer Dittrich: Waarom was het zo belangrijk om die verdachten niet
meteen aan te houden?De heer Hielckert: Wij wilden het onderzoek niet frustreren. Op het moment
dat er verdachten worden aangehouden, worden ze voor de rechtbank gebracht.
Het GVO dat tegen de organisatie liep, zou dan bekend worden.De heer Dittrich: Het GVO is het gerechtelijk vooronderzoek.De heer Hielckert: Nadat wij dat zo doorgesproken hadden, hebben wij die
auto in beslag genomen zonder dat er iemand bij was met erin vijftien kilo
heroïne. Wij hebben het zodanig gedaan dat het voor de omgeving duidelijk
was dat de politie de inbeslagname had gedaan. Uit het onderzoek was al duidelijk
geworden dat de afstraffing heel pijnlijk zou zijn indien mensen van de organisatie
partijen heroïne achterover zouden drukken. Daarom hebben wij bij de
inbeslagneming een herkenbare politiewagen betrokken.De heer Dittrich: Dat hebt u gedaan om sommige mensen van die groep te
beschermen.De heer Hielckert: Ja.De heer Dittrich: Tegen een afrekening vanuit de groep?De heer Hielckert: Inderdaad, maar dat is helaas mislukt.We hebben vervolgens groot in de krant gepubliceerd dat de politie die
auto in beslag had genomen. Dat was helaas een Nederlandse krant. De mensen
die hierbij betrokken waren, waren echter van Turkse afkomst en die lezen
die Nederlandse krant niet.De voorzitter: Het is dus mislukt. De auto is wel in beslag genomen, maar
het was de verdachten niet opgevallen dat de politie dat gedaan had.De heer Hielckert: Exact.Voor het onderzoek had het heel goede gevolgen. Op dat moment gingen de
organisatie en het hoofd van de organisatie zich ermee bemoeien. De telefoongesprekken
leverden veel bewijs op, wat in een later stadium van het onderzoek heel positief
was. Het negatieve was dat twee mensen door de organisatie beschuldigd werden
van het achterover drukken van deze drugs. Deze twee mensen zijn gegijzeld
en zwaar mishandeld. Daar hebben we uiteindelijk een eind aan kunnen maken,
toen we wisten waar dat gebeurde. Bij het beëindigen van die gijzeling
hebben we ook voldoende bewijs gekregen tegen de organisatie. Daarmee was
de zaak toch goed rondgekomen, met alleen het nadelige gevolg dat er twee
mensen in de problemen zijn gekomen.De heer Dittrich: Begrijp ik het goed dat u moest ingrijpen toen u wist
dat die drugs in die auto naar Nederland kwamen, maar dat het voor het onderzoek
naar die grotere organisatie eigenlijk beter was geweest als u dat toen niet
had hoeven doen, waardoor u die organisatie beter in kaart had kunnen brengen
om vervolgens toe te slaan?De heer Hielckert: Exact.De heer Dittrich: U zegt eigenlijk dat u als gevolg van de toevallige
omstandigheid dat men is gaan bellen en dat die telefoons werden afgeluisterd
voldoende informatie kreeg om alsnog die organisatie op te rollen.De heer Hielckert: Ja.De heer Dittrich: Dan heb ik een vraag aan de heer Noort. Ik heb begrepen
dat u veel werkzaam bent op Schiphol vanuit de Koninklijke marechaussee. Wij
lezen allemaal in de krant dat op Schiphol vaak allerlei spullen – verboden
goederen, met name ook drugs – in beslag worden genomen. Kunt u een
beeld schetsen van hoe vaak dat voorkomt, hoe vaak er in beslag genomen wordt
en wat daar eventueel dilemma's bij zijn?De heer Noort: Voorzover ik een beeld heb, zal ik trachten om het te schetsen,
hoewel ik natuurlijk als afdelingshoofd observatie breder werk dan uitsluitend
Schiphol. Dilemma's die zich op Schiphol voordoen, liggen met name op het
vlak van de CID, waar de informatie, al dan niet operationeel, binnenkomt
van de zijde van de politie. Voor de CID is het grote dilemma of die informatie
gebruikt kan worden om de douane of de marechaussee te attenderen op een eventuele
partij. Mij is niet bekend dat er in dat soort gevallen doorgelaten wordt.
Wat een dilemma oplevert, is het aanleveren van informatie die niet bruikbaar
is. Operationeel niet bruikbare informatie aangeleverd door CID's uit het
land komt als het ware in de trechter bij Schiphol binnen. De CID daar staat
dan voor het dilemma hoe gevolg kan worden gegeven aan informatie die niet
gebruikt kan worden.De heer Dittrich: Waarom kunt u die informatie niet gebruiken?De heer Noort: Vanuit de CID wordt aangegeven dat het geen operationeel
bruikbare informatie is.De heer Dittrich: Het is, laten we zeggen, zachte informatie op basis
waarvan u geen koffers kunt gaan openmaken.De heer Noort: Ja.Op het moment dat er bij de CID informatie binnenkomt, moet je er iets
mee kunnen doen. Als het gaat om vracht zal de douane in de aanhef van het
proces-verbaal de reden moeten geven voor de controle. Is het een controle
of is men bezig met het verwerken van informatie? Is het eerste het geval,
is men bezig met controle, dan is er niets aan de hand. Is men bezig met het
verwerken van informatie, dan zal er een proces-verbaal van een opsporingsambtenaar
aan ten grondslag moeten liggen, wil men er iets mee kunnen doen.De heer Dittrich: Nu weten we dat veel drugs via Schiphol vervoerd worden.
We lezen tenminste vaak in de krant dat spullen in beslag worden genomen.
Wat doet u als u weet dat er drugs zitten in een koffer die via Schiphol vervoerd
wordt? Wat zijn dan de mogelijkheden?De heer Noort: Er zijn twee mogelijkheden. Als de informatie vanuit het
land is aangeleverd door politie, dan ligt er een proces-verbaal aan ten grondslag
en kun je ertegen optreden. In het andere geval gaat het om informatie die
hooguit sturend kan worden gebruikt. Daar ligt met name het dilemma. Er is
informatie binnengekomen die niet bruikbaar is en die je in feite niet kunt
omzetten in opsporing.De heer Dittrich: Hoe gaat u met dat dilemma om?De heer Noort: Dan kijk ik ook even naar de CID-officier in Haarlem. Daarover
zijn goede afspraken gemaakt tussen het OM Haarlem, de marechaussee en de
CID op Schiphol.De heer Dittrich: Ik denk inderdaad dat het goed is om de heer Oldekamp,
CID-officier in het gebied waar Schiphol onder valt, te vragen hoe hij daarmee
omgaat als CID-officier.De heer Oldekamp: Ik verwachtte al dat ik hierna aan de beurt zou komen,
want het ging over Schiphol.De structuur op Schiphol, wat betreft de Koninklijke marechaussee, is
bijzonder. De marechaussee en ook de CID vallen beheersmatig onder Utrecht.
De politieregio's hebben hun eigen beheersverantwoordelijkheid en ook een
gezagslijn. Ieder proces-verbaal dat uitgegeven wordt door Schiphol wordt
door Haarlem geaccordeerd. Daar hebben we nu afspraken over gemaakt, zodat
er een centrale organisatie is. Deze afspraken zijn gemaakt met het parket
in Arnhem.Het kan natuurlijk zijn dat er informatie binnenkomt. Het is alleen vaak
wel informatie die niet op Schiphol zelf binnenkomt; de informatie die op
Schiphol beschikbaar is, is afkomstig van werknemers van Schiphol of criminelen
die daar werken. De CID praat met die mensen. Als het om koeriers gaat, is
het meestal informatie uit het buitenland. En als het via de CID-Schiphol
gaat, is het altijd de vraag of er geverbaliseerd kan worden, of het op papier
te zetten is. Als dat niet zo is, kunnen wij er verder niets mee doen. Wij
zijn daarbij intermediair, doorgeefluik, wij zijn niet degenen die deze informatie
binnengehaald hebben. Wij geven deze dus zo nodig door aan het team, maar
vaak is er ook rechtstreeks contact tussen het buitenland en de tactische
mensen van Schiphol: "Er komt wat aan en er moet iets mee gedaan worden."
Op dat deel heeft de CID-Schiphol dus niet eens zicht.En als het om doorlaten gaat, is het inderdaad de vraag of het spul naar
het buitenland of naar het binnenland gaat. Stel dat het naar het buitenland
gaat; dat kan, want Schiphol is voor koeriers ook een doorvoerhaven voor transport
naar het buitenland. Wel, dan is er een heel duidelijke afspraak over de voorwaarden
die dan gelden.De heer Dittrich: Kunt u die voorwaarden noemen? U weet dan dat er drugs
op Schiphol terechtkomen en u weet dat het de bedoeling is dat die doorgevoerd
worden naar een ander land. Neemt u dan contact op met de politie in dat land?
Kunt u dat eens uitleggen?De heer Oldekamp: Er wordt in zo'n geval door de tactische mensen gebeld
met de buitenlandse opsporingsdienst. Ik heb daar dus in feite niet zoveel
mee te maken, maar omdat Schiphol mijn standplaats is, heb ik er wel ervaring
mee. In zo'n geval is het een van de voorwaarden dat men in het buitenland
verplicht is, de betrokkene aan te houden. Als men dat niet kan garanderen,
dan mag de koerier Schiphol niet verlaten. En een net zo belangrijke voorwaarde
is dat de bagage te controleren moet zijn. In beginsel laten wij het spul
dus niet doorgaan als het onder de handbagage valt, want koeriers gaan even
naar de wc of even de luchthaven op en dan is het bijna onmogelijk om die
mensen continu te observeren. Dus als het alleen om handbagage gaat, dan kan
het niet; dan bellen wij niet eens met het buitenland, maar dan wordt de koerier
aangehouden.De heer Dittrich: Maar gaat het dan om koeriers die bolletjes in hun maag
hebben of spul in hun koffers? De heer Oldekamp: Nee, het gaat echt om koffers. En ten slotte verwachten
wij van de buitenlandse opsporingsdienst dat men ons keurig rapporteert, hoe
het afgelopen is. Dat is heel belangrijk, want je werkt op basis van vertrouwen;
zelf heb je er geen zicht meer op als de koerier eenmaal in het buitenland
is. Die rapportage werkt vrij aardig.De heer Dittrich: Maakt u daarbij onderscheid of heeft u dat vertrouwen
in alle landen?De heer Oldekamp: Ik vind het wel moeilijk om bepaalde landen als niet
betrouwbaar te afficheren, maar met een aantal landen in West-Europa hebben
wij wel goede ervaringen...De heer Dittrich: Daarmee werkt u dan ook veel samen, zo begrijp ik. Komt
dit nu veel voor?De heer Oldekamp: In mijn vorige functie had ik er wel geregeld mee te
maken, maar omdat dit alles zich toch in vrij hoge mate buiten mijn blikveld
afspeelt, durf ik niet te zeggen of het bijvoorbeeld een keer per dag of een
keer per week gebeurt. Het gebeurt in ieder geval wel en in de tijd dat ik
op Schiphol werkzaam was, gebeurde het misschien een paar keer per maand.De heer Dittrich: Wordt een verdachte koffer die zich in de laadruimte
van Schiphol bevindt, altijd in beslag genomen? Wordt er gekeken wat er in
zit, worden er monsters genomen?De heer Oldekamp: Ik kan niet met 100% zekerheid zeggen of er inderdaad
in de koffer gekeken wordt. Wel weet ik dat de koffer niet ongecontroleerd
van vliegtuigbuik tot vliegtuigbuik mag gaan. Stelt u zich voor dat de koerier
overstapt van een KLM-toestel naar een toestel van Iberia, dan moet er op
zijn koffer tijdens het transport van de buik van het KLM-toestel naar de
buik van het Iberia-toestel zicht zijn gebleven. Dat is een van de garanties.
Ik durf echter niet te zeggen of de koffer iedere keer geopend wordt, of dat
er een gaatje in geboord wordt om te kijken of er iets in zit. De vraag of
men absoluut zeker weet of er cocaïne – meestal is het cocaïne –
naar het buitenland meegaat, durf ik dan ook niet te beantwoorden. De heer Dittrich: Mijnheer Noort, weet u of er wel eens spul uit zo'n
koffer wordt verwijderd, of dat er wel eens iets in beslag wordt genomen?De heer Noort: Nee, daar heb ik geen informatie over.De heer Dittrich: Mijnheer Reineker, u werkt als chef bij de CID te Amsterdam.
Als er drugs in uw regio aanwezig zijn en u de vindplaats daarvan kent, of
als u weet hebt van een drugstransport door een georganiseerde bende binnen
uw regio, gaat u dan altijd meteen over tot inbeslagname, of zijn er ook omstandigheden
waarin u dat niet doet?De heer Reineker: Het moment van inbeslagname kan wringen, vooral in het
begin van een onderzoek. Als er nog onvoldoende bewijs tegen de verdachten
is verzameld, dan kan het voorkomen dat een partij niet direct in beslag wordt
genomen. Het streven van de opsporing is wel gericht op inbeslagname van verdovende
middelen, maar het tijdstip waarop dat gebeurt, is afhankelijk van de bewijsvoering.De heer Dittrich: Een dergelijke situatie beschouwt u als een gecontroleerde
aflevering?De heer Reineker: In een dergelijke situatie proberen wij de partij verdovende
middelen 24 uur per dag onder controle te houden, hetzij door fysieke observatie,
hetzij met behulp van technische ondersteuning.De heer Dittrich: Neemt u altijd van tevoren contact op met de officier
van justitie om daarvoor toestemming te krijgen?De heer Reineker: Ja, zeker.De heer Dittrich: Dat is dus de gangbare procedure?De heer Reineker: Ja. Na de commissie-Van Traa is het regel dat de contacten
tussen de CID's van de regio's en de CID-officier veel nauwer en zorgvuldiger
zijn dan ervoor en dat de zaaksofficier, die in dat bepaalde onderzoek verantwoordelijk
is voor de tactische en operationele uitvoering, van alles op de hoogte is.
De communicatie tussen CID-officier, CID-ondersteuning en het tactische team vindt bijna dagelijks plaats. Ook over dit soort onderwerpen wordt
dus van gedachten gewisseld.De voorzitter: Eén punt is niet helemaal helder. U hebt alledrie
op een of andere manier met de CID te maken. U hebt een aantal keren gezegd
dat informatie van de CID niet altijd bruikbaar is; u kunt er bijvoorbeeld
niets mee als u niet kunt verbaliseren. Graag hoor ik van een van u wat duidelijker
wat de redenen zijn om te besluiten dat bepaalde CID-informatie niet te verbaliseren
is.De heer Oldekamp: Een hele duidelijke reden kan de volgende zijn. De CID
praat vaak met mensen die anoniem informatie leveren over een criminele groepering
of over een bepaalde reisbeweging. Voorzover de wet dit toelaat, is anonimiteit
een van de garanties die de CID hun biedt. Ik maak even een zijsprong: in
de Wet Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten is voor de BVD wettelijk vastgelegd
dat de identiteit van dergelijke personen geheim blijft. In de Wet strafvordering
is dat niet geregeld en dat is op zichzelf jammer. Je kunt dus niet garanderen
dat de identiteit van je informant geheim blijft, tenzij je bereid bent om
de zaak stuk te laten gaan door aan te sturen op een niet-ontvankelijkheidsverklaring
door de rechter en op die manier je informant ten koste van je zaak te beschermen;
dan verklaar je de man dus anoniem. Als de betrokkene de enige is die het
weet en je zou zijn informatie moeten gebruiken en dus op papier moeten zetten,
dan is het voor degene over wie het gaat of voor de organisatie waarover het
gaat, snel duidelijk van wie de informatie afkomstig is. Hetzelfde geldt voor
de situatie waarin er een beperkt aantal potentiële informanten is. Zeker
als je met de wat zwaardere jongens van doen hebt, dan moet je er ernstig
rekening mee houden dat dit een van de laatste acties van je informant kan
zijn geweest.De voorzitter: Ik probeer het samen te vatten: u zegt dat u vaak informatie
krijgt van mensen uit het criminele milieu, die kunnen rekenen op een afrekening
als blijkt dat zij de politie hebben geïnformeerd; als u de informatie
niet op schrift kunt stellen, dan stopt meteen het hele proces, omdat de rechter
u zal vragen waar u die informatie vandaan hebt.De heer Oldekamp: Nee, dat niet zozeer, want dan zouden wij terug zijn
op een punt waar wij niet heen willen. Je wilt verantwoorden hoe je aan je
informatie bent gekomen. Als je die informatie door een tactisch team wilt
laten gebruiken, dan geef je er een proces-verbaal van uit. Daarin staat wat
van belang is voor het onderzoek. Dat proces-verbaal gaat altijd naar de rechter.
Als je je informant wilt afschermen, dan betekent dit dat je geen proces-verbaal
kunt opmaken.De voorzitter: Dat is wat ik bedoel. Als het voor de rechter komt, wil
hij natuurlijk weten hoe je eraan komt. Waarom wil hij dat weten? Hij wil
weten of de politie op een nette manier gerechercheerd heeft.De heer Oldekamp: Maar de rechter ziet dat. Dat proces-verbaal zit fysiek
in het dossier. Of hij het wil weten – of hij er belang bij heeft –
is een vraag die de rechter zou moeten beantwoorden. Hij wil in ieder geval
de start van het verbaal, van het onderzoek zien. En dat haalt hij uit het
proces-verbaal van de CID. Dat is vaak bedoeld als ondersteuning of als start
van een proces-verbaal en is juist niet bestemd als bewijsmiddel in een strafzaak.De voorzitter: Dank u.De heer Dittrich: Ik wil terugkeren naar de heer Reineker. Stel dat u
in een onderzoek de telefoon afluistert en u hoort dat ergens drugs zullen
worden neergezet. U weet de vindplaats van die drugs. Worden die dan altijd
in beslag genomen?De heer Reineker: In principe worden die verdovende middelen altijd in
beslag genomen.De heer Dittrich: U zegt "in principe". Ik ben natuurlijk heel erg geïnteresseerd
in de situaties waarin dat niet lukt of niet kan. Kunt u dat duidelijk maken,
aan de hand van een praktijkvoorbeeld wellicht?De heer Reineker: Ik wil het wel aan de hand van een voorbeeld duidelijk
maken. Het lijkt mij niet handig om een praktijkvoorbeeld te nemen. De heer Dittrich: Desnoods verandert u de namen, landen en noem maar op.
Het gaat erom dat wij voor ogen kunnen zien en kunnen begrijpen wanneer de
drugs niet in beslag genomen worden.De heer Reineker: Stel dat je door het afluisteren van telefoons of door
observatie beelden, waarnemingen of anderszins krijgt van partijen verdovende
middelen. En stel dat je in een opslagruimte op een industrieterrein terechtkomt.
Het observatieteam ziet dat er 25 dozen naar binnen worden gebracht met behulp
van een vrachtautootje. Vervolgens ga je daar naar binnen toe om tot inbeslagneming
over te gaan. En dan blijkt dat er maar één kilo marihuana wordt
aangetroffen. Het zou heel vervelend zijn om voor één kilo marihuana
het GVO te moeten openen.De heer Dittrich: Het gerechtelijk vooronderzoek.De heer Reineker: Ja. Dan kan in overleg met de zaaksofficier, justitie,
besloten worden om die kilo daar te laten liggen. U kunt zich voorstellen
dat een kilo marihuana het op zichzelf niet rechtvaardigt om daar 24 uur per
dag een observatieteam neer te zetten.De heer Dittrich: Dus je overlegt met de zaaksofficier en die geeft toestemming
om niet tot inbeslagneming over te gaan?De heer Reineker: Ja.De heer Dittrich: U noemt het voorbeeld van één kilo. Is
er een soort lijst? Bij hoeveel kilo's wordt wel daartoe overgegaan? Hoe wordt
daarmee omgegaan in de praktijk?De heer Reineker: Als het om harddrugs gaat, cocaïne of andere harddrugs,
is die mogelijkheid sowieso geblokkeerd. Ik vind dat op zichzelf een heel
goede regeling. De overheid zou er niet aan moeten meewerken dat cocaïne
of andere harddrugs in de samenleving terechtkomen.De heer Dittrich: Dus als u zegt "die mogelijkheid is sowieso geblokkeerd"
bedoelt u: dan moet er altijd in beslag genomen worden? De heer Reineker: Dan wordt er in beslag genomen.De heer Dittrich: Hebt u personeel genoeg om altijd in beslag te nemen?De heer Reineker: Er zullen altijd meer verdovende middelen door Nederland
gaan dan de politie ooit in beslag kan nemen.De heer Dittrich: Zijn er wel eens situaties dat u weet dat er ergens
harddrugs zijn, maar dat u die niet in beslag kunt nemen omdat de tijd ontbreekt
of omdat er niet voldoende mensen zijn?De heer Reineker: Ik ken zelf die situatie niet. Misschien kennen andere
collega's die wel. Maar de collega's van de CID, van het kernteam, zijn met
de betrokken doelgroep en dadergroep bezig. Informatie van andere organisaties
of van andere onderzoeken naar verdovende middelen komt dan ook niet meer
bij ons binnen. De prioriteiten worden daar gesteld op het onderzoek waarmee
je op dat moment bezig bent.De voorzitter: Is het alleen de zaaksofficier die de beslissing neemt
om de kilo marihuana – het voorbeeld dat u zojuist gaf – te laten
liggen? Of gaat de zaaksofficier nog hogerop? Gaat hij naar zijn hoofdofficier?De heer Reineker: Ik neem aan dat de zaaksofficier het mogelijkerwijs
wel met de hoofdofficier bespreekt. Maar weten doe ik dat niet. Onze contacten
zijn met de zaaksofficier en de CID.De heer Dittrich: Dan heb ik enkele vragen aan de heer Geraedts. U werkt
als onderzoeksleider bij de regionale recherche in Limburg-Noord, in Venlo.
Kunt u iets vertellen over dit dilemma? U weet dat er ergens drugs zijn of
langskomen. U hoort dat bijvoorbeeld via een telefoontap, dus het afluisteren
van de telefoon. Wordt dan, naar uw weten, altijd in beslag genomen, ook als
het bijvoorbeeld om één kilo harddrugs gaat?De heer Geraedts: Dat hangt natuurlijk van de omstandigheden af. In de
casuïstiek van enkele jaren terug kregen wij tijdens het afluisteren
regelmatig indicaties, cryptische omschrijvingen, gecodeerde berichtgeving.
Vanuit je kennis en ervaring als rechercheur weet je dan dat het om een kilo
gaat. Het doel van het onderzoek op dat moment is een organisatie zichtbaar
maken en op termijn ontmantelen. De heer Reineker wees er al op dat je aan
het begin van een onderzoek voor een dilemma staat, als je gelet op de codering
en de berichtgeving het gevoel hebt dat er al een kilo harddrugs overheen
gaat en al na twee dagen moet ingrijpen. Wij hebben dat vervolgens voorgelegd
aan het openbaar ministerie om duidelijkheid te krijgen over de vraag: hoe
gaan wij daarmee om? Toen werd de indicatie gegeven: bij minder dan één
kilo beslist de zaaksofficier over de vraag "hoe te handelen". Dan moet de
vindplaats etc. natuurlijk zeker zijn.De heer Dittrich: Dan hebt u het over één kilo harddrugs.De heer Geraedts: Ja. Tussen de één en vijf kilo: de zaaksofficier,
de CID-officier en de plaatsvervangend hoofdofficier die toen nog niet maar
thans wel is geformaliseerd als rechercheofficier. Thans is de situatie uitdrukkelijk:
de recherchechef en de rechercheofficier overleggen deze zaken. Boven de vijf
kilo was er sprake van dat de hoofdofficier de beslissing zou nemen.De heer Dittrich: Als ik het goed begrijp, kunnen er in gevallen waarin
het om minder dan vijf kilo harddrugs gaat beslissingen worden genomen om
die drugs niet in beslag te nemen.De heer Geraedts: Ja, maar die situaties hebben zich gelukkig niet voorgedaan.De heer Dittrich: Maar is dit dan een soort vuistregel die in Limburg-Noord
gehanteerd wordt?De heer Geraedts: Wás. Dat is het niet meer, zeer zeker niet na
de laatste stand van zaken. Na het rapport van de commissie-Van Beek zijn
enkele indicatoren geformuleerd waarop je kunt afgaan. Je weet dan: hier hebben
wij nog enige ruimte en daar niet meer. Het betekent wel dat wij er natuurlijk
met z'n allen voor moeten zorgen, zeer zeker in het bilaterale overleg met
de zaaksofficier, dat het gat, de ruimte niet te groot wordt. Anders weet
je niet waar je naar toe gaat.De heer Dittrich: Uit welk jaar dateert die vuistregel?De heer Geraedts: Ik participeerde als onderzoeksleider in 1997.De heer Dittrich: Dat is na het uitbrengen van het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie-Van Traa en de besluitvorming daarover in de Tweede
Kamer?De heer Geraedts: Ja, omdat daarover geen nadere regelgeving bestond.De heer Dittrich: Toen duidelijk werd dat het doorlaten van harddrugs
verboden zou moeten zijn, zij het met een muizengaatje in bijzondere omstandigheden,
is er blijkbaar onduidelijkheid geweest. En op basis van die onduidelijkheid
is toen een soort vuistregel ontstaan in 1997 met: beneden één
kilo harddrugs toestemming vragen aan de zaaksofficier, tussen één
en vijf kilo harddrugs zou de hoofdofficier van justitie moeten beslissen.
Werd dat dan ook voorgelegd aan bijvoorbeeld de centrale toetsingscommissie?De heer Geraedts: Nogmaals, het heeft zich gelukkig in de praktijk niet
voorgedaan. Ik wilde als onderzoeksleider duidelijkheid hebben van het openbaar
ministerie: als dit zich voordoet – tijdens het afluisteren en al dan
niet in combinatie met observatie – hoe gaan wij dan daarmee om? Toen
is deze regeling ontstaan. Wij hebben er gelukkig tot nu toe geen gebruik
van hoeven te maken.De heer Dittrich: Is die regeling met andere gebieden in Nederland, met
andere functionarissen besproken? Of was het echt regionaal gebonden?De heer Geraedts: In contacten met andere onderzoeksleiders heb ik wel
eens gevraagd: hoe doen jullie dat? Dan krijg je wel eens de reactie: elke
kilo die overgaat, pakken wij. Dat was dus een duidelijk verschil.De heer Dittrich: Precies, de conclusie zegt dat er toch een duidelijk
verschil is. De heer Geraedts: Ja, er was duidelijk nog onduidelijkheid.De heer Dittrich: Voorzitter! We hebben nu voortdurend gesproken over
drugs die al dan niet doorgelaten worden. Aan mevrouw De Jonge, CID-officier
van justitie in Rotterdam, verbonden aan het kernteam milieu en tevens lid
van de centrale toetsingscommissie, wil ik vragen of zij op grond van haar
eigen praktijkervaring een voorbeeld kan geven van het dilemma dat ontstaat
als men zowel in kan grijpen als toe kan blijven kijken. Wanneer moet men
het een doen en wanneer het ander? Je kan bijvoorbeeld een tijdje toe blijven
kijken en later tot inbeslagneming overgaan.Mevrouw De Jonge: Ik kan wel een aardig praktijkvoorbeeld geven van een
andersoortige zaak. Zelf heb ik een aantal jaren geleden als zaaksofficier
een grote milieuzaak behandeld. Het ging daarbij om TCR, een afkorting die
ik niet onvermeld wil laten. Met het onderzoek werd getracht vast te stellen
of de vele kleine zaakjes die zich in eerdere jaren bij dat bedrijf hadden
voorgedaan, de vele kleine incidentele lozingen waarvan proces-verbaal was
opgemaakt, daadwerkelijk het karakter van incidentjes of foutjes hadden of
dat er bij dat bedrijf structureel iets goed mis zat. Als je wilt kunnen vaststellen
of bij een dergelijk groot en omvangrijk bedrijf iets mis is, zul je gedurende
een bepaalde periode de zaak in de gaten moeten houden. In het voortraject
hebben we over de te kiezen aanpak lang nagedacht. Allereerst vroegen wij
ons af op welke soort stromen wij ons zouden moeten richten. Het ging hier
namelijk om een bedrijf dat aan alle vormen van afvalverwerking deed. De volgende
vraag was: hoe kunnen wij de handelwijze van het bedrijf in beeld krijgen?
Ten slotte vroegen wij ons af: wat moet er gebeuren als wij strafbare feiten
constateren?Wij hebben ervoor gekozen ons te richten op twee soorten stromen: het
afvalwater en het afval dat naar België en Noord-Frankrijk werd geëxporteerd
en dat de cementovens inging. We namen de beslissing om van de lading van
de vrachtauto's die naar België en Noord-Frankrijk gingen steeds een
monster te nemen, maar de partijen wel door te laten gaan. Wat het water betreft,
hadden wij in de lozingspijp van het bedrijf een monsternameapparaat gemonteerd.
Vanuit een plek in de omgeving van de pijp konden wij die observeren met behulp
van infraroodcamera's, ook 's nachts, want meestal werd 's nachts geloosd.
Op het moment waarop de lozing plaatsvond, werd het monsternameapparaat in
werking gezet.De heer Dittrich: En dan kon u zien of een giftige, verboden stof in het
milieu kwam.Mevrouw De Jonge: Precies. We hebben deze handelwijze een aantal maanden
gevolgd, in totaal zes maanden. In die periode is regelmatig een giftige stof
in het water gekomen en zijn partijen naar België vervoerd die daar eigenlijk
niet terecht hadden moeten komen. Bij rechtbank en hof heeft dat tot een uitvoerige
discussie geleid. Er werd gezegd: de officier van justitie is verplicht om
in te grijpen zodra zich een dergelijk strafbaar feit voordoet.De heer Dittrich: Werd dan gezegd dat bij elke lozing ingegrepen moest
worden?Mevrouw De Jonge: Ja.De heer Dittrich: Dat was natuurlijk een lastige situatie.Mevrouw De Jonge: Nogal, ja. Wat je natuurlijk zou kunnen doen, is na
de eerste lozing proces-verbaal opmaken en proberen een maatregel te nemen
op grond van de Wet economische delicten in de naïeve hoop, dat de lozing
zich niet meer voor zou doen. In ieder geval was dit de stelling van de verdediging.
Zowel rechtbank als hof heeft geoordeeld, dat gelet op het grotere opsporingsbelang,
namelijk het structureel in kaart brengen van het in georganiseerd verband
overtreden van de milieuwetgeving op diverse terreinen, de officier terecht
de beslissing heeft genomen om niet direct in te grijpen en de situatie een
tijdje aan te kijken.De heer Dittrich: Dus de rechter heeft een belangenafweging gemaakt. Hij
vond het in kaart brengen van de handelwijze van het bedrijf en het creëren
van de mogelijkheid om in te grijpen in de grote organisatie belangrijker
dan meteen de lozing tegengaan. Daarom mocht die doorgaan. U kent de inhoud
van het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden. Dat is door de Tweede
Kamer aangenomen en wordt nu door de Eerste Kamer behandeld. Stel dat dat
wetsvoorstel tot wet was verheven, hoe zou men dan gehandeld hebben?Mevrouw De Jonge: Dan krijgen we wel een moeilijke discussie. Je zou er
juridisch gezien van kunnen uitgaan, dat de observatie van een bedrijf behoort
tot de middelen die zijn beschreven in het wetsvoorstel Bijzondere opsporingsmethoden.
Dan zou je naar mijn mening moeten kiezen voor een plan van aanpak voor het
onderzoek, omdat je van tevoren weet welke situatie zich kan voordoen. Dat
plan van aanpak zou je voor kunnen leggen aan de centrale toetsingscommissie
en vervolgens toestemming aan het college kunnen vragen. Het is namelijk onmogelijk
bij elke feitelijke lozing toestemming voor het door laten gaan van die lozing
te vragen, omdat je niet precies weet wat er in het water zit en ook omdat
je niet de mogelijkheid hebt op dat moment de lozing te stoppen.De heer Dittrich: Dus u stelt als het ware een soort verzameltoestemming
voor: één toestemming voor bijvoorbeeld verschillende lozingen.Mevrouw De Jonge: Die toestemming zou voor een bepaalde termijn kunnen
gelden.De heer Dittrich: U noemde de centrale toetsingscommissie. Daar bent u
zelf lid van. Hoelang moet een officier van justitie bij een verzoek daartoe
wachten op toestemming? Gaan daar weken of maanden overheen of kan toestemming
heel snel verleend worden?Mevrouw De Jonge: Als het snel moet, kan dat ook: in één
dag.De heer Dittrich: De toestemming wordt dan telefonisch gegeven?Mevrouw De Jonge: Nee, de CTC kan voor een spoedzitting bij elkaar worden
geroepen. Vervolgens wordt of telefonisch of in persoon met het college afgestemd. De heer Dittrich: Dus in uw optiek kan de centrale toetsingscommissie
adequaat reageren als een dergelijke vraag wordt gesteld?Mevrouw De Jonge: Ja.De heer Dittrich: U hebt gesproken over de lozing van giftige en gevaarlijke
stoffen in het milieu. U zei dat die naar België zijn vervoerd. Is er
in die zaak contact geweest met de Belgische autoriteiten teneinde de giftige
stof daar in beslag te nemen?Mevrouw De Jonge: Er is contact geweest met de Belgische autoriteiten.
Zij hadden op dat moment ook zelf belangstelling voor de cementoven waarin
die stoffen uiteindelijk terecht zijn gekomen. Zij hebben de beleidslijn gevolgd
waarvoor wij ook hadden gekozen. Uiteindelijk zijn op de dag van de huiszoeking
in België stoffen in beslag genomen. Er zullen ongetwijfeld ook partijen
zijn verbrand in de cementoven, evenals er afvalwater in de Botlek terecht
is gekomen.De heer Dittrich: Stel dat u had besloten al bij de eerste de beste lozing
in te grijpen met het opmaken van een proces-verbaal. Zou het oprollen van
de bende daardoor bemoeilijkt zijn?Mevrouw De Jonge: Ik ben ervan overtuigd dat dat dan niet was gelukt.De heer Dittrich: Dus u zegt: door het bedrijf zijn gang te laten gaan
hebben wij onze slag kunnen slaan en als wij anders hadden gehandeld, had
dat niet gekund.Mevrouw De Jonge: Ook achteraf gezien vind ik, dat de belangenafweging
die wij indertijd hebben gemaakt en die door rechtbank en hof is overgenomen,
terecht was. Daarmee kozen wij voor de enige juiste manier, de manier waarmee
wij echt zicht konden krijgen op de organisatie en waarmee wij ervoor konden
zorgen, dat de leidinggevenden niet meer in staat waren aan een dergelijk
afvalverwerkingsbedrijf leiding te geven.De heer Dittrich: Ik wil u nog enkele vragen stellen over de opsporing
van drugs. U bent ook CID-officier van justitie. Kunt u mij zeggen of grote
onderzoeken wel eens in gevaar komen doordat direct wordt ingegrepen en drugs
in beslag worden genomen? Welke juridische constructie kan worden gebruikt
om te voorkomen dat onderzoeken schade lijden?Mevrouw De Jonge: Via een telefoontap of via observatie kunnen wij zicht
krijgen op transport van partijen verdovende middelen. In zo'n geval geldt
in Rotterdam het uitgangspunt, dat in beslag wordt genomen. Dat probeer je
dan op een dusdanige manier te doen, dat het onderzoek, wanneer dat een grotere
organisatie betreft, niet direct in gevaar komt. Daar zijn verschillende methoden
voor. Een methode is geschetst door de heer Hielckert in het begin van deze
sessie: je probeert een partij in beslag te nemen, maar daarbij geen verdachte
aan te houden. Die handelwijze brengt een risico met zich mee. Dat heeft hij
ook aangegeven.Een andere methode is je hoofdzaak afschermen en een stukje van het onderzoek
overdragen aan een andere regio of aan een ander district in dezelfde regio.
Aan de mensen van die andere regio of dat andere district kan gevraagd worden
de partij verdovende middelen in beslag te nemen en degenen die zich bij de
partij bevinden aan te houden.De heer Dittrich: Wat is het voordeel van overdracht aan een andere regio?Mevrouw De Jonge: Als je het aan een andere regio overdraagt, hoef je
nog niet direct je gegevens uit het gerechtelijk vooronderzoek bloot te geven.
Dan kun je hetzij van tactisch team naar tactisch team hetzij via de CID van
de ene regio naar de CID van de andere regio de informatie afgeschermd geven
"dat uit een elders lopend onderzoek is gebleken dat". Dat is dan de openingszin
van het proces-verbaal. Op het moment dat de aangehouden verdachte ter terechtzitting
verschijnt, zal uiteraard moeten worden aangegeven langs welke lijnen die
informatie is gegeven.De heer Dittrich: Hoeveel dagen zitten daartussen?Mevrouw De Jonge: Maximaal zitten er ongeveer 100 dagen tussen. De heer Dittrich: Je wint er als het ware 100 dagen mee.Mevrouw De Jonge: Ja.De heer Dittrich: Is die periode van 100 dagen lang genoeg volgens uw
praktijkervaring?Mevrouw De Jonge: Wij hebben tot op heden ontzettend veel geluk gehad.
Het is telkens lang genoeg gebleken. Ik wacht nog op het moment dat het niet
zo is.De heer Dittrich: Hebt u zelf een idee hoe je dat anders kunt doen, zodat
je wat meer tijd hebt om je te richten op die bende?Mevrouw De Jonge: Er zijn wel wat experimenten om een algemeen proces-verbaal
te laten maken door bijvoorbeeld een landelijk officier van justitie die met
een bepaald onderdeel is belast en die vanuit zijn gegevens aangeeft welke
informatie het betreft, maar niet hoeft bloot te geven uit welke regio die
informatie afkomstig is. Dat is natuurlijk het allerbelangrijkste.De voorzitter: U noemt twee methoden om toch nog effectief te kunnen opsporen:
het wegtippen en het in beslag nemen zonder een verdachte aan te houden. Een
derde methode is nog niet genoemd, maar de Kamer had die destijds voor ogen,
te weten het beroemde muizengaatje. Je gaat voor toestemming naar de CTC en
de procureurs-generaal. Ik heb een vraag aan de heer Hielckert. U had toen
die moeilijke zaak met die Turken, waarvan u achteraf zult denken: hadden
wij dat maar anders gedaan. Is toen overwogen om die procedure te volgen?De heer Hielckert: Dat is wel degelijk overwogen. Alleen was het tijdsbestek
tussen het moment waarop wij het bericht kregen en de daadwerkelijke inbeslagneming
van de partij te kort om dat muizengaatje formeel af te dichten.De voorzitter: Zegt u dat uit ervaring of vermoedt u dat het te lang zou
duren?De heer Hielckert: Dat vermoed ik.De heer Dittrich: Wij hebben mevrouw De Jonge horen zeggen dat
het op zichzelf heel snel kan, als je iets wilt via de centrale toetsingscommissie.
Ik kom dan bij de heer Zwerwer. U bent behalve advocaat-generaal in Leeuwarden
ook lid van de centrale toetsingscommissie. Bij de CTC komen alle aanvragen
van bijzondere opsporingsmethoden. Kunt u de procedure enigszins inzichtelijk
toelichten?De heer Zwerwer: De commissie is eigenlijk een verzameling van mensen
die uit de praktijk zijn geroepen door het college van procureurs-generaal
om de bijzondere opsporingsmethodieken te toetsen. De commissie is gelaagd
samengesteld. Het voorzitterschap berust bij een tweetal hoofdofficieren.
Er zitten twee advocaten-generaal, een officier van justitie en een politieofficier
in. Dat gremium vergadert een keer per maand of, verdeeld in twee kamers,
een keer per 14 dagen. Het bemoeit zich met de binnengekomen aanvragen. Die
aanvragen komen als volgt binnen. Door het tactisch team, de CID-officier
of de tactisch officier, meestal in onderling verband, wordt een rapport gemaakt
waaruit blijkt wat men wil. Dat gaat naar de hoofdofficier, die het rapport
aanbiedt aan de voorzitter van de CTC of in feite aan het secretariaat. Dan
wordt er een datum bepaald waarop die zaak wordt behandeld. De aanvragende
partij wordt opgeroepen om een toelichting te geven. Dan volgt er een discussie,
zeg maar een vragenuurtje, een raadkamerdiscussie, een advies aan het college
en meestal dezelfde dag nog bericht terug van het college: ja of nee.De heer Dittrich: Ik heb begrepen dat vanaf 1996 tot nu het doorlaten
van drugs en andere goederen vijf keer aan de orde is geweest in de centrale
toetsingscommissie. Kunt u een casus beschrijven en uw commentaar daarop geven?De heer Zwerwer: Dan moet ik even diep nadenken, want ik heb niet alle
doorlatingsgevallen zelf gezien.De heer Dittrich: Laat ik het specifieker vragen. Gaat het dan om een
lijntester als er om toestemming tot doorlating wordt gevraagd of liggen er
andere redeneringen aan ten grondslag?De heer Zwerwer: Voorzover mij bekend is er geen toestemming gegeven voor
het doorlaten van gevaarlijke stoffen zoals verdovende middelen. Voorzover
ik weet zijn wel producten doorgelaten die onder de vroegere Wet uitheemse
diersoorten vielen. Dat is gebeurd met toestemming. Het zijn geen gevaarlijke
stoffen, maar ze hebben internationaal gezien wel een buitengewoon groot belang.De heer Dittrich: Denkt u dan bijvoorbeeld aan vogeleieren?De heer Zwerwer: Dan denk ik onder andere aan vogeleieren. Het is in onze
optiek wat merkwaardig, want wij hebben niet zoveel met vogeleieren te maken.
In Zuid-Amerika worden bepaalde diersoorten echter buitengewoon zeldzaam en
schaars. Kennelijk zijn er een hoop mensen in deze wereld die door dergelijke
dieren omgeven willen zijn. Dan betaalt men toch grif heel veel geld voor
een simpel ei. Dat is een mogelijkheid. Wij hebben wel gezien dat producten
worden doorgelaten die niet zozeer schadelijk zijn, maar die toch een duidelijk
beeld van een organisatie kunnen opleveren, zoals gestolen en omgekatte auto's.
Het gaat niet echt om schadelijke stoffen, maar om zaken die niet vallen onder
de definitie van de wetgever.De heer Dittrich: Ik begrijp uit de beslissingen van de centrale toetsingscommissie
dat u een onderscheid maakt tussen ethisch indifferente goederen en differente
goederen. Hoe bent u tot die onderverdeling gekomen? Ik herinner mij dat in
de Tweede Kamer en in de discussies met de parlementaire enquêtecommissie
zo'n onderscheid niet echt is gemaakt.De heer Zwerwer: Voorzover mij bekend is de discussie hierover in het
college gevoerd en is het een beslissing van het college geweest. Voorzover
ik weet is het niet in de CTC bedacht, maar dat maakt ook niet zoveel uit:
het openbaar ministerie heeft zich daaraan gecommitteerd. De gedachte was
dat goederen ethisch van belang of niet van belang waren. Het werd mogelijk
geacht dat er een groot belang werd gehecht aan de handel in organen. Daar
moest je iets mee kunnen. Daarom is het begrip ethisch different of indifferent
bedacht, maar voorzover mij bekend is dat facet nog niet opgedoken in de toetsingsprocedure
van de commissie.De heer Dittrich: Het klinkt misschien onethisch, maar als een partij
nieren wordt vervoerd, is het dan mogelijk dat u voor de vraag komt te staan:
moeten wij dit doorlaten om te bekijken welke organisatie hiermee bezig is?De heer Zwerwer: Het is speculatief, dus ik moet er even à l'improviste
op reageren. Je zou je kunnen voorstellen dat die nieren niet voor niks worden
verhandeld. Natuurlijk wordt er een hoop geld voor betaald, maar het is ook
in het belang van de patiënten om zo'n nier te bezitten. Dat aspect zou
op dat moment ook moeten worden gewogen, maar ik vrees dat dit iets te diepgravend
is voor deze discussie over doorlaten. Het zou kunnen gebeuren, maar wij hebben
het nog niet bij de hand gehad.De heer Dittrich: Het valt mij op dat sommige zaken ter registratie bij
de CTC worden aangeboden, terwijl over andere echt inhoudelijk moet worden
gediscussieerd. Kunt u aangeven waarin het verschil zit?De heer Zwerwer: Het verschil zit in de ingrijpendheid van de methode.
De basisgedachte is dat de toetsingscommissie in het geweer komt, voorzover
een inbreuk gemaakt wordt op het grondrecht van personen. Dat betreft alles
wat met infiltratie, passieve en actieve doorlating, begeleiding van getuigen,
afspraken met getuigen, getuigenbescherming en dat soort dingen te maken heeft.
Daar moet op getoetst worden; dat is verplicht. Methoden die anders worden
ingezet, zoals langdurige observatie met technische hulpmiddelen en dergelijke,
worden geregistreerd. Daar wordt ook om de zoveel tijd verslag van gedaan.
Af en toe wordt steekproefsgewijs gekeken of het wel met de regelgeving klopt
dan wel of het buiten de regelgeving ligt.De heer Dittrich: Kan bijvoorbeeld een zaak alleen ter registratie worden
aangeboden, bijvoorbeeld een aantal kilo's heroïne die ergens...De heer Zwerwer: Nee, dat kan niet.De heer Dittrich: U zegt dat het bij een aanmerkelijke hoeveelheid
harddrugs niet alleen ter registratie, maar echt inhoudelijk moet worden voorgedragen.De heer Zwerwer: Ja. Als zo'n zaak ter registratie zou worden aangeboden,
is het secretariaat adequaat genoeg om te reageren met: dit kan zo niet. Andersom
komt het natuurlijk ook voor. Er worden best zaken ter registratie aangeboden
waarvan wordt gezegd: misschien is het verstandig om er toch eens over te
praten. Je wilt immers voor jezelf een beeld scheppen van hoe de toekomstige
wetgeving eruitziet, wat je ermee zou kunnen en of het bedoelde geval er wel
of niet onder zou passen. Zo hebben wij bijvoorbeeld een hele discussie gehad
over het doorlaten van auto's. Niet omdat dit specifiek met de regelgeving
botste, maar omdat wij voor onszelf een beeld wilden hebben van welke methodieken
in welke gevallen moeten worden gehanteerd. Het was dus meer een discussiebijeenkomst
dan een specifieke toetsing.De heer Dittrich: Ik hoorde u in uw vorige antwoord een onderscheid maken
tussen actief doorlaten en passief doorlaten. Wat is daar het verschil tussen?De heer Zwerwer: De betekenis is niet zo geweldig groot. Bij het actief
doorlaten heb je zelf mogelijkheden om in te grijpen, maar dan doe je dat
niet. Bij passief doorlaten weet je dat er wat gebeurt, maar heb je niet de
mogelijkheden om in te grijpen. Er is zopas gesproken over de telefoontap.
U moet zich realiseren dat niet alle telefoontaps 24 uur per dag worden uitgeluisterd.
Dat zou wel aardig zijn, maar dan hebben wij überhaupt te weinig politiemensen.De heer Dittrich: Met uitluisteren bedoelt u dat er echt live mensen luisteren
naar wat wordt gezegd.De heer Zwerwer: Ja. Dat kan bijna nooit. Het gebeurt meestal op het moment
dat er echt iets verwacht wordt, maar vaak gebeurt het pas een paar dagen
later. Dan is het spul weg; dan is het doorgelaten. Er zullen dus heel veel
goederen worden doorgelaten zonder dat wij dat weten. Ook dingen die wij vermoeden,
kunnen wij niet altijd pakken. De heer Dittrich: Het is dan als het ware achteraf, als de band is nageluisterd,
dat men hoort: toen en toen kwamen er drugs. Dat noemt u dan passief doorlaten.De heer Zwerwer: Het kan ook om goederen gaan die niet zo geweldig relevant
zijn voor de toetsing, maar die toch een beeld kunnen geven van de organisatie.
Dan zeggen de opsporingsinstanties: laat maar.De heer Rouvoet: Uit dit voorbeeld blijkt bij het achteraf beluisteren
van de banden dat er goederen zijn doorgelaten. Ik heb net uit het voorbeeld
van de heer Hielckert begrepen dat het in de praktijk ook kan voorkomen dat
een observatieteam iets voorbij ziet komen waarvan men weet dat er drugs in
zitten. Doorlatingen moeten naar de CTC, zo nodig in spoedzitting. Wij hebben
net ook begrepen dat dit niet altijd snel genoeg is voor bijvoorbeeld zo'n
observatieteam. Is de procedure voor de toetsing van doorlatingen in uw ogen
toereikend, of moeten wij aannemen dat veel doorlatingen nooit getoetst worden?De heer Zwerwer: Dat is natuurlijk een gewetensvraag. Ik kan daarop geen
antwoord geven. Ik kan wel zeggen dat de procedure zo snel kan, dat in 99%
van de gevallen adequaat kan worden gereageerd. Dat is overigens ook een gok.
Als een observatieteam 's nachts op stap is en iets voorbij ziet gaan, dan
is het lastig om vanuit de auto een hoofdofficier, een tactisch officier en
via de CTC de PG te bereiken. Dat gaat niet. Hoe je dan moet optreden, weet
ik niet. Ik denk dat het observatieteam bij harddrugs en grotere partijen
softdrugs in ieder geval zal proberen te bekijken waar die naartoe gaan. Men
zal dan proberen om die partijen in beslag te nemen. In een aantal gevallen
zal dat ongetwijfeld lukken. Ik weet niet hoe dat technisch verder gaat, maar
dat lijkt mij wel de gang van zaken.De voorzitter: Ik heb een paar vragen aan de heer Geraedts. U heeft net
de heer Zwerwer horen vertellen over de normen die de CTC hanteert bij het
actief en passief doorlaten, bij ethisch indifferente goederen en ethisch
niet-indifferente goederen. U vertelde dat u voor uw regio ook een soort vuistregel
hanteert inzake de vijf kilo. Welke regels heeft u gehanteerd om voor uzelf
duidelijk te krijgen wat wel en wat niet mag?De heer Geraedts: In ieder geval de regel van "beneden één
kilogram".De voorzitter: Dat is de regel die uzelf heeft gemaakt.De heer Geraedts: Ja.De voorzitter: Het gaat mij om uw bron. Bent u op een avond gaan zitten
en heeft u toen bedacht: wat vind ik hier eigenlijk van?De heer Geraedts: Nee, de bron was op dat moment de informatie die uit
het lopende onderzoek naar boven kwam.De voorzitter: Ik bedoel het anders. U heeft voor uzelf een vuistregel
bedacht, omdat u verwachtte dat u tegen praktijksituaties zou aanlopen die
hier ook zijn geschetst: je hoort over de tap wat, bij observaties komt er
wat boven. U heeft van tevoren bedacht hoe daarop moet worden gereageerd.
Toen heeft u voor uzelf een vuistregel geformuleerd.De heer Geraedts: Nee. Dat hebben wij het openbaar ministerie laten doen.De voorzitter: Mijn vraag is welke aanwijzingen of instructies u van het
openbaar ministerie heeft gekregen en welke bronnen daarbij zijn gehanteerd.
Waren daar richtlijnen voor, was daarover informatie van de CTC beschikbaar?De heer Geraedts: Nee.De voorzitter: Helemaal niks?De heer Geraedts: Ik neem dat althans aan op grond van het feit dat ik
de zaaksofficier gevraagd heb om daarover een uitspraak te doen en ik de dag
daarna een telefoontje kreeg van de zaaksofficier waarbij hij zei: ik heb
het besproken met de parketleiding en dit is de vuistregel.De voorzitter: Mijnheer Zwerwer, klopt het dat vanuit het centrale openbaar
ministerie, dus het college van PG's en de centrale toetsingscommissie, geen
richtlijnen naar de lagere regionen van het openbaar ministerie zijn gegaan? De heer Zwerwer: Volgens mij zijn er geen richtlijnen naar beneden gegaan
die dit dekken. Dat is mij in ieder geval niet bekend.De voorzitter: U noemde net een paar criteria of regels waaraan u toetst.
Waar staan die?De heer Zwerwer: Die zijn geformuleerd door het college van PG's. Het
gaat dan om de uitgangspunten en de instellingsbeschikking van de centrale
toetsingscommissie, de conclusies van het college naar aanleiding van de discussies
in de commissie-Van Traa. De regels voor infiltratie, doorlaten en dergelijke
zijn allemaal in de beleidslijnen vastgelegd. Die kennen wij dus allemaal.De voorzitter: Heeft u op grond van de vragen en verzoeken die u worden
voorgelegd, de indruk dat dat conglomeraat aan regels in de praktijk goed
bekend is?De heer Zwerwer: Ja. Het is in het begin wat lastig geweest, want wij
werden een beetje bekeken als collega's die het beter moesten of konden weten.
Maar heel langzamerhand is dat toch omgebogen naar een collegiale toetsing.
Zo wordt dat ook een beetje ervaren. Wij zijn geen instantie die uitspraken
doet, maar wij adviseren het college van procureurs-generaal met wat wij ervan
vinden. Ons advies aan het college wordt ook meegedeeld aan de aanvrager,
zodat men weet wat de toetsingscommissie vindt. Een dag later verneemt men
uiteraard ook wat de PG's ervan vinden. Het is zelfs zo dat veel instanties
die ons om raad vragen, ook veel tactische dingen met ons bespreken: hoe zouden
jullie dat doen? Er zitten bij ons natuurlijk ook een aantal politiemensen
die door de wol geverfd zijn en die precies weten hoe je het zou kunnen doen.De voorzitter: U zegt dat de aanvrager antwoord krijgt. Dat is logisch.
Maar je zou ook gaandeweg een soort beleidslijn kunnen ontwikkelen. Wordt
dat ook ruimer verspreid binnen het openbaar ministerie en de politie?De heer Zwerwer: Ja. Er is een jaarverslag, al is dat niet zo geweldig
omvangrijk. Wij hebben in de loop van een aantal jaren een paar keer een notitie
naar het veld gezonden waarin een zekere mate van jurisprudentie naar voren
wordt gebracht. Het is natuurlijk wel riskant, omdat wij op basis van heel
concrete feiten handelen die op dat moment nog spelen. Het is wat moeilijk
om dan binnen nu en een paar jaar te zeggen: dit soort zaken heeft zich voorgedaan.De heer Dittrich: Ik wil nog twee thema's aan de orde stellen. Wij hebben
het tot nu toe gehad over het wel of niet doorlaten van goederen, maar je
kunt je ook voorstellen dat het over mensen gaat. Ik heb eerst een vraag aan
de heer Oldekamp. U bent CID-officier, maar u treedt ook op als zaaksofficier.De heer Oldekamp: Ja.De heer Dittrich: Vindt u dat u als zaaksofficier ook zaken moet kunnen
behandelen waarin u als CID-officier informatie heeft verkregen?De heer Oldekamp: Ik vind dat dit niet kan. Ik vind niet dat je als CID-officier
je eigen zaak op een tactisch niveau kunt doen. Binnen het parket Haarlem
hebben wij heel duidelijk uitvoering gegeven aan de aanbeveling van Van Traa
om dat niet te doen, om dat gescheiden te houden.De heer Dittrich: Dat neemt niet weg dat u wel naar bijvoorbeeld een politierechterzitting
zou kunnen gaan om daar andersoortige zaken te doen?De heer Oldekamp: Ja. Dat is niet eens een kwestie van willen. Het is
meer een kwestie van moeten, omdat wij bij het parket onderbezet zijn. Binnen
de afdeling Specialisme – dan gaat het over milieu-, economie- en politierechterzittingen –
mag ik één keer per maand of één keer in de twee
maanden een economische zitting doen. Dat vind ik heel leuk, maar mijn kritiekpunt
is dat je wel vaak weg bent. Je moet oppassen dat je niet gaat vervreemden
van je collega's en van de rechters. In die zin is het goed dat je je gezicht
daar laat zien en dat je daar ook zaken doet. Dan houd je ook wat meer voeling
met die praktijk. Dan ben je niet alleen bezig met de voorkant van het verhaal.De heer Dittrich: Dat was een zijsprong, want ik wil het nu gaan hebben
over het al dan niet doorlaten van mensen. Hebt u bemoeienis gehad bij een
zaak waar het misschien niet over doorlaten, maar over het gecontroleerd afleveren
van mensen ging?De heer Oldekamp: Dat is een zaak waarin ik maar heel beperkt ben opgetreden,
omdat er een officier nodig was voor huiszoekingen. Dat is anderhalf, twee
jaar geleden beginnen te draaien. Er is ooit een vliegtuig op Schiphol geland
dat helemaal vol zat met asielzoekers. Die hadden zo ongeveer hun paspoort
opgegeten. Dat was de start van het onderzoek. Dit strekte zich uiteindelijk
uit tot het zuiden van het land. Wat bleek in de loop van de tijd? In het
zuiden, in Maastricht en Sittard, werden mensen, afkomstig uit het Verre Oosten,
op de een of andere manier binnengebracht. Ik kan overigens niet verklaren
dat wij er direct zicht op hadden waar zij vandaan kwamen. Ze kwamen in ieder
geval uit de bronlanden. Zij werden vervolgens vanuit het zuiden vervoerd
naar Duitsland, België of nog verder. Haarlem is als gevolg van de enquête-Van
Traa echter bijzonder voorzichtig. In dat geval is het inderdaad gecontroleerd
afleveren geweest. Daar zijn wij voor naar de CTC geweest, hoewel het geen
doorlaten was. Je kunt je afvragen of je dan verplicht bent om naar de centrale
toetsingscommissie te gaan, maar wij hebben dat wel gedaan, ook omdat het
een redelijk gevoelig onderzoek was. Je praat over mensen en over een vliegtuig
dat ooit is geland en waar mensen in hebben gezeten. Wij hebben toen van de
CTC toestemming gekregen om mensen gecontroleerd af te laten leveren.De heer Dittrich: Wat moet ik mij daarbij voorstellen?De heer Oldekamp: Het is één keer goed gegaan en het is
één keer niet goed gegaan; voor de mensen overigens wel. Er
was één transport naar België en één transport
naar Duitsland. Die zijn gevolgd. Met de Belgische en Duitse officieren waren
afspraken gemaakt over het rijden van de transporten en het begeleiden van
de mensen.De heer Dittrich: De asielzoekers werden vervoerd vanuit Nederland naar Duitsland of België. Deze transporten werden gevolgd, zodat
men in de gaten kon houden waar ze naartoe gingen.De heer Oldekamp: Wij hadden daar inderdaad zicht op. Er was afgesproken
dat, als de auto zou aankomen, een seintje zou worden gegeven. Dan zouden
de mensen worden aangehouden. Ze hadden echter paspoorten van lookalikes.
Voor ons westerlingen zagen ze er allemaal hetzelfde uit, al is dat wat gechargeerd.
In België is het goed gegaan. De mensen zijn aangehouden. In Duitsland
was er op dat moment echter een officier die niet zoveel van de zaak afwist.
De auto is stopgezet in Duitsland. De mensen zijn gecontroleerd. De Duitsers
zien de paspoorten en ze kijken naar de mensen. Ze denken echter dat het die
mensen zijn en dat het geen illegalen zijn. De mensen mochten toen doorrijden,
maar dat was de auto die wij moesten hebben. Toen zijn die mensen de vrije
wereld ingegaan.De heer Dittrich: Die gecontroleerde aflevering is dus mislukt, maar de
samenwerking was wel goed.De heer Oldekamp: Ja, die was bijzonder goed.De heer Dittrich: Gecontroleerd afleveren is iets anders dan doorlaten.
Hebt u bemoeienis gehad met het doorlaten van mensen?De heer Oldekamp: In dat geval hebben wij nooit mensen doorgelaten. Dat
is nooit de bedoeling geweest. Het is mij nooit zichtbaar geworden dat er
mensen zijn doorgelaten. Dat is ook nooit de doelstelling van het onderzoek
geweest.De heer Dittrich: Ik ga nu terug naar mijnheer Zwerwer. Is er wel eens
een zaak aanhangig gemaakt bij de CTC over het doorlaten van mensen?De heer Zwerwer: Voorzover ik weet wel. Dat is één keer
gebeurd.De heer Dittrich: Kunt u een omschrijving van die zaak geven?De heer Zwerwer: Het probleem waarvoor wij toen stonden, was dat de wetgeving
op dat punt, met name de voorbereiding daarvan, niet helemaal duidelijk was
in alle gevallen. Al discussiërend kwamen wij er wel achter, omdat twee
leden van de commissie erbij waren. Het was de bedoeling van de wetgever –
dat is nog steeds het geval – dat het doorlaten niet kan in die gevallen
dat mensen tegen hun wil of onder erbarmelijke omstandigheden worden verkocht.
Daar kwam het toen in feite op neer. In dit geval ging het om mensen –
dat bedoelt collega Oldekamp ook – die weliswaar worden getransporteerd
om te worden bevorderd naar een hogere heerlijkheid, maar zij hebben daar
geweldig veel geld voor over. Het zijn helemaal geen arme, zielige mensen.
Het zijn vaak mensen die hun regime willen ontvluchten of die anderszins van
de economische omstandigheden in het westen willen profiteren en daar veel
geld voor over hebben.De heer Dittrich: U maakt als het ware onderscheid tussen mensenhandel,
waarbij mensen vaak in de prostitutie of in andere vreselijke omstandigheden
terechtkomen en mensensmokkel, waarbij mensen er zelf belang bij hebben dat
ze in een ander land terechtkomen en daar niet in slechte omstandigheden.De heer Zwerwer: Dat klopt. In het tweede geval moet je weer anders reageren –
althans dat kun je – in overleg met de verdragspartners. Meestal zijn
het landen die een verdrag met Nederland hebben voor wederzijdse hulp. In
het eerste geval ben ik van mening dat doorlaten – alhoewel dat in dit
geval een merkwaardig begrip is – nooit kan.De heer Dittrich: Wat was het dilemma dan? U zegt dat de regelgeving niet
helemaal duidelijk was. Was dat, omdat de Tweede Kamer een motie had aangenomen,
waarin stond dat doorlaten bij mensen nooit zou mogen?De heer Zwerwer: Dat was inderdaad de reden.De heer Dittrich: U voelde dat u eigenlijk een verruiming nodig had daar
waar mensen niet in erbarmelijke omstandigheden worden vervoerd of terechtkomen.De heer Zwerwer: Het was niet eens zozeer een verruiming. Het ging meer
om een interpretatie van de indiener van de motie, een interpretatie van de
bedoeling. Uiteindelijk was die vrij duidelijk. Toen hebben wij erop kunnen
reageren.De heer Dittrich: Onlangs heeft de minister van Justitie een brief aan
de Tweede Kamer gestuurd, waarin hij die uitleg heeft gegeven en waarin hij
een beetje onderscheid heeft gemaakt. Die brief is niet bekritiseerd door
de Tweede Kamer. Wat dat betreft heeft dat uiteindelijk gevolgen gehad.Mijnheer Geraedts, u werkt in Limburg-Noord, Venlo. U heeft veel te maken
met Duitsland en België. Ik wil met u spreken over buitenlandse rechtshulpverzoeken.
Hebben die ook wel eens betrekking op mensen, of gaat het meestal over drugs
of andere zaken?De heer Geraedts: Meestal over drugs.De heer Dittrich: Heeft u betrokkenheid gehad bij het doorlaten van mensen?De heer Geraedts: Neen.De heer Dittrich: Als u kijkt naar die buitenlandse rechtshulpverzoeken,
is het dan altijd duidelijk hoe u daarmee om moet gaan? Controleert u hoe
het opsporingsonderzoek in dat buitenland is geweest?De heer Geraedts: Dat is een dilemma, een probleem waarover ik als tactisch
onderzoeksleider momenteel in gesprek ben met de recherchechef. Uiteraard
geldt als eerste dat de verantwoordelijkheid voor rechtshulpverzoeken een
zaak is van het OM.De heer Dittrich: Kunt u aangeven wat dat precies is? Het buitenland wil
dat er iets in Nederland gebeurt.De heer Geraedts: Het is een inkomend rechtshulpverzoek, waarin het buitenland
verzoekt om ondersteuning, al dan niet door observatie of het aftappen, het
afluisteren van telefoongesprekken.De heer Dittrich: Het buitenland wil dat er in Nederland een bepaalde
bijzondere opsporingsmethode wordt toegepast. Die wordt dan door de Nederlandse
positie toegepast.De heer Geraedts: Ja. De heer Dittrich: Wat is uw dilemma?De heer Geraedts: Je komt voor de vraag te staan – daar gaat de
volgende ronde trouwens over – of je moet overgaan tot infiltratie,
pseudo-koop en dienstverlening.De heer Dittrich: Misschien kunnen wij het een beetje leiden naar het
doorlaten van drugs.De heer Geraedts: Het doorlaten en of je het voortraject moet toetsen.De heer Dittrich: Wat bedoelt u daarmee?De heer Geraedts: Met het voortraject bedoel ik het opsporingsonderzoek
in Duitsland.De heer Dittrich: Toetsen aan de hand van de Nederlandse regelgeving?De heer Geraedts: Ja.De heer Dittrich: Die wijkt, neem ik aan, af van de Duitse.De heer Geraedts: Die wijkt niet zoveel af. Men kent daar ook instituten
als vertrouwenspersonen, informanten en infiltranten. Ook weet men welke initiatieven
bij een bepaald onderzoek moeten worden genomen door deze personen. Bij het
doorlaten betekent dat dat je op een gegeven moment gaat toetsen of het traject
naar Nederlands recht in Duitsland heeft plaatsgevonden. Mij persoonlijk gaat
dat te ver, gezien de internationale afspraken. Het vertrouwensbeginsel is
namelijk een goed recht en dat zegt dat in beginsel het openbaar ministerie
en politie niet de legitimiteit hebben om het Duitse of een ander rechtssysteem
te toetsen, zeker als je er verdragsrechtelijk afspraken over hebt gemaakt.De heer Dittrich: De voorwaarde is altijd dat zo'n zaak in het buitenland
voor de rechter komt, neem ik aan.De heer Geraedts: Ja. Het kan natuurlijk, dat is de praktijk ook, dat
gezien de omstandigheden een onderzoek, ondanks de afspraken tussen de openbare
ministeries in Nederland en Duitsland, wel leidt tot ingrijpen in Nederland
en er een vervolging komt in Nederland. Dan kom je in het systeem dat de rechter
de rechtmatigheid gaat toetsen.De heer Dittrich: Heeft u het wel eens meegemaakt dat zo'n toetsing negatief
uitviel?De heer Geraedts: Dat heb ik niet meegemaakt.De heer Dittrich: Mijnheer Zwerwer, u misschien wel?De heer Zwerwer: Niet een toetsing door de toetsingscommissie, maar wel
door de rechter. In het geval waar ik op doel was de rechter van oordeel dat
men eigenlijk meer wilde weten van het voortraject dat zich in Duitsland had
afgespeeld. Het ging toen om een informant, dus misschien dat dit buiten de
discussie moet blijven. De rechter vond dat wij – de Duitse justitie –
onvoldoende aangaven welke criteria de Duitsers hanteerden om deze mijnheer
als zodanig in te zetten.De heer Dittrich: Dus wat dat betreft, heeft het wel degelijk gevolgen
in de Nederlandse rechtszaal hoe het buitenland met bepaalde opsporingsmethoden
om is gegaan. Dat zou ook bij het doorlaten van drugs zo kunnen zijn, ook
al ging dit voorbeeld over iets anders.De heer Zwerwer: Ja.De heer Dittrich: Daar komen wij straks waarschijnlijk nog op terug. Ik
zie dat wij nog vijf minuten hebben. Daarom vraag ik aan mijn medecommissieleden
of zij nog vragen hebben. Dat blijkt niet het geval te zijn. Vervolgens wil
ik aan de gespreksdeelnemers vragen of zij nog opmerkingen willen maken over
de dingen die hier besproken zijn. Willen zij nog een aanvulling geven?De heer Geraedts: Ik wil graag een probleem aan de orde stellen, namelijk
dat je in een lopend onderzoek achteraf tot de ontdekking komt dat er een
partij harddrugs is doorgegaan, en de wijze waarop wij daarmee omgaan.De heer Dittrich: Bedoelt u dan, wat wij al eerder bespraken, dat als
je later de band afluistert van gesprekken die zijn opgenomen, je te weten
komt dat er harddrugs zijn doorgelaten? De heer Geraedts: Ja. In de praktijk komt het voor dat je aan de hand
van cryptische omschrijvingen en coderingen in combinatie met observatie,
gaat rechercheren. Je bevindt je dan in een pril stadium, namelijk de aanvang
van de eerste week van het onderzoek. Er is dan een bepaalde doelstelling
ten opzichte van een criminele organisatie. Het is de opzet om daarnaar te
rechercheren. Vervolgens zie je de tweede dag de bewegingen en krijg je er
al grip op. Uiteindelijk kom je dan met het observatieteam voor de situatie
te staan dat je je afvraagt: zitten wij goed, weten wij een vindplaats? Je
ziet betrokkenen elkaar ontmoeten en vervolgens weer weggaan, op een heimelijke
manier. Achteraf, evaluerend met de sectiechef van de observatie-eenheid,
in combinatie met de gegevens op de tap, kun je dan zeggen: hier heeft wat
plaatsgevonden, hier is een kilo harddrugs, cocaïne, over tafel gegaan.
Dat kan later natuurlijk, zeer zeker vandaag de dag, door verweren van de
advocatuur op de zitting aangehaald worden. Dan is de vraag hoe wij daar vervolgens,
na die ontdekking en na die conclusie, in het prille begin van het onderzoek
op reageren en mee omgaan.De heer Dittrich: Hoe reageert u daarop? U stelt dit aan de orde. Hoe
stelt u zich voor dat erop gereageerd zou moeten worden?De heer Geraedts: Ik denk dat je het achteraf moet laten toetsen, zodat
duidelijk is dat je op enig moment gedurende het onderzoek, gezamenlijk met
de zaaksofficier tot de conclusie bent gekomen dat er een behoorlijke partij
harddrugs – waarvan wij eigenlijk niet wilden dat die doorgevoerd werd –
over tafel is gegaan.De heer Dittrich: En dat daar dan...De heer Geraedts: ...achteraf verantwoording over wordt afgelegd.De heer Dittrich: Zodat die constatering in een proces verbaal terechtkomt
en dat dat proces verbaal aan de rechter ter hand wordt gesteld, zodat hij
daar kennis van kan nemen.De heer Geraedts: Dan kunnen in ieder geval tijdens de zitting de verweren
daarop, de vragen daarover en discussie daarover worden voorkomen.De voorzitter: Is dat voor de rechter van belang? Trekt de rechter zich
daar wat van aan?De heer Geraedts: Ik denk dat dat heeft te maken met het principe van
de wet-BOB. Wij willen dat de methoden geregeld zijn en dat het doorlaten
is geregeld. Je moet je, ook achteraf, verantwoorden hoe een en ander gekomen
is, zeker in dit bijzondere geval.De heer Dittrich: Ik geef nu het woord aan de voorzitter voor de afronding
van dit ochtendgedeelte.De voorzitter: Een gehele samenvatting van deze vijf kwartier is natuurlijk
bijna onmogelijk, maar ik wil proberen wat hoofdlijnen aan te geven. Wij moeten
vaststellen – dat spoort overigens met het beeld dat de commissie het
afgelopen halfjaar heeft gekregen – dat men in de praktijk van de opsporing
er diep van doordrongen is dat je met doorlaten buitengewoon voorzichtig moet
zijn. Sterker nog, dat doorlaten in principe niet mag. Tegelijkertijd moeten
wij vaststellen dat dat in de praktijk nog wel eens tot lastige dilemma's
leidt. Wat te doen als je een kleine hoeveelheid in beslag moet nemen en daarmee
via een gerechtelijk vooronderzoek of via het oppakken van de verdachte of
anderszins verraadt dat je aan het rechercheren bent op een bepaalde organisatie?Vanmorgen is gebleken dat daar een aantal oplossingen voor zijn. De oplossing
van het in beslag nemen, zonder de verdachte te arresteren. De oplossing van
het wegtippen, het aan een ander politiekorps doorgeven van de informatie.
Wij hebben ook vastgesteld dat de oplossing die de politiek heeft bedacht,
namelijk het muizengaatje, niet zo nadrukkelijk als werkbaar wordt erkend,
omdat men vreest dat het te lang duurt. Dat staat overigens weer in tegenstelling
tot de opmerking van bijvoorbeeld mevrouw De Jonge die zei dat een spoedprocedure
bij de CTC, inclusief college, wel binnen een dag kan. Dat is dus een punt
van aandacht.Wij moeten ook vaststellen dat de politie er zeer van doordrongen is dat
beslissingen tot doorlaten of niet doorlaten en gecontroleerd afleveren niet
door de politie zelf worden genomen, maar dat men daarbij altijd te biecht
gaat bij het openbaar ministerie, die de beslissing neemt. Daarbij is het
voor de politie overigens niet altijd duidelijk in welke geleding van het
openbaar ministerie die beslissing precies wordt genomen. Dat hoeft misschien
ook niet, want dat komt gewoon via de zaaksofficier of CID-officier terug.Verder moeten wij vaststellen dat waar de Kamer destijds en de parlementaire
enquêtecommissie daarvoor, vooral het oog had op drugs als het ging
om doorlaten, en ook wel op wapens, wij inmiddels over meer goederen praten,
zoals omgekatte auto's en vogeleieren, en dat waar het doorlaten door de enquêtecommissie
was opgevat als het actief onder regie in het maatschappelijk verkeer laten
komen, het nu gespecificeerder is uitgewerkt in passief doorlaten en actief
doorlaten. Er zijn regels, gevat in conceptrichtlijnen, waarvan de heer Zwerwer
zegt dat die bekend zijn en waarvan de heer Geraedts zegt dat hij het gevoel
heeft dat zijn zaaksofficier, nadat zij daar samen over hadden gesproken,
zelf een soort vuistregel heeft moeten bedenken.Een specifiek probleem is nog wat zich afspeelt rond informanten en wat
wij met name op Schiphol hebben gehoord. Als je een CID-matige informatie
krijgt en je wilt je informant afschermen, betekent dat dat je soms geblokkeerd
bent met het in beslag nemen van goederen, ook al heb je een stevig vermoeden
of meer dan dat, dat er toch iets zit aan te komen. Dat brengt ons bijna als
vanzelf op het tweede onderwerp: informanten en infiltranten. Dat zullen wij
straks aan de orde stellen.De heer Geraedts: Mevrouw de voorzitter! Mag ik nog even reageren op een
van uw opmerkingen? Dat betreft het punt dat de interne richtlijnen bij het
openbaar ministerie onduidelijk zijn, evenals de wijze waarop die toetsing
tot stand zal komen, waar de politie daar niet volledig van op de hoogte zou
zijn. Ik herinner aan de positie van de rechercheofficier en de recherchechef.
In het arrondissement Roermond, Limburg-Noord, is duidelijk dat die positie
ook daadwerkelijk toegepast wordt. Dat betekent dat elke bijzondere opsporingsmethode
in eerste instantie door de recherchechef wordt geaccordeerd en vervolgens
onmiddellijk per fax wordt doorgestuurd, al dan niet gevolgd door een telefoontje
naar de plaatsvervangend hoofdofficier, die de functie van rechercheofficier
heeft. Daar wordt het weer getoetst en dan wordt overeenkomstig de beslissing
genomen, al dan niet in combinatie met de zaaksofficier. Het traject voor
de inzet van bijzondere opsporingsmethoden is voor de politie helder, ook
ten aanzien van wie uiteindelijk feitelijk, maar ook formeel het gezag heeft.De voorzitter: De te volgen procedures zijn duidelijk in die zin dat de
politie naar het openbaar ministerie gaat. U geeft precies aan wat er binnen
het openbaar ministerie gebeurt. De heer Reineker zegt – ik vind dat
legitiem – dat hij dat niet precies weet omdat hij alleen met de zaaksofficier
te maken heeft. Ik doelde op de inhoudelijke normering van wat wel en wat
niet is toegestaan. Het gaat om het volgen van de juiste procedure en om de
vraag of het duidelijk is wat in welke situatie precies is toegestaan, zodat
geanticipeerd kan worden op de noodzakelijke toestemming van de hogere echelons.Mevrouw De Jonge: Voorzitter! Ik heb ook nog een aanvulling. U creëerde
een schijnbare tegenstelling tussen mijn stelling dat de centrale toetsingscommissie
binnen een dag kan beslissen en de procedure daarvoor. Gezien het soort zaken
waar het bij doorlating om gaat, is dat geen beslissing die in een dag, maar
in een uur wordt genomen, in het algemeen 's nachts, terwijl de observatie
zich op straat bevindt en er live wordt uitgeluisterd bij de tap. Er is dan
geen ruimte om een rapport te schrijven, naar de toetsingscommissie te gaan
om de zaak toe te lichten en om vervolgens het college in te schakelen.De voorzitter: Dat brengt het vermoeden dat de politie denkt dat het niet
snel genoeg kan weer dichterbij uw opmerking dat het in bepaalde omstandigheden
heel moeilijk zal zijn.De vergadering wordt van 11.20 uur tot 13.35 uur geschorst.De voorzitter: Het volgend onderdeel van dit gesprek gaat over informanten,
infiltranten en de internationale rechtshulpverlening op dat gebied. Het is
een ingewikkeld onderwerp en wij zullen de komende anderhalf uur hard moeten
werken om dit wat duidelijker te krijgen.Ik plaats het onderwerp in het volgende perspectief. De enquêtecommissie
heeft vastgesteld dat er op een strategische manier met informanten werd gewerkt
in die zin dat men wilde dat informanten groeiden binnen een criminele organisatie
teneinde steeds meer informatie te krijgen om de organisatie uiteindelijk
te kunnen ontmantelen. Dat is niet de enige manier waarop informanten in Nederland
gebruikt worden. Zij zijn nodig voor de politie en voor het openbaar ministerie
om meer zicht te krijgen op criminele activiteiten. In de regel weet de bakker
op de hoek niet alles, tenzij hij natuurlijk "taartman" heet. Je moet het
hebben van de dames en – vooral – de heren die zich in het criminele
milieu begeven. Dit plaatst de politie en het openbaar ministerie voor allerlei
dilemma's. Wij willen het de komende anderhalf uur daarover hebben. Ik geef
het woord aan de heer Rabbae, die dit onderdeel van het gesprek zal leiden.De heer Rabbae: De informant heeft een prominente plaats ingenomen in
het kader van het werk van de commissie-Van Traa. Het is dan ook van belang,
hierop terug te komen. Ik wil drie onderdelen de revue laten passeren: de
informant, de infiltrant, met daaraan gekoppeld de pseudo-koop, en de internationale
samenwerking.Tijdens onze tournee langs een aantal regio's en uit gesprekken met verschillende
mensen van politie en justitie is ons gebleken dat er sprake is van verschillende
definities van een informant. Mijnheer Oldekamp, u zit bij het overleg van
de CID-officieren, herkent u dat?De heer Oldekamp: In het arrondissement Haarlem is de definitie van een
informant duidelijk. Recent is echter gebleken dat over het begrip "informant"
verschillend gedacht kan worden. Het is mij in het landelijk overleg van CID-officieren,
dat eenmaal per drie maanden plaatsvindt, niet opgevallen dat daarover verdeeldheid
bestaat of dat er gesproken wordt over de definitie van informant. De heer Rabbae: Kunt u verklaren dat er sprake is van een verschillende
benadering van de definitie van informant?De heer Oldekamp: Ik sta daar niet eens bij stil, want het moet duidelijk
zijn wat een informant is. Na de commissie-Van Traa is duidelijk geworden
wat wel en wat geen informant is en wat hij wel en niet mag. Er zijn ethische
codes opgesteld – ik dacht zelfs richtlijnen – voor wat eronder
wordt verstaan. In de wet is overigens wel de definitie van gestuurde informant
opgenomen, maar niet die van een informant.De heer Rabbae: Mijnheer Reineker, wat is uw definitie van een informant?De heer Reineker: Naar de visie van de regiopolitie Amsterdam/Amstelland
is een informant een burger die ons gevraagd en ongevraagd van informatie
voorziet.De heer Rabbae: Mijnheer Oldekamp, is dat ook uw definitie?De heer Oldekamp: Ja.De heer Rabbae: Ik wil u best uitnodigen voor een goede gedachtewisseling;
we hoeven ons dus niet heel strak te houden aan...De heer Oldekamp: Ja, maar het is lastig met elkaar discussiëren
als we het met elkaar eens zijn.De heer Rabbae: Dat zal ik ook niet uitlokken. Mijnheer Reineker, waar
komen de informanten eigenlijk vandaan?De heer Reineker: Informanten komen uit het criminele milieu. Dat is hier
al eerder gememoreerd. Het is over het algemeen niet de lokale winkelier op
de hoek; het zijn personen die zich in het criminele milieu ophouden en daar
dingen horen, zien en soms meemaken.De heer Rabbae: Langs welke weg komt u aan die informanten?De heer Reineker: Er zijn verschillende manieren om met informanten in
contact te komen. Over het algemeen stellen zij zich vrijwillig in contact
met de criminele inlichtingendienst; soms gaan wij zelf actief op zoek naar
bronnen in het criminele milieu, waarbij rechercheurs in overleg met de verantwoordelijke
teamleider, de tactisch onderzoeksleider en justitie personen uitzoeken die
"aangelopen" worden en die ons mogelijkerwijs van relevante informatie kunnen
voorzien.De voorzitter: Ik heb een vraag aan de heer Oldekamp. Hij zei zojuist
dat het sinds "Van Traa" duidelijk moet zijn wat een informant is en wat een
infiltrant is. De heer Reineker heeft nu een soort profiel van een informant
gegeven. De heer Oldekamp heeft ook gezegd dat hij gelooft dat er zelfs richtlijnen
zijn over wat een informant is. Kan hij mij aangeven wat het verschil is tussen
een informant en een willekeurige burger? Wanneer spreek je van een informant?
Als ik naar de politie ga om te vertellen dat mijn overbuurvrouw rare dingen
doet, ben ik dan een informant of ben ik dan iets anders?De heer Oldekamp: Onder omstandigheden kunt u dan informant zijn, maar
het is natuurlijk heel flauw om dat op te merken. Je wordt niet zomaar informant.
Laat ik bij het begin beginnen om het begrijpelijker te maken. Een crimineel –
over het algemeen zijn het immers criminelen – kan door de politie worden
benaderd of kan zelf de politie benaderen. Het is ook mogelijk dat iemand
in een lopende strafzaak zegt dat hij meer weet over de betrokken groepering,
maar dat hij dat eigenlijk niet durft te vertellen. Dan zijn er meerdere mogelijkheden.
Laten we kiezen voor de mogelijkheid dat de tactische politieman op dat moment
zo kien is om te zeggen: stop maar, ik praat verder niet met je; wat je wilt
verklaren, kun je misschien kwijt bij de CID. Dan wordt er contact opgenomen
met de CID en die beoordeelt vervolgens of met die man een gesprek wordt aangegaan.
Laten we ervan uitgaan dat met die man in gesprek wordt gegaan. Hij legt dan
een verhaal neer en afhankelijk van zijn informatie kan hij informant worden,
want het is mogelijk dat hij iets zegt wat volstrekt overbodig, irrelevant
en strafrechtelijk niet interessant is. In dat geval zeg je tegen hem: bedankt
voor je verhaal en voor de moeite, maar we hebben geen zin om verder met je
te praten; ga maar weer terug naar de tactische recherche. Voor
hetzelfde geld kan hij echter heel waardevol zijn. Binnen het arrondissement
hebben wij afspraken over hoe we dat aanpakken en binnen het kernteam is het
heel duidelijk dat de CID, voordat met zo'n persoon verder gesproken wordt,
een soort persoonsdossier van die man maakt. Dat wordt ter beoordeling aan
mij voorgelegd, waarna ik het fiat geef om wel of niet met die man door te
gaan. Daarin staan dus niet alleen de persoonlijke omstandigheden van die
man, maar ook het belang van het onderzoek en de risico's om met hem te praten,
want ook die risico's moeten altijd worden ingeschat. Als ik aan de hand daarvan
het fiat geef om met die man verder te gaan, is de vuistregel dat de persoon
na drie gesprekken ingeschreven moet worden. Het is een ijzeren wet dat, als
er informatie van iemand wordt gebruikt en als door de CID dus een proces-verbaal
van die persoon wordt uitgegeven, die persoon ingeschreven moet worden. Dan
krijgt hij een uniek nummer. Dat is voor de CID Nederland van belang, omdat
verschillende CID's dan niet dezelfde persoon "aanlopen" en omdat daarmee
centraal kan worden gezien dat iemand ergens "loopt". Op dat moment is hij
informant. Het is dus afhankelijk van de informatie die gebruikt wordt en
van de duur van de gesprekken met die persoon.De voorzitter: Ik heb een aanvullende vraag. Informanten komen vermoedelijk
niet bij u omdat zij plotseling het inzicht krijgen dat de wereld beter zou
zijn zonder criminaliteit; ik neem aan dat zij daarmee een bedoeling hebben.
Wat staat u informanten toe en welke criteria hanteert u?De heer Oldekamp: Als ik zo vrij mag zijn: volgens mij zijn dat twee verschillende
vragen. U vraagt eerst naar de motieven en vervolgens vraagt u wat die personen
mogen. Ik weet niet welke vraag ik het eerst moet beantwoorden.De voorzitter: Wat mogen zij?De heer Oldekamp: In beginsel mogen zij luisteren. In het zogenaamde intakegesprek –
u moet zich dat niet voorstellen als een sollicitatiegesprek – wordt
tegen de aspirant-informant gezegd dat het de hoofdregel is dat hij zich niet
schuldig mag maken aan strafbare feiten om die vervolgens aan ons te verklaren.
Het is naïef om te veronderstellen dat een informant geen criminele handelingen
zou verrichten. Hij zit in die wereld en het kan best voorkomen dat hij iets
doet wat niet mag. Hij mag zoiets echter niet witwassen bij de CID. Hij mag
niet zeggen: "Ik weet dit, geef dat maar uit" en vervolgens: "Ik heb het toch
verteld, je mag mij daar niet voor aanhouden". Als hij over zijn eigen strafbare
handelingen verklaart, wordt hij net als iedere andere verdachte aangehouden.De heer Rabbae: Mijnheer Reineker, wat is volgens u het verschil tussen
een informant en een gestuurde informant?De heer Reineker: Ik kan u dat eerlijk gezegd niet vertellen. Een gestuurde
informant, iemand die z'n ogen en oren de kost geeft, is volgens mij vrij
om te gaan en te staan waar hij wil. Het simpele feit dat een criminele inlichtingendienst
aan iemand vraagt of hij in een ander café of in een andere lokaliteit
eens een kop koffie wil drinken of anderszins zijn ogen en oren de kost wil
geven, is volgens mij, eerlijk gezegd, niet zo heel anders.De heer Rabbae: Voor u maakt het niet uit. Een informant en een gestuurde
informant kunnen bij wijze van spreken een en dezelfde persoon zijn.De heer Reineker: Volgens de lijn van het openbaar ministerie en de CID-officier
mogen wij in principe informanten niet op pad sturen om informatie voor ons
te vergaren. U vroeg mij persoonlijk wat ik daarvan vond. Volgens mij is een
burger die overal z'n ogen en oren de kost geeft, niet anders dan een informant.De heer Rabbae: Geldt dat, zonder beleefdheden, ook voor de heer Oldekamp?De heer Oldekamp: Omdat het een open discussie is, durfde ik in te breken.
Het is echter goed dat u de heer Reineker uit liet praten, want anders ben
ik de hele tijd aan het woord. In het arrondissement Haarlem hebben wij, toen
de wet-BOB er ruim een jaar geleden aan kwam, afgesproken om per regio –
dus in iedere regio die onder het arrondissement Haarlem valt – hieraan
aandacht te besteden; dat is een van de CID-initiatieven geweest. Het is jammer
dat één regio nog niet aan de beurt is geweest. Hierbij ging
het niet om een open dag, maar om een soort themadag met alleen de CID. Wij
hebben de regio's een aantal weken voor de themadag de opdracht gegeven de
wet-BOB door te lezen, zoals die op dit moment is. Daarbij werd van de regio's
verwacht dat zij problemen opriepen die zij zelf moesten kunnen beantwoorden.
Een van die problemen is natuurlijk de gestuurde informant geweest, omdat
wij daarmee te maken hebben. Ik denk niet dat je van een politieman mag verwachten
dat hij de wetgeving leest met de ogen van een jurist, maar het aardige van
de discussie was dat je ziet dat het besef doordringt dat het gaat om de privacy
en niet zozeer om het feit dat je iemand ergens heen stuurt. Dat heeft er
wel direct mee te maken, maar het gaat allereerst om de inbreuk op de privacy.
Gelet op het feit dat de desbetreffende aanbevelingen van de commissie-Van
Traa vervolgens zijn overgenomen door het college, mag je met de aanbevelingen
van de parlementaire enquêtecommissie werken. In die zin hebben wij
binnen het arrondissement één keer een bevel gegeven om een
gestuurde informant in te zetten. Wij liepen daarmee vooruit op de wetgeving,
omdat dit werd toegestaan. Wij hebben over dat bevel overleg gevoerd met de
landsadvocaat, omdat je dan op het probleem stuit dat hieraan een overeenkomstconstructie
is verbonden.De heer Rabbae: Daar kom ik straks op terug. De vraag is nu wat, volgens
u, een gestuurde informant is.De heer Oldekamp: Dat is afhankelijk van de mate waarin de informant ingrijpt
in de privacy van het subject waarop hij moet rechercheren. Een voorbeeld
hiervan is iemand die normaal gesproken één keer in de week
bij een verdachte bridget – dat doen criminelen over het algemeen niet,
maar laten we daar even van uitgaan – maar vervolgens iedere avond naar
hem toe gaat om – ik houd nu weer de wet vast – meer inzicht te
krijgen en zijn leven beter in kaart te kunnen brengen. De heer Rabbae: Dat is eigenlijk het criterium.De heer Oldekamp: Dat is het criterium.De heer Rabbae: U hebt het over een overeenkomst. Sluit u een overeenkomst
met alle informanten of alleen maar met de gestuurde informanten?De heer Oldekamp: Wij stellen alleen voor de gestuurde informant een schriftelijke
overeenkomst op.De heer Rabbae: Mijnheer Reineker. Doet u dat met alle informanten of
alleen met de gestuurde informanten? U maakte net geen onderscheid tussen
beide informanten.De heer Reineker: In het kader van de nieuwe wetgeving wordt die situatie
mogelijkerwijs anders, als die wetgeving van kracht wordt. Ik zei al dat mijn
persoonlijke mening is dat er bij openbare gelegenheden geen verschil hoeft
te bestaan tussen informanten die uit eigen wetenschap of levenspatroon met
informatie aankomen en informanten die door CID-rechercheurs naar openbare
gelegenheden worden gestuurd om hun ogen en oren de kost te geven. In het
kader van de nieuwe wetgeving zullen alleen contracten of convenanten worden
afgesloten met gestuurde informanten die de politie structureel van informatie
voorzien.De heer Rabbae: Wat staat er eigenlijk in zo'n contract?De heer Oldekamp: Misschien kan ik die vraag beantwoorden. Wij zijn een
keer zover gekomen dat we tot een overeenkomst in concept zijn gekomen. In
die overeenkomst staat niet zoveel. Het is een overeenkomst die de politie
sluit, dus niet de officier, met de informant. Tot zover zijn we nog nooit
gekomen, maar ik verwacht dat het in de toekomst zeker zal gebeuren. Er ontstaat
een probleem als de informant zegt dat hij een afschrift wil hebben van die
overeenkomst.De heer Rabbae: Mag ik u even onderbreken? De eerste vraag was wat er
in zo'n overeenkomst staat. Wij zullen daarna spreken over de gevolgen van
zo'n overeenkomst. De heer Oldekamp: In de overeenkomst staat in ieder geval wat hij wel
en niet mag. Ik moet me even voor de geest halen wat er precies in heeft gestaan.
Er staat in dat het openbaar ministerie een inspanningsverplichting heeft
om de informant af te schermen, mocht er iets misgaan waardoor zijn identiteit
op straat komt te liggen. Er staat in wat de doelgroep is, maar dat staat
ook in het bevel. Op dit moment wordt nog bekeken wat wel en niet kan. Ik
zou willen dat ik een blauwdruk van de overeenkomst en het bevel had, maar
die is er niet.De heer Rabbae: Er zijn dus enige waarborgen voor de bescherming van de
identiteit van de informant in zo'n contract opgenomen.De heer Oldekamp: Die waarborg heeft hij al. Mocht zijn identiteit door
fouten of nalatigheden van het openbaar ministerie boven water komen, dan
heb je de verplichting om bijvoorbeeld getuigebescherming te regelen. Garanderen
kun je het nooit. In het gesprek met de informant, dus niet de gestuurde informant,
worden ook duidelijk de kaders aangegeven waarbinnen hij mag werken. Het is
dus niet zo dat iedere informant een papier tekent, hoewel dat door sommigen
wel gepropageerd wordt, waarop staat wat hij weet, wat hij heeft gehoord en
wat hij mag.De heer Rabbae: Zijn er risico's verbonden aan zo'n overeenkomst?De heer Oldekamp: Ik vind van wel.De heer Rabbae: Welke?De heer Oldekamp: Zo'n gestuurde informant is over het algemeen al een
informant. Het kan zijn dat het een heel nieuwe informant is, maar ik ga er
even van uit dat het iemand is die al wat langer meedraait als informant en
die je daarna weer wilt gebruiken. Hij kan vragen om een afschrift van die
overeenkomst. Hij kan zeggen dat hij een advocaat bij die overeenkomst wil
hebben. Wat doe je bijvoorbeeld als de rechtbank, net zoals in de Hakkelaarszaak
is gebeurd, zegt: "U heeft een overeenkomst gesloten met een informant, maar
heeft hij wel juridische bijstand gehad en zo nee, waarom niet en wat zijn
de gevolgen daarvan?" Dat is allemaal niet terug te vinden in de wetgeving,
ook niet in de toelichting op de wetgeving. Ik heb er wel naar gezocht, maar
er staat alleen in een cryptische zin dat de feiten en omstandigheden in het
bevel en de overeenkomst vermeld staan. Een uitwerking daarvan heb ik niet
kunnen vinden, ook niet in de Handelingen.De heer Rabbae: Nu heb ik begrepen dat uw korps dan wel de hoofdofficier
van justitie een verzoek heeft gedaan aan de landelijke advocaat om een advies
te verstrekken over vragen als: wat doen wij en wat zijn de gevolgen en de
risico's van zo'n overeenkomst? De vraag is wat daaruit is gekomen.De heer Oldekamp: Wij zijn bij de landsadvocaat geweest en hebben het
probleem aan hem voorgelegd. Dat gebeurde inderdaad met toestemming van de
hoofdofficier. Wij hebben verteld wat wij bedacht hadden en hem gevraagd om
er iets over te zeggen. Vervolgens hebben we een conceptovereenkomst teruggekregen
van de landsadvocaat. Op dat moment was het alleen niet meer nodig voor het
onderzoek waarvoor de gestuurde informant gebruikt zou worden. Het is helaas
nooit verder gekomen dan dat. Er is dus nooit een overeenkomst met de informant
gesloten.De heer Rabbae: Ik begrijp uit beide definities dat een informant geen
strafbare feiten mag plegen. Stel dat het om een chauffeur van een crimineel
gaat die niets anders doet dan het chaufferen van de baas van de ene plek
naar de andere, van het ene hotel naar het andere. Is dat een strafbaar feit
of niet?De heer Oldekamp: Dat zijn de gevallen waar je de meeste discussie over
hebt. De vraag is wanneer hij wel een strafbare handeling pleegt en wanneer
niet. Ik denk dat je per zaak moet beoordelen in hoeverre het wel of geen
strafbare handeling is. We hebben één keer meegemaakt dat het
zover kwam. Dan merk je ook dat de informanten goed geïnstrueerd zijn,
want de informant zegt dan dat hij het niet doet. Hij verzint een smoes of
hij zegt dat hij er niet aan begint. Dat is het geval geweest bij een informant
die sterk in zijn schoenen stond en ook wat aanzien had. Je kunt natuurlijk
niet van iedere informant verwachten, zeker niet als hij het
piepeltje van de organisatie is, dat hij zegt dat hij niet kan omdat zijn
vrouw jarig is.De heer Rabbae: Dan heb ik een vraag aan de heer Reineker. Stel dat de
betrokkene niet alleen chauffeert, maar ook af en toe de tas of een koffer
van zijn baas draagt.De heer Reineker: Wij werken niet met informanten. Zij krijgen ook instructies
dat ze dat soort activiteiten, wat ons betreft althans, niet kunnen ontplooien.
Bij een tactisch onderzoek, waarbij observatieteams op straat zijn en telefoontaps
worden gedraaid, zitten wij in het algemeen niet te wachten op informanten
die in beeld komen bij de tactische recherche. Een chauffeur van de baas of
de informant die de tas moet dragen, willen wij niet graag zien als ons observatieteam
technische acties onderneemt en die willen wij ook niet over telefoontaps
horen. Het moet in elke zaak afzonderlijk beoordeeld worden in overleg met
de officier van justitie, de zaaksofficier en de CID-officier. Het is niet
uit te sluiten dat de informant waar u het in deze casus over heeft, deelneemt
aan een criminele organisatie en dan maakt hij zich schuldig aan een strafbaar
feit.De heer Rabbae: Dat was juist mijn vraag. Neemt iemand die chauffeert
en af en toe de koffer van de baas draagt van de auto naar een hotel deel
aan...De heer Reineker: Dat zal later getoetst moeten worden, maar wat mij betreft
neemt hij deel aan een criminele organisatie.De voorzitter: U bent chef van de CID. U zei net dat u niet met informanten
werkt. Bedoelde u het zo dat ze meteen worden geschrapt als informant als
bij u bekend is dat ze strafbare feiten plegen?De heer Reineker: Wij werken natuurlijk wel met informanten, maar niet
met informanten die, door zichzelf of door onze onderzoekssubjecten, in een
dusdanige positie gemanoeuvreerd zijn dat ze vrachtwagens moeten rijden of
met sporttassen met geld of verdovende middelen moeten sjouwen.De voorzitter: Kunt u dat altijd weten? Zij zullen er vaak baat bij hebben
om u niet alles te vertellen.De heer Reineker: Dat is het spanningsveld waarin een CID-rechercheur,
de CID-chef en de CID-officier zich bewegen. Zij moeten inzicht krijgen in
de betrouwbaarheid van de informanten.De heer Rabbae: Misschien kan ik meteen doorgaan met een vraag aan de
heer Zwerwer. Hij is lid van de centrale toetsingscommissie. Wat is het oordeel
van de CTC over een informant die chauffeert en af en toe de koffer draagt
van een crimineel?De heer Zwerwer: Misschien moet ik de vraagstelling iets modelleren. Een
informant komt niet bij de centrale toetsingscommissie.De heer Rabbae: Wat is uw mening op basis van uw deskundigheid op dit
punt?De heer Zwerwer: Dan ga ik anders redeneren. Het probleem is dat het chaufferen
van een auto en het dragen van een koffer naar het hotel op zichzelf geen
strafbaar feit is. Je moet het strafbaar gedrag zien in het grotere perspectief.
Een criminele organisatie heeft natuurlijk allerlei zaken nodig die haar in
staat stellen om die organisatie in stand te houden. Nu moet je ook weer geen
al te hoogdravend beeld van een criminele organisatie hebben, want het zijn
in veel gevallen gelegenheidscombinaties. Maar als het gaat om iemand die
zo dicht op de baas van de organisatie zit – let wel, wij praten nu
over een grote criminele organisatie en over een informant die chauffeur is;
die zit heel dicht tegen de top aan – dan kun je bijna niet meer van
een informant spreken. Het gaat natuurlijk niet alleen om het besturen van
een auto of om het dragen van een hutkoffer met kleren waar van alles en nog
wat tussen kan zitten, het gaat om iemand die gewoon in zo'n club zit, die
aan zo'n organisatie deelneemt. Dan spreek je toch al heel gemakkelijk van
een infiltrant, dan ben je de grens over. Dan komt de zaak wél bij
de toetsingscommissie, maar het gaat natuurlijk om het spanningsveld tussen
de "blote" informant en de infiltrant, die iets meer mag of iets meer moet.De voorzitter: Mijnheer Geraedts, zou u ook kunnen aangeven wat u onder
een informant verstaat en wanneer volgens u de grens wordt gepasseerd waarmee
iemand een infiltrant wordt?De heer Geraedts: Een bekende probleemstelling. Naar mijn inzicht is iemand
een informant als je hem gewoon informatie laat vergaren zonder dat hij daarbij
strafbare feiten pleegt, dus zonder dat hij deelneemt in een organisatie of
anderszins. Een gestuurde informant is iemand aan wie je uitdrukkelijk vraagt,
nog eens of nog verschillende keren terug te gaan, iemand die je stelselmatig
informatie laat vergaren, maar ook zonder dat hij deelneemt in de organisatie
c.q. strafbare feiten pleegt. Maar dan kom je natuurlijk al meteen terecht
in het schemergebied als je het geval noemt van de chauffeur met de koffer.
Als tactisch onderzoeksleider zou ik bekijken of er sprake is van zaken die
hem verdacht maken in de zin van het slepen met verdovende middelen, vuurwapens
of grote sommen geld voor de organisatie. Dan is er al sprake van strafbare
feiten, dan kan hij al worden aangemerkt als lid van een criminele organisatie.
Als tactisch onderzoeksleider zeg ik dan dat ook hij ruimschoots aan bod komt
om opgehaald te worden. In dat stadium infiltreert hij natuurlijk al volledig.De heer Rabbae: Dat is duidelijk.Nog een ander aspect hiervan. Stel dat een informant terugkomt met een
monster van een gestolen partij; wat doet u daar dan mee, mijnheer Reineker?De heer Reineker: Voor mij is het uitgesloten dat een informant zonder
toestemming van zijn CID-rechercheurs aankomt met monsters van gestolen goederen,
van partijen verdovende middelen of anderszins.De heer Rabbae: Met toestemming kan het dus wel, maar zonder toestemming
niet.De heer Reineker: Ik zeg niet dat het met toestemming kan. Ik zeg dat
hij daarvoor van tevoren aan zijn CID-rechercheurs toestemming moet vragen.
Hij kan niet onverwachts met een vuurwapen, met een gestolen auto of met 25
gram cocaïne bij zijn runners aankomen.De heer Rabbae: Dat is wellicht de papieren werkelijkheid,
dat is wat wenselijk zou zijn.De heer Reineker: Dat is geen papieren werkelijkheid, maar de dagelijkse
praktijk: CID-rechercheurs, en op sommige momenten ook de CID-chef, maken
bij een intakegesprek daarover afspraken met een potentiële informant.De heer Rabbae: Dat begrijp ik, dat is inderdaad de lijn. Toch kan het
voorkomen dat een informant uit eigen beweging, dus zonder een afspraak of
verzoek, een monster meeneemt. Wat doet u dan?De heer Reineker: De informant weet dat hij in een dergelijk geval, in
een dergelijke casus waarin hij uiteindelijk een strafbaar feit heeft gepleegd,
als verdachte wordt gehoord en dat er een proces-verbaal wordt opgemaakt.De heer Rabbae: Op dat moment wordt hij dus verdachte.De heer Reineker: Ja, zeker.De heer Rabbae: Mijnheer Oldekamp, stel dat de betrokkene op een gegeven
moment met gestolen informatie komt.De heer Oldekamp: Met gestolen informatie of met informatie over gestolen
spullen?De heer Rabbae: Ja, dat laatste kan ook, maar eigenlijk bedoelde ik gestolen
informatie.De heer Oldekamp: Dat is inderdaad wel eens voorgekomen.De heer Rabbae: Wat doet u met dergelijke informatie?De heer Oldekamp: Ik ga er nu van uit dat iemand met informatie over gestolen
spullen komt en niet met gestolen informatie, want dat ligt erg gevoelig.
In zo'n geval maak je altijd een afweging, want het ligt eraan om wat voor
spullen het gaat. Als de informant met cocaïne komt of met een vuurwapen,
dan weet hij dat hem een proces-verbaal wordt aangezegd. Daarmee is de kous
echter niet af, want voor hetzelfde geld komt hij met 50 gram cocaïne
uit een partij van misschien wel 1000 kilo. Het zou te ver gaan om daar niets
mee te doen. Dan ga je bekijken, ook in het belang van de afscherming van
de informant, wat je met die informatie kunt doen. Zoiets heb ik nog niet
in de praktijk meegemaakt; er is wel eens een informant met een ethisch indifferent
goed aangekomen, zoals wij dat in een vorige discussie hebben genoemd. Ik
zal een voorbeeld geven: hij komt met een stoel uit een partij van 10.000
gestolen stoelen en de hele wereld zit daarop te wachten. Je vraagt je af
hoe die informant aan die stoel komt; heeft hij die geheeld, of misschien
eerlijk gekocht, of denkt hij misschien dat hij die eerlijk heeft gekocht?
In zo'n geval beoordeel je wat je met die informatie kunt doen. Kun je er
een miljoenenzaak mee oplossen, moet je er misschien wat anders mee doen,
of moet je die man nog eens terugsturen? Per casus bepaal je dan de vervolgstappen:
je overweegt wat je weet en wat de gevolgen kunnen zijn voor de informant;
je overlegt met je CID-chef, misschien met je runners en je tactisch officier
over het belang van de zaak. Al die zaken weeg je tegen elkaar af.De heer Rabbae: U weet dat de Hoge Raad heeft geaccepteerd dat gestolen
spullen ook onderdeel van het bewijs kunnen zijn. U wijst dus niet alles af
van wat zo'n persoon u aanbiedt.De heer Oldekamp: Het maakt nogal wat uit of iemand ongevraagd met dergelijke
informatie komt. Als erom wordt gevraagd, dan is het een heel ander verhaal.
Komt hij er echter ongevraagd mee voor de dag, dan is hij daarmee niet direct
een infiltrant; hij blijft gewoon een informant die een strafbare handeling
verricht kan hebben.De heer Rabbae: Mijnheer Reineker, komt het voor dat een politieman als
informant bij de CID ingeschreven staat?De heer Reineker: Nee, dat komt niet voor.De heer Rabbae: Komt dat alleen bij u niet voor of komt het in heel Nederland
absoluut niet voor?De heer Reineker: Ik kan niet voor de hele wereld spreken, alleen voor
mijzelf. Politiemensen zijn opsporingsambtenaren, dus wat mij betreft zou
er gewoon een proces-verbaal kunnen worden opgemaakt.De heer Rabbae: Mijnheer Oldekamp?De heer Oldekamp: Ik moet die vraag anders beantwoorden. Het is inderdaad
niet gebruikelijk dat een opsporingsambtenaar als informant wordt ingeschreven.
Ik weet dat het wel voorgekomen is. Daar wordt dan wel bijzonder zorgvuldig
mee omgegaan. Als een opsporingsambtenaar iets weet wat bijzonder belangrijk
is en dat op papier zet, met het gevaar dat zijn hele leven daardoor kan worden
geruïneerd, dan maak je een afweging: zal ik zijn informatie eventueel
uitgeven, hem als informant inschrijven en hem op die manier beschermen? Volgens
mij staat in het rapport van de commissie-Van Traa ook niet met zoveel woorden
dat een opsporingsambtenaar absoluut nooit informant mag zijn. Iedereen die
het rapport gelezen heeft, legt wel dit zo uit en zo vind je het ook overal
terug, maar je moet natuurlijk ook rekening houden met de belangen van de
opsporingsambtenaar. Gelukkig komt dit heel zelden voor; ik weet zelf van
twee gevallen, maar van slechts een daarvan uit eigen ervaring.De heer Rabbae: Mijnheer Geraedts, wat is uw ervaring?De heer Geraedts: Als tactisch onderzoeksleider weet ik van het terrein
van de RCID natuurlijk weinig af. Op basis van mijn ervaring, kennis en inzichten
als politieman meen ik dat een politieman niet in het RCID-register ingeschreven
kan staan als informant; hij is dan gewoon een informant, iemand die informatie
verstrekt.De heer Dittrich: Ik wil de heer Oldekamp een nadere vraag stellen over
wat hij zojuist zei. Kan hij aangeven wat het nadeel of het voordeel is als
een opsporingsambtenaar als informant staat ingeschreven?De heer Oldekamp: Het moet en het zal, als het aan mij ligt, altijd tot
de uitzonderingen behoren. Een opsporingsambtenaar is geselecteerd. Hij moet
informatie op papier zetten. Dat is één van zijn taken. Het
is niet de bedoeling dat een opsporingsambtenaar allerlei activiteiten
verricht, vervolgens niet aan het papier toevertrouwt maar wel openlijk neerlegt.
Daarom zeg ik: een opsporingsambtenaar in beginsel altijd op papier. Er kunnen
zich situaties voordoen waarin dat niet kan. En dan moet je naar die bijzondere
uitzondering grijpen, dat iemand vervolgens onder waarborgen bij een bepaalde
dienst wordt ingeschreven. Ik wil daar niet op ingaan, want dat weet u net
zo goed als ik.De heer Dittrich: Kunt u inzichtelijk maken wat voor type bijzondere omstandigheden
dat dan zouden kunnen zijn?De heer Oldekamp: Je kunt je voorstellen dat een politieman iets weet
over een politieman uit de eigen regio. Ik ben niet in de politiecultuur opgegroeid,
maar je krijgt er soms wat van mee. De politiecultuur is een andere cultuur
dan de cultuur op straat of de cultuur van de Bijenkorf. Die politiecultuur
heeft iets van: als wij aangevallen worden, sluiten de rijen zich. Je kunt
je voorstellen dat een politieman iets weet over een collega. Iedereen weet
dat het gebeurt, maar alleen die politieman durft daarmee te komen. Hij brengt
dat naar buiten. En alle collega's die weten dat de collega over wie de verklaring
is afgelegd fout is, keren zich tegen de politieman die de verklaring heeft
afgelegd omdat hij over de eigen organisatie praat. Dat gaat het hele land
door, als dat gebeurt. Vervolgens kan hij zijn werk nergens meer uitoefenen,
terwijl hij misschien verliefd is op zijn vak. Dat zou een overweging kunnen
zijn om het op deze manier in de eigen organisatie op te lossen.De heer Rabbae: Is er een andere manier denkbaar om hem te beschermen,
dus zonder hem als informant in te schrijven?De heer Oldekamp: Ja, natuurlijk. Je hebt in de wet de beperkte afschermingsmogelijkheden.
Je kunt denken aan een bedreigde getuige bij de rechter-commissaris. Dat heeft
een nadeel. Als de informatie die de rechter-commissaris op moet schrijven
zeer geanonimiseerd is en er weinig overblijft, heb je in feite nog niks.
Je moet dan een heel zware procedure ingaan met alle risico's van dien, terwijl
je van tevoren kunt verwachten dat het uiteindelijke effect nihil is.De voorzitter: Ik zag de heer Reineker zojuist non-verbaal reageren.De heer Reineker: Ik kan mij voorstellen dat zich situaties voordoen in
de toekomst en misschien volgende week – die ik overigens nog niet heb
meegemaakt, omdat wij het uitgangspunt hebben dat opsporingsambtenaren niet
als bron worden ingeschreven – waarbij er in overleg met de verantwoordelijken,
zoals de CID-officier en de korpsleiding, toch toe wordt besloten om een opsporingsambtenaar
als bron in te schrijven.De voorzitter: Een voorbeeld dat vaak naar voren schijnt te komen: u hebt
een collega die weet dat er strafbare feiten worden gepleegd of beraamd in
zijn familiekring. Hij is gehecht aan zijn familie. Het gaat niet om een verre
oom. Is dat het soort gevallen waaraan u denkt?De heer Reineker: Het zou een geval kunnen zijn. Een ander geval is dat
je bij voorbaat al weet dat er met fysieke bedreigingen richting bron zou
moeten worden gegaan. Bronafscherming heeft alles te maken met het gegeven
dat het te verwachten is dat er richting bronnen fysiek geweld zal worden
gebruikt of anderszins. Dat zou onder omstandigheden ook voor de opsporingsambtenaar
kunnen gelden.De heer Oldekamp: Voor de duidelijkheid: als het voorkomt dat een opsporingsambtenaar
als informant wordt ingeschreven, wordt hij alleen voor dat specifieke onderzoek
ingeschreven. Is dat afgesloten, dan gaat hij eruit. En het is over het algemeen
de bedoeling dat een informant langere tijd bij de CID blijft.De heer Rouvoet: Ik wil ingaan op wat een informant zou mogen doen. Ik
wil daar wat prikkelend de geluiden tegenover stellen die wij het afgelopen
halfjaar hebben gehoord. Ook vandaag zijn de definitie en de grenzen aangegeven.
Iemand die al echt in een criminele organisatie of al dicht bij de top zit –
genoemd zijn ook de chauffeurs – is eigenlijk al aan het infiltreren.
Die kun je dan niet als informant gebruiken, zo is gezegd. Kun je dan nog
informanten inschrijven die nuttige informatie kunnen geven over de onderzoeken
die je draait? Of heb je dan alleen informanten die algemene informatie geven
en dus niet over organisaties? Kun je nog informanten inschrijven en, daaraan
gekoppeld, is het aantal informanten in het land teruggelopen sinds van die
striktere definities wordt uitgegaan?De heer Oldekamp: Is het aantal informanten teruggelopen? Als ik kijk
naar de werklast en de werkdruk die er rusten op de CID in het arrondissement
Haarlem, kan de capaciteit van de CID wel verdubbeld worden om het aantal
informanten aan te lopen. Het positieve effect van Van Traa is dat men heel
duidelijk weet wat er mag. Één van de veel gehoorde opmerkingen
in het begin was: wat kan er eigenlijk veel. Er kan ook veel, omdat het vastgelegd
is. Je weet precies wat wel en wat niet mag. Nogmaals, iedere informant zit
in de organisatie. Anders zou je dat niet te horen krijgen. Alleen kan het
best zijn dat hij dingen doet die niet mogen. Maar daar heeft de CID geen
zicht op. Je krijgt via een ander kanaal te horen dat die informant zich bezighoudt
met strafbare handelingen waarover hij vervolgens zelf zou kunnen verklaren.
En dan gaat hij, in ieder geval voor dat deel, "in de koelkast".De heer Rouvoet: Mijnheer Reineker, ik leg ook aan u de vraag voor. Deelneming
aan een criminele organisatie is een strafbaar feit. Tegen informanten wordt
gezegd: je mag geen strafbare feiten plegen. Betekent dit dat er bij u geen
informanten kunnen worden ingeschreven die in de kring van zo'n criminele
organisatie zitten?De heer Reineker: Ik heb al eerder gememoreerd dat een informant geen
strafbare feiten mag plegen. Informanten die dicht op de top van de organisatie
ondersteuningshandelingen moeten verrichten voor die criminele organisatie,
wat dat dan ook moge zijn, proberen wij zodanig te "sturen" dat zij daarvoor
geen toestemming krijgen. Ik weet niet of het aantal informanten dat wordt
ingeschreven, afneemt. Ik denk het niet. Er wordt wel door criminele inlichtingendiensten
anders naar gekeken. Informanten die op enige afstand van de
top van de organisatie zitten, kunnen toch in relatie tot andere opsporingsactiviteiten
die er worden ontplooid – observatieteams, technische acties, telefoontaps –
een belangrijke bijdrage leveren aan het zicht op die criminele organisaties.
Er zijn natuurlijk altijd casusmodellen te bedenken waarbij dat absoluut niet
kan en waarbij informanten infiltranten zouden moeten worden. Er zijn methodieken
en structuren, via het openbaar ministerie richting CTC, om daar toch nog
invulling aan te geven. Maar op voorhand zeg ik niet dat het onmogelijk is
geworden om met informanten te werken.De heer Rabbae: In het kader van de overgang van de bespreking van de
"informant" naar de bespreking van de "infiltrant" wil ik de volgende vraag
stellen. Tegen ons is gezegd dat een informant in het kader van de aankomende
nieuwe wetgeving sneller infiltrant wordt. Is dat uw constatering ook, mijnheer
Reineker?De heer Reineker: Ik heb de details van de nieuwe wetgeving niet gelezen.
Ik moet dan ook het antwoord schuldig blijven.De heer Rabbae: Mijnheer Oldekamp?De heer Oldekamp: Er zijn mensen die er anders over denken, maar ik denk
niet dat het gevaar bijzonder groot is. Het kan natuurlijk voorkomen. De infiltrant
gaat op verzoek strafbare handelingen verrichten ten behoeve van een organisatie.
Je zit daar als CID bij. Je weet dat het verzoek komt. Als je dat wilt, dan
moet je als CID een afweging maken. Op het moment dat iemand infiltrant wordt,
is de CID eigenlijk uitgespeeld want het is dan een tactisch middel geworden.
Als je daartoe besluit, weet je dat het einde oefening is met de informant.
Hij wordt bekend, hij wordt infiltrant. Iedereen ziet wie de informant is
geweest. Dat zijn de afwegingen die je maakt. Ik heb tot nu toe niet meegemaakt –
één keer bijna – dat een informant een infiltrant wordt.
Wat die ene keer bijna betreft: het is achteraf duidelijk wanneer je van infiltratie
en wanneer je van pseudo-dienstverlening spreekt. Destijds zou je de actie
als infiltratie hebben bestempeld, maar nu zou je die als pseudo-dienstverlening
zien. Er is namelijk niet sprake van door- of ingroeien in een organisatie
en het eventueel verrichten van strafbare handelingen.De heer Rabbae: Mijnheer Zwerwer, wat is volgens u als lid van de CTC
de definitie van een infiltrant?De heer Zwerwer: Dat is iemand die onder regie of verantwoordelijkheid
van de overheid handelingen verricht in relatie tot een criminele organisatie.
Daarbij moet in aanmerking worden genomen, dat die handelingen het plegen
van strafbare feiten omvatten. Daarmee krijgen wij te maken met de vraag:
welke personen zijn daartoe in staat en welke personen mogen volgens de wetgever
dat soort activiteiten verrichten? Waarschijnlijk was dat uw vervolgvraag.De heer Rabbae: Ja.De heer Zwerwer: Wij en ook de wetgever hebben als uitgangspunt, dat infiltratie
wordt verricht door professionele mensen in dienst van de overheid: politiemensen
die in criminele organisaties infiltreren. Dat weten criminele organisaties.
Zij lezen de wetgeving misschien wel beter dan wij en debatten als deze volgen
zij ook. Zij weten dus precies hoe het systeem werkt. Zij weten ook dat het
inzetten van de criminele burgerinfiltrant niet mag, misschien zijn er details,
maar in beginsel is dat uitgesloten. Het gaat hierbij dus om professionele
mensen die daarvoor opgeleid zijn en die uitstekend toneel kunnen spelen en
zich kunnen vermommen. Zij dringen organisaties binnen en proberen daar strafrechtelijk
relevante informatie te krijgen, opdat de mensen van die organisatie uiteindelijk
kunnen worden geplaatst waar zij thuishoren: achter slot en grendel.De heer Rabbae: Dus het zijn politiemensen die als infiltrant optreden.De heer Zwerwer: Ja.De heer Rabbae: U zei dat details daargelaten, de burgerinfiltrant eigenlijk
niet meer voorkomt.De heer Zwerwer: Ik meen wel, dat er voor de burgerinfiltrant een markt
is. Er zijn namelijk allerlei specifieke terreinen waarop een niet-gespecialiseerde
politieman zich niet kan begeven. Je kunt namelijk niet alles leren. Je kunt
iemand wel leren zich te vermommen, maar een heleboel andere dingen niet.
Daarom heb je voor dit werk een aantal verschillende mensen nodig. Hier gaat
het echter om de críminele infiltrant. Het is uitgesloten dat men daarvoor
een burger inzet, maar het is wel mogelijk een gewone burgerinfiltrant in
te zetten. Alleen, bij het inzetten van burgerinfiltranten is het risico groter.
Je zet ze evenwel meer in op terreinen die voor de desbetreffende persoon
wat minder risico opleveren. Stel dat een beursfraude wordt geconstateerd
en dat men maar op één manier de werkwijze van de organisatie
kan ontdekken, namelijk door een deskundige zich in die organisatie te laten
ingroeien. Daarvoor kun je niet politiemensen gebruiken, want een dergelijke
materie is veel te specialistisch. In zo'n geval kan ik mij iets voorstellen
bij het inzetten van de burgerinfiltrant. Als het evenwel gaat om de normale
huis-tuin-en-keuken criminele organisatie die handelt in verdovende middelen
of in goederen waarmee veel geld te verdienen valt, heeft men te maken met
een braakliggend terrein voor de professionele deelnemer aan het geheel.De heer Rabbae: Er is discussie geweest over de vraag: wanneer is iemand
crimineel? Kunt u bepalen wanneer een infiltrant crimineel is?De heer Zwerwer: Eigenlijk moet de vraag specifieker zijn. Het gaat er
namelijk ook om, wat hij moet gaan doen. Voor mij is niet zo interessant of
een informant of infiltrant die enigszins met een bepaalde organisatie te
maken krijgt een keer achter het stuur heeft gezeten met een borreltje te
veel op. Ik geloof dat het daar niet om gaat. Mijn interpretatie en ook die
van de CTC is, dat er in dit verband sprake is van een crimineel als die persoon
een duidelijke relatie heeft met datgene waarmee hij zich gaat bezighouden,
bijvoorbeeld met criminele organisaties. Het kan voorkomen dat iemand die
tot een bepaalde organisatie behoort zich ingraaft in een soortelijke organisatie
en daarmee bepaalde bedoelingen heeft. Zoiets kan niet.De heer Rabbae: Volgens uw definitie kan dus iemand met een zwaar
strafblad als burgerinfiltrant ingezet worden, zolang zijn overtredingen maar
niets te maken hebben met zijn nieuwe taak, namelijk het infiltreren in een
criminele organisatie.De heer Zwerwer: Ik heb bewust niet gesproken van een "zwaar strafblad".
Het hebben van een zwaar strafblad kan op zichzelf voldoende risico's inhouden
als men die persoon gaat inzetten. De risico's moet men in aanmerking nemen.
Iemand kan een zwaar strafblad hebben vanwege de handel in verdovende middelen.
Je mag er dan van uitgaan, dat die persoon de criminele wereld buitengewoon
goed kent. U heeft waarschijnlijk met uw onderzoek ontdekt, dat die wereld
betrekkelijk klein is en dat men elkaar daar vrij goed kent. Een dergelijk
persoon is waarschijnlijk onbruikbaar voor bedoelde activiteiten. Ik doelde
meer op "criminaliteit" van een bepaald niveau: een keer een diefstalletje
of een keer dronken rijden. Dan gaat het dus om eenvoudige dingen, maar niet
om een artikel 140-overtreding: het deelnemen aan een criminele organisatie
of iets wat daarop lijkt. Inzetten van personen die een dergelijke overtreding
hebben begaan, zou ik niet aanbevelen. Ik denk dat wij die niet zouden gebruiken.De heer Rabbae: Wij hebben iets vernomen over het effect van de afspraken
tussen het kabinet en het parlement over het inzetten van de criminele burgerinfiltrant.
Het werken met criminele burgerinfiltranten is in de praktijk eigenlijk onmogelijk
geworden. Soms zoekt men naar alternatieven. Wat kunnen de alternatieven voor
het inzetten van de criminele burgerinfiltrant zijn? Welke legale methoden
zouden ook gebruikt kunnen worden?De heer Zwerwer: Ik meen dat er weinig echte alternatieven voor zijn.
Ik houd overigens staande, dat het inzetten van de politie-infiltrant in 99
van de 100 gevallen wel degelijk mogelijk is. Tot nog toe heb ik in de praktijk
geen signalen ontvangen, waaruit blijkt, dat inzetten van de politie-infiltrant
niet kan, tenzij het om een zeer specifieke organisatie gaat, een organisatie
van buitenlanders. Het kan dan voorkomen dat je daarin iemand moet inbrengen
die je niet hebt. Zoals u weet hebben we daar ook een oplossing voor. Er kunnen
namelijk buitenlandse politionele infiltranten worden ingezet. Dat gebeurt
ook. Hoe dat technisch in zijn werk gaat, moet u mij niet vragen, want dat
weet ik niet. Echte goede alternatieven zijn er evenwel niet.De heer Rabbae: Mijnheer Oldekamp, wij hebben begrepen dat een alternatief
voor het inzetten van een criminele burgerinfiltrant het langer laten lopen
van de tap kan zijn. Komt dat alternatief u bekend voor?De heer Oldekamp: Nee, want ik heb nooit met een tap te maken. Ik weet
niet waar u precies op doelt.De heer Rabbae: Stel dat de opsporingsorganisatie voor zichzelf een goede
informatiepositie wil creëren en daarmee zoveel mogelijk van de criminele
organisatie te weten wil komen. Werken met een criminele burgerinfiltrant
is onmogelijk. Toch wil je zoveel mogelijk van de organisatie te weten komen.
Dan ga je langer tappen dan gebruikelijk is. Herkent u die techniek?De heer Oldekamp: Die komt mij niet bekend voor. Ik zou kunnen speculeren
en kunnen zeggen dat de bevoegdheden dan verkeerd worden gebruikt en dat de
proportionaliteit niet goed in acht wordt genomen. Het zijn evenwel allemaal
middelen van een tactische officier. Zoals ik al eerder zei, ik heb af en
toe te maken met een zitting van een economische politierechter of een milieupolitierechter,
maar verder heb ik geen directe bemoeienissen met het inzetten van de telefoontap
of een infiltrant.De voorzitter: Misschien kan de vraag anders gesteld worden. Sinds kort
is duidelijk dat criminele burgerinfiltranten niet meer mogen worden ingezet.
De vraag is nu, of u daarmee een wezenlijke mogelijkheid mist. Vindt u dat
er nog genoeg middelen overblijven? Misschien kunnen alle woordvoerders hierop
reageren.De heer Geraedts: Dit is een moeilijke casus. Ik heb er nog niet in de
zin zoals de voorzitter dat aangeeft mee te maken gehad. Bovendien is de definitie
van de crimineel nog niet duidelijk. We weten dus niet wat we eronder verstaan.
De commissie-Van Beek heeft hierover iets gezegd.De voorzitter: Maar het rapport van die commissie is nog kakelvers. De
inkt is nauwelijks droog. Het gaat mij om de situatie van de laatste jaren.De heer Geraedts: Ik zou voor de legale methode niet een, twee, drie een
alternatief kunnen aandragen.De voorzitter: U gebruikte wel criminele burgerinfiltranten?De heer Geraedts: Misschien komen wij daarover nog te spreken bij de discussie
over de internationale samenwerking. Zelf gebruikte ik geen criminele burgerinfiltranten,
maar vermoedelijk worden zij in het buitenland wel ingezet.De heer Zwerwer: Ik meen dat er voor het inzetten van de criminele burgerinfiltrant
niet een echt goed alternatief is. Het is evenwel ook de vraag of wij dat
nodig hebben. We roepen algauw dat we iets niet kunnen doen. We hebben een
beetje aan onszelf te wijten dat wij met deze kwestie geconfronteerd worden.
We moeten afwachten hoe alles uitpakt. Ik verwacht niet dat het langer toestaan
van taps een mogelijkheid is. Op het moment waarop namelijk gesproken wordt
over infiltratie, hebben wij al een afweging gemaakt met betrekking tot de
proportionaliteit en de subsidiariteit. Dan is al van alles uitgeprobeerd,
maar zonder succes. Dan moeten we nagaan wat we nog kunnen doen. Kan met een
professionele infiltrant worden gewerkt? Misschien lukt dat ook niet, maar
ik heb nog geen gevallen meegemaakt waarin dat niet kon. Mocht dat evenwel
niet kunnen, dan moeten we verder zoeken. Voorlopig ben ik niet zo somber.De voorzitter: Mijnheer Reineker, u gebruikte het al nooit?De heer Reineker: Er is bij mijn weten één keer gebruikgemaakt
van een burgerinfiltrant. Ik wil er nu niet inhoudelijk op ingaan, maar wij
hebben er niet al te goede ervaringen mee. Dat wisten wij overigens ook voor
die tijd al. Burgers zijn in het algemeen slecht onder controle te houden.
Zij houden zich in het algemeen slecht aan afspraken. In die
zin verdient een professionele, opgeleide en geïnstrueerde politieman
die als infiltrant werkzaam is altijd de voorkeur.De heer Rabbae: Mijnheer Zwerwer, is de pseudo-koop een alternatief voor
bijvoorbeeld de criminele burgerinfiltratie?De heer Zwerwer: Het middel van de pseudo-koop is altijd al toegepast
en komt ook in de nieuwe wetgeving voor. Ik weet niet of het een alternatief
is. Ik denk het niet. Het is een opsporingsmiddel dat kan worden gebruikt.
Kleinere criminele organisaties tuinen er nog steeds in en hebben niet in
de gaten dat iemand verlinkertje speelt. Het lukt nog steeds, dus dat moet
je koesteren. Voor de grotere criminele organisaties, waar ook de nieuwe titel
5 op doelt, is er maar een goede methode, te weten de professionaliteit, ook
vanwege de risico's die daarmee gepaard gaan. Je kunt wel een criminele burgerinfiltrant
daarop loslaten, maar wat heeft de overheid dan bewerkstelligd in de gevallen
dat het misgaat? Ik moet daar niet aan denken. Ik ben voorlopig nog huiverig
voor dergelijke interventies. Laten wij eerst maar eens bekijken of wij het
op een andere wijze kunnen oplossen.De heer Oldekamp: Mag ik een aanvulling geven? De heer Rabbae vraagt of
pseudo-koop een alternatief is voor de criminele burgerinfiltrant. Ik denk
dat de vraag niet juist is. Wij hebben een stelsel van opbouwende methoden
die wij mogen toepassen. Als je je afvraagt of wij pseudo-koop mogen toepassen
als een burgerinfiltrant niet lukt – ik chargeer de vraag nu iets –
dan heb je iets niet goed gedaan. De mogelijkheid van pseudo-koop komt voor
de burgerinfiltrant. Als je die vraag dan stelt, ben je in het voortraject
iets vergeten. Daar moet je eerst aan toekomen. Als dat niet werkt, dan moet
je vervolgens kijken naar een methode die wij ons nog niet kunnen voorstellen.
De vraag is ook of wij die nodig hebben. Ik ben het met de heer Zwerwer eens.
In mijn praktijk is het de afgelopen jaren niet voorgekomen dat wij zo dringend
behoefte hadden aan een criminele burgerinfiltrant. Dan zouden er nieuwe methodes
moeten worden ontwikkeld die nog zwaarder zijn dan de criminele burgerinfiltrant.
Ik kan er ook zo gauw niet een bedenken.De heer Rabbae: Mijnheer Reineker, wij hebben collega's gesproken die
vinden dat pseudo-koop zeer snel leidt tot infiltratie. Is dat ook uw ervaring
of mening?De heer Reineker: Ik weet het niet. Dat hangt ervan af welke opdracht
een infiltratieteam meekrijgt. Politie-infiltranten worden aangestuurd door
de leider van het tactisch team. Afhankelijk van hun opdracht hebben zij daar
al dan geen speelruimte in.De heer Rabbae: Mijnheer Geraedts, wat is uw ervaring op dit punt? Leidt
volgens u pseudo-koop wel of niet tot infiltratie?De heer Geraedts: Wij noemen het een lichte vorm van infiltratie. In die
zin kun je het beschouwen als infiltratie.De heer Rabbae: Mijnheer Zwerwer, als het toch een soort infiltratie is,
vindt u het dan juist dat er geen toetsing van pseudo-koop plaatsvindt door
de centrale toetsingscommissie?De heer Zwerwer: U vraagt mij een waardeoordeel over de regelgeving. Ik
meen dat ik mij daarover niet direct een oordeel moet aanmatigen. Wij hebben
het zo afgesproken, omdat het een eenmalige activiteit is, uitsluitend gericht
op het aankopen van iets wat uit de markt wordt gehaald, die op zichzelf niet
echt ingrijpend is in de activiteiten van de organisatie. Ik ga ervan uit
dat ik niet buiten de stijl van de wetgever blijf als ik zeg dat het niet
direct noodzakelijk is.De heer Rabbae: Volgens een aantal collega's brengt pseudo-koop risico's
mee voor de politieman of -vrouw die optreedt als pseudo-koper. Het kan zelfs
gevaarlijk zijn voor hem of haar. Het is dus geen lichtzinnige actie. Toch
vindt u dat het niet hoeft te worden voorgelegd aan de centrale toetsingscommissie.De heer Zwerwer: Neen, ik zie geen specifieke reden om dat te doen naast
de huidige regelgeving. Het politievak is altijd risicovol. Een pseudo-koopactie
is niet anders dan een andere actie van de politie. Als de politie op pad
wordt gestuurd om een aanhouding te verrichten, is dat ook risicovol. Het
zijn professionals. Voorzover ik hen ken, werken zij ook als professionals.
Ik zie ook nooit echte ongelukken of onverantwoorde beslissingen.De voorzitter: Mijnheer Geraedts, zet u het middel van pseudo-koop wel
eens in?De heer Geraedts: Ja.De voorzitter: Is dat altijd een politie-infiltrant of zet u ook wel eens
een gewone rechercheur in?De heer Geraedts: Politie-infiltranten in Nederland en burgers in het
buitenland.De voorzitter: Zet u zelf burgers in om een pseudo-koop te organiseren?De heer Geraedts: Dat doen de buitenlandse autoriteiten.De voorzitter: Dus daar wordt gewerkt met criminele burgerinfiltranten.
Het komt niet voor dat u een gewone rechercheur op pad stuurt voor pseudo-koop?De heer Geraedts: Neen, dat heb ik niet meegemaakt. De recherchechef zou
het overigens ook niet toestaan. Het past niet in de methodiek van het begeleidingsteam.
Het pseudo-infiltratieteam begeleidt dergelijke zaken. Er zijn voorwaarden
aan verbonden. Dat heeft te maken met zorgvuldigheid.De heer Rabbae: Mijnheer Geraedts, kan een verbod op doorlating risico's
opleveren voor de pseudo-koper?De heer Geraedts: Ik zie ze niet een-twee-drie, omdat je een aankoop doet.
Daardoor neem je een stuk uit de handel, waarna de aanhouding volgt.De voorzitter: Er kan zich een situatie voordoen waarin de politie-infiltrant
door zijn infiltratiewerkzaamheden op de hoogte is van de vindplaats van een
aanzienlijke hoeveelheid harddrugs. Dan komt die politie-infiltrant natuurlijk
voor een dilemma te staan: hij moet zijn cover opgeven, waarvoor de criminelen
hem niet dankbaar zullen zijn, of hij moet doorlaten. Komt dat in
de praktijk voor of is het een theoretisch probleem?De heer Geraedts: Op dit moment is het een theoretische casus, zeer zeker
voor mij. Daarover zou u een hoofd van een pseudo-infiltratieteam of een recherchechef
moeten raadplegen. Ik zit dicht aan tegen dit soort methodieken. In de praktijk
is er veel overleg met de mensen van de pseudo-infiltratieteams. Ik heb het
niet meegemaakt.De heer Rabbae: Mijnheer Zwerwer, ziet u dat onderdelen van de Nederlandse
wetgeving een belemmering kunnen zijn voor het inzetten van de politie-infiltrant?
Zo ja, wat is uw ervaring daarmee? Welke onderdelen van de wetgeving zijn
een belemmering?De heer Zwerwer: Ik was geneigd om "neen" te antwoorden. U maakt mij een
beetje nieuwsgierig of u misschien iets heeft ontdekt wat in een andere richting
wijst. Ik heb niet het idee dat de huidige wetgeving belemmerend werkt op
de inzet van een politieel infiltratieteam, integendeel.De heer Rabbae: Ik denk aan de notificatieplicht. Als er geen risico meer
is voor het onderzoek, moet u aan de verdachte, ex-verdachte of burger laten
weten dat er tegen hem of haar een bepaalde opsporingsbevoegdheid is gebruikt.De heer Zwerwer: Dat heeft in elk strafproces plaatsgevonden, ook in het
verleden. Dat is op zichzelf niets bijzonders.De heer Rabbae: Het is geen belemmering?De heer Zwerwer: De vraag is alleen op welk tijdstip je dat moet doen
en of je het kunt uitstellen.De heer Rabbae: Op een gegeven moment is de zaak voorbij en je notificeert
aan de burger wat er tegen hem is gebruikt, bijvoorbeeld een politie-infiltratie.
Het komt mij voor dat het bekendmaken van de identiteit van de betrokkene
risico's met zich brengt.De heer Zwerwer: Maar dat is niet de bedoeling. De identiteit van betrokkene
wordt niet bekendgemaakt, maar de methodiek. Daar wordt proces-verbaal van
opgemaakt. Dat is altijd al zo geweest, zij het wel eens wat versluierd. Maar
in beginsel geldt dat voor alles wat tegen iemand gebruikt wordt. GVO's worden
toch ook aan iemand betekend, of er telefoontaps geweest zijn en dergelijke?
Dat is op zichzelf niets bijzonders.De voorzitter: Het kan voorkomen dat een politie-infiltratie niets oplevert,
dat men die zaak moet laten gaan en dat er dus geen verdachte is. De nieuwe
Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden verplicht je dan om, als het onderzoek
is afgesloten, de betrokkene op de hoogte te stellen van het opsporingsmiddel
dat tegen hem is ingezet. Het is goed mogelijk dat men die persoon weliswaar
niet kan pakken, maar dat men toch het ernstige vermoeden blijft houden dat
er iets mis is. Als wordt gemeld dat een politie-infiltrant is ingezet, zal
die betrokkene ook kunnen bedenken wat de tactiek van de politie was.De heer Zwerwer: Natuurlijk, maar dat weten zij nu ook wel. Ik ben het
in onderzoeken nog niet tegengekomen dat een politie-infiltrant niets gedaan
heeft. Maar het zou wel kunnen. Het is altijd een afweging van het een tegenover
het ander. Je grijpt nogal diep in op het in artikel 10 van de Grondwet beschermde
goed en daar staat iets tegenover. Als je huiszoeking doet of binnentreedt,
moet je ook een papiertje achterlaten. Het is misschien vervelend, maar ik
geloof niet dat een crimineel zich daardoor echt laat storen. Je moet alleen
de volgende keer iemand anders inzetten als je dat nog eens wilt doen. Dat
is natuurlijk wel een vervelende bijkomstigheid.De voorzitter: Het beeld is dat veel politiemensen en mensen van het openbaar
ministerie ervoor beducht zijn dat door de notificatieplicht nogal wat tactische
informatie komt bloot te liggen. Maar u herkent dat kennelijk niet.De heer Zwerwer: De praktijk zal het uitwijzen. Het is ook maar de vraag
op welke wijze je notificeert.De heer Geraedts: Ik denk dat het ook te maken heeft met de onbekendheid
van de materie. De voorzitter: Hoe bedoelt u dat? Denkt u dat mensen denken dat zij te
veel moeten zeggen?De heer Geraedts: Het is wat de heer Zwerwer ook zegt: op enig moment
wordt besloten tot het sluiten van het gerechtelijk vooronderzoek en de methoden
komen dan transparant op tafel. Dat is ook het doel van de wet-BOB geweest.
Wat dat betreft, denk ik dat er voor ons geen problemen zijn. Het is uit tactisch
oogpunt wel jammer als je aan leden van criminele organisaties al die verfijnde
middelen openbaar moet maken. Maar daar heeft de democratie voor gekozen.De voorzitter: Maar het gaat niet alleen om situaties met een gerechtelijk
vooronderzoek, maar ook om situaties waarin er geen gerechtelijk vooronderzoek
is geweest.De heer Geraedts: Uiteraard.De heer Rabbae: Dan kom ik weer bij de heer Zwerwer. Is de Koppelingswet
een belemmering voor het inzetten van de politie-infiltrant als het gaat om
het opbouwen van de identiteit van betrokkene binnen de organisatie?De heer Zwerwer: Ik moet u zeggen dat ik dat niet begrijp.De heer Rabbae: Het gaat om het koppelen van bestanden. U kunt begrijpen
dat criminelen ook zover zijn dat zij zich die koppeling van bestanden realiseren
en daardoor ook achter de identiteit van de betrokken infiltrant kunnen komen.De heer Zwerwer: Dan vraagt u mij meer dan ik kan beantwoorden. Ik heb
geen inzicht in de wijze waarop bestanden mogelijk worden gekoppeld.De heer Rouvoet: Wij zijn al lang bezig met definities: wat is een informant,
wat is een gestuurde informant? Iedereen heeft daar zijn invulling van. De
CTC is er ook mee bezig geweest. Is dat nu iets dat binnen het OM centraal
is gecoördineerd en aangepakt? Is gezegd: na de parlementaire enquête
en het vervolg daarop moet nu iedereen weten wat een informant is, wat een
infiltrant is en waar de grenzen liggen? Deed men dat via een richtlijn?
De heer Oldekamp, CID-officier, dacht dat er iets van een richtlijn was. Is
dat nu centraal duidelijk gemaakt, of is het vooral aan de regio's en de parketten
overgelaten?De heer Oldekamp: Er is een conceptrichtlijn informanten en infiltranten,
maar die is alweer anderhalf jaar oud. Er zijn dus wel richtlijnen. Ik denk
dat de vraag met name door de heer Zwerwer kan worden beantwoord, want de
CTC is er ook om definities vast te stellen. Dat heeft de heer Zwerwer net
aangegeven, maar ik praat nu voor een organisatie waarvan ik geen deel uitmaak.
De bedoeling is om alles te centraliseren en bij elkaar te halen om in de
toekomst te kunnen zeggen: dit verstaan wij daaronder.De heer Rouvoet: Ik stel de vraag bewust aan u. De heer Zwerwer geeft
aan dat de CTC ermee bezig is. De vraag is of degenen die daadwerkelijk met
informanten te maken hebben, nu ook weten wat zij daaronder te verstaan hebben.
Is dat bij u terechtgekomen?De heer Oldekamp: Natuurlijk is dat bij ons terechtgekomen. Wanneer spreek
je nu van een criminele burgerinfiltrant, wanneer is het infiltratie en wanneer
niet? Recent hebben wij gemerkt dat iets waarvan wij dachten dat het infiltratie
was, pseudo-dienstverlening of pseudo-koop kan zijn. Met de wetgeving wordt
nu toch wel duidelijk waar de grenzen liggen. Met die grenzen werken wij ook.
Ik heb al eerder aangegeven dat wij naar aanleiding van de wet-BOB al anderhalf
jaar bezig zijn om dat bij de verschillende CID's kenbaar te maken, in ieder
geval binnen ons arrondissement.De heer Reineker: Er zijn richtlijnen van hoofdofficieren en PG's die
regelmatig bij ons binnenkomen als zij aangepast of bijgesteld zijn. Met die
richtlijnen zijn wij bekend. Ik ben het met de heer Oldekamp eens, dat de
CTC bij definitieproblemen een belangrijke rol speelt. Uit dat centraal orgaan
zullen belangrijke definities komen of bijstellingen daarvan. Dat gebeurde
in het verleden ook al.De voorzitter: U krijgt dat op uw bureau, dan leest u dat en dan is ook
helder wat de wijziging is, bijvoorbeeld ten opzichte van een eerder concept?De heer Reineker: Als de richtlijnen via die lijn, in mijn geval via de
CID-officier, binnenkomen, dan hebben wij het daarover. Wij hebben wekelijks
overleg en dan worden ook dit soort dingen besproken.De heer Rouvoet: Ik stelde de vraag omdat u niet naar die richtlijnen
verwees toen wij vroegen: wat is een informant, wat is een gestuurde informant,
wat is een criminele burgerinfiltrant? U zei niet: dat kan ik u vertellen,
want dat hebben wij binnen het OM met elkaar afgesproken. Vandaar dat ik bleef
zitten met de vraag of het vooral een eigen invulling van parketten en regio's
is dan wel of binnen OM Nederland afspraken zijn gemaakt over wat daaronder
moet worden verstaan.De heer Reineker: Doelt u dan op een eerder gesprek dat ik met de commissie
heb gehad, of op deze hoorzitting?De heer Rouvoet: Ik doel op wat vanmorgen besproken is. Wij vroegen toen
wat eronder moest worden verstaan en toen bleken toch op zijn minst nuances
over wat onder gestuurde informant, infiltrant en informant moet worden verstaan.
Ik vroeg mij af waarom niemand zei: dat is heel duidelijk, want wij hebben
sinds Van Traa een richtlijn en daar staat het precies in.De heer Oldekamp: In de wetgeving en de toelichting daarop is duidelijk
gezegd dat nieuwe elementen in de wetgeving zijn gebracht. In de toelichting
staat dat in de loop der tijd duidelijk zal moeten worden gemaakt wat de grenzen
zijn. Daarbij is ook een duidelijke rol voor de rechtspraak weggelegd. Zolang
wij hiermee nog niet veel meer tijd hebben gewerkt, is de speelruimte voor
OM en politie groter. Naarmate het in de loop der tijd duidelijker wordt,
wordt die speelruimte kleiner. In die zin weet ik niet of het wel terecht
is om te vragen: weet je het niet precies? Zelfs de wetgever heeft namelijk
niet kunnen vertellen wat het precies is.De heer Rabbae: Dan kom ik op het laatste onderdeel. Mijnheer Geraedts,
na Van Traa mag ik constateren dat wij op dit gebied nu een andere praktijk
en wetgeving hebben dan menig ander land, met name als het gaat om het inzetten
van de criminele burgerinfiltrant. Komt het voor dat een ander land in Nederland
een criminele infiltrant inzet in het kader van een buitenlands onderzoek?De heer Geraedts: Dat weten wij niet altijd, want dat is afhankelijk van
de insteek die wij kiezen. Het is op dit moment onduidelijk of de Nederlandse
overheid de competentie heeft om het voortraject, voortvloeiend uit een strafrechtelijk
onderzoek in een ander land, te toetsen naar Nederlandse normen. Als je naar
de internationale verdragen kijkt, met name over het vertrouwensbeginsel,
dan is het duidelijk dat dit niet het geval is. In de casuïstiek van
de Hugo-zaak – die is ook behandeld door de commissie-Van Traa –
heeft de Hoge Raad in november 1993 geoordeeld dat de opvatting dat een in
het buitenland, in dit geval Duitsland, opgestarte pseudo-koopactie aan de
Nederlandse regels moet voldoen, in zijn algemeenheid onjuist is. Dat betekent
dat wij, gelet op het vertrouwensbeginsel en de uitspraken van de Hoge Raad,
in beginsel niet hoeven te toetsen welke burgers in dat opsporingsonderzoek
in het buitenland zijn ingezet. Ik zie mij al naar het buitenland gaan en
aan mijn collega's vragen stellen: Is er uitgelokt? Hoe ben je aan die man
gekomen? Wat voor strafblad heeft hij?De heer Rabbae: Leidt dit ertoe dat, hoewel wij in Nederland de criminele
burgerinfiltrant categorisch hebben afgewezen, een buitenlandse infiltrant
in Nederland strafbare feiten mag plegen?De heer Geraedts: Als wij, zoals de laatste keer, een pseudo-koopactie
hebben, als het om een aankoop gaat, in dit geval van een partij verdovende
middelen van een grotere hoeveelheid, dan is dat een eenmalige actie, kortlopend.
Vervolgens keert men terug naar het buitenland. De vraag is of de buitenlandse
autoriteiten toestaan dat je zover gaat. Als zij dat antwoord niet geven,
dan is het aan het OM om het al dan niet toe te staan. Je weet het echter
nooit zeker, tenzij het OM zegt, al dan niet op basis van een verdrag, vastgelegd per protocol: indien jullie infiltratie- en pseudo-koopacties willen,
dan stellen wij op voorhand de volgende toetsingsvragen. Is er voldaan aan
het Tallon-criterium? Is het proportioneel subsidiair en zorgvuldig, gelet
op onze belangrijkste beginselen?De heer Rabbae: Pseudo-koop gebeurt in de regel door een politieagent.
Stel dat er sprake is van het inzetten van een criminele burgerinfiltrant
door een buitenlandse politieorganisatie in Nederland. Stel dat deze strafbare
feiten kan plegen. Hoe kijkt u daar dan tegenaan?De heer Geraedts: Als het om een inkomend rechtshulpverzoek is, dan beslist
het OM. In beginsel, als het om een eenmalige, kortlopende zaak is, is het
afhankelijk van de soort criminele activiteiten die de man heeft gepleegd
en of dat past in de definitie, zoals wij die toepassen. Dat is heel belangrijk.
Vervolgens, als het zonder noemenswaardige problemen gaat, als het traject
helemaal wordt gevolgd en begeleid en als de man dan teruggaat, dan zie ik
er niets aan.De voorzitter: Hoorde ik u zojuist zeggen dat u niet toetst om welk type
infiltrant het gaat, nog wel als het om een politie- of burgerinfiltrant gaat,
maar verder niet?De heer Geraedts: Op dit moment is dat onderwerp van discussie tussen
de recherchechef en een aantal mensen op de werkvloer, waarvan ik er één
ben. De vraag is of wij moeten toetsen, op grond van de beginselen die ik
zojuist heb genoemd en de uitspraak van de Hoge Raad. Als Nederland internationale
samenwerking voorstaat – dat roepen wij constant bij de bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit – moet je dit soort vragen dan aan
het buitenland stellen?De voorzitter: Mijnheer Oldekamp, u heeft ook veel te maken met internationale
contacten. Wat is uw opvatting daarover? Toetst u?De heer Oldekamp: Het gaat ons erom – dat is wel eens aan de orde
geweest – of er sprake is door het buitenland van een criminele burgerinfiltrant.
Dan leggen wij dat voor ter toetsing. Is het een criminele burgerinfiltrant,
dan hoeven wij het niet eens te doen, want dan kan het niet. Is er sprake
van een infiltrant, dan gaat het naar de CTC. In het ene geval dat het een
criminele burgerinfiltrant was – er speelde nog veel meer – hebben
wij direct gezegd dat het geen zin had, omdat het niet mocht. Dat hebben wij
ook tegen het buitenland gezegd. Wij hebben het buitenland wel gevraagd of
de man een strafblad had en of hij een crimineel was. Dat was zo. Toen is
er geen toestemming verleend.De voorzitter: Mijnheer Zwerwer, moet er volgens u worden getoetst?De heer Zwerwer: Natuurlijk, want de buitenlandse opsporingsautoriteit
heeft geen legitimiteit op het Nederlandse grondgebied. Die reageert hier
op grond van de Nederlandse wetgeving, onder regie van de Nederlandse overheid.
Hij moet dus ook voldoen aan de Nederlandse normgeving. Dat betekent dus toetsen.
Dat betekent geen criminele burgerinfiltrant. Hier geldt de normale regelgeving.
Die vragen worden dus wel degelijk aan het buitenland gesteld. Die zijn in
het verleden ook gesteld.De heer Rabbae: Mijnheer Geraedts, stel dat de operatie van een buitenlandse
politieorganisatie hier in Nederland met een criminele burgerinfiltrant onderdeel
is van een Nederlands onderzoek. Vindt u het dan ook belangrijk om te toetsen?
Of verwijst u dan naar het verdrag, naar de uitspraak van de Hoge Raad?De heer Geraedts: Zonder meer toetsen, omdat het hier vervolgens leidt
tot een strafrechtelijke vervolging op ons grondgebied.De heer Rabbae: Dan wel, maar in alle andere gevallen niet.De heer Geraedts: Er is maar één geval, namelijk als de
persoon hier komt voor die eenmalige pseudo-koop. Nogmaals, dit is een discussiepunt
aan de hand van wat ik zojuist zei. Op dit moment toetsen wij nog zoveel mogelijk.
De vraag is alleen of je alle informatie boven water kunt krijgen die je nodig
hebt om de begrippen helder te kunnen maken en er vervolgens een beslissing
op te kunnen nemen.De heer Rabbae: Geeft dit fricties met het buitenland? De heer Geraedts: Bilateraal wel, want je dringt nogal in in een rechtssysteem,
dat wij in principe vertrouwen en waarmee wij akkoord zijn. Duitsland heeft
echter keuzen gemaakt op het punt van bijvoorbeeld vertrouwenspersonen, informanten
en nicht öffentliche Ermittlungspersonen. Dat zijn ook een soort informanten.
Er is daarbij sprake van regie van de Staatsanwalt, de officier van justitie,
samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken. Lang voordat wij aan wetgeving
toe waren, was het begrip "uitlokking" daar al niet mogelijk, maar voor hen
gaat het om wettelijk toegepaste middelen. Dat is eigenlijk het probleem.De voorzitter: Ik kom aan een tour d'horizon, want ik heb zojuist geleerd
dat een samenvatting riskant is. Waar het gaat om infiltranten en informanten
stel ik vast dat er toch een bepaalde ontwikkeling heeft plaatsgevonden. Er
wordt strikter omgegaan met beide begrippen. Misschien is het nog niet altijd
duidelijk en eenduidig, maar iedereen vraagt zich wel veel bewuster af waar
het om gaat. Is hier sprake van een informant of een infiltrant? Als er sprake
is van een informant, hoever ga ik daar dan mee? Als er sprake is van een
infiltrant, dan doet zich in principe dezelfde vraag voor.Een grens die ik bij iedereen vaststel, is dat informanten niet gelegitimeerd
zijn door hun werk voor de CID om strafbare feiten te plegen. Ze kunnen dus
geenszins rekenen op vrijwaring. Ik hoor een aantal van u zeggen dat, als
er met monsters wordt gekomen, er meteen proces-verbaal wordt opgemaakt. Dat
is soms een lastig dilemma, want daardoor moet je misschien stoppen met iets
anders.Ik hoor voorts dat politie-infiltratie een middel is dat weliswaar niet
vaak wordt ingezet, maar toch heel effectief kan zijn. Het wordt professioneel
ingezet en er is sprake van goede begeleiding. Burgerinfiltratie kan ook nodig
zijn, maar criminele burgerinfiltratie mag niet meer aan de orde zijn. Daarbij
doet zich een specifiek probleem voor als je met het buitenland te maken hebt,
want hoe weet je zeker of iemand wel of niet crimineel is en hoe ver moet
je gaan met het navragen van een en ander bij een al dan niet bevriend land?
Wij hebben voorts kunnen vaststellen dat de vraag van de toetsing
vooralsnog verschillend wordt beantwoord door de diverse gespreksdeelnemers.Vervolgens constateer ik dat een verbod op de criminele burgerinfiltrant,
zoals dat door de politiek is vastgesteld, eigenlijk bij geen van u allen
iets oproept van: Nu zitten wij met onze handen in het haar, want het is zo'n
vreselijk belangrijk opsporingsmiddel. Dat heb ik niemand horen zeggen. Wat
betreft de effectiviteit van de opsporing lijkt die beslissing verantwoord,
al kun je nog allerlei andere overwegingen terzake hebben. Wordt iemand zenuwachtig
van die samenvatting?De heer Oldekamp: Voorzitter! U concludeert dat in het gesprek naar voren
is gekomen dat het middel van de politie-infiltrant effectief is. Ik heb vandaag
echter niet gehoord dat dit effectief is. Het is wel een middel dat kan worden
gebruikt. Ik weet zeker dat half Nederland zegt dat het absoluut niet effectief
is. Daarover zijn ook rapporten verschenen.De voorzitter: Dan doet de intrigerende vraag zich voor waarom het wordt
ingezet en waarom het wordt genoemd, ook vanmorgen, als een middel waarvan
gebruik wordt gemaakt.De heer Oldekamp: Wij zullen dat ook in het rapport zien. Daar wordt een
aantal infiltratietrajecten in genoemd. Waar het middel is ingezet, is het
niet altijd even succesvol. Wij hadden er een keer slechte ervaringen mee,
maar in een aantal andere gevallen is het bijzonder succesvol geweest. Je
moet dus niet meteen zeggen: daarom moet je het niet gebruiken. Je moet het
wel als middel achter de hand hebben.De voorzitter: Ik kan u verklappen dat wij daar dinsdag, als wij zullen
spreken over de criminele politiek, nog op terug zullen komen.De heer Reineker: Ik had het in dat verband overigens over een burgerinfiltrant
en niet over een politionele infiltrant.De voorzitter: Dat klopt.De vergadering wordt van 13.00 uur tot 14.00 uur geschorst. Aan het middaggesprek namen deel: de heren Klunder (kernteam OvJ NON),
Teeven ((CID) OvJ Amsterdam), Cloin (chef divisie recherche Midden West Brabant),
Enders (operationeel chef CID MWB), Bloemsma (oud-recherchechef Haaglanden)
en Goossens (coördinerend rechter-commissaris in Rotterdam).De voorzitter: Ik heropen de vergadering van de tijdelijke commissie evaluatie
opsporingsmethoden en heet allen hartelijk welkom. Wij zullen vanmiddag spreken
over de onderdelen vastlegging en professionaliteit en transparantie versus
afscherming. Dat zijn een aantal moeilijke woorden, maar het komt er eigenlijk
op neer dat een van de belangrijkste aanbevelingen van de enquêtecommissie-Van
Traa was dat in de opsporing zich te veel afspeelt in geheime en afgeschermde
trajecten. Er is te veel onduidelijk. Wie is bevoegd tot wat en wie schrijft
dat waar op? Tot nu toe is onze bevinding dat op dat vlak heel veel veranderd
is en dat er een aantal vragen rijzen. Moet het zo? Gaat het goed zo? Kan
het anders? Wat is de winst en wat is het verlies? De heer Rouvoet zal dit
onderdeel van de openbare gesprekken voor zijn rekening nemen. Hij zal dus
de meeste vragen gaan stellen.Ik wil u nu gelegenheid geven om u voor te stellen en aan te geven welke
functie u heeft, uit welk deel van het land u komt en voor welke regio of
pakket u verantwoordelijk bent.De heer Cloin: Ik ben Johan Cloin. Ik ben divisiechef van de recherche
in de regio Midden en West-Brabant.De heer Teeven: Ik ben Fred Teeven, officier van justitie te Amsterdam.De heer Klunder: Ik ben Johan Klunder, coördinerend officier voor
het IRT-Noordoost-Nederland te Zwolle.De heer Bloemsma: Ik ben Sjoerd Bloemsma, chef van het gebiedgebonden
onderdeel Rijswijk-Westland van de politie Haaglanden, voorheen chef van de
Centrale justitiële dienst.De heer Goossens: Ik ben Ludo Goossens, coördinerend rechter-commissaris
in Rotterdam en voorzitter van de Landelijke vergadering van rechters-commissarissen
in strafzaken.De heer Enders: Ik ben Ko Enders, operationeel chef van de Regionale criminele
inlichtingendienst te Breda, regio Middenwest-Brabant.De heer Rouvoet: Op het eerste oog is het nu aan de orde zijnde thema
wellicht iets abstracter dan de thema's die vanmorgen zijn behandeld, te weten
doorlaten en het onderscheid tussen informanten en infiltranten. Het zou mooi
zijn als vanmiddag concreter kan worden gemaakt wat verstaan wordt onder vastlegging,
transparantie en afscherming en waarom dat misschien een probleem is.Mijnheer Bloemsma, kunt u als oud-recherchechef van Haaglanden, aangeven
wat werd vastgelegd, op welke wijze en door wie in de periode vóór
Van Traa, bijvoorbeeld in een onderzoek naar een flinke drugsbende?De heer Bloemsma: Ook in de periode vóór de commissie-Van
Traa – al lijkt het wel eens anders – werd in het rechercheveld
uitgegaan van professionaliteit en integriteit met de opdracht om georganiseerde
criminaliteit op een hoog niveau te bestrijden. In die tijd was het belang
van de politie bij een grootschalig onderzoek om dat zo goed mogelijk te doen,
maar ook om de methode zoveel mogelijk af te schermen. Wij vonden het niet
goed als de methode bij onze tegenpartij bekend zou worden. De intentie was
om bronnen en methodieken zoveel mogelijk af te schermen. In die tijd was
de eerste passage van een proces-verbaal altijd de term: "Uit CID-informatie
is ons gebleken" of "Uit een opsporingsonderzoek is ons gebleken".Wij hadden eigenlijk maar twee ingangen voor het starten van onderzoeken.
De eerste ingang was de CID-informatie. Gebaseerd op een eigen strategie en
een eigen beleid werd onderzoek voorbereid en vervolgens overgedragen aan
het tactische gedeelte. In de CID-hoek spraken wij toen ook over de top tien
van criminelen die aangepakt zouden moeten worden. De top tien was op dat
moment in feite de top tien die werd aangeduid door de meeste CID-meldingen.
Terzijde merk ik op dat alles wat een observatieteam deed onder de CID viel
en daarmee onder hetzelfde afschermingsregime. De tweede ingang
was datgene wat voortkwam uit operationeel onderzoek. Bij een grootschalig
drugsonderzoek stuit je steeds op nieuwe informatie. Die informatie wordt
geregistreerd in de hoofden van de rechercheurs. Vanwege die denkbeelden en
ervaringen gingen onderzoeken over van het ene in het andere. Onderzoeken
werden gestart op basis van feitelijke meldingen en feitelijk onderzoek, zonder
dat aan de start een grondige analyse ten grondslag had gelegen.De heer Rouvoet: De observatieteams opereerden onder CID-vlag. Kunt u
inzichtelijk maken wat ik daaronder moet verstaan? Bij een observatie heeft
men geen register bij zich. Wat schreef men op en wat verwachtte men dat daarmee
werd gedaan? Waar werd een en ander opgeslagen?De heer Bloemsma: Uiteraard maken de leden van een observatieteam observatieverslagen.
Het was belangrijk dat het observatieteam een eigenstandige taak had, ook
in de zin van het verkennen van de criminele wereld om van daaruit te kunnen
bezien wat er tactisch-operationeel moest gebeuren. Als je start met een tactisch
onderzoek – ik kan dat zeggen omdat ik juist in die tijd als recherchechef
heb gefunctioneerd zonder de verantwoordelijkheid te hebben voor CID en observatieteams –
moest je in feite terugploegen om na te gaan waar de informatie vandaan kwam.
Dat bedoel ik met het teruggaan naar notitieboekjes, observatieverslagen enz.De heer Rouvoet: Mijnheer Cloin, in 1996 komt de parlementaire enquêtecommissie
met haar bevindingen en vervolgens wordt er gediscussieerd over vastlegging
en verantwoording en over het strikter regelen van een aantal zaken. Aanbevelingen
terzake zijn door Kamer en kabinet overgenomen. Er is regelgeving in de maak.
U bent recherchechef in het zuiden des lands. Is er sinds de enquête
op het punt van vastlegging al veel veranderd?De heer Cloin: Er is de laatste jaren nogal wat veranderd. Wij legden
bij observaties de zaak eerst vast in een soort verslag waaruit wij konden
putten als dit nodig was voor het proces-verbaal. De laatste jaren wordt elke
waarneming door het observatieteam vastgelegd bij het proces-verbaal. Dat
is een wezenlijk verschil.De heer Rouvoet: Er wordt in formele zin meer vastgelegd. Geldt voor zowel
tactische werkzaamheden als voor CID-werkzaamheden een meer strikte opvatting
over wat er vastgelegd moet worden?De heer Cloin: Uw vraag over de CID-opslag kan beter door de heer Enders
worden beantwoord. Ik weet dat het tactisch bruikbare materiaal van de CID
via een proces-verbaal in de tactische lijn komt.De heer Rouvoet: Is de doorsnee rechercheur de vastlegging zelf ook belangrijk
gaan vinden? Zo ja, waarom?De heer Cloin: Met name bij het observatieteam waren er eerst wel wat
vraagtekens bij het constant alles vastleggen, ook met het oog op het mogelijk
bloot komen liggen van de werkomstandigheden. Inmiddels vindt men het wel
prettig dat alles wat wordt waargenomen bij proces-verbaal wordt vastgelegd
en dus ook waarde heeft.De voorzitter: U zegt dat er een essentieel verschil is tussen vastlegging
bij proces-verbaal of, zoals vroeger, in een observatieverslag. Kunt u dat
essentiële verschil aangeven?De heer Cloin: Bij vastlegging bij proces-verbaal dient een en ander op
de terechtzitting voor de officier. Bij vastlegging in een verslag wordt de
informatie opgeborgen in het bestand en kan er eventueel ooit nog eens gebruik
van worden gemaakt.De voorzitter: Het essentiële verschil is dus dat het controleerbaar
wordt door de rechter?De heer Cloin: Ja, dat is correct.De heer Rouvoet: Mijnheer Enders, hoe ligt het met de verandering in vastlegging
in de CID-sfeer? Wat is de motivatie?De heer Enders: In beginsel werd er bij de CID, in ieder geval in Midden-
en West-Brabant, al veel vastgelegd. Wij hebben destijds een commissie ingesteld
die deze zaak heeft bekeken. Zij was eigenlijk verbaasd over het feit dat
er al zoveel was. In de loop van de tijd werd er nog uitgebreider vastgelegd.
Onze ervaring en ook die van de mensen op de werkvloer is dat je nooit weet
wanneer je je moet verantwoorden. Het is dan simpel om achteraf aan de hand
van stukken aan te kunnen geven wat de afspraak en wat de deal was. In beginsel
is het een belasting, maar als het normaal wordt, is iedereen daar zeer gelukkig
mee.De heer Rouvoet: Ziet u ook risico's? Ik ben de stelling wel eens tegengekomen
dat men, omdat men nooit weet wanneer men met de informatie voor de dag moet
komen, terugvalt op de oude cultuur van de notitieboekjes. Is dat als gevolg
van nieuwe regelgeving een reëel risico?De heer Enders: Ik denk het niet. Het runnen van informanten is opgedragen
aan de CID. De CID heeft op dit moment een strikte regelgeving en ook op het
punt van de relatie met het OM ligt alles vast. Als een ander inzage wil en
als er daardoor sprake is van een veiligheidsrisico, bijvoorbeeld voor een
informant, moet je in overleg met de CID-officier een standpunt bepalen. De
toekomst zal uitwijzen hoever wij dan moeten gaan.De heer Rouvoet: Mijnheer Bloemsma, ziet u een risico in een terugkeer
naar de oude cultuur?De heer Bloemsma: Ik zie dat risico niet zo, omdat ook wij ervan overtuigd
zijn dat het beter is om in beginsel goed vast te leggen wat je doet en om
dat te verantwoorden. Wij hebben immers gemerkt – de collega's spraken
daar al over in de zin van observatie – dat het veel moeilijker is om
op basis van je eigen verslag later te zeggen wat je precies hebt bedoeld
en gedaan dan om dat op dat moment zelf vast te leggen in het proces-verbaal.De heer Cloin: Wat mijn opmerking betreft: het fenomeen van het zakboekje
krijgt een iets andere betekenis dan ooit bedoeld is. Wij zien dat niet alle
informatie die vrijkomt van informanten, in het register kan. Daar gelden
immers een aantal criteria voor. We noemen dat "restinformatie"
of "kruimelinformatie"; die informatie is niet belangrijk genoeg, omdat die
niet voldoet aan de criteria. Die informatie moet ergens blijven, maar het
is nog niet helemaal uitgewerkt waar wij die informatie laten. Dat is één
kant van de zaak. De tweede kant is: als op voorhand informatie bij een basisteam
van de politie binnenkomt die niet aan de criteria voldoet – de persoon
staat bijvoorbeeld niet in het register, maar heeft wel belangrijke informatie –
dan is het de vraag waar je die informatie laat: in het bedrijfsprocessysteem
of in het zakboekje? Die informatie kan immers niet in het register.De heer Rouvoet: Ik wil die vraag ook stellen aan een officier, de heer
Klunder. Is dit een verschijnsel waar u helemaal geen signaal van hebt gekregen
of hebt u hier wel eens van gehoord? Zo ja, hoe hebt u daarop gereageerd?De heer Klunder: Ik ken het signaal wel. Zeker als de nieuwe Wet op de
politieregisters van kracht wordt, zul je een stukje informatie niet kwijt
kunnen in de registers. In ieder geval bij de drie CID's waarmee ik te maken
heb gehad, worden de verzamelde informatie en het verslag van het met de informant
gevoerde gesprek al geruime tijd vastgelegd in een journaal. In feite is de
informatie dus voor een deel verstopt in het runnersjournaal. Op die wijze
ligt het dus wel vast. Ik ben niet zo bang voor zakboekjes, want het is voor
iedereen duidelijk geworden dat je zult moeten verantwoorden hoe je aan de
informatie bent gekomen waar je eens iets mee wilt doen en op welke wijze
die informatie tot stand is gekomen.De heer Rouvoet: Kan ook de heer Teeven ingaan op zijn ervaringen?De heer Teeven: Ik heb hetzelfde beeld als collega Klunder. De politie
is wel degelijk al langer – dat ben ik met Bloemsma eens – doordrongen
van het feit dat dit moet worden verantwoord en vastgelegd en dat die vastlegging
controleerbaar moet zijn voor de rechter. Het is beter om vastleggingen te
hebben en aan de hand daarvan als chef van een CID te moeten getuigen dan
om te constateren dat er niets is vastgelegd, zodat je als getuige ter zitting
of bij de rechter-commissaris op je geheugen moet teruggrijpen. Dat is dus
hetzelfde beeld als het door Klunder geschetste beeld.De heer Rouvoet: Ik keer terug bij de heer Enders. Speelt de door de heer
Cloin genoemde "kruimelinformatie" ook een rol bij de schoning van bestanden?
Vindt men het bij het schonen van registers bijvoorbeeld doodzonde om die
informatie kwijt te raken? Is dat een probleem bij de informatiehuishouding
van de CID?De heer Enders: Dat komt voor. In deze periode, waarin de grijzevelders
in feite nog steeds bestaan, moet je je informatie schonen. Die wordt ook
gewoon geschoond; dat is geen enkel probleem. Ik denk dat ook het probleem
een rol speelt dat de kruimelinformatie, die je altijd meekrijgt, niet in
de nieuwe registers zware criminaliteit mag worden verwerkt. Je mag die informatie
wel vastleggen in de processen-verbaal die je vervolgens gewoon opslaat; dan
is er niets aan de hand.De heer Rouvoet: Geldt dat ook voor de informatie die bij schoning eigenlijk
moet verdwijnen of verdwijnt die informatie in het bedrijfsprocessysteem?De heer Enders: Nee, wat geschoond moet worden, wordt geschoond; dat gaat
eruit.De heer Rouvoet: Ook als het om informatie gaat waarvoor u in een later
stadium best wel eens belangstelling zou kunnen hebben? Bent u die informatie
dan helemaal kwijt?De heer Enders: Op dit moment is dat zo: als er geschoond moet worden,
wordt er geschoond. Ik weet dat er CID's zijn die vooruitlopen op de regeling
en die er inmiddels achter zijn dat zij te veel geschoond hebben en meer hadden
mogen behouden. Enkele CID's wachten dus rustig op de regelgeving.De voorzitter: Ik hoor graag aan de hand van een concreet voorbeeld wat
ik mij moet voorstellen bij de door de heer Cloin genoemde kruimelinformatie.De heer Cloin: Je kunt hierbij denken aan een handelaar die incidenteel
informatie geeft aan een basisteam over iemand die een inbraak gepleegd zou
kunnen hebben of over iemand die in het bezit zou zijn van een vuurwapen.
Zo'n incidentele melding voldoet niet aan de criteria en komt dus niet in
het register, maar moet wel ergens blijven. Je kunt haar dan wel opslaan in
een register of vastleggen bij het proces-verbaal, maar als je die informatie
dan ooit wilt gebruiken, moet je die informatie wel direct blootleggen. Dat
is in tegenstelling tot het CID-register, waarbij in principe sprake is van
een soort afscherming.De voorzitter: Mijnheer Enders, kunt u een voorbeeld geven van kruimelinformatie?De heer Enders: Daarvan zijn volop voorbeelden te geven. Als ik met toestemming
een informant run en als die informant over een groepering informatie levert
die voldoet aan alle eisen, vertelt die informant er altijd iets meer bij.
Hij vertelt dan iets over iemand die iets verder weg in de groepering zit
en die waarschijnlijk minder crimineel is. Hij kan dan met de informatie komen
dat iemand eenmalig een auto-inbraak heeft gepleegd of daarbij betrokken was,
in welke rol dan ook. Zo'n geval voldoet in het geheel niet aan de eisen van
het register zware criminaliteit. Je kunt als CID dan wel een proces-verbaal
opmaken over de informatie die je van die informant hebt ontvangen. Je bent
die informatie dan niet kwijt; zij zit niet in je register zware criminaliteit,
maar als je die informatie ooit nodig hebt, kun je die zo ophoesten.De heer Dittrich: Mijnheer Enders, u sprak over het schonen van informatie.
Wordt die informatie dan ook vernietigd? Is dat hetzelfde?De heer Enders: Dan wordt ze inderdaad vernietigd. Dat gebeurt geautomatiseerd.
De systeembeheerder krijgt de opdracht om te schonen en dat doet hij ook:
schoon is schoon.De heer Dittrich: Ligt het dan niet meer ergens opgeslagen, zodat het
later ooit nog weer eens naar voren kan komen?De heer Enders: Nee, tenzij u iemand weet die dat achteraf voor mij kan
doen. De heer Rouvoet: Het is duidelijk dat men zaken vastlegt met het oog op
verantwoording later. Dat heeft een aantal voordelen, zoals transparantie,
verantwoording en al die zaken die tijdens de enquête en later zijn
besproken. Tijdens de interviews die wij hebben gehouden, zijn ons ook schaduwzijden
van een striktere vastlegging van vooral de methoden voorgehouden. Zo zou
er sprake zijn van een zekere mate van bureaucratisering. Lang niet iedere
vastlegging wordt door iedereen even zinvol gevonden. Ik wil daar nog een
enkele vraag over stellen aan enkele betrokkenen, te beginnen met de heer
Goossens. Hoe zwaar weegt voor hem als rechter-commissaris het belang van
een zorgvuldige vastlegging van opsporingsmethoden? Zegt hij: "Hoe meer ordners,
hoe liever"? Wij weten echter ook een beetje hoe het in de praktijk gaat,
bijvoorbeeld in een gerechtelijke vooronderzoek; vindt u dat er sprake is
van een zekere bureaucratie en dat het ook wel een tandje minder kan op uw
bureau?De heer Goossens: Na de parlementaire enquête is de rechtspleging
eigenlijk tamelijk fundamenteel veranderd. Die enquête heeft werkelijk
vergaande consequenties gehad voor de dagelijkse gang van zaken in de rechtspleging.
U spreekt over "hoe meer ordners". De eindeloze reeks zaken van 20, 30, 50,
100 of 150 ordners heeft pas een grote vlucht genomen na de parlementaire
enquête. Een voorbeeld hiervan is de situatie in Rotterdam. In de jaren
1994/1995 legde het aantal zaken dat meerdere dagen in beslag nam –
ik wil het woord "megazaken" liever niet in de mond nemen – beslag op
een minimaal deel van de zittingscapaciteit van de rechtbanken. In 1997 was
dat aantal zaken gegroeid naar 80 en in 1998 naar 113. De prognose is dat
het in dezelfde lijn zal doorgroeien in 1999 en 2000. Het beslag dat daarmee
wordt gelegd op de totale capaciteit die een rechtbank kan opbrengen voor
meervoudige strafzittingen, is een kwart of iets meer. Dat geeft aan hoe groot
het beslag is dat dergelijke zaken leggen op de rechtbanken. Het grootste
deel van die capaciteit gaat op aan het controleren en toetsen van de rechtmatigheid
van de gebruikte opsporingsmethoden.Dan kom ik bij de verslaglegging. Natuurlijk hadden rechters ook voor
de parlementaire enquête een rol, maar daar is nooit zoveel over gezegd.
In het rechter-commissariaat kun je eigenlijk wel zeggen dat de eisen die
aan verslaglegging worden gesteld aanzienlijk zijn aangescherpt. Ik geef een
voorbeeld. Ik kan natuurlijk niet voor de gehele rechterlijke macht spreken;
ik zit hier alleen maar als Rotterdams rechter-commissaris. Rechters komen
in beeld als je het hebt over het toepassen van dwangmiddelen. Er bestaat
landelijk vrijwel consensus tussen rechters-commissarissen dat het beginnen
van gerechtelijk vooronderzoek om op enigerlei wijze dwangmiddelen te gaan
uitoefenen niet meer kan gebeuren met de enkele mededeling of rapportage:
"ons is ambtshalve bekend geworden" of "uit CID-informatie is bekend geworden".
Zij zullen in de eerste plaats op dat moment reeds verstrekkingsprocessen-verbaal
bij de rapportage gevoegd willen hebben. In de tweede plaats is het in het
algemeen niet meer zo dat het gebeurt op een enkele verstrekking van CID-informatie.
Over het algemeen kun je zeggen dat ze de eis zullen stellen dat die informatie
wordt afgedekt door een ander opsporingsmiddel of door CID-informatie uit
een andere bron. Ik zeg niet dat het een wet van Meden en Perzen is, maar
dat is wel een ontwikkeling die je sinds die tijd kunt waarnemen.Waarom is die vastlegging zo belangrijk? Waarom ben ik niet gevoelig voor
het argument dat het erg veel bureaucratische perikelen oplevert? Op het moment
dat je dwangmiddelen gaat toepassen, zul je hoge eisen moeten stellen aan
de informatie die je verstrekt krijgt. Hoe eerder je de gelegenheid hebt om
die informatie op een kritische en goede manier te toetsen, hoe beter je beslissing
is om een gerechtelijk vooronderzoek te starten of een bepaald dwangmiddel
toe te staan.De heer Rouvoet: Dat is duidelijk. Ik hoor u in ieder geval niet zeggen
dat u die tapverslagen en die toestemmingsformulieren niet allemaal hoeft
te zien.Ik ga even naar de heer Bloemsma. Als u de situatie voor en na Van Traa
vergelijkt op het punt van het papierwerk bij de politie, wat ziet u dan?
U wilde toch graag reageren? De heer Bloemsma: Ja, ik zat al te popelen.Ook ik ben gevoelig voor de uitspraak dat we alles transparant moeten
vastleggen. Wij zitten in een ketenproces. Dat betekent dat het aan het eind
in capaciteit scheelt als we in het begin goed handelen. Toch stel ik daartegenover
dat de bureaucratisering gevolgen heeft, zeker voor het recherchewerk. Het
betekent nogal wat. Ik zal wat getallen noemen. De heer Goossens heeft dat
ook gedaan, dus waarom zou ik dat niet doen. In 1998 hebben we in de regio
Haaglanden – dan laat ik buiten beschouwing wat we aan telefoons hebben
afgeluisterd – in methodieken zo'n 300 keer zaken gedaan waarbij we
alle processen moesten doorlopen. Dat kan zijn vanaf de observatie, het plaatsen
van een camera, tot en met de zwaarste middelen. In die situaties moet je
alles journaliseren. Bij elke stap die je als rechercheapparaat zet, moet
je rapportages maken voor de officier van justitie, voor de toetsing en eventueel
voor verlenging, de koppeling van de meldingen rechercheonderzoek voor de
registratiekamer. Als ik een camera plaats, gaat het niet alleen over het
plaatsen van de camera, maar ook over het verplaatsen van de camera en zelfs
over het vervangen van de batterij van de camera. Dat moeten we allemaal vastleggen.Daarnaast is het politieapparaat bezig met planning en control, waardoor
ook nog zaken worden vastgelegd. Het betekent voor mij dat de rechercheur
die vroeger van alles en nog wat zelf kon doen alleen al voor de registraties
twee mensen administratief achter zich nodig heeft. Als ik de planning en
control erachter zet, dan heeft hij vier mensen achter zich nodig. Dat vergt
heel wat van de capaciteit. Dit betekent minder blauw op straat.De heer Rouvoet: U zegt dat het wel goed is dat het gebeurt, maar dat
het wat veel van het goede is.De heer Bloemsma: Dat zeg ik en verder dat ik die capaciteit graag weer
ter beschikking zou krijgen voor de opsporing.De heer Rouvoet: Is dat inderdaad een probleem, mijnheer Cloin? Dan doel
ik op de vastlegging in relatie tot de tijd die erin gaat zitten om het goed te doen en de capaciteit van de politie.De heer Cloin: Wat mij betreft bestaat er ook geen misverstand over. Je
moet goed vastleggen wat je doet. Ik heb een klein voorbeeldje meegenomen
van het benoemen van de procedure, het nemen van stappen en het voortdurend
vastleggen van die stappen. Ik heb zes pagina's in matrixverband met betrekking
tot de opsporingsmethoden. Je ziet dat een aantal velden zijn gevuld. Al die
velden zullen ergens moeten worden vastgelegd en geregistreerd. Ik ben het
nagegaan. Het zijn zes maal veertig velden. Dat betekent dat er in totaal
240 velden zijn. In een grootschalig onderzoek, waarin je van al die opsporingsbevoegdheden
gebruik maakt, heb je daarmee te maken vanaf de voorfase, dus het invullen,
tot en met de check. Het wordt in de procedurele zin behoorlijk veel werk.
Dat is niet eens het belangrijkste. Het punt is dat je daarbij ook fouten
kunt maken. Het zijn kruimelfouten, maar daar kunnen ze op de zitting over
vallen en het kan aanleiding zijn om de integriteit ter discussie te stellen.
Daar hebben we wel wat moeite mee.De heer Teeven: De rechter-commissaris, de heer Goossens, heeft gezegd
dat hij niet zoveel problemen heeft met de vastlegging. De politie ziet daar
iets meer problemen in. Hoe groot zullen de problemen bij het openbaar ministerie
dan worden? In de nieuwe wetgeving ligt het zwaartepunt bij het parket. Het
parket moet al die vastleggingen ook doen, maar met veel minder mensen dan
de politie. Ik snap het dat de zittende magistratuur zich daar wat minder
zorgen over maakt. De nieuwe wetgeving – dat is wellicht niet altijd
de bedoeling geweest – legt het zwaartepunt bij de officier en niet
bij de rechter-commissaris. Het parket wordt alleen niet dermate uitgebreid
dat die bureaucratie opgevangen kan worden.De heer Rouvoet: Een deel van de last die bij het parket ligt, betreft
natuurlijk ook de zitting. Is dat voor de recherche ook nog van belang, mijnheer
Cloin? Als een zaak eenmaal op de zitting is, bent u er dan van af of wordt
er dan nog vaak bij u aangebeld omdat men nog wat nodig heeft? Kost het u
dan nog veel tijd en mankracht om dat na te gaan?De heer Cloin: Ik kan me zo voorstellen dat het dan alle hens aan dek
is. Een jaar of vijf, tien geleden was je ervan af. Als je het dossier had
aangeleverd, kon je rustig plaatsnemen op de tribune om te kijken hoe de vervolging
verder liep. Nu moet je mensen in de wacht hebben die kunnen aantonen hoe
het precies zit met een bepaald veld. Je bent er dus niet van af. Sterker
nog, je zult capaciteit moeten aanleveren ten behoeve van de officier om een
aantal dingen te kunnen aantonen.De heer Klunder: Ik zie het voor een deel iets genuanceerder. Iedereen
weet dat de rechter en de verdediging in de afgelopen tijd steeds meer belangstelling
hebben gekregen voor de voorfase van de onderzoeken. Dat is zeker een gevolg
van de werkzaamheden van de commissie-Van Traa. Hoe beter je die zaken vastlegt
en hoe beter je het administratieve proces daarop inricht, des te minder vragen
blijven er open op de zitting. Daarmee is het ook een efficiencyverbetering
voor op de zitting. Op dit moment gaan de meeste vragen niet over het bewijs
als zodanig, maar over de vraag hoe je eraan bent gekomen. Als je dat goed
hebt vastgelegd, als je alle opsporingsmethoden goed hebt verantwoord en als
die goed transparant zijn gemaakt voor de rechter, dan is er voor de verdediging
vaak ook niet veel eer aan te behalen. Als er bij de verdediging twijfel rijst,
dan kun je dingen goed uitleggen of weerleggen.De voorzitter: Ik hoor bijna iedereen zeggen dat het capaciteit kost.
De vraag is of u een ruwe schatting kunt maken van hoeveel capaciteit het
kost. Ik begrijp dat het lastig is om het in een percentage uit te drukken,
maar ik wil graag weten of we het over 10% of eerder over 40% hebben. Ik sla
er maar een slag naar.De heer Bloemsma: Ik vind het moeilijk, maar ik zal er een slag naar slaan.
Ik heb net gezegd dat een rechercheur die het vroeger alleen deed nu twee
administratieve krachten achter zich nodig heeft.De voorzitter: Dat is behoorlijk. Als je het in geld omrekent, zou je
één op één kunnen rekenen. De heer Goossens: Ik zei het net al, maar ik sla er echt een slag naar.
Het maakt natuurlijk ook nog verschil of je in rechtbanken zit waar veel kernteamzaken
worden behandeld. Ik denk dat in mijn organisatie aan dat soort grote zaken
globaal genomen een kwart van de capaciteit op gaat.De voorzitter: En het extra papierwerk?De heer Goossens: Het levert voor ons nauwelijks extra papierwerk op;
de heer Teeven zegt terecht dat een belangrijk deel van het papierwerk van
het bureau van de rechter-commissaris naar het OM gaat. Wij consumeren veeleer
verslagen dan dat wij ze produceren, dus in die zin heeft het minder effect.
De capaciteit die er bij ons op wordt ingezet, is voor het uitzoeken van de
opsporingsmethodes. In dit opzicht ben ik het volstrekt eens met de heer Klunder:
hoe beter en hoe vroeger je dit vastlegt en uitzoekt, des te groter de effectiviteit
op de zitting is. Daarbij is dus winst te boeken.De heer Enders: Wij boeken eigenlijk alleen maar winst, denk ik, ook in
capaciteit. Enkele tactische opsporingsmethodes verdwijnen bij ons, dus daar
behalen wij winst mee. Daarmee wordt het tactische deel van onze divisie belast.
En voor het overige denk ik dat wij er 10 tot 15% administratief werk bij
gekregen hebben.De heer Cloin: Ik zou de zaak even willen spreiden, want de neiging bestaat
om dit allemaal op het conto van het tactische rechercheteam te schrijven,
maar ook de CID is meer gaan administreren. Het observatieteam, het politie-infiltratieteam,
kortom, iedereen die in ondersteunende zin met opsporingsmethodes bezig is,
moet daarbij apart administreren. Ik denk dat er daarvoor bij het tactische
team, bij een gemiddelde bezetting van 15 tot 20 mensen, waarbij er normaal
een of twee dossiervormers zijn, twee mensen bij moeten. En dan zal het bij
de ondersteuning een kwestie van optelling worden; aan een behoorlijk onderzoek
is al gauw een man of vier bezig met invoeren en ook steeds controleren.De heer Teeven: In Amsterdam is nu aan elke officier een parketsecretaris
gekoppeld, dus je zou moeten denken aan ten minste anderhalve
parketsecretaris per officier.De heer Klunder: Ik moet zeggen dat ik daar nog weinig over nagedacht
heb, omdat nog volstrekt onzeker is, op welke wijze deze informatiestroom
moet worden beheerd. Wij doen het niet meer met een ganzenveer, dus dat scheelt
al een heel stuk. Op het ogenblik kun je gebruikmaken van standaardbevelen
en standaardprocedures, maar ik kan niet goed inschatten, hoeveel mankracht
ervoor nodig is. Ik denk dat je voor een parket als dat van Zwolle rekening
moet houden met een uitbreiding van het secretariaat, maar ik durf geen percentage
te noemen.De heer Rouvoet: Dit rondje brengt mij tot een andere vraag. Wie is er
eigenlijk verantwoordelijk voor de informatiehuishouding van de politie? De
politie zelf of het openbaar ministerie? Ik denk hierbij aan de discussie
over het hernemen van het gezag over de politie.De heer Cloin: Dat is een interessant vraagstuk, zeker gelet op de conceptregeling
voor de CID, waarin nogal duidelijk wordt gesteld dat de officier stuurt en
controleert. Bijna in elke regel wordt de officier vermeld. Vooralsnog voert
het politiekorps het beheer over de informatie van de politie, zodat de korpsbeheerder
ervoor verantwoordelijk is. Ik denk dat het niet zo kan gaan dat er vanuit
het openbaar ministerie meegecontroleerd en meegestuurd wordt, omdat er dan
problemen met de verantwoordelijkheid zouden kunnen ontstaan.De heer Rouvoet: En hoe ziet u dit in relatie tot de discussie over het
gezag van het openbare ministerie, dat verstevigd zou moeten worden?De heer Cloin: Ik maak daarbij de keuze dat de officier zich bezighoudt
met de vraag "wat?" en dat wij daarbij het "hoe?" regelen. Dit betekent dat
je zaken als de integriteit van de systemen, de controle daarop en de verdere
voortgang best aan het recherchemanagement kunt overlaten.De heer Rouvoet: Ik zou mij kunnen voorstellen dat men er in het OM ook
een mening over heeft, maar ik wil eerst even weten of men er aan de kant
van de politie ongeveer hetzelfde over denkt.De heer Bloemsma: Ik ben het eens met de heer Cloin dat het politiemanagement
uiteraard ook verantwoordelijk is voor de informatiehuishouding in het rechercheveld.
Je kunt natuurlijk een discussie voeren over beheer en gezag, maar ik denk
dat die al breed uitgemeten is. Ik wil er in ieder geval over zeggen dat ik
op grond van mijn professie als recherchemanager ook verantwoordelijk ben
voor de kwaliteitszorg van dat apparaat. Ik ben gewend om bij het maken van
keuzes samen met het openbaar ministerie op te trekken, waarbij de eindverantwoordelijkheid
uiteraard bij het OM berust, maar ik denk niet dat je op dit punt het recherchemanagement
met al zijn professionaliteit ertussenuit kunt strepen. Dat lijkt mij heel
slecht voor het apparaat.De heer Enders: Momenteel heeft de relatie tussen CID en officier een
open karakter: alles wat zich voordoet, wordt besproken. De officieren nemen
een groot deel van de beslissingen, wij voeren uit en leggen vast. Daarin
heeft de korpsbeheerder een verantwoordelijkheid; voor de vastlegging heeft
het OM op dit moment eigenlijk geen verantwoordelijkheid. Het OM bemoeit zich
daar ook niet mee.De heer Rouvoet: Mijnheer Teeven, reageert u eens, met name op de stelling
van de heer Cloin.De heer Teeven: Uit alle stellingen van de drie heren blijkt steeds hetzelfde.
Als lid van het OM vind ik het moeilijk om ze te nuanceren, omdat ik het met
de stellingen misschien niet volstrekt, maar wel heel erg oneens ben. Ik zal
u uitleggen waarom. Na het werk van de commissie-Van Traa is vooral het OM
verweten dat het geen verantwoordelijkheid heeft genomen voor de taak waarvoor
het staat. In mijn optiek gaat het hierbij niet alleen om het hernemen van
gezag, maar ook om het daadwerkelijk uitvoering geven aan artikel 148 Wetboek
van Strafvordering, wat de rechter het OM graag ziet doen. Mijn ervaring is
dat er bij de politie weerstand bestaat; dat moet in deze zaal maar eens gezegd
worden. Dat zeg ik op grond van mijn ervaring in de regio's waarin ik werkzaam
ben, hoewel die verschillend is bij de grootste en de kleinste politieregio,
die allebei van ons arrondissement deel uitmaken. De weerstand heeft niet
zoveel te maken met de open relatie tussen de CID-chefs en mijzelf. Ik neem
zelf wel kennis van CID-informatie; niet alleen via het gesprek met de CID-chefs,
maar ook rechtstreeks vanuit het geautomatiseerde bestand. Ik ga de laatste
jaren ook na of er gedaan wordt aan schoningstermijnen.Kortom, het gaat om een aantal handelingen waarvan de heren van de politie
zeggen dat die toch niet aan het openbaar ministerie zouden moeten worden
overgelaten, omdat ze volstrekt bij het professionele recherchemanagement
thuishoren. Ik denk dat die handelingen in de nieuwe wetgeving toch ook van
het OM verwacht worden, ook gelet op de thans binnen het OM ontwikkelde instructie
voor de CID-officieren. Daarbij verwacht men meer van ons dan een open relatie
met de CID-chefs; men verwacht van ons daadwerkelijke controle van de bestanden
en eventueel correctie van zaken die verkeerd zijn opgenomen.De heer Rouvoet: Mag u dat formeel wel, in het licht van de CID-regeling
1995?De heer Teeven: Volgens de oude regeling, de CID-regeling 1995, mag dat
niet. De heren van de politie zeggen terecht dat het beheer van de informatie
is gelegen bij het bestuur, niet bij de korpschef. In de nieuwe wetgeving,
waarop het politie- en justitieveld uiteraard anticipeert, ligt het echter
anders: daarin is op z'n minst sprake van een volstrekt gedeelde verantwoordelijkheid
van politie en OM. Maar als je de betreffende stukken goed leest, merk je
dat hierbij zelfs de nadruk bij het OM ligt. Ik ben het eens met de heer Bloemsma
dat wij daarvoor van huis uit eigenlijk niet goed zijn toegerust, maar misschien
moeten wij dit ons maar eigen maken.De heer Rouvoet: U vindt het wellicht tot uw verantwoordelijkheid behoren
om die registers in te kijken, hoewel de CID dit niet expliciet toestaat.
Overigens, voordat hierover misverstanden bestaan: bij de behandeling van
het enquêterapport is het de uitdrukkelijke wens van Kamer en kabinet
geweest dat dit geregeld zou worden. De wet waarin dit niet
geregeld is, is formeel nog van kracht.De heer Teeven: Dat klopt. Bij de politiekorpsen waarmee ik werk, heeft
dit wel tot verbazing geleid. Het heeft ook even geduurd voordat een en ander
gerealiseerd was, maar het is nu gerealiseerd en het werkt tot volle tevredenheid,
ook van de politiekorpsen.De heer Rouvoet: Mijnheer Klunder, ik stel u een vraag over hetzelfde
thema, maar ik kies daarbij een iets andere invalshoek. U bent kernteamofficier.
Een van de aandachtsgebieden van het kernteam Noord-Oost Nederland waaraan
u bent verbonden, is het onderzoek naar Turkse georganiseerde criminaliteit.
Laten wij aannemen dat het kernteam volop met zo'n onderzoek bezig is. Wat
betekent de betrokkenheid van het OM bij het recherchewerk voor uw dagelijkse
werkzaamheden? Kijkt u voortdurend over de schouders mee? Draait u mee? Hoe
moet ik dit zien in het licht van de verantwoordelijkheid voor de manier waarop
u uw gezag over de opsporing uitoefent?De heer Klunder: Ik moet dan toch even duidelijk maken dat ik niet zelf
zaaksofficier ben in dit soort opsporingsonderzoeken, maar dat ik dan functioneer
in mijn rol als coördinerend officier. En dat is een iets andere rol.
Ik weet wel hoe de zaaksofficieren dat doen, want daar houd ik wel toezicht
op. Er wordt ook met mij overleg gepleegd over de wijze waarop de strategie
van het onderzoek verloopt. Wat ik heb gezien – en ik doe dit nu ruim
tweeënhalf jaar – is dat de zaaksofficieren in de kernteamonderzoeken
vanaf het begin zeer dicht op de zaak zitten. Zij hebben zeer nauw contact
met de leider van het onderzoek en zijn zeer nauw betrokken bij en houden
toezicht op het rechercheproces. U moet dat toezicht niet zien als toezicht
op afstand, waarbij wordt aangegeven wat er moet gebeuren. Er worden voorstellen
gedaan voor de meest effectieve wijze van handelen. De zaaksofficier heeft
met name tot taak om te kijken naar de rechtmatigheid daarvan en om zijn blik
vooruit te werpen op de zitting. Hij moet in staat zijn om te voorzien welke
discussiepunten er kunnen ontstaan als de zaak op de zitting wordt gebracht.
Je hebt als officier van justitie de taak – dat is ook mijn persoonlijke
opvatting – dat er zo weinig mogelijk discussiepunten komen, zodat een
zo clean mogelijke zaak op de zitting wordt gepresenteerd. Dat is de belangrijkste
taak van de zaaksofficier als het gaat om de aansturing van dit soort onderzoeken.U heeft het eerder gehad over de informatiehuishouding. Ik zou graag een
onderscheid willen zien. Enerzijds is er de informatiehuishouding die bij
de regio's bestaat en die op dit ogenblik ook wordt verbeterd. Dat is dus
de informatiehuishouding waarbij wordt bezien welke informatie je over de
criminele situatie in je gebied naar voren kunt brengen. Anderzijds is er
de inrichting van de CID en de informatievergaring en -opslag bij de CID.
Dat zijn voor mij twee verschillende dingen. Het één is van
belang om als OM als het ware mee te kunnen kijken naar het criminaliteitsbeeld
in de regio, zodat je een goede criminaliteitspolitiek op regionaal niveau
kunt voeren. Je moet ook in staat zijn om die informatie op te schalen –
en daar wordt op dit ogenblik aan gewerkt – en bij informatieplatforms
neer te leggen. Zo krijg je een breder beeld dan alleen van de regio. Ik kijk
dan met name naar het belang voor de kernteams. Dat is mijn positie op dit
ogenblik. Je moet ervoor zorgen dat je met de capaciteit van de kernteams
die zaken uit de regio's kunt aanpakken die dat ook verdienen.De heer Rouvoet: Nu iedereen erop gereageerd heeft, kan ik mij voorstellen
dat de heer Cloin het aardig vindt om op zijn stelling terug te komen. Hij
heeft immers de aftrap voor deze discussie gegeven. Begrijpen wij u goed,
mijnheer Cloin? Of ligt het allemaal dichter bij elkaar dan het misschien
lijkt?De heer Cloin: Ik wil er wel op terugkomen, maar ik wil er niet op terugkomen!
Het is goed om een onderscheid te maken tussen de informatiehuishouding in
de brede zin en de informatiehuishouding in de wat enge zin, als het gaat
om de CID. Ik denk dat de politie als informatiebedrijf eigenaar is van de
informatie, waarbij zonder meer geldt dat het openbaar ministerie toegang
heeft. Daarover mag geen enkele twijfel bestaan. Ook de andere poot van het
bevoegd gezag heeft daarvoor de ingang. Maar dat mag niet betekenen dat men
er ook mee kan manipuleren op eigen gezag of dat men daarin kan sturen. Als
de vraag wordt gesteld "wat is het beeld", is het onze professie om dat beeld
op tafel te leggen waardoor en waarna keuzes kunnen worden gemaakt. Maar ik
denk dat wij geen verschil van mening moeten krijgen over de functionaliteit.
Nogmaals, de politie is een informatiehuishoudingfabriek. Dat is het openbaar
ministerie, dacht ik, op dat onderdeel niet.De voorzitter: Ik heb nog een vraag aan de heer Klunder. Hij zei iets
interessants: ik heb de CID-bestanden gewoon nodig om een criminaliteitsbeeld
te krijgen van wat er speelt. Het ligt bij kernteams in het algemeen natuurlijk
nog weer een slag ingewikkelder, als ik goed ben geïnformeerd, omdat
zij afhankelijk zijn van de CID's vanuit de regiopolitie. Klopt dat?De heer Klunder: Dat is niet bij alle kernteams het geval. Wij hebben
een eigen CID. Die is weliswaar formeel ondergebracht bij de CID IJsselland,
maar wij hebben eigen CID.De voorzitter: U hebt een eigen computer, maar formeel...De heer Klunder: Formeel is het ondergebracht.De voorzitter: In de praktijk roept dat geen problemen op?De heer Klunder: In de praktijk is het voor het kernteam Noord-Oost Nederland
geen enkel probleem.De heer Rouvoet: Ik wil nog even terugkomen op de CID-regeling 1995. Ik
richt mij dan tot de heer Goossens. Acht u het voorstelbaar dat er een gegronde
reden kan zijn waarom een rechter toegang zou moeten krijgen tot de CID-registers?
Ik geef dan als voorbeeld dat een ex-verdachte zegt: nu ben ik toch eigenlijk
geïnteresseerd in wat er over mij in die CID-bakken zit. Zou dat via
tussenkomst van een rechter bezien moeten kunnen worden? Hierover is enige
tijd geleden een uitspraak gedaan. Kunt u daarop reageren? Heeft u dat meegemaakt?De heer Goossens: Ik benader die vraag vanuit het perspectief
wat je daarmee zou moeten doen als rechter-commissaris. Ik zou daar absoluut
geen voorstander van zijn. Als je rechters-commissarissen toegang zou geven
tot de CID-registers, dan kom je onherroepelijk op gespannen voet te staan
met het beginsel van interne openbaarheid in de strafrechtspleging, want daar
praat ik over. En dat beginsel staat al onder druk. Ik wijs op de regelingen
afscherming van gegevens, de rol van de rechters-commissarissen bij bedreigde
getuigen – waarover wij straks misschien nog wat kunnen zeggen –
en de deals met criminelen. Daar staat die interne openbaarheid in zekere
zin al onder druk. Dat is fundamenteel strijdig met de rol die je als rechter
in de strafrechtspleging hebt. Je hanteert daarbij als uitgangspunt dat datgene
wat bekend is bij een rechter-commissaris of een rechter openbaar is voor
het openbaar ministerie en de verdediging. Ga je daaraan tornen, dan breng
je een tamelijk fundamentele verschuiving aan in het strafprocesrecht.De heer Rouvoet: Mijnheer Enders, ziet u mogelijkheden als iemand zegt:
ik ben toch wel geïnteresseerd in wat de politie over mij heeft opgeschreven
in de CID-registers?De heer Enders: Dat kan zijn. Het kan ook zijn dat iemand dat over zichzelf
opvraagt.De heer Rouvoet: Daar doel ik op.De heer Enders: Het kan zelfs zijn dat een informant uiteindelijk verdachte
wordt en op de zitting zegt: en nu wil ik ook weten wat jullie hebben opgeschreven
van de gesprekken met mij.De heer Rouvoet: Wat is uw antwoord dan?De heer Enders: Die mogelijkheid hebben wij nog niet zo lang geleden geboden.
Wij hebben de advocaat van de verdachte inzage gegeven in een aantal stukken.
Daarbij hebben wij eerst een bespreking met de advocaat gehad. Wij hebben
gevraagd wat hij daadwerkelijk wilde weten. Die stukken zijn geschoond van
een aantal namen en data. Mijnheer de advocaat was ruimschoots tevreden over
hetgeen hij te zien kreeg. Voor ons heeft dat dus geen problemen opgeleverd,
tot op heden.De heer Goossens: Vanuit dat perspectief ken ik het probleem natuurlijk
ook wel: een informant die verdachte wordt of iemand die verdachte is en zich
erop beroept, informant te zijn geweest. Als dat voor een bewijsvraag of wat
dan ook in de strafrechtspleging van belang zou mogen zijn, dan zal een zittingsrechter
of een rechter-commissaris proberen om zo'n probleem op tafel te krijgen en
om de gegevens die nodig zijn in het strafdossier te krijgen. Maar dat is
iets anders dan het inzage geven in een register. Ik zal altijd proberen om
dat bij proces-verbaal aan de processtukken te laten toevoegen. Dan ontstaat
discussie met de verdediging: wat mag eruit, wat moet erin, is dat voldoende?
Dat is natuurlijk een bekend beeld.De heer Rouvoet: Ik heb op dit punt nog één vraag en wel
aan de heer Klunder. De heer Bloemsma heeft een opsomming gegeven. Ik heb
dat samengevat als: het is misschien wel goed, maar het is wel veel van het
goede. Hij gaf een aantal voorbeelden van dingen die vervolgens tot papier
leiden, zo zeg ik kort door de bocht. Ziet u mogelijkheden om de druk op de
recherchecapaciteit, zoals door de heer Cloin en anderen genoemd, te verminderen?
Er zijn wel mogelijkheden geopperd. Er zijn punten naar voren gebracht waarop
het misschien wel een tandje minder zou kunnen. Ziet u daartoe mogelijkheden
vanuit uw verantwoordelijkheid als officier van justitie?De heer Klunder: Met datgene wat op dit ogenblik wordt vastgelegd, denk
ik niet dat er veel ruimte is om de feitelijke vastlegging te verminderen.
Zoals u weet, worden in het nieuwe wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden
een aantal bevelen gevraagd van de officier van justitie die ook gedragen
moeten worden door voorstellen vanuit het rechercheproces. Misschien kan het
administratieve proces in de sfeer van verlenging op een andere manier worden
ingericht. Als je een bevel tot infiltratie afgeeft – allemaal geaccordeerd –
kunnen daarin bijvoorbeeld mede worden begrepen de pseudo-dienstverlening
en de stelselmatige observatie. Dan ga je dingen integreren, zodat je niet
allerlei processen achter elkaar krijgt waarvoor allemaal eigen termijnen
gelden. Dat zou mogelijkheden bieden. Maar nogmaals, het is op dit ogenblik
een kwestie van vooruitzien. De dingen die op dit ogenblik worden vastgelegd,
moeten ook worden vastgelegd.De heer Rouvoet: Mijnheer Teeven, als mijnheer Bloemsma tegen u zou zeggen:
die batterijen moeten nu echt vervangen worden, zegt u dan: val me daar niet
mee lastig? Of zegt u: ik handel zoals dat moet, daar gaan we toestemming
voor geven?De heer Teeven: Als je het rechercheonderzoek opzet, zul je met de projectleider,
de hoofdinspecteur, die de leiding heeft, de werkwijze bespreken. Dan zal
worden bepaald wat wordt vastgelegd, wat vooraf wordt besproken en wat achteraf
wordt gemeld. Ik meen dat het hierbij om iets gaat dat wel wordt vastgelegd
en dat achteraf aan de officier wordt gemeld, maar waarvoor vooraf niet om
toestemming wordt gevraagd.De heer Rouvoet: En als het gaat om verlengingen?De heer Teeven: Ik zie dezelfde mogelijkheden als de heer Klunder om de,
zoals de heer Bloemsma dat noemde, "bureaucratie" wat te verminderen.De heer Klunder: Mij is nog nooit de kwestie voorgelegd dat de batterijen
zouden moeten worden vervangen. Daar heb ik dus nog nooit toestemming voor
verleend.De heer Rouvoet: Dan kijk ik naar de heer Bloemsma.De heer Bloemsma: Maar het was vastgelegd en daar ging het om.De voorzitter: Waarom meent u dat dit vastgelegd moet worden? Waar staat
dat? Ik doel nu op het wisselen van de batterijen.De heer Bloemsma: Waar dat precies staat, weet ik niet. Dat zou ik moeten
nakijken. Het gaat erom dat onze intentie bij de opsporing is, dat welke handeling
wij ook verrichten en zeker een handeling die risico's met zich brengt, en
dat is het vervangen van een batterij op een lastige plaats, wij die handeling vastleggen, opdat later allerlei vragen worden voorkomen. Met het
openbaar ministerie is op dit punt voor mijn situatie een afspraak gemaakt.
Dat betekent dat wij met dergelijke aanvragen even secuur omgaan als met alle
andere vragen.De voorzitter: En als u het over risico's hebt, dan hebt u het over het
risico van ontdekking terwijl u bezig bent.De heer Bloemsma: Bijvoorbeeld.De heer Rouvoet: Ik wil nu overgaan tot bespreking van het punt transparantie
versus afscherming. Daarbij hebben wij het over de mogelijke spanning tussen
de noodzaak van vastlegging, juist met het oog op verantwoording en transparantie,
en het belang dat met name de politie kan hebben bij het afschermen van bepaalde
informatie of bepaalde technieken dan wel de identiteit van iemand die informatie
aan de politie heeft gegeven. Ik geef in dit verband twee voorbeelden.Het eerste voorbeeld betreft een situatie bij de CID. Door de bank genomen
krijgt de CID zijn informatie van mensen die zich al dan niet in de periferie
van de criminaliteit bevinden. Zij hebben daar in ieder geval iets mee te
maken en kunnen daarover zinnige dingen vertellen. Als hun identiteit bekend
zou worden en duidelijk wordt dat zij als verklikker hebben optreden, lopen
zij grote risico's. Dan is er dus het belang van afscherming.Bij tactische onderzoeken kun je aan het volgende denken. De politie maakt
een video-opname, bijvoorbeeld van een loods of een woning en zij doet dat
vanuit de woning van de bejaarde overbuurvrouw door daar een cameraatje in
de vensterbank te plaatsen. Ik kan mij voorstellen dat de advocaat ter zitting
vraagt het videootje af te mogen spelen ter ondersteuning van de verdediging
en dat de tactische recherche met die vraag dan niet zo erg blij is. Afspelen
van het filmpje zou wel eens gevaarzetting met zich kunnen brengen voor de
overbuurvrouw. Het zou namelijk kunnen blijken, dat vanuit haar woning is
gefilmd.Mijnheer Goossens, tot hoever zou de verantwoording ter zitting moeten
gaan?De heer Goossens: Dat hangt helemaal van de zaak af. Ik begrijp dat dit
flauw klinkt, maar u moet zich realiseren, dat, godzijdank, rechters zich
in een bepaalde situatie bevinden. Die situatie verschilt van die van anderen
hier aan tafel. Wij krijgen zaken voorgelegd en vervolgens worden beoordelingen
gemaakt. Dat maakt ons leven in zekere zin aanmerkelijk simpeler dan van andere
heren hier aan de tafel. Het probleem van het videootje is bekend. Ter zitting
of bij het GVO is men evenwel heel goed in staat tot een belangenafweging
te komen.Daarnaast geldt nog iets anders en dan gaat het om creatief handelen dat
in veel situaties een goede oplossing kan bieden. Stel dat het belang van
bescherming van de vrouw waar een camera in de slaapkamer is geplaatst van
zodanig gewicht is, dat daarmee rekening moet worden gehouden. Dat kan althans
aannemelijk worden gemaakt van de kant van het OM. Dus het feit dat de camera
op een bepaalde plaats heeft gestaan, zou mensen in grote moeilijkheden kunnen
brengen. Dan zijn er allerlei manieren voor de rechter om uit te zoeken, hoe
groot de inbreuk op de rechtsorde is geweest, en daar gaat het uiteindelijk
om. Het is heel goed mogelijk de verantwoordelijke politieman daarover te
verhoren en om hem te bevragen zonder dat de verdediging aan banden wordt
gelegd. Dat is namelijk ook de bedoeling niet. De verdediging moet ter zitting
eveneens aan haar trekken komen. Er zijn evenwel meer wegen die leiden tot
beantwoording van deze vragen. Natuurlijk kan ook sprake zijn van plaatsing
van camera's in een bedrijfspand, en dan is het risico dat een burger loopt
minder groot. Dan kan men plaatsing van die camera's misschien wel goed vinden.De heer Rouvoet: U begon met te zeggen, dat u het wat dat betreft gemakkelijker
heeft dan de heren die tegenover u zitten. Uit uw voorbeeld blijkt evenwel
dat u op een gegeven moment moet beoordelen of het filmpje al dan niet vertoond
moet worden of dat een identiteit bekend moet worden.De heer Goossens: Dat is juist.De heer Rouvoet: Heeft u een algemene opvatting op dit punt? Wat doet
naar uw mening in dit verband terzake? Ik denk aan de techniek waarmee een
methode is uitgevoerd. Misschien is dit een lastige vraag, maar kunt u er
toch in algemene zin iets over zeggen?De heer Goossens: Misschien is het niet zo lastig de vraag in algemene
zin te beantwoorden, alleen, rechters denken anders. Zij denken niet in algemeenheden,
maar zij baseren zich op een aantal gegevens van een zaak die hun wordt voorgelegd.
Ze weten niet of alle relevante gegevens zijn verstrekt, maar op basis van
wat bekend is moeten zij naar de waarheid gaan zoeken.Wel wil ik erop wijzen, dat de norm langzaam verandert. Steeds vaker blijkt,
dat ter zitting meer gedaan wordt en meer gevraagd wordt. Een aantal jaren
geleden was het ondenkbaar, dat een informant werd verhoord. De ontwikkeling
in de rechtspraak leidt er toch toe, dat onder bepaalde omstandigheden informanten
wel worden gehoord. Er zijn dus verschuivingen.De heer Rabbae: Mijnheer Goossens, stel dat de hoek van waaruit een cameraopname
is gemaakt in de ogen van de zittingsrechter van cruciaal belang is voor het
leveren van het bewijs. Wordt dan kenbaar gemaakt vanuit welke hoek het filmpje
is gemaakt?De heer Goossens: Stel dat het zo scherp gesteld wordt. Stel dus dat het
gaat om de hoek van waaruit is gefilmd en dat kennisneming daarvan voor de
beoordeling van de vraag of bepaalde handelingen hebben kunnen plaatsvinden
of waargenomen hebben kunnen worden van cruciaal belang is voor beantwoording
van de bewijsvraag en dat het daarbij echt gaat om ja of nee. Dan zal een
zittingsrechter om die informatie vragen. Een volgende vraag is wel of een
officier van justitie op dat punt zijn medewerking zal verlenen. Maar nogmaals,
een dergelijke situatie heb ik niet meegemaakt. In het algemeen is het heel
goed mogelijk dat soort vragen langs een andere weg en op een andere manier,
bijvoorbeeld door getuigen daarover te horen, te beantwoorden.De heer Rabbae: Voorzitter! Ik stel dezelfde vraag aan de heer Teeven.De heer Teeven: Ik heb in de praktijk wel een dergelijke situatie meegemaakt. Daarbij was beantwoording van de aangegeven vraag niet cruciaal
voor het leveren van het bewijs. De vraag was of de ontvankelijkheid van het
openbaar ministerie in het geding kon komen. Er moest in dat concrete geval
worden beoordeeld of een band kon worden bekeken. Aan de hand van de beelden
zou kunnen worden bepaald waar de camera gestaan had. Ter zitting is door
mij de bedoelde argumentatie aangedragen. De rechter heeft daarop geoordeeld:
kennisneming van de beelden is niet van belang voor het leveren van het bewijs.
En wij achten het ook niet van belang met het oog op de ontvankelijkheid van
het openbaar ministerie. Wij vinden dat het openbaar ministerie terecht het
argument aanvoert, dat de veiligheid van de burger voorgaat.Soms wordt men door de tijd ingehaald. Als die zitting op dit moment,
anno 1999, plaats zou vinden, dan zou er sprake zijn van een andere omstandigheid.
De technische mogelijkheden zijn vergeleken met een aantal jaren geleden namelijk
veel groter geworden. De techniek kan ons helpen een bewijs te leveren, maar
ook om allerlei "problemen" op te lossen. Daarmee bedoel ik dat zodanige technische
manipulatie mogelijk is, dat achteraf sprake is van een andere hoek van waaruit
is gefilmd. Dat was dus een aantal jaren geleden niet mogelijk, maar nu wel.
Ter zitting zou het openbaar ministerie de band kunnen laten zien, maar daarbij
kunnen melden dat er is gemanipuleerd met de hoek van waaruit de opname is
gemaakt. Dan kan men de beelden zien, maar de verdediging en de rechtbank
kunnen daaruit niet opmaken waar de camera heeft gestaan. Op zichzelf is dat
een oplossing voor de rechter om op bepaalde verweren die van de zijde van
de verdediging worden aangevoerd, te reageren.De heer Rouvoet: Dat roept bij mij de vraag op of de mogelijkheid van
manipulatie van videobeelden geen afbreuk doet aan de bewijswaarde van het
instrument.De heer Teeven: Ik bedoel dat de waarneming niet wordt veranderd, maar
de hoek van waaruit wordt opgenomen wel.De heer Rouvoet: Maar in algemene zin kunnen de toenemende technische
mogelijkheden om videobeelden te manipuleren op den duur afbreuk doen aan
de bewijskracht van de video.De heer Teeven: De politieambtenaren die de opnamen maken, maken proces-verbaal
op onder ambtseed. Het systeem van een integere rechtspleging is nog steeds
gebaseerd op vertrouwen van de zittende magistratuur in de politie en het
openbaar ministerie. Er zijn inderdaad incidenten geweest in het verleden,
maar dat vertrouwen moet toch de basis blijven van onze rechtspleging.De heer Rouvoet: Achter mijn vraag stak geen wantrouwen, maar wel nieuwsgierigheid,
omdat het voor mij een tamelijk nieuw fenomeen was.De heer Klunder: Ik popel om er iets over te zeggen. Er zijn uitvoeringsbesluiten
in de maak inzake de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden, waarin heel strikt
wordt vastgelegd dat het beeldmateriaal dat je opneemt hetzelfde moet zijn
als datgene wat je uiteindelijk weergeeft. Daarvoor worden allerlei waarborgen
in het leven geroepen. Er zullen gegronde redenen moeten zijn om op de zitting
bepaald beeldmateriaal te tonen. Als dat tot gevolg heeft dat bekend wordt
van achter welke geraniums die opnamen zijn gemaakt, dan moet de zittingsrechter
een goede afweging maken van het belang om die informatie op dat ogenblik
zodanig ter zitting weer te geven en het belang om dit instrument te kunnen
blijven gebruiken. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat methodieken die
op de zitting worden blootgelegd niet meer kunnen worden gebruikt. Dat geldt
niet alleen voor deze methodiek, maar ook voor technische methodieken. Je
zult alle methodes moeten verantwoorden bij proces-verbaal. Methodiekenverbaal
is al een zeer bekend gegeven. In 99 van de 100 gevallen worden er geen vragen
over gesteld, zo is mijn ervaring. Als er wel vragen over worden gesteld,
mag dat geen "fishing expedition" zijn: zou er iets mis mee kunnen zijn? Neen,
dan moet op de zitting worden aangegeven wat het belang is van de verdediging
om juist op dat ogenblik die methodiek nader uit te diepen. Als dat niet aan
de orde is, heeft het niet zoveel zin en worden de rechten van de verdediging
daardoor ook niet geschaad, zo lijkt mij.De heer Rouvoet: Ik kom dan bij de heer Cloin. Is het op dit moment in
uw optiek mogelijk dat onderzoekstechnieken of -strategieën gevaar lopen
door datgene wat ter zitting gebeurt of kan gebeuren?De heer Cloin: Ik denk het wel, maar dat hangt er natuurlijk van af in
hoeverre de rechter de beantwoording van de vraag door de verdediging toelaat
en in hoeverre de officier toestaat dat het op tafel wordt gelegd. Ik wil
even terug naar de observatie. Volgens mij is er nog een ander lastig punt.
Ik dacht dat evenals bij het GVO aan degene die geobserveerd is bekend moet
worden gemaakt dat hij geobserveerd is. Red je het met het niet blootleggen
op de zitting, dan zit je altijd nog met de meldingsplicht tegenover de personen
en met de kwestie van de herleidbaarheid. Dat lijkt mij een lastig punt. Aan
de ene kant haal je de winst binnen, maar aan de andere kant ben je die weer
kwijt.De heer Rouvoet: Dat is een parallel punt, waarover wij vanmorgen ook
hebben gesproken en waarop ik straks nog wil terugkomen.Ik kom bij de heer Enders. De heer Goossens zei eerder dat er toch een
trend waarneembaar is dat informanten vaker moeten worden gehoord. Hoe kijkt
u er vanuit de CID-verantwoordelijkheid tegenaan? Ziet u ook dat dit in toenemende
mate het geval is en wat vindt u daarvan?De heer Enders: Wij zijn zover nog niet. Wel is het bij ons een aantal
keren voorgekomen dat de runners, die contact hebben met de informant, zijn
gehoord bij de rechter-commissaris. Er worden voldoende waarborgen geschapen
dat het uiterlijk van de heren niet zichtbaar wordt. Wij hebben nog niet meegemaakt
dat informanten op de zitting moesten verschijnen.De heer Rouvoet: Maar dan hoeft u als CID-chef niet ter zitting te verschijnen,
maar moeten de runners verschijnen.De heer Enders: In principe gaan de CID-chefs. Indien er meer indringende
vragen zijn dan wel als de advocatuur vragen heeft of aanvoert
dat er redenen zijn om aan te nemen dat die CID-chef de waarheid niet vertelt
dan wel niet volledig is, worden de runners alsnog gehoord. Over de plaats
van de camera is onder andere in Den Bosch een uitspraak geweest. Daar was
ook een camera gebruikt. De locatie werd niet bekendgemaakt, maar de apparatuur
waarmee de opnamen waren gemaakt werd ter plaatse in het hof opgesteld, waarna
werd vastgesteld of met die apparatuur kon worden gezien wat de verbalisant
had geverbaliseerd. Dan ben je er ook al een heel stuk.De heer Rouvoet: Mijnheer Goossens, wat doet u als u te horen krijgt:
hier is een videoband, er is mee gemanipuleerd? Wat vindt u daarvan? Ik dacht
dat u daarop wilde reageren.De heer Goossens: De heer Teeven gaf een goed voorbeeld van datgene wat
ik heb gezegd. De heer Rabbae legde mij de ultieme vraag voor: is het cruciaal
voor de bewijsvoering en doe je het dan? Wil je tot een bewezenverklaring
komen, dan zul je dat dus moeten doen. Er zijn heel veel momenten en heel
veel manieren om toch goed uit te zoeken wat er is gebeurd. Wat in Den Bosch
is gebeurd, is een voorbeeld. Wat de heer Teeven zegt, is een acceptabele
mogelijkheid. Als ik een gemanipuleerde videoband krijg en later ontdek dat
die is gemanipuleerd, is er een probleem in de bewijsvoering. Maar zoals de
heer Teeven al zei: laat toch niet het beeld ontstaan op basis van incidenten,
die er wel degelijk zijn geweest, dat er geen vertrouwen zou kunnen zijn in
datgene wat er is geverbaliseerd en in de opsporing. Als je dat vertrouwen
wegneemt onder de rechtspleging, gooi je de rechtspleging weg.De heer Dittrich: De heer Enders zei dat runners die op de zitting moeten
getuigen onherkenbaar kunnen worden gemaakt. Ik heb een vraag aan de heer
Goossens. Bestaat er bij de rechters bezwaar tegen dat sommige getuigen onherkenbaar
verschijnen op de zitting en zo ja, waarom?De heer Goossens: Ik wil op twee punten een reactie geven. Ik heb de eerste
zaken meegemaakt waarin informanten zijn gehoord. De verschuiving van het
horen van de CID-chef naar het horen van de runners gaat in de richting van
het horen van die informanten. Je zult er ooit mee moeten ophouden. Er is
belangrijke Europese rechtspleging op dat terrein. Als je runners moet horen,
zul je dat altijd proberen te doen in het gerechtelijk vooronderzoek buiten
de openbaarheid van de terechtzitting, maar in aanwezigheid van de verdediging.
Je loopt altijd het rijtje van mogelijkheden af. Je begint met de CID-chef.
Komt daar niet of niet voldoende gedetailleerd de informatie uit die je nodig
hebt, dan is het best verantwoord en volgens de Europese rechtspraak ook toegestaan
om opsporingsbelangen te beschermen, bijvoorbeeld door informantenrunners
vermomd te verhoren. Dat heeft het voordeel dat je rechtstreeks vragen kunt
laten stellen door de verdediging en dat de lichaamstaal afleesbaar is. Ik
heb er geen principiële bezwaren tegen. Sterker nog, het is niet zozeer
een gebruikelijk middel – zo vaak gebeurt het niet – maar wel
een acceptabel middel.De heer Bloemsma: Ik ben het ermee eens dat wij zoveel mogelijk moeten
proberen om tot in detail vast te leggen wat er gebeurt. Ik zie erop toe dat
mensen die in de frontlinie zitten en daar verschrikkelijk moeilijk werk doen
dat werk ook kunnen blijven doen. Er is sprake van een verschuiving dat ook
aan de individuele observanten wordt gevraagd wat zij hebben waargenomen.
Die mensen moeten hun werk goed blijven doen. Ik ben het ermee eens dat wij
voorzichtig, stap voor stap, het proces moeten volgen om te bekijken wat er
mogelijk is. Maar dan moeten wij er toch zeker voor kiezen om die mensen zodanig
in te zetten dat zij in de toekomst hun werk kunnen blijven doen.De heer Teeven: Ik wil een kleine nuancering aanbrengen. Wij moeten niet
vergeten dat er een wezenlijk verschil is tussen het in persoon ondervragen
van observanten en het in persoon ondervragen van bijvoorbeeld een CID-chef
of een runner. In het eerste geval gaat het erom dat de individuele waarneming
van die observanten van doorslaggevend belang kan zijn voor de veroordeling
van een verdachte. Je ontkomt er dan ook niet aan – in die zin ben ik
het niet helemaal eens met de heer Bloemsma – dat ook een verdachte
zelf ter zitting vragen kan stellen aan de desbetreffende observant. Dat ligt
heel anders bij de CID-runner of de CID-chef. Bij hen gaat het vaak niet om
vragen die rechtstreeks het cruciale en doorslaggevende bewijs raken, maar
om vragen die betrekking hebben op de wijze van bewijsvergaring en mogelijk
de wijze van het ontstaan van de verdenking. Dat is toch iets anders dan bij
de observanten, waarbij het kan gaan om het doorslaggevende schakelbewijs
voor een veroordeling vanwege ernstige delicten. Ik zie de problemen wel van
de mensen aan het front, maar voor observanten zie ik, anders dan een vermomming
ter zitting, niet gauw een oplossing.De heer Bloemsma: Ik begrijp het verschil. Ik ben het er ook mee eens,
dat het moet gebeuren. Wij hebben recent echter toch een probleem gehad, waarbij
iemand achteraf niet meer als onderhandelaar inzetbaar was. Dat raakt het
belang van de praktijk.De heer Rabbae: Ik heb begrepen dat de zogenaamde badkuipmethode is aanvaard
om mensen in aanwezigheid van de rechter te bevragen.De heer Cloin: De badmuts?De heer Rabbae: Nee, badkuip. Dat betekent dat betrokkene alleen zijn
hoofd laat zien, met een vermomming.De heer Goossens: Het is inderdaad een methode die wel wordt gebruikt.
De te horen getuige wordt dan, eventueel vermomd, in een tolkencabine gezet.
Je kunt dan nog wel degelijk zijn gezichtsuitdrukking en gesticuleren waarnemen.
Het is telkens een glijdende schaal, waarbij je de meest aanvaardbare vorm
van verhoren met bescherming van de belangen aan de andere kant hanteert.
Die methode is in een aantal zaken gebruikt. Ik heb niet gemerkt dat dit tot
moeilijkheden zou leiden.Ik onderschrijf volstrekt wat Teeven zei, want er is inderdaad een cruciaal
verschil. Dat zal vermoedelijk in de rechtspleging de komende tijd echt van
belang worden. Wat de observant doet en heeft waargenomen, kan voor de bewijsvoering
rechtstreeks van belang zijn. Voor de efficiëntie van de
rechtspleging zal het nodig zijn dat rechtmatigheidsonderzoeken veel meer
in de instructie kunnen plaatsvinden, terwijl de rechtstreekse bewijsvragen
veel meer op de zitting zullen moeten worden gesteld. Dat zit nog niet in
ons stelsel van strafvordering. Willen wij daar in de toekomst mee uit kunnen
komen, dan zal het zich toch in die richting moeten gaan ontwikkelen.De voorzitter: Dat is een interessant punt. Het zijn gedachten die automatisch
opkomen als je je realiseert wat meer transparantie betekent, ook voor de
opsporing. Gaat het hierbij om concrete tendensen, of merkt u dat dit idee
bij uw collega's van het openbaar ministerie gaat opkomen? Of wordt er al
echt aan gewerkt?De heer Goossens: Het is natuurlijk niet helemaal toevallig, kijkend naar
welke inzet wordt gevraagd. Getuigen worden gehoord in de instructie. Een
deel van die getuigen, vaak een aanmerkelijk deel, wordt nog eens gehoord
op de terechtzitting. Als het een beetje mee- of tegenzit – dat hangt
van je perspectief af – krijg je het nog een keer terug bij het hof
en doet het hof het nog een keer dunnetjes over. Er is een onderzoeksopdracht
aan Groningen en Tilburg uitgegaan om een inventarisatie te maken. Eigenlijk
is strafvordering nooit in dat perspectief bekeken: hoe bekijk je de instructie,
de eerste aanleg en het appel? De Europese rechtspraak schijnt daar als het
ware overheen. Wil je dat systeem draagbaar houden, dan zul je op den duur
tot dat soort afspraken moeten komen. Aan de andere kant is er natuurlijk
wel het ijzeren schot tussen de rechter-commissaris en de zittingsrechter.
Dat moet er ook blijven. Maar naar mijn stellige overtuiging betekent dat
schot niet dat je tussen zittingsrechter en rechter-commissaris geen afspraken
zou kunnen maken over hun rolverdeling. Iedereen weet dat je een voor de bewijsvoering
cruciale getuige op enig moment op de terechtzitting zult moeten horen. Waarschijnlijk
kun je een belangrijk deel van de rechtmatigheidsvragen beantwoorden door
daar onderzoek naar te doen in het gerechtelijk vooronderzoek. Ik vermoed
dat zo'n voorzichtige splitsing in de toekomst zal gaan ontstaan.De heer Rouvoet: Over de verhouding tussen de rechter-commissaris en de
zittingsrechter is wel eens als bezwaar genoemd het geheime mapje van de rechter-commissaris
waar de zittingsrechter zelf geen directe toegang toe heeft. Dat wordt wel
geplaatst in het perspectief van het beginsel van fair trial. U zei dat het
schot tussen de rechter-commissaris en de zittingsrechter moet worden gehandhaafd.
Hoe kijkt u dan aan tegen het argument van het fair trial dat daartegenin
wordt gebracht?De heer Goossens: Ik ken geen geheime mapjes bij de rechter-commissaris.
Die bestaan namelijk niet.De heer Rouvoet: U begrijpt dat ik doel op dingen die bij de rechter-commissaris
getoetst worden en die niet op dezelfde wijze opnieuw ter zitting behoeven
te worden getoetst.De heer Goossens: Dat is iets anders.De heer Rouvoet: Dat punt is voor u, maar daar doelde ik op.De heer Goossens: In de conclusies van de parlementaire enquête
zie je nog terug, dat de rol van de rechter-commissaris moet worden versterkt.
De wetgeving is eigenlijk een andere weg ingeslagen. Een belangrijk deel van
de toetsingsverantwoordelijkheid, zoals bij het beheer van de taps en nieuwe
opsporingsmethoden, is neergelegd bij het openbaar ministerie. Dat strookt
ook met adviezen die bijvoorbeeld uit de hoek van de rechterlijke macht kwamen.
Volgens de wetsgeschiedenis is hiervoor gekozen omdat de uiteindelijke toetsing
van de rechtmatigheid van opsporingsmethoden zal moeten plaatsvinden door
de zittingsrechter. Daarnaast is het kennelijk een argument geweest, dat de
verantwoordelijkheid voor de opsporing helderder moest liggen bij de officier
van justitie. Wij zullen daar prima mee kunnen leven. Dat neemt echter niet
weg dat rechters in een aantal gevallen tot een ander oordeel komen dan officieren.
Als je vraagt dat officieren dichter op de opsporing zitten, betekent dat
ook dat zij wekelijks bij een teambespreking zitten en dat het oordeel in
een aantal gevallen anders zal uitvallen. Daar zal de zittingsrechter uiteindelijk
weer zijn oordeel over vellen, dus zo problematisch is het niet. Maar ik vermoed
wel dat in een aantal gevallen die toetsing anders wordt. Ik zie met name
bij zaken als geheimhouders verschuivingen optreden. Maar het is wel werkbaar.Een ander punt is dat het nieuwe artikel 187d een afschermingsregeling
biedt voor de RC. In de bedreigde getuige zit een afschermingsrolletje voor
de RC. In de regeling deals met criminelen zit een verborgen stukje afscherming
voor de RC. Dat is naar mijn idee een verschuiving van de rol van de rechter-commissaris.
Je ziet dat er dan wel mapjes in de kluis van de rechter-commissaris zullen
liggen waar de zittingsrechter geen toegang toe zal mogen hebben.De heer Rouvoet: Dat punt is helder. Over de bedreigde getuige kom ik
straks nog te spreken, ook over deals met criminelen.Ik heb nog een vraag aan de heer Cloin. De heer Goossens noemde een aantal
toetsende instanties. Hoe kijkt de recherche aan tegen het aantal keren dat
men opnieuw met zijn water voor de dokter moet komen? Is dat doorgeschoten,
of vindt u het goed dat verschillende instanties op verschillende momenten
in toetsende zin naar uw werk kijken?De heer Cloin: Wij spreken wel eens schertsend van een toetsingscircus.
Ik begin maar bij het basisteam of een team dat de georganiseerde criminaliteit
aanpakt, want daar beginnen de vragen te leven: welke opsporingsmethode zouden
wij kunnen toepassen? De deals zijn al genoemd, de inkijkoperatie, pseudo-koop
dan wel infiltratie. Je ziet dat er binnen het team over wordt gediscussieerd.
Je krijgt dan dus een toetsing binnen het team. Vervolgens gaat dat naar de
verantwoordelijke voor het team: het hoofd van de criminaliteitsafdeling.
Hij denkt: mijn korpschef moet er op zijn minst ook van weten als het zover
komt. Die wordt dan ook geïnformeerd. En in onze situatie wil ook de
korpsbeheerder ervan weten. En dan heb ik alleen nog maar de politielijn gehad.
Dan zijn er inmiddels zes of zeven mensen op de hoogte, die
allemaal ook iets willen onthouden en iets moeten noteren. Met andere woorden:
er zit een groot risico aan vast, vooral als het gaat om een gevoelige opsporingsmethode.
Daarnaast is er ook de OM-lijn. De zaaksofficier, meestal niet de oudste,
gaat naar zijn unithoofd en legt dat voor. Die gaat op zijn beurt, afhankelijk
van de opsporingsmethode, naar de hoofdofficier. Vervolgens komt de zaak bij
de toetsingscommissie als het om een behoorlijke methode gaat. Die commissie
legt het voor aan de PG. Als het even kan, gaat het ook nog naar de minister.
Met elkaar hebben wij dus een behoorlijk circus opgebouwd, al is dat wel te
verklaren. Slagvaardig is het in ieder geval niet. Er zit ook een gevaarlijke
kant aan, want veel mensen weten dan van zo iets gevoeligs. Ik denk dan met
name aan infiltratie.De heer Rouvoet: Mijnheer Teeven, u maakt deel uit van dat circus.De heer Teeven: Ik maak deel uit van wat u een circus noemt. Ik ben het
op een aantal onderdelen eens met de heer Cloin, maar niet helemaal. Naarmate
de opsporingsbevoegdheden ingrijpender worden – dat is een erfenis uit
het verleden, maar daar kunnen wij niets aan doen – zal ook de toetsing
ingrijpender worden. Dat is een open deur, maar het betekent wel dat je niet
helemaal om die lijn heen kunt. De zwaarste onderzoeken in Nederland worden
misschien niet door de oudste officieren gedaan, maar wel door de meest ervaren
officieren. Het lijkt verstandig om dat niet door de meest onervaren officieren
te laten doen. Daarna moet inderdaad de weg naar boven worden bewandeld. Dat
kan leiden tot een lek, terwijl het niet zo is dat op die weg met nog meer
kennis van zaken naar een en ander wordt gekeken. Je praat dan namelijk over
details. Dat ben ik met de heer Cloin eens. De afscherming kan dus in gevaar
komen, naarmate informatie over deals met criminelen en bedreigde getuigen
en een combinatie van deals met criminelen en bedreigde getuigen aan meer
personen bekend wordt. Dat is een probleem.De heer Rabbae: Zojuist werd gesproken over de weg tot en met de minister,
bijvoorbeeld als het gaat om het doorlaten. Mijnheer Goossens, acht u het
denkbaar, als de minister een cruciale rol vervult bij het bewijs, dat ook
de minister ter terechtzitting moet verschijnen?De heer Goossens: Misschien is het goed om daar helderheid over te verschaffen.
Die discussie speelt ook vaak in het kader van de centrale toetsingscommissie.
Je komt het ook op zittingen tegen. Ook rechterlijke colleges hebben soms
informatie uit het dossier gehaald. Als er een bepaald handelen is geweest,
dan is het theoretisch denkbaar dat de centrale toetsingscommissie en de minister
dat rechtmatig hebben gevonden, terwijl de zittingsrechter zegt dat het onrechtmatig
is. Wat mij betreft gaat het daarbij om interne overheids-, OM- en bestuurlijke
procedures. Ik vind het prima hoe die worden ingericht, maar de vraag of iets
rechtmatig is gebeurd, bekijkt de zittingsrechter. Het is strikt genomen niet
relevant of de centrale toetsingscommissie dat al of niet heeft gevonden.De heer Rabbae: Dat klopt, maar ik doel op het gegeven dat de minister,
vanwege zijn positie aan het eind van het traject, als getuige ter terechtzitting
kan worden geroepen, ervan uitgaand dat zijn rol cruciaal is voor het bewijs.De heer Klunder: Als ik kijk naar de nieuwe wet op de opsporingsbevoegdheden,
dan is er geen enkele rechtstreekse rol weggelegd voor de minister. De officier
van justitie geeft de bevelen. Hij is verantwoordelijk voor de toepassing
van de middelen. Dat is in heel algemene termen in de wet geregeld. Alle andere
zaken eromheen hebben betrekking op de interne procedures bij het OM om te
toetsen of op een juiste wijze invulling wordt gegeven aan de begrippen proportionaliteit
en subsidiariteit. Dit heeft niets te maken met datgene wat je aan de rechter
zou moeten verantwoorden.De heer Goossens: Ik zou overigens niet weten waarom de minister niet
als getuige kan worden gehoord in een strafzaak. Natuurlijk kan dat.De heer Rouvoet: Dan kom ik even terug op de notificatieplicht. Wij hebben
al gesproken over wat wel en niet kan op de zitting. Ook over de technieken
achter de methode hebben wij gesproken. Dezelfde vraag kan worden gesteld
als het gaat om de notificatieplicht. Het gaat om de kennisgeving, zodra het
onderzoek dat toestaat, dat bepaalde opsporingsbevoegdheden zijn uitgeoefend
of toegepast, zoals de wet-BOB het formuleert. Mijnheer Bloemsma, is het u
duidelijk hoe ver zo'n verplichting zich uitstrekt? Wat moet er allemaal worden
meegedeeld achteraf?De heer Bloemsma: Het is mij duidelijk dat dit nogal ver strekt. Datgene
wat bekend moet worden gemaakt, gaat niet alleen over wat wij in het verleden
gewend waren. Dat is het bekende feit dat er een gerechtelijk vooronderzoek
had gelopen en dat er wellicht een methodiek was gebruikt. Het gaat over meer
dan dat. Dat bemoeilijkt een en ander in de uitkomst aanzienlijk.De heer Rouvoet: U doelt daarmee niet alleen op het feit dat er bijvoorbeeld
statische observatie is toegepast, maar ook op het feit dat er bijvoorbeeld
met een camera vanaf die en die plaats – dan ga ik heel ver –
zo lang naar dat deel van een huis is gekeken.De heer Bloemsma: De details hoeven niet tot het eind te worden ingevuld.De heer Rouvoet: Kunt u qua techniek aangeven tot hoe ver het zou moeten?De heer Bloemsma: Uitlokken mag niet, behalve hier, geloof ik.De heer Rouvoet: Een klein voorrecht vandaag.De heer Bloemsma: De details hoeven niet tot het eind te worden ingevuld.
Het gaat wel over de methodieken op zichzelf die zijn gebruikt. De vraag hoe
scherp die grens is getrokken, maakt het wel lastig.De heer Rouvoet: Mijnheer Cloin?De heer Cloin: Daar ben ik onvoldoende in thuis.De heer Rouvoet: Dan ga ik naar het OM.De heer Teeven: Behalve dat er nog iets bestaat als uitlokking tot uitlokking het volgende. Ik ben het in grote lijnen met de heer Bloemsma
eens. Wij moeten alles opschrijven. Notificatie is belangrijk. Al die zaken
zijn belangrijk. Alles moet worden vastgelegd. Dat heb ik al eerder gezegd.
Er moet echter ook sprake blijven van creativiteit bij de opsporing. Ik ben
blij dat de heer Goossens dat ook heeft gezegd. Er moet bij de opsporing ruimte
blijven voor creatieve dingen. Na Van Traa moet die ruimte aanwezig blijven,
met name als het gaat om de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit.
Niet alles voor 100% dus.De voorzitter: Even over de notificatieplicht. Ik wil graag weten waar
wat u betreft de grens moet liggen aan wat je nog kunt meedelen aan een betrokkene.
Waar wordt het opsporingsbelang te zeer geschaad? Weliswaar is er een formule
dat de opsporing nooit mag worden geschaad, maar je weet hoe het gaat. Als
je zegt dat een infiltratie heeft plaatsgevonden, dan zal men toch gaan nadenken
over de vraag wanneer en door wie dat is gebeurd.De heer Teeven: Neem het printen in de nieuwe wetgeving. Ik kan mij voorstellen
dat een CID-officier, als iemand, een subject, de grens heeft gepasseerd van
het zijn van verdachte, bepaalde handelingen afgeschermd wil doen. Hij wil
bijvoorbeeld kijken naar wat dat subject doet. Het printen, het bekijken van
communicatie is daarvan een goed voorbeeld. De nieuwe wetgeving zegt dat je,
al doe je helemaal niets met de verdachte die je op die manier hebt bekeken,
dit toch aan de verdachte moet melden als je het hebt afgerond. Dat kan heel
vervelende consequenties hebben, bijvoorbeeld bij het voorkomen van het plegen
van misdrijven, met name in de sfeer van het stuk maken. Bepaalde opsporingsmethodieken
zouden daardoor bekend kunnen worden bij een verdachte. Het lijkt heel onschuldig,
dat melden van het printen, maar als iemand net de grens van artikel 27 Strafvordering
passeert bij het voorkomen van het plegen aan strafbare feiten, dan kan dat
heel ongewenste gevolgen hebben in de toekomst. Ik vind het moeilijk om mij
daar specifiek over uit te laten in het openbaar. De voorzitter: Dat begrijp ik, maar dit moet ingevolge Europese verplichtingen.
Wij kunnen er niet zo maar van af. Dan is het toch handig om na te gaan waar
je nog wel verantwoord iets kunt melden en in welke algemene termen dat moet
en waar het te ver gaat. Kunt u uit de voeten met de formulering die nu in
de wet-BOB staat of is die te eng geformuleerd?De heer Teeven: Ik denk dat die iets te eng is geformuleerd. Zou je daar
wellicht omheen kunnen komen? De Europese jurisprudentie heeft de belangen
van de verdachte hoog in het vaandel staan, maar er is toch een opening, namelijk
als het gaat om andere belangen in het strafproces, zoals de belangen van
slachtoffers en getuigen, met name als het gaat om de veiligheid van slachtoffers
en getuigen. Ik denk dat met een oog op die Europese jurisprudentie dat wetsvoorstel
op dat punt wellicht enigszins moet worden gematigd qua dwingendheid.De heer Rouvoet: Ik heb een vraag aan de heer Enders. De Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden, waarin de notificatieplicht wordt geregeld, zegt ook
dat het betrekking heeft op die opsporingsmethoden die betrekking hebben op
medewerking door burgers, het "informantendom". Ziet u problemen voor de werkwijze
van de CID als het gaat om het werken met informanten?De heer Enders: Als de man simpel informant is, is er niets aan de hand.
Het gaat pas een probleem worden als ik een bijzondere opsporingsmethode toe
ga passen of hem ga sturen. Je zult je voordat je dat gaat doen, af moeten
vragen of je die risico's wilt lopen of niet. Als je die niet wilt lopen,
moet je het ook niet doen.De heer Rouvoet: De wet-BOB zegt echter dat ook als er informanten zijn
ingezet, waaronder de gestuurde informant die onder 126V valt, je dat zodra
het belang van het opsporingsonderzoek dat toestaat, zult moeten melden aan
betrokkenen. Kan dat een probleem opleveren?De heer Enders: Dat kan een probleem opleveren. Als je je informant hebt
afgestuurd op iemand in de randgroepering die uiteindelijk misschien door
het OM niet mee wordt genomen als verdachte, maar die je op een later moment
misschien toch een keer mee wilt nemen, zul je in de gaten moeten houden wanneer
het eventueel wenselijk dan wel toegestaan is om die mededeling te doen. Ook
daar zitten risico's in. Wie gaat dat doen en op welk moment?De heer Rouvoet: Dat is helder.Ik wil nog een ander onderwerp bespreken. Dat is vanmorgen ook al even
aan de orde geweest, maar het is goed om het vanmiddag te laten terugkeren,
aangezien het door onze gesprekspartners in de achterliggende maanden een
aantal keren is aangeroerd vanuit het belang van de afscherming. Dat is het
drie maanden- of 100- of 102 dagen-probleem in relatie tot gerechtelijke vooronderzoeken.
Mijnheer Bloemsma, zoudt u in een paar zinnen kunnen aangeven wat het probleem
is?De heer Bloemsma: Het probleem is eigenlijk dat je in een onderzoek dat
je doet grote kans hebt te stuiten op andere informatie waar je ook wat mee
wilt of moet. Dat betekent dat je de informatie over dat onderzoek kunt afscheiden
en apart een gerechtelijk onderzoek kunt openen. Het grote probleem daarvan
is dat als het tweede gedeelte eerder is afgerond en dus eerder ter zitting
is, bekend kan worden dat er een ander gerechtelijk vooronderzoek loopt. Daarmee
is eigenlijk datgene wat je als hoofddoelstelling hebt, bekend geworden. Dat
was echter niet de bedoeling. Ik denk dat in die zin de regelgeving een aanpassing
vereist. Bekeken moet worden of samenhangende of samenvallende gerechtelijke
onderzoeken in een andere situatie kunnen worden opgelost en op een later
tijdstip kunnen gebeuren.De heer Rouvoet: Hoe gaat dat nu? Dat zou namelijk kunnen betekenen dat
u op enig moment, als u met een zaak bezig bent, bijna geforceerd wordt om
daar ook een einde aan te maken, hoewel u misschien nog helemaal niet zo ver
bent, omdat via een andere weg voor uw onderzoek relevante informatie in de
openbaarheid gaat komen. Hoe gaat de politie daar nu mee om? Heeft u mogelijkheden
om dat probleem te ondervangen? De heer Bloemsma: Als ik mij aan de regels houd – en dat wil ik –
kan ik niet veel meer dan afspreken dat er een ander gerechtelijk vooronderzoek
wordt geopend en daar met het openbaar ministerie en rechter-commissaris over
praten. Iets anders is er niet.De heer Klunder: Ik denk dat het probleem in principe ligt bij de rechters.
Het is natuurlijk een probleem voor ons, maar als je informatie uit een lopend
GVO gebruikt als startinformatie voor een ander onderzoek en als dat bijvoorbeeld
verwoord wordt in een proces-verbaal van een rechter-commissaris die in meer
algemene termen aangeeft dat dat uit een GVO komt, zonder nader aan te geven
hoe dat precies zit, is het aan de rechter om te beoordelen of dat een voldoende
redengeving kan zijn om dat tweede onderzoek te starten. Is dat het geval,
dan zie ik er de noodzaak niet van in om na de ommekomst van die 102 of 105
dagen tijdens de eerste formele zitting alle kaarten op tafel te leggen. Naar
mijn oordeel verplicht niemand ons daartoe. Dat kan alleen als er twijfel
bestaat over de rechtmatigheid van de start van dat onderzoek. Wij doen het
op dit ogenblik wel, maar je zou ook heel goed in dat proces tegen de rechter
kunnen zeggen dat er op dit ogenblik informatie ligt, die bekend is en dat
er twee mogelijkheden zijn: of de zaak wordt aangehouden omdat wij deze informatie
op dit ogenblik niet verder kunnen uitleggen en de rechter het moet doen met
wat er ligt of wij vragen hem of hij akkoord gaat met de informatie zoals
die er ligt. Ik zie geen reden om, als ik zittingsrechter was en als dat PV
is opgemaakt door bijvoorbeeld een rechter-commissaris die mij dat vertelt,
er niet van uit te gaan dat het akkoord is.De voorzitter: Mijnheer Bloemsma, reageert u daar eens op. Kan het niet
zoals de heer Klunder het vertelt?De heer Bloemsma: Het zit in het feit dat wat ons betreft de afweging
aan de voorkant ligt. Wij wachten uiteraard op een beslissing van een rechter
ter zitting. Als je echter bezig bent met bijvoorbeeld een grootschalig drugsonderzoek
en als je ziet dat er in de tussentijd iets anders gebeurt, dan is er sprake
van een dilemma. Wat nu? Gaan wij daar op een of andere manier mee verder
en lopen wij dan het risico dat straks toch bekend wordt dat er een ander
onderzoek loopt? Ik zeg dit omdat als wij praten over het bestrijden van de
top van de criminaliteit, je altijd ziet dat je in de top bij elkaar komt.
Het overlapt elkaar altijd.De voorzitter: Als ik u goed begrijp, lijkt het erop dat u er te veel
op anticipeert dat u later alles bloot moet leggen. De heer Klunder zegt:
ik heb een GVO en als wij beginnen aan een volgende zaak, zeg ik wat uit een
lopend GVO is gebleken en dan moet de zittingsrechter maar beoordelen of hij
het genoeg vindt of niet. Hij heeft daar wel vertrouwen in. U lijkt echter
te zeggen dat dat geheid mis gaat en dat u dan uw grote onderzoek kwijt bent.De heer Bloemsma: Dat risico zit er mijns inziens in.De voorzitter: U bent daar dus terughoudender in. U zegt dat u dat risico
niet wenst te nemen, terwijl de heer Klunder zegt dat hij het nog moet zien
gebeuren dat die rechter dat doet.De heer Klunder: Het kan zijn dat je in het afgescheiden onderzoek voor
dat probleem komt te staan en dat de rechter zegt dat hij precies wil weten
hoe het zit en dat hij geen genoegen neemt met het proces-verbaal. Je moet
je van tevoren realiseren dat dat kan gebeuren. Dat ben ik volstrekt eens
met de heer Bloemsma. Dat zou in het meest extreme geval kunnen betekenen
dat "alleen" de voorlopige hechtenis van die mijnheer moet worden opgeheven.
Dat betekent echter niet dat een strafzaak daarmee volledig ten einde is.
Er zijn dus wel wat mogelijkheden. Wij willen de mensen die wij in dit soort
onderzoeken vast hebben echter ook graag vast houden. Ik begrijp de heer Bloemsma
dan ook wel, maar ik denk dat er bij de rechters begrip kan bestaan voor mijn
opvatting.De heer Goossens: Ik hoef weinig meer uit te leggen na wat de heer Klunder
heeft gezegd. Het is een methode die wordt gehanteerd en het is een methode
waarvan ik niet weet dat die op problemen is gestuit. Ik heb ook het gevoel
dat de stellingname van de heer Bloemsma iets te veel is ingegeven door koudwatervrees.
Rechters staan inderdaad iets verder van de praktijk af – dat heeft
ook nuttige effecten – maar ze weten natuurlijk ook redelijk goed wat
er omgaat en wat de belangen zijn. Als er zo'n proces-verbaal is, weet een
rechtbank dat er sprake is van een afschermingsbelang.De heer Teeven: Ik wil een kanttekening maken bij wat de heren Klunder
en Goossens hebben gezegd. Ik heb een praktijkvoorbeeld waarin dit speelt.
Het ging om een drugsonderzoek en er kwam een ontvoering langs. De daders
van die ontvoering werden gearresteerd. Bij de start van een onderzoek uit
een lopend proces-verbaal is gebleken dat die mensen dat van plan zijn. Die
mensen zaten 102 dagen vast. Het openbaar ministerie kon dat nog niet melden
in het belang van het andere onderzoek. In het hoofdonderzoek ging het om
een cumulatie van liquidaties in relatie tot harddrugs. De rechter heeft toen
gezegd, nog honderd dagen te wachten. Het openbaar ministerie heeft zes maanden
gekregen voordat de feitelijke behandeling plaatsvond. Door de zittingsrechter
werd dit echter beschouwd als het onthouden van stukken. Uiteindelijk is het
ertoe gekomen dat daders van een ontvoering op vrije voeten kwamen. Het was
dus niet het einde van de strafzaak, maar wel werd daadwerkelijk een voorlopige
hechtenis opgeheven.De heer Cloin: Ik noem een recent praktijkvoorbeeld. Wij waren en zijn
op zoek naar de moordenaars van vier mensen in Tilburg. Wij hebben de CID's
in het land opgetrommeld en gevraagd of er informatie beschikbaar was. Het
is mij gebleken, zonder dat ik de finesses ken, dat er uit lopende GVO's informatie
naar de CID is gebracht die niet echt relevant was voor de onderzoeken in
het kader van het GVO, maar nog niet op straat mocht. Zij was als het ware
in een soort kluis ondergebracht. Als je daarvan gebruik wilt maken, moet
je teruggaan naar degene naar wie het GVO loopt met de vraag of er bezwaar
tegen is, die informatie te gebruiken. Het is op dit moment dan ook nog lastig
om uit een GVO vrijkomende informatie zomaar overal in te zetten. De heer Rouvoet: Ik kom op de laatste thema's van vandaag, de regeling
inzake de bedreigde getuige en het sluiten van deals met criminelen.Mijnheer Teeven, u heeft als officier enige ervaring met de regeling inzake
bedreigde getuigen. Kunt u inzichtelijk maken welke afweging er wordt gemaakt
alvorens een officier vraagt om toepassing van genoemde regeling? Er zijn
positieve, maar ook negatieve aspecten aan verbonden in het kader van transparantie
versus afscherming.De heer Teeven: Vaak worden twee soorten bedreigde getuigen door elkaar
gehaald. Wij kennen de extreme regeling bedreigde getuigen zoals neergelegd
in artikel 226a en volgende en er is sprake van een bedreigde getuige waarvan
iedereen in het dossier weet wie hij is: hij is bedreigd, maar niet anoniem.
Laatstgenoemde kan beschermd worden op basis van artikel 190 Wetboek van Strafvordering
inzake het afschermen van woon- en verblijfplaats. Procestechnisch zijn er
tussen twee soorten bedreigde getuigen verschillen. In het ene geval wordt
de bedreiging getoetst door de rechter-commissaris en in het andere geval
door de zittingsrechter.De heer Rouvoet: Ik doel met name op artikel 226a.De heer Teeven: De afweging is niet anders. Het gaat uiteraard om proportionaliteit
en subsidiariteit in het belang van het onderzoek. De vraag is aan de orde
of een en ander niet op een andere wijze kan gebeuren dan met een anonieme
bedreigde getuige. Vaak komt men in eerste instantie als informant bij de
CID binnen. Al vrij snel wordt besloten om betrokkene, als je daar als CID-officier
kennis van krijgt, niet in te schrijven als informant. Je zegt dan: dit is
iemand wiens getuigenis zich leent voor een volledig bewijs en niet als een
verklaring van een informant. Je gaat dan ook al na of dat houdbaar is in
de toekomst. In de aanvang kan de afscherming best standhouden, maar het is
de vraag of dat ook nog lukt als de zaak in twee feitelijke instanties wordt
behandeld en het gehele dossier in de openheid van de zitting op tafel komt.
Dat is dus een afweging.Een andere afweging is de vraag of aan zo'n bedreigde getuige, of het
nu een getuige op basis van artikel 226a is of op basis van artikel 190, rechtsbijstand
moet worden gegeven. Dat is in het verleden niet altijd het geval geweest.
Het openbaar ministerie heeft wel eens het standpunt gehuldigd, volledig in
staat te zijn, de getuige te adviseren over zijn toekomst, mede kijkend naar
het belang van de getuige en niet alleen van de zaak. De rechter heeft ons
in verschillende strafzaken op onderdelen min of meer gecorrigeerd. Er zijn
enige uitspraken gedaan waarin wordt gesteld dat het op de weg van het openbaar
ministerie ligt om die kant van de zaak door een raadsman te laten behartigen.
Als een bedreigde getuige ook door een raadsman geadviseerd moet worden, komt
er voor het openbaar ministerie nog een lastige afweging bij, namelijk of
de afscherming, de veiligheid van de getuige voor 30% in handen kan worden
gelegd van een raadsman die is ingeschreven bij de Orde van advocaten. Die
afweging komt er bij bedreigde getuigen steeds meer in.De heer Klunder: Mijn ervaring is dat je goed moet bekijken in hoeverre
je een anonieme bedreigde getuige ook anoniem kunt houden. Als de informatie
die wordt verstrekt op de zitting wordt aangevuld met andere informatie, kan
men al vrij snel een combinatie maken. In sommige milieus kan dat dodelijk
zijn.De heer Rouvoet: Dat maakt deel uit van de afweging om al dan niet om
toepassing van deze regeling te vragen?De heer Klunder: Ja. Ik heb wel eens zo'n procedure gestart en deze na
korte tijd weer afgebroken, omdat het zinloos leek, daarmee verder te gaan.
De aard van de informatie zou uiteindelijk toch leiden tot de identiteit van
de getuige.De heer Rouvoet: Mijnheer Goossens, komt toepassing van deze regeling
vaak voor?De heer Goossens: Nee. Kijkend naar de Europese rechtspraak, is het punt
van rechtsbijstand voor de bedreigde getuige reëel. Hij zou hierop in
beginsel aanspraak kunnen maken. De bescherming van de identiteit is een probleem.
Er is een initiatief van de rechters-commissarissen om het ministerie te benaderen,
want het past niet binnen de toevoegingsregelingen. Een RC kan geen advocaat
toevoegen. Naar mijn idee zou dat wel mogelijk moeten zijn. Dat is de ene
kant van de medaille. Ik bevestig dus hetgeen de heer Klunder zegt. Ik heb
een aantal keren meegemaakt dat een procedure werd ingezet, aangekondigd en
besproken, maar dat het OM op zijn schreden terugkeerde onder omstandigheden
waarvan ik denk dat dit verstandig was.De andere kant van de medaille is inhoudelijk van aard. Hoe je het wendt
of keert, bij de inhoudelijke ondervraging van een bedreigde getuige –
de RC is de enige die dat in de procedure zal doen – zal de beantwoording
van een belangrijk deel van de vragen gaan over de redenen van wetenschap
van een getuige. Zij moeten echter uit de processen-verbaal weg worden gelaten.
Het is dan ook buitengewoon lastig om de bewijskracht van zo'n verklaring
van een bedreigde getuige op tafel te houden, want de zittingsrechter kan
vrijwel nooit in staat worden gesteld om de waarde van de verklaring inhoudelijk
verder te toetsen, omdat alle gegevens die gaan in de richting van redenen
van wetenschap die iets zeggen over wie iemand is, weggehaald moeten worden.
Dat is al snel aan de orde. Dat is een belangrijk punt.De heer Rouvoet: Het laatste onderwerp betreft deals met criminelen. Een
wetsvoorstel hieromtrent is door de Tweede Kamer in behandeling genomen. Het
houdt in dat het openbaar ministerie een bepaalde toezegging kan doen aan
iemand die zelf het nodige op zijn kerfstok heeft om vervolgens die informatie
van betrokkene in een strafzaak te gebruiken. Ik ben mij ervan bewust dat
dit een buitengemeen niet-juridische formulering is.Mijnheer Teeven, kunt u aangeven welke elementen hierbij een rol kunnen
spelen om een bepaald doel te bereiken?De heer Teeven: Ook in dit geval zijn proportionaliteit en subsidiariteit
aan de orde, met minstens zoveel nadruk op subsidiariteit. Het moet echt niet
anders kunnen. Als je in een criminele organisatie komt tot tweedelijnsverdachten,
zijn om bij de top te komen dit middel en infiltratie de meest voor de hand
liggende middelen. Zorgvuldigheid is ook een afweging. Als het
openbaar ministerie een overeenkomst sluit met een getuige of een getuige/medeverdachte,
wordt naar de veiligheid van de persoon gekeken.Ook het gelijkheidsbeginsel speelt een rol. De volgende vraag is de afgelopen
jaren in de rechtspraak aan de orde geweest: kan alleen met een kleine vis
een grote vis worden gevangen of mag met een grote vis ook een grote vis worden
gevangen? De uitspraken van de rechterlijke macht – er zijn enkele uitspraken
van gerechtshoven – vertonen de lijn dat de rechter naar de betrouwbaarheid
van de verklaring kijkt, maar de Hoge Raad heeft dat onlangs genuanceerd:
de Hoge Raad heeft gezegd dat er binnen het openbaar ministerie wel degelijk
afwegingen kunnen zijn die niet alleen invloed hebben op de betrouwbaarheid
van de verklaring, maar ook op de bewijskracht; de wijze waarop het openbaar
ministerie zijn afwegingen heeft gemaakt, kunnen van invloed zijn. Dat is
iets anders dan wat de gerechtshoven in eerste aanleg hebben gezegd. De Hoge
Raad heeft dat genuanceerd en dat betekent dat je zorgvuldigheid in acht moet
nemen.De heer Rouvoet: Er is een derde variant. Om in hengelsporttermen te blijven:
kun je met een grote vis ook een kleinere vis vangen?De heer Teeven: In het systeem van de VS gebeurt dat; volgens mij is het
in Nederland nog niet gebeurd. Ik denk dat de rechters daar bijzonder kritisch
naar zullen kijken, maar ik sluit niet uit dat zij dat goed zullen vinden.De heer Rouvoet: Ik heb een slotvraag, want ik merk dat de voorzitter
naar de klok zit te kijken; wij zouden om 16.00 uur stoppen en ik heb begrepen
dat enkele van onze gasten zo snel mogelijk daarna weg moeten. Speelt in die
afweging ook de vraag een rol welke opsporingsmethoden verder beschikbaar
zijn? Wij hebben het vanmorgen over de criminele burgerinfiltrant gehad. Als
wij dat fenomeen niet willen, kom je dan sneller bij een instrument als deals
terecht? Kan dat instrument dat gat vullen?De heer Teeven: Ik vind politie-infiltratie een minstens even ingrijpend
middel als deals met criminelen. Als je het middel van politie-infiltratie
niet gebruikt omdat daar te veel risico's aan verbonden zijn en als je toch
tot de top wilt doordringen, zul je inderdaad eerder van deals gebruikmaken.
Dat is op allerlei punten controversieel, zowel in de politiek als in de rechtspraak.De voorzitter: Ik denk dat we een buitengewoon interessante middag hebben
gehad. Alleen al achter zo'n laatste opmerking van de heer Teeven schuilt
alweer een wereld aan discussie. Daar komen wij vanmiddag helaas niet meer
aan toe, maar misschien op een later moment wel. Ik had mij de taak toebedacht
om een samenvatting te geven, maar dat is bijna onmogelijk, omdat er echt
veel te veel over tafel is gegaan. Ik wil het daarom anders doen.Met betrekking tot het eerste onderwerp van vanmiddag, de vastlegging
en de bureaucratie, heeft iedereen vandaag in het algemeen onderschreven dat
er veel meer moet worden vastgelegd; er is echter ook vastgesteld dat dat
nogal wat capaciteit kost en soms – bijvoorbeeld bij de rechter-commissaris –
capaciteit oplevert. Natuurlijk is automatisering daarbij van belang. Alles
afwegende is het kosten- en batenplaatje positief, maar er moet wel naar de
capaciteit worden gekeken.Met betrekking tot het tweede onderdeel, transparantie versus afscherming,
moet ik vaststellen dat er een tendens is dat er veel meer moet worden blootgelegd.
Zelfs observanten moeten verschijnen; er wordt geen genoegen meer genomen
met de CID-chef en een enkele keer heeft zelfs een informant moeten verschijnen.
De tendens is dus dat de afscherming moeilijker is geworden. De heer Klunder
heeft in het begin heel pregnant gezegd dat het bewijs relatief weinig tijd
kost en dat het veel tijd kost om te toetsen op de rechtmatigheid van het
openbaar ministerie. Bij mij kwam toen de vraag op – ik wil dat een
samenvattende vraag laten zijn – of de strijd in de rechtszaal sinds
het enquêterapport-Van Traa verschoven is van een strijd tussen het
OM en de verdachte over het bewijs naar een strijd tussen het OM en de hofcultuur
over de rechtmatigheid. Of ligt het genuanceerder en is de tendens naar meer
transparantie bijvoorbeeld vooral ontstaan door de Europese rechtspraak –
ik denk aan het onmiddellijkheidsbeginsel – die natuurlijk ook een enorme
impact heeft gehad? Het is een beetje vals om mijn samenvatting met een wedervraag
te eindigen, maar ik vind het niet onbelangrijk om hier – zo mogelijk
heel snel – aandacht aan te schenken.De heer Klunder: Ik denk dat de tendens onmiskenbaar is dat de aandacht
in de afgelopen vijf jaar, zeker in megazaken, is verschoven van de beoordeling
van het bewijs als zodanig naar de wijze waarop dat bewijs is verzameld.De heer Teeven: Ik maak de kleine aantekening dat uiteraard ook voor de
commissie-Van Traa naar de ontvankelijkheid van het openbaar ministerie en
naar de rechtmatigheid werd gekeken. Men deed dat echter wel met iets meer
distantie, waarbij de rechter, wellicht jammer genoeg, iets minder kritisch
was dan nu.De heer Cloin: Ik denk dat het alleen opgaat voor instructies, richtlijnen
en modellen en niet voor de methode zelf. Naarmate het aantal instructies,
richtlijnen en modellen toeneemt – je ziet daar nu een heel woud van –
is de advocatuur nauwgezetter gaan onderzoeken of de juiste methode is gekozen.De voorzitter: Je zou kunnen zeggen dat de kans op vormfouten daardoor
is toegenomen.De heer Cloin: Ja.De heer Enders: Als je meer vastlegt en als men weet dat je meer vastlegt,
krijg je automatisch meer vragen. Als je meer vragen krijgt, moet je meer
antwoorden geven, hetgeen leidt tot nog meer vragen, enz. Ik denk dat wij
steeds verder gaan in het beantwoorden van vragen. Het is aan de rechter om
te bepalen hoever wij daar met z'n allen in zullen gaan.De heer Goossens: Het is onmiskenbaar dat die verschuiving heeft plaatsgevonden.
Met betrekking tot die nietigheden heeft de Wet vormverzuimen ons overigens
wel een breed scala aan mogelijkheden gegeven om anders te reageren. Dat is
heel erg belangrijk in de rechtspleging; het belang daarvan kan bijna niet
worden overschat. Die verschuiving is er dus geweest, maar de discussie
die wij vandaag hebben gevoerd, gaat in hoge mate over grote zaken. Die realiteit
komt steeds verder los te staan van de inbraak of de reguliere moordzaak.De heer Bloemsma: Vooral bij grote zaken geldt: hoe meer toetsing, hoe
meer protocollen. Daardoor maak ik mij meer zorgen over de vraag of wij het
goed doen en minder over de vraag of wij het bewijs kunnen leveren, want dat
redden wij wel.De voorzitter: Ik denk dat wij hierbij zeker de inspirerende gedachtewisseling
over de taak en het functioneren van de rechter-commissaris in herinnering
moeten houden. Ik dank alle genodigden hartelijk voor hun aanwezigheid en
vooral voor de wijze waarop en de openhartigheid waarmee zij het gesprek met
ons hebben gevoerd.Sluiting 16.05 uur. STENOGRAFISCH VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREK VAN DE
TIJDELIJKE COMMISSIE EVALUATIE OPSPORINGSMETHODENDinsdag 25 mei 1999Aanvang 10.00 uurVoorzitter: Kalsbeek-JasperseAanwezig zijn 6 leden der Kamer, te weten:Biesheuvel, Dittrich, Kalsbeek-Jasperse, Niederer, Rabbae en Rouvoet.Aan het ochtendgesprek namen deel: de heren Vos (HOvJ Maastricht), Aalbersberg
(lid CTC, kernteamchef NON), Ficq (PG), Van de Bunt (directeur WODC), Van
Zwam (chef NON), Van Brummen (HOvJ Haarlem), Jansen (Hoofd regionale Recherche
Rotterdam-Rijnmond/lid CTC).De voorzitter: Ik open de vergadering van de tijdelijke commissie evaluatie
opsporingsmethoden. Allereerst heet ik iedereen hartelijk welkom. Ik hoop
dat wij vandaag een goede dag hebben en dat wij elkaar veel leerzaams kunnen
vertellen. De ervaringen van vrijdag zijn wat ons betreft positief. Van een
aantal van u heb ik gehoord dat u daar via via ook weer berichten over heeft
gehoord. Ik geloof dus dat wij die ervaring redelijk kunnen delen, maar we
zijn er natuurlijk nog niet. Vandaag zijn twee onderwerpen aan de orde. Vanmorgen
hebben we het over criminele politiek, zoals wij het genoemd hebben, en vanmiddag
hebben we het over gezag en de wijze waarop het uitgeoefend wordt.Als tijdelijke commissie hebben wij het afgelopen halfjaar onderzoek gedaan.
We hebben zo'n 200 mensen gesproken, van CID-runner tot minister en van korpsbeheerder
tot zaaksofficier. We hebben ons door meters papier heen geworsteld en we
denken dat we nu een redelijk beeld hebben van de praktijk van de opsporing.
Deze gesprekken dienen als een soort illustratie van onze bevindingen. Natuurlijk
is ons rapport straks openbaar en natuurlijk kan iedereen die dat wil het
lezen, maar het leek ons goed om ook op deze manier, aan de hand van voorbeelden
en met de gezichten erbij, duidelijk te maken wat er de afgelopen drie jaar
in de praktijk van de opsporing is gebeurd.Wij spreken vandaag, net als vrijdag overigens, over het algemene beeld
in de opsporing. Er zijn ook uitzonderingssituaties en die zullen in ons rapport
ook aan de orde komen, maar daar hebben we het nu niet over. We hebben het
over het algemene beeld in zijn diversiteit, want we hebben het afgelopen
halfjaar vastgesteld dat er veel veranderd is, maar dat die veranderingen
niet allemaal gelijk zijn in de tijd en in de manier waarop ze vorm gekregen
hebben. Van dit gesprek wordt een stenogram gemaakt dat als bijlage bij ons
rapport komt. We zullen waarschijnlijk ook delen uit het stenogram –
het gesprek van vrijdag gaf daar zeker aanleiding toe – in ons rapport
verwerken, bijvoorbeeld als illustratie van een bepaalde bevinding. Wij zullen
ons rapport presenteren in de week van 7 juni, waarschijnlijk de negende,
de dag voor de Europese verkiezingen. U krijgt vanzelfsprekend een exemplaar
daarvan, als u dat niet al qualitate qua zou krijgen.Voordat ik het onderwerp introduceer waar we het vanmorgen over hebben,
criminele politiek, wil ik u vragen of u zichzelf wilt voorstellen.De heer Van Zwam: Mijn naam is Henk van Zwam. Ik ben op het ogenblik chef
van het district zuid van de regiopolitie IJsselland. Daarvoor ben ik vijf
en een half jaar chef geweest van het kernteam Noord-Oost Nederland.De heer Van Brummen: Mijn naam is Van Brummen. Ik ben hoofdofficier van
justitie in Haarlem.De heer Jansen: Mijn naam is Henk Jansen. Ik ben commissaris van de politie
in Rotterdam-Rijnland en hoofd van de regionale recherche daar.De heer Aalbersberg: Mijn naam is Pieter-Jaap Aalbersberg. Ik ben sinds
kort chef van het interregionaal rechercheteam Noord-Oost Nederland.De heer Ficq: Mijn naam is René Ficq. Ik ben sinds 1994 procureur-generaal
en sinds 1997 portefeuillehouder zware criminaliteit.De heer Van de Bunt: Ik ben Henk van de Bunt, directeur WODC en deeltijdhoogleraar
criminologie aan de VU.De voorzitter: De heer Vos ontbreekt nog. Hij moet uit Limburg komen.
Hij zit nog in de trein, die kennelijk vertraagd is.Ons gesprek wordt uitgezonden via de draadomroep. Mensen kunnen het dus
ook volgen. Om die reden stel ik even de leden van de commissie voor, zodat
de luisteraars zich kunnen voorstellen wie er hier ook nog aan tafel zitten.
Helemaal rechts van mij zit mevrouw Coenen, griffier van de commissie. Daarnaast
zitten de heer Biesheuvel, voor het CDA lid van deze commissie, de heer Rouvoet
van de RPF, de heer Rabbae van GroenLinks, de heer Dittrich van D66 en de
heer Niederer van de VVD. Ikzelf ben Ella Kalsbeek, lid van
de PvdA-fractie.Vandaag zullen we het hebben over criminele politiek. Waar hebben we het
eigenlijk over als we het hebben over georganiseerde criminaliteit en het
bestrijden daarvan? Wat zijn de bedreigingen voor onze samenleving? Voor welke
bedreigingen moeten we meer beducht zijn dan voor andere? Zijn dat de verdovende
middelen? Is dat de mensensmokkel? Of zit het misschien op een heel ander
vlak? Zit het misschien meer in de richting van de EU-fraude, die ook zeer
ontwrichtend kan werken of in de milieucriminaliteit? Welk beeld hebben we
daarvan? Hoe komen we daaraan en hoe stellen we vervolgens de prioriteiten?
Op welk niveau gebeurt dat? Als de prioriteiten gesteld zijn, hoe worden ze
dan tot uitvoering gebracht? Wie controleert dat? Wie stelt dat beeld eventueel
bij? Hoe interfereert de actualiteit daarmee? Een spectaculaire meervoudige
moord moet natuurlijk ook de volle aandacht krijgen. Hoe verdraagt dat zich
met de prioriteiten die zijn gesteld in het beleid ten aanzien van georganiseerde
criminaliteit? Hoe verhoudt de prioriteit voor bepaalde onderdelen van georganiseerde
criminaliteit zich tot de prioriteiten die binnen de driehoek gesteld worden?
Zinloos geweld heeft lang niet altijd te maken met georganiseerde criminaliteit;
zelfs zelden, denk ik. Als zinloos geweld een prioriteit is, dan zal er snel
spanning ontstaan. Waar zet je de politie en de officieren van justitie in?Dat type vragen willen we vanmorgen graag aan de orde stellen. De heer
Biesheuvel zal vanmorgen dit deel van het gesprek leiden.De heer Biesheuvel: Criminele politiek zijn woorden die bepaalde associaties
oproepen, maar ik denk dat de voorzitter dit onderwerp al goed in kaart heeft
gebracht. Ik stel mij voor dat we allereerst over het criminele beeld gaan
praten, dan over de prioriteitsstelling, dan over de landelijke opsporingsdiensten
en dan zijn er nog een paar restvragen. Wat uit de inleiding van de voorzitter
al naar voren kwam, is dat het voor de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit
enorm belangrijk is om een kwalitatief en kwantitatief duidelijk onderbouwd
inzicht te hebben, want uiteindelijk moet je op basis daarvan tot een gecoördineerd
beleid komen.In dat kader heb ik allereerst een vraag aan de heer Van de Bunt. Kunt
u naar aanleiding van het wetenschappelijk onderzoek dat onder andere is gedaan
in opdracht van de parlementaire enquêtecommissie aangeven wat –
we zijn nu een paar jaar verder – de huidige klemmende problemen zijn
en welk onderzoek u verricht heeft in dat kader? Daarbij doel ik natuurlijk
met name op het onderzoek dat de naam Korte klappen versus ontmantelen heeft
gekregen.De voorzitter: Voordat de heer Van de Bunt dat doet, wil ik de heer Vos
welkom heten. Hij is waarnemend hoofdofficier van justitie in Maastricht.De heer Van de Bunt: Het rapport heet niet Korte klappen. Het rapport
heet Georganiseerde criminaliteit in Nederland. Je zou dat rapport kunnen
zien als een voortzetting, een actualisering, van het onderzoeksrapport dat
ten behoeve van de parlementaire enquêtecommissie is gemaakt. Misschien
is het goed om in een aantal korte streken het beeld neer te zetten en voor
een deel ook in negatieve zin. Daar bedoel ik dit mee. Zowel in het rapport
van de onderzoeksgroep-Fijnaut als in het recente WODC-rapport komt naar voren
dat er in Nederland geen sprake is van verweving tussen georganiseerde misdaad
en bijvoorbeeld het openbaar bestuur, de politiek of de economie. Ik ben een
paar weken geleden in Italië geweest. Ik kwam aan op de dag dat een staatssecretaris
werd gearresteerd vanwege banden met de georganiseerde misdaad. Wat mij opviel,
was dat niemand daar echt van opkeek. Niemand keek ervan op dat een Italiaanse
staatssecretaris was aangehouden. Dat wijst op het ongelooflijk grote verschil
tussen de georganiseerde misdaad in Nederland en Italië. Het feit dat
er geen sprake is van verweving wil absoluut niet zeggen dat er geen relaties
zijn tussen georganiseerde misdaad en de wettige samenleving.Wat uit het recente rapport van het WODC vooral naar voren komt, is dat
er juist ontzettend veel positieve raakvlakken zijn tussen georganiseerde
misdaad en de wettige omgeving. Ik zal enkele concrete voorbeelden geven.
Wij beschrijven een aantal gevallen van vrouwenhandel. Je kunt hierbij heel
simpel opmerken dat deze vorm van georganiseerde criminaliteit geen kans maakt
zonder prostituanten en zonder bordeelexploitanten in Weert, Roodeschool en
Koudekerke. Drugscriminaliteit verwordt niet tot grote georganiseerde misdaad
zonder de vraag naar drugs en ecstasy in grote dancings. Ik wil daarmee aangeven
dat er voortdurend, in de sfeer van de consument en in de sfeer van het faciliteren,
raakvlakken zijn tussen de georganiseerde misdaad en de wettige samenleving.
Zonder u allen hier, geen handel in illegale cd's.De heer Biesheuvel: Dat is een kras voorbeeld, maar u bedoelt: zonder
helers, geen stelers.De heer Van de Bunt: Dat is natuurlijk zo.Er zijn voortdurend raakvlakken en dat biedt ook kansen aan opsporing
en aan bestuurlijke preventie, maar dat is een onderwerp waar wij nog wel
op zullen terugkomen. Het eerste wat ik graag wilde opmerken, is dat er dus
geen verweving is, maar dat er wel veel raakvlakken zijn.Een tweede algemene constatering is dat er geen sprake is van hiërarchie.
Je kunt niet zeggen dat de georganiseerde misdaad erger is naarmate er sprake
is van meer hiërarchie in de organisatie. Wij hebben geconstateerd dat
de mensen niet zozeer door hiërarchische lijnen bijeen worden gehouden,
als wel door sociale relaties. Dat er geen echte hiërarchie is, wil niet
zeggen dat er geen succesvolle misdadigers zijn, want die zijn er wel. Alleen
werkt men meer projectmatig: men kent elkaar en doet het zo nu en dan met
elkaar. "Geen hiërarchie, maar wel sociale relaties" heeft als consequentie
dat de betekenis van die sociale relaties verstrekkend is. Een voorbeeld van
de werking van sociale relaties is dat de etniciteit, de etnische komaf er
strikt gezien niet meer zo toe doet. Dat is een andere conclusie dan die van
de commissie-Fijnaut. Je ziet in toenemende mate heterogeen samengestelde
groepen die niet toevallig zijn samengesteld, maar waarbij de sociale relaties
de rode draad zijn die door de organisatie heen loopt. Dat die sociale relaties
er zijn, biedt ook kansen voor de opsporing, want men moet die sociale relaties,
net als in het dagelijkse leven, onderhouden. Wij hebben in
de door ons bestudeerde dossiers gezien dat mensen heel veel bij elkaar kwamen,
ook al was dat niet nodig voor het volvoeren van de criminele activiteit.
Men ontmoette elkaar twee, drie keer per week vaak op vaste punten in uitgaansgelegenheden.
Wij hebben in onze slotbeschouwing opgemerkt dat dit mogelijkheden biedt voor
de opsporing. Het beeld van weinig mededeelzame criminelen die zuinig zijn
met het geven van informatie aan elkaar, klopt niet, want men praat veel met
elkaar en men komt veel samen waarbij en passant criminele plannetjes worden
gesmeed. Ik weet niet of ik nu nog verder moet gaan; ik heb nu twee belangrijke
punten genoemd.De heer Biesheuvel: Ik denk dat ik u zo mag samenvatten dat er geen verwevenheid
is, maar dat er wel raakvlakken zijn en dat er geen hiërarchie is, maar
wel sociale relaties.De heer Van de Bunt: Zo is het.De heer Biesheuvel: Ik heb het rapport aangeduid met "korte klappen, versus
ontmantelen", omdat het zo in de publiciteit naar voren is gekomen. De conclusie
ervan zou ik willen samenvatten met: je hoeft niet een langdurig onderzoek
te doen naar de top van de organisatie, je kunt ook delen van de organisatie
aanpakken, hetgeen overigens de top van de organisatie weer ontregelt.U heeft een onderzoek geschilderd, waarvan het de bedoeling is om een
wetenschappelijk beeld neer te zetten van de huidige criminaliteit. Het is
misschien ook wel interessant om te weten hoe de praktijk hiermee omgaat.Mijnheer Aalbersberg, u spelt zo'n wetenschappelijk rapport natuurlijk,
maar heeft u er ook houvast aan in uw dagelijks werk?De heer Aalbersberg: U zegt terecht dat dit vakliteratuur is, die door
ons wordt gespeld. Mijns inziens zijn er in dit verband twee invalshoeken
te onderscheiden. Straks gaan wij spreken over prioritering. Dat raakt ons
nog meer. Als ik het moet beschrijven in termen van de fotografie, dan zou
ik zeggen: een rapport als dit kunnen we zien als een dia, een terugblik,
met een beschrijving van hoe het er voor staat. Daarbij worden ook beleidsimplicaties
gegeven. Prioritering is in die beeldspraak te beschrijven als het maken van
een videofilm, waarin vragen aan de orde komen als: wat is er aan de hand
en wat pak je op? Daar zit een verschil tussen.Zoals gezegd, een rapport als het onderhavige dat lees je, dat spel je.
Ik herken er ook wel dingen in, zoals die door de heer Van de Bunt zijn beschreven.
We kunnen lang praten over de vraag of sociale interacties niet ook tot hiërarchie
leiden. In onderzoeken zien wij namelijk wel degelijk ook vormen van hiërarchie.
In het rapport van de heer Van de Bunt lees ik dan dat er in ieder geval geen
sprake is van een langdurige structuur en van hiërarchie. Soms is wel
gesuggereerd dat dit uit alle onderzoeken zou blijken. Elk onderzoeksverband
heeft echter wel bepaalde hiërarchische patronen in zich. Verder zou
ik er vanuit de praktijk nog op willen wijzen dat het onderhavige onderzoek
is gebaseerd op een veertigtal verrichte onderzoeken, die vaak langdurig van
aard zijn. Dat is interessant, want dat zou onderschrijven dat langdurige
onderzoeken de mogelijkheid bieden om beter zicht te krijgen op een organisatie
en dus ook beter te kunnen kiezen tussen een lange klap, een korte klap of
iets anders. De heer Van de Bunt en ik zullen het erover eens zijn dat het
vaak om een mix gaat. Eerder hebben wij daar in ander verband al over gesproken.
Om die mix goed in de praktijk te kunnen toepassen, heb je inzicht nodig in
wat er aan de hand is. Dat is vaak een spanningsveld. Terugkijken op veertig
verrichte onderzoeken levert een ander beeld op dan vooruitkijken naar iets
wat aan de gang is en jezelf de vraag stellen welk onderzoek moet worden verricht.
Daar zit een spanningsveld tussen.Nogmaals, vanuit de praktijk herken ik zeker een aantal dingen in het
rapport. Zeker, die lees ik ook zo. Ik ben wat voorzichtig om te stellen dat
de wereld er nu anders uitziet. Laat ik een voorbeeld geven. Het aantal liquidaties
in Nederland suggereert dat er toch een hoop aan de hand is op het gebied
van georganiseerde criminaliteit.De voorzitter: Kunt u een aantal noemen? De heer Aalbersberg: Dat heb ik op dit moment niet paraat.De heer Ficq: In 1997 circuleerde in politioneel Nederland het aantal
van ongeveer 25.De heer Aalbersberg: Grof gezegd schat ik dat wij op dit moment op een
aantal van ongeveer 30 per jaar zitten. Dit geeft aan dat er aan de bovenkant
van de georganiseerde criminaliteit toch dingen aan de hand zijn. Ik wil dat
niet tegenover het rapport stellen, maar wel wil ik erop wijzen dat dit ook
speelt.De heer Biesheuvel: Goed, vanuit de wetenschap krijgt u dan een criminaliteitsbeeld
van Nederland aangereikt. Mijnheer Vos, kunt u aangeven hoe zo'n wetenschappelijk
gefundeerd beeld aansluit bij het criminaliteitsbeeld in uw eigen regio?De heer Vos: Ik zou jokken als ik hier zou zeggen dat ik zo'n rapport
helemaal zou spellen en dat ik elke letter ervan zou kennen. Dat kan niet.
Als hoofdofficier moet je de grote lijnen volgen. Natuurlijk moet je weten
wat er is. Daartoe laat ik mij voorlichten door mijn rechercheofficier. Aan
hem vraag ik om mij te vertellen wat ik echt over zo'n rapport moet weten.Wij hebben te maken met een groot aantal strafbare feiten die op ons afkomen.
Helaas beschikken wij slechts over beperkte opsporingscapaciteit. Ik zeg altijd:
de politie is net als een mooie vrouw waarmee iedereen wil dansen. Ze kan
echter maar met één persoon tegelijk dansen en op een avond
is maar een beperkt aantal dansen te doen. Dat betekent dat er moet worden
gekozen. Als het openbaar ministerie nu zelf zou mogen kiezen, was dat misschien
nog wel aardig, maar wij zijn daar niet alleen in. Wij zitten met een aantal
mensen op een markt. Wij zitten op die markt met een groot aantal burgemeesters,
die ieder hun eigen problemen en zaken opgelost willen zien. Als hoofdofficier
moet ik daarnaar kijken. De rechercheofficier zit in een andere positie. Die
moet kijken naar zijn eigen segment van de markt. Als hoofdofficier moet ik
de diverse belangen echter heel goed in de gaten houden.De heer Biesheuvel: Straks gaan wij dieper in op de prioriteitsstelling.
Uit wat u hiervoor zei, concludeer ik dat u wel kijkt naar wat
er uit zo'n wetenschappelijk, nationaal criminaliteitsbeeld naar voren komt,
maar dat het de vraag is of het wel altijd aansluit op uw eigen, regionale
beeld.De heer Vos: Ik kijk ernaar via mijn expert.De heer Rouvoet: Wij spreken nu in algemene termen over het criminaliteitsbeeld,
maar ik zou het nog graag iets verder ingekleurd willen zien wat betreft vormen
van criminaliteit. Ik hoor: geen verweving, maar wel raakvlakken en: geen
hiërarchie, maar wel sociale relaties. Wellicht kan de heer Van de Bunt
aangeven of wij echt weten wat er zich allemaal in ons land afspeelt. Dan
gaat het mij om typen criminaliteit. Gaat het allemaal om drugs, of zijn er
ook andere vormen te noemen? Bij het onderwerp prioriteitsstelling komen wij
hierop nog wel terug, maar het lijkt mij goed om nu al te weten waar we het
allemaal over hebben.De heer Van de Bunt: Ongeveer tweederde van alle grote opsporingsonderzoeken
heeft betrekking op harddrugs, softdrugs en een combinatie daarvan. Afgaande
op die verdeling kan men constateren dat dit de hoofdmoot van de georganiseerde
criminaliteit is. Het probleem van de politie is ook ons probleem: over wat
je niet ziet, kun je niet oordelen.Nieuwe lijnen, zoals vrouwenhandel, hebben meer aandacht gekregen. Onderzoek
daarvan laat schrijnende gevallen zien. Een paar jaar geleden zagen wij dit
soort zaken eenvoudigweg nog niet. Met "wij" bedoel ik: politie, justitie,
media en wetenschap. Wij worden bij het maken van een beeld hiervan gehandicapt
door wat wordt aangegeven of door wat door de politie wordt onderzocht.Aan de hand van die toevallige onderzoeken waarmee de politie wordt geconfronteerd,
is de fraude bij de Europese Unie een belangrijk gebied dat deels onontgonnen
is. Afgezien van de vraag of je je met drugs, vrouwenhandel en EU-fraude moet
bezighouden, wijs ik erop dat amper antwoord kan worden gegeven op de vraag
waar het misdaadgeld blijft. Dit punt is ook al in het kader van de parlementaire
enquête gesignaleerd, maar daarin is nog geen verandering gekomen. In
de opzet van het boek Georganiseerde criminaliteit in Nederland hadden wij
een hoofdstuk "het misdaadgeld" gepland. Wij konden echter dat hoofdstuk niet
vullen. Wij hebben 40 zaken hiertoe bekeken, wij hebben met specialisten gesproken
en wij hebben stapels onderzoeksrapporten van de politie erop nageslagen,
maar op die vraag moeten wij het antwoord schuldig blijven. Ik vind dit zorgelijk.
Het misdaadgeld blijft ergens; het komt in de legale economie terecht.De voorzitter: Betekent dit dat er een gebrekkig beeld bestaat van de
criminaliteit in ons land?De heer Van de Bunt: Zo wil ik het niet stellen.De voorzitter: Je kunt alleen wat je weet, goed onderzoeken. U baseert
zich op strafrechtelijke onderzoeken die zijn afgerond.De heer Van de Bunt: Dat is de gekozen methode. In de tweede fase van
het onderzoek, nadat bestudeerd was wat onderzocht was, hebben wij een gespreksronde
gehouden met de kenners in het veld om de huidige trend te kunnen opsporen.De voorzitter: De politie is bijvoorbeeld beter getraind op het vergaren
van informatie over verdovende middelen dan over fraude met creditcards of
EU-fraude. Ik spreek hierover geen oordeel uit, maar het is belangrijk dat
wij vaststellen dat het beeld fragmentarisch is. Er is een segment van de
criminele markt waar wij veel vanaf weten, maar er zijn ook grote delen waar
wij niet veel van weten.De heer Van de Bunt: Dat is een betere omschrijving. In Nederland weten
wij heel veel van de drugsproblematiek. Er vindt veel wetenschappelijk onderzoek
plaats met medewerking van politie en justitie. Internationaal maken wij op
dat gebied een goede beurt. Dit neemt echter niet weg dat er onontgonnen terreinen
zijn.De heer Ficq: Dit rapport is uiteraard gebaseerd op de kennis van de dossiers
van dit moment, aangevuld met gesprekken met mensen uit het veld die bepaalde
ontwikkelingen schetsen. Dit neemt niet weg dat zoveel mogelijk getracht wordt
om bij de gesprekken die de PG's voeren met de hoofdofficieren aandacht te
vragen voor de noodzaak dat CIW's niet alleen werken ter ondersteuning van
lopende onderzoeken. Het is de bedoeling dat zo actief mogelijk informatie
wordt verzameld van wat om de betrokkenen heen gebeurt. Het gaat erom, dat
veld te verbreden. Inderdaad kunnen in voorkomende gevallen vier prioriteitstellende
thema's worden aangegeven waarop de verdere aandacht gericht moet worden.
Ik noem onderwerpen als mensensmokkel, mensenhandel en wapenhandel. Uit andere
signalen ontstaat het beeld dat er meer loos is dan wat uit concrete gegevens
beschikbaar is. In dat kader zijn ook de "dienstverleners" van belang. Aanvankelijk
richtten wij onze aandacht bij de opsporing met name op het oplossen van gepleegde
feiten. Ten tijde van het onderzoek door de heer Van Traa kwam de belangstelling
voor criminele groepen en de misdaden die zij zouden kunnen plegen aan de
orde. Belangrijk in dit onderzoek is de aandacht die wordt gevraagd voor het
probleem van de dienstverleners. Zij verkeren dikwijls aan de rand van grote
onderzoeken en krijgen nooit de aandacht in zo'n onderzoek die ze verdienen.
Wat doen ze? Ze duiken in vele onderzoeken op, maar bij elk onderzoek blijven
zij erbuiten staan, terwijl ze eigenlijk de verbindende schakel zijn tussen
een groot aantal andere onderzoeken. Fijnaut heeft het een paar jaar geleden
zo uitgedrukt: de Nederlandse politie is niet georganiseerd bij de bestrijding
van zware georganiseerde criminaliteit conform de fenomenologie van het probleem.De voorzitter: Wat zijn dienstverleners?De heer Ficq: Dat zijn mensen die zich bezighouden met het witwassen van
geld voor bepaalde criminele groepen. Zij verschaffen valse papieren, ze verzorgen
transportmogelijkheden, en dergelijke.De heer Biesheuvel: Bij het schetsen van het criminaliteitsbeeld is de
informatievoorziening belangrijk. Bij het op poten zetten van een nationale
informatievoorziening ben je afhankelijk van de informatie uit de korpsen.
Gebeurt dit snel en goed? De heer Jansen: De Algemene Rekenkamer heeft hierover onlangs iets gezegd.
Bij het bepalen van het beeld ben je afhankelijk van de verstrekte informatie.
Vanuit de traditionele opsporing worden traditionele beelden gegenereerd en
daar wordt een soort politiek op gebaseerd. Wil je iets anders, dan moet je
het inwinnen van informatie op andere gebieden richten. Voor een deel gebeurt
dit bijvoorbeeld via het financiële rechercheren. Daardoor krijg je dienstverleners
in zicht. Zij worden namelijk betaald. De performance rondom de criminaliteit
komt mede daardoor beter in het beeld. Daarmee kom je niet onmiddellijk bij
"het geld" maar je ziet wel wat annex is.Het ligt aan de bril die je opzet, wat je ziet en wat je wilt zien. Wie
bepaalt welke bril je opzet? De aandachtsvelden die bijvoorbeeld aan de kernteams
toebedeeld zijn, bepalen dat je ook naar andere dingen kijkt dan drugs.De heer Biesheuvel: Wij krijgen wel eens de indruk dat de politie liever
informatie geleverd krijgt dan verschaft.De heer Van Zwam: Ik kan mij voorstellen dat u dit denkt, maar ik deel
dat beeld niet.De heer Biesheuvel: Waarom denkt u dit?De heer Van Zwam: U hebt onderzoek verricht. Van de buitenkant bekeken,
kan ik me voorstellen dat dit beeld ontstaat. Verwijzend echter naar uw onderzoek
en dat van de heren Van de Bunt en Van Traa, meen ik dat de politie graag
informatie wil verschaffen. Het gaat om de wijze van organisatie en die kan
worden verbeterd. Nu zijn er 26 korpsen die allemaal min of meer autonoom
zijn bij de eigen informatiehuishouding. Het is goed als daarmee een nieuwe
verbinding wordt gezocht. Ik heb de overtuiging dat het verstandig is de basiseenheden
als het ware met elkaar te verbinden om een goed beeld te krijgen van de georganiseerde
criminaliteit. Ik ben het met u eens dat je moet weten waarnaar je kijkt en
ik ben het met de heer Ficq eens dat op het moment dat de aandachtsvelden
worden toebedeeld een concrete poging moet worden gedaan om er meer geconcentreerd
naar te kijken. De onderzoeken die wij aanpakken, voldoen aan alle criteria.
Dat zijn de zwaarste onderzoeken die er zijn. Het zou mooi zijn als wij nu
een beeld zouden kunnen krijgen van de negatieve kant van het spectrum. Ik
doel op de criminelen die zich schuldig maken aan een aantal activiteiten
waarvan je zou kunnen zeggen: als dit ongewijzigd doorgaat, hebben wij over
een paar jaar met grote groepen te maken.De voorzitter: Kunt u concreter zijn? Waar doelt u precies op?De heer Van Zwam: Je ziet dat je met groeperingen aan de gang gaat die
ons worden toebedeeld door de minister van Justitie en die een bepaalde criminele
historie hebben. Vijf, zes jaar geleden waren dat andere groeperingen met
een andere organisatiegraad. Het zou heel mooi zijn als wij met elkaar niet
alleen zouden investeren in zaken die nu heel erg belangrijk zijn, maar ook
in zaken waarvan je zou kunnen zeggen met enige voorspellende waarde: dat
worden over vier of vijf jaar zaken van de topcriminelen.De voorzitter: Nog iets concreter. Wat waren vijf, zes geleden de organisaties
die u aantrof en wat is het verschil met nu?De heer Van Zwam: Het kernteam NON heeft onlangs de portefeuille mensensmokkel
en mensenhandel toebedeeld gekregen. Dat is een politiek item en betreft,
vind ik, een zeer ernstige schending van de rechtsorde. Je ziet nu mensen
bezig over wie men een aantal jaren geleden zei: is dat nu zo erg? Je ziet
dat zij zich nu bezighouden met het binnenhalen van mensen onder zeer slechte
omstandigheden. Ik zeg niet dat het in alle gevallen opgaat, maar je zou kunnen
proberen om, kijkend naar het onderzoek dat de heer Van de Bunt heeft gedaan,
na te gaan of er bepaalde ontwikkelingen in zitten en aan de hand daarvan
keuzes te maken. Je moet nu niet alleen de ernstigste zaken aanpakken, maar
ook de zaken waarvan je denkt: dat worden de zaken van de toekomst.De voorzitter: Is het geen kwestie van het maken van carrière binnen
de criminaliteit?De heer Van Zwam: Ja, maar men diversificeert ook. Het wordt nu gefocust
op drugs of mensensmokkel. Ik geloof dat men vooral gaat voor winstpotentie.
Men wordt wakker met de gedachte: hoe kunnen wij met zo min mogelijk risico
zoveel mogelijk geld verdienen?De heer Biesheuvel: De heer Van Zwam zei tegen mij: het beeld dat u schilderde,
zou wel kunnen. Het beeld dat hij ons voorhoudt, is dat de aansluiting op
het nationale en het regionale vlak heel goed is en dat de aanlevering van
informatie goed gaat. Ik zag de heer Van Brummen knikken, maar ik weet niet
waar dat op sloeg. Zou hij daarop kunnen ingaan?De heer Van Brummen: Ik knikte in de zin van: het gaat goed, maar het
kan beter. Door Van de Bunt is in zijn rapport aangegeven – en dat vind
ik een van de waardevolle elementen – dat het mede gaat om de relatie
tussen wettige omgeving en de mogelijkheden van criminele activiteiten. Wat
in Nederland nog niet aan de orde is, is dat wij systematisch alle wettige
omgevingen nalopen om na te gaan waar criminele kansen zitten. Ik denk dat
het van belang is dat dit wel aan de orde komt en dat wij zoveel mogelijk
de wettige omgevingen in kaart brengen en taxeren op hun kansen op criminaliteit.
Ik denk dat de succesvolle situaties van belang zijn en daarnaast de succesvolle
criminelen. Op beide elementen zou je je moeten richten. In vind dat wij ons
in de afgelopen periode te veel hebben gericht op de succesvolle criminelen
en dat nu de tijd gekomen is om meer te kijken naar de succesvolle criminele
situaties. Dat behelst nadrukkelijk richting van de aandachtsgebieden van
de kernteams en van de regiopolitie, want ook de regiopolitie zal, gegeven
de opgedane ervaringen, moeten aangeven waar zij dingen tegenkomt. Waar wij
nu nadrukkelijk mee bezig zijn, is het leggen van de relatie tussen de informatievoorziening
op regioniveau en hetgeen waar de kernteams voor zijn. Vervolgens gaat het
om het bepalen van de aandachtsgebieden en de prioritering.De heer Dittrich: De heer Van Zwam zei: de opsporingsorganisaties zouden
zich meer op de toekomst moeten richten. Hoe doe je dat als er nog
geen strafbare feiten zijn gepleegd? Als je een trend volgt, bijvoorbeeld
een verschuiving van de drugshandel naar de vrouwenhandel, wat is dan je inzet
als opsporingsorganisatie om dat te beteugelen?De heer Van Zwam: Ik roep in herinnering de ontstaansgeschiedenis van
de kernteams, waarbij elk kernteam een fenomeen toebedeeld heeft gekregen.
De discussie daarover is door de parlementaire enquêtecommissie genuanceerd.
Wij praten nu vooral over verkennend opsporingsonderzoek. De meerwaarde van
de fenomeenonderzoeken die door ons zijn gedaan, is dat de zaak breder is
getrokken. Er is niet alleen gekeken naar wat de politie weet, maar ook naar
wat bijvoorbeeld de wetenschap weet. Ik wil een concreet voorbeeld geven.
Er loopt op dit moment een onderzoek – ik kan niet alle details geven –
naar mensensmokkel vanuit Afrika, waarbij voodoo een belangrijk element vormt.
Voodoo spreekt ons, witte Nederlanders, maar beperkt aan, omdat wij het hele
systeem niet kennen. Wij hebben een aantal antropologen uitgenodigd om ons
te vertellen wat er precies speelt. Het beeld ontstaat dat Afrikaanse jonge
vrouwen, vaak nog meisjes, onder invloed worden gebracht van voodoo. Dat is
voor die mensen heel reëel. Wij kunnen ons dat niet of nauwelijks voorstellen,
maar het is ons helder uitgelegd. Als je weet welke impact dat heeft, kun
je er rekening mee houden en proberen in de toekomst voor het probleem te
komen. Ook de wetenschap en het bedrijfsleven moeten erbij worden betrokken.
Wij moeten zoveel mogelijk kennis vergaren over de georganiseerde criminaliteit
en daaraan gerelateerde onderwerpen om niet alleen maar zaken aan te pakken
als zij al uit de hand zijn gelopen.De heer Dittrich: Hoe stelt u zich voor, aan de voorkant van dit probleem
te komen?De heer Van Zwam: Wat ik belangrijk vind, is dat wij ook communiceren
met landen waarmee tot voor kort niet of nauwelijks werd gecommuniceerd. Wij
werken niet samen met Nigeriaanse opsporingsautoriteiten, gelet op de enorme
corruptie aldaar. Daar ontstaat nu het beeld dat het in West-Europa allemaal
fantastisch is. Meisjes van vijftien, zestien jaar denken: wij gaan daar werken –
zij denken in de horeca, soms weten zij dat het in de prostitutie is –
en zullen binnen de kortste keren veel geld verdienen. Zij gaan naar Nederland
en komen terecht in de AMA-procedure. Ik vind dat overigens een walgelijk
woord dat de hele situatie depersonificeert. Zij worden in een situatie gebracht
waarin wel geld wordt verdiend, maar vrij weinig. Als de politie dan ingrijpt –
ik vind dat dit moet gebeuren; wij mogen dat niet tolereren – en betrokkenen
naar hun land van oorsprong terugkeren, zijn twee dingen van belang. In de
eerste plaats blijft de voodoosfeer werken en in de tweede plaats wordt men
geconfronteerd met het destijds geschetste beeld dat men een paar jaar naar
Europa zou gaan en rijk terug zou komen. Men komt echter berooid terug en
kan niet waarmaken wat men heeft geschetst, terwijl men nog steeds onder de
invloed van voodoo is. Dat heeft op die mensen een zeer grote fysieke invloed.
Het is naar mijn overtuiging belangrijk om te proberen bijvoorbeeld via de
ambassade aldaar en via de media de mensen voor te lichten dat het niet allemaal
rozengeur en maneschijn is en dat de horeca een genuanceerd begrip is waaraan
ook heel negatieve kanten zitten.De voorzitter: De term "AMA-pro- cedure" is misschien niet voor alle luisteraars
duidelijk. Dat is de procedure voor alleenreizende, minderjarige asielzoekers.De heer Van Zwam: Het is de term voor alleenstaande minderjarige asielzoekers
die vaak m.o.b. gaan, ofwel met onbekende bestemming. Het gaat om meisjes
van vijftien, zestien jaar die de prostitutie ingaan. Daar moeten wij wat
aan doen.De voorzitter: De heer Van Brummen zei net: het zou heel goed zijn als
wij niet alleen kijken naar de carrières van criminelen, maar ook in
beeld brengen wat de mogelijkheden zijn in de wettige wereld om criminaliteit
te bedrijven. Dat klinkt heel logisch, maar ik vraag mij af of het niet overambitieus
is. Bijna elk wettig gebeuren in de samenleving heeft criminele aanwendingsmogelijkheden.
Internet bestaat nog maar enkele jaren en de criminaliteit daarop tiert welig.
Denk maar aan virussen voor het vernietigen van kennis en vermogensbestanddelen
van anderen. Er is mij nooit een opsporingsonderzoek opgevallen, beoogd om
mensen op te pakken die met dat soort zaken bezig zijn. Volgens mij weten
wij heel veel van criminaliteit die kan ontstaan door gewone, wettige middelen
te gebruiken, door je gewoon in het verkeer te voegen en zaken vervolgens
te gaan misbruiken. Zo'n algemeen beeld is prachtig, maar wat, wat mij betreft,
prioriteit zou hebben, is dat we in ieder geval een deel daarvan nu maar eens
gewoon aanpakken. Dus, wat bedoelde u nu precies te zeggen? Ik kan me namelijk
haast niet voorstellen dat u dit niet met mij eens bent.De heer Van Brummen: Dat klopt, maar dat staat in mijn ogen ook in relatie
met de vraag naar de voorkant. Wat ik bedoelde, is dit. Waar het altijd om
gaat bij criminelen, is een combinatie tussen schaarste en geld. Zij zijn
op zoek naar schaarste en geld, omdat die twee vaak ook samenhangen. Wat je
wel degelijk kunt doen, naar mij oordeel, is nagaan waar die combinatie van
schaarste en geld criminelen kansen biedt. Europese-Unie-fraude is daar een
voorbeeld van, en mensensmokkel.De voorzitter: Als ik u mag onderbreken: dat weten we al heel lang. Tegelijkertijd
weten we ook dat dit heel moeilijk aan te pakken is en dat er nog niet zo'n
vreselijk grote prioriteit aan gegeven wordt, voorzover ik het kan waarnemen.De heer Van Zwam: Misschien mag ik daar een voorbeeld van geven, ter aanvulling
op mijn collega. Wij proberen dat wel; we hebben bij het kernteam Noord-Oost
Nederland een aantal rapporten geschreven over zaken die raken aan het onderwerp
dat u net noemt. Wij constateerden bijvoorbeeld in een opsporingsonderzoek
naar verdovendemiddelenhandel dat een aantal apothekers op grote schaal paracetamol
verkochten aan heroïnehoeren. En wat gebeurde met die heroïne? Die
werd versneden met paracetamol. We hebben een rapport geschreven, getiteld
"Paracetamol als versnijdingsmiddel", om de apothekersbranche als het ware
te doordringen van het feit dat, als zij paracetamol verkochten in een hoeveelheid
van 500 à 600 kg per jaar, je dan wel een heel chronische
migraine moet hebben om dat nog een legale status te kunnen geven. We hebben
vastgesteld dat het gebruikt wordt voor het versnijden van heroïne. Apothekers
hielden zich in een aantal gevallen wat van de domme en wij hebben door het
rapport helder gemaakt aan de hele branche dat, als zij paracetamol verkochten
in dit soort hoeveelheden, zij zich inlaten met georganiseerde criminaliteit.
Daar zitten twee kanten aan. De bonafide apotheker weet het voortaan en de
malafide apotheker weet in het vervolg dat, als hij zich dit weer op de hals
haalt, hij zich schuldig maakt aan overtreding van de Opiumwet.De voorzitter: Dat is inderdaad een mooi voorbeeld; toch even terug naar
de heer Van Brummen. Het completer maken van het beeld zou leuk zijn, als
we verder niets te doen hadden, maar is het nu niet veel meer zaak om aan
de paar dingen waarvan we het wel weten – EU-fraude, virussen, kinderporno –
prioriteit in operationele zin te geven?De heer Van Brummen: De vraag is of het óf-óf is. Voor mij
is het én-én. Natuurlijk is het zaak om op basis van hetgeen
je al weet en wat je al in kaart gebracht hebt, daar waar succesvolle situaties
zijn voor criminelen en zich succesvolle criminelen voordoen, in te grijpen.
Maar tegelijkertijd zul je je moeten richten op hetgeen waarvan je veronderstelt
dat er dingen mogelijk worden. Dat mag je nooit achterwege laten naar mijn
oordeel, want anders voorkom je dat je jezelf in staat stelt om ook die voorkant
in beeld te brengen. Je zult je daar dus op moeten blijven richten.De voorzitter: Wie doet dat nu volgens u? Of doet niemand dit nog?De heer Van Brummen: Ik zeg dat het op dat punt beter zal moeten worden.
We zijn ermee bezig, door discussies binnen de coördinatiecommissie Zwacri.
Het is één van de redenen waarom we wetenschappelijk onderzoek
vragen. We doen het door de toedeling van aandachtsgebieden en we zullen het
gaan doen door de kernteams ook meer te zetten op verkennend onderzoek. Immers,
juist ook via dat verkennend onderzoek, waar de komende wetgeving de mogelijkheden
toe biedt in betere zin, zullen we ons in staat moeten stellen om die voorkant
in beeld te brengen.De heer Ficq: Waar het om gaat bij die aandachtsgebieden, is hoe je deze
uitdiept. Op zich is het aandachtsgebied juist een van de middelen die je
hebt om de zaak waar je prioriteit aan wilt geven, in den brede aan te pakken:
én doordat je de informatiehuishouding op een bepaalde manier gaat
bundelen, én doordat je bijvoorbeeld via het instellen van verkennende
onderzoeken dat verder gaat uitdiepen. Een derde punt is dat er in ieder operationeel
onderzoek dat loopt bij een kernteam, steeds achteraf een evaluatie plaatsvindt,
waarbij een van de elementen juist is hoe de connectie met de legale wereld
geweest is. Van daaruit kun je ook in kaart brengen waar eventuele kwetsbare
punten zitten. Een product van een kernteam is niet alleen een gepakte dader,
maar is wel degelijk ook het in kaart brengen van kwetsbare aspecten van onze
samenleving in zijn totaliteit.Wat heel belangrijk is – dan sluit ik aan bij wat Van de Bunt zo-even
zei – is het facet van de totale politiële informatiehuishouding
daar omheen. Er zal een sterkere relatie moeten komen tussen wat via de informatieknooppunten
op het regionale niveau gebeurt. Immers, daar wordt op het regionale niveau
de kennis gebundeld, van wat er op het terrein van de aandachtsgebieden met
name gebeurt bij de kernteams en wat gebundeld wordt in informatieplatforms.
Bij die informatieplatforms worden dikwijls juist de plaatjes naast elkaar
gelegd van wat er in de regio's gebeurt en wat bij de aandachtsgebieden ook
blijkt, ook in relatie tot de inzet van de kernteams, en voorts van wat er
op nationaal niveau bij CRI gebeurt. Er zal één nationale politiële
informatiehuishouding moeten bestaan, waar ook in grote mate van vrijheid
informatie wordt uitgewisseld. Als dat niet gebeurt, zal een deel van wat
de heer Van de Bunt straks zei, illusoir worden. Als het zo is dat het met
name gaat om sociale relaties, dat het met name gaat om dienstverlening en
dat je moet komen tot een goed evenwicht tussen het langetermijnonderzoek
en de korte klap, dan vergt dat kennis van je omgeving waarin je je beweegt.
Dat is heel essentieel. Als je kiest voor aandachtsgebieden zoals we die nu
nog hebben, die met name voor een stuk langs etnische lijnen bepaald zijn,
betekent het dat je de rest van je informatie op een andere manier met elkaar
moet delen.De heer Biesheuvel: Wat betreft het uitwisselen van de informatie, waar
u het over heeft: gebeurt dat op een goede wijze? U schildert het nu vrij
feitelijk, maar gebeurt dat ook in voldoende mate?De heer Ficq: Dat is groeiende. Het blijkt ons ook tijdens controlgesprekken
met de hoofdofficieren, als zij vertellen wat in hun eigen arrondissementen
gebeurt, dat die informatieknooppunten op het regionale niveau duidelijk vorm
beginnen te krijgen. Ik zie hoe de hoofdofficieren die een kernteam onder
zich hebben, op dit moment bezig zijn met de vorming van informatieplatforms.
Daarbij is het juist de bedoeling om te komen tot een bundeling van wat zij
krijgen uit het aandachtsgebied en wat zij overigens aan beelden hebben van
wat in de regio's gebeurt, met datgene wat feitelijk in de regio's bekend
wordt, om op die manier ook een zekere sturing te kunnen geven aan de onderzoeken
en de prioritering. Als ik dat zie, denk ik dat je nog de klap door moet maken
naar het landelijk niveau en de inpassing van CRI daarin, maar dat je inderdaad
daar een aantal stappen in gezet hebt. Ik zie het trouwens ook bij de korpschefs,
dat zij een aantal initiatieven ontwikkeld hebben in die richting om ook daadwerkelijk
aan die landelijke politiële informatiehuishouding vorm te geven. Ik
denk dat je dan echt een stap vooruit gezet hebt. En daarvan maakt kinderporno,
een onderwerp dat u juist noemde, een van de prioritaire aandachtsvelden uit.De voorzitter: Oké, er is dus aandacht voor, maar het is bepaald
nog niet af.Ik heb nog een andere vraag over het criminaliteitsbeeld, aan de heer
Van de Bunt. U schetste in het begin een profiel hoe criminele organisaties
werken: geen hiërarchie, maar wel sociale contacten. Ik heb daar zelf
toch een wat ander beeld bij. Ik kan me heel goed voorstellen dat hier in
Nederland het beeld dat u beschrijft, ongeveer klopt. Maar klopt het
niet vooral ook, doordat de echte grote bazen in het buitenland zitten? Ik
heb toch ook een beeld waarbij er een aantal topcriminelen zijn, zeg maar
de presidenten in de criminele wereld, zoals we die ook in de gewone wereld
hebben, die hun geld verdienen middels alles wat verboden is, van drugshandel
en mensensmokkel tot weet ik niet wat; van het op grote schaal betrekkelijk
gewone artikelen stelen en verkopen, naar wapenhandel en het daarmee mogelijk
maken van oorlogen in landen waaraan door democratische regimes niet geleverd
wordt. Kortom, een beeld van een beperkt aantal mensen dat toch behoorlijk
aan de knoppen zit, al zitten ze misschien niet hier in Nederland.De heer Van de Bunt: Het feit dat er geen hiërarchie is, wil niet
zeggen dat er geen topspelers in het veld aanwezig zijn. Ik weet op welke
gevallen u doelt, maar een aantal Nederlandse topspelers waarover inmiddels
ook dossiers zijn opgebouwd, geven toch weer dat beeld te zien dat ze weliswaar
heel veel dingen doen, maar niet per se alles bestieren en achter de knoppen
zitten. Ik ben nog steeds niet erg overtuigd van uw beeld.De voorzitter: U kent toch ook de situaties dat er gebeld wordt met de
grote baas in Turkije of in Pakistan, in de zin van: zullen we hem liquideren?
En dat hij zegt: ja of nee. Dat bestaat toch? Ik zie dat de heer Van Zwam
mijn beeld, wat Nederland betreft, bevestigt.De heer Van de Bunt: We hebben het over het criminaliteitsbeeld. Wij zeggen
in ons boek dat wat u zegt – we noemen de voorbeelden – ook bestaat.
Maar als we het hebben over het algemene beeld – wat is nu de rode draad,
de algemene lijn – dan komen wij dat andere tegen, zonder overigens
te ontkennen dat er hiërarchie bestaat. In mijn introductie liet ik aan
de hand van het Italiaanse voorbeeld al zien dat wij niet al te ver over de
grens hoeven te gaan om heel andere vormen van georganiseerde criminaliteit
te zien.De heer Jansen: Het in dit boekwerk geschetste beeld is betrouwbaar, want
het is zeer gevarieerd. Zeker bij internationale organisaties zijn er mensen
in het bronland die aan de touwtjes trekken en stapsgewijs bepalen wat er
moet gebeuren, wie aangepakt moet worden, enz. Dat is wel degelijk het geval.De heer Biesheuvel: Wij hebben vrij langdurig stilgestaan bij het criminaliteitsbeeld.
In mijn ogen is dat heel belangrijk. Ik wil aan de heren met een landelijke
en met een regionale verantwoordelijkheid vragen in hoeverre dat criminaliteitsbeeld
het beleid bepaalt. Mijnheer Aalbersberg, in hoeverre hebt u dat criminaliteitsbeeld
nodig om prioriteiten te stellen?De heer Aalbersberg: Als u het goed vindt, doe ik een stap terug naar
de discussie hiervoor: moet je gelijk aanpakken, of heb je, in de geest van
het rapport van de heer Van de Bunt, eerst inzicht nodig om te weten wat je
precies moet aanpakken? Het is heel belangrijk om te weten wat er aan de hand
is, wat het samenwerkingsverband is, wie de dienstverleners zijn en om daarna
pas de keuze te maken wie je prioritair aanpakt. De Nederlandse politie bevindt
zich wat dit betreft in een ontwikkelingsproces, waarin wij de goede kant
op groeien. Een aantal jaren geleden werden namelijk de groepen aangepakt
die toevallig boven kwamen drijven, maar nu willen wij onze informatiehuishouding
zo inrichten dat wij de juiste pakken. Informatiehuishouding is lastig, omdat
de politie van oudsher in wezen wat meer op de zaak is georiënteerd;
zo wordt informatie vooral weggezet voor een bepaalde zaak of voor een bepaald
proces-verbaal. Maar nu willen wij informatie vooral wegzetten voor inzicht,
zodat wij een juiste keuze kunnen maken. Dat kent wel een aantal beperkingen,
zoals de cultuur, zoals zojuist besproken. Ik denk dat de onderlinge regionale
uitwisseling net zo belangrijk is als de nationale, omdat ik niet meer geloof
in een hiërarchie van uitwisseling van lokaal naar regionaal naar nationaal.
Informatietechnologie maakt het ook mogelijk om informatie beschikbaar te
stellen en te hebben. Maar hierbij zitten wij met een cultuurprobleem: bij
de politie gaan wij er bij onze informatie-uitwisseling nog steeds van uit
dat wij, als wij denken dat iemand anders onze informatie nodig heeft, zelf
mogen beslissen of hij die informatie al dan niet krijgt. Wij moeten naar
een cultuuromslag, waarbij wij informatie elektronisch voor elkaar beschikbaar
stellen. Dat is een hele belangrijke verandering van strategie.De heer Biesheuvel: Wat is voor u bij de prioriteitsstelling in de opsporing
het belangrijkst: informatie uit de regio of landelijke informatie?De heer Aalbersberg: Beide zijn van belang. Dat is niet zozeer een politiek
antwoord, want de essentie is dat er tussen de kleine criminaliteit, de simpele
dealer op de straathoek, en de grote criminaliteit een relatie bestaat. Een
informatieanalist wil natuurlijk het totaal zien. Het landelijke beeld is
gebaseerd op alle informatie die de politie opdoet, niet alleen in het rechercheproces,
maar ook in het dagelijkse politiewerk.De heer Biesheuvel: Mijnheer Vos, ik wil u dezelfde vraag voorleggen:
wat is voor u het belangrijkst, de landelijke of de regionale informatie?De heer Vos: Voor mij is de regionale informatie heel belangrijk, dus
die over Zuid-Limburg. Een tijdje geleden zijn wij begonnen met het opstellen
van een criminele kaart, of veiligheidskaart zoals die nu heet. Wij hebben
geprobeerd om daarmee een en ander inzichtelijk te maken: waar worden in de
gemeente Maastricht bijvoorbeeld de meeste auto's gestolen? De uitkomsten
daarvan zijn niet zo verschrikkelijk spectaculair, maar toch is het aardig
om te weten in welk segment van de stad de meeste auto's gepikt worden, waar
de meeste woninginbraken worden gepleegd, etc. Als je die informatie van alle
gemeenten bij elkaar veegt, dan krijg je een heel aardig beeld van wat er
aan de hand is. Dan kun je bekijken wat je eraan wilt doen. Dat is heel belangrijk.
Als in een wijk bijvoorbeeld veel auto's worden gestolen en je daar erg veel
energie in steekt, dan zullen in die wijk ongetwijfeld minder auto's worden
gestolen. Maar het is mogelijk dat die criminaliteit dan een wijk opschuift,
naar een ander district. Uiteindelijk schiet je daar dan weinig mee op.De heer Biesheuvel: In feite betekent dit dat u de indruk hebt dat u zelf
invloed kunt uitoefenen op die prioriteitsstelling.De heer Vos: Ja zeker. Wat wij per jaar doen, is voor een
gedeelte van bovenaf bepaald. Dat bestaat uit wat wij landelijk van de procureurs-generaal
aangereikt krijgen. Zij willen dat wij het komende jaar aan een bepaald onderwerp
aandacht besteden. Dat is voor ons een gegeven en dat doen wij dan ook.De heer Biesheuvel: Heel braaf doet u dat dan.De heer Vos: Ja, natuurlijk. Vroeger was dat anders: toen waren wij allemaal
aparte eilandjes, maar nu zijn wij een onderdeel van een geheel en moeten
wij ons aan die opdrachten houden. Toch bepaalt de regionale criminaliteit
voor een belangrijk deel hoe wij onze mensen inzetten.De heer Biesheuvel: Is de specifieke ligging van uw regio nog van invloed,
gezien het internationale aspect?De heer Vos: Nee.De heer Rouvoet: U zegt dat u natuurlijk de landelijke prioriteiten uitvoert.
Maar ik kan mij ook voorstellen dat u uit uw regio's zoveel aangereikt krijgt,
dat u zegt: wij hebben onze handen al vol. Dan komt er via de lijn het bericht:
beste mijnheer Vos, wilt u de komende tijd vooral veel aandacht aan de bestrijding
van kinderporno besteden, want dat wil de Tweede Kamer? Ik kan mij dan verschillende
reacties van u voorstellen. Hoe doet u dat dan, hoe bepaalt u wat u laat vallen?
U kunt immers niet alles tegelijk aanpakken.De heer Vos: Belangrijk daarvoor is dat wij het ongeveer gelijktijdig
te horen krijgen. Dat is de laatste tijd sterk verbeterd. Vroeger liep de
politie met haar plannen meestal voor op ons. Dan zeiden wij: wij willen ook
nog dat dit en dat gebeurt. Dan moesten die plannen worden opengebroken. Vervolgens
kregen wij in de loop van het jaar de landelijke prioriteiten binnen. Die
waren dan bijna niet meer in te passen. Als je in februari of maart van het
landelijk niveau te horen krijgt wat in het daaropvolgende jaar moet worden
gedaan, heb je de tijd om dat samen te voegen met wat er lokaal speelt. Natuurlijk
kun je niet alles doen. Belangrijk is dat wij uit kracht kiezen en niet in
vredesnaam maar iets doen en constateren dat wij niet toekomen aan het volgende.
Dat vind ik veel erger.De heer Rouvoet: Dat begrijp ik. Mijnheer Van Brummen, het kan een kwestie
van tijdsplanning zijn: wanneer hoor je welke landelijke prioriteiten worden
gesteld? Ik kan mij ook voorstellen dat het van belang is of je de deskundigheid
in huis hebt. Als je opeens het bericht krijgt dat de politiek aandacht wil
voor onderwerp x, dan moet je ook maar de mensen hebben die daarvan verstand
hebben. Hoe werkt het inpassen van de landelijke prioriteitsstelling bij u?De heer Van Brummen: Voor mij is het altijd de vraag of de beleving van
de ernst van zaken op landelijk en regionaal niveau wel zo verschillend is.
Waarom zou de burgemeester van Haarlem heel andere dingen erg vinden dan een
lid van de Tweede Kamer? Kinderporno wordt naar mijn oordeel door de burgemeester
van Haarlem even erg gevonden als door een lid van de Tweede Kamer. Het probleem
valt volgens mij dus mee.De voorzitter: Maar voor de korpsbeheerder kan het een probleem zijn dat
bijvoorbeeld inbraken hem veel persoonlijker worden aangerekend dan die kinderporno.
Dat laatste is gelukkig voor de meeste mensen een vrij abstract gegeven waarmee
zij zich niet bemoeien.De heer Van Brummen: Ik heb die discussie in de afgelopen periode gehad
toen het ging om de Zandvoortse kinderpornozaak. Ik kan dus uit de praktijk
spreken. Deze zaak legde een vrij groot beslag op de recherchecapaciteit van
het Kennemerlandse korps. Nogal wat burgemeesters in het bewakingsgebied Kennemerland
constateerden dat minder recherche aanwezig was, omdat men bezig was met die
Zandvoortse kinderpornozaak. Iedere burgemeester accepteerde dat vanuit de
inschatting van de ernst van die zaak. Het is een opdracht voor het openbaar
ministerie om met de korpsbeheerders en de andere burgemeesters in discussie
te gaan over de ernstbeleving. Wat ik dan in mijn praktijk zie, is dat je
er bijna altijd uit komt. De landelijke prioriteiten worden ook zo door de
korpsbeheerder en de andere burgemeesters beleefd. Dat is zeker het geval
als je ze meegeeft dat landelijke prioriteiten nooit spelen als het probleem
zich niet voordoet. Dat is heel verstandig.De voorzitter: Ik wil u nog een keer uitdagen. De Zandvoortse kinderpornozaak
is in die zin wat anders, omdat daarbij als het ware bekend was in welke flat
die vent zat. Dat zag je op het Journaal. Het is dan minder moeilijk om daarvoor
draagvlak te krijgen dan wanneer je als landelijke prioriteit bijvoorbeeld
de bestrijding van de creditcardfraude aangereikt krijgt. Dat moet je dan
namelijk nog verkennen en in kaart brengen.De heer Van Brummen: Als je bijvoorbeeld via je kernteam vormen van criminaliteit
krijgt toebedeeld die geen regionale inbedding hebben omdat ze zich regionaal
niet voordoen, moet je bijna altijd werken met het gegeven dat je daarvoor
capaciteit opzij hebt gezet. In zekere zin is dat ook gebeurd. Met de vorming
van de kernteams hebben wij capaciteit opzij gezet voor de georganiseerde
criminaliteit. De driehoeken die bij mij zijn betrokken bij de prioriteitstelling
op het kernteam accepteren dat. Zij weten dat daarvoor capaciteit apart is
gezet, dat dit binnen de Nederlandse politie gewenst is en dat de prioriteitstelling
er op een andere manier verloopt. Wat de inzet van de regionale capaciteit
betreft, constateer ik niet dat je daar niet uitkomt, mits je maar laat zien
hoe je je afwegingen maakt en dat wij geen dingen doen die regionaal niet
spelen.De heer Biesheuvel: Mijnheer Ficq, het beeld is nu neergezet van de afwegingen
rondom de regionale prioriteitstelling, maar uiteraard vindt er ook een landelijk
prioriteitstelling plaats door het college. Welk instrument gebruikt u nu
precies bij het afwegen van landelijke prioriteiten?De heer Ficq: U moet daarin twee dimensies onderscheiden, te weten het
beleidsmatig niveau en daarbinnen eventueel de toedeling van zaken. Op het
beleidsmatig niveau is er het spanningsveld centraal-decentraal: op welke
terreinen bepaal je dat er nationale prioriteiten dienen te gelden? Die zijn
in het verlengde van het vorige onderzoek van de parlementaire
enquêtecommissie vastgesteld aan de hand van het beeld dat door Fijnaut,
Van de Bunt, Bruinsma en Bovenkerk is geschetst ten behoeve van de parlementaire
enquêtecommissie. Daaruit is toen een aantal terreinen naar voren gekomen,
overigens later aangevuld met andere onderwerpen zoals mensensmokkel en bepaalde
delen van Nederland waarmee zo'n groot Nederlands belang is gemoeid –
ik noem Schiphol – dat je die heel concies moet blijven volgen.Dan doet zich inderdaad het punt voor, wat collega Van Brummen al zegt
en wat de heer Vos in wezen niet weerspreekt, dat op het moment dat die aandachtsvelden
zijn bepaald en de typen criminaliteit zijn benoemd de grote meerwaarde daarvan
is – daar sluit de heer Vos ook op aan – dat iedereen gelijktijdig
een bepaalde vorm van aandacht daaraan gaat geven, namelijk naarmate het zich
in de eigen regio voordoet. Zo lost dat probleem centraal-decentraal zich
op. Centraal geef je de thema's aan waaraan extra aandacht moet worden gegeven.
Los van de drugs noemde ik al mensensmokkel, wapenhandel en wat dies meer
zij. Op het moment dat iedereen er op zijn eigen niveau aandacht aan begint
te geven, wordt ook de politiële informatiehuishouding gevoed. Overigens
komt zo'n prioriteit over het algemeen niet echt uit de lucht te vallen. Kinderporno
is net al genoemd.De heer Biesheuvel: Dat is waar, maar u ontkomt er op bepaalde momenten
ook niet aan, als er iets landelijk speelt, heel snel opsporingscapaciteit
te organiseren en heel snel prioriteiten te stellen. Lukt dat?De heer Ficq: De mensensmokkel is een aardig voorbeeld. Ik kwam in oktober
1997 terug van vakantie. Ik nam de boot terug uit Engeland, sloeg de Telegraaf
open en las twee prioriteiten die via de kolommen van de Telegraaf tot mij
kwamen. Een daarvan was: er zij een taskforce mensensmokkel. Toen is gebleken
dat het, gelet op het belang dat daarmee gemoeid was, redelijk snel kon worden
gerealiseerd. Binnen een aantal maanden waren er aanzetten voor die taskforce
gecreëerd en was ook de politiële informatiehuishouding wel degelijk
mede daarop ingericht. De voorzitter: Nu moet de conclusie toch niet zijn dat de Telegraaf de
prioriteiten stelt in dit land?De heer Ficq: Neen, dat was in dit geval het kabinet.De heer Biesheuvel: Mijnheer Ficq, ik wil vanuit uw landelijke verantwoordelijkheid
ingaan op de aandacht voor de middencriminaliteit. Vanuit de regio is dat
al ettelijke malen naar voren gebracht. Ongetwijfeld luistert u daar ook naar,
maar hoe zit het met de prioriteitstelling op dat punt?De heer Ficq: Mag ik even mijn verhaal van zojuist afmaken? Je hebt het
niveau waarop je onderwerpen aangeeft en het niveau waarop je onderzoeken
toedeelt. De aandachtsgebieden worden eventueel aangevuld met fenomeenonderzoek
dat niet door de politie wordt gedaan, maar door de wetenschap, al dan niet
in opdracht van een kernteam. Dat aandachtsgebied wordt verder uitgediept
via verkennende onderzoeken. Daar komen operationele onderzoeken uit voort.
Op die manier komen informatiehuishoudingen en operationele onderzoeken bij
elkaar.De aandacht voor de middencriminaliteit is als volgt georganiseerd. Aan
ieder kernteam is een zogenaamd informatieplatform verbonden, dat overigens
nog wordt opgebouwd: een samenspraak van een aantal mensen die in de regio's
waarvoor het kernteam werkt zich met een zwaardere vorm van criminaliteit
bezighouden. Dat zijn zowel de officieren van justitie als de recherchechefs.
Daar komt de informatie uit de eigen regionale informatiehuishouding en de
informatie van het kernteam bij elkaar. Daar komen ook potentiële onderzoeken
bij elkaar. Er ontstaat een beeld van wat er in de gezamenlijke regio's gebeurt
en wat er in het aandachtsgebied speelt. Van daaruit wordt aangegeven: welke
onderzoeken moeten aan een ander kernteam worden toebedeeld en welke onderzoeken
zullen wij in onze eigen regio moeten aanpakken?De heer Biesheuvel: Mijnheer Vos, ik zag u non-verbaal reageren. Zou u
dat nu verbaal willen doen?De heer Vos: Ik wil nog iets zeggen over de spanning tussen datgene wat
je lokaal en regionaal wilt doen. Je moet goed beseffen dat er nog een ander
onderscheid is, namelijk tussen datgene wat je beleidsmatig doet en incidenten.
Je kunt afspreken wat je wilt doen, maar alles valt uit elkaar op het moment
dat de Koningin in Zuid-Limburg wordt gegijzeld. Dan wordt het allemaal anders,
wat wel eens twee of drie maanden kan duren. Daar moet je altijd rekening
mee houden.Toen ik pas bij het OM was, had ik wel eens het gevoel dat wij een soort
strandjutters waren. Wij kwamen op het strand en pakten op wat daar lag aan
strafbare feiten. Het maakte niet uit of het groot of klein was; wij pakten
het gewoon op, want wij voelden ons als OM verplicht om er iets aan te doen.
Het gevolg was dat wij wel bezig waren, maar dat het strand achter ons inmiddels
al weer vol lag. Wij kwamen er eigenlijk nooit uit en hadden er geen enkel
idee over. Tegenwoordig zijn wij nog steeds jutters. Alleen nemen wij ons
voor om op het strand alleen maar glazen voorwerpen op te pakken, het liefst
rode, gele en groene. Dan lukt het ons in ieder geval om dat strand binnen
een bepaalde tijd schoon te krijgen van die voorwerpen. Als wij echter iets
vreselijks tegenkomen, valt het plan weer in duigen.De heer Biesheuvel: Van ons allen hier woont u het verst van het strand,
maar ik vind dat u er een prachtig beeld van geeft.De heer Vos: Ik heb in Wassenaar gewoond, vandaar.De heer Rouvoet: Loopt u dan niet het risico dat u maatschappelijke kritiek
krijgt dat u om allerlei troep op het strand heen loopt?De heer Vos: Dat is ook zo. Kritiek zal er altijd zijn. Op het moment
dat je gaat kiezen, stel je je open voor kritiek, maar dat is niet erg. Ik
vind het veel erger om blind alleen maar je eigen ideeën na te lopen
en te doen wat je zelf denkt dat goed is dan te kiezen en aan te geven: ik
heb daarvoor gekozen. Het is best mogelijk dat de PG of de politiek zegt:
je hebt verkeerd gekozen. Zij kunnen echter niet zeggen: je bent als een blind
paard aan de gang gegaan.De heer Biesheuvel: Mijnheer Jansen, wij hebben zojuist van de heer
Ficq gehoord dat er in het kader van de landelijke prioriteitstelling, waarbij
niet alleen de Telegraaf wordt gelezen, voldoende capaciteit kan worden vrijgemaakt.
Ik kan mij voorstellen dat zo'n zelfde situatie zich ook in een regio kan
voordoen: in korte tijd doet er zich iets voor waarvoor capaciteit moet worden
vrijgemaakt.De heer Jansen: Het voordeel van onze regio is dat wij behoorlijk zwaar
bemenst zijn. In onze regio kunnen wij een scheiding aanbrengen tussen een
kernteam en een regionaal team. Wij kunnen de lokale problemen dan ook keurig
netjes wegzetten naar het regionaal rechercheteam. Dat neemt echter niet weg
dat, als de golven erg hoog gaan, er ook ad hoc iets moet gebeuren. Wij hebben
in de verdeling van de capaciteit een duidelijke keuze gemaakt: 70% stabiele
onderzoeken die zo lang mogelijk moeten blijven lopen, 15% wat de waan van
de dag brengt en 15% ondersteuning van de districten. Wij proberen te sturen
op capaciteit om daarmee alles wat zich voordoet netjes weg te zetten.De voorzitter: De heer Vos zegt dat het een kwestie van kiezen is. Daarvoor
moet je criteria hebben. Ik wil graag dezelfde vraag stellen aan de heer Ficq
en de heer Jansen. Welke criteria hanteert u bij uw keuze: dit wel en dat
niet? Of komt u daar niet aan toe, omdat uw bordje toch al vol wordt geladen
door het kabinet? Ik denk dan aan mensensmokkel en XTC. Wat zijn de criteria
als u het zelf voor het zeggen hebt?De heer Ficq: Ik laat nog even daar dat de prioriteiten van het kabinet
en die van ons niet altijd met elkaar strijdig hoeven te zijn. Of je nu praat
over synthetische drugs of mensensmokkel, het is volstrekt terecht dat de
aandacht daarvoor werd gevraagd. De onderwerpen waarop wij onze aandacht willen
richten, worden bepaald door enerzijds...De voorzitter: Ik vraag dus naar de criteria. Ik noem maar op: gewelddadigheid,
corruptie, internationale verhoudingen. Ik kan van alles bedenken. Wat zijn
de criteria, op grond waarvan u zegt: dit doen wij wel en dat doen wij niet?
Maatschappelijke verontrusting kan er ook één zijn. De heer Ficq: Op dat punt lopen de criteria parallel. Dat zijn de criteria
die wij gebruiken in de weegploeg, als wij overgaan tot toedeling van onderzoeken.
Die zijn op zich natuurlijk niet anders dan wanneer je praat over de prioritaire
aandachtsvelden.De voorzitter: Kunt u die criteria noemen?De heer Ficq: Wij praten dan met name over zaken als de wijze, waarop
de integriteit van lijf en goed en van de samenleving wordt aangetast. Dan
praat je over de doorwerking van bepaalde effecten naar de legale samenleving
en legale markten toe. Dan praat je over de maatschappelijke effecten die
het oproept. Je praat, kortom, over een sterk kwalitatief beeld, waarin voor
mij met name integriteit heel belangrijk is.De voorzitter: Discrimineren die criteria voldoende? Ik kan mij namelijk
voorstellen dat heel veel vormen van criminaliteit hieraan voldoen.De heer Ficq: Ja. Maar voordat u zegt dat het doorwerkt op een legale
markt of een overheid, merk ik op dat je dan praat over de manier, waarop
bepaalde vormen van criminaliteit zich potentieel of in een concreet onderzoek
openbaren. Je vraagt je dan af, wat het risico voor de samenleving is. Is
dat reëel of niet? Ik geef voorbeelden uit de praktijk. Bij drugs zien
wij uit talloze onderzoeken hoe het geld dat daarmee is gemoeid, in een aantal
gevallen uit Nederland verdwijnt, maar in een aantal gevallen in Nederland
blijft. Daar sprak de heer Van de Bunt daarnet over. Je ziet hoe men toch
probeert, bijvoorbeeld op het terrein van het milieu, overheden te corrumperen
om op een gemakkelijke manier van zijn afval af te komen, waarbij men het
geld in eigen zak kan steken. Als je praat over mensenhandel, praat je over
de integriteit van levens en personen.De voorzitter: Is het meer het algemene kwalitatieve beeld, of heeft u
een soort checklist in uw hoofd, waarlangs u uw prioriteiten legt?De heer Ficq: Wij hebben in Perspectief 2002, een nota die het openbaar
ministerie niet lang geleden heeft uitgebracht, heel duidelijk aangegeven
wat onze algemene checklist is. Dat begint met integriteit van lijf en goed
en van de samenleving, en dan komen er een aantal andere onderwerpen, waar
een aantal andere aspecten bijkomt. Als je kijkt naar de toedeling van onderzoeken
aan kernteams, ligt daar een heel concrete checklist voor, die door de weegploeg
wordt geconfronteerd met de onderzoeken, waarbij wordt aangegeven of dat facet
zich wel of niet voordoet. Dan vindt de feitelijke toedeling plaats.De voorzitter: Voor de heer Jansen dezelfde vraag.De heer Jansen: Wij gebruiken een soortgelijke checklist. Uiteraard scoren
wij op basis van het dossier. Het is wat mathematisch, maar het rationaliseert
de benadering. Bepaalde criteria wegen daarbij zwaar. Zij krijgen een groot
aantal punten: psychische schade buiten het criminele milieu, bedreiging van
de volksgezondheid, corrumptieve werking, actief verzet tegen de overheid,
ofte wel het verhinderen van de overheid. Dat zijn vier criteria die hoog
scoren. Wat minder hoog scoren verstoring van de marktwerking en dat soort
zaken. Nog wat lager scoort schade aan eigendommen en materiële schade
overheid. Maar dat is niet het einde van de rit, want bepaalde zaken kunnen
vrij laag scoren, terwijl zij beleidsmatig vrij hoog geprioriteerd zijn. Aan
het eind van de rit hebben wij dus nog twee soorten variabelen die wij ernaast
leggen: beleidsvariabelen – moet een zaak worden opgewaardeerd omdat
zij hoog scoort, hoewel wij nog niet voldoende informatie hebben – of...De voorzitter: Doelt u op maatschappelijke of politieke onrust?De heer Jansen: Ik doel op politieke onrust.De voorzitter: Heeft u daar een voorbeeld van?De heer Jansen: Kinderporno is een voorbeeld waarvan je niet een echt
zwaar dossier hebt, maar wel aanwijzingen op grond waarvan je zegt: wij gaan
er toch in, want die beleidsvariabelen geven aan dat wij daarop druk moeten
zetten. Een tweede voorbeeld wordt gevormd door de inschattingsvariabelen,
kosten/batenverhalen. Je kunt een fantastisch dossier hebben, maar als je
praat in een taal waarvoor geen tolk bestaat, kun je aan die zaak niet beginnen.
Kosten en baten worden daar dus ook nog naast gelegd.De heer Dittrich: Moet ik daaronder ook verstaan de beschikbare capaciteit,
gelet op de hoeveelheid werk die het bestrijden van een bepaald type misdrijf
kost? Is dat ook een selectiecriterium?De heer Jansen: Dat kan een afweging zijn. Maar ik bedoel het net andersom:
het kan zijn dat een zaak niet zo hoog scoort, maar heel simpel met een korte
actie is op te sporen. Je zegt dan: het scoort niet hoog, maar laten wij er
even drie maanden aan beginnen, dan hebben wij dat euvel ook weer aan de kant.
In die sfeer wordt het getrokken. Maar je kunt ook zeggen: dit kost gigantisch
veel geld, er moet lang voor worden gereisd en er moeten dure tolken worden
ingehuurd – een aantal belemmeringen dus – zodat je besluit dat
in ieder geval te bediscussiëren. Dat gebeurt altijd in overleg met de
zaaksofficier en de officier die gaat over de bestrijding van de zware criminaliteit.De voorzitter: Een van onze bevindingen is dat u een heel fijnmazig systeem
hebt van prioriteitsstelling. Door u wordt heel serieus afgewogen...De heer Jansen: Dat klopt. Het klinkt was schools, maar in de praktijk
blijkt dat, als je met een grote groep scoort, je op soortgelijke niveaus
uitkomt. Dat maakt het rationaliseren van de discussie daarna heel erg gemakkelijk.De heer Rabbae: Ik heb nog een vraag aan de heer Ficq. Moeten wij, wat
het op macroniveau afwegen van prioriteiten en het kiezen voor soorten criminaliteit
betreft, de georganiseerde drugscriminaliteit een belangrijke positie toekennen
in vergelijking met bijvoorbeeld wapencriminaliteit? Of moeten wij zeggen:
ach, zij zijn bezig met drugs, wat wij liever hebben dan met plutonium, wapens
en dat soort gevaarlijke dingen? Is er een soort afweging in deze richting?De heer Ficq: Nu vraagt u iets heel absoluuts. Als u zegt dat het allemaal
gaat om drugs, moeten wij ons wel realiseren dat een groot belang is gemoeid
met de volksgezondheid. Als wij kijken naar de geldhoeveelheden die omgaan
en die hun eigen weg vinden, waardoor een macht ontstaat die volstrekt oncontroleerbaar
is, is het een zelfstandige afweging om toch aan drugs die prioriteit te blijven
geven die wij daaraan op dit moment geven. Als je praat over wapenhandel is
natuurlijk heel duidelijk dat dat effecten heeft naar buiten toe, dus op onze
relatie met andere staten. Verder is sprake van een faciliterende rol ten
opzichte van andere vormen van criminaliteit. Ten slotte zijn er consequenties
voor de openbare orde, waarbij ik herinner aan recente schietincidenten. Met
andere woorden: je zult omwille van de belangen van de volksgezondheid en
de integriteit van lijf, aan de wapenhandel aandacht moeten blijven besteden.
Het is geen kwestie van of/of, maar van de vraag of voldoende informatie beschikbaar
is om een reëel onderzoek te kunnen starten. Als je prioriteit geeft
aan een bepaald onderwerp, betekent dit dat de politiële informatiehuishouding
zich erop toespitst dat informatie beschikbaar komt, waardoor dossiers zich
eerder aftekenen en je tot een daadwerkelijke aanpak kunt komen.De voorzitter: De laatste vraag in dit blokje. U noemde net kernteamonderzoeken.
Kunt u een voorbeeld geven van de aanvraag voor een kernteamonderzoek dat
u heeft afgewezen, omdat het niet voldeed aan de criteria zoals u die hanteerde?De heer Ficq: Nee, want die bereiken over het algemeen het college niet.
De weegploeg geeft aan, dat een bepaalde zaak het niet haalt. Als een hoofdofficier
het daar niet mee eens is, kan hij dat vervolgens voorleggen aan het college.
Dat is nooit gebeurd. Maar ik kan u de cijfers geven.De voorzitter: Nee, niet de cijfers. Ik wil graag inhoudelijk weten, hoe
het gaat.De heer Ficq: De inhoudelijke afwegingen heb ik niet gezien.De voorzitter: De weegploeg adviseert u. Ik zou mij daarom kunnen voorstellen,
dat u daarvan een rapportage krijgt in de trant van: uit onderzoeken blijkt
dat die zaak niet past in de prioriteitsstelling.De heer Ficq: Het had minder te maken met niet-passende prioriteitsstelling
qua onderwerp, dan met het feit dat het onderzoek op zich niet zwaar genoeg
was om aan een kernteam te worden toebedeeld.De voorzitter: In de praktijk hebben de criteria die uzelf hanteert als
het gaat om de kernteamonderzoeken geen bepalende invloed. Maar het gaat veel
meer om de vraag, of de onderzoeken zwaar genoeg zijn.De heer Ficq: Beide. Zij hebben in die zin voldoende invloed, dat de onderwerpen
die worden aangereikt zich wel degelijk binnen de totale prioriteitsstelling
bewegen, en soms ook daarbuiten. Dat is maar goed ook, want het betekent dat
bepaalde typen onderzoek worden aangepakt, die anders niet zouden zijn aangepakt
als je alleen binnen die terreinen zou zijn gebleven. Wij deden gelukkig al
mensensmokkelonderzoeken voordat zij als prioriteit werden aangewezen. Voor
milieuonderzoeken geldt hetzelfde. Maar wat je bij de weegploeg ziet, is dat
die onderzoeken niet zwaar genoeg scoren om te worden toebedeeld aan een kernteam.De heer Biesheuvel: Mijnheer Jansen, in het kader van de prioriteitstelling
noemde u een percentage. Ik kan mij voorstellen dat u met een aantal langlopende
onderzoeken bezig bent, terwijl de prioriteitstelling nogal eens wisselt,
bijvoorbeeld door de actualiteit. Knelt die verhouding niet regelmatig?De heer Jansen: Het kan knellen, maar wij werken met zo'n 180 mensen in
een kernteam en een regionaal team. De onderzoeken lopen niet altijd simultaan.
Sterker nog, de onderzoeken wisselen af. Er is op afzienbare termijn dus altijd
wel een project dat afloopt, waardoor een acute prioriteit kan worden opgepakt.
Over het algemeen is dat goed te doen. Het is wel vervelend als prioriteiten
te snel wisselen, want dan wordt de dienst vrij onstabiel gemaakt. Vandaar
dat wij zo hechten aan een goede criminele politiek waarin goede keuzes worden
gemaakt, liefst voor een paar jaar, zodat ook de informatiepositie
heel goed kan worden georganiseerd. Maar nogmaals, er blijft altijd wel ruimte
om acute prioriteiten in te passen.De heer Van de Bunt: Ik heb behoefte aan het maken van een relativerende
opmerking. In de afgelopen vijftien, twintig minuten is gesproken over weegploegen
en fijnmazige keuzecriteria, maar het eenvoudige feit doet zich voor dat het
gaat om de vraag: welke zaken zullen wij gaan onderzoeken. Van lang niet elke
zaak is bekend wat precies de omvang is en wat precies achter de onbekendheid
schuilgaat. In de afgelopen jaren heb ik diverse keren meegemaakt dat er in
een onderzoek dat niet zo'n hoge prioriteit kreeg, toch veel bleek te zitten
en omgekeerd. Het gevaar van dit wegen en preciseren is dat wellicht het risico
wordt gelopen dat het zekere voor het onzekere wordt genomen, dus dat de zaak
of het veld prioriteit krijgt waarvan je al veel weet. Ik zou zeggen: laten
wij het ook weer niet te veel gaan rationaliseren en laten wij ons erop instellen
dat geluk, toeval en onbekendheid factoren zijn waar ook rekening mee gehouden
moet worden en waar wij voortdurend op moeten kunnen inspelen.De heer Jansen: Het is niet zo dat er zaken afvallen als er gewogen is.
Het is heel goed mogelijk dat veelbelovende zaken worden teruggeplaatst naar
het Bureau projectvoorbereiding, met het verzoek om het verder uit te diepen.
Het gaat dus niet om een zwart-witsituatie, want er zijn ook mogelijkheden
om de informatiepositie te verbeteren of er opnieuw in te investeren. Dat
is ook een keuze die het managementteam en het bevoegd gezag kunnen maken.De heer Van de Bunt: Maar dat klinkt ook allemaal weer heel rationeel.
Soms kan in de fase van projectvoorbereiding eenvoudigweg niet het onderste
uit de kan worden gehaald en dus het onbekende niet worden opgelicht. Dat
is per definitie ook de taak die nadien volbracht moet worden: met inzet van
opsporingsmethoden moet wat licht in de duisternis worden gebracht.De voorzitter: Ik denk dat de heer Van de Bunt ongetwijfeld gelijk heeft,
maar het gekke is dat deze redenering niet kan worden omgedraaid. Er kan geen
pleidooi worden gevoerd voor irrationele afwegingen.De heer Van de Bunt: Dat doe ik ook niet. Ik wil wel zeggen: wees alert
op eventuele negatieve neveneffecten. Een daarvan is dat de benadering zo
rationeel wordt dat je niet meer open staat voor de avonturen en het onbekende
waarover wij spraken en dat je het gevaar loopt, in redundantie verzeild te
raken en bijvoorbeeld alleen maar in de wereld van de drugs vertoeft. Voorkom
dat negatieve neveneffect.De heer Biesheuvel: Ik stap over naar de landelijke opsporingsdiensten.
Het woord "kernteam" is al een paar keer gevallen. Ik zal eerst wat langer
stilstaan bij de kernteams en dan bij de overige landelijke, bovenregionale
opsporingsdiensten.Mijnheer Aalbersberg, wij hebben de indruk dat in regio's wel eens wordt
gezegd dat een onderzoek echt bij hen hoort. Het is dan de vraag in hoeverre
de regio in voldoende mate meewerkt aan regio-overstijgend onderzoek. Dat
kan zich bijvoorbeeld uiten in de mate waarin gemakkelijk informatie en mensen
worden afgestaan aan kernteams. Kunt u daarop reageren?De heer Aalbersberg: Het moeilijkste is volgens mij de politie-informatiehuishouding.
Daar worden namelijk keuzes gemaakt en daar wordt bepaald welk onderzoek wordt
aangepakt. Een tactisch onderzoek kan in theorie natuurlijk overal worden
uitgevoerd. Als u aan een recherchechef 30 rechercheurs geeft en u zet ze
ergens op een waddeneiland, kunnen zij het onderzoek ook doen. Dit is dus
ook een prioritaire vraag: waar zet je de capaciteit neer. In Nederland hebben
wij ervoor gekozen, met de interregionale kernteams sterkte vrij te maken
en die vooral te gebruiken voor de bovenregionale onderzoeken. Daarbij heeft
elk kernteam eigenlijk twee invalshoeken. De ene betreft de aandachtsgebieden,
waarbij bijvoorbeeld Noord-Oost Nederland de Oost-Europese criminaliteit,
de Turkse criminaliteit, mensenhandel en mensensmokkel onderzoekt. De andere
invalshoek betreft de onderzoeken die "boven het maaiveld van de regio's"
uit komen. Er zou ook een andere keuze gemaakt kunnen worden.Waar je de capaciteit ook neerzet, het gaat toch om het vrijmaken van
capaciteit voor de wat langdurige aanpak, zonder dat die dagelijks gehinderd
wordt door de prioriteiten die ook gelden. Waar je de capaciteit neerzet,
is eigenlijk niet zo relevant; het gaat meer om de vraag hoe de interregionale
formatie wordt gevormd. Dat is de ontwikkeling waar de heer Ficq ook naar
verwees, namelijk een benadering waarbij met platforms wordt gewerkt. De kerntaak
van de kernteams is naar mijn mening meer dat dit beeld wordt gehanteerd,
zodat ook de juiste prioriteiten gesteld kunnen worden.De vraag over de uitwisseling van mensen is natuurlijk lastig. De Nederlandse
concernpolitie waarover wij praten, bestaat nog niet, want er is nog steeds
sprake van zelfstandige regio's. Er zit altijd een spanningsveld tussen enerzijds
een kernteam dat mensen graag wil opleiden, hen een bepaalde periode wil houden,
daar energie in steekt en vervolgens hoopt dat de kennis die erin is gestopt
behouden blijft, en anderzijds het regionale beeld dat politiemensen allround
moeten zijn, terug moeten naar de basis en eigenlijk, zoals dat heet, in het
pak op straat moeten werken. Ook in Noordoost-Nederland merken wij dat dit
spanningsveld het soms moeilijk maakt om eerst de juiste kwaliteit vanuit
de regio's in het kernteam te krijgen en vervolgens iemand te zien verdwijnen
in algemene dingen, terwijl in die persoon zes à zeven jaar op allerlei
vakgebieden is geïnvesteerd. Dat beeld is dus zeker aanwezig.De heer Biesheuvel: Mijnheer Van Zwam, hoeveel onderzoeken worden er door
kernteams in uw regio verricht?De heer Van Zwam: Wij praten over onderzoeken die ons door het college
zijn toebedeeld. In Noordoost-Nederland, waar ik tot voor kort verantwoordelijk
was, werd ervoor gekozen om slechts de onderzoeken te doen die ons werden
toebedeeld. Een onderzoek valt uiteen in een aantal subdossiers, dus het hangt
af van de manier van tellen. In de afgelopen jaren zijn er gemiddeld twee
à drie onderzoeken als hoofddoelstelling geformuleerd en deze onderzoeken
vielen uiteen in gemiddeld twee à drie subdoelstellingen.
Wanneer zich in een hoofddoelstelling een activiteit voordeed die niet kon
worden getolereerd, zoals een transport van verdovende middelen of een op
handen zijnde liquidatie, bestond wel het besef dat moest worden ingegrepen.
Dit werd dan zodanig georganiseerd dat de hoofddoelstelling zo min mogelijk
gevaar liep of tegelijkertijd ook werd gerealiseerd. Alles bij elkaar zijn
in Noordoost-Nederland in de afgelopen jaren 25 à 30 dossiers onder
handen geweest.De heer Biesheuvel: Als wij dus in een overzicht van uw regio voor 1997
drie onderzoeken vermeld zien staan, betreft dit aantal volgens u drie hoofdonderzoeken
die uiteenvallen in subonderzoeken?De heer Van Zwam: Dat is een juiste formulering.De heer Biesheuvel: Anders zouden wij ons misschien afvragen hoe in de
regio de tijd wordt doorgebracht met drie onderzoeken.De heer Van Zwam: Daar heb ik in de afgelopen jaren geen moeite mee gehad,
dus die illusie wil ik graag wegnemen. Toen ik op 1 april bij het kernteam
wegging, waren er zeven onderzoeken onder handen. Dit kleurt het beeld dat
nu bestaat van drie onderzoeken op jaarbasis een heel klein beetje anders.
Dat beeld wordt nu genuanceerd.De heer Biesheuvel: Mijnheer Ficq, u bent zeer betrokken bij en verantwoordelijk
voor de verdeling over de vijf kernteams. Wordt er eigenlijk goed zicht gehouden
op de lopende onderzoeken van de kernteams?De heer Ficq: Ik vraag mij af wat u hiermee bedoelt. Het houden van zicht
op de loop van een kernteamonderzoek is de verantwoordelijkheid van de hoofdofficier
die het gezag uitoefent over dat kernteam. Als wij een planning en controlegesprek
hebben met een dergelijke hoofdofficier, is een van de punten die aan de orde
komen de vraag hoe het gaat met het kernteam en de daarbij lopende onderzoeken.
Voorts zijn alle hoofdofficieren die een kernteam beheren en daar gezag over
uitoefenen, ook vertegenwoordigd lid van de Coördinatiecommissie zware
criminaliteit. Dat is een ander platform waarin informatie over de gang van
zaken naar voren komt. Bovendien wordt per halfjaar door de kernteams gerapporteerd
over het verloop van de onderzoeken die onder handen zijn, over de afloop
daarvan en over de onderzoeken die in portefeuille zijn en dus op weg naar
de prioriteitstelling. In de nota van midden 1997 stond dat iedere hoofdofficier
om de zoveel tijd ten minste vijf onderzoeken zou presenteren waaruit een
keuze kon worden gemaakt. Die nota ging uit van een zeer maakbare samenleving
waarin je alle tijd aan jezelf had en hield weinig rekening met potentiële
leegloop bij de inzet van de kernteams. Dat is eigenlijk nooit werkelijkheid
geworden. Er is nu sprake van een continu besluitvormingsproces via de coördinatiecommissie
zware criminaliteit en, daaraan voorafgaand, de weegploeg. Als de verantwoordelijke
hoofdofficier ziet aankomen dat er capaciteit openvalt, zal hij tijdig onderzoeken
aandragen die zouden kunnen passen.De heer Biesheuvel: Maar we hebben kunnen vaststellen dat ook onderzoeken
worden toebedeeld die niet-kernteamwaardig zijn. Wat is daar precies de reden
van? Je zou kunnen denken dat ook niet-kernteamwaardige onderzoeken worden
toebedeeld om de mensen maar bezig te houden.De heer Ficq: Het kan zijn dat er een enkele keer wat capaciteit vrijkomt
bij een kernteam en dan kun je besluiten om de korte klap te maken. Dan moet
je niet sjabloonmatig reageren en zeggen dat iets niet mag omdat het bij de
regionale recherche moet gebeuren. Als de regionale recherche de handen vol
heeft, kun je niet zeggen dat je het laat lopen. Ik vind dat geen verantwoorde
prioriteitsstelling. In voorkomende gevallen wordt een kernteam dus voor dat
doel ingezet.Een tweede mogelijkheid is dat een kernteam dat een bepaald aandachtsgebied
toebedeeld heeft gekregen een onderzoek aanpakt dat niet helemaal aan de criteria
voldoet om het inzicht in de materie te verdiepen en thuis te raken in wat
er op dat deelterrein gebeurt. We hebben dat recentelijk gezien bij de unit
mensensmokkel. Een nieuw aandachtsgebied betekent ook het opbouwen van expertise
om in de toekomst het expertisecentrum te kunnen zijn voor de rest van de
Nederlandse politie.De heer Biesheuvel: We hebben ook kunnen vaststellen dat onderzoeken die
zijn aangedragen door een kernteam niet aan dat kernteam zijn toebedeeld.
Wat kan daar de reden voor zijn? Welke afwegingen worden daarbij gemaakt?De heer Ficq: Ik kan me één geval herinneren. Dat was een
zaak van financieel rechercheren. Aanvankelijk was het voorstel van de coördinatiecommissie
zware criminaliteit om het aan het landelijke rechercheteam toe te delen,
dat we overigens zien als het zoveelste kernteam. Het is uiteindelijk aan
Amsterdam toebedeeld om de simpele reden dat het landelijk rechercheteam zich
niet exclusief van de techniek van financieel rechercheren zou bedienen, maar
dat het een aanvullende faciliteit was. Voor ons was de doorslaggevende factor
dat het kernteam Amsterdam op dat moment capaciteit beschikbaar had om dat
onderzoek te doen. Dat had het landelijk rechercheteam ook, maar wij verwachtten
dat het toedelen aan Amsterdam een toegevoegde waarde zou hebben, omdat het
gevolgen kon hebben voor recherchetechnieken die in andere Amsterdamse onderzoeken
spelen en omdat die kennis actiever binnen het Amsterdamse korps beschikbaar
zou komen. Bovendien was afgesproken dat het een samenwerking zou worden van
het kernteam Amsterdam en het landelijk rechercheteam onder leiding van de
kernteamchef en van de Amsterdamse officier.De heer Biesheuvel: Ik heb nog een vraag over de procedure voor de toewijzing
van kernteamonderzoeken. Een van de bevindingen is dat het behoorlijk lang
duurt, wat nogal problematisch kan zijn voor de informatiepositie van een
kernteam. Een kernteam wil zo snel mogelijk aan de slag, maar dan moet een
onderzoeksvoorstel eerst de hele procedure door. U hoeft van mij niet de hele
procedure uit te leggen. Wat ik wil weten is of er ook een snelle slag geslagen
kan worden.De heer Ficq: Als het lang duurt, ligt het meer aan de verantwoordelijke hoofdofficier. Die kan daar met zijn recherche- en kernteamchef wat
aan doen. De coördinatiecommissie zware criminaliteit vergadert eens
in de twee maanden. Er wordt ook regelmatig gerapporteerd wanneer er capaciteit
vrijkomt. Dat gebeurt niet onverwachts. Men wordt ook gevraagd om zich tijdig
te bezinnen op onderzoeken die de ruimte die vrijkomt kunnen opvullen. Als
het nodig is om een korte klap te maken, dan kan dat altijd. Als de weegploeg
het voorstel gewogen heeft, kan ik als portefeuillehouder namens het college,
vooruitlopend op de beslissing van het college, een onderzoek toebedelen.
Ik heb dat in voorkomende gevallen ook wel gedaan. Het hoeft niet alleen een
kwestie van capaciteit te zijn, maar het kan ook een kwestie zijn van actuele
kennis die beschikbaar komt en die een snelle inzet gewenst maakt. Dat facet
doet zich meer voor dan het andere.De voorzitter: U zegt dus dat u kunt afwijken van de normale procedure
als het snel moet gebeuren.We hebben kunnen vaststellen dat de klacht dat het te lang duurt algemeen
is. Ik wil nu even checken of die klacht in de openbaarheid stand houdt.De heer Aalbersberg: De heer Van Zwam heeft al aangegeven dat de zuivere
procedure in Noordoost-Nederland, ook in het kader van de samenwerking, goed
wordt gevolgd. Vanuit de regio's komen onderwerpen naar boven. Die worden
in een "auditing group" van de regio's besproken en klaargemaakt. Dan gaat
het naar de selectiedriehoek in Noordoost-Nederland die daar een oordeel over
velt. Dan gaat het naar de beheersdriehoek van de regio IJsselland. Dan gaat
het via de hoofdofficier naar de coördinatiecommissie, de weegploeg en
uiteindelijk komt het bij het college terecht. Dat is natuurlijk een vrij
lange procedure, terwijl het voor een kernteam heel belangrijk is om voortdurend
een stevig onderzoek te hebben lopen op het aandachtsgebied. Dat versterkt
het inzicht voor het informatieplatform.De voorzitter: U als kernteamchef besluit op een dag dat u een bepaald
kernteamwaardig onderzoek moet proberen te halen. Hoe lang neemt dan de regionale
procedure in beslag en hoe lang neemt de landelijke procedure in beslag? Ik
begrijp dat ik vraag naar gemiddelden. Kunt u ongeveer aangeven hoe lang het
duurt?De heer Aalbersberg: Het kernteam Noord-Oost Nederland neemt zelf dat
besluit niet.De voorzitter: Er komt natuurlijk een dag dat u uw mensen opdracht geeft
om het klaar te maken om het uiteindelijk te kunnen voorleggen aan het college.
U beslist wel dat het wordt voorbereid.De heer Aalbersberg: Ik baseer me op het verleden. In een aantal gevallen
heeft de totale periode bijna vier tot vijf maanden in beslag genomen.De voorzitter: Kunt u dat onderverdelen in wat er in de regio gebeurt
en wat er landelijk gebeurt?De heer Aalbersberg: Nee, dan moet u aan de overkant van de tafel zijn.De voorzitter: Dan vraag ik het aan de heer Van Zwam.De heer Van Zwam: Ik kan me het antwoord van de heer Ficq heel goed voorstellen,
maar ik sluit me ook aan bij wat collega Aalbersberg meldt. Om het draagvlak
van het team in Noordoost-Nederland te handhaven, vonden wij het heel erg
belangrijk om een regionale verbinding te zoeken. Dat betekent dat er in de
regio zelf een procedure moet worden doorlopen die enige tijd vergt. Daarbij
proberen wij om zaken die niet altijd met elkaar te verenigen zijn toch met
elkaar te verenigen: enerzijds aandacht voor de aandachtsgebieden –
Turkse georganiseerde criminaliteit, Oost-Europese georganiseerde criminaliteit,
mensenhandel en mensensmokkel – en anderzijds aandacht voor hetgeen
in Noordoost-Nederland de regionale verantwoordelijkheid overstijgt. Dat betekent
dat je verbinding moet zoeken met de regio's en dat je vanuit die informatiepositie
met concrete voorstellen moet komen. Die facilieerden wij ook vanuit Noordoost-Nederland.
Dan heb je de auditing, de selectiedriehoek waarvan de beheersdriehoek IJsselland
geen deel uitmaakt om te voorkomen dat de indruk ontstaat dat de driehoek
IJsselland eigen onderzoeken mandateert. Vervolgens heb je de driehoek IJsselland,
de coördinatiecommissie zware criminaliteit, het college en in zeer incidentele
gevallen ook nog eens de minister. De procedure binnen de regio's vergt drie
à vier maanden. Daarna gaat het sneller.De voorzitter: Binnen de regio's duurt het drie tot vier maanden en daarna
heb je voor het landelijk niveau nog een maand nodig.De heer Van Zwam: Ongeveer, maar het kan sneller. Ik heb een tweetal keren
meegemaakt dat er een andere constructie was. In het ene geval stuurde ik
een brief aan mijn hoofdofficier waarin ik meldde dat ik het advies van de
weegploeg al kende en dat ik graag vooruitlopend op het definitieve besluit
van het college het onderzoek wilde aanvangen. Dat vond mijn hoofdofficier
goed. In het andere geval deed zich in een lopend onderzoek een zeer concrete
ontwikkeling voor, waardoor een soort spin-off-onderzoek ontstond dat in mijn
ogen zeer relevant was. Dat werd dan ook rechtstreeks kortgesloten met het
college en vervolgens gemandateerd.De voorzitter: Er is in Nederland een keuze gemaakt om de kernteams te
verankeren binnen de regiostructuur. Daar betaalt u een forse prijs voor als
het gaat om de tijd die het kost om nieuw onderzoek er doorheen te krijgen.
Is dat het waard?De heer Van Zwam: Het is het waard, omdat ik niet snel een alternatief
zie in het huidige Nederlandse politiebestel. Politiemensen die in een kernteam
werken, komen uit de regio's en zullen daar ook naar terugkeren. Ik ben daar
zelf een exponent van. Ik ben zeer onlangs in de regio begonnen aan een nieuwe
functie. Het is ook belangrijk om verbinding met de regio's te houden als
het gaat om de informatiepositie. Die informatiepositie moet goed worden gehanteerd.
Het is in voorkomende gevallen ook belangrijk dat de regio's de door hen aangedragen
onderzoeksvoorstellen terugzien in een kernteam. In denk wel dat er her en
der wat bureaucratische beslommeringen kunnen worden weggenomen.
Ik heb net het woord "haarvaten" genoemd en ik vind het buitengewoon belangrijk
dat die in de regio's blijven.De heer Rouvoet: Nu heeft Noordoost-Nederland te maken met negen regio's.
Ik kijk naar de heer Jansen. Voor hem ligt het iets anders. Het kernteam Rotterdam
heeft ook een andere inbedding. Heeft u het nu veel gemakkelijker als het
gaat om de voordracht van onderzoeken? Leidt dat ook tot een ander type onderzoeken,
qua zwaarte?De heer Jansen: Het antwoord op de eerste vraag is "ja" en het antwoord
op de andere vraag is "nee". Het gaat veel sneller. Wij hebben iedere maand
een vergadering van het managementteam, waar de officier bij zit. Wij kunnen
dus iedere maand een besluit nemen en als het nodig is, kunnen we dat tussendoor
ad hoc doen. Voor de kernteamwaardige onderzoeken maken we wel een voorselectie
en dan duurt het langer, maar dat kwam voor een deel doordat al die onderzoeken
in het verleden op één datum moesten worden ingeleverd. Dan
krijg je een cumulerend effect. Dat is, heb ik begrepen, inmiddels voorbij.
Tussendoor kunnen ook onderzoeken aangeboden worden. Ik verwacht daar een
verbetering van. In het verleden hebben wij wel eens lang moeten wachten.De heer Rouvoet: U zei dat uw antwoord op de tweede vraag negatief is.
Uw stelling is dat kernteamonderzoeken altijd een ander kaliber hebben dan
onderzoeken van de regionale recherche.De heer Jansen: Dat hoeft niet altijd. Wij moeten niet vergeten dat er
naast kernteams divisies zware criminaliteit zijn in andere regio's die niet
de naam "kernteam" hebben, maar ook behoorlijk zware zaken aanpakken. De keuze
voor zeg maar de regionale zaken kunnen wij binnen het Rotterdamse zelf doen,
omdat wij ook een regionaal team hebben.De heer Rouvoet: Dat betekent dat een kwestie als beschikbare capaciteit
een heel belangrijke rol kan spelen, misschien wel belangrijker dan het gewicht
van een onderzoek dat zich op een gegeven moment aandient. De vraag kan zijn:
wie heeft op dit moment de ruimte om dit te draaien? Dan kan het zijn dat
een kernteamwaardig onderzoek bij de regionale recherche terechtkomt.De heer Jansen: Dat kan.De heer Van Zwam: Misschien mag ik de opmerking van collega Jansen een
beetje aanvullen. Ik onderscheid grofweg twee soorten kernteams, de randstedelijke
kernteams en de meer perifere of groene kernteams zoals zij zijn genoemd.
In het gebied waarin ik werk, Noordoost-Nederland, zijn negen politieregio's.
Daar is de gemiddelde divisie niet zo groot als het kernteam Noord-Oost Nederland.
Het kernteam NON bestaat inmiddels uit 170 mensen. Je kan niet aan een divisie
van een kleine regio een grootschalig onderzoek opdragen. Dat kan wel aan
een divisie van de regionale recherche in Amsterdam-Amstelland, in Rotterdam-Rijnmond
of in Haaglanden.De heer Biesheuvel: Ik wil nog even stilstaan bij twee andere landelijke
opsporingsdiensten, het landelijk parket en het landelijk rechercheteam. Mijnheer
Ficq, vindt u dat het landelijk parket in voldoende mate toekomt aan het beleid
inzake het ontwikkelen van een nationale strategie?De heer Ficq: Dat dacht ik wel. Het landelijk parket is ontstaan om enerzijds
het gezag uit te oefenen over het LRT en om anderzijds het beleid te faciliteren
op het terrein van de aanpak van zware, georganiseerde criminaliteit. De derde
component is het faciliteren van de grote internationale rechtshulp. Als ik
kijk hoe het LRT op dit moment bijdraagt aan de gedachtevorming rond het beleid
betreffende de aanpak van zware criminaliteit, zie ik een aantal activiteiten
gebundeld die sterk complementair aan elkaar zijn en elkaar daardoor ook versterken.De heer Biesheuvel: Is altijd wel duidelijk welke taken zijn toebedeeld
aan de landelijke opsporingsdiensten? Is voor het landelijk parket en het
LRT absoluut duidelijk wat hun positie is?De heer Ficq: Het landelijk parket hangt natuurlijk gedeeltelijk samen
met het LRT. Ik wil bij het landelijk parket nog een vierde punt aanvoeren,
dat in dit kader heel relevant is, namelijk de gezagsuitoefening over de KLPD
en over die zaken waarvan nog niet bekend is bij welke regio het onderzoek
thuishoort. Het toezicht bijvoorbeeld op de inlichtingendiensten zit ook bij
het landelijk parket.De voorzitter: Wij hebben te maken met criminaliteit waarop bovenregionale,
misschien landelijke capaciteit moet worden gezet. Je ziet in dat kader drie
of misschien wel vier ontwikkelingen. Je ziet de kernteams, het LRT, de KLPD
die een divisie recherche krijgt en de Koninklijke marechaussee. De stelling
wordt onderschreven dat er regiogrenzen overschrijdende criminaliteit is die
aangepakt moet worden en dat voor het bestrijden van bepaalde criminaliteit
een hoog deskundigheidsniveau nodig is, maar de manier waarop daar vorm aan
wordt gegeven, komt mij willekeurig voor.De heer Ficq: De kernteams zijn bedoeld om aan te pakken wat de regio's
niet aan kunnen. Daarnaast staat het LRT. Dat is destijds ontstaan met een
meerledige doelstelling, namelijk die onderzoeken te doen waar met name het
financieel rechercheren een belangrijke component in vormt...De voorzitter: Ik onderbreek u even. U geeft aan hoe het LRT is ontstaan.
Bewijst u daarmee niet mijn stelling? Het LRT is in een paar maanden uit de
grond gestampt, terwijl wij de kernteams al hadden. Ik stel vast dat bij de
KLPD zomaar een divisie recherche ontstaat. Verder hebben wij de Koninklijke
marechaussee die daar organisatorisch weer heel anders bij zit, maar wel heel
relevant werk doet. Ik wil weten welk concept erachter zit.De heer Ficq: Er zat een concept achter het LRT, namelijk die onderzoeken
doen waarin met name de financiële component een rol speelt. Ik laat
de sociale rechtshulp even buiten beschouwing, ofschoon dit een buitengewoon
belangrijk onderdeel is van wat het LRT doet. Terecht is in het WODC-onderzoek
geconstateerd dat er onvoldoende onderscheidend vermogen was om het zelfstandig
bestaan van het LRT als zoveelste kernteam hard te kunnen maken.
Ik denk dat de financiële wereld...De voorzitter: Ik wil graag terug naar de vraag.De heer Van de Bunt: Ik ben het met u eens dat de organisatie van de opsporing
op landelijk niveau zo langzamerhand een lappendeken wordt. U sprak over vier
ontwikkelingen, voorzitter, ik wil nog een vijfde noemen, namelijk de opkomst
van de landelijke bijzondere opsporingsdiensten: de FIOD, de ECD en de AID.
Niet veel mensen weten dit, maar de FIOD is de organisatie geweest die het
Hakkelaaronderzoek heeft gedraaid. Het is een heel belangrijke ontwikkeling
dat de landelijke bijzondere opsporingsdiensten in het hart van de criminaliteitsbestrijding
terecht zijn gekomen.De heer Van Brummen: Gezien de taakstelling van de diverse onderdelen
denk ik dat je kan zeggen dat op zichzelf duidelijk is waar de kernteams voor
zijn. Ook duidelijk is waar het LRT voor is. Tevens is duidelijk waar de divisie
recherche in ontwikkeling van de KLPD voor is, namelijk ter ondersteuning;
zij mag dus niet zelfstandig opsporing verrichten. De FIOD heeft een duidelijke
opsporingstaakstelling en mag ook opsporen op het gebied van de zware georganiseerde
criminaliteit, mits dit van doen heeft met de taakstelling van de FIOD, gerelateerd
aan de taakstelling van het ministerie van Financiën. Ik weet door mijn
kennis van Schiphol dat de Koninklijke marechaussee zich niet begeeft op het
terrein van de zware georganiseerde criminaliteit. Er wordt door divisies
binnen de marechaussee soms wel capaciteit beschikbaar gesteld om dat type
onderzoek te doen, maar dat gebeurt slechts mondjesmaat. Ik beluister nadrukkelijk
bij de Koninklijke marechaussee de roep om aansluiting te krijgen bij de kernteamstructuur
in Nederland. Het is de vraag of het allemaal zo erg is als het gezag op een
goede manier omgaat met deze lappendeken. Verder is het van belang te weten
of wij het, binnen de prioriteitsstelling in Nederland, onvoldoende in de
greep hebben, omdat het openbaar ministerie daar als gezagdrager verkeerd
mee omgaat. Dat zou namelijk inhouden dat wij de onderzoekskeuze onvoldoende
met elkaar maken en dat wij daarbij in onvoldoende mate de juiste prioriteitenstelling
hanteren.De voorzitter: U stelt een vraag, maar weet u zelf ook het antwoord?De heer Van Brummen: Natuurlijk, als je de vraag stelt, behoor je ook
het antwoord te kunnen geven.Wij hebben niet op één punt in Nederland de prioriteitsstelling
binnen die lappendeken in de hand. De prioriteitsstelling voor het LRT en
de kernteams ligt wel in één hand, maar de prioriteitsstelling
voor de onderzoeken van het FIOD op het terrein van de zware georganiseerde
criminaliteit sluit daar nog niet op aan. Die is in ieder geval niet in hetzelfde
beeld gebracht. De werkzaamheden van de Koninklijke marechaussee staan hiermee
niet in relatie en berusten meer op persoonlijke unies. Voor mij geldt dat
ook. Ik zit in de coördinatiecommissie zware criminaliteit en in het
kernteam en zie dus veel van hetgeen de Koninklijke marechaussee doet. De
werkzaamheden van de Koninklijke marechaussee zijn dus niet in één
organisatorisch verband gebracht. Kortom, Wij praten niet op één
punt in Nederland over een juiste prioriteitenstelling voor de bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit.De heer Rouvoet: Ik wil nog een poging doen om tot een meer concrete invulling
te komen van de landelijke ondersteunende diensten. Het KLPD kent een dienst
technische ondersteuning, waarop de kernteams of een regio een beroep kunnen
doen, als zij het zelf niet kunnen of als het duur is. De voorzitter doelde
met haar vraag op de in wording zijnde divisie recherche waar de recherchedienst
transport en logistiek een onderdeel van is. De gedachte daarbij is dat het
zo'n specialistisch geheel is dat het goed is om de aanwezige expertise op
een centraal punt bijeen te brengen.Mijnheer Van Zwam, als u in uw vorige hoedanigheid een onderzoek draaide
naar Turkse criminaliteit, had u dan de neiging om het KLPD te bellen voor
ondersteuning op het gebied van transport en logistiek of deed u dat zelf,
omdat het nu eenmaal een deel was van uw onderzoek? Er is immers transport
nodig om de drugs vanuit Turkije naar Nederland te vervoeren. De heer Van Zwam: Die vraag kan ik met "ja" en met "neen" beantwoorden
en deels ook weer niet.De heer Rouvoet: U moet wel kiezen.De heer Van Zwam: Ik zal het proberen uit te leggen. Een team van enige
omvang is in staat om een groot aantal zaken "selfsupporting" te doen. Voor
een aantal hele specialistische activiteiten vroegen wij inderdaad om ondersteuning,
maar wij waren op het gebied van transport en logistiek in staat om de problemen
zelf op te lossen. Ik sluit echter niet uit dat het van belang is om elders
in het land de wat kleinere regio's wel ondersteuning aan te bieden. Heel
specifieke techniek, satellietbakens en dergelijke, heb je uiteraard niet
in eigen beheer en dan doe je een beroep op het KLPD.De heer Rouvoet: Dat is de techniek en de ondersteuning. Mijnheer Jansen,
kunt u dit verder aanvullen?Mijnheer Jansen: Het komt bij mij ook een beetje als een lappendeken over.
Maar ik kan het ook wel begrijpen, want leg het in het buitenland maar eens
uit waar in Nederland een zaak moet worden aangemeld als nog niet bekend is
waar die zaak zal eindigen. Waar meld je een drugslijn naar Nederland aan?
Je moet daarvoor een centraal punt hebben. Ik hoop echter dat het inderdaad
een team is dat goede ondersteuning biedt anders kom je elkaar tegen bij de
opsporing en dat is heel vervelend. Ondersteuning vanuit een centraal punt
op nationaal niveau is welkom als die een toegevoegde waarde heeft, omdat
er expertise aanwezig is.De voorzitter: Ik wil nog kort een laatste punt aan de orde stellen: de
afdeling opleiding en expertisebevordering. Wij hebben vandaag veel gesproken
over de prioriteiten die moeten worden gesteld binnen de criminaliteitsbestrijding.
Je kunt natuurlijk heel scherpe prioriteiten stellen, maar je hebt een probleem
als je vervolgens moet vaststellen dat de mensen die het moeten uitvoeren,
niet de knowhow hebben om de criminaliteit op met name nieuwe terreinen aan
te pakken. Ik doe dit onderwerp een beetje onrecht door het aan de orde stellen
nu wij nog maar zo weinig tijd hebben. Ik wil u echter toch
vragen op welke manier u mensen toerust om op nieuwe terreinen te opereren.
Is er voldoende opleiding en expertisebevordering? Het is algemene vraag,
maar ik zou graag een indruk krijgen van de manier waarop de expertise voor
de nieuwere terreinen en methoden wordt ontwikkeld.De heer Van de Bunt: Mij valt op dat de reguliere politie – dus
niet de FIOD of de ECD – in staat is om zich op nieuwe terreinen in
te werken, maar dat er onvoldoende voorzieningen binnen de organisatie zijn
om die deskundigheid ook te handhaven. Een van de fnuikende mechanismen binnen
de politie – de heer Van Zwam is daarvan een voorbeeld – is dat
mensen die vijf jaar lang in staat zijn geweest om zich warm te draaien, na
die tijd terug moeten keren in de geüniformeerde dienst. Spreek je met
rechercheurs en kijk je naar het werk van de FIOD en de ECD, dan zie je dat
mensen tot in lengte van jaren functioneren als rechercheur en ook een hogere
ambtelijke schaal hebben. Dan spreek ik over schaal 11 of 12. Bij de politie
ligt dat anders. De kapitaalvernietiging – die als het ware is geïnstitutionaliseerd
doordat men bij de politie vindt dat iedere politieman alle taken moet kunnen
verrichten – en de inschaling zie ik als heel belangrijke belemmeringen
voor het behoud van deskundigheid.De voorzitter: Zou gezegd kunnen worden dat opgebouwde expertise –
bijvoorbeeld bij een kernteam – te gemakkelijk verloren gaat omdat men –
uitgaande van de gedachte dat de kernteams ingebed moeten zijn in de regio –
uiteindelijk weer terug moet?De heer Van de Bunt: In het algemeen hanteert de politie – kernteam
of niet – in alle regiokorpsen het uitgangspunt dat mensen niet te lang
in een bepaald specialisme moeten blijven. Het is dus nog algemener.De voorzitter: Nog algemener, dus. Mijnheer Ficq, hoe ziet u het?De heer Ficq: Op het moment dat mensen uit een kernteam verdwijnen, gaat
de expertise als zodanig niet verloren. Er blijft immers een aantal mensen
over en er vindt regelmatige doorstroming plaats. Die expertise blijft derhalve
in het kernteam aanwezig.De voorzitter: Ons beeld daarvan is toch iets anders. Korpsen die iemand
hebben afgestaan voor een kernteam, kunnen zo'n functionaris niet altijd terugplaatsen
binnen de recherche. Het gebeurt wel eens dat mensen gewoon terug moeten naar
de uniformdienst. Dat is ook heel nuttig, maar op die plek heb je niet zoveel
aan je kennis in het financieel rechercheren.De heer Ficq: Dat ben ik volledig met u eens. De universiteit van Tilburg –
het IVA – heeft het functioneren van kernteams onderzocht en noemt dit
ook als een punt van zorg. Bij de kernteams als zodanig blijft het door u
bedoelde onderwerp – het financieel rechercheren – wel belegd
met deskundigheid die het team in staat stelt om de regio te ondersteunen.
Soms is er sprake van deskundigheid op een bepaald aandachtsgebied, dat zich
echter niet onmiddellijk in een concreet onderzoek vertaalt. Een aardig voorbeeld
daarvan is de regio Zuidoost-Azië. Ik ken grote onderzoeken waarin grote
ervaring met Chinezen was opgebouwd. Nadat die onderzoeken waren afgerond,
was het in het verleden gebeurd met de opgebouwde deskundigheid. Om die expertise
vast te houden, is zo'n onderwerp nu belegd bij een kernteam. Bij de ontwikkeling
van nieuwe expertise gaat het er mijns inziens vooral om, te bezien hoe onderzoeken
kunnen worden benut om algemenere technieken breder bekend te maken binnen
de Nederlandse politie. Een voorbeeld hiervan is het recente onderzoek naar
kinderporno, waarbij het onder andere ging om vragen als: hoe ga je om met
internet en hoe organiseer je de aanpak van kinderporno? Als je dat voor jezelf
in beeld hebt, moet je het ook breder bekend maken binnen de politie. In het
geval van het kinderporno-onderzoek is dat aardig gelukt.De voorzitter: U zegt hiermee dus dat eenmaal verworven expertise redelijk
goed behouden kan blijven.De heer Ficq: Als het behouden blijft in de vorm van een aandachtsgebied,
dan is mijn antwoord bevestigend. Bij de opbouw van nieuwe expertise gaat
het om de wijze waarop gebruik wordt gemaakt van bepaalde onderzoeken en hoe
een structuur binnen de Nederlandse politie kan worden gecreëerd die
garandeert dat die verworven kennis ook behouden blijft.De voorzitter: Hoe ziet u dit, mijnheer Aalbersberg?De heer Aalbersberg: Ik ben het grotendeels eens met de heer Van de Bunt.
In het kernteam Noord-Oost Nederland zitten wij thans op een splitsing. De
heer Van Zwam is niet de enige die vertrekt. De eerste vier tot zes jaar zijn
voorbij en dus is er een vrij grote uitstroom van ervaren mensen, die grotendeels
weer in het uniform worden ingezet in de gebiedsgebonden zorg. Daar komt bij,
dat bij de politie op het ogenblik de gebiedsgebonden zorg dermate prioriteit
heeft – op zich juich ik dat toe, want als burger wil ik ook graag die
extra aandacht in mijn wijk – dat dit ten koste gaat van kwalitatieve
opbouw van de expertise binnen de korpsen. Bij de nieuwe openstelling van
het kernteam zie ik nauwelijks nog ervaren mensen uit de regio's, maar juist
wel mensen uit de basispolitiezorg. Die doorlopen een opleidingstraject van
zes jaar, waarna ze weer vertrekken. Daarnaast denk ik dat wij ook wat anders
tegen expertise aan moeten kijken. Cultureel is het zo dat wij een goede rechercheur
van alles willen leren, maar misschien moeten wij op nieuwe terreinen ook
meer kiezen voor een aanpak waarin wij een deskundige leren om rechercheur
te zijn. We moeten de balans tussen die twee zoeken.Het specialisme op het gebied van de georganiseerde zware criminaliteit
heeft momenteel geen goede naam. Bij de politie maak je daar geen carrière
in en daar hebben wij last van.De voorzitter: Moet de expertise op dit gebied centraal of decentraal
worden bevorderd?De heer Vos: Die vraag overvalt mij. Ik had mij willen aansluiten bij
de opmerkingen van de heer Ficq. De plaatselijke hoofdofficier is niet bijzonder
op de hoogte van de ins en outs van de kernteams.De voorzitter: Het kan ook over uw eigen politie gaan. De heer Vos: Of over mijn eigen OM. Vroeger werd een officier van justitie
geacht, alles te kunnen. Wij zijn van dat idee afgestapt omdat wij begrijpen
dat dit niet mogelijk is. Ik heb drie kernwoorden opgeschreven: selectie,
opleiding en continuïteit. Er moeten verschillende soorten officieren
van justitie worden aangenomen. Er zijn er die goed zijn in grote onderzoeken
en er zijn officieren van justitie die goed zijn in het met een burgemeester
opstellen van een beleidsplan. Ze mogen niet voor de wolven worden gegooid.
Ze moeten een goede opleiding krijgen. Vervolgens moet de continuïteit
bekeken worden. Je mag bij het maken van carrière niet plotseling op
een geheel ander spoor terechtkomen. Dat is zonde omdat je dan alles kwijt
bent.De voorzitter: Dat is een ideaalbeeld, maar hoe is de situatie nu?De heer Vos: Wij zijn hiermee een eind op weg.De voorzitter: Zijn er genoeg kwalitatief hoogwaardige opleidingen beschikbaar?De heer Vos: Ze zijn aanzienlijk verbeterd.De voorzitter: Er zijn ook voldoende plaatsen?De heer Vos: Ja zeker.De heer Jansen: De reguliere opleidingsinstituten in politieland hebben
de afgelopen jaren het vakgebied niet bijgebeend. Er is te weinig aanbod vanuit
het zittende docentenkorps om de ontwikkelingen bij te houden en ze in een
centraal opleidingsplan op te nemen. Er wordt nog enorm geworsteld met dit
probleem. Dit betekent onder andere dat wij binnen mijn regio veel zelf aan
opleiding doen, hetzij met de Erasmusuniversiteit, hetzij met private ondernemingen.
En dan wordt een ander probleem zichtbaar. Als mensen een specifieke opleiding
krijgen, zijn ze voor de publieke en private markt zeer aantrekkelijk. Je
bent ze dus heel snel kwijt. In drie jaar tijd ben ik 80% van mijn financieel
rechercheurs kwijt geraakt. Dat gaat met drie schalen tegelijk. Hier kan niet
tegenop worden gewerkt. Aan de onderkant stagneert de aanvoer en de echte
hoogwaardige specialist wordt snel herkend en die heeft zijn prijs.De heer Van Brummen: Dit betekent dat je onvoldoende hebt aan een concept,
het werken met eigen mensen. Er moet veel meer met samenwerkingsverbanden
worden gewerkt die wel over die expertise beschikken. Deze mensen moeten dan
worden ingezet, maar dit vergt veel van ze. Zijn het vertrouwde mensen? Wat
betekent het voor de continuïteit in het oorspronkelijke bedrijf? Hoe
integer zijn ze? In welke mate zetten zij hun kennis in? Het wordt moeilijk
en ingewikkeld om dit probleem beheersbaar te houden, maar wij moeten die
kant op.De voorzitter: Ik stel mij voor dat op die vele nieuwe terreinen voor
de officieren van justitie nog veel te leren is.De heer Van Brummen: Er is ontzettend veel te leren. Ik maak dit mee bij
mijn eigen kernteam. Als het aandachtsgebied verschuift, moet opnieuw naar
de expertise die daarvoor nodig is worden gekeken. Je krijgt dan opnieuw te
maken met vragen over selectie en opleiding. Wanneer kun je daadwerkelijk
beginnen?De voorzitter: Moet u bij het bevorderen van expertise zelf het wiel opnieuw
uitvinden of kunt u bij iemand raad vragen?De heer Van Brummen: Je moet zelf letterlijk en figuurlijk de markt op
en zoeken naar deskundigen. Ik vind dat niet erg. Het betekent dat je je tot
de wetenschap, het bedrijfsleven en opleidingsinstituten wendt met de vraag
of ze een opleiding op maat kunnen bieden. Zo'n opleiding op maat kan van
belang zijn, omdat de expertise die je zoekt heel specifiek is.De voorzitter: Deelt u uw ervaringen met bijvoorbeeld digitaal rechercheren
met andere hoofdofficieren van justitie?De heer Van Brummen: Binnen het OM ben je voortdurend op zoek naar experts
en wordt bekeken hoe die kunnen worden ingezet.De voorzitter: Als u mensen een specialistische opleiding geeft, weet
dan bijvoorbeeld de heer Vos dat? De heer Van Brummen: Dat denk ik niet.De voorzitter: Dat zou wel handig zijn.De heer Van Brummen: Wij zijn ermee bezig om iedere officier van justitie
in Nederland van een soort CV te voorzien zodat zijn ervaring en expertise
duidelijk zijn.De voorzitter: Het moet centraal worden geregistreerd.De heer Vos: Wij zijn wel bezig met ressortelijke kwaliteitskringen om
de specifieke kennis van personen na te gaan. Een landelijke coördinatie
is dan nog maar een klein stapje.De heer Van Zwam: Ik onderscheid twee vormen van continuïteit: deskundigheid
bij de mensen zelf en binnen instituties. Het verloop binnen de kernteams
is op dit moment vrij hoog. Dit heeft gedeeltelijk te maken met de start van
enige jaren geleden en de opgelegde plaatsingstermijn van 4 tot 6 jaar. Dit
houdt in dat er nu sprake is van een versnelde instroom. Zoals collega Aalbersberg
meldde, is het lastig om ervaren collega's binnen te halen. Aan de ene kant
is dit een probleem, maar aan de andere kant is het goed als mensen blanco
binnenkomen, omdat zij niet gehinderd worden door eerdere ervaringen. Bepaalde
aandachtsgebieden kunnen daardoor goed worden aangepakt. Naar mijn ervaring
kunnen mensen vrij snel op een redelijk niveau komen, maar dan worden ze door
de markt weggekaapt. Er bestaat een door het ministerie van Justitie gefinancierd
traject deskundigheidsbevordering. Dit is een zeer belangrijk traject. Een
knelpunt daarbij is echter het ontbreken van een certificering. Als mensen
een door de overheid georganiseerde opleiding volgen, moet er een certificaat
aan vastzitten. Als ik iemand enkele weken naar een cursus stuur, weet ik
zeker dat hij die niet alleen heeft gevolgd, maar ook heeft gehaald. Dit neemt
echter niet weg dat als je die mensen geen loopbaanpaden binnen de politie
biedt, je opleidt voor een andere markt. En dat vind ik tragisch.De voorzitter: Mijnheer Van de Bunt komt binnenkort met een nieuw rapport.
Wat kunnen wij daaruit leren in het kader van deskundigheidsbevordering
ter plekke?De heer Van de Bunt: Wij produceren voortdurend rapporten, maar u doelt
waarschijnlijk op het rapport over de effectiviteit van de infiltratie. Het
is een lopend onderzoek en de conclusies en aanbevelingen zijn nu in de conceptfase.
Eind juni komt het rapport uit.De voorzitter: En is infiltratie effectief?De heer Van de Bunt: Kwantitatief alleen al. Het instrument infiltratie
maakt een bescheiden aandeel uit van de criminaliteitsbestrijding. Daarmee
is echter absoluut niet gezegd dat de infiltratie niet voldoende effectief
is of geen plaats binnen het hele spectrum mag innemen. De les die wij trekken
is dat er niet al te veel van mag worden verwacht. Het is een ultimum remedium,
maar daarmee geen redmiddel.De voorzitter: Wij zijn iets over het sluitingstijdstip heen maar ik hoop
dat u ons dit vergeeft en dat u geen trein hebt gemist. Ik dank u hartelijk
voor uw aanwezigheid en uw openhartigheid, hoewel het mij door uw soms non-verbale
opstelling duidelijk is geworden dat u een aantal dingen niet hebt kunnen
zeggen die u graag had kwijt gewild. Dit kan niet tijdens het openbare gesprek
met de tijdelijke commissie, maar wellicht op een ander moment. Wij hebben
namelijk het afgelopen halfjaar één ding goed geleerd: contact
met de praktijk werkt erg goed, ook als je politieke – controlerende –
verantwoordelijkheid draagt.De vergadering wordt van 12.13 uur tot 14.00 uur geschorst.Aan het middaggesprek namen deel: de heren De Groot (plv. HOvJ LP/rechercheofficier),
Holthuis (HOvJ LP/voorzitter CTC), Ficq (PG), Koers (fungerend HOvJ Amsterdam/rechercheofficier),
Pommer (CID/OvJ Maastricht), Van Zeben (rechercheofficier Den Haag), Roerink
(divisiechef Limburg-Zuid).De voorzitter: Ik open de vergadering van de tijdelijke commissie evaluatie
opsporingsmethoden en heet eenieder hartelijk welkom. Vanmiddag zullen wij
het hebben over het gezag. Voordat ik dit onderwerp introduceer, wil ik de
gesprekspartners vragen zichzelf voor te stellen.De heer De Groot: Ik ben Frits de Groot, plaatsvervangend hoofdofficier
van justitie van het landelijk parket, rechercheofficier, voormalig CID-officier
en lid van het CTC (Centrale Toetsingscommissie).De heer Koers: Mijn naam is Jan Koers. Ik ben fungerend hoofdofficier
van justitie te Amsterdam en ook rechercheofficier aldaar. Ik ben voormalig
lid van de CTC.De heer Pommer: Mijn naam is Frans Pommer. Ik ben onder meer CID-officier
te Maastricht, want ik ben ook belast met andere werkzaamheden.De heer Holthuis: Mijn naam Hans Holthuis. Ik ben hoofdofficier van het
landelijke parket en thans voorzitter van de CTC.Mevrouw Van Zeben: Mijn naam is Giselle van Zeben. Ik ben unithoofd te
Den Haag, hoofd van de unit bijzondere zaken. Dat is de eenheid waar specialisme
en zware georganiseerde criminaliteit behandeld worden. Tevens ben ik rechercheofficier.De heer Ficq: Mijn naam is René Ficq. Ik ben sinds 1994 procureur-generaal
en sinds 1997 meer in het bijzonder ook belast met de portefeuille zware criminaliteit.De heer Roerink: Mijn naam is Machiel Roerink en ik ben chef van de divisie
recherche in Limburg-Zuid.De voorzitter: Vanmiddag hebben we het over het gezag en ik spreek een
enkel woord daarover, ook om even te hernemen hoe het zat, wat Van Traa daarover
zei en welke opdracht er eigenlijk lag.Het openbaar ministerie (OM) heeft het gezag over de politie en over alle
andere autoriteiten die zich bezighouden met opsporing, als er strafbare feiten
in het geding zijn. Het uitoefenen van het gezag gaat natuurlijk niet vanzelf.
Allereerst heb je wetten en regels nodig, waarin is vastgelegd wie wanneer
het gezag heeft over wie. Ten tweede moet je organisatie erop toegesneden
zijn dat het gezag ook werkelijk vorm kan krijgen. Maar het derde aspect is
ook heel belangrijk en dat is het meer culturele aspect. Gezag ontstaat niet
vanzelf en gezag dicteer je niet door regels vast te stellen: gezag moet ook
aanvaard worden en gezag moet verworven worden. Ik hoop dat we aan die drie
elementen, die drie invalshoeken waarlangs je naar gezag kunt kijken, vanmiddag
aandacht kunnen schenken.Over het culturele aspect merk ik nog dit op. Ik denk dat het gezag pas
daar is, als de politie het zo ervaart dat deskundige leden van het openbaar
ministerie haar werkelijk ten dienste staan, al is dat dan in een hiërarchisch
hogere verhouding, als het gaat om moeilijke opsporingsvragen. Het betreft
dus niet gezag omdat het moet, maar gezag omdat het in een rechtsstaat ook
de checks & balances geeft die nodig zijn.De enquêtecommissie opsporingsmethoden, de commissie-Van Traa, was
kritisch over de manier waarop het openbaar ministerie het gezag uitoefende.
Er waren drie crises in de opsporing, zo vond deze commissie: in de normering,
in de organisatie en in het gezag. Hoe zag die kritiek er nu uit? In de kern
was deze eigenlijk zo, dat het openbaar ministerie het gezag niet eenduidig
uitoefende. Er waren officieren van justitie die een magistratelijke houding
innamen en ver af stonden van de praktijk van de opsporing, en er waren er
ook die er wat dichter op zaten.Een conclusie van die enquêtecommissie was voorts dat men de indruk
had en ook heeft kunnen vaststellen, dat leden van het openbaar ministerie
in de regel niet zo vreselijk veel weten van de praktijk van de opsporing:
hoe nu bijzondere opsporingsmethoden werken en hoe bevoegdheden, voorzover
deze er overigens toen waren, worden ingezet.Ik zou eigenlijk willen beginnen met een algemene vraag aan u. Was het
beeld dat ik nu verkort weergeef en zoals dit door de enquêtecommissie
is geschetst – misschien hebt u het destijds ook zelf gelezen –
een beeld waar u toen, drie jaar geleden, herkenning bij had? Of was het een
beeld waarvan u zegt: ik heb het wel gelezen, maar ik begreep niet precies
waar het over ging? Laat ik maar betrekkelijk willekeurig beginnen bij de
heer Pommer.De heer Pommer: Drie jaar geleden was het duidelijk anders dan nu. Of ik daar herkenning bij had? Daarvan moet ik zeggen: ja, deels. Als
het gaat om de gezagsfunctie en dan heel concreet om bijvoorbeeld het accepteren
van onderzoeken, het volgen van die onderzoeken en het toepassen van bijzondere
opsporingsmiddelen, dan was het inderdaad zo dat het openbaar ministerie toentertijd
een wat grotere afstand had tot de politie en dat er sinds die tijd veel is
verbeterd in de organisatie van zowel het OM, als de politie. Men weet elkaar
goed te vinden. Bij het OM is veel veranderd, in de zin dat er een rechercheofficier
is gekomen. De officieren zelf zitten wat mij betreft kort op het onderzoek
en er is een duidelijke structuur ook bij de politie neergezet, waar nu bijvoorbeeld
recherchecoördinatoren werken die contact onderhouden met het OM. Dankzij
de komende wetgeving is er ook heel veel duidelijk geworden bij de politie:
men weet op welke momenten ook het OM moet worden ingeschakeld.De voorzitter: Maar u herkende destijds het beeld dat door de enquêtecommissie
werd geschetst, in grote lijnen?De heer Pommer: Ik herkende het beeld dat door de enquêtecommissie
werd geschetst.De voorzitter: Dan geef ik nu het woord aan de heer Roerink, als enige
vertegenwoordiger vanmiddag van de politie. Herkende u dat beeld?De heer Roerink: Mijn gevoel is dat wij indertijd toch wel schrokken van
Van Traa, dat het ons ook een beetje overkwam. Aanvankelijk was er misschien
wel enige ontkenning, dat het niet bij ons was en dat het een regionale crisis
in Kennemerland was. Mettertijd hebben wij vreselijk veel geleerd van Van
Traa. Het proces dat het zichtbaar heeft gemaakt, heeft ons in elk geval geleerd
dat het ons ook had kunnen overkomen. Het heeft ook een proces in werking
gebracht waarin politie en justitie elkaar veel beter weten te vinden en veel
transparanter met de dingen omgaan. In die zin heeft Van Traa een louterend
effect gehad.De voorzitter: Mijnheer Koers, herkende u destijds dat beeld?De heer Koers: Ik had indertijd te maken met Arnhem en Nijmegen. Onderdelen
ervan herken ik wel, maar bij ons was al een proces in werking gezet van dichter
op de politie gaan zitten en strak de politie sturen. Bijvoorbeeld het onderzoek
dat ook in het rapport is genoemd, het 4 M-onderzoek, was een onderzoek waarin
heel duidelijk strak gestuurd werd. Zo zijn er meer geweest. Maar als ik terugkijk
en verder terug dan drie jaar geleden herken ik er uit die twee regio's onderdelen
van.De voorzitter: Welke onderdelen herkende u wel en welke niet?De heer Koers: Van 1991 tot het verschijnen van het rapport-Van Traa is
in de beide regio's waar ik toen zat, heel sterk een proces in gang gezet
om strakker op de politie te gaan zitten en strakker te sturen. In het begin
van die periode was het contact tussen de politie en het parket veel minder
frequent en zag je, ook op CID-gebied, dat de politie meer haar eigen gang
ging. Dat is in de loop van de jaren anders geworden doordat de CID-officier
er strakker op ging zitten en ook de Zwacri-officieren – het parket
is in 1994 of 1995 gereorganiseerd – er strakker op gingen zitten. Het
liep eigenlijk samen op.De voorzitter: Mijnheer Ficq, u was toen ook al lid van het college. Herkende
u het beeld en werd het beeld in het college herkend?De heer Ficq: Het antwoord op beide vragen is "ja". Ik kwam in het college
in december 1993. Toen was net de IRT-affaire begonnen. Ik heb die dus in
volle omvang meegemaakt. Het was het zichtbaar maken van de noodzaak van de
reorganisatie. Niet voor niets was één van de aanbevelingen
van de parlementaire enquêtecommissie om de reorganisatie met kracht
voort te zetten. Wat je zag was echte zwakte, in elk geval als ik kijk naar
de oude OM-organisatie. Die was zeer verbrokkeld, zeer zaaksgericht en weinig
beleidsgericht. Zoals de heer Vos het vanochtend uitdrukte, wij zochten op
het strand, maar wisten niet waarnaar wij zochten. Wij maakten geen duidelijke
keuzes, geen keuzes in onderzoeksmethoden. Wij maakten geen echte keuzes als
het ging om de onderzoeken die wij prioritair wilden aanpakken. Uit andere
facetten was dat al bekend geworden, maar het werd nog eens heel pijnlijk
geïllustreerd door wat uit de parlementaire enquête naar voren
kwam. Het antwoord is dus zonder meer "ja".De voorzitter: U gaf zelf al dat gebrek aan eenduidigheid aan. De wet
op de reorganisatie van het openbaar ministerie was ook in uw ogen een belangrijk
middel om die eenduidigheid in het openbaar ministerie meer te realiseren?De heer Ficq: Die was essentieel. Wat je ook wilt doen op die terreinen
van organisatie, gezag en normering, als die eenduidigheid in de organisatie
die het gezag moet uitoefenen er niet is, verdien je geen gezag en krijg je
ook geen gezag.De voorzitter: Ik wil graag naar het niveau van de concrete opsporingsonderzoeken
en hetgeen er sindsdien veranderd is. Kunt u, mijnheer Roerink, het liefst
aan de hand van praktijkvoorbeelden aangeven welke beslissingen uw mensen
niet meer zelf nemen, maar door het openbaar ministerie laten nemen?De heer Roerink: Als het gaat om het niveau van de concrete opsporingsonderzoeken
vraag ik mij af of er zo verschrikkelijk veel veranderd is op dat punt. Ik
zie die verandering vooral in het CID-werk, met name de omgang met informanten.
Ik denk dat vroeger de runners veel zaken zelf moesten oplossen, in de zin
of zij met verdachten mee mochten naar iets. Dat zijn zaken die door Van Traa
nu besproken worden met de CID-officieren en in het overleg steeds aan de
orde worden gesteld en tot een beslissing worden gebracht, daar waar de rechercheurs
het vroeger eigenlijk zelf uitzochten. Ik vind dat de meest in het oog springende
verandering die door Van Traa onmiddellijk is veroorzaakt.De voorzitter: Door de tactische recherche wordt natuurlijk ook gebruikgemaakt
van bijzondere opsporingsbevoegdheden, zoals observeren. Het zal ook wel voorkomen
dat men over de tap het een en ander hoort. Hoe is dat nu?De heer Roerink: Ik denk dat in de tactische fase wij door Van Traa geleerd
hebben dat alles wat wij doen transparant moet worden gemaakt, dat het getoetst
moet worden door de officier van justitie en dat wij het voor
de rechter moeten kunnen verantwoorden. Dat betekent dat bij alle zaken die
in de tactische fase plaatsvinden, bij elke rechercheur veel meer het bewustzijn
aanwezig is dat het op papier moet, dat het volledig op papier moet, dat het
besproken moet worden met de officier van justitie en dat het voor de rechter
verdedigd moet kunnen worden. In de aanvangsfase, kort na het verschijnen
van het rapport-Van Traa, was daar ook wel verwarring over. Hoe moesten wij
dat doen en wat betekende dit? Wij hebben inmiddels geleerd, ook door diverse
rechtszaken, dat als je alles netjes op papier zet en de rechter het kan toetsen,
je ook succesvolle veroordelingen weet te krijgen. Het effect is dus wel dat
wij ervan geleerd hebben dat transparantie nog niet een mislukking hoeft in
te houden.De voorzitter: Even concreter: over observatie besliste vroeger de politie
zelf?De heer Roerink: Ja. Nu wordt het met de zaaksofficier overlegd.De voorzitter: Gebeurt het ook dat u dingen die u vroeger wel deed, nu
niet meer doet en ook niet meer voorlegt, omdat u denkt te weten dat het openbaar
ministerie dat niet zal goedkeuren?De heer Roerink: Dan kom ik weer terug bij de CID-zaken. Wij zijn op het
snijvlak van informant-infiltrant na Van Traa zeer terughoudend geweest. Iets
wat wij nu wellicht zouden vatten onder pseudo-dienstverlening, zoals het
in het rapport-Van Beek staat, hebben wij een tijd lang niet eens meer voorgelegd,
omdat het sowieso ondenkbaar was. Om een concreet geval te noemen: een informant
krijgt bij ons de opdracht dat hij niets mag ondernemen, hij moet alles vragen.
Hij doet dat dan ook. Hij komt met het verhaal dat de verdachte hem heeft
gevraagd of hij mee gaat kijken naar een plek waar vermoedelijk een laboratorium
is. Dat is iets wat een bespreekbare zaak is, maar ik denk dat wij kort na
Van Traa zo'n vraag niet eens zouden voorleggen.De voorzitter: Heeft dat volgens u de criminaliteitsbestrijding negatief
beïnvloed? De heer Roerink: Dat vind ik moeilijk te zeggen. Het is een onderdeel
geweest van het proces van herbalanceren.De voorzitter: Maar als zo'n informant kwam met het verhaal dat hij mee
kon naar het laboratorium en dat men hem daar wellicht wat wilde aanbieden,
heeft u daar kort na Van Traa "nee" tegen gezegd. Zei u er daarvoor "ja" tegen?De heer Roerink: Voor Van Traa moesten de runners het zelf regelen. Als
er vragen kwamen of dat mocht, werd tegen de informant gezegd dat hij rustig
mee kon gaan, als hij zijn handen maar in zijn zakken hield.De voorzitter: Dat betekent in dit concrete geval toch dat u niet verder
kon. Waren er dan alternatieve methoden of was het dan een kwestie van "jammer,
het mag niet"?De heer Roerink: Zoals ik het mij herinner in dit geval, was het een kwestie
van "jammer". Doordat de man een smoes moest verzinnen waarom hij die dag
niet met de hoofdverdachte mee kon, zijn wij in feite de informant in die
zaak kwijtgeraakt.De voorzitter: U sprak over de situatie kort nadat het rapport was uitgekomen.
Wij zijn inmiddels drie jaar verder. Hoe is het nu? Laten wij dezelfde casus
nemen. Hoe gaat u nu met de informant om die met hetzelfde verhaal komt?De heer Roerink: Als die vraag nu komt, zal mijn CID-chef dat bespreken
met de CID-OvJ en zullen zij samen beslissen hoe zij daarmee verder gaan.
Ik weet niet of dit wordt voorgelegd aan de CTC, maar ik dacht het wel.De voorzitter: Dan kom ik bij de heer Pommer, de CID-chef. Pardon, CID-officier.
CID-chef is weer iets anders.De heer Pommer: Het is verleidelijk om dat misschien samen te vatten,
maar nee.De concrete vraag is wat wij nu doen. Je kijkt allereerst naar de vraag
die gesteld wordt. Allereerst is daarvoor van belang dat je heel veel contact
hebt met je CID-chef en met de runner, met degene die feitelijk contact heeft
met de informant. Doorvragen, zo heb ik inmiddels wel geleerd, is altijd van
belang, omdat je soms niet weet of de eerste opmerking komt... Hij mag mee
naar een lab. Je wilt dan toch eerst weten wie die informant is, waarom hij
mee moet naar het laboratorium en wat hij daar moet gaan doen. Moet hij alleen
maar kijken? Je moet je namelijk bewust zijn van de mogelijkheid dat hij in
dat lab is met een zekere kennis of vaardigheid, waardoor hem gevraagd kan
worden om nog meer te doen dan alleen maar informatie inwinnen. Als het alleen
gaat om het inwinnen van informatie over bijvoorbeeld een labopstelling op
een locatie, dan kun je zeggen: dat is het vergaren van informatie; dat is
op zichzelf geen probleem. Als hij toepasselijke handelingen moet verrichten
en strafbare feiten moet plegen, dan zeg je per definitie: neen, dat doet
hij niet. Een informant pleegt geen strafbare feiten. Moet hij meer doen dan
dat alleen en zou het een twijfelgeval zijn, dan ga je daarmee naar de CTC.
Daar leg je voor: het is een informant, hij hoeft eigenlijk geen toepasselijke
handelingen te verrichten in het milieu, het is eigenlijk ook geen infiltratie
volgens de definitie, het hangt er een beetje tussenin. Dan vraag je de CTC
om er eens over na te denken en jou te adviseren hoe je daarmee moet omgaan.De voorzitter: U beschrijft wat u nu zou doen. Is er in de afgelopen drie
jaar een ontwikkeling geweest? Was u meteen na het uitkomen van het rapport
wat voorzichtiger dan nu of is het grosso modo gelijk gebleven?De heer Pommer: Toen het rapport net was uitgekomen, leek er een soort
koudwatervrees te bestaan bij zowel de tactische rechercheurs als de CID-rechercheurs:
er mag eigenlijk helemaal niets meer. Met die opmerking kwamen zij natuurlijk
bij het OM. De contacten waren in Limburg-Zuid in ieder geval vrij kort. Wij
wisten elkaar vrij snel te vinden. Toen er werd opgemerkt dat er niets meer
mocht, heb ik vrij snel duidelijk gemaakt dat er eigenlijk heel veel mocht.
Je moet het wel beschrijven, je moet het op papier zetten, het moet transparant
zijn en je moet het voorleggen aan de officier. Als je het aan mij voorlegt,
dan kan er veel meer, maar overleg het. Ik heb gemerkt dat Van Traa nu veel
meer tussen de oren zit dan drie jaar geleden, toen het rapport
uitkwam. Nu weet men bij de politie, zowel aan de tactische kant als bij de
CID, dat Van Traa tussen de oren zit en dat men dus naar een officier moet
om bepaalde vragen voor te leggen. Dat gebeurt ook ongeacht welke opsporingsmethode
wordt toegepast. Of het nu gaat om een cameraobservatie of wat dan ook, de
meest eenvoudige en voor de hand liggende opsporingsmethoden worden voorgelegd
aan de officier. Ik ben er 100% van overtuigd dat elke rechercheur op de basiseenheid
of in de districten weet hoe hij met Van Traa moet omgaan. Dat vind ik een
groot winstpunt.De heer Rouvoet: Ik neem aan dat het een verspreking was, maar u werd
aangesproken als CID-chef. U reageerde daarop met: het is verleidelijk om
het te laten samenvallen. Dat intrigeerde mij.De heer Pommer: Het was meer een grap dan serieus bedoeld.De heer Rouvoet: Ik heb toch een serieuze vraag over dat grapje. Ik zou
mij kunnen voorstellen – wij hebben het in ons onderzoek ook wel eens
te horen gekregen – dat door Van Traa de officier hier en daar wel heel
dicht op het onderzoek komt te zitten. U wilt het niet echt laten samenvallen,
maar krijgt u wel eens teruggekoppeld: officier, denk erom dat wij het recherchewerk
doen; je moet meekijken en je moet toetsen, maar niet te dicht erop?De heer Pommer: Die opmerking zelf krijg ik nooit. Ik heb zelfs de indruk
dat men blij en dankbaar is dat deze officier als zaaksofficier dicht op de
zaak zit en inhoudelijk op de hoogte gesteld is, wordt en zich ook laat stellen,
waardoor hij verantwoorde beslissingen kan nemen. Ik heb nog niet ervaren
dat men dat storend vindt of dat men voelt dat de officier zo dicht over de
schouder meekijkt dat het bedreigend is, absoluut niet. Daar herken ik mijzelf
helemaal niet in.De heer Dittrich: Het spijt mij dat ik even op uw grapje wil doorgaan.
Vindt u, omdat u nu als officier toch dichter op de zaak en op de CID zit,
dat het logisch zou zijn dat de CID-officier meer met het beheer van de CID-registers
te maken heeft dan de korpsbeheerder?De heer Pommer: De vraag of hij meer met het beheer te maken moet hebben,
vind ik niet zo relevant. Dat alleen de korpsbeheerder inzage heeft in de
registers en de officier niet lijkt op een omissie in de Wet politieregisters,
aangezien nu in de instructie voor CID-officieren staat dat de CID-officier
toezicht houdt op de vaststellings-, subjecten-, inlichtingen- en informantenregisters.
Wil je dat toezicht goed kunnen uitoefenen, dan moet je natuurlijk wel inzage
hebben.De voorzitter: Wij komen straks nog terug op het beheer van de registers.Mijnheer Roerink, uw collega de heer Cloin was vrijdag hier. Toen hadden
wij het met een andere invalshoek ook over het gezag. Wij hadden het namelijk
over de methoden, maar die hanteer je vanzelfsprekend ook onder het gezag.
Hij sprak op enig moment over een "toetsingscircus". Onderschrijft u die term?
U begrijpt een beetje wat erachter zit: het is niet alleen je officier, maar
een geval zoals pseudo-koop, wat vroeger een runner zelf afdeed, kan u tot
en met de CTC en dus tot en met het college nopen.De heer Roerink: Van het woord "circus" zou ik afstand nemen, maar er
moet veel worden getoetst. Dat roept bij politiemensen die vooruit willen
wel eens het gevoel op: verdorie, wat houdt dat allemaal op. Dan is het woord
"circus" natuurlijk gauw in de mond genomen. Van Traa heeft geleerd dat die
toetsing noodzakelijk is om ervoor te zorgen dat je de zaak aan de voorkant
goed in elkaar zet, waardoor je aan de achterkant in een rechtszaak met veel
minder problemen tot een bewezenverklaring kunt komen. Het woord "toetsingscircus"
vind ik dus wat groot. Wij hebben naar mijn idee door de CTC wel een afstemming
bereikt van de opsporing over het hele land. Wij hebben jurisprudentie bereikt:
hoe ga je hiermee en daarmee om? De CTC heeft ons geholpen om door die moeilijke
fase te komen. Ik vraag mij wel af of wij over twee jaar, als de nieuwe wetgeving
is ingevoerd en begrippenkaders zijn verhelderd in bijvoorbeeld rechtspraak,
nog een CTC als adviescollege nodig hebben en of wij niet kunnen terugkeren
naar de normale structuur: de beslissing neerleggen bij de officier van justitie,
die eventueel rugdekking vraagt bij de procureur-generaal.De heer Niederer: In aansluiting op het dicht op de politie zitten heb
ik een vraag aan mevrouw Van Zeben en de heer Koers, waarop de heer Roerink
misschien vanuit de politieoptiek kan reageren. Ervaart u dat het op de politie
zitten vanuit uw gezagsfunctie erop neerkomt dat u – vergeef mij de
uitdrukking – een onvermijdelijk loket bent voor de politie om bevelen
en toestemming te krijgen? Of wordt u gebruikt in de zin van het sturen op
input, waarbij de politie u van tevoren vraagt of u daadwerkelijk een bepaald
onderzoek op het parket zou willen hebben?Mevrouw Van Zeben: Het is in mijn beleving niet meer aan de orde dat het
OM als doorgeefluik kan worden gebruikt. In de afgelopen paar jaar dat ik
op het Haagse parket heb gewerkt, is die associatie geen moment bij mij opgekomen.Dat wij worden geconsulteerd welke zaken wij aankunnen en welke zaken
wij willen hebben, varieert naar het niveau van de zaken en de mate van begeleiding
van het OM die daarbij nodig is. Bij zwaardere zaken ligt dat nog veel meer
in de rede dan bij lichtere zaken of juist zwaardere zaken die niet projectmatig
worden aangepakt, omdat ze dan vaak al voor de deur liggen voordat het OM
er überhaupt naar heeft kunnen kijken, gewoon omdat ze onvermijdbaar
zijn. Dat dicht op de politie zitten heeft over het algemeen een zeer inhoudelijk
aspect.De heer Koers: Doordat de organisatie in Amsterdam groter is, bestaat
minder gauw de neiging om je als een loket te laten gebruiken waar dingen
worden doorgeschoven, omdat het uitoefenen van de functie van rechercheofficier
in de lijn is ingebracht. Dat betekent dat de aansturing van de politie en
de keuze welke onderzoeken worden opgepakt plaatsvinden door de verschillende
teamleiders in samenspraak met de recherchechefs of in het justitiële
overleg dat een keer per drie maanden wordt gehouden. In heel uitzonderlijke
gevallen wordt er apart over gesproken. Dan gaat het over kernteamzaken en
dergelijke. Daar is een duidelijke sturing. Omdat het in de lijn is ingebracht,
word je niet misbruikt als loket. De teamleiders zitten ertussen,
die in hun discussie met de politie hun eigen gezag op hun niveau waarmaken.De voorzitter: Ik wil even terug naar de heer Pommer, die zelf begon over
iets wat ik wilde bespreken. U bent zowel zaaksofficier als CID-officier.
U heeft al iets gezegd over uw functie als zaaksofficier. U zit er dichter
op, als CID-officier trouwens ook. Ik heb een algemene vraag. Als u de huidige
situatie vergelijkt met voor Van Traa, hoeveel meer tijd bent u dan kwijt
aan het op die onderzoeken zitten? Of is dat niet in tijd uit te drukken?De heer Pommer: Dat is moeilijk te zeggen. Ik was voor Van Traa geen CID-officier.
Vanaf het moment dat ik officier werd, heb ik per definitie vrij dicht op
de zaken gezeten. Dat kost natuurlijk veel tijd, maar je moet dat zien in
het geheel van de prioriteiten die je jezelf stelt. Uiteindelijk moet de zaak
naar de rechter. Het gezag dat je als officier hebt, moet je uitoefenen tot
en met de rechter. Als een zaak bij de rechter fout gaat omdat jij het in
het voortraject niet goed hebt gedaan, dan valt je gezag bij de politie wellicht
voor een deel weg. Die kan dan immers zeggen: je kunt wel heel vaak bij het
team op het politiebureau en dicht op de opsporing zitten, maar als dat ten
koste gaat van de kwaliteit die jij op de zitting biedt, dan zetten wij daar
vraagtekens bij. Als officier moet je dus een evenwicht zien te vinden in
de verdeling van de tijd tussen de aandacht voor opsporing en de aandacht
voor de hele keten daarna, tot en met de zitting.De voorzitter: Iets concreter nu: de politie besluit tot een bepaald groot
onderzoek. Hoe en in welk stadium wordt u daarbij betrokken? Meteen bij het
besluit tot dat onderzoek? En bespreekt u vervolgens, op basis van gelijkwaardigheid,
met de politie hoe de zaak zal worden aangepakt, welke opsporingsmethoden
nodig zullen zijn, welke bevelen de politie van u nodig zal hebben? Of laat
u de politie dat traject voor een deel afleggen en merkt u het later wel wanneer
een bevel wordt gevraagd?De heer Pommer: Nee, absoluut niet. U zei zonet dat de politie besluit
tot een onderzoek, maar dat ligt iets genuanceerder. Wij besluiten samen tot
een onderzoek. Die onderzoeken worden in Limburg-Zuid meestal geaccepteerd
in de diverse begeleidingscommissies. Van een aantal daarvan maak ik overigens
zelf deel uit. Vanaf dat moment wordt besloten welk onderzoek wordt geaccepteerd.
Meestal merk ik daarbij op, hoe lang een onderzoek volgens mij in principe
moet duren. Dan zijn de doelstellingen aan de orde: eerst moet de vraag worden
beantwoord wat men überhaupt wil bereiken. Tevens beantwoord je de vraag
hoe je de doelstellingen wilt bereiken gezien tijd, capaciteit en opsporingsmethoden.
Vanaf het begin wordt dat in de begeleidingscommissies vastgelegd en zolang
het onderzoek niet is afgerond, wordt de voortgang in de begeleidingscommissies
in de gaten gehouden en besproken.De voorzitter: Is er wel eens sprake van dat u, als de politie iets totaal
anders wil, uw gezag echt moet laten gelden? Of komt dat in de praktijk eigenlijk
niet voor, omdat u het altijd eens wordt?De heer Pommer: Dat laatste is meestal het geval. In theorie kun je je
conflicten voorstellen, maar omdat de persoonlijke verhoudingen erg goed zijn
en de lijnen erg kort, ben je daar altijd vrij snel uit. Als wij het in het
begin een keer niet eens waren, dan heb ik dat nooit als een conflict ervaren.
Tot nu toe zijn wij het altijd eens geworden.De voorzitter: Mijnheer Koers, hebt u wel eens ervaren dat u uw gezag
moest laten gelden?De heer Koers: Ik sluit mij gedeeltelijk aan bij collega Pommer. Het is
nooit voorgekomen dat ik mijzelf echt moest laten gelden, dus dat ik met de
vuist op tafel moest slaan. Wel komt het in discussies met de recherchechef
of met iemand van de korpsleiding voor dat op het scherp van de snede wordt
gediscussieerd over de vraag wie waarvoor verantwoordelijk is. Als officier
van justitie ben je verantwoordelijk voor wat je uiteindelijk bij de rechter
neerlegt; een korpschef is verantwoordelijk voor veiligheid, voor zijn personeel.
Met name bij het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden kunnen dit soort
discussies een rol gaan spelen, waarbij je een benadering vanuit twee verschillende
invalshoeken krijgt. Het OM benadert het vooral vanuit de zaak, omdat wij,
in tegenstelling tot de korpschef, niet de werkgever zijn die verantwoordelijk
is voor de politieman die wordt ingezet. Zoiets kan tot nuances leiden, maar
het heeft nog nooit tot een conflict geleid of tot een situatie waarin wij
zodanig tegenover elkaar stonden dat wij er niet uit kwamen. Wij zijn er altijd
uit gekomen.De voorzitter: Helpt het dat men weet dat u daarbij formeel toch aan het
langste eind trekt?De heer Koers: Uiteraard helpt dat. Uiteindelijk is het heel simpel: er
is er maar een die de zaak bij de rechter brengt en dat is de officier van
justitie. Maar wat dat betreft is het niet anders dan tien jaar geleden. Toen
had je precies dezelfde discussies en hetzelfde argument: uiteindelijk gaat
de officier naar de zaak. Daarin is dus niets veranderd.De heer Rabbae: Mijnheer Koers, tijdens de parlementaire enquête
maakten wij mee dat officieren van justitie pas met de plannen van de politie
werden geconfronteerd als deze goedgekeurd en gedrukt waren. Is de volgorde
nu anders? Wordt het plan van de politie voor, zeg maar, de komende twee jaar
eerst voorgelegd aan de officier van justitie en daarna pas vastgelegd?De heer Koers: Ik sluit dan aan bij wat mevrouw Van Zeben zostraks zei.
Zij had het over zaken die gewoon gebeuren en op je stoep liggen. Dan is het
geen kwestie meer of je ze wel of niet wilt, want ze zijn er. Daar hebben
wij het nu niet over. Wij hebben het nu over de geplande zaken. Wij beginnen
dit jaar al te praten over de prioriteiten van volgend jaar: welke onderzoeken
willen wij volgend jaar hebben op welke terreinen, welk district heeft bijvoorbeeld
last van vuurwapencriminaliteit en welk district van andere criminaliteit?
Je bepaalt nu de prioriteiten voor de plannen van volgend jaar. De officieren
van justitie overleggen daarover met de lokale recherchechefs in de districten.
Centraal wordt met de korpsleiding overlegd. Daarbij wordt bekeken of de aangedragen
onderzoeken passen binnen de afgesproken prioriteiten. Ook de CID wordt op
die prioriteiten aangestuurd. Als het goed is, krijg je van de
CID via de bureaus recherche-informatie plannen aangeleverd die aansluiten
bij de gemaakte afspraken. Het komt niet meer voor dat je zomaar een rapport
op je bureau krijgt met de vraag: wil je dit onderzoek doen? Daarover is van
tevoren gesproken, of met een zaaksofficier, of met een teamleider, of met
de parketleiding.De voorzitter: Dan wil ik het nu hebben over de eenduidigheid in het openbaar
ministerie bij de uitoefening van het gezag. Mijnheer Roerink, u heeft te
maken met verschillende officieren van justitie. Merkt u dat het beleid bij
de verschillende officieren van justitie verschilt?De heer Roerink: Ja en nee, zal ik maar weer zeggen.De voorzitter: Misschien kunt u het aan de hand van voorbeelden aangeven.De heer Roerink: Ik zal proberen het concreet te maken. U zei op een gegeven
moment dat de officier toch wat magistratelijk was en als een solist in zijn
werk stond. Dat is mijn beeld ook geweest op grond van mijn omgang met officieren
van justitie. Na Van Traa is er in Limburg-Zuid een unit maatwerk gekomen:
een criminaliteitsunit waarin alle kapitale delicten of meervoudigekamerzaken
zijn vertegenwoordigd. Ik merk dat daardoor een veel betere afstemming tussen
officieren van justitie ontstaat en dat er veel meer eenheid van beleid komt.
Vroeger volgde elke officier van justitie zijn eigen spoor. Wij groeien nu
langzaam naar een gezamenlijk spoor toe. Dat is een goede ontwikkeling.In het post-Van Traa-tijdperk heb ik gemerkt dat ik misschien wel met
Maastricht afspraken kon maken, maar dat ik bij Eindhoven ineens met heel
andere afspraken werd geconfronteerd. Tussen parketten waren er behoorlijk
grote verschillen.De voorzitter: Betreffen die afspraken dan ook concrete opsporingsmethoden?
Mag er van de officier in Maastricht iets wel dat van zijn collega in Eindhoven
niet mag, of andersom?De heer Roerink: Nee, het zat meer in het gedoe eromheen. Eindhoven begon
op een gegeven moment allerlei toetsingsformulieren te maken die dan moesten
worden gefaxt, terwijl wij nog de oude formulieren gebruikten. Bij de voorbereiding
van het aanleveren van gegevens aan de commissie kwam ik allerlei formulieren
voor de inzet van bijzondere opsporingsmethoden tegen. Het waren wel vijf
of zes verschillende modellen. Dat heeft misschien met het post-Van Traa-tijdperk
te maken, maar dat zijn wel verschillen die optraden.De voorzitter: Dat is de papierwinkel eromheen. Maar wat is de situatie
als het echt gaat om de vraag wat een informant nog wel of niet mag? Valt
de toetsing op proportionaliteit en subsidiariteit bij verschillende parketten
gelijk uit?De heer Roerink: Ik zou liegen als ik daarop met "ja" zou antwoorden,
want dat valt niet altijd gelijk uit. Iedere officier heeft zijn eigen visie
en denkbeelden. Maar ik vind wel dat het veel beter is en dat er veel meer
eenheid is dan een aantal jaren geleden. Er blijven echter verschillen, bijvoorbeeld
bij de beoordeling of iemand verdachte is volgens de criteria van artikel
27 van het Wetboek van Strafvordering. Ik merk dat de ene officier daar strakker
in is dan de ander, of dat de een meer volgens de lijn van de advocaat denkt
en de ander wat meer kijkt naar de mogelijkheden die het Wetboek van Strafvordering
biedt.De voorzitter: Ik daag u nog één keer uit. Vrijdag vertelde
iemand uit Limburg dat daar een vuistregel bestaat voor het doorlaten. Tot
één kilo harddrugs was een beslissing voor de zaaksofficier,
en tot vijf kilo voor de hoofdofficier, zij het dat het ondertussen wel was
toegestaan. Herkent u dat?De heer Roerink: Ik zat met mijn oren te klapperen! Ik kende die afspraak
niet. Die speelde blijkbaar in Limburg-Noord; in Limburg-Zuid is dat absoluut
niet zo. Het zou mij verbazen als u nog een tweede parket in Nederland vindt
waar dat voorkomt.De voorzitter: Dezelfde vraag over de eenduidigheid van het openbaar ministerie
wil ik ook graag stellen aan de heer Holthuis, die volgens mij vanwege zijn
functie bij de CTC een redelijk beeld moet hebben van wat verschillende officieren
al of niet wenselijk vinden, zij het dat daar een zeef in zit, want het zijn
alleen de wat lastiger vragen die bij u komen. Merkt u, als iemand van het
openbaar ministerie bij u op de zitting van de CTC komt, dat onderling voorstellen
met een afwijkende motivatie worden gedaan?De heer Holthuis: Als ik praat over de huidige tijd, is dat niet het geval.
De officieren die de zaken voor komen brengen bij de CTC, zitten op dezelfde
lijn en stellen dezelfde vragen aan de CTC over wat wel en niet mag. Vlak
na "Van Traa", met name in het begin van de CTC-tijd, dus drie à vier
jaar geleden, waren er wel verschillen merkbaar, en was de ene officier wel
eens geneigd iets grensverkennends voor te stellen aan de CTC, wat een andere
officier ongetwijfeld niet zou doen. Maar die grensverkennende neigingen zien
wij op dit moment bij de CTC niet meer aanwezig.De voorzitter: Maar de vuistregel die bijvoorbeeld in Noord-Limburg bestond,
of iets vergelijkbaars, is u nooit ter oren gekomen.De heer Holthuis: De oren vielen bijna van mijn hoofd toen ik dat hoorde!De voorzitter: Dezelfde vraag aan de heer De Groot.De heer De Groot: Ik onderschrijf volledig de woorden van de heer Holthuis.
Ik kan misschien nog een ander voorbeeld geven. Ik herinner mij uit de tijd
voor "Van Traa" dat CID-officieren, die heel gezellig, goed en communicatief
met elkaar omgingen, over één ding nooit spraken: wat je zelf
deed, want daarin had je je eigen verantwoording. Een heel belangrijke verandering
na "Van Traa" is, dat wordt gesproken over methodieken. Er wordt gevraagd
hoe je erover denkt. Natuurlijk, er zijn benaderingsverschillen, en het vak
brengt qualitate qua met zich mee dat er ook interpretatieverschillen van
begrippen en wetgeving zijn. Mij valt op dat daarover open wordt gecommuniceerd,
in tegenstelling tot een aantal jaren geleden. Toen sprak je daar in principe
niet over. De voorzitter: Dat convergeert natuurlijk ook. Het brengt mensen dichter
bij elkaar.De heer De Groot: Ja. Je ziet dat het naar elkaar toegroeit. Ik denk dat
het verschijnsel dat men het in verschillende plaatsen anders doet voorbij
is, puur gebaseerd op waarnemingen en ontwikkelingen die zich de laatste paar
jaar hebben voorgedaan, welke ontwikkelingen zijn verankerd bij de politie
en het openbaar ministerie.De voorzitter: Om misverstand te voorkomen: de vuistregel om door te laten
in Noord-Limburg was er wel, maar hij is nooit toegepast.Ik wil graag toe naar de figuur van de rechercheofficier, waarvan wij
een groot aantal in ons midden hebben. Ik vraag aan mevrouw Van Zeben en de
heer Pommer, Koers en De Groot, welke invulling zij hebben gegeven aan deze
uitvinding, oneerbiedig gezegd, van "Van Traa". Wij beginnen met de heer Koers.De heer Koers: Toen ik in juli 1997 in Amsterdam kwam als fungerend hoofdofficier,
moest ook de functie van rechercheofficier worden ingevuld. Van stond af aan
is gekozen om het samen te voegen, maar het zo uit te voeren dat een groot
gedeelte van de toezichthoudende taken van de rechercheofficier in mijn portefeuille
zat. Maar omdat het parket met 55 officieren zo groot is, is van stond af
aan gezegd: er is centraal een beleidsmedewerker nodig voor de hele bijbehorende
papierwinkel, en de verschillende teamleiders kunnen op hun niveau onderdeeltjes
van het werk uitoefenen. Dat is in de gewone hiërarchieke lijn ingezet.De voorzitter: De heer De Groot is ook rechercheofficier. Kunt u zeggen,
hoe die functie tot stand is gekomen, en hoe u haar heeft ingevuld?De heer De Groot: Ook wij hebben een landelijk parket, dat natuurlijk
qua omvang niet is te vergelijken met het Amsterdamse parket. Het is een vrij
klein gezelschap, met nogal wat specialismen. Wij hebben de lijnfunctie naar
de CID-officieren gewaarborgd en op schrift gezet. Dat betekent dat ik een
heel nauw contact heb wat de praktijk, de werkwijze en het nemen van verantwoordelijkheden
door de CID-officier betreft. Dat geldt voor de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden,
met name die bevoegdheden die voor advisering moeten worden voorgelegd aan
de CTC. Deze passeren de rechercheofficier.De voorzitter: Over de andere zaken neemt de zaaksofficier zelf een beslissing.De heer De Groot: De derde poot van het werk van de rechercheofficier
van het landelijk parket is dat hij actief participeert in de samenspraak
met het Korps landelijke politiediensten, in verband met de ontwikkeling van
de deviezenrecherche en eventuele andere rechercheprocessen, die nu worden
geactualiseerd of gereorganiseerd. Daarvoor is de rechercheofficier de externe
partner. Wij hebben in het landelijk pakket dus aan drie elementen gestalte
gegeven.De voorzitter: Terug naar de heer Koers. Het voorleggen van bevelen die
door moeten naar de CTC gebeurt bij u ook?De heer Koers: Alles dat naar de CTC gaat, gaat zonder meer of via mij
of de hoofdofficier Vrakking. Over de wat lichtere dingen die met observatie
en dergelijke te maken hebben, beslist of de CID-officier als het zijn portefeuille
is, of de zaaksofficier, in overleg met de teamleider. Elke drie maanden vindt
voor een gedeelte van het korps Amsterdam een gesprek plaats tussen de korpsleiding
en de parketleiding, waarbij de verantwoordelijke teamleiders of de recherchechefs
aanwezig zijn. Daar wordt over de lopende zaken en het beleid voor de toekomst
gesproken. Twee van de drie vergaderingen zit ik voor. Daar waar het kernteam
en de centrale recherche niet besproken worden, komen het kernteam en de centrale
recherche aan bod, en dan is de heer Vrakking voorzitter van dat overleg.
Ik zit er dan bij als rechercheofficier.De voorzitter: Mevrouw Van Zeben, hoe is het bij u geregeld?Mevrouw Van Zeben: Voor een deel, namelijk de toetsing van de bijzondere
opsporingsmethoden, lijkt het behoorlijk op wat de heer Koers net heeft geschetst.
Dat betekent dat een deel via de hoofdofficier of via mij gaat, waarbij wij
het met name hebben over de toetsingszaken bij de CTC. Voor het overige worden
de zaken voor een belangrijk deel in de lijn van de betreffende eenheden waar
de zaken draaien opgelost. Er wordt daar dus zaken uitdrukkelijk met team-
of unithoofden van de betreffende eenheid besproken. Daarnaast vervult mijn
CID-officier, en als hij er niet is spring ik daar weer in, nog een belangrijke
adviesfunctie als het gaat om de vraag, hoe lastiger zaken aan te pakken of
trajecten die nog niet helemaal bekend zijn bij de zaaksofficier, aan te pakken.
Dat speelt daar nog bij.Bij mij is er voor de beide arrondissementen nog bijgekomen: projectmatig
overleg voor aanpak van de middencriminaliteit. Ik ben daar voorzitter van,
zodat ik daar als rechercheofficier intensief bij betrokken ben. Ik zit daarbij
in een soort dwarsfunctie tussen mijn eigen unit en de andere regionale units.
Verder zit er door mijn functie als lijnchef van de bijzondere zakenclub ook
nog een stuk keuzeverantwoordelijkheid bij voor de zaken van de verschillende
specialismen fraude, milieu en zware criminaliteit. Ik ben daarbij altijd
op enigerlei wijze betrokken.De voorzitter: Aan dezelfde mensen: de functie van rechercheofficier is
door de enquêtecommissie bedacht. Hoe bent u dat gaan invullen? Wie
heeft bedacht dat het zus of zo moest?Mevrouw Van Zeben: Het is een mix geweest van twee invalshoeken. Er heeft
een traject op landelijk niveau plaatsgevonden. Er is met de rechercheofficieren
gesproken over de vraag hoe ze het zouden invullen en over de begeleiding.De voorzitter: Wie heeft het opgestart?Mevrouw Van Zeben: Er is een landelijk ontwikkelteam geweest onder leiding
van de heer Van der Kerk van het OM. Dat team heeft als eerste in grote lijnen
aangegeven hoe die functie ingevuld zou moeten worden. Vervolgens heeft de
aanwijzing van de verschillende rechercheofficieren plaatsgevonden en die
zijn daarna periodiek met elkaar om de tafel gaan zitten. In eerste instantie
was er begeleiding, maar nu is dat zonder begeleiding. We spreken
elkaar regelmatig en stemmen dan dingen af.De voorzitter: U hebt dus met elkaar zo'n beetje het concept ontwikkeld.Mevrouw Van Zeben: Ja.De heer Koers: Ik denk dat het inderdaad zo is gegaan. Alleen valt niet
te ontkennen dat elke hoofdofficier daar op een gegeven moment een eigen stempel
op gedrukt. In Amsterdam is er bijvoorbeeld heel bewust voor gekozen dat er
tussen de teamleiders en de parketleiding geen rechercheofficier zou worden
gezet en ook geen vrijgestelde rechercheofficier. Het is een lijnverantwoordelijkheid
van de hoofdofficier en dan moet je het daar ook inbrengen.De heer De Groot: Ik denk dat het moeilijk vergelijkbaar is, omdat wij
als landelijk parket een heel andere situatie hebben. Bij ons is de functie
verenigd met die van plaatsvervangend hoofdofficier. Zo wordt de lijndoorkoppeling
veiliggesteld. Misschien wordt die functie weer anders gepositioneerd als
het landelijk parket er anders uit gaat zien. Ik vind de functie van rechercheofficier
erg belangrijk, maar het kan best zijn dat die later anders wordt ingebed
als er een andere organisatie is met andere eisen.De voorzitter: Het hoeft niet per se gebonden te zijn.De heer De Groot: Naar mijn idee hoeft dat niet per se. Het hangt van
je organisatie af.De voorzitter: Dat idee van rechercheofficier moest dus handen en voeten
krijgen. Mijnheer Ficq. Welke rol zag u daarin voor uzelf of voor het college
in totaliteit?De heer Ficq: Het was voor mij een onderdeel van het totaal. Het gaat
om de vraag hoe je het gezag van het openbaar ministerie positioneert. Het
had te maken met een aantal aspecten. Ik heb net al even gesproken over de
reorganisatie. Onderdeel van de reorganisatie was dat die unit zware criminaliteit
er in het kader van de herstructurering van de parketten zou moeten komen.
Daarmee bracht je al bepaalde specialismen binnen de parketten die een meer
toegespitste aandacht waarborgen. Onderdeel daarvan was ook het ontstaan van
het instituut van de rechercheofficier. Dat heeft de commissie-Van Traa met
zoveel woorden in het rapport opgeschreven. Dan krijg je vervolgens de vraag
hoe dat handen en voeten moet krijgen. Mevrouw Van Zeben gaf net al aan dat
een ontwikkelteam bestaande uit mensen uit de praktijk daarmee bezig is geweest.
Zij hebben een aantal mogelijke modellen ontwikkeld. Toen zijn er mensen aangewezen
die in overleg met mijn collega Steenhuis en andere begeleiders aan de slag
zijn gegaan. Zij hebben zich gebogen over de vraag hoe zij die functie in
de praktijk verder handen en voeten moesten geven.De voorzitter: Je zou dus kunnen zeggen dat het een bottom-up-ontwikkeling
is geweest. Het moest, maar hoe het precies moest, werd overgelaten aan de
mensen zelf.De heer Ficq: Zo gaat dat meer. Bij goede reorganisaties is het idee top-down.
In dit geval komt het van de parlementaire enquêtecommissie en dat is
overgenomen door het college. De invulling is dan bottom-up. Dat is met andere
punten overigens ook zo geweest. Ik heb u straks horen praten over de normering.
Dat is voortgekomen uit het rapport van de commissie-Van Traa. De heer Koers
zal zich herinneren dat dit door zijn parket waar al een unit zware criminaliteit
bestond, is overgenomen. Uit die normering is afgeleid – ik meen dat
het Klaas Visser was – op welk punt, voor welke methode, door wie toestemming
gegeven zou moeten worden, of dat binnen de politie kon gebeuren, door de
officier of wellicht zelfs door de PG. Dat is terechtgekomen in de samenspraak
van CID-officieren en dat heeft uiteindelijk geleid tot de voorlopige uitgangspunten
van het OM die in feite nog steeds gelden. Als het goed gaat, is het traject
enerzijds top-down en anderzijds bottom-up.De heer Rouvoet: Dit is een evaluatiecommissie en ik denk dat het ook
goed is om de volgende vraag te stellen. Terecht zegt de heer Ficq dat de
parlementaire enquêtecommissie tot de aanbeveling is gekomen dat er
een rechercheofficier moest zijn. Dat is vervolgens overgenomen en dat wordt
geïmplementeerd. Aan de drie mensen die het doen, is de vraag of het
een aanwinst is die morgen uitgevonden had moeten worden als de enquêtecommissie
het niet aanbevolen had. Of is de structuur van het OM zodanig dat het ook
goed gaat als die mensen er morgen niet meer zijn in die functie?De heer Koers: Ik denk dat het voor mijn functie-inhoud helemaal niet
uitmaakt. Het heeft een functie gehad doordat het gezag van het OM op dat
punt een duidelijke kleur gekregen heeft. Wat mij betreft stopt het morgen,
maar de inhoud van het werk zal daardoor niet veranderen. Ik denk dat dat
heel erg belangrijk is.De voorzitter: Ik heb het idee dat de heer De Groot die vraag net al heeft
beantwoord.De heer De Groot: Ja, ik zit op dezelfde lijn. Dan accentueer ik ook de
functionaliteit. Die moet gewaarborgd zijn. Onder welk kopje het valt, vind
ik niet van wezenlijk belang.Mevrouw Van Zeben: Ik kan me daar in die zin bij aansluiten dat het een
heel duidelijke plek moet hebben. Ook in onze eigen club is gezegd dat het
het best kan samenvallen met een reguliere managementfunctie. Dan kan je denken
aan de teamchefs Zwacri, aan het unithoofd Zwacri of aan een tweede man of
vrouw in een parket. Daarbij moeten er wel verschillende invalshoeken in de
gaten gehouden worden. Je hebt een terrein dat zich bezighoudt met de kwaliteit
van recherche. Dat kan bredere invalshoeken hebben. Het kan ook te maken hebben
met regionale units. Ik denk dat het moeilijker te bestrijken is voor iemand
die teamchef Zwacri is, omdat je dan sneller interfereert met de bevoegdheden
van je collega's. De toetsing van de methodes is juist weer heel goed thuis
bij mensen die regelmatig met Zwacri te maken hebben. Er zit altijd een combinatie
van twee verschillende invalshoeken in de functie. Het is het belangrijkst
dat het ergens een herkenbare plaats heeft, zodat iemand erop aangesproken
kan worden en mensen weten waar ze naar toe moeten stappen.De voorzitter: Het is een hulpmiddel geweest om een bepaalde
werkwijze ingang te doen vinden. Zou je het zo kunnen formuleren?Mevrouw Van Zeben: Ja, zo zou je het kunnen zeggen.De voorzitter: Dan komen we bij een ander onderwerp. Er is een stapel
gezag boven het politiewerk gekomen. Het blijft niet bij een zaaksofficier,
maar er kunnen nog allerlei geledingen boven komen. In theorie lijkt het mij
mogelijk dat de politie daardoor dejuridiseert, in die zin dat men geen lastige
beslissingen meer neemt, maar die voorlegt aan de betreffende geleding van
het openbaar ministerie. Mijnheer Roerink. Is dat een reëel gevaar?De heer Roerink: Ik ben blij dat u die vraag stelt. Een van de dingen
waar wij over nadenken, is dat met invoering van de wet-BOB en de hele structuur
van bevelen, met verlengingen en de inrichting ervan, in feite alle zaken
rechtstreeks aan de officier van justitie gebonden worden. De rol van het
recherchemanagement en dus ook van de gecertificeerde hulpofficier verdampt
als het ware door het spel dat tussen de rechercheur en de officier van justitie
zal plaatsvinden. Ik weet niet of het zo zal gaan, want beslissingen worden
uiteindelijk voorbereid door het recherchemanagement, maar ik zie het wel
als een reëel gevaar. Ik pleit er dan ook voor om de positie van hulpofficier
in de lijn van strafvordering, waar hij al vanaf 1876 een plek inneemt, ook
in de nieuwe wet-BOB mee te nemen, zodat de hulpofficier zijn rol kan spelen.
Hij kan de ervaren recherchemanager zijn en de natuurlijke gesprekspartner
van de officier van justitie.In het begin hadden we het over de goede verhoudingen. Met goede verhoudingen
worden de dingen natuurlijk allemaal opgelost, maar we weten niet waar we
over tien jaar staan. Ik zou het erg jammer vinden als het recherchemanagement
door de werking van de wet op dit niveau over tien jaar verdampt tot beheersbaas
en minder interessant wordt voor politiemanagers.De voorzitter: Mijnheer Holthuis. U zit aan de top van de gezagspiramide,
bij de CTC. Wat is uw beeld daarvan? Acht u dat een reëel gevaar? De heer Holthuis: In zijn algemeenheid wil ik zeggen dat er naar aanleiding
van Van Traa wel een zekere neiging is ontstaan om naar boven te delegeren,
"safety first", tot de minister van Justitie aan toe. Ik denk dat wij binnen
niet al te lange tijd een nieuw evenwicht zullen vinden, waarin de hulpofficier
ook weer de rol speelt die hem toekomt. Ik vind het heel goed dat het via
deze weg is gegaan. Zet het maar scherp neer. Regel het maar scherp. Dan zien
we in de loop van de tijd in de praktijk wel dat het evenwicht zich zal herstellen.
Ik vind het heel goed dat het via de weg is gegaan van "regel het maar scherp".
Ik ben ervan overtuigd dat wij in de praktijk zullen zien dat een nieuw evenwicht
ontstaat. Ik vind een belangrijk signaal van de kant van de politieleiding
dat de positie van de hulpofficier niet mag worden verwaarloosd. Dit past
in het nieuwe evenwicht.De heer Pommer: Ik herken een deel van het verhaal van de heer Roerink.
Ik merk verder op dat de beslissing uiteindelijk toch ligt bij de officier.
Voordat de officier tot een beslissing komt, zal hij het gevoel moeten inwinnen
van de politie en met name de hulpofficier. De hulpofficier blijft een belangrijke
functionaris die, voordat de officier een gedegen beslissing kan nemen, binnen
de politielijn de verantwoordelijkheid heeft om bepaalde keuzes aan de officier
voor te leggen. Helemaal overbodig worden of verdampen zal hij naar mijn mening
niet. Dat het geheel er iets anders uit komt te zien, zit erin, maar het gevaar
dat de heer Roerink heeft beschreven, zie ik niet zo.De voorzitter: Mijnheer Koers, bent u niet bang dat, als gewone politiemensen
bezig zijn met recherchewerk, zij niet meer goed genoeg in het hoofd hebben
wat wel en niet mag, omdat de beslissingen niet meer door henzelf worden genomen?De heer Koers: Ik ben daar niet bang voor. Die rechercheurs hebben heel
scherp in de gaten hoe het zit. Terecht heeft de heer Roerink gesteld: juist
omdat zij het zo scherp weten, weten zij waar de beslissing ligt en weten
zij ook dat zij uit de eerste hand de zaak kunnen uitleggen aan de officier,
met het gevaar dat er een klein beetje mee gespeeld wordt om een beslissing
te krijgen die nodig is. Ik denk dat het een uitdaging voor het recherchemanagement
is om ervoor te zorgen dat men hulpofficieren krijgt die van nature als schakel
daartussen gaan zitten. Ik ben van mening dat wij het breder moeten trekken
dan waarover wij het nu hebben. Vanochtend kwam onze piketofficier terug.
Hij had in het weekend ongeveer veertig voorgeleidingen moeten regelen voor
vanochtend. Hij zei tegen mij: het is rampzalig dat je zo weinig spreekt met
een hulpofficier die van wanten weet. Er worden zelfs beslissingen gevraagd
door willekeurige politiemensen, waarvan je zegt: dat moet men in de politielijn
afgeregeld hebben, want er is een hulpofficier die kan vertellen wat er moet
gebeuren. Daar zie ik een heel grote leemte. Ik vind dat die hulpofficier
er moet zijn. De politie zal wat dit betreft in eigen huis heel driftig orde
op zaken moeten stellen.De voorzitter: U zegt dus eigenlijk: de schakel tussen rechercheurs en
het openbaar ministerie is nog niet voldoende tot ontwikkeling gekomen.De heer Koers: Ik vind dat die veel sterker neergezet kan worden.De voorzitter: Wordt dit naar uw idee bemoeilijkt door de nieuwe wetgeving?De heer Koers: Helemaal niet. Het moet voor de teamleider van de politie
een uitdaging zijn om zijn team zo te managen dat hij op niveau met de officier
van justitie kan discussiëren over wat er gaande is. Je krijgt dan dat
in een veel korter gesprek tussen de teamleider en de officier van justitie
een beslissing tot stand komt, omdat daar een deskundige tegenspeler zit.De heer De Groot: Ik denk dat de politie creatief en deskundig genoeg
is om het managementprobleem waarop de heer Roerink duidt op te vangen. Ik
wil wijzen op de anomalie die ontstaan is. Een hulpofficier mag nu wel een
spoedhuiszoeking doen, maar hij mag stelselmatige observatie bij afwezigheid
van de officier niet doen. Daar heb ik een beetje moeite mee. Ik denk dat
de recherche daar ook een beetje moeite mee heeft.Een ander aspect is dat het naar mijn opvatting erg goed werkt wanneer
je heel duidelijk verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld in de vorm van een hulpofficier,
direct bij de politie legt. Dit stimuleert en ontwikkelt op rechercheniveau
een soort eigenstandige verantwoordelijkheid. De neiging mag er nooit zijn
dat men al dan niet rechtstreeks via de rechercheurs het bakje op het bureau
van de officier van justitie gooit onder het motto: die beslist wel, het is
onze verantwoordelijkheid niet meer. Maar dit is meer een psychologische benadering
dan een managementbenadering.De voorzitter: Ik kom tot het onderwerp CID-officier/zaaksofficier. Ik
kijk even naar u, mijnheer Pommer. U bent beide. Bent u wel eens in één
zaak zowel CID-officier als zaaksofficier?De heer Pommer: Ja.De voorzitter: Hoe werkt het dan?De heer Pommer: Het werkt goed.De voorzitter: U weet als CID-officier bepaalde dingen die een andere
zaaksofficier niet weet. Is dat een voordeel of een nadeel?De heer Pommer: Ik zie nauwelijks voor- of nadelen. Je moet ervan uitgaan
dat de zaaksofficier verantwoordelijk is voor de zaak die voor de rechter
wordt gebracht. Het CID-traject maakt deel uit van de opsporing en in die
zin is de zaaksofficier verantwoordelijk op de zitting, ook voor dat deel
dat de CID heeft gevolgd. Als zaaksofficier en CID-officier in één
zaak heb ik nooit conflicten ervaren. Je kan zeggen: je weet als CID-officier
misschien dingen die de zaaksofficier niet weet. Het lijkt mij wat theoretisch.
Als CID-officier weet je heel veel dingen die wellicht op dat moment niet
in de zaak relevant zijn en ook geen deel uitmaken van het procesdossier.De voorzitter: Een voorbeeld. De betrouwbaarheid van een informant kunt
u als CID-officier beter beoordelen dan wanneer u alleen maar zaaksofficier
bent. Dat kan een rol spelen in een bepaald onderzoek, in de zin van: gaan
wij met deze man door of niet?De heer Pommer: De betrouwbaarheid van een informant is minder interessant
dan de betrouwbaarheid van de informatie. Een informant is interessant omdat
hij informatie geeft. De betrouwbaarheid van de informatie is van doorslaggevende
betekenis bij het bepalen of die informatie een rol gaat spelen in een strafzaak.
Als een proces-verbaal wordt afgescheiden, spreek je in de regel over betrouwbare
informatie. Die komt ook bij het zaaksdossier. In die zin heb ik niet te maken
met niet-betrouwbare informatie die in mijn zaak een zodanige rol speelt dat
ik als zaaksofficier daar moeite mee heb, dan wel dat ik een andere richting
moet geven aan die zaak. Ik heb dat nog niet meegemaakt.De voorzitter: Er zijn momenten dat u als CID-officier iets moet overleggen
met de zaaksofficier. Als u zelf beide bent, moet u met uzelf in overleg treden.
Gaat dat goed?De heer Pommer: Dat is wat minder gezellig, maar dan treed je met jezelf
in overleg.De voorzitter: Ik neem aan dat er een systeem is van checks.De heer Pommer: De CID-officier controleert het CID-traject. Dit betekent
dat hij contact heeft met de CID-chef, desgewenst met de CID-runners, en dat
hij ziet hoe de CID werkt. Uiteindelijk gaat het om de informatie die op dat
moment voor een strafzaak relevant is. Als zaaksofficier ga je met die zaak
naar de rechter en daar vindt de toets plaats. Ik vind het geen probleem dat
ik als CID-officier een traject ken dat ik als zaaksofficier niet kan gebruiken,
want voor mij is relevant wat ik als zaaksofficier voor de rechter breng.De heer Rabbae: U zegt: het gaat goed, alleen is het minder gezellig.
Is het een geluk bij een ongeluk of zegt u: het is een noodzakelijk verband,
maar ten principale zou het eigenlijk gescheiden moeten worden?De heer Pommer: In Maastricht is het aantal officieren in de unit maatwerk
niet zo groot dat alle taken door afzonderlijke officieren kunnen worden uitgevoerd.
Vandaar dat gekozen is voor een combinatie van in dit geval zaaks- en CID-officier.
Zo bestaan er meer combinaties in ons parket. Wil je de functie van CID-officier
voldoende adequaat uitoefenen dan moet je daar een zekere tijd voor kunnen
vrijmaken. Er wordt bijvoorbeeld over gesproken dat een CID-officier 60% van
zijn werktijd zou moeten vrijmaken voor zijn CID-werk. Dit betekent dat hij
een drietal dagen in de week voor het CID-werk vrijgemaakt zou moeten worden.
Dat is de ideale situatie. Als in een parket die tijd volledig wordt vrijgemaakt
voor een CID-officier dan juich ik dat alleen maar toe.De voorzitter: Ik weet dat het in Amsterdam ook voorkomt dat een CID-officier
dezelfde persoon is als de zaaksofficier. Komt het ook voor in één
zaak of wordt gezegd: als iemand CID-officier is, kan hij niet een zaak hebben
waar CID-informatie in zit die hij kan kennen uit hoofde van die functie?De heer Koers: Ik zou uw woorden willen nuanceren. Wij zijn ertoe overgegaan
om de CID-officier in principe alleen als CID-officier te laten werken. In
het verleden was dat niet mogelijk, omdat er nog oude zaken doorliepen. Ook
nu komt het af en toe voor dat onze CID-officier in zijn eigen zaak de rol
van CID-officier moet vervullen. Hierbij is de vraag heel erg belangrijk of
in beide trajecten van zijn zaak collegiale toetsing plaatsvindt doordat hij
overlegt met de rechercheofficier en, zeker in het CID-gedeelte, met de parketleiding.
Op die manier heb je er een toezichthouder bij en voorkom je dat de CID-officier
met zichzelf moet discussiëren over het gedeelte van zijn werk dat valt
onder zijn functie als zaaksofficier. Zo lossen wij dat op. Wij gaan zelfs
nog een stap verder: wij hebben op dit moment een tweede CID-officier aangewezen.
Alleen is het ook nu om praktische redenen noodzakelijk dat beide CID-officieren
ook zaakswerk doen. Wij zijn echter wel bezig met het opleiden van een tweede
officier tot CID-officier zodat het als het ware wat breder kan worden neergezet.
Hiervoor zijn twee redenen. Ten eerste kunnen zij dan met elkaar overleggen
en ten tweede ontlast je zo je andere mensen. Dat laatste is van belang voor
ons als werkgever, want het is een hondenbaan.De voorzitter: Mijnheer Ficq, wat vindt u van die combinatie in één
persoon van de CID- en de zaaksofficier voor het hele traject? De heer Ficq: Dat is een oude discussie. Ik herinner mij dat het in mijn
tijd als hoofdofficier in Den Bosch en voorzitter van de begeleidingscommissie-CID
zelfs een tijdje de officiële leer was dat je beide functies absoluut
gescheiden moest houden. Dat is later vervaagd.Het wezenlijke punt waar de heer Koers ook op doelt, is dat de rechercheofficier
de vragen moet toetsen waar een CID-officier tegenaan loopt als hij door de
omvang van het parket wordt gedwongen om zelf zaken te doen waarin ook CID-methoden
een rol spelen. Die toetsing is typisch de rol van de rechercheofficier, omdat
de CID-officier anders in die dubbelfunctie terechtkomt. Dat men vóór
de commissie-Van Traa vond dat die functies volstrekt moesten worden gescheiden,
had niets te maken met de gescheiden verantwoordelijkheden, maar meer met
het feit dat een officier dan over zoveel kennis beschikt dat hij dingen in
het strafdossier zet of in zijn behandeling ter zitting brengt die hun neerslag
niet vinden in het dossier. Dat was destijds de achtergrond waarom werd gezegd:
houdt die functies, alsjeblieft, gescheiden. Na de commissie-Van Traa heeft
het inzicht terrein gewonnen dat alles in principe toetsbaar moet zijn en
moet worden vastgelegd, omdat je moet kunnen laten zien wat je hebt gedaan.
De praktische bezwaren zijn daarom ook minder geworden, maar nog steeds is
het mogelijk dat je voorinformatie hebt over een informant die materiaal heeft
aangeleverd op grond waarvan een onderzoek is gestart. In zo'n geval maak
je jezelf nodeloos kwetsbaar als je als zaaksofficier op de zitting functioneert
en wordt het moeilijker om die informant af te schermen. Dat zijn evenzovele
redenen om het in principe niet te doen, maar de hoofdreden om die functies
niet te laten samenvallen, is dat de CID-officier nodeloos kwetsbaar wordt,
omdat hij toch een aantal beslissingen moet nemen die moeten kunnen worden
getoetst. Een aantal zaken moet door de rechercheofficier worden getoetst,
maar de CID-officier moet die zaken ook kunnen verantwoorden tegenover de
zaaksofficier, want die moet tegenover de rechter in kunnen staan voor de
zuiverheid van zijn zaak. De voorzitter: Dus ten principale mag...De heer Ficq: Onze duidelijke voorkeur ligt, ten principale, bij het gescheiden
houden van die functies.De voorzitter: Hoe communiceert u – om dat lelijke woord maar eens
te gebruiken – dat met het openbaar ministerie? Weet men daar dat het
uit nood is geboren? Hoe kan het dat het toch voorkomt, terwijl u zegt dat
u het eigenlijk geen goede lijn vindt?De heer Ficq: Het komt voor, zoals de heer Pommer zo-even ook al aangaf,
omdat parketten soms niet de omvang hebben die het mogelijk maakt om al die
zaken gescheiden te houden.De voorzitter: Een capaciteitsprobleem, dus.De heer Ficq: Inderdaad. Over dit soort zaken wordt gesproken in het platform
van CID-officieren, dat thans onder voorzitterschap van de heer De Groot functioneert.
Onder andere de voorlopige uitgangspunten zijn daarin geformuleerd. Dat is
op natuurlijke wijze gebeurd. Het is hoogstens wat gestimuleerd door de toenmalige
PG's. In dat platform komt ook dit soort professionele vragen aan de orde.
Men heeft ook een gedragscode voor zichzelf gemaakt.De voorzitter: Ik kom nog even terug bij de heer Pommer, nu in zijn functie
als CID-officier. U bent ook verantwoordelijk voor de CID-bestanden. In dat
licht is het wel gek dat u daar officieel geen toegang toe hebt. Dat is voorbehouden
aan de korpsbeheerder. Hoe werkt dat in de praktijk?De heer Pommer: Zo-even wees ik er al op dat het merkwaardig is, dat in
de Wet politieregisters staat dat alleen de korpsbeheerder daar toegang toe
heeft, terwijl de verantwoordelijkheid van de CID-officier met zich brengt
dat hij of zij er inzage in moet hebben. In de praktijk beijvert het parket
zich voor een aansluiting op het recherche basissysteem (RBS). Daardoor is
de CID-officier feitelijk dagelijks in staat om inzage te hebben in de bestanden.
Wil men de functie van CID-officier, zoals die is weergegeven in de taakinstructie,
goed kunnen uitvoeren, dan lijkt het mij noodzakelijk om inzage in die bestanden
te kunnen hebben.De voorzitter: Stuurt u aan op die bestanden? De Wet politieregisters
komt er nu aan. Geeft u aan dat daarmee moet worden begonnen? Zegt u: maak
eens een plan?De heer Pommer: Mij is niet duidelijk wat u bedoelt met: maak eens een
plan. Ik stuur erop aan dat ik zelf inzage kan krijgen in de bestanden, want
ik vind dat ik mijn taak als CID-officier, zoals die beschreven is in de taakinstructie,
naar behoren moet kunnen uitoefenen.De voorzitter: Ik begrijp dat het belangrijk is dat u er zelf in kunt
kijken. Ik neem echter aan dat u zichzelf niet de rol had toebedacht om, zittend
achter de computer, zelf bepaalde informanten uit het bestand te gooien of
erin te houden. U voelt zich daar verantwoordelijk voor en u bent daarvoor
volgens mij ook verantwoordelijk, ook al zit u met de complicatie dat u zelf
niet in de computer mag kijken. Dat houdt volgens mij ook in dat u uw mensen
instructies moet geven om iets te maken waarop u vervolgens "ja" of "neen"
zegt.De heer Pommer: Dit maakt deel uit van het overleg dat ik heb met de leiding
van de divisie, de leiding van de CID en binnen het OM met de rechercheofficier.
In dat overleg leg ik mijn wensen op dit punt voor. Daar geef ik te kennen
hoe het volgens mij moet werken. Binnen de politie moet daar dan ruimte voor
worden gemaakt en ook moet het technisch worden gerealiseerd. Ook moet het
geregeld kunnen worden via de korpsbeheerder.De voorzitter: Vindt u dat voldoende duidelijk is hoe politieregisters
moeten worden opgeschoond of hoe bestanden opnieuw moeten worden ingericht?De heer Pommer: Er zijn vele registers. Ik noem het vaststellingsregister,
het subjectenregister, het informantenregister, de inlichtingenregisters enz.
Op dit moment is nog niet echt duidelijk welke termijn geldt voor welk bestand
en welke informanten gedurende welke periode in een bestand mogen zitten. Dat moet zich in de praktijk uitwijzen. Het is allemaal nog in ontwikkeling.
De CID-instructie dateert van maart 1999. Daar gaan wij nu mee werken.De voorzitter: U anticipeert dus nog niet op de komst van de Wet politieregisters.De heer Pommer: Ik heb de rechercheofficier en de OM-leiding inmiddels
wel kenbaar gemaakt dat daarop moet worden geanticipeerd, opdat wij bij inwerkingtreding
ervan kunnen werken zoals het behoort.De heer Roerink: Ik wil hier graag iets op aanvullen. Wij hebben er in
onze samenwerking al wel op geanticipeerd. Bij de divisie heb ik een medewerker
aangesteld die, specifiek gericht op informatiebeveiliging en privacy, de
organisatie gaat opzetten. Daartoe behoren ook het schonen van de registers
en de inwerkingtreding van het RBS. Wij zijn nu in het eindstadium van de
invoering van laatstgenoemd systeem. Weliswaar zijn wij het laatste korps
dat zover is, maar dat heeft als voordeel dat wij het op de modernste manier
doen.De voorzitter: Wij hebben nu gekeken hoe concrete opsporingsverzoeken
verlopen en hoe het gaat bij de CID en de rechercheofficier. Als verantwoordelijk
officier kun je, in welke hoedanigheid dan ook, afwachten tot je een verzoek
bereikt. Dat kan ook het betrokken zijn bij opsporing inhouden. Ook kun je
je voorstellen dat je tevoren bedenkt – je hebt immers het gezag –
dat duidelijk moet zijn wat de mensen bij het OM en de politie al dan niet
mogen doen. Ik kan mij voorstellen dat u wilt dat daar duidelijkheid over
is, zodat men zich niet dagelijks behoeft af te tobben over de vraag: sta
ik nu door te laten, of niet? Hebt u voor uzelf die taak gezien en zo ja,
hoe heeft die vorm gekregen? Zo neen, waarom niet; vond u dat die taak bij
een ander lag? Laat ik beginnen met de heer Koers.De Koers: Wij hebben heel nadrukkelijk gezien dat dit een taak van ons
is.De voorzitter: Met "ons" doelt u in dit geval op de parketleiding?De heer Koers: Inderdaad, de parketleiding. Wij hebben het aan de orde
gesteld, samen met de korpsleiding. Bilateraal is hierover met de korpsleiding
gesproken. Op onderdelen is, in overleg met de teamleiders en de districtschefs
van politie, daarover gesproken. Vervolgens hebben wij dit najaar, te beginnen
op 13 september, een cursus van vier dagdelen achter elkaar op het parket
georganiseerd. Rechters, officieren van justitie en politiemensen van een
bepaald niveau krijgen dezelfde cursus over de wijziging van de wet GVO, de
wijziging van de wet-BOB en de wet Politieregisters. Alle categorieën
beschikken over op een bepaald moment met het informatiepakket over dezelfde
informatie. Op basis daarvan kan bilateraal de zaaksofficier, de recherchechef
of de teamleider verder worden aangesproken. Dat traject wordt door de CID-officier
nog sterker met zijn CID's vanuit de politieregio gevolgd.De voorzitter: Dat is voor de komende wetgeving, maar hoe ging het de
afgelopen drie jaar? Er is onzekerheid ontstaan. Velen hadden de indruk dat
een aantal dingen niet meer mocht. Hoe is men toen geïnstrueerd?De heer Koers: Gedeeltelijk waren het gescheiden trajecten. De politie
en de korpsleiding hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid. Het OM moet
hier voorzichtig mee omgaan. Beide organisaties hebben een eigen taak om voldoende
geschoold personeel in dienst te hebben. Intern, op het parket, zijn verschillende
instructiebijeenkomsten geweest, ook voor officieren van justitie. Waar het
nodig was, is er gezamenlijk gewerkt.De voorzitter: Wat u nu onderneemt, met de komende wetgeving in het zicht,
is niet de afgelopen drie jaar opgepakt?De heer Koers: Niet zo sterk als dit punt.De voorzitter: Mijnheer De Groot, wat hebt u ondernomen om de officier
van justitie en de politie onder uw gezag duidelijk te maken wat wel en niet
mocht?De heer De Groot: Tegen de achtergrond van de nieuwe wetgeving?De voorzitter: Neen, ook tegen de achtergrond van de uitkomsten van de
enquêtecommissie.De heer De Groot: Toen ik CID-officier was, werd ik geconfronteerd met
voor mij nieuwe organisaties. Ik noem de POD, de CID van het LAT, de CID van
RTNL en de CID van de rijksrecherche. Ik heb mij in eerste instantie gericht
op communicatie met de betrokkenen. Daarna heb ik die communicatie verbreed
in twee vormen. Er zijn voordrachten gehouden en afgesproken werd, waardevolle
ervaringen op te schrijven. Ik heb daar een boekje van gemaakt dat ik heb
neergelegd bij mijn opsporingsdiensten.De voorzitter: Wat bevat het boekje?De heer De Groot: Ik ben advocaat-generaal geweest en daarna werd ik CID-officier.
Toen ik de wondere wereld van CID-officier binnenliep, voelde ik mij als Alice
in Wonderland. Ik bekeek eerst bij een aantal zaken of een bepaalde gedragslijn
te ontdekken was, afgemeten aan het wetboek, de regelingen, de jurisprudentie,
enz. Zo begon ik met een handleidinkje van 20 pagina's. In de tijd van de
parlementaire enquêtecommissie van Van Traa besloeg dit al 60 pagina's.
Intussen is het uitgegroeid tot een bundeltje van ongeveer 500 pagina's.De voorzitter: Wat staat erin?De heer De Groot: Het is vooral praktisch bedoeld. Ik heb het willen zien
als een soort handleiding voor de onder mij ressorterende politie waar ik
verantwoordelijk voor ben. Ik heb gezegd dat dit de bijbel van de opsporing
ben. Er staan afspraken in, gedragsregels die voor de CID gelden en modellen
die ik in samenwerking met de politie ontwikkeld heb. Het gaat daarbij om
modellen voor bevragingen, overname en overdracht van informanten, een intakemodel,
kortom, alles wat je tegenkomt en hebt gebruikt tijdens een procedure. De
politie heeft getracht dit voor mij om te bouwen tot een model. Men kan aan
de hand van dit boekwerk makkelijker communiceren. Mijn politie put daaruit,
het scheelt veel werk en je verstaat elkaar sneller.De voorzitter: Behalve modellen, zitten er ook conceptrichtlijnen in. De heer De Groot: Die heb ik erbij opgenomen. Het is gemakkelijk om voor
een bepaald terrein onmiddellijk de beschikbare richtlijnen en regelingen
bij de hand te hebben. Niet overal zijn richtlijnenbundels of wetboeken te
vinden. Je kunt het dan beter bij elkaar hebben; dit komt de vakbekwaamheid
ten goede.De voorzitter: Er zaten ook conceptrichtlijnen in?De heer De Groot: Die heb ik daarin ook opgenomen.De voorzitter: Die hebben een wat andere status dan een richtlijn.De heer De Groot: Ja. Ik heb daar nooit een probleem mee gehad. In de
periode na Van Traa moest een aantal zaken anders verlopen. Andere zaken moesten
alsnog genormeerd worden via richtlijnen en de contouren van nieuwere opsporingswetgeving,
de wet-BOB, tekende zich af. In de opsporingspraktijk kun je niet tegen rechercheurs
zeggen dat over anderhalf jaar een richtlijn te verwachten is. Je moet dit
invullen, omdat je anders geen leiding kunt geven. Conceptrichtlijnen geven
in ieder geval de wijze van denken van een bepaald moment weer. Er is bijvoorbeeld
over het doorlaten gesproken. Hoe ver moet je gaan met informanten en infiltranten?
Voor mij is het nooit een belemmering geweest om conceptrichtlijnen direct
naar mijn recherche te zenden met de opmerking dat dit ongeveer het denkpatroon
was zoals dat in de hogere regionen van het OM of het departement was aanvaard.
Het ging dus om de huidige stand van denken, met voorbehoud van het concept.De voorzitter: Mevrouw Van Zeben, hoe hebt u die verantwoordelijkheid
ingevuld?Mevrouw Van Zeben: Ik kan bevestigen dat wij dankbaar gebruikmaken van
de bijbel van Frits de Groot die in het land verspreid is. In 1997 hebben
wij instructiebijeenkomsten voor de politie gehouden. Ik neem aan dat er –
ik kwam in de loop van 1997 het parket binnen – voor het OM per politieregio
meerdere bijeenkomsten zijn gehouden voor de rechercheurs en het management
van de recherche waarbij werd aangegeven hoe wij met de nieuwe procedures
en de nieuwe formulieren wilden gaan werken. Op dit moment hebben wij een
gezamenlijk regieclubje omdat er weer allerlei wijzigingen komen. Op landelijk
niveau wordt er veel georganiseerd, maar op deze wijze is er ook lokaal overleg
tussen OM en politie. Nogmaals, wij doen dit gezamenlijk met beide politieregio's.
Inmiddels is in beide politieregio's, Haaglanden heeft daartoe het initiatief
genomen, een soort opfrisbijeenkomst voor recherchemanagement en korpsleiding
gehouden waarbij de afspraken die gemaakt zijn sinds Van Traa nogmaals zijn
doorgenomen.De voorzitter: Mijnheer Holthuis, u bent hoofdofficier voor het Landelijk
rechercheteam (LRT). Hebt u ook iets dergelijks gedaan: bijeenkomsten, bundels?
Of ging het daar heel anders?De heer Holthuis: Nee, dat ging niet anders. Dat heeft de heer De Groot
eigenlijk al verteld, want die is in al tijd eigenlijk mijn rechterhand geweest,
ten opzichte van het LRT. Hij heeft dus dezelfde rol gespeeld die hij juist
beschreven heeft, ook in het bijzonder ten aanzien van het Landelijk rechercheteam.De voorzitter: Mijnheer Ficq, wij hebben gehoord hoe verschillende mensen
met verschillende verantwoordelijkheden degenen die onder hun gezag vielen,
hebben proberen aan te sturen. De heer De Groot heeft verteld dat hij zijn
bundel, zijn bijbel, heeft gemaakt. Wat vindt u ervan dat hij dat gedaan heeft?
Heeft hij daar overigens ooit opdracht voor gekregen?De heer Ficq: Mag ik dan eerst even één stap teruggaan?
Ik zei het straks al: kort na het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
zijn er voorlopige richtlijnen vastgesteld, voorlopige uitgangspunten, te
hanteren bij de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden. Daarnaast is
gecreëerd het overleg van rechercheofficieren en het platform van CID-officieren.
Daarmee geef je de professionals die daarmee bezig zijn, het platform om van
gedachten te wisselen over bepaalde praktische problemen waar zij in de praktijk
mee geconfronteerd worden. Ze kunnen inzichten uitwisselen; daarin past ook
het uitwisselen van best practices en dan krijgt ook de "bijbel" van de heer
De Groot zijn logische plaats. Dat is het forum waarin inzichten uitgewisseld
kunnen worden, in de zin van: hoe pak jij dat nu aan? Dat is wat straks ook
aan de andere kant gezegd werd, namelijk dat het in het verleden dikwijls
zo was, dat daar niet over gesproken werd. Ik meen dat het de heer Koers was
die zei: een van de grote winstpunten is dat we er nu juist wel over praten.Een van de winstpunten is ook dat we best practices uitwisselen, want
vroeger vonden we alles wat we niet zelf uitgevonden hadden in ons eigen pakket,
niet goed. Dat is nu gelukkig voorbij. Als daar punten uit kwamen, waarvan
we zeiden: daar houden we toch problemen – twee zijn er net al genoemd:
infiltranten/informanten en doorlaten – dan was het ook zo dat in een
aantal gevallen de inzichten nog niet volledig waren uitgediscussieerd. Een
deel daarvan heeft doorgelopen tot het afronden van het parlementair debat
rond de Wet bijzondere opsporingsmethoden. Naar aanleiding daarvan, toen dat
parlementaire debat was afgerond, hebben wij de werkgroep-Van Beek opgestart,
waar ook de heer De Groot in zit. Daarbij is het juist de bedoeling om tegen
de achtergrond van de discussie zoals die in het parlement onder andere gevoerd
is, en tegen de achtergrond van de praktijk zoals die ontstaan is, te komen
tot gedeelde inzichten over hoe bepaalde opsporingsmethoden moeten worden
toegepast. Dat moet het uitgangspunt zijn voor een handleiding die straks
tot stand wordt gebracht per opsporingsmethode, waar een soort toelichting
in staat. Dan volgt de instructie en dan volgen modellen, en die moeten hun
basis vinden in de praktijk.Ik hoop dat de heer De Groot – hij heeft het toegezegd – zijn
inspanningen daaraan zal blijven leveren. Ik denk dat dat de structuur is
waar we naartoe moeten. Overigens hebben we die handleiding van Van Beek ook
ter beschikking gesteld van de opleidingsinstituten: aan het LSOP, dat een
aantal mensen binnen de politie gaat opleiden, zowel op het recherche-tactische
niveau, als op het managementniveau, alsmede een aantal kerninstructeurs voor
de korpsen; aan de SSR, zodat ze met een eigen opleiding daar rekening mee
kunnen houden; en ook aan de parketten, zodat ze in eigen trajecten die
opgestart zijn, zoals in Amsterdam, in kunnen spelen op het gedachtegoed dat
daar in staat.De voorzitter: Nu is die handleiding van Van Beek nog kakelvers; ik geloof
dat er "april 1999" op staat. Zelfs ons heeft hij nog maar net bereikt en
dat wil wat zeggen. Toch even terug in de tijd. De Kamer heeft destijds geformuleerd
dat wij niet vonden, dat de bestrijding van de criminaliteit mocht stagneren
in deze in juridische zin ingewikkelde periode. Je hebt wel politieke uitgangspunten
geformuleerd, maar de wetgeving is nog bij het oude en de jurisprudentie ligt
er ook al lang. U hebt de voorlopige uitgangspunten snel geformuleerd. Vervolgens
bleek dat niet voldoende: er was veel onduidelijkheid. Dat moge blijken uit
het feit dat er zo'n bundel is die ook door anderen – niet alleen door
mevrouw Van Zeben, want we hebben het vaker gehoord – wordt gebruikt.
Vond u het niet tot een taak van het college behoren om meer duidelijkheid
te scheppen over datgene wat in die voorlopige uitgangspunten kennelijk nog
niet duidelijk genoeg was voor de praktijk? Dat zegt overigens niets over
de kwaliteit van die voorlopige uitgangspunten zelf; dat hoeft het althans
niet, maar men wist er kennelijk nog niet genoeg raad mee.De heer Ficq: Ik denk dat er onderdelen waren waar nog niemand raad mee
wist en die ook in het parlement nog niet uitgediscussieerd waren, zoals het
onderscheid informant/infiltrant waar veel problemen in zaten, alsook het
punt van het doorlaten. Wat je kunt doen, doordat deze zaken wel ter toetsing –
in ieder geval het punt informant/infiltrant – kwamen van de CTC, is
aan de hand van concrete casus kijken of je een bepaalde ruimte kunt creëren.
Die vorm van denken heeft ook zijn neerslag gevonden in de conceptrichtlijnen
waar u zojuist met de heer De Groot over sprak. Die zijn vervolgens in discussie
geweest, onder anderen met de minister. Toen werd aangegeven, ook in die discussies:
daar ligt een stuk beslag op van de politieke discussie die er nog over gevoerd
moet gaan worden.De voorzitter: Dan komen we eigenlijk op het omgekeerde punt. U geeft
aan waarom dat niet kon: er lag nog een stuk beslag op van de politieke discussie.
Er was een conceptrichtlijn "doorlaten", en waarom bleef dat een concept?
Dat was omdat eigenlijk tussen het college aan de ene kant en de minister
en het departement aan de andere kant geen overeenstemming bereikt kon worden
over het inhoudelijke...De heer Ficq: Het werd gewoon niet verstandig geacht om daarop door te
gaan, omdat daar nog een discussie in het parlement...De voorzitter: Een jaar lang is deze een keer of zes, telkens wederkerend,
aan de orde geweest. Men werd het er ten principale niet over eens. Ondertussen
stond die conceptrichtlijn wel in de bundel van de heer De Groot. Hebt u toen
niet een moment gedacht: is het dan niet een beetje gek dat daar wel mee gewerkt
wordt? Immers, er was uitdrukkelijk geen politiek consent op.De heer Ficq: Ik denk dat we even uit elkaar moeten houden een aantal
voorlopige stukken, zoals die, ook in relatie met hetgeen van de heer De Groot
afkomstig was, het land ingegaan zijn. Als u praat over de richtlijn infiltrant/informant
en de richtlijn met betrekking het doorlaten, dan waren dat zaken die in principe,
zeker als het ging om infiltrant/informant, ter toetsing kwamen bij de CTC.
Daar konden dus geen ongelukken mee gebeuren. Doorlaten was ook een staande
praktijk. Doorlaten betekende in principe dat dit alleen kon, als het ging
om zaken als illegale cd's enz., om de daders te achterhalen. Niet als het
ging om bijvoorbeeld het doorlaten van partijen drugs van enige omvang, waar
ik het zojuist over had, één tot vijf kilo; daar het ging het
in principe om "tip de zaak weg", zoals het heette. Een ander voorbeeld betreft
het volgende; ik refereer aan een stuk waarvan ik weet dat u het ook gezien
hebt. Dat waren een aantal conceptaanbevelingen die je wellicht op dit moment
zou kunnen toepassen. Die zijn, inderdaad met mijn consent als portefeuillehouder,
via dat platform van CID-officieren aan het land aangereikt, in de zin van:
doe het voorlopig maar zo, in het kader van de overgangsregeling; dan zit
je in ieder geval aan de veilige kant. Waar er formeel geen duidelijkheid
is, zullen professionals in hun dagelijkse praktijk hun eigen weg gedeeltelijk
moeten vinden, maar dan wel toetsend met elkaar, ook in relatie tot het college.De voorzitter: Mijnheer Holthuis, bij u kwamen op een gegeven moment die
vragen terecht; laten we maar even bij het voorbeeld van doorlaten blijven.
Waar toetste u dan aan?De heer Holthuis: Wij toetsten, denk ik, aan het gedachtegoed dat Van
Traa ons had aangereikt. Dat is toch altijd het uitgangspunt geweest. Dat
geldt zowel voor de discussie over informant/infiltrant, als voor het doorlaten
en andere heikele onderwerpen. Daarbij moeten wij niet vergeten dat eigenlijk
het OM zelf al, vóór Van Traa, bij monde van een commissie-De
Wit, voor zichzelf had vastgesteld een richtlijn infiltratie, waarin een heel
strakke definitie van het begrip informant en infiltrant was neergezet, en
die wij eigenlijk gedurende het interregnum tussen de commissie-Van Traa en
de wetgeving altijd als leidraad hebben genomen. Dat geldt ook voor het strakke:
bij doorlaten is het uitgangspunt "nee, tenzij". Dat was ons toetsingskader
en daar hebben we, denk ik, in de loop van de tijd behoorlijk goed mee kunnen
opereren. Maar langzamerhand, en dat is typisch voor zo'n interregnum, kwamen
de eerste teksten van het wetsontwerp. Die daagden en dat gaf ons een nieuw
perspectief. Inmiddels hadden we de voorlopige uitgangspunten en dat was ook
een referentiekader voor de CTC.De voorzitter: Nu is het toevallig bij het voorbeeld van doorlaten zo,
dat dat het wetsontwerp niet met het doorlaten rekening hield, althans het
werd daar niet in geregeld. U gebruikte dus niet die conceptrichtlijn? Of
gebruikte u die ook wel een beetje als spiekbriefje, in de zin van: je moet
toch wat?De heer Holthuis: Ja, je moet inderdaad wat. Je moet de praktijk van alle
dag wel ten dienste zijn. Er moet wel zoveel mogelijk helderheid zijn. Alhoewel
we toen nog niet wisten dat een Kamerlid een amendement zou indienen over
het doorlaten, hebben wij al doende ook de beperkingen van het gedachtegoed
van Van Traa ervaren in de praktijk. We hebben ook vele malen in
de CTC die discussie gevoerd, ook met het college: wat zijn nu de knelpunten
die ons daarbij bezighouden en die wij tegenkomen? Die hebben wij, denk ik,
al doende behoorlijk goed opgelost, maar van de hele zuinige kant uit geredeneerd.De voorzitter: Mijnheer Roerink, wist u eigenlijk waar u aan toe was?
Had u de bundel van De Groot of had u iets anders? Of ging u gewoon naar de
CTC en wachtte u maar af wat ervan kwam?De heer Roerink: Ik denk dat wij niet wisten waar wij aan toe waren. Wij
werden eigenlijk onderworpen aan conceptrichtlijnen vanuit Den Haag. Ik nam
nog deel in Zwacri, waar modellen werden besproken. Die informatie nam ik
ook mee. De algemene lijn is toch dat de politie een beetje heeft lopen gissen:
hoe wordt het nu? Het aardige daarvan is dat wij daardoor in de begeleidingscommissie
met elkaar in discussie gingen: hoe zit het, kan het wel of kan het niet?
Dat heeft achteraf gezien een veel beter leereffect gehad dan klip en klare
richtlijnen die in een keer werden gepresenteerd.De voorzitter: Het werd dus wel gezelliger, al werd het niet duidelijker?De heer Roerink: Om met de heer Pommer te spreken: het werd gezelliger,
maar wij leerden ook van elkaar. Het leert mij dat de wet-BOB een codificering
is van de praktijk waarover wij door de jaren heen met elkaar hebben gediscussieerd.
Het heeft ons wel geholpen, zij het dat er onduidelijkheden zijn geweest.De voorzitter: Is het geen probleem dat de politie iets moet voorleggen
aan de eigen zaaksofficier wat uiteindelijk bij de CTC terechtkomt, maar niet
weet waar de CTC aan toetst? Is dat niet lastig?De heer Roerink: Dat is zeker lastig. Je gaat er naartoe en je krijgt
een uitspraak, waarvan je je afvraagt hoe men daartoe komt. Daar heb ik van
geleerd.De voorzitter: Kunt u er een voorbeeld van geven dat u de zaak anders
had ingeschat?De heer Roerink: Er is ergens een voorbeeld van, maar ik kan het mij niet
goed herinneren. Wij wisten iets niet precies en gingen ermee naar de CTC.
De CTC zei toen: dat kunt u rustig zelf beslissen, officier. Misschien weet
de heer Pommer het nog.De voorzitter: Pseudo-koop misschien? Daar is vaak verwarring over, zo
hebben wij vastgesteld.De heer Holthuis: Dat kan inderdaad heel goed een discussie over pseudo-koop
zijn geweest. Er werd dan heel zuinig geredeneerd: wij moeten daarmee naar
de toetsingscommissie. Dan werd er gezegd: dat hoeft niet. Dat was ook niet
de afspraak. Bovendien was er een handleiding. Dan zeiden wij: dat kun je
zelf beslissen.De heer Ficq: Je ziet dikwijls dat de praktijk veel bonter is dan je in
je stoutste gedachten kunt vermoeden. Ik denk aan een eenvoudige bepaling
zoals het toenmalige artikel 26 van de Wegenverkeerswet, thans artikel 8 van
de Wegenverkeerswet, dronken rijden. Kijk maar eens hoeveel jurisprudentie
daarover is gevormd in de loop van de tijd. Dit is nog veel weerbarstiger.
Ons uitgangspunt is geweest: geef duidelijkheid over de hoofdlijnen –
dat waren de voorlopige uitgangspunten met een aantal dingen die daarna zijn
gevolgd – en als je niet inhoudelijk van tevoren duidelijkheid kunt
verschaffen, verschaf dan procedures waardoor mensen duidelijkheid kunnen
krijgen. Dat ligt toch in de lijn van de recherchechef en zijn officier.De voorzitter: Nu kan ik mij heel goed voorstellen dat je, als je veranderingen
moet implementeren, kiest voor een bottom-up-benadering. Je geeft wat voorlopige
uitgangspunten en laat het aan de praktijk over. Vervolgens bepaal je de grenzen
via een procedure. Dat kan. Maar als je op basis daarvan een lijn hebt uitgestippeld,
wat pakweg een jaar, anderhalf jaar zal duren, dan lijkt het mij wel handig
als je dat vervolgens terug meedeelt aan al degenen die voor diezelfde vraagstukken
staan om te voorkomen dat men overal, hoe gezellig ook, elke keer opnieuw
het wiel moet uitvinden. Is dat gebeurd?De heer Ficq: Als je in de tussentijd volledige duidelijkheid hebt gekregen
waar de grote knelpunten zitten en hoe je daar tegenaan moet kijken...De voorzitter: Maar een aantal knelpunten kende u toch wel? U wist toch
dat er in de praktijk problemen waren met doorlaten, althans wat daaronder
viel? Het is voor iedereen wel duidelijk dat doorlaten niet mag, maar de vraag
is wanneer er sprake is van doorlaten.De heer Ficq: Het is net al aangehaald. Er was parlementair geen duidelijkheid
over. Het was aanvankelijk niet geregeld. Later zijn er via een amendement
toch bepalingen over opgenomen. Het was zeker niet duidelijk dat het absoluut
niet mocht. Integendeel, wij hebben in april 1996 of 1997 nog brieven doen
uitgaan over de vraag onder welke condities je zou kunnen denken aan actief
doorlaten. Het is trouwens bij mijn weten nooit toegepast. Voor het passief
doorlaten zijn er van oudsher wat grotere marges. Maar de eigenlijke gedachtewisseling
is pas in november vorig jaar tot klaarheid gekomen toen de behandeling in
de Tweede Kamer werd afgesloten.De voorzitter: Mijnheer Holthuis, de CTC kan worden gezien als een soort
rechtseenheidsvoorziening in verband met opsporingsmethoden. Wat mag nu wel
en wat mag nu niet? Is het een infiltrant of is het dat nog niet? Is dit nu
doorlaten of is het dat niet? Is het pseudo-koop of moeten wij spreken over
infiltratie? Al die vragen kwamen bij u terecht. U hebt hoe dan ook beargumenteerd,
op basis van welke bronnen dan ook, daarover een beslissing moeten nemen.
Ik neem aan dat u zichzelf tot doel stelt om daarin consequent te zijn: wat
u tegen Limburg zegt, moet u vervolgens ook tegen Groningen en Amsterdam zeggen.
Hoe hebt u, als u bijvoorbeeld een beslissing uit Limburg voorgelegd kreeg,
aan de rest van het land uitgelegd dat dit vooralsnog uw lijn was, wachtend
op die trage wetgever?De heer Holthuis: Het streven van de toetsingscommissie is altijd geweest
om onze jurisprudentie te bundelen en uit te zetten in het land. Van dat voornemen
is nog te weinig terechtgekomen. Dat heeft ermee te maken dat het heel moeilijk
is om jurisprudentie op onderwerpen die nog volop onder de rechter zijn –
je zit helemaal in het voortraject van de zaak – al aan
iedereen bekend te maken, omdat je daarmee wellicht iets onthult over de strafzaak
waarin dit aan de orde is geweest. Dat is een praktisch bezwaar om jurisprudentie
van de CTC aan de man te brengen. Wij hebben niet stelselmatig jurisprudentie
uitgezet. Wij hebben die wel en er kan ook kennis van worden genomen. Door
consequent te zijn in onze uitspraken en het college daarin consequent te
adviseren, hebben wij wel duidelijkheid geschapen voor degenen die ons om
advies vroegen. Van een brede uitzetting van onze jurisprudentie is het echter
nog niet gekomen.De voorzitter: Daar is het niet van gekomen, maar u had liever gehad dat
het er wel van was gekomen?De heer Holthuis: Ja, op de een of andere manier. Het is ook een capaciteitsprobleem,
want het is weer een hele klus om dat allemaal op te schrijven en uit te zetten.
Wij hebben inmiddels wel een heel dikke jurisprudentiebundel die wij voor
eigen gebruik hanteren, maar die is nog niet stelselmatig uitgezet.De voorzitter: De heer Ficq zegt eigenlijk: dat hebben wij niet gedaan,
omdat wij niet wilden anticiperen op de wetgever; er was geen politiek consent.
Ik begrijp dat u dat wat anders ziet. Het is bij u meer een capaciteitsprobleem.
Ik wil u niet tegen elkaar uitspelen...De heer Holthuis: Ik zou graag aan onze collega's en aan de politie melden
hoe de jurisprudentie is geweest. Ik denk ook dat het best kan. Dat is de
stand van zaken van het denken, waarover Frits de Groot het heeft. Dat hebben
wij ook voortdurend gedeeld met het college. Nu de nieuwe wet er is, zullen
wij een heel belangrijke rol krijgen bij het interpreteren van de nieuwe wetsbepalingen.
Daarop zal ook nieuwe jurisprudentie worden gevormd. Ik denk dan ook dat het
werk van de CTC voorlopig eerder toeneemt dan afneemt.De heer Koers: Ik wil er nog een punt aan toevoegen dat bij ons in discussies
heeft gespeeld. De heer Holthuis noemde het zonder het zo te benoemen. Er
is natuurlijk ook sprake van een heel groot veiligheidsaspect. Hoe je zaken
ook anonimiseert, je kunt bilateraal wel eens iets zeggen over infiltratietrajecten,
maar je kunt er niet mee strooien in bundels waarin je bepaalde casusposities
beschrijft. Daar moet je terughoudend in zijn, omdat het risico aanwezig is
dat de zaak kapot gaat en dat mensen worden beschadigd. Dat argument heeft
ook een rol gespeeld.De voorzitter: Dat is waar, maar bijvoorbeeld bij buitenlandse rechtshulpverzoeken
is heel vaak de vraag aan de orde of er sprake is van een criminele burgerinfiltrant.
Ik zou mij kunnen voorstellen dat je in algemenere termen aangeeft hoe je
daarmee omgaat als je ermee te maken krijgt. Hoe diep moet je doorvragen aan
de Duitse autoriteiten, wat zijn de relevante criteria, wanneer mag het nog
wel en wanneer mag het niet? Dat moet kunnen zonder dat de zaak zelf bloot
komt te liggen.De heer Koers: Dat kan, maar in een heleboel zaken speelt toch de veiligheid
mee. Zeker in het begin had je niet veel zaken van dezelfde soort. Het waren
incidentele beslissingen die op een gegeven moment, na drie jaar, een patroon
gingen vormen.De voorzitter: Bij de echte rechter.De heer Holthuis: Ook al hadden wij die jurisprudentie wel uitgezet, dan
nog was dat de kennis van zaken op dat moment geweest, niet verdergaand dan
het gedachtegoed dat wij hadden ontwikkeld over doorlaten, informatie en infiltratie.
Dat was ook alles wat wij hadden kunnen uitzetten bij degenen die daarbij
belang hadden.De voorzitter: Dat begrijp ik.De heer Rabbae: Mijnheer Ficq, u zei dat uw organisatie tot eind 1998
in een overgangssituatie verkeerde. Dat is duidelijk. Maar daarnaast is de
bundel van de heer De Groot als een soort bijbel op u neergedaald. Achtte
u het toen opportuun om alle geledingen van het OM van die bundel op de hoogte
te brengen, of achtte u dat toen niet wenselijk?De heer Ficq: Het is inderdaad een gewichtig stuk, ook letterlijk. Maar
mijn antwoord is "nee". Als het college stukken verspreidt, dan wordt daarmee
een formele erkenning gegeven aan een aantal uitgangspunten die erin zijn
opgenomen. De heer De Groot had als professional ten opzichte van zijn collega's
een grotere mate van vrijheid en kon op een andere manier tegen de zaak aankijken
dan wij als college. Om in bijbelse termen te blijven en om de vergelijking
door te trekken: de zeggingskracht van dat boek wordt beduidend groter wanneer
iets vanuit het college komt dan wanneer het van de heer De Groot komt onder
zijns gelijken. Wel hebben wij een forum gecreëerd waarin men dit soort
stukken, als aanknopingspunten en suggesties, met elkaar kon delen, onder
het mom van: zo doe ik, collega De Groot, het en kijk eens of je het ook zo
kunt doen en of je het ermee eens bent.De heer Rabbae: Als ik mij niet vergis, dan heeft de heer De Groot zijn
creativiteit gebruikt om al het reeds bestaande te bundelen, onder andere
de conceptrichtlijnen van het college. U zegt dat dit stuk eigenlijk toch
geen zeggingskracht had. Betekent dit dat u voor een deel niet achter die
bundel stond?De heer Ficq: In zijn algemeenheid kan ik dat niet zeggen. Ik heb de bundel
op dat punt nooit in detail bestudeerd. Ik wil en kan verantwoordelijkheid
nemen voor de stukken die formeel zijn afgeprocedeerd. Als wij terugkijken
naar het tijdperk voor Van Traa, moeten wij constateren dat privé-opvattingen
in veel gevallen een grote algemene gelding kregen, wat ons ongelooflijk veel
parten heeft gespeeld. Nu gaat het erom, ervoor te zorgen dat er een platform
beschikbaar komt voor discussie over de professionele opvatting, zoals die
onder andere voortvloeit uit de visie van de heer De Groot. Hij is zeer bij
dit onderwerp betrokken. Zijn inzicht kan tot gelding komen door hem te laten
participeren in werkgroepen als de werkgroep-Van Beek. Maar wij moeten zeer
voorzichtig zijn met het geven van algemene gelding aan allerlei stukken en
signaturen die slechts in een bepaalde lokale context tot stand zijn gekomen.
Daaruit kunnen namelijk heel gemakkelijk verschillen worden afgeleid, waardoor
men terecht zou kunnen zeggen: college, had u niet beter op kunnen passen
in plaats van ons met allerlei verschillende uitgangspunten
en richtlijnen te bekogelen?De voorzitter: Ik blijf dat intrigerend vinden. U zegt dat in de periode
voor Van Traa allerlei particuliere opvattingen opgeld deden en dat dit gevaarlijk
was. Nu was de opvatting van de heer De Groot niet helemaal particulier, want
hij had van ieders creativiteit gebruikgemaakt. Hij noemde het zelf "de stand
van denken". Het duidelijkste voorbeeld hiervan is de conceptrichtlijn over
doorlaten. Daarvoor bestond duidelijk geen politieke toestemming. Kan het
gebeuren dat iemand iets verspreidt in het veld, wat vanuit diens professionaliteit
overigens zeer begrijpelijk is, waarvan het college wist dat er nog geen overeenstemming
over bestond?De heer Ficq: Ik heb begrepen dat het stuk op die manier verspreiding
gevonden heeft. Er stond ook geen stempel "geheim" op of iets van dien aard.
Wel stond er duidelijk "concept" op. Het stond buiten kijf dat het enige officiële
stuk over doorlaten de briefwisseling over het actief doorlaten was, die ook
als zodanig binnen het OM was verspreid. Volgens die briefwisseling zou het,
als het zou plaatsvinden, aan een zeer strakke procedure zijn gebonden. Maar
zoals ik al zei, naar mijn weten heeft het niet plaatsgevonden. Als duidelijk
was dat er iets op handen was, er precies bekend was wat er ging gebeuren
en hoe het ging gebeuren, gold van oudsher al dat moest worden afgewogen of
met het ingrijpen, bijvoorbeeld het onderscheppen van partijen, het hoofdonderzoek
kapot kon worden gemaakt. Ik herinner aan de Zuid-Limburgse zaak waarmee de
heer Hiddema de kranten heeft gehaald, maar waarover, achteraf bezien, de
vraag kan worden gesteld of er überhaupt ingegrepen had kunnen worden.
Die afweging had moeten worden gemaakt, maar dat is dezelfde afweging die
al eerder werd gemaakt. De hoofdlijn daarbij was dat men in principe zoveel
mogelijk probeerde om zaken weg te tippen om juist in het belang van de volksgezondheid
te voorkomen dat zulke partijen op de markt terechtkwamen.De voorzitter: Ik heb een laatste vraag aan de heer Ficq. Vroeger besliste
de CTC zelf. Na Van Traa worden adviezen voorbereid en beslist het college.
Gebeurt het dat het college afwijkt van adviezen van de CTC?De heer Ficq: Ja. Ik kan mij gevallen herinneren waarin wij bepaalde zaken
die de CTC goed vond, niet goed vonden. Er was een geval van buitenlandse
rechtshulp waarvan ik en het college met mij vonden dat dit zozeer strijdig
was met wat hier ten lande geldig was, dat wij dat niet konden toestaan. Er
zijn soms nuanceringen, dat wij nadere eisen stellen. Dat doet zich nu in
iets duidelijker mate voor nu de CTC als referentiekader de nieuwe wetgeving
gebruikt, bijvoorbeeld bij pseudo-dienstverlening en dergelijke. De jurisprudentie
moet zich daarbij opnieuw zetten. Dat zijn echter nuanceringen. Over het algemeen
wordt er binnen het college vrij uitvoerig over gesproken. In een aantal gevallen
mondt dat uit in een briefwisseling waarin om nadere informatie wordt gevraagd.De voorzitter: Als u van de adviezen afwijkt, bericht u dat dan aan de
minister? Of is het afwijken op zichzelf geen reden om met de minister in
overleg te treden?De heer Ficq: Het afwijken is op zich geen reden om met de minister te
spreken. Het nemen van een beslissing is de natuurlijke positie van het college.
Wel worden onze beslissingen, positief of negatief, altijd meegedeeld aan
de betrokken hoofdofficier en aan de CTC, zodat de commissie daarmee in haar
jurisprudentievorming rekening kan houden. Wij zullen alleen met de minister
overleg plegen bij positieve beslissingen die voor toekomstige wetgeving van
belang zijn. Bij een negatieve beslissing kan ik mij die gevallen niet goed
voorstellen.De voorzitter: Dat geldt bijvoorbeeld voor het doorlaten en dergelijke.De heer Ficq: Ja. U heeft niet zolang geleden een voorbeeld gezien bij
het doorlaten in het kader van mensensmokkel.De heer Rabbae: Mijnheer Ficq en mijnheer Holthuis, merkt u dat de CTC
en het college tegen elkaar dreigen te worden uitgespeeld? Wordt bijvoorbeeld
alleen het college benaderd voor het geven van groen licht voor een bepaalde
methode?De heer Ficq: Dat zal ze niet lukken. Als een hoofdofficier zich tot mij
wendt en dat met mij wil bespreken, dan zie ik dat dit om een opsporingsmethode
gaat die toetsing van de CTC behoeft. Dan zeg ik: vriend, je kent de weg,
leg het voor aan de CTC en dan hoor ik het wel.De heer Rouvoet: Ik hecht eraan om aan het eind van onze openbare gesprekken
nog een vraag te stellen. U zit allemaal op belangrijke posities bij het OM.
De heer Roerink heeft nu het voorrecht dat hij namens de Nederlandse politie
mag antwoorden. Wij hebben het uitvoerig gehad over de bestrijding van de
georganiseerde criminaliteit en het toepassen van methoden. Na de commissie-Van
Traa is heel veel gesproken in termen van: is er nog bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit na Van Traa mogelijk? Wij zijn nu een aantal jaren verder; de
wet-BOB ligt in de Eerste Kamer. Ik wil van u horen of de bestrijding van
de georganiseerde criminaliteit in ons land op een adequate wijze mogelijk
is met het instrumentarium en de opsporingsmethoden waarover de politie nu
beschikt.De heer Roerink: Ik zou zeggen: welzeker. Daarbij breng ik een kleine
nuancering aan. Wij praten steeds over georganiseerde criminaliteit, maar
het instrumentarium moet ook toereikend zijn om de criminaliteit in haar totale
breedte te benaderen. De veel voorkomende criminaliteit heeft vaak ook directe
banden met de georganiseerde criminaliteit; de heer Van de Bunt heeft dat
vanochtend ook aangegeven. Verder denk ik dat er toch ruimte moet blijven
om in de praktijk te kunnen blijven leren. Het systeem moet niet vastzitten,
maar zich voortdurend meeontwikkelen met de praktijk. Een voorbeeld daarvan
is bijvoorbeeld de term pseudo-dienstverlening die in de wet is gekomen, want
dat was iets waarmee wij op CID-gebied wel zaten. Wij waren bang dat daarvoor
geen oplossing zou komen, maar dat is nu gelukkig nog op tijd in de wet gekomen.De heer Rouvoet: Er zijn geen methoden die nu uiteindelijk niet mogen,
maar waar de politie wel om schreeuwt?De heer Roerink: Niet dat ik ze nu vandaag ineens voorop de tong heb liggen!De heer Ficq: Het antwoord is "ja". Intussen zijn al zeer veel grote zaken
tot een oplossing gebracht, met soms nog zeer conventionele methoden. Ik onderstreep
de door de heer Roerink genoemde noodzaak van evaluatie, waarover wij in het
college wel eens van gedachten hebben gewisseld. De algemene mening daarbij
was, dat wij geen enkele behoefte hebben aan uitbreiding van dat instrumentarium,
zeker nadat ook in de wet direct afluisteren is meegenomen, wat een belangrijk
instrument was. Wij hopen wel dat de praktijk ook door de Kamer actief gevolgd
wordt. Wat dat betreft, is een eerdere uitlating vanmorgen dat er behoefte
aan is de praktijk te blijven volgen, zeer welkom. Je zult je toch moeten
blijven bezinnen op de vraag, of je de zaken op de meest praktische manier
geregeld hebt. Ik refereer in dit verband aan de discussie over de plaats
van de hulpofficier, waarover wij het vanmiddag al even hebben gehad. Maar
als u mij vraagt of dit het op dit moment is, zeg ik "ja, dit is het".Mevrouw Van Zeben: Ja, er zijn nieuwe methoden bijgekomen en er worden
voortdurend suggesties gedaan om de georganiseerde criminaliteit op een nog
meer specifieke manier aan te pakken. Wel merk ik in de praktijk dat er een
voortdurende "honger" naar meer duidelijkheid is. Dat betekent de verplichting
voor onszelf om daarover zo duidelijk mogelijk te communiceren in de komende
tijd.De heer Holthuis: Het instrumentarium dat de wet ons nu gaat bieden is
beter gestructureerd; het biedt meer mogelijkheden dan voor die tijd. Dat
is in het kort mijn opvatting, en dat is zij ook altijd geweest.De heer Pommer: Men had vooral behoefte aan duidelijkheid, die er door
de nieuwe wetgeving grotendeels is gekomen. Dat vind ik een groot winstpunt.
Het huidige instrumentarium is heel duidelijk voor de bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit en andere vormen van criminaliteit. Met name het punt van de
pseudo-dienstverlening vind ik een groot winstpunt. Daarnaast zit het tussen
de oren dat de rechter moet kunnen toetsen. Ook het toetsen door de rechter
draagt bij aan duidelijke vonnissen, die weer leiden tot een duidelijk standpunt,
zodat iedereen weet waar hij of zij aan toe is. Dat vind ik erg belangrijk.De heer Koers: Qua methoden is de wetgeving op dit moment voldoende duidelijk.
Ik heb zitting mogen nemen in de commissie-Moons, die heeft geadviseerd over
de herziening-GVO. Als ik kijk naar dat wetgevingstraject, moet ik zeggen
dat zij nu samenkomen. Als pakket is het prima, maar het heeft ongelooflijk
lang geduurd. Ik vind het een groot nadeel dat wetgevingstrajecten soms zo
lang duren. Als dan blijkt dat er een tekort is, weet je dus op het moment
dat je het zegt dat je zeker vijf jaar moet wachten, voordat de wetgeving
er is. Dat vind ik heel erg jammer.Het tweede punt dat op het laatste moment in het wetsvoorstel is ingesleuteld,
zij het niet goed, is het internationale aspect. Ik zie de heer Ficq lachen,
maar ik heb mij daarin toevallig verdiept. Dat aspect moet gewoon opnieuw
bekeken worden, omdat bestrijding van middencriminaliteit en georganiseerde
criminaliteit samen met de buurlanden gebeurt. Aan beide kanten van de grens
moet de zaak evenwichtig kunnen worden ingezet, ook op verzoek van het buitenland.
Daar verwacht ik op termijn nog best problemen. Voor de rest niet.De heer Ficq: Op dit punt nog een aanvulling. Misschien is het interessant
voor u om te weten dat wij in het kader van het Falcone-traject in de Europese
Unie middelen hebben georganiseerd om een onderzoek te kunnen laten uitvoeren
door de universiteiten van Nijmegen en Gent. Wij willen daarbij komen tot
een rechtsvergelijkend onderzoek tussen de Nederlandse bijzondere opsporingsbevoegdheden
uit de recente wetgeving en dezelfde punten in het buitenland, ook om te bezien
in hoeverre dat problemen oproept bij de internationale samenwerking.De heer De Groot: Naar mijn mening geeft de wet voldoende opsporingsbevoegdheden,
meer dan voorheen. In internationaal verband lopen wij in de pas. Het enige
zorgpunt dat ik heb, is dat er erg veel van afhangt hoe de uitvoering van
de wet gestalte gaat krijgen, met name in de jurisprudentie. Mijn zorgpunt
blijft nog steeds de afscherming en de veiligheid van de bronnen, dus de informanten.
Ik kijk daar overigens positief tegenaan. Veel hangt af van de vraag, hoe
de wet wordt toegepast en hoe de rechter daarmee omgaat. Pas over drie jaar
kunnen wij de balans opmaken als het gaat om de vraag, of daar wellicht toch
nog een witte vlek zit, die gerepareerd moet worden.De heer Niederer: Ik heb nog een laatste vraag aan de heer Ficq. De commissie-Van
Traa beschreef destijds drie crises, namelijk in de normering, de organisatie
en de gezagsuitoefening. De commissie gebruikte het woord "crises" ook als
zodanig. Welke term zou u vandaag gebruiken, en waarom?De heer Ficq: Ik heb toevallig net de Mei van Gorter gelezen: Lente. In
die zin dat er met behulp van de wetgeving een duidelijke normering is gekomen.
Als je kijkt naar de gezagsuitoefening, zie je dat zeker bij de gevoelige
zaken de officier van justitie veel dichter op de zaak zit, wat vooral de
opzet van het onderzoek betreft, en de daarbij gebruikte opsporingsmethoden.
Als je kijkt naar de organisatie, zie ik dat aan de kant van de politie meer
aandacht is gekomen voor de rechercheorganisatie en de kwaliteit van de recherche.
Ik wijs daarbij op het ABRIO-project en de manier, waarop met kernteams wordt
omgegaan. Bij het OM zijn na de reorganisatie units voor de bestrijding van
de zware criminaliteit opgericht, waar men specifiek met dit soort vragen
omgaat en waar officieren zitten die zich daarmee dagelijks bezighouden. Wij
hebben een audit laten uitvoeren om te zien, hoe een van de deeltrajecten
van ons reorganisatieproces op de parketten gestalte heeft gekregen. Uit reacties
van politie, bestuur en de rechtbanken blijkt dat met name bij de grotere
zaken de betrokkenheid van het OM beduidend groter is geworden dan daarvoor,
wat vooral door de politie positief wordt gewaardeerd. Men beschouwt dit als het nemen van de eigen verantwoordelijkheid door het OM. Dat was
een van de nadelen van het verleden: wij lieten mensen aanmodderen, en als
het fout ging wezen wij naar "die verrekte politie". Dat is nu voorbij. Een
van de grote voordelen is dat de verantwoordelijkheden dáár
zijn gekomen waar zij thuishoren. Er zijn geen geheimen meer binnen de politie,
wat in het verleden gebruikelijk was, er zitten geen geheimen meer tussen
politie en OM, en er zitten geen geheimen meer tussen OM en de rechter. Ik
denk dat dat pure winst is. Ik zei het al: het is lente, het moet nog zomer
en herfst worden, en dan zijn wij misschien toe aan de evaluatie.De voorzitter: Ik dank u allen hartelijk voor uw aanwezigheid bij dit
gesprek en uw openhartigheid daarbij. Wat is veranderd in het gezag, hebben
wij vanmiddag voor een goed deel kunnen laten zien. Ik hoop dat dat ook anderen
bereikt dan degenen die vandaag de kans hadden om de hele dag aan de kabel
te zitten, want ik stel mij zo voor dat dat er niet veel zullen zijn. Maar
ik kan mij wel heel goed voorstellen dat heel veel politiemensen en mensen
van het OM geïnteresseerd zijn in wat er kennelijk zoal van gevonden
wordt. Dat hebben wij helaas niet in de hand, althans niet anders dan door
middel van ons rapport. Dat hopen wij zo snel mogelijk uit te brengen.Sluiting 16.15 uur.BIJLAGE 6 OVERZICHT HUIDIG EN TOEKOMSTIG RECHT OnderwerpWetHuidig
recht/RichtlijnEnige jurisprudentieBeslispunt/KabinetsstandpuntToekomstig
recht/wetsvoorstel BOB Observatie/SchaduwenGeen
specifieke wetgeving. De algemene taakstellende artikelen
2 Politiewet of 141–142 Sv worden in de jurisprudentie als basis
genoemd Art. 10 Gw en 8 EVRM eisen voor inmenging
van de overheid in de privé-sfeer van burgers een wettelijke regeling.
Observatie kan onder omstandigheden een inbreuk van de persoonlijke levenssfeer
zijn. Een wettelijke regeling hiervoor dient voldoende toegankelijk («accessible»)
te zijn en de burger moet aan de hand van die regeling kunnen voorzien welke
gevolgen een bepaalde handelwijze zal hebben («foreseeable»).
Deze voorzienbaarheid zal in veel gevallen op gespannen voet staan met het
geheime karakter van bijzondere opsporingsmethoden. Besluit
beheer regionale politiekorpsen (28 maart 1994, Stb. 224 ter uitwerking
artt.9, 45 &47 Politiewet 1993): Het regionale politiekorps beschikt zelfstandig
of samen met een of meer andere politiekorpsen, over een observatie-eenheid
die ter ondersteuning van de regionale criminele inlichtingendienst is belast
met het observeren van CID-subjecten (...) (art. 5).Geen specifieke
richtlijn. Voorlopige uitgangspunten van College van PG's
dec 1996: Voorwaarden observeren/volgen • redelijk
vermoeden van betrokkenheid bij • gepleegde of nog
te plegen strafbare feiten • waar voorlopige hechtenis
is toegestaan en • die door aard en georganiseerd verband
een ernstige inbreuk maken op rechtsorde • vanaf pro-actieve
fase opsporingsonderzoek. Procedure (OvJ-toets) •
schriftelijke toestemming van OvJ • desnoods
binnen 6 uur na aanvang actie • verbaliseringsplicht. 
 Zie ook de Regeling grensoverschrijdende observatie per
brief d.d. 10 juli 1997 door het College verspreid. De regeling dient ter
uitvoering van art. 40 Schengen Uitvoeringsovereenkomst (SUO).HR
16 maart 1999, nr. 109 916, NJB 1999, 54: Over een periode
van negen maanden zijn observaties uitgevoerd i.v.m. verdenking Opiumwet,
onder meer voor de woningen van verdachten. «Het Hof heeft door te oordelen
dat in het midden kan blijven of sprake is geweest van stelselmatige observatie
(...) tot uitdrukking gebracht dat het zich niet gehouden achtte tot de in
het verweer voorgestane toetsing van de observaties aan wetsvoorstel 25 403
(Bijzondere opsporingsmethoden). Dat oordeel geeft geen blijk van een onjuiste
rechtsopvatting». Het door het Hof aan de verwerping van het verweer
ten grondslag gelegde oordeel geeft geen inzicht in diens gedachtengang (wordt
de schending van de privé-sfeer door observatie door het Hof niet aannemelijk
geacht of is geen sprake van een schending of zijn de grenzen niet zodanig
overschreden dat daaraan rechtsgevolgen moeten worden verbonden) en de verwerping
is dus ontoereikend gemotiveerd. Het middel treft doel. HR
19 mrt. 1996, NJ 1997, 85: beslagen autoramen-arrest HR
5 dec. 1995, NJ 1996, 422: m.b.t. verbaliseringsplicht van de activiteiten
van een observatieteamObservatie van langere duur kan in fase II en
III. Welke autoriteit toestemming geeft is afhankelijk van duur en intensiteit.(28) Korte observatie behoeft geen toestemming en kan ook
worden toegepast in fase I. (27) Waarborgen rond
observatie (duur etc) in wettelijke regeling. (31) 
Wetsvoorstel (zie hiernaast) kiest als criterium de stelselmatigheid en niet
de duur. Motie Kalsbeek-Jasperse, kamerstukken II,
1996–1997, 24 072, nr. 48: de motie is aangenomen
om ook een wettelijke basis te scheppen voor opsporingshandelingen die geen
inbreuk maken op grondrechten en geen overmatig risico inhouden voor de overheidsorganisatie
(vangnet/restartikel bedoeld voor ook geringe inbreuken op rechten en vrijheden
van mensen). Een dergelijk artikel is niet opgenomen in het wetsvoorstel
BOB zoals dat naar de Eerste Kamer is gezonden.Alleen stelselmatige
observatie (voorgesteld art. 126g lid 1 en 126o Sv) d.i. observatie die kan
resulteren in min of meer volledig beeld van bepaalde aspecten van iemands
leven. Vormen van observatie die niet stelselmatig zijn worden niet (wettelijk)
expliciet geregeld. Medebepalend voor stelselmatigheid kunnen zijn o.a. duur,
plaats, frequentie, technisch hulpmiddel (zie MvT). Voorwaarden: 
I. verdenking van misdrijf of II. voor het onderzoek naar het beramen
of plegen van ernstige misdrijven in georganiseerd verband volgens voorgesteld
criterium 126o Sv d.i.: • indien uit feiten of
omstandigheden een redelijk vermoeden voortvloeit dat in georganiseerd verband; •
misdrijven als omschreven in artikel 67 Sv lid 1 (voorlopige hechtenis)
worden beraamd of gepleegd; • die gezien hun aard of
de samenhang met andere misdrijven die in georganiseerd verband worden beraamd
of gepleegd; • een ernstige inbreuk op de rechtsorde
opleveren. a) dan kan de OvJ (schriftelijk of bij
dringende noodzaak mondeling) bepalen b) in het belang van
het opsporingsonderzoek c) dat een opsporingsambtenaarObservatie/Schaduwen  HR 9 december
1997, nr. 106 347: Geen schending art. 8 EVRM ook al was verdachte
langdurig en stelselmatig geobserveerd. Art. 2 Politiewet 1993 mocht als voldoende
wettelijke basis worden aangemerkt voor een beperkte inbreuk. De RC behoefde
geen toestemming te geven. HR 19 december 1995, Charles Z,art. 2 Politiewet 1993 is een voldoene basis voor schaduwen en fotograferen
in het openbaar.  d) stelselmatig een persoon
volgt of stelselmatig diens aanwezigheid of gedrag waarneemt e)
voor de duur van 3 maanden, telkens te verlengen.       Observatie
met technisch hulpmiddel/video camera's Technische hulpmiddelen
kunnen onderscheiden worden in middelen die bewijsmateriaal vastleggen en
middelen die zulks niet doen (videocamera resp. bewegingsmelder).Idem
observatie/schaduwen, geen specifieke wetgeving.Instelling CTC
1 jan 1995: Het gebruik van technische hulpmiddelen dient ter
registratie bij CTC te worden aangemeld. Voorlopige uitgangspunten
van College van PG's dec 1996: Voorwaarden idem als observatie/schaduwen 
Procedure (bij videocamera in combinatie met bewegingsmelder) (OvJ-toets) •
schriftelijke toestemming van OvJ • max 4 weken,
verlenging mogelijk. videocamera met zicht in loods: CTC-registratie
voor overige OvJ-toetsHR 13 jun. 1995, NJ 1995, 684 (video op
garageboxen): geen inbreuk privacy. HR 6 jun. 1995,
nr. 99 663: gebruik videocamera die buiten was geplaatst en waarbij
sprake was dat op geobserveerde plaats ernstige strafbare feiten werden begaan
is een geoorloofd opsporingsmiddel (niet in strijd met art. 8 EVRM).Toestemming
OvJ voor gebruik van andere techn hulpmiddelen dan verrekijkers en handmatige
fototoestellen of app die naar bereik en werking daarmee te vergelijken zijn.
(29) Video in fase II en III waarbij de OvJ toestemming
geeft voor 4 weken. Niet in woning dan met toestemming bewoner. 
Gericht op woning in pro-actieve fase II en in III A en B indien delict/voorlopige
hechtenis (art. 67 Sv) (30) Ook voor vernietiging banden etc.Voorgesteld
art. 126g lid 3 en 126o: Inzet technisch hulpmiddel is gekoppeld
aan bevel stelselmatige observatie: • de OvJ kan bepalen dat •
ter uitvoering van het bevel tot observatie • een
technisch hulpmiddel wordt aangewend • dat niet op
een persoon mag worden bevestigd, tenzij toestemming van die persoon. 
 Memorie van Toelichting: Voorzover de inzet van een technisch
hulpmiddel niet leidt tot stelselmatige observatie is er geen specifieke wettelijke
grondslag. Observatie met technisch hulpmiddel/plaatsbepalingsapparatuurIdem
observatie/schaduwen, geen specifieke wetgeving.Instelling CTC
1 jan 1995: art. 2 onder d: operaties waarbij gebruik gemaakt
wordt van hoogwaardige technologie, zoals peilzenders en bakens dienen ter
registratie te worden aangemeld bij CTC. Voorlopige uitgangspunten
van College van PG's dec 1996: • OvJ geeft toestemming •
max 4 weken, verlenging mogelijk.HR 13 okt. 1998,
NJB 1998, 129: aanbrengen peilzender is in beginsel aan te merken als
krachtens de opsporingstaak bevoegd verrichte handeling (art. 141 Sv).Peilbakens
kunnen aan of in voertuig worden aangebracht (niet op, aan of in personen).
(32)Idem videocamera's (voorgesteld art. 126g lid 3 en
lid 4 en 126o Sv).       VuilniszaksnuffelIdem observatie/schaduwen,
geen specifieke wetgeving.Geen specifieke richtlijn. Uit
het schema Inzet bijzondere opsporingsmiddelen bij de Voorlopige uitgangspunten
van het College van PG's blijken geen bijzondere voorwaarden zoals CTC registratie
en -toets etc.HR 13 febr. 1996, NJB 1996, 56: het onderzoek
van de inhoud van de buitengezette vuilniszakken levert geen schending van
art. 8 EVRM (privacy). De toepasselijke Afvalstoffenverordening van Venlo
strekt kennelijk ter bevordering van een ordelijke inzameling/verwerking afval
en niet ter bescherming van de belangen van degenen die zich van zijn vuilniszakken
heeft ontdaan. HR 19 dec 1995, NJ 1996, 249 (Charles Z):
de eigenaar heeft door plaatsing van de vuilniszakken op straat van de eigendom
daarvan willen ontdoen, zodat zij als «res nullius» door een ander
kunnen worden verkregen (art6. 4–5 BW5 en art. 18 BW5). Geen rechtsregel
verzet zich een onderzoek door de opsporings-ambtenaren krachtens hun opsporingstaak
(art. 2 Politiewet 1993).Geen specifiek beslispunt.In de MvT
op wetsvoorstel BOB wordt gewezen op art. 2 Politiewet 1993 en art.
141 en 142 Sv als basis voor wanneer geen inbreuk op enig grondrecht wordt
gepleegd (mogelijk wordt hier ook gedoeld op de vuilnissnuffel waarvoor geen
aparte wetgeving is opgesteld. Een eerder opgesteld restartikel (ingevolge
Motie Kalsbeek-Jasperse) voldeed niet aan de eisen van art. 8 EVRM en is uit
het wetsvoorstel BOB geschrapt. Betreden van
plaatsen/ObservatieIn het huidige recht geen algemene grondslag
voor inkijkoperaties. Opsporingsambtenaren kunnen voor Opiumdelicten
wijzen op art. 9 Opiumwet als basis voor inkijk-operaties. 
 Algemene wet op het binnentreden vereist legitimatie, doelvermelding
en verbalisering. Dit verhoudt zich slecht met heimelijke karakter inkijkoperaties.Niet-gepubliceerde
OM-handleiding «kijkoperaties»: • onder
verantwoordelijkheid OvJ (i.t.t. zelfstandige bevoegdheid van opsporingsambtenaar
op basis van art. 9 Opiumwet) • geen inkijkoperaties
in woningen. Voorlopige uitgangspunten van College
van PG's, december 1996. Kijkoperaties vereisen een CTC-registratie.HR
29 apr. 1997, NJ 1997, 665: de vaststelling of een woning in gebruik
is, is van feitelijke aard. HR 19 dec. 1995, NJ 1996, 249
(Zwolsman): inkijkoperaties:uit art. 9 Opiumwet kan ingeval
van vermoeden overtreding Opiumwet de bevoegdheid tot het betreden van plaatsen
en het bekijken van die plaats worden afgeleid. Geen stelselmatig en gericht
onderzoek naar voor inbeslagneming vatbare onderwerpen.Inkijkoperaties
in woningen en vergelijkbare ruimten niet toegestaan. Bepalingen Algemene
wet binnentreden gelden. (37)Het wetsvoorstel BOB maakt
«inkijkoperaties» mogelijk ten behoeve van: 1. observatie 
2. opnemen vertrouwelijke communicatie 3. opnemen
besloten plaats 4. veilig stellen sporen en 
5. plaatsen technisch hulpmidden. Voorgesteld
art. 126g t.b.v. bevel stelselmatige observatie bij: • verdenking
misdrijf als art. 67 Sv • dat gezien zijn aard of samenhang
met andere door verdachte begane misdrijven een ernstige inbreuk op de rechtsorde
oplevert • kan de OvJ bepalen • in
het belang van het onderzoek • dat een besloten plaats,
niet zijnde een woning, wordt betreden • zonder toestemming
van de rechthebbende. Ook bij het onderzoek naar het beramen
of plegen in georg verband (voorgesteld criterium 126o) onder
die voorwaarden. Betreden van plaatsen om 
(1) plaats op te nemen of (2) sporen veilig te stellen of (3) plaatsbepalingsapp.Idem
betreden/observatie, geen algemene grondslag.Idem betreden/observatie.HR
29 apr. 1997, NJ 1997, 666: monsterneming en -onderzoek bij inkijkoperatie
is toegelaten als inbeslagname voor nader onderzoek.(1) Inkijkoperatie
ter opneming van de situatie mogelijk • o.g.v. verdenking
van misdrijven zoals genoemd in Opiumwet en Wet wapens en munitie •
toestemming OvJ en machtiging RC • verbaliseringsplicht.
(36b)(2) Geen bijzonder beslispunt. 
 (3) Aanbrengen van plaatsbepalingsapparatuur op plaatsen
(inkijkoperatie) alleen mogelijk • bij verdenking van ernstige
misdrijven in georganiseerd verband (fasen III A en B) (34) •
toestemming OvJ • 1 maand, te verlengen door
RC. Vergelijkbare regels voor aanbrengen van plaatsbepalingsapparatuur
op en in vaartuigen en vliegtuigen. (35)Voorgesteld
art. 126k Sv: • verdenking misdrijf als 67 Sv •
kan de OvJ in het belang van het onderzoek • een
opsporingsambtenaar bevelen een besloten plaats, niet zijnde een woning te
betreden om • (1) die plaats op te nemen of (2) sporen
veilig te stellen of (3) plaatsing technisch middel om verplaatsing of aanwezigheid
van een goed te kunnen vaststellen.       PostvangIn
art. 13 Grondwet, 8 EVRM en 17 IVBP is de onschendbaarheid van
het briefgeheim neergelegd, behalve in de gevallen bij wet bepaald en op last
van de rechter. Voor volgen of heimelijk openen postpakketten bestaat
geen specifieke wetgeving. Artt. 100 ev. Sv bepaalt dat onder omstandigheden
door de RC in het kader van het GVO inbreuken op het postgeheim zijn toegelaten. 
 Voor de uitlevering ter inbeslagneming van aan de post, telegrafie of
een andere instelling van vervoer toevertrouwde brieven en andere poststukken
kent de wet een bijzondere regeling (art. 114 via de RC) of de controlebevoegdheden
van de douane (art. 11–18 Douanewet).Voorlopige uitgangspunten
van College van PG's dec 1996 met schending briefgeheim (OvJ-toets): •
in GVO • machtiging RC vereist. Zonder schending briefgeheim
(niet-inhoudelijke inlichtingen omtrent postverkeer) (OvJ-toets) •
OvJ kan PTT schriftelijk bevorderen deze inlichtingen te verstrekken
(o.g.v. art. 100 lid 2 Sv) • verbaliseringsplicht. 
 Concept-richtlijn «Procedures in toetsingen registratiezaken»
3 mrt 1998 (bij instellingsbesluit CTC): postvang dient bij CTC
te worden geregistreerd.Het plaatsen van een technisch middel in een
postpakket kan gezien worden als geen of een hooguit geringe inbreuk op het
recht op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer (art. 2 Politiewet
1993 en art. 141 Sv). Geen bijzonder beslispunt.Geen bijzondere
regeling voor het plaatsen van een technisch middel in een postpakket. Onder
omstandigheden kan spraken zijn van stelselmatige observatie, zie voorgesteld
art. 126g Sv. Opnemen communicatie/aftappen
gegevensverkeerHuidig art. 125g Sv: in het kader
van een GVO of strafr financieel onderzoek (126b lid 3). De RC kan GVO gelasten
en kan vervolgens bepalen dat wordt getapt. Overige voorwaarden: •
strafbaar feit waarvoor voorl hechtenis (art. 67 Sv) •
dringend gevorderd voor onderzoek • vermoeden
bestaat dat verdachte deelneemt • binnen 2x24 uur p-v
van aftappen/opnemen. Art. 125h Sv: regels
omtrent dossiervorming en vernietiging tapgegevens.Voorlopige
uitgangspunten van College v. PG's dec 1996: (OvJ-toets) 
 scannen: het met technisch hulpmiddel gericht onderscheppen
van berichtenverkeer van (draagbare) telefoons; ATF 1t/m 3; semafoons. •
mag vanaf pro-actieve fase • bij misdrijven waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten • inhoudelijke berichten
vallen onder art. 125g Sv, kunnen worden afgelezen (semadigit) of uitgeluisterd
(sematone), machtiging van RC vereist. Bij scannen ter ondersteuning
van volgen en observeren door OT: voor zakelijke weergave van inhoud
in OT-verslagen vooraf machtiging RC vereist (of achteraf wanneer niet-voorzienbaar). 
 In de praktijk geldt periode van 4 weken (telkens te verlengen).Relativering
van eis dat verdachte aan gesprek deelneemt (NN-GVO, NN-tap: standaard jurisprudentie). 
 EHRM 24 aug. 1998, NJCM 1998, p. 1058–1063: effectieve
rechtsbescherming is nodig voor personen die telefoneren via een getapte lijn,
waarbij de tap niet is gericht op hun eigen aansluiting. HR
2 juni 1998, NJ 1998, 783: fysiek afluisteren telefoon gesprek in lounge
van motel tijdens OT-actie zonder machtiging art. 125g Sv) wordt geaccepteerd. 
 HR 17 okt. 1995, NJ 1996, 147: pv's en voorwerpen (banden)
worden niet vernietigd dan nadat verdediging voldoende gelegenheid heeft gehad
om toevoeging aan processtukken te verzoeken en daarover is beslist.Voor
het aftappen van telecomm volgt de Cie. in grote lijnen het wetsvoorstel herziening
GVO. (17) Het gebruik van gegevens in andere zaken
of tegen andere personen is slechts mogelijk met toestemming RC. (18) 
 Alle telecommunicatieverkeer via de ether dat niet bestemd is voor de
vrije ontvangst dus ook scannen, autotel e.d. valt onder regeling telefoontap.
(19)Voorgesteld 126m en 126t Sv: •
in geval van verdenking van een misdrijf als omschreven in art. 67 Sv
gezien aard of de samenhang met andere door de verdachte begane misdrijven
een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert • kan
de OvJ bepalen • indien onderzoek dit dringend vordert •
dat een opsporingsambtenaar telecommunicatie opneemt met een technisch
hulpmiddel • machtiging RC nodig. 
of in het geval van het onderzoek naar beramen: • criterium
126o Sv en • waarbij ook geldt dat aan de telecomm
een persoon deelneemt t.a.v. wie uit feiten of omstandigheden een redelijk
vermoeden voortvloeit dat deze betrokken is bij het in georganiseerd verband
beramen of plegen van misdrijven. NB lid 2 telecommunicatie
is niet voor publiek bestemde communicatie via telecommunicatie-infrastructuur
of via telecommunicatie-inrichting die wordt aangewend voor dienstverlening
aan het publiek. Inlichtingen over gegevensverkeer
(printen)Huidig art. 125f Sv: • bij ontdekking
heterdaad of • midrijf voorlopige hechtenis •
kan OvJ • inlichtingen over telecom verkeer vragen •
binnen 1 maand beslist OvJ over vorderen GVO.Voorlopige
uitgangspunten van College v. PG's dec 1996: (OvJ-toets) 
 printen: door PTT of politie scannen van niet-inhoudelijke
berichten Op basis van art. 125f Sv kan printen alleen •
bij heterdaad of • misdrijf waar voorlopige hechtenis
is toegelaten • in klassieke opsporingsonderzoek (fase
C). O.g.v. art. 11 lid 2 Wet persoonsregistratie ook mogelijkheid
om te printen in pro-actief opsporingsonderzoek. Medewerking kan niet worden
afgedwongen.HR 8 nov. 1994, NJB 1995, 15: inlichtingen
over tenaamstelling van telefoonnummer, over welk telefoonnummer bij een bepaald
adres hoort en over geheime nummers die niet vallen onder 125f Sv «telecommunicatieverkeer». 
 HR 7 april 1998, NJ 1998, 559: het met een schaduwsemafoon
meelezen en opnemen van codes die de inhoud van het semafoonverkeer betreffen
is slechts toelaatbaar op grond van art. 125g Sv.Printen (opvragen tel-,
fax- en andere telecom-nummers) is toegestaan onder dezelfde voorwaarden als
tap. OvJ geeft toestemming voor periode van 4 weken. Vernietiging na 4 weken
of een vordering bij RC voor verlenging. (20)Voorgesteld
art. 126 n Sv: • in geval van ontdekking heterdaad,
misdrijven art. 67 Sv of misdrijf van art. 138a Sr kan OvJ •
vordering doen om inlichtingen te verstrekken over telecom-infrastructuur/inrichting
(aangewend voor publiek) • vermoeden bestaat dat verdachte
heeft deelgenomen of in het geval van het
onderzoek naar beramen of plegen in georganiseerd verband (criterium
126o en 126u Sv): • criterium 126o Sv en •
dat daaraan een persoon deelneemt t.a.v. wie uit feiten of omstandigheden
een redelijk vermoeden voortvloeit dat deze betrokken is bij het in georganiseerd
verband beramen of plegen van misdrijven.       Scannen
(ook van mobiele telefoonsen semafoons) (d.i. aftappen van gegevensverkeer
dat zich in de vrije ether bevindt)Zie art. 125g Sv voorzover
gegevensverkeer wordt gevoerd via de telecommunicatie infrastructuur, organisatie
of -inrichting). Voor het overige (bijv. scannen van de ether)
niet expliciet geregeld. Er is wel een strafbaarstelling (art.
139c Sr) van het afluisteren van ether-verkeer als daarvoor bijzondere inspanning
wordt verricht.Geen specifieke richtlijn.HR 13 okt. 1998,
NZB 1998, 129 (nr. 107 901) (Snake): verscheidene scanners om
iemand te volgen werden als inbreuk privacy afgekeurd maar leidde niet tot
niet-ontvankelijkheid of bewijsuitsluiting. HR 19 dec 1995,
NJ 1996, 249 (Charles Z): degene die via de ether draadloos communiceert
verliest in belangrijke mate zijn aanspraak op eerbiediging van persoonlijke
levenssfeer. Schending van art. 8 EVRM door bijzondere omstandigheden genuanceerd,
nl. duur inzet scanner, gesprekken eenzijdig te horen, doel was of mobiele
tel werden gebruikt en inhoud gesprekken voor geen ander gebruikt).Alle
telecomm-verkeer via de ether dat niet bestemd is voor de vrije ontvangst
dus ook scannen, autotel e.d. valt onder regeling telefoontap. (19)Geen
afzonderlijke regeling voor het scannen in wetsvoorstel BOB. Direct
afluisteren (ongeacht toestemming deelnemer)Thans niet toegestaan
zonder wettelijke basis. Het wetsvoorstel Direct afluisteren (23 147)
is ten tijde de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden «bevroren».Voorlopige uitgangspunten van College v. PG's dec 1996: 
Direct afluisteren is onder geen enkele omstandigheid toegestaan. 
Afluisteren waarbij geen der gesprekspartners weet dat er wordt afgeluisterd
mag niet, tenzij de wet dit toelaat (bijv. telefoontap). Wanneer
wetgeving tot stand komt zal de CTC voor direct afluisteren toestemming moeten
geven (Instelling CTC 1 jan 1995). Blijkens Memorie van Toelichting
bij het wetsvoorstel BOB komt er wel een richtlijn v.w.b. toetsing binnen
OM.HR 2 juni 1998, NJ 1998, 783: fysiek afluisteren telefoon
gesprek in lounge van motel tijdens OT-actie zonder machtiging art. 125g Sv
wordt geaccepteerd.In fase III A en B bij verdenking van een gepleegd
ernstig misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en dat gezien
zijn aard of georganiseerd verband waarin het is begaan een ernstige inbreuk
op de rechtsorde oplevert. (21) Niet in fase II want
zwaardere inbreuk dan tappen telecom en omdat het vaak gepaard gaat met heimelijk
betreden. (22) Vordering OvJ ter goedkeuring aan College
PG's (23). De RC geeft de machtiging voor max 4 weken. (24)Voorgesteld
art. 126l Sv: • bij verdenking van een misdrijf als
in art. 67 Sv (voorlopige hechtenis) • dat gezien aard
of de samenhang met andere door verdachte begane misdrijven een ernstige inbreuk
op de rechtsorde oplevert • kan de OvJ (na machtiging
RC) bevelen • dat een opsp. ambtenaar (art. 141 Sv) •
vertrouwelijke communicatie opneemt • met een
technisch hulpmiddel. of in het geval
van het onderzoek naar beramen of plegen in georganiseerd verband (criterium
126o en 126s Sv): • criterium 126o Sv en •
en waaraan een persoon deelneemt t.a.v. wie uit feiten of omstandigheden
een redelijk vermoeden voortvloeit dat deze betrokken is bij het in georganiseerd
verband beramen of plegen van misdrijven. Antwoord
Min. v. Justitie uit Handelingen (TK, vergaderjaar 1998–1999, 25 403,
nr. 25, p. 6): Voor direct afluisteren heeft een beplakte infiltrant
twee bevelen nodig: één infiltratiebevel + één
bevel tot direct afluisteren. Afluisteren
met toestemming van een van de deelnemers aan het gesprekGerelateerd
aan de strafbaarstelling van art. 139a en b Sr: Opzettelijk
afluisteren/opnemen (anders dan in opdracht van de deelnemer aan het gesprek
of zonder deelnemer aan dat gesprek te zijn en anders dan in opdracht van
zulk een deelnemer) met een technisch hulpmiddel van een gesprek in een woning,
besloten erf of lokaal. Toets door OvJ.Voorlopige uitgangspunten
van College v. PG's dec 1996: «Meeluisteren» is situatie
waarbij een van de gespreksdeelnemers op de hoogte is van het gebruik van
meeluisterapparatuur. • toets OvJ • doel
kan zijn bewijsgaring; verkrijgen informatie; geheugensteun; controlemiddel •
mag vanaf pro-actieve fase opsporingsonderzoek.In de rechtspraak
is er discussie over toestemming van de deelnemende partij: •
HR 18 feb 1997, NJ 1997, 500: opname telefoongesprek via
slachtoffer seksueel delict waarbij politie niet zodanig sturend is opgetreden
dat sprake was van inmenging van enig publieke autoriteit •
EHRM 25 juni 1997 (Halford): toestemming werkgever neemt
niet weg dat inbreuk op prive-leven van werknemer op de werkplek kan worden
gemaakt. • EHRM 23 nov 1993, NJB 1995, 41 (nr.
41): is wel een inmenging van privé-leven van de gesprekspartner
die geen toestemming had gegeven (A contra France).Direct afluisteren
met goedkeuring van een van de deelnemers is een andere zaak. Deze methode
wordt vaak gebruikt bij politiële infiltratie. Mag worden toegepast onder
dezelfde voorwaarden als aftappen telecom (dus ook in fase II). (25)Geen
bijzondere regeling in wetsvoorstel BOB (zie voorgestelde bevoegdheid direct
afluisteren ongeacht of er toestemming is verleend).       Afluisteren
mbv technisch hulpmiddel waarbij geen der gesprekspartners weet dat er afgeluisterd
wordt (auditief meekrijgen)Vergelijk strafbaarstelling van
artt. 139a en b Sr.Voorlopige uitgangspunten van College v. PG's
dec. 1996: • apparatuur dient alleen als «geheugensteun» •
mag niet meer waarnemen/opnemen dan zintuiglijk door de «meekrijger»
kon worden waargenomen/gehoord. • in p-v moet duidelijk
vermeld worden dat het technisch hulpmiddel niet werd aangewend om het gesprek
te horen • mag vanaf pro-actieve fase van opsporingsonderzoek.HR
2 juni 1998, NJ 1998, 783 (zie direct afluisteren)Specifiek beslispunt. 
Zie direct afluisteren.Geen afzonderlijke regeling. Opnemen
vertrouwelijke communicatie/ betreden van plaatsenNaar huidig
recht is het niet mogelijk om voor dit doel («direct afluisteren»)
binnen te treden.Geen specifieke richtlijn.Idem afluisteren met
toestemming van deelnemer aan het gesprek.–Voorgesteld
art. 126l lid 1 en 2: Naast de criteria die gelden voor direct
afluisteren (art. 126l lid 1 en art. 126s lid 1) gelden de volgende voorwaarden
(cumulatief): • de OvJ kan bepalen • in
belang van het onderzoek • dat ter uitvoering van het
bevel (van direct afluisteren) • een besloten plaats,
niet zijn de een woning, wordt betreden • zonder toestemming
van de rechthebbende. De OvJ kan toestemming geven eenwoning te betreden (om een technisch hulpmiddel bij direct afluisteren
te plaatsen): • indien het onderzoek dit dringend vordert
en • het de verdenking van een misdrijf betreft waarop
naar de wettelijk omschrijving een gevangenisstraf van acht jaar of meer is
gesteld. Informanten/runnen informantenRunnen van informant • meer dan incidenteel
contact met informantVoor het gebruik van informatie of runnen
van informanten bestaat geen specifieke wettelijke regeling (alleen zogenoemde
oor & oogfunctie van politie volgens art. 2 Politiewet 1993). 
Besluit beheer regionale politiekorpsen (28 maart 1994, Stb.
224) het regionale politiekorpsbesluit over een regionale criminele inlichtingendienst
die gegevens inwint, uitwisselt en verwerkt ten behoeve van het voorkomen
en opsporen van misdrijven die gezien hun ernst, frequentie of het georganiseerd
verband waarin ze worden gepleegd, een ernstige inbreuk op de rechtsorde maken
(art. 4 juncto CID-regeling 1995).Infiltratierichtijn 1991: 
Informant is iemand die • aan opsp. ambtenaar •
(on)gevraagd inlichtingen verstrekt • over een
gepleegd of nog te plegen strafbaar feit. CID-regeling
1995: CID registreert codes vd personalia van informanten (art.
4 lid 1 sub b onder 4) en meldt deze aan NCID (art. 6 lid 3 sub d). 
Ethische Code 1996 (geen officiële status, zie TK 1995–1996,
24 072, 15, p. 29–30): • informant altijd door
twee CID-rechercheurs gerund • alleen zakelijk kontakt
tussen runner en informant • runners accepteren geen
enkele materiële gunst. Voorlopige uitgangspunten
van College v. PG's dec 1996: (OvJ-toets) Definitie •
iemand die onder zekere waarborging van diens anonimiteit anders dan
als getuige • aan een opsp. ambtenaar •
(on)gevraagd inlichtingen verstrekt • over een
gepleegd of nog te plegen feit • opsp. ambtenaren kunnen
niet als informant worden ingeschreven. Procedure •
toestemming OvJ voor inschrijving • OvJ beziet
jaarlijks wel/niet verder runnen HR 11 apr. 1995,
NJ 1995, 537 (gestolen dossiers: niet onrechtmatig). HR
9 dec 1997, nr. 106 091: niet aannemelijk was geworden dat de
betrokken persoon in opdracht van de politie als infiltrant (aansturing van
politie/OM) een rol in de zaak heeft gespeeld. Aan deze persoon was niet gevraagd
activiteiten te verrichten die door deze niet gebruikelijk waren om te doen
(geen aansturing) terwijl waar sprake was van het plegen van strafbare feiten
de persoon als verdachte is aangemerkt. Daarnaast zijn er vele
uitspraken i.v.m. herkomst CID-informatie, identiteit informant etc. Definitie •
informant is iemand die (on-) gevraagd inlichtingen verstrekt aan politie •
onder zekere waarborgen van anonimiteit en • die
als zodanig staat ingeschreven in een informantenregister vd politie (38a) •
opsporingsambtenaar kan niet als informant worden ingeschreven. (40) 
 Handelingen • Informant pleegt geen strafbare
feiten onder regie van politie en justitie • bij schending
vervalt geheimhoudingswaarborg • gehele of gedeeltelijke
vrijwaring voor gepleegde strafbare feiten alleen mogelijk wanneer verkregen
(criminele) voordeel wordt afgedragen • met toestemming
van OvJ • geen vrijwaring voor ernstige delicten. (42) 
 Procedure • afspraken met informanten worden schriftelijk
vastgelegd (42) • toestemming van OvJ
voor inschrijving • OvJ heeft volledige inzage •
OvJ beziet jaarlijks wel/niet verder runnen. (39) 
 Runnen • alleen door CID-opsporingsambtenaren •
doel is opsporing • o.g.v. vermoeden van gepleegde
en te plegen misdrijven • die door aard of georganiseerd
verband Wetsvoorstel wijziging Wet op de Politieregisters
ter regeling van enige bijzondere politieregisters (zoals CID &
grijze veld-registers, regeling in de wet CID-regeling 1995).Informanten/runnen informanten •
OvJ houdt ziet erop toe dat informant geen strafbare feiten in zaak
pleegt. Concept-richtlijn «Informanten en Infiltranten»,
8 mei 1998: Informant is • burger die anders dan
als getuige en • onder zekere waarborging van diens
anonimiteit • aan opsp. ambtenaar al dan niet gevraagd •
inlichtingen verstrekt over gepleegd of nog te plegen strafbaar feit •
blijft geheel verantwoordelijk voor zelf plegen van strafbare feiten 
informatie kan gebruikt worden t.b.v. opsporing of directe bewijsvoering tegen
verdachte. • een ernstige inbreuk maken op de rechtsorde
(38b) • toestemming OvJ. (39)         Procedure •
informant dient te worden ingeschreven in register RCID en aangemeld
bij NCID • toestemming CID-OvJ voor inschrijving •
geen opsp. ambtenaar, tenzij «gestuurde informant» •
CID-OvJ toetst kwaliteit informant, bepaalt duur inzet, verlengt deze
naar eigen oordeel • met informant wordt contract afgesloten •
CID-OvJ toetst rechtmatigheid inwinning informatie en ziet toe op stricte
onderscheiding informant/infiltrant.   Informanten/runnen
informanten Runnen • alleen door opgeleide/aangewezen
opsp. Medewerkers CID • onder gezag van CID-OvJ •
altijd dubbel runnen • alleen CID-OvJ kan toezeggingen
maken mbt anonimiteit en beloningen • hanteert daarbij
relevante regelgeving.           Vastlegging •
afspraken en toezeggingen worden onverwijld vastgelegd •
alle waarnemingen schriftelijk vastgelegd • CID-OvJ
verantwoordelijk voor p-v van verantwoording tbv tactisch recherche-onderzoek •
geen dubbelen bronnen van deze informatie • controle
op classificaties van informatie door andere functionaris dan diegene die
informatie verwierf.           Informant geeft
zijn ogen en oren te kost in omgeving van verdachte(n) of binnen criminele
organisatie en verkregen informatie doorspeelt aan politie.            Regeling
bijzondere opsporingsgelden 1 juni 1998: Definitie •
burger die onder zekere voorwaarden van anonimiteit •
anders dan als getuige of tipgever • aan een
opsp. ambtenaar al dan niet gevraagd • inlichtingen
verstrekt over een gepleegd of nog te plegen strafbaar feit.   Informant/sturen informantSturen
van informant • meer dan incidenteel contact met informant
en • politie geeft informant gerichte opdrachtenIdem
runnen informanten.Idem runnen. Voorlopige uitgangspunten
van College v. PG's dec 1996: wanneer informant door politie /
OM gevraagd wordt om informatie in te winnen • OvJ moet vooraf
in kennis gesteld worden • OvJ beziet maandelijks of
er verder gegaan moet worden met dit soort informanten. 
Concept-richtlijn «informanten en infiltranten», 8 mei 1998: 
gestuurde informant is • informant die op verzoek van opsp. ambtenaar •
gedurende een bepaalde periode en • tav bep.
verdachte/criminele groepering • stelselmatig specifieke
inlichtingen inwint door in omgeving van verdachte(n) te verkeren
en/of deelnemen aan activiteiten/gesprekken. (zogenoemde milieuverkenning).Definitie, handelingen en procedure idem. Voorgesteld
art. 126v: • bij verdenking v. misdrijf of igv 126o
lid 1 • kan OvJ schriftelijk bevelen
(bij nood eerst mondeling) dat • een opsp. ambtenaar
aan persoon • die geen opsporingsambtenaar
is • schriftelijk overeenkomt dat deze
bijstand verleent aan de opsporing • door stelselmatig
informatie in te winnen omtrent • verdachte of persoon
betrokken bij het beramen of plegen van ernstige misdrijven in georganiseerd
verband • 3 maanden, telkens te verlengen. Anonimiteit informantenBeperkte anonieme
getuige art. 190 Sv: personalia getuige (deels) niet openbaar
bij afleggen getuigenis wanneer voor getuige • gegrond vermoeden •
daardoor overlast of • belemmering bij uitoefenen
v. beroep • RC bepaalt dit en • meldt
redenen in p-v.Voorlopige uitgangspunten voor inzet BOB
van College van P-G's 1996: hoofdOvJ dienen toe te zien op daadwerkelijke
uitvoering. Concept-richtlijn «informanten en infiltranten»,
8 mei 1998: Anonimiteit wordt gewaarborgd met inachtneming artt.
187 e.v. Sv en wetsvoorstel BOB, tenzij zwaarwegende belangen als van anderen
in verband met leven, vrijheid en veiligheid. In uitzonderlijk geval van (gedeeltelijke)
opheffing anonimiteit identiteit alleen door CID-OvJ bekend gemaakt. Geeft
motivering vooraf schriftelijk aan hoofdOvJ en informant. Instructie
getuigenbescherming 1998HR 5 nov 1996, NJ 1997, 737
(teamleider kan verslag doen van waarnemingen van anonieme teamleden o.g.v.
art. 344 lid 3 Sv). HR 12 mrt 1996, NJB 1996, 48:
het hof had beslist dat de getuige geen antwoord hoefde te geven op de vraag
of na de aanvang van het opsporingsonderzoek nog gebruik is gemaakt van informanten.
De effectiviteit van de opsporing en de bescherming informanten woog zwaarder
dan belang van verdachte bij beantwoording van die vraag.Waarborgen
anonimiteit • schriftelijke machtiging OvJ •
informant kan als (bedreigde) getuigen worden opgeroepen. (41)Voorgesteld
art. (artt. 187, 187b en) 187d Sv: RC kan beletten
dat antwoorden op vragen ter kennis komen van OvJ, raadsman en verdachte bij
grondig vermoeden dat bij openbaring • getuige ernstig overlast
zal ondervinden • of zwaarwegend opsporingsbelang wordt
geschaad.       Politie informantGeen specifieke
wetgeving (oog en oorfunctie op basis van art. 2 Politiewet 1993).Concept-richtlijn
«informanten en infiltranten», 8 mei 1998: verwijzing
naar art. 126j wetsvoorstel BOB: politie informant is opsporingsambtenaar
die stelselmatig info inwint omtrent een van misdrijf verdachte. Anonimiteit
wordt niet gewaarborgd, moet handelingen en bevindingen t.b.v. strafzaak verantwoorden.Rechtbank
Arnhem, 18 april 1995, nr. 05/075 090/92 (A.H. Oosterbeek) 
Infiltratie in Jehova's getuigen.Opsporingsambtenaren kunnen niet als
informant worden ingeschreven. (40)Voorgesteld artt.
126j en 126v: • bij verdenking van misdrijf •
kan OvJ schriftelijk bevelen dat • een
opsporingsambtenaar zonder kenbaar te maken dat hij optreedt als opsporingsambtenaar
(under cover) • stelselmatig informatie
inwint over verdachte • 3 maanden, telkens te verlengen.Vergoedingen aan informantenGeen specifieke
wetgeving.Regeling tip-, toon- en voorkoopgelden 1985 tot 1
juni 1998 (oud): • «geen dader, geen betaling» uitzondering
mogelijk in overleg met het OM • geen uitbetaling wanneer
informant ook verdachte is in opsporingsonderzoek. Regeling
bijzondere opsporingsgelden 1 juni 1998:Uitbetaling •
Tipgeld wordt beschikbaar gesteld door de Min. van J. op verzoek van
de hoofdOvJ • wegens door informant verstrekte inlichtingen
of verrichte diensten die (mede) hebben geleid tot de opheldering van strafbare
feiten • of in geval van dienen tot zwaarwegend (economisch)
belang/aanmoedigingspremie/ afbouwen informant/uitstellen tactisch onderzoek. 
 Hoogte • hoogte tipgeld bepaald adhv
vergelijking met soortgelijke gevallen na raadpleging van centrale registratie
tipgeldzaken van de dCRI • in alle gevallen dienen
de wegingsfactoren te worden gehanteerd (bijlage 1 van de regeling) •
(toekenning en) bedrag in overleg politie ambtenaar dCRI ambtenaar directie
Strafrechtelijke handhaving • deze laatste beslist
over toekenning en hoogte bedrag. HR 10 juni 1997, NJ 1997,
723 Nederlandse opsporingsambtenaar ontvangt van Duitse opsporingsambtenaar
informatie die deze heeft gekocht van Pakistaanse politie, mede op grond waarvan
verdenking ontstaat: toelaatbaar.Betaling volgens landelijke beloningsregel
en afh. van belang van overheid bij criminaliteitsbestrijding. (43) Vergoedingen aan informanten Geen
uitbetaling • politie doet altijd onderzoek naar eventuele
betrokkenheid vd informant bij strafbare feit • geen
uitbetaling indien informant tot verdachte kan worden aangemerkt in onderzoek. 
 Buitenlandse rechtshulpverzoeken: in geval van Nederlandse
informant door Nederland gerund in kader van buitenlands opsporingsonderzoek
waarbij tevens Nederlands strafvordelijk belang wordt gediend, kan deel van
toe te kennen tipgeld door Nederland worden betaald.   Deals met criminelenGeen specifieke wetgeving.art.
2a Instellingsbesluit CTC jan 1995, zie ook Modelbrief van PG's aan
hoofdOvJ 1 juli 1983: Voorwaarden • in zaken van
leven of dood • of daarmee gelijk te stellen ernst •
uiterst redmiddel • inlichtingen essentieel voor
gesteld doel • alleen tegenprestatie wanneer informatie
deugdelijk. Procedure alle voorgenomen afspraken met
criminelen • moeten door hoofdOvJ aan betrokken P-G worden
voorgelegd • P-G vraagt toestemming aan minister •
College vraagt advies aan CTC Richtlijn afspraken
met criminelen 1997 (richtlijn van College van PG's, Stcrt. 1997, 61): 
 Afspraak is • afspraak tussen crimineel (verdachte of
veroordeelde) en OM • doel: verkrijgen toetsbare getuigenverklaring •
in ruil voor enige tegenprestatie van OM. Tegenprestatie •
belonen volgens landelijke tipgeldregels; • lagere
straf eisen; • enige verzachting strafexecutie •
niet: toezegging strafrechtelijke immuniteit. HR
30 juni 1998, NJ 1998, 799/AA 1999, 56–61: wetgever wordt
opgeroepen om wetgeving tot stand te brengen; bijzondere motiveringsplicht,
bij «gebruik voor het bewijs van verklaringen van personen/verdachten,
die zijn verkregen in ruil voor toezeggingen met betrekking tot strafvermindering
of niet vervolging», waarbij in beginsel voorop staat «dat zodanig
gebruik voor het bewijs niet toelaatbaar is, tenzij deze personen zijn gehoord
door een rechter en de verdedigiging de gelegenheid heeft gehad van het ondervragingsrecht
gebruik te maken». Indien de betrouwbaarheid van de getuigenverklaringen
wordt betwist moet rechter in zijn beslissing blijk geven dat hij die betrouwbaarheid
heeft onderzocht. HR 6 april 1999, nr 109 064 (Hakkelaar) 
Opnieuw: Niet onder alle omstandigheden is sluiten overeenkomst onrechtmatig.
«Het staat het OM niet vrij toezeggingen te doen omtrent (het achterwege
laten van) de executie van een te verwachten rechterlijke beslissing, ook
niet indien een zodanige toezegging betrekking heeft op een mogelijk onderdeel
van een te verwachten rechterlijke beslissing». «Bij de rechterlijke
toetsing moet rekening gehouden worden met de uit het opportuniteitsbeginsel
voortvloeiende beleidsvrijheid van het OM. De bevoegdheid tot het aangaan
van overeenkomsten kan op zichzelf niet op Deal is • afspraak
tussen een crimineel en het OM • doel: verkrijgen van
toetsbare getuigenverklaring • in ruil
voor enige tegenprestatie van het OM. (45a) 
Deals • alleen uiterst redmiddel in zaken •
van georganiseerde misdaad • of leven en dood •
geen strafrechtelijke immuniteit als tegenprestatie. 
 Procedure • op verzoek van hoofd OvJ •
toestemming College PG's vereist. (45b)Wetsvoorstel
toezeggingen aan getuigen in strafazaken Voorgesteld art. 226g Sv: •
RC toetst (rechtmatigheid) schriftelijk voornemen van
OvJ voor een afspraak met verdachte • voor getuigenverklaring
in GVO • tegen verdachte in andere zaak •
bij misdrijf als in art. 67 lid 1 Sv gepleegd in georganiseerd verband
en gezien aard/samenhang met andere door verdachte gepleegde misdrijven een
ernstige inbreuk op rechtsorde opleveren • of
waarop gevangenisstraf > 8 jaar staat • in ruil voor
strafvermindering. Voorgesteld art. 44a lid 2: 
strafvermindering kan bestaan in • max 1/3 bij onvoorwaardelijke
gevangenisstraf of boete • omzetting max 1/3 van onvoorwaardelijk
in voorwaardelijke straf/geldboete • vervanging gedeelte
gevangenisstraf in onvoorwaardelijke boete.Deals
met criminelen Voorwaarden • proportionaliteit •
subsidiariteit • openheid: (mede)verdachte geeft
volledige informatie over eigen aandeel. Procedure •
hfd OvJ legt voornemen afspraak voor aan College van PG's •
deze toetst aan de hand van advies CTC.de modelbrief van
de PG's worden gebaseerd.» Hof Den Bosch 27 feb 1998,
NJ 1998, 518 (Juliet): OM niet-ontvankelijk door ontbreken duidelijke
verslaglegging toezeggingen en een weigering van de heer P. ter terechtzitting
te verschijnen ivm door hem afgelegde verklaringen (deal). Cassatieberoep
ingesteld. Hof Amsterdam 1 oktober 1997, NJ 1998, 123: 
Burgerinformant aan wie is toegezegd dat door hem verstrekte informatie niet
tegen hem zal worden gebruikt wordt vervolgd. Het OM is ontvankelijk, maar
bewijsuitsluiting van de verklaring.        KroongetuigenGeen
specifieke wetgeving.Richtlijn afspraken met criminelen 1997 
zie hierboven. Ingevolge art. 2b wordt kroongetuige (persoon die
volledig wordt gevrijwaard) uitgesloten. Concept-richtlijn
«Procedures in toetsingen registratiezaken» 3 mrt 1998
(bij instellingsbesluit CTC). CTC dient toezeggingen aan getuigen
in strafzaken te toetsen. In de onder «deals» aangehaalde
rechtspraak wordt de mogelijkheid van een toezegging omtrent niet-vervolging
uitdrukkelijk opengelaten.Geen kroongetuige in Nederlands strafrecht
(49) dat is de situatie waarbij straf of ontbreken daarvan in
geen verhouding staat tot ernst gepleegde feiten. Voorgesteld
art. 44a lid 2, juncto 2269 ev. Sv (zie hierboven) sluit strafrechtelijke
immuniteit uit en beperkt strafvermindering. Bedreigde
getuigenWet bedreigde getuige 1994 (artt. 226a-f Sv): 
Voorwaarden • wanneer door verklaring de getuige zelf of ander •
zodanig bedreigd geacht kan worden dat gevreesd moet worden voor •
leven, gezondheid of veiligheid dan wel • ontwrichting
gezinsleven of sociaal-economisch bestaan • en
getuige wegens bedreiging geen verklaring wil afleggen. 
Procedure • op schriftelijke en gemotiveerde beschikking van
RC • RC bevoegd identiteit onvermeld te laten of processtukken
te anonimiseren.Concept-richtlijn «procedures in
toetsingen registratiezaken» 3 mrt 1998 (bij instellingsbesluit
CTC). CTC dient de toepassing van getuigen-bescherming te toetsen.EHRM
23 apr 1997, NJ 1997, 635 (Van Mechelen-zaak): gebruik
politiele anonieme getuigen slechts in uitzonderlijke omstandigheden toelaatbaar. 
 EHRM 26 mrt 1996, NJ 1996, 741 (Doorson-arrest): gebruik
verklaringen van anonieme bedreigde getuige niet per def schending van art.
6 EVRM.• alleen bij ernstige bedreiging namelijk •
bedreigd voor het leven, gezondheid of veiligheid danwel •
ontwrichting gezinsleven of sociaal-economisch bestaan van getuige (zie
art. 226a Sv) • bij zaken van georganiseerde criminaliteit
of leven of dood (46) • wijziging identiteit
mogelijk in uiterste gevallen (47) • uitvoer
georganiseerd door CRI • onder gezag van hoofd OvJ
Landelijk parket • toestemming van College van PG's
nodig. (48) Niet van toepassing op informanten/infiltratie
tenzij een getuigenis wordt afgelegd. Geen wettelijke regeling. 
 Wijziging identiteit zullen zo nodig bij afzonderlijk wetsvoorstel worden
geregeld. Infiltratie/AlgemeenGeen
specifieke wetgeving.Infiltratierichtlijn 1991: Definitie
van infiltratie: het al dan niet onder een dekmantel van een aangenomen identiteit
binnendringen door buitenstaanders (personen buiten het criminele milieu)
in het criminele milieu t.b.v. opsporing en vervolging. De richtlijn stelt
4 voorwaarden: 1. verbod uitlokking (d.i. Tallon-criterium) 
2. goedkeuring OM, onder regie recherchechef en in nauw overleg betrokken
OvJ 3. proportionaliteit, subsidiariteit en zorgvuldigheid; 
4. voorkeur politie-infiltrant (d.i. een speciaal daarvoor opgeleide
politiefunctionaris). Voorlopige uitgangspunten PG's(versie dec. 1996, Arnhem): Definitie: • de politiefunctionaris
of burger die al dan niet onder dekmantel van een aangenomen identiteit, •
onder het gezag van het OM en onder regie politie (goedkeuring OM, onder
regie recherchechef met gebruik van PIT en eindverantw. OvJ); •
(het criminele milieu binnen dringt en) in het criminele milieu toepasselijke
handelingen verricht of zal gaan verrichten (waaronder Tallon-criterium) •
dan wel aan een criminele organisatie goederen of diensten levert. •
t.b.v. opsporing of vervolging van gepleegde of nog te plegen strafbare
feiten. hof Den Bosch 4 maart 1998, nng: «Nu
het hof (...) zelfstandig oordeelt over de toelaatbaarheid, de aard en de
duur van de infiltratieactie en daarbij zelfstamdig de nodige afwegingen maakt –
los van de afwegingen die de CTC intern binnen het OM heeft gemaakt –
is het aanvraagformulier inzet PIT niet als processtuk te beschouwen.» 
 HR 24 jun 1997, NJ 1998, 712 (dat verdachte een gedeputeerde
was was geen grond voor andere maatstaf). Een definitie van
infiltratie in de jurisprudentie: «een opsporingsambtenaar
of een door OM of politie ingeschakelde burger, die meestal onder dekmantel
van een aangenomen, valse identiteit, in het criminele circuit is binnengedrongen
en daar activiteiten verricht, door aan strafbare feiten deel te nemen dan
wel deze te sturen» (HR 12 november 1996, NJB 1997, nr. 46).HR 5 dec 1995, NJ 1996, 238: niet alleen de ernst
van het feit en de mate waarin wordt opgetreden, maar ook het doel dat met
infiltratie wordt nagestreefd speelt een rol. Ludi-arrest
(EVRM 15 jun 1992, NJ 1993, 711): bij een cocaïne deal (over de
telefoon) kan beroep op schending art. 8 EVRM worden gedaan. Bij zo'n deal
moet betrokkenen zich realiseren dat hij het risico loopt op een undercover-agent
te stuiten. Zie ook andere uitspraken omtrent «the Infiltratie
in fase IIIA en B voor zover sprake is van ernstige gepleegde misdrijven die
naar hun aard of georganiseerd verband een ernstige inbreuk maken op de rechtsorde.
(50) Het inwinnen van info dmv infiltratie als pro-actieve
opsporingsmethode (fase II) mag alleen bij redelijk vermoeden van te plegen
misdrijven die naar hun aard of georganiseerd verband een ernstige inbreuk
op de rechtsorde vormen. (50) Het plegen van strafbare
feiten door infiltranten is in deze fase niet toegestaan. (50) 
 Het plegen van strafb feiten (b.v. aankoop illegale goederen is alleen
toegestaan tav verdachten van misdrijven die naar hun aard of in georganiseerd
verband begaan een ernstige inbreuk op de rechtsorde vormen. (50) 
 Uitlokking van verdachten of andere personen binnen de criminele groep
of organisatie is niet toegestaan. (50) Van criminele
burgerinfiltranten die onder regie van politie en justitie strafbare feiten
plegen mag geen gebruik worden gemaakt. (54) Alle
infiltranten worden begeleid door speciale infiltratie teams. Van infiltratieactiviteiten
wordt p-v opgemaakt. (52) Alle infiltratie-acties
vinden plaats op aanvraag van de hoofdOvJ. Toestemming van Voorgesteld
art. 126h Sv: Voorwaarden: • verdenking misdrijf
als in 67 Sv • dat gezien aard of de samenhang met
andere door verdachte begane misdrijven • een ernstige
inbreuk op de rechtsorde oplevert • kan de OvJ indien
het onderzoek dit dringend vordert, bevelen dat • een
opsporingsambtenaar (art. 141 Sv onderdeel b) • deelneemt
of medewerking verleent aan • een groep van personen
waarbinnen naar redelijkerwijs kan worden vermoed • misdrijven
worden beraamd of gepleegd • waarbij een persoon niet
mag worden gebracht tot andere strafbare feiten dan waarop diens opzet reeds
tevoren was gericht (Tallon-criterium). Voorgesteld art.
126p Sv is bedoeld voor het onderzoek naar het beramen of plegen in georganiseerd
verband geldt het criterium van art. 126o (zie observatie/schaduwen). 
 Pseudo-koop wordt apart geregeld in voorgesteld artt. 126i en q Sv (zie
hieronder). Uit art. 126h Sv lid 4 blijkt dat de OvJ
een bevel tot infiltratie ook geven aan: • een persoon in
openbare dienst van een vreemde staat, die voldoet aan bij AMvB te stellen
eisen en • een opsporingsambtenaar als bedoeld in artt.
141 onder c en 142 mits wordt voldaan aan bij AMvB te stellen regels terzake
opleiding en samenwerking Infiltratie/Algemeen Onder
de omschrijving van infiltrant valt ook de langdurige inzet van de politie-infiltrant,
burgerinfiltrant, frontstore, projectinfiltratie, voorkoop, toongeld, pseudo-koop,
gecontroleerde aflevering, doorlaten van (niet) gevaarlijke of schadelijke
stoffen. Instellingsbesluit CTC (Den Haag, 7 dec 1994)
art. 2: Toetsing van (1) (inter) nationale projectmatige infiltratie,
m.u.v. eenmalige of kortlopende acties (zoals pseudo-koop en gecontroleerde
aflever. T.b.v. inbeslagname) en (2) vormen van (langdurige)
infiltratie waarbij gebruik wordt gemaakt van informatie van criminele infiltranten,
die onder regie en gezag van OM en politie strafbare feiten (blijven) plegen. 
(zie ook procedure in toetsings- en registratiezaken CTC, 3 mrt 1998) 
 CTC-toets: • aard en duur (6 weken -1,5
jaar); • strafbare feiten infiltrant of facilitering; •
burger- of politieinfiltrant; • stuurbaarheid
infiltrant (naleven afspraken en melden verdiensten van activitieten); •
afbreukrisico van de infiltratieactie. reasonable expectation
of pricacy». HR 24 juni 1997, NJ 1998, 712 de
eis dat infiltrant pas na toestem. Het OM kan worden ingezet wordt in de rechtspraak
niet gehonoreerd). EHRM 9 juni 1998, NJCM p. 1075–1076(Teixeira
de Castro): undercover agents «instigated the offence and there
is nothing to suggest that without their intervention it would have been committed».
Die interventie en het gebruik ervan in het daaropvolgende strafproces zijn
in strijd met art. 6 EVRM. HR 4 dec 1979, NJ 1980, 356 (Tallon):
verdachte mag niet worden gebracht tot andere handelingen dan waarop zijn
opzet reeds was gericht). Zie verder HR 16 sept 1996, NJ 1997, 121
en NJ 1997, 122 (: verwerping verweer uitlokking) en Hof
Den Haag, 27 dec 1995, NJ 1996, 338 (RaMoLa: enkele feiten
of omstandigheden moeten worden gesteld om uitlokking aannemelijk te doen
zijn). Hof Den Haag 3 maart 1998, NJ 1998, 923: Infiltratie
in Colombia zonder toestemming van Colombiaanse autoriteiten leidt tot niet
ontvankelijkheid in Nederland. Schending territorialiteitsbeginsel.College
PG's is vereist. De RC toetst alle infiltratie acties die langer dan een maand
duren. (52) Eenmalige pseudokoopacties en kortstondige
buitenlandse acties (1–3 dagen) behoeven slechts toestemming van de
hoofdOvJ of de landelijke OvJ. (52)met opsporingsambtenaren
als bedoeld in art. 141 onderdeel b (dat zijn de bijzondere opsporingsambtenaren).Infiltratie/Algemeen Concept-richtlijn
«informanten en infiltranten», 8 mei 1998: • infiltrant
is opsporingsambtenaar of burger die al dan niet onder aangenomen identiteit,
onder gezag OM en onder regie politie • het criminele
milieubinnendringt en/of daar (strafbare handelingen verricht of zal gaan
verrichten die het strafbare gedrag binnen het crim milieu (kunnen) beinvloeden     •
dan wel aan (crim) org goederen/diensten levert • tbv
opsporing en vervolging van gepleegde of nog te plegen feiten. 
 De vraag of in een concreet geval sprake is van dergelijke handelingen
is ogv concrete omstandigheden van het geval ter beoordeling aan het OM. Infiltrant
neem juridisch gesproken in enigerlei wijze deel aan door of binnen crim org
gepleegde strafbare feiten (medeplegen, -plichtigheid, voorbereidingshandelingen,
deelname aan crim org, etc.) Alleen strafbare feiten plegen in direct verband
tot opdracht en na toestemming OM. Aanvraagprocedure
(projectmatige) infiltratie (concept 1998): De ambtenaar legt
de aanvraag ter beoordeling voor aan de OvJ. De OvJ toetst op proportionaliteit,
subsidiariteit, afbreukrisico, opsporingsmethode, rechtmatigheid daarvan en
veiligheid infiltrant.    Infiltratie/Algemeen OvJ
legt aanvraag neer bij hoofd OvJ die het vervolgens ter toetsing aan PG's
De hoofdOvJ toetst op dezelfde punten als de OvJ. Indien hoofdOvJ de aanvraag
wil doorgeleiden naar PG's dan geeft hij deze ter toetsing aan de CTC.         Politie-infiltrantGeen
specifieke wetgeving. Besluit beheer regionale politiekorpsen
(28 maart 1994, Stb. 224). Het regionale politiekorps beschikt, zelfstandig
of samen met (een) ander(e) politiekorpsen, over een eenheid die uitsluitend
tot taak heeft, indien redelijkerwijs mag worden aangenomen dat gebruik van
vuurwapengeweld tegen politie of anderen dreigt, de volgende werkzaamheden
uit te voeren: planmatige aanhouding, bewaken en beveiligen politie-infiltranten
etc. (art. 8 EVRM).Infiltratierichtlijn 1991: •
Bij voorkeur dient de infiltrant een speciaal daarvoor opgeleide politiefunctionaris
te zijn. • Per ressort wordt een begleidingscie ingesteld
met vertegw-ers van de parketten in het ressort, de chefs infiltratieteams
en de Afdeling Nationale Coördinatie Politie Infiltratie (ANCPI) van
de CRI. • De politie-infiltrant wordt bijgestaan door
een begeleidingsteam dat uit 2 of meer begeleiders bestaat (3.2 onder 2) 
Hij legt zijn bevindingen vast bij proces-verbaal («terstond na elke
confrontatie», zie 3.2 onder 3). Idem infiltratie/algemeen:
Concept-richtlijn «informanten en Infiltranten», 8 mei 1998 Zie
Infiltratie/Algemeen.Zie Infiltratie/ Algemeen. Bovendien is in
het wetsvoorstel in art. 126j geregeld de figuur van de opsporingsambtenaar
die «under cover» stelselmatig informatie inwint over een verdachte
ingeval er sprake is van een verdenking van een misdrijf (bijvoorbeeld doordat
de opsporingsambtenaar lid van een sportclub of contact legt met vrienden
en bekenden van de verdachte).       Burger-infiltrantGeen
specifieke wetgeving.Voorlopige uitgangspunten PG's (versie
dec. 1996, Arnhem): met een criminele burgerinfiltrant mag niet worden
gewerkt. «Dit wordt overigens niet in de wet geregeld maar moet worden
gezien als een politiek verbod. In zeer uitzonderlijke gevallen zou de MvJ
van dit verbod ontheffing kunnen verlenen. Het moet dan gaan om een zaak waarin
zwaarwegende belangen op het spel staan (ontvoering, gijzeling, levensdelict
en aanslagen). Vast zal moeten staan dat geen enkel ander middel meer ingezet
kan worden en dat de inzet van de criminele burgerinfiltrant met een grote
mate van waarschijnlijkheid effectief zal zijn.» Brief
Sorgdrager ter aankondiging «Voorlopige uitgangspunten», 27 feb
1997: Verbod inzet criminele burgerinfiltrant door OM. In zeer
uitzonderlijke gevallen kan een ontheffing van dit verbod door College van
PG's worden gegeven na voorafgaande toestemming minister. Idem
infiltratie/algemeen: Concept-richtlijn «informanten en infiltranten»,
8 mei 1998: Het gebruik van burger-infiltranten dient beperkt
te blijven tot bijzondere gevallen, waarin de inzet van een politiele infiltrant
niet mogelijk is. Inzet alleen na voorafgaande risico-analyse. Van tevoren
schriftelijke afspraken m.b.t. opdracht, te verrichten (strafbare) feiten,
geheimhouding identiteit en evt. optreden tegenover RC of rechter. Rechtbank
Amsterdam 8 maart 1999 (parketnr. 13/129 087–98)Pagaro/Orion: zaak waarin een informant voor een voorgenomen cocaïne
transport na toestemming CID-OvJ Antillen een vaarschema aanreikt, een rondleiding
op stationschip geeft en twee faxberichten kopieert toen hij op het huis van
de hoofdverdachte pastte. Ten aanzien van het verzoek van de verdediging
om de minister van Justitie van de Antillen op te roepen als getuige wordt
bij gebrek aan wetgeving getoetst aan de Richtlijn infiltratie 1991, rapport
Parlementaire enquête en het wetsontwerp BOB (artt. 126w en ff) (door
Kamer aanvaard op 26-11-1998). Het OM is de bevoegde autoriteit inzake inzet
van een burgerinfiltrant en in de beslissing een gecontroleerde aflevering:
geen grond om minister Antillen te horen. In Nederland hebben de officieren
Teeven en Vrakking goedkeuring voor het burgerinfiltratietraject (achteraf)
gevraagd (strafbare feiten in het licht van voorbereidingshandelingen art.
10a Opiumwet). Op 13 maart adviseert de CTC om aan het burgerinfiltratietraject
goedkeuring te onthouden, tenzij een en ander schriftelijk wordt vastgelegd. «Zodra
sprake is van enige vorm van infiltratie , dienen met betrokken infiltrant
duidelijke ondubbelzinnige afspraken te worden gemaakt, een en ander ter toetsing
door de rechter ter terechtzitting.» aldus de CTC. Blijkens de notulen
van het College van PG's 17 maart 1998 staat vermeld dat mr Ficq Het
plegen van strafbare feiten (b.v. aankoop illegale goederen is alleen toegestaan
tav verdachten van misdrijven die naar hun aard of in georg verband begaan
een ernstige inbreuk op de rechtsorde vormen. (50) 
Van criminele burgerinfiltranten die onder regie van politie en justitie strafbare
feiten plegen mag geen gebruik worden gemaakt. (54) 
Bij niet-criminele burgerinfiltranten moet worden gedacht aan deelnemers van
frontstores, zoals accountants, fin deskundigen etc. (51)Voorgesteld
art. 126w: • ingeval de voorwaarden voor infiltratie
(voorgesteld artt. 126h en 126o Sv voor burger infiltratie in het kader van
onderzoek naar beramen of plegen in georg verband) • de
OvJ kan, indien het onderzoek dit dringend vordert • met
een persoon die geen opsp. ambtenaar is (burger) overeenkomen •
dat deze bijstand verleent aan de opsporing door deel te nemen of medewerking
te verlenen aan • een groep van personen waarbinnen
naar redelijkerwijs kan worden vermoed • misdrijven
worden beraamd of gepleegd • alsmede het Tallon criterium. 
 Voor onderzoek naar beramen of plegen in georganiseerd verband: (voorgesteld
art. 126x Sv) geldt het criterium van art. 126o Sv. Op basis van
de wettekst kan ook met criminele burgerinfiltranten worden gewerkt, de MvT
biedt enige nuance (en verwijst naar nog op te stellen interne regels).Burger-infiltrant Regeling bijzondere
opsporingsgelden (Stcrt. 1998, nr. 127, p. 10 e.v.: geldig van 01-06-1998
tot en met 01–06–2002): definitie is gelijk aan de voorlopige
uitgangspunten PG's onder Infiltratie/Algemeen. Ook aan een burgerinfiltrant
kan tipgeld beschikbaar worden gesteld voor inlichtingen of door hem verrichte
diensten die hebben geleid tot opheldering van een strafbaar feit (zie verder
Vergoeding voor informatie).op 14 maart 1998 telefonisch toestemming
heeft gegeven. Afspraken moeten binnen vier weken worden vastgelegd. 
 Inzet burgerinfiltrant geaccepteerd zelfs als infiltrant tot de kring
van de verdachte behoort (HR 1 nov 1983, NJ 1984, 586; HR 17 jan 1989,
NJ 1989, 575; HR 4 dec 1990, NJ 1991, 327. Bij Hof
Amsterdam 6 mrt 1997, NJCM-bulletin 1997, p. 578–582 werd de
inzet van een burgerinfiltrant in strijd met subs verklaard; maar was strafverlaging
een passende sanctie daarop. HR 3 mei 1988, NJ 1989, 165:
M.b.t. het plegen van strafbare feiten door de informant /infiltrant
wordt miskent dat het in art. 43 Sr (ambtelijk bevel) genoemde bevoegde gezag
niet bevoegd kan zijn tot het bevelen van een strafbaar feit dat niet (reeds
uit andere hoofde) gerechtvaardigd is. Uit die bepaling kan niet worden afgeleid
dat een rechtmatig begaan van een onder normale omstandigheden verboden handeling
ten dienste van de opsporing van een verboden handeling in verdovende middelen
slechts voorbehouden kan zijn aan opsporingsambtenaren.  Buitenlandse
infiltratieactieConcept-richtlijn «informanten en infiltranten»,
8 mei 1998 Onderzoekshandelingen door opsporingsambtenaren
of burgerinfiltranten t.b.v. een Nederlandse zaak in het buitenland kunnen
uitsluitend worden uitgevoerd na toestemming vd betrokken buitenlandse autoriteiten. 
 Volgens de CTC moeten ingeval het optreden van een buitenlandse infiltrant
goede schriftelijke afspraken met buitenlandse autoriteiten worden gemaakt,
in bijzonder om te voorkomen dat wordt uitgelokt. Leidraad Internationale
rechtshulpverzoeken (door het College van PG's aangeboden per brief 10 juli
1997). Het KLPD kan bij de uitvoering van verzoeken bemiddelen (bijv. het
ANCPI bij infiltratie).HR 16 dec 1997, NJ 1998, 388
ivm een uitleveringsverzoek stelt de verdediging dat de Nederlandse soevereiniteit
was geschonden door de inzet van een Duitse infiltrant in Nederland zonder
toestemming van de bevoegde Nederlandse autoriteiten. Het is voorbeheouden
aan de MvJ zich een oordeel te vormen (daargelaten een eventuele rechtmatigheidstoets
van dat oordeel door de burgerlijk rechter) over de vraag of schending van
de Nederlandse soevereiniteit heeft plaatsgevonden en of dat geval de verdragsrechtelijke
verplichting tot uitlevering daardoor wordt opgeheven en of daaraan gevolgen
en zo ja welke verbonden dienen te worden. HR 17 jan 1984,
NJ 1984, 405 (V-mann David Nederlands infiltratieteam
vraagt inzet buitenlandse infiltrant. Ook in de beroemde HR 4 dec 1979, NJ
1980, 356 (Tallon-arrest): betrof het een pseudo-koop door een
Amerikaanse DEA-functionaris.Eenmalige pseudokoopacties en kortstondige
buitenlandse acties (1–3 dagen) behoeven slechts toestemming van de
hoofdOvJ of de landelijke OvJ. (52) Voorgesteld
art. 126h Sv (infiltratie) lid 4 waaruit blijkt dat de OvJ een
bevel tot infiltratie ook geven aan een persoon in openbare dienst van een
vreemde staat, die voldoet aan bij AMvB te stellen eisen (alsmede een opsporingsambtenaar
als bedoeld in art. 141 onder c en 142 Sv mits wordt voldaan aan bij AMvB
te stellen regels terzake opleiding en samenwerking met opsporingsambtenaren
als bedoeld in art. 141 onderdeel b Sv.Politiële
pseudo(ver)koopGeen specifieke wetgeving.Richtlijn
infiltratie 1991: definitie pseudo-koop: een vorm van infiltratie,
gericht op de aankoop of een poging daartoe van een goed. Teneinde strafprocessueel
(dat is niet voor CID-doeleinden) te kunnen optreden tegen verkoper(s) en
anderen die m.b.t. dat goed een strafbaar feit hebben gepleegd of gaan plegen. 
 Voorlopige uitgangspunten PG's (versie dec. 1996, Arnhem):
definitie idem (zie richtlijn infiltratie 1991). Concept-richtlijn
«informanten en infiltranten», 8 mei 1998: Bijzondere
verschijningsvorm van infiltratie gericht op (poging tot) aankoop van goed
teneinde strafprocessueel te kunnen optreden tegen verkoper(s) e.a. die m.b.t.
dat goed strafbaar feit hebben gepleegd/gaan plegen. Regeling
bijzondere opsporingsgelden (Stcrt. 1998, nr. 127, p. 10 ev: geldig
van 01-06-1998 tot en met 01-06-2002): een vorm van infiltratie gericht
op de aankoop van een goed teneinde strafprocessueel op te kunnen treden tegen
de verkoper(s) en anderen die m.b.t. dat goed een strafbaar feit hebben gepleegd
of gaan plegen. Met pseudo-koop wordt voor de toepassing van de regeling gelijk
gestelde aankoop in een infiltratietraject van een goed waarop die infiltratie
niet is gericht (bijvoorbeeld de niet voorziene aankoop van een pistool om
de geloofwaardigheid van een infiltrant overeind te houden). De subsidiariteitstoets
speelt met name een rol bij pseudo-koop. In geval van pseudoverkoop
zal sneller sprake zijn van uitlokking dan bij pseudo-koop. De figuur van
pseudoverkoop is wel geaccepteerd in Hugo-zaak HR 2 nov 1993 DD 94 110;
ECRM 18 mei 1995, NJCM-bulletin 1996, p. 365–366. HR
5 dec 1995, nr. 101 552: tweemaal inzet pseudo-koop. De HR overwoog
dat het in de Richtlijn infiltratie (20-2-1991) gestelde vereiste van concrete
aanwijzingen dat er sprake is van gepleegde of te plegen strafbare feiten,
ook is voldaan indien de pseudo-koop dient om de omvang waarin misdrijven
worden gepleegd nader vast te stellen.Het plegen van strafbare feiten
(b.v. aankoop illegale goederen is alleen toegestaan tav verdachten van misdrijven
die naar hun aard of in georganiseerd verband begaan een ernstige inbreuk
op de rechtsorde vormen. (50) Eenmalige pseudokoopacties
en kortstondige buitenlandse acties (1–3 dagen) behoeven slechts toestemming
van de hoofdOvJ of de landelijke OvJ. (52) Pseudoverkoop
van illegale goederen is als methode niet toegestaan, met uitzondering van
kleine hoeveelheden softdrugs. (50)Voorgesteld artt.
126i en q Sv: • verdenking van een misdrijf als in
art. 67 Sv • kan de OvJ • in
het belang van het onderzoek bevelen • dat een opsporingsambtenaar •
goederen afneemt van of diensten verleent aan verdachte •
tallon-criterium Lid 4: onder opsporingsambtenaar wordt
mede verstaan een persoon in openbare dienst van een vreemde staat (die voldoet
aan eisen AMvB). Voor het onderzoek naar het beramen of plegen
in georg verband geldt: • criterium 126o Sv en •
dat het goed of de dienst wordt afgenomen van een persoon tav wie uit
feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden voortvloeit dat deze betrokken
is bij het in georganiseerd verband beramen of plegen van misdrijven.Burger pseudo-koopGeen specifieke wetgeving.Zie
hierboven genoemde richtlijnen voor wat betreft definitie pseudo-koop.Hof
Den Haag 27 dec 1995, NJ 1996. 338 (RaMoLa I): de
mogelijkheid dat door toedoen van de (pseudo)aankopen door de burgerinfiltrant
de verdenking is gerezen tegen een bepaalde verdachte is niet een omstandigheid
die moet worden aangemerkt als een ernstige schending van het procesrecht
zodat die verdachte niet meer vervolgd zou kunnen worden. In zo'n geval prevaleert
het belang van de vervolging waartegen de verdachte zich ten volle kan verenigen. Voorgesteld
art. 126ij Sv: • ingeval van politiële pseudo-koop •
kan de OvJ • in het belang van het onderzoek •
met een persoon overeenkomen dat • deze bijstand
verleent aan de opsporing door • goederen af te nemen
van of diensten te verlenen aan verdachte • alsmede
ingeval van het criterium van art. 126 Sv.StorefrontsGeen
specifieke wetgeving.Instellingsbesluit CTC (den Haag,
7 dec 1994): Art. 2 onder A.I bevat een definitie van een storefront: •
het opzetten en/of exploiteren van een coverbedrijf of een structuur
van coverbedrijven • door middel waarvan desgevraagd
facilitaire ondersteuning in de zin van goederen of diensten •
aan de criminele groeperingen of organisaties wordt aangeboden. 
 Voorlopige uitgangspunten College van PG's inzet bijzondere opsporingsmethoden
(Arnhem, dec 1996, hoofstuk 3): Definitie: • door of
vanwege politie • onder gezag OM •
b.v. criminele organisatie opzetten of exploiteren van een coverbedrijf
of een structuur van coverbedrijven • door middel waar/van
facilitaire ondersteuning idvv goederen of diensten • aan
de criminele organisatie wordt aangeboden, op het moment dat die organisatie
daar om vraagt. Concept-richtlijn «informanten
en infiltranten», 8 mei 1998: (storefront) Voorziening t.b.v.
infiltratie waarbij door of vanwege politie, onder gezag van OM t.b.v. criminele
organisatie een (struktuur van) dekmantel-bedrijf wordt opgezet en geëxploiteerd
door middel waarvan facilitaire ondersteuning aan criminele organisatie wordt
aangeboden op het moment dat die organisatie daar om vraagt. Zie
genoemde Hugo-zaak (HR 2 nov 1993 DD 94 110;
ECRM 18 mei 1995, NJCM-bull 1996, p. 365–366) waarbij de
frontstore , i.c. de transport en opslag onderneming «Mertrans»
opgericht door de BKA aan de rgels voor een gewone infiltratie-actie werd
getoetst (Tallon en proportionaliteit en subsidiariteit). Het ging i.c.
om een frontstore om tijdelijk verdovende middelen te kunnen opslaan. De bedoeling
was om een lijn vanuit Colombia op te rollen. HR 2 nov 1993,
DD 94 110: een door het BKA opgerichte onderneming M (Hugo
als informant) levert in Nederland 125 kilo cocaïne af aan de verdachte.
Deze «pseudo-actie» was onder leiding van de Nederlandse politie
en OM. Geen niet-ontvankelijk OM. In casu was sprake van «gecontroleerd
afleveren van onder meer cocaïne daarin ligt besloten dat omtrent de
transactie van de cocaïne overeenstemming is bereikt tussen anderen dan
personen behorend tot of optredend namens het BKA of de Nederlandse politie.
Verdachte is door het optreden van Hugo en A 253 en 256 niet tot andere handelingen
gebracht dan die waarop zijn opzet reeds was gericht. Frontstores kunnen
worden gebruikt ten aanzien van dezelfde misdrijven als waarvoor infiltratie
is toegestaan. Frontstores bieden beperkte mogelijkheden vanwege de noodzakelijke
afscherming tav derden (fiscale diensten etc). Alle frontstores worden landelijk
geregistreerd. Bij niet-criminele burgerinfiltranten moet worden gedacht aan
deelnemers van frontstores, zoals accountants, financiéle deskundigen
etc. (51)In de systematiek van het wetsvoorstel is een
storefront een verschijningsvorm van infiltratie. De praktische uitwerking
was geen onderwerp voor wetgeving, maar van interne regelingen en richtlijnen. Gecontroleerde afleveringGeen specifieke
wetgeving. art. 11 lid 3 VN-verdrag tegen sluikhandel in
verdovende middelen en psychotrope stoffen illegale zendingen
kunnen, wanneer betrokken partijen ermee instemmen, worden onderschept en
vervolgens worden doorgelaten, waarbij de verdovende middelen of psychotrope
stoffen onaangeroerd blijven geheel of gedeeltelijk worden verwijderd of vervangen. 
 art. 73 SUOInfiltratierichtlijn 1991: 
onderscheidt: a) politie beperkt zich tot observatie-werkzaamheden
(geen nadere voorwaarden) b) infiltranten verrichten koeriersdiensten
(eisen infiltratie gelden). Voorwaarden • verbod
op uitlokking (Tallon-criterium) • eisen van proportionaliteit,
subsidiariteit en zorgvuldigheid. Procedure •
toestemming OvJ, hoofdOvJ eindverantwoordelijk, onder regie van recherchechef •
schriftelijke afspraken politie-OM.Besluit
College van PG's dec 1994 gecontroleerde aflevering gericht
op inbeslagneming moeten ter registratie worden aangemeld bij College van
PG's. HR 17 maart 1998, NJ 1998, 515:
Een zaak tegen iemand die als medeplichtige had getelefoneerd dat de koffers
op de band van schiphol waren aangekomen. De drugs die in de koffer zaten
waren buiten wetenschap van de medeplichtige verwijderd omdat de douane meenden
dat er anders sprake zou zijn van doorlating als ze de goederen in de tas
zouden laten zitten in afwachting van degenen die de tas zou komen halen.
Medeplichtigheid na het feit is niet strafbaar. HR 15 december
1998, NJ 1999, 207, cocaine uit kokosnoten gehaald. Onbegrijpelijke
veroordeling wegens medeplegen van verderlevering van de cocaïne. 
 HR 4 feb 1997, NJ 1997, 308: Bij gecontroleerde aflevering
wordt zicht gehouden op de zending, doel: inbeslagneming en aanhouding.Doel •
aanhoudingen te verrichten of • partijen illegale
goederen in beslag nemen. (55a) Als onderdeel
van infiltratietrajekt: vereist daarbij behorende toestemming. (57) 
 Door observatie vastgesteld en geen actieve regie van opsporingsambtenaren: 
toestemming vereist van OvJ.Voorgesteld art. 126ff Sv: •
opsporingsambtenaar die handelt ter uitvoering van een bevel •
is verplicht de van hem in de wet verleende inbeslagnemingsbevoegdheden
gebruik te maken • indien hij door de uitvoering van
het bevel • de vindplaats weet van voorwerpen waarvan
het aanwezig hebben of voorhanden hebben ingevolge de wet verboden is •
vanwege hun schadelijkheid voor de volksgezondheid of hun gevaar voor
de veiligheid. • uitstel van inbeslagneming mag slechts
in het belang van het onderzoek • met het oogmerk om
op later tijdstip daartoe over te gaan. Uitzondering: zie
onder Doorlaten.Gecontroleerde aflevering Concept-richtlijn
doorlaten en gecontroleerd afleveren, 3 mrt 1998: Gecontroleerd
afleveren: • door OM en politie • al
dan niet na invoer in NL • zicht houden op goederen •
t.a. waarvan strafbare feiten zijn of worden begaan •
ter vaststelling van de herkomst en/of route en/of bestemming •
terwijl strafvorderlijk ingrijpen (inbeslagneming en aanhouding) wordt
uitgesteld • tot het moment waarop die vaststelling
naar het oordeel van het OM en de politie maximaal is gerealiseerd •
met dien verstande dat te alle tijde de doelstelling is de inbeslagneming
van de goederen al dan niet gepaard met aanhoudingen van verdachten.   DoorlatenGeen specifieke wetgeving.Voorlopige
uitgangspunten voor inzet BOB van College van PG's 1996: (zie
ook anonieme getuige) Doorlaten goederen die schadelijk of gevaarlijk
kunnen zijn voor veiligheid of volksgezondheid niet toegelaten 
tenzij ontheffing verbod • door College van PG's •
met toestemming van minister van Justitie. Voorlopige
uitgangspunten van College van PG's dec 1996: van doorlaten is
sprake wanneer politie en OM bewust illegale goederen niet in beslag nemen. 
Voorwaarden: verbod op doorlaten van goederen die schadelijk of gevaarlijk
zijn voor de veiligheid of volksgezondheid. In uitzonderlijke gevallen
ontheffing op verbod • wanneer doel onderzoek niet anders
te bereiken • aard en hoeveelheid goederen moeten in
aanvaardbare verhouding staan tot doel • alleen enkele
proefzending (zogenoemde «lijntester»). Procedure •
beslissing door College van PG's • voorbereid
door CTC • voor uitvoer ter kennis van minister •
minister kan ontheffing ongedaan maken door geven van een aanwijzing. 
 Voor niet schadelijke of gevaarlijke goederen geldt geen verbod. Wel
geldt CTC-registratie. Hof Amsterdam 21 december 1998 (rolnr.
23 1233.98) (Zie nieuwsbrief Strafrecht SDU, nr. 10, 29 januari 1999): 
Toetsen aan integere strafrechtspleging? «door het uitblijven
van ingrijpen kan niet worden gezegd dat op ontoelaatbare wijze inbreuk is
gemaakt op rechten van verdachte» «Wel is denkbaar dat, met het
oog op (algemene) belangen van een integere strafrechtspleging, het achterwege
blijven van een optreden dat kan voeren tot inbeslagneming van verdovende
middelen onder omstandigheden leidt tot nietontvankelijkheid van het OM in
zijn vervolging dan wel tot vermindering van de op te leggen straf». 
Verplichting inbeslagname? «Hoewel in het algemeen
opsporingsambtenaar niet verplicht zijn gebruik te maken van hun strafvorderlijke
bevoegdheden, bestaat er geen volledige vrijheid tot het achterwege laten
van het in beslag nemen van voor de volksgezondheid gevaarlijke stoffen».
Een uitgangspunt waarop in bijzondere situaties een uitzondering kan worden
gemaakt. Nagegaan dient te worden of sprake is geweest van een welbewust toelaten
dat vedomi in circulatie komen dan wel van het welbewust aanvaarden van de
geenszins denkbeeldige kans daarop. Redelijke mate van zekerheid
vedomi aanwezig?Doorlaten is het bewust niet in beslag
nemen van partijen illegale goederen. (55b) Algemeen
verbod op doorlating van personen en goederen die schadelijk of gevaarlijk
kunnen zijn voor veiligheid of volksgezondheid. Ontheffing mogelijk door College
van PG's dat beslissing onmiddellijk ter kennis brengt aan minister van Justitie. 
Geen toetsingscriteria geformuleerd. Periodieke rapportage aan de Kamer over
eventuele doorlatingen. (57)Voorgesteld art. 126ff
Sv: • opsporingsambtenaar die handelt ter uitvoering
van een bevel • is verplicht de van hem in de wet verleende
inbeslagnemingsbevoegdheden gebruik te maken • indien
hij door de uitvoering van het bevel • de vindplaats
weet van voorwerpen waarvan het aanwezig hebben of voorhanden hebben ingevolge
de wet verboden is • vanwege hun schadelijkheid voor
de volksgezondheid of hun gevaar voor de veiligheid. • uitstel
van inbeslagneming mag slechts in het belang van het onderzoek •
met het oogmerk om op later tijdstip daartoe over te gaan. 
 Uitzondering • geen verplichting inbeslagneming in het
geval de OvJ • o.g.v. zwaarwegend opsporingsbelang
anders overweegt. Procedure • bevel
is schriftelijk en vermeldt • voorwerpen waar betrekking
op heeft • zwaarwegend opsporingsbelang en •
tijdstip of periode gedurende welke verplichting tot inbeslagneming
niet geldt. Amendement Kalsbeek Algemeen
verbod in Sv opgenomen t.a.v. het doorlaten van goederen die schadelijk of
gevaarlijk kunnen zijn voor de volksgezondheid. Slechts op grond van zwaarwegend
opsporingsbelang kanDoorlaten Concept-richtlijn
«Procedures in toetsing- en registratiezaken CTC» 3 mrt 1998 (bij
instellingsbesluit CTC): CTC dient te toetsen bij • passieve
en actieve doorlating • van gevaarlijke en/of schadelijke
goederen • en/of goederen die ethisch niet-indifferent
zijn. Ter registratie aan de CTC melden • passieve
doorlating van ethisch niet indifferente goederen • actieve
en passieve doorlating van ethisch indifferente goederen (o.a. illegale CD's) •
gevallen van, al dan niet grensoverschrijdend vervoer, in het kader
van mensensmokkel en mensenhandel, zicht houden op personen, ter vaststelling
van de herkomst en/of route en/of bestemming. Wanneer College
van PG's • ontheffing verleent op het verbod tot passief doorlaten
of • akkoord gaat met inzet criminele burgerinfiltrant 
wordt minister onmiddellijk in kennis gesteld. Indien de hoofdOvJ
van oordeel is dat op het verbod van doorlaten een uitzondering moet worden
gemaakt datn dient hij zich rechtstreeks te wenden tot het College van
PG's. Als het College de doorlating niet op voorhand afwijst vraagt
het eerst advies van de CTC. «Een en ander veronderstelt
eerst en vooral dat de politie met redelijke mate van zekerheid ervan op de
hoogte is dat vedomi aanwezig zijn en voorts dat inbeslagneming van deze vedomi
in de gegeven omstandigheden redelijkerwijze mogelijk zou zijn». 
Beschermen of laten groeien informant? «Er is ook
in het geheel geen sprake geweest van een beleid waarbij welbewust stelselmatig
ervan werd afgezien vedomi in beslag te nemen teneinde dmv het doorlaten een
informant te beschermen of te laten groeien of andere strategische opsporingsbelangen
te behartigen.» Moment ingrijpen? In het onderzoek
moeten keuzen worden gemaakt (omvang onderzoek in relatie beschikbare middelen
en tijdsdruk). De verantw functionarissen hebben deze keuzen in redelijkheid
kunnen maken. Het afluisteren van een gesprek over vedomi «brengt nog
geenszins met zich mee dat de politie in zal slagen dmv observaties tot een
redelijk vermoden van concrete gepleegde strafb feiten te komen tot aanhouding
(..) dan wel het toepassen van andere dwangmiddelen rechtvaardig.» 
CTC-toets? «(...) in het onderzoek is geen sprake
geweest van een bijzondere opsporingsmethode waarvan de CTC het tot haar taak
zou moeten rekenen deze te toetsen.» Rechtbank Amsterdam
21 april 1998 (partketnr. 13/129529-97): De raadsman voert aan dat
de  ontheffing worden verleend «van de verplichting in beslag
te nemen». Het amendement laat sofdrugsbeleid onverlet. Zie criteria
art. 126ff Sv hierboven. Motie Rouvoet, 19 nov 1998: 
«(... ) mensensmokkel, vrouwenhandel en wederrechtelijke vrijheidsberoving
[zijn] ernstige misdrijven (...) waarbij de menselijke waardigheid direct
in het geding is; (...) het doorlaten van personen in de zin van het laten
voortduren van bedoelde misdrijven, nadat zij in het kader van de oplossing
zijn geconstateerd, [is] niet aanvaardbaar (...), ook niet met het oog op
zwaarwegende opsporingsbelangen (...)».Doorlaten Concept-richtlijn
doorlaten en gecontroleerd afleveren, 3 maart 1998: Actief of
passief doorlaten van illegale goederen is als zodanig geen in de wet geregelde
opsporingsmethode. Uitgangspunt is een algemeen verbod op het doorlaten van
gevaarlijke en/of schadelijke goederen. Actief doorlaten: •
onder gezag OM en regie politie • door criminelen
op de markt brengen en/of in milieu brengen van goederen •
ten aanzien waarvan strafbare feiten zijn of worden begaan •
terwijl bewust wordt afgezien van de mogelijkheid in te grijpen •
teneinde een hoger achterliggend strafvorderlijk belang te kunnen realiseren •
bij ontheffing van verbod wordt de minister van Justitie onmiddellijk
in kennis gesteld. Actieve doorlating van ethisch niet-indifferente
goederen onder omstandigheden toelaatbaar. HoofdOvJ legt zijn voorgenomen
beslissing via CTC voor aan het College. Passief doorlaten: •
toelaten (bijvoorbeeld via telefoontap vernomen) dat goederen op de
markt en/of in criminele milieu worden gebracht • ten
aanzien waarvan strafbare feiten zijn of worden begaan •
terwijl bewust wordt afgezien van de mogelijkheid in te grijpen OvJ een verdenking had jegens de verdachte, maar geen actie heeft ondernomen
in de zin van observatie, betreden van plaatsen e.a. dwangmiddelen en dat
door zo te handelen harddrugs op de markt zijn doorgelaten. Hierbij zou sprake
zijn van strategisch doorlaten, omdat het niet toepassen van dwangmiddelen
een gevolg was van prioriteitstelling door en/of capaciteitsgebrek bij politie.
De rechtbank verwerpt dit verweer: «Er is geen sprake geweest van doorlaten
in de betekenis die aan die term is gegeven door de parlementaire enquête –
het onder regie van politie en justitie bewust op de markt laten komen van
partijen illegale goederen. uit het dossier blijkt immers niet dat er op enig
moment door politie was vastgesteld dat zich op een bepaalde
plaats een partij vedomi bevond, welke in verband kon worden gebracht met
verdachte, welke partij in beslag had kunnen worden genomen maar ongemoeid
zou zijn gelaten. Het enkele feit dat op een zeker moment de verdenking
kon bestaan dat zich op een bepaalde plaats vedomi zouden kunnen bevinden
en het feit dat toen niet handelend is opgetreden om die mogelijke aanwezige
vedomi in beslag te nemen betekent niet dat die partij dan zou zijn «doorgelaten».»
(in de zin van de enquêtecommissie) HR 30 september
1997, nr. 105.363, (verzwegen doorlating): In onderzoek tegen Surinaamse
legerleiding (CoPa) is onder regie van de CID met behulp van politie-  Doorlaten • teneinde een
hoger achterliggend strafvorderlijk belang te kunnen realiseren •
in kennisstelling van minister van Justitie als College daartoe aanleiding
ziet. Passieve doorlating van ethisch niet indifferente goederen
of actief of passief doorlaten van ethisch indifferente goederen: hoofOvJ
beslist, meldt dit ter registratie aan de CTC. Het doorlaten van
personen is verboden.infiltrant en een informant 250 kg cocaïne
doorgelaten. De operatie is na eerste behandeling in hoger beroep bekend geworden. Ontoelaatbare
opsporingsmethode? «Om te bepalen of sprake is van schending
van beginselen van behoorlijke procesorde is van belang of gekozen –
niet in de wet voorziene – opsporingsmethoden (...) de toets van proportionaliteit,
subsidiariteit en zorgvuldigheid kunnen doorstaan. In zijn algemeenheid kan
dan ook niet worden gezegd dat bepaalde opsporingsmethoden nooit toelaatbaar
zijn.»      Proportionaliteit doorlaten
250 kg cocaïne?     «In dit geval (...)
weegt naar het oordeel van het hof het geschetste opsporingsbelang niet op
tegen de bij uitstek door de overheid te bewaken belangen van volksgezondheid
en van het tegengaan van met drugshandel (..) is in dit geval ondergeschikt
aan het maatschappelijk belang de gemeenschap te vrijwaren voor het verdwijnen
van dergelijke grote hoeveelheden hard-drugs op de markt met alle consequentes
van dien. De gekozen methode is daarmee ten ene male buiten proportie.     Justitie
is als medeplichtige te beschouwen aan de invoer van omvangrijke partijen
hard-drugs en daarmee als schuldige aan een ernstig misdrijf (...) staat vervolging
voor invoeren van diezelfde partijen cocaïne in de weg.     Niet-ontvankelijkheid
OM ten aanzien van het eerste feit.»  Doorlaten  Tweede
feit: 490 kg cocaïne? Ten aanzien van het tweede feit (de
tenlastegelegde invoer bijna 500 kg cocaïne): «een eerder smet
van overheidswege samenhangende met eerdere wilsbesluiten impliceert niet
dat diezelfde smet ook doorwerkt bij het nieuwe wilsbesluit»:     •
voldoende verantwoording van gekozen opsporingsmethoden in de stukken;     •
gekozen methoden voldoen aan proportionaliteit en subsidiariteit;     •
uitlokking van verdachte door politie is niet aannemelijk;     •
ook al overlappen de periode van beide feiten is sprake van een nieuw
feit waaraan een nieuw wilsbesluit ten grondslag ligt.     HR
4 feb 1997, NJ 1997, 308 en (AA 113-118 Verzwegen doorlating): bij
doorlaten kan zicht op zending geheel komen te vervallen; doen is niet inbeslagneming
en aanhouding: daartoe wordt pas later of helemaal niet overgagaan. Niet-ontvankelijk
verklaring OM door buiten beeld houden van doorlating door de opsp. ambtenaar
die onder ede als getuige ttz de toepassing van de Delta-methode ontkent,
terwijl het OM niet ingreep ter voorkoming van de misleiding van de rechter
op dit punt.   OpsporingsonderzoekGeen
specifieke wetgeving. Wel staat in de wet (art. 141 Sv) aangegeven wie bevoegd
is tot opsporing. Met de opsporing van strafbare feiten zijn belast: •
officieren van justitie • ambtenaren van politie
(...) • en anderen (artt. 141, sub. C en 142 Sv). HR
19 dec 1995, NJ 1996, 249 (Charles Z): • voorzover
omtrent het pro-actieve onderzoek gebezigde methoden en technieken bij wet
of jurisprudentie nog geen regels zijn geformuleerd, die regels alsnog door
de rechter moeten worden vastgesteld en dat het ontbreken van die regels niet
zonder meer meebrengt dat het hanteren daarvan in strijd is met het recht; •
dat het tot de taakopdracht van politie behoort (art. 2 Politiewet 1993)
strafbare feiten zoveel mogelijk op te sporen en dat de politie mitsdien ook
in de pro-actieve fase bevoegd is al die onderzoekshandelingen te verrichten
die daartoe geschikt zijn; • voor zover de wet geen
andere functionele opsporingsautoriteit aanwijst, zij het dat bij die activiteiten
evenmin bij grondwet/verdragsrecht gegarandeerde rechten en vrijheden mogen
worden geschonden; De commissie wil de opsporing, inclusief
de pro-actieve opsporing, een duidelijke plaats geven in de wet en wel in
het Wetboek van strafvordering. Een nieuwe toevoeging aan art. 1 van dat wetboek
dient te bepalen dat de opsporing alleen plaats heeft op de wijze bij wet
voorzien. Een definitie wordt opgenomen in Titel VI, Eerste boek van Sv.(7) Opsporen moet een specifiek doel hebben, te weten ophelderen
van strafbare feiten en zo mogelijk een strafrechtelijke sanctie en niet het
vagere en minder omschreven doel ontmantelen. (8b) 
Over een definitie van opsporen wordt aan de hand van een wetsvoorstel beslist.
Pro-actieve opsporing dient te vallen onder de definitie van opsporing. (9)Voorgesteld
art. 132a Sv: • het onderzoek leiding van de OvJ •
nav een redelijk vermoeden dat een strafbaar feit is begaan of •
dat in georganiseerd verband misdrijven worden beraamd of gepleegd,
als omschreven in art. 67 Sv (voorlopige hechtenis) die gezien hun aard of
samenhang met andere misdrijven die in georganiseerd verband worden beraamd
of gepleegd een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren •
met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen.Opsporingsonderzoek  • en
dat die activiteiten evenmin in strijd mogen komen met enig andere wettelijke
regeling; • tenzij overtreding van enig andere wettelijke
regeling gerechtvaardigd wordt door het zwaarder wegend opsporingsbelang en/of
is toegestaan onder de door de rechtspraak geformuleerde criteria; •
terwijl die activiteiten overigens in redelijk verhouding staan tot
het beoogde doel; • dat volgens het hof de volgende
methoden en technieken van opsporing toelaatbaar waren: observeren, maken
van foto's en het ondersteunen van observatie met video-app en het gebruik
van mobiele scanners met een beperkt ter ondersteuning van mobiele observatie.  Verkennend opsporings- onderzoekGeen
specifieke wetgeving. Voorlopige uitgangspunten College van PG's
(Arnhem, dec 1996) Definitie: het onderzoek dat de mogelijkheden
van tot een opsporingsonderzoek naar concrete strafbare feiten verkent. Aanleiding:
aanwijzingen leidend tot het vermoeden van strafbaar gedrag. Er is geen concrete
verdenking van gepleegde of te plegen strafbare feiten: beperking tot ernstige
misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Het gaat om vergaring/verrijking
van informatie uit allerlei bronnen (open bronnen, CID etc.). Zie
ook Instructie verantwoording t.b.v. de strafzaak (artt. 152/152
Sv), PG's 28 jan 1997: Informatieve voorfase behelst het verzamelen, rangschikken,
bewerken en veredelen van informatie alsmede de strafvorderlijk onderbouwing
daarvan.: dient een strafvorderlijk doel en is onder gezag OvJ. De fase van
het inform onderzoek waarin verregaande handelingen worden verricht die mogelijk
een inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer wordt ook wel de pro-actieve
fase genoemd. Geen jurisprudentie bekend ten aanzien van fenomeenonderzoek.
Bekende voorbeelden van dergelijke onderzoeken zijn: Fieccom
en het Gouden kalf i.v.m. grenswisselkantoren.Het verrichten
van fenomeenonderzoek behoort niet direct tot de opsporingstaak. Het ligt
daarom niet voor de hand dat kernteams zelf fenomeenonderzoek verrichten.
Op verzoek van kernteams kan fenomeenonderzoek landelijk worden verricht door
de CRI of door externe onderzoeksinstellingen. (86)Voorgesteld
art. 126gg Sv.: Het verkennend onderzoek valt niet onder het bereik
van het opsporingsonderzoek (voorgesteld art. 132a Sv) • de
OvJ kan bevelen dat ambtenaren een onderzoek instellen •
met als doel voorbereiding van opsporing • indien
uit feiten of omstandigheden aanwijzingen voortvloeien dat •
binnen verzamelingen van personen misdrijven worden beraamd of gepleegd
als omschreven in art. 67 Sv (voorlopige hechtenis) • die
gezien hun aard of de samenhang met andere misdrijven die binnen die verzamelingen
van personen worden beraamd of gepleegd • een ernstige
inbreuk op de rechtsorde opleveren. Fenomeenonderzoek heeft
een bredere betekenis dan verkennend onderzoek dat een strafvorderlijk doel
moet hebben.Verkennend opsporings- onderzoek Instructie
verkennend onderzoek (1999): Het verkennend onderzoek beoogt resultaten
op te leveren waarop beslissingen over het starten van een of meer opsporingsonderzoeken
kunnen worden gebaseerd. Verkennend onderzoek bestaat uit het vergaren, opslaan,
veredelen en analyseren van allerhande informatie waarover opsporingsambtenaren
zonder gebruik te maken van strafvorderlijke bevoegdheden die zijn gereserveerd
voor de opsporing kunnen beschikken (incl. open bronnen en lopende onderzoeken).     Verkennend
onderzoek maakt deel uit van de strafrechtelijke handhaving onder gezag OM.
Het is geen opsporing.     Verkennend onderzoek is
geen projectvoorbereiding. Dat is de eerste fase van een opsporingsonderzoek
waarin doelstelling, strategie, middelen etc. wordt vastgelegd).           Voorwaarden: •
schriftelijk bevel tot verkennend onderzoek • toestemming
wordt gegeven door OvJ nadat hij toestemming van hoofdOvJ heeft gekregen     •
indien voorgenomen verkennend onderzoek dient te worden uitgevoerd door
een kernteam en maatschappelijke consequenties heeft en een landelijk/interregionaal
karakter heeft dan toestemming PG's na tussenkomt Cc zwacri (overzicht van
de onderzoeken van de kernteams staat in voortgangsrapportage (art. 14 Regeling
kernteams)   Verkennend opsporings- onderzoek •
in alle andere gevallen meldt hoofdOvJ het onderzoek bij Landelijk paket     •
een afschrift van het bevel wordt gestuurd aan hoofd CRI     •
van het eindrapport stuurt de hoofdOvJ een afschrift aan het College
PG's binnen 2 weken na beëindiging van het verkennend onderzoek (idem
hoofd CRI).   VerbaliseringsplichtArt.
152 Sv: de ambtenaren als bedoeld in artt. 141–142 Sv, maken
ten spoedigste proces-verbaal op van het door hen opgespoorde strafbare feit
of van hetgeen door hen tot opsporing is verricht of bevonden.Instructie
schriftelijke verantwoording t.b.v. strafzaak, PG's vastgesteld op 28 jan
1997 (art. 152 Sv): Doel: verantwoording, regie voering informanten,
bij langer tijdsverloop waarborgt het de waarheidsgetrouwe inzichtelijkheid
en inzake de overdracht (intern en extern zoals bijvoorbeeld bij informanten). 
Uitgangspunten: • Alle verrichtingen en bevindingen in het
kader van de informatie-inwinning en andere opsporing dienen schriftelijk
te worden vastgelegd (observatie, contacten en gesprekken met informanten).
Een p-v mag slechts achterwege blijven als naar het oordeel van de OvJ iedere
relevantie ontbreekt. • resultaten opsporingsonderzoek
die van belang kunnen zijn voor bewijs dienen integraal bij p-v te worden
verantwoord en als processtukken bij het strafdossier te worden gevoegd. •
alle opsporingsmethoden/ -middelen waarbij sprake is geweest van enige
inbreuk op rechtens beschermde belangen van de verdachte(n) of van derden
(ook wanneer geen resultaat) dienen bij aan het strafdossier toe te voegen
p-v te worden verantwoord t.b.v. controle/ oordeelsvorming rechten op opsporingsmethoden
(proportionaliteit, subsidiariteit, behoorlijkheid, zorgvuldigheid en rechtmatigheidstoets).
Gedetailleerde gegevens HR 27 jan. 1998, NJ 1998, 573:
Een «U-bocht» leidde niet tot niet-ontvankelijkheid van het OM;
volgens de HR was het aan de feitenrechter om daar een oordeel over te vellen. 
 HR 19 dec. 1995, NJ 1996, 249 (Charles Z): «Bij de
bespreking van deze middelen moet worden vooropgesteld dat, indien de rechter
die over de feiten oordeelt vaststelt dat opsporingsambtenaren in het opsporingsonderzoek
of in het onderzoek dat heeft plaatsgevonden in de daaraan voorafgaande fase
onrechtmatig hebben gehandeld, hij zal behoren af te wegen of die onrechtmatigheid
van die aard is dat daarop een processuele sanctie past. Bij een bevestigende
beantwoording van die vraag zal als sanctie in aanmerking kunnen komen de
uitsluiting van bewijsmateriaal dat ten gevolge van dat onrechtmatig handelen
is verkregen, indien het de verdachte is geweest die door dat handelen is
getroffen in een belang dat de overtreden norm beoogt te beschermen. Voorts
kan niet worden uitgesloten dat onrechtmatig optreden van opsporingsambtenaren
onder omstandigheden een zodanig ernstige schending van beginselen van een
behoorlijke procesorde oplevert dat zulks ook in een geval waarin overigens
voldoende op rechtmatige wijze verkregen bewijsmateriaal voorhanden is tot
niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie dient te leiden. Een
zo ver gaande Het gebruik van opsporingsmethoden moet expliciet worden
vastgelegd. Op elk moment moet het mogelijk zijn te achterhalen met welke
methode bepaalde informatie is verzameld. Niet alleen de inhoud van de informatie,
maar ook de wijze waarop de informatie is verkregen, dient te worden vastgelegd.
Op die manier wordt het mogelijk de wijze van informatie-verwerving te controleren
(6.3). Voorgesteld artt. 126aa t/m dd Sv: (notificatieplicht)
gegevens omtrent de inzet en de resultaten van het bijzondere opsporingsmiddel
moeten voor zover voor het onderzoek in de zaak van betekenis aan de processtukken
worden toegevoegd (art. 126aa Sv). De betrokkenen (d.i. de verdachte of een
ander tegen wie een bijzondere opsporingsbevoegdheid is aangewend) dient schriftelijk
op de hoogte te worden gesteld van de toepassing (126bb Sv; d.i. notificatieplicht).
Over de bewaring en vernietiging van pv's en andere voorwerpen alsmede het
gebruik van gegevens voor een ander doel bevat gaan artt 126cc – dd
Sv).Verbaliseringsplicht omtrent
de wijze waarop info is verstrekt kunnen in overleg met OvJ buiten het in
het strafdossier over te leggen p-v blijven indien bijzondere belangen: veiligheid
informatie-verschaffer, belangen van andere strafrechterlijke onderzoeken
dan wel bijz afschermingsbelangen dit vergen. Gronden of redenen van deze
beperkte weergave ter afscherming dienen wel schriftelijk in de strafzaak
te worden verantwoord. • selectie strafdossier: OvJ
beslist en in geval GVO de RC. Dit laat onverlet dat later aan het bevel van
de rechter tot toevoeging van stukken moet kunnen worden voldaan. 
 Zie ook Richtlijn schriftelijke vastlegging dwangmiddelen,1 november
1994, Stcrt. 1994, 217.sanctie kan in dat geval echter slechts volgen
indien sprake is van ernstige inbreuken op die beginselen, waardoor doelbewust
of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht
op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Van geval tot geval
zal dit moeten worden beoordeeld, zodat een algemene regel daarvoor bezwaarlijk
kan worden gegeven». EHRM 16 dec 1992, NJCM-bull.
1993, p. 449 – 453 (Edwards: In het p-v worden ook gegevens
opgenomen die ontlastend zijn voor verdachte. Het ontbreken van
een p-v of andere verslaglegging van de pro-actieve fase leidt niet tot de
slotsom dat er sprake was van een intentie tot onoirbare manipulatie van de
zaak die tot niet-ontvankelijkheid van het OM moet leiden (zie HR 14
jan 1997, NJ 1997, 371). Niet-naleving van p-v-plicht van art. 152
Sv heeft geen rechtsgevolg: HR 19 december 1995, NJ 1996, 249 (Charles
Z) NJ 1996, 249).  Relevante informatie
niet in proces-verbaal/U-bochtenIn beginsel wordt binnen
het Nederlandse strafrechtelijk stelsel uitgesloten dat de zittingsrechter
beschikt over informatie waarover de verdachte niet beschikt. Uitzonderingen
die de afscherming van bepaalde gegevens mogelijk maken zijn: art. 190 Sv
(anonieme getuige bij de RC) en art. 226a Sv (bedreigde getuige) Daarnaast
biedt art. 288 Sv de zittingsrechter de mogelijkheid het stellen van vragen
te beletten. HR 12 mrt 1996, NJ 1996, 539: «in
het algemeen ligt het op de weg van de verdediging om feiten en omstandigheden
te stellen op grond waarvan zij van mening is dat vraagtekens zijn te plaatsen
bij de rechtmatigheid van de opsporing en kan zijn niet volstaan met enkel
het stellen dat aan de rechtmatigheid daarvan dient te of kan worden getwijfeld.
Onder omstandigheden moet worden aanvaard dat van de verdediging niet meer
kan worden gevergd dan dat zij slechts in meer algemene bewoordingen wijst
op de mogelijke gebreken die haars inziens aan een opsporingsonderzoek kleven
en kan het op de weg van het OM en/of de opsporingsautoriteiten liggen nader
mededeling te doen van feiten en omstandigheden die een verantwoord oordeel
van de rechter mogelijk maken.» HR 7 mei 1996, NJ 1996,
687 (Dev Sol): de OvJ en de RC hebben de taak om belangrijke stukken
in voor de verdachte belastende of ontlastende zin in het dossier te voegen.
De rechter kan op verzoek, op vordering of ambtshalve alsnog toevoeging gelasten.
I.c. ging het de fotoboeken die tot herkenning van verdachte hadden geleid
en die niet bij het dossier waren gevoegd. Fotoboeken dienden op zichzelf
niet als processtuk te worden beschouwd naast het p-v. De Hoge
Raad maakt een onderscheid tussen processtukken en documenten niet zijnde
processtukken.Relevante informatie niet aan processtukken toevoegen,
vóór aanbieding dossier aan zittingsrechter, bij •
directe bedreiging van derden (zie bedreigde getuigenregeling Sv) •
of schade aan zwaarwegend opsporingsbelang • op
schriftelijk verzoek van OvJ • toetsing door RC. (14)Voorgesteld
artt. 187, 187b, 187d Sv: RC bevoegd gegevens in processtukken
onvermeld te laten bij grondig vermoeden dat bij openbaring • getuige
ernstig overlast zal ondervinden • of een zwaarwegend
opsporingsbelang wordt geschaad.Relevante
informatie niet in proces-verbaal/U-bochten  HR
5 dec 1995, NJ 1996, 422: het beletten van stellen van vragen kan plaatsvinden
op grond van het belang van de effectieve opsporing en het belang van de veiligheid
van personen (observanten). Zie ook HR 12 mrt 1996, NJB 1996, 48
waarin het hof had beslist dat de getuige geen antwoord hoefde te geven op
de vraag of na de aanvang van het opsporingsonderzoek nog gebruik is gemaakt
van informanten. De effectiviteit van de opsporing en de bescherming informanten
woog zwaarder dan belang van verdachte bij beantwoordin g van die vraag. 
In het Ludi-arrest (EHRM 15 juni 1992, NJ 1993, 711) wordt ook
het opsporingsbelang als grond voor de afscherming van informatie aangewezen.           «Wegtipregeling»Heeft geen formele status, samenvatting van jurisprudentie m.b.t.
tot elders wegzetten info ter afscherming van lopend onderzoek.           Operationele
tactische recherche dat hoofdonderzoek draait dat moet worden afgeschermd,
levert authentieke informatie in vorm van p-v aan overnemende instantie •
onder vermelding reden van afscherming • en toezegging
later integrale en authentieke verantwoording te geven.   Relevante informatie niet in proces-verbaal/U-bochten  Ontvangende
instantie maakt p-v op waarin herkomst informatie wordt afgeschermd •
onder vermelding redenen afscherming • info zoveel
mogelijk in oorspronkelijke vorm • OM c.q. RC cq rechtbank
bepaalt of/tot wanneer authentieke materiaal ter kennis komt van verdachte •
brievenbusconstructie: als tijdelijke ontvangende instantie
mag een derde opsporingsdienst optreden.            Startverbaal
van «afgesplitste» zaak kan ook p-v van hoofdOvJ of RC dienen.           Ongeoorloofde U-bochten •
ontvangende instantie kan/mag nooit de verantwoordelijkheid voor info
op zich nemen • aanleverende opsp. instantie mag operationele
info niet als CID-info aanleveren.            Zie
Rb Amsterdam 12-09-97, nr. 130350563.  Relevante
informatie niet in proces-verbaal/U-bochten  In
tegenstelling tot:Rechtbank Breda, 27 oktober 1998, nr.
001590198 Door geen openheid van zaken te geven heeft de OvJ willen
voorkomen dat door de aanhouding (als gevolg van informatie uit een telefoontap
over een voorgenomen transport verdovende middelen) een veel groter onderzoek
in gevaar wordt gebracht. Naar het oordeel van de rechtbank bestaat er tegen
deze werkwijze geen bezwaar, als er maar voldoende feiten en omstandigheden
worden bekend gemaakt op basis waarvan in de afgescheiden zaak geoordeeld
kan worden over kwesties die daar aan de orde zijn zoals de rechtmatigheid
van de aanhouding.         Consequenties «onregel- matige»
opsporingDe rechter is niet verplicht ambtshalve ten gronde steeds
te onderzoeken of van onregelmatigheid in de opsporing sprake is geweest.
Op basis van art. 358 lid 3 Sv en de jurisprudentie moet de rechter wel reageren
op een verweer daarover.–In de jurisprudentie worden de
volgende reacties op fouten in de opsporing gevonden: 1. herstel van
het verzuim; 2. bewijsuitsluiting; 3. strafverlaging (art.
359a lid 1 Sv); 4. niet-ontvankelijkheid van het OM.   Consequenties «onregel- matige» opsporing  Slechts
in uitzonderlijke gevallen wordt het OM niet-ontvankelijk verklaard (de zwaarste
sanctie). (zie HR 5 dec 1995, NJ 1996, 422). Het opmaken van
een vals p-v kan weliswaar gezien worden als een ernstige schending van een
goede procesorde, maar van belang kan bijvoorbeeld ook zijn of het opmaken
van een dergelijk vals p-v bepalende invloed heeft gehad op aanhouding en
vervolging van de verdachte (zie HR 24 okt 1995, NJ 1996, 484:
de bevindingen bij het onderzoek naar de Femis bank hadden een
geheel eigen spoor naar de verdachten opgeleverd, wat niets met de aanleiding
van het opmaken van het valse p-v te maken had). Het ontbreken van een
p-v of andere verslaglegging van de pro-actieve fase leidt niet tot de slotsom
dat er sprake was van een intentie tot onoirbare manipulatie van de zaak die
tot niet-ontvankelijk van het OM moet leiden (zie HR 14 jan 1997, NJ
1997, 371). Niet-naleving van p-v-plicht van art. 152 Sv heeft geen
rechtsgevolg: HR 19 dec. 1995, NJ 1996, 249).            HR
30 sep. 1997, nr. 105 363: onjuist optreden van het OM dat in
eerste instantie de belangen van de verdachte niet lijken te raken kan van
zodanige aard zijn dat dat dit leidt tot niet-ontvankelijkheid van het OM.   Consequenties «onregel- matige» opsporing  Zie
ook HR 4 febr 1997, NJ 1998, 308 (AA 1998, 113–119 (Hooghiemstra/verzwegen
doorlating): niet-ontvankelijk OM ingeval waarin een opsporingsambtenaar onder
ede als getuige ter terchtzitting de toepassing van de Delta-methode ontkent,
terwijl het OM niet ingreep ter voorkoming van de misleiding van de rechter
op dit punt.            Bewijsuitsluiting als
gevolg van onrechtmatig optreden van een opsporingsambtenaar (of een RC in
HR 11 apr 1995, NJ 1995, 537) kan zich voordoen als: a)
dat bewijsmateriaal uitsluitend tengevolge van dat onrechtmatig optreden
is verkregen en b) het de verdachte is die door bedoeld
optreden is getroffen in een belang dat de overtreden norm beoogt te beschermen
(HR 21 jan 1997, NJ 1997, 309).   Bewijsvergaring
door derden (particuliere onderzoeksbureau's etc.)Geen
specifieke wetgeving.Geen richtlijn/regeling anders dan het runnen/sturen
van informanten.Het gebruik van door derden onrechtmatig vergaard materiaal
wordt in rechte toelaatbaar (NJ 1995, 537: gestolen dossier),
zie ook NJ 1991, 175 (onrechtmatige daad, zie ook NJ 1991, 401).           HR
11 apr 1995, NJ 1995, 537: Op grond van gegevens ontleend aan dossiers
die aangever uit de woning van zijn ex-echtgenote had gestolen werd een redelijk
vermoeden ontleend op grond waarvan een opsporingsonderzoek werd ingesteld.
De politie had niets met de diefstal te maken. Dit bracht niet met zich mee
dat het vervolgens vergaarde bewijsmateriaal niet tot het bewijs mocht worden
gebezigd.  XNoot1Kamerstuk 24 072, nr. 43, 1995–1996.XNoot2Kamerstuk 26 269, nr. 2, 1998–1999.XNoot3Kamerstuk 26 269, nr. 2, 1998–1999, p. 6.XNoot4Kamerstuk 26 269, nr. 3, 1998–1999.XNoot1Kamerstuk 26 269, nr. 1, 1998–1999, p. 1.XNoot2Kamerstuk 24 072, nr. 25, 1995–1996.XNoot1Kamerstuk 24 072, nr. 12, 1995–1996, p. 147 e.v.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Eindrapport parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, Kamerstuk
24 072, nrs. 10–11, 1995–1996.XNoot1Voorlopige uitgangspunten, 24 januari 1997, kenmerk PGO/97.143.XNoot2Voorlopige uitgangspunten, 24 januari 1997, kenmerk PGO/97.143, Hoofdstuk
1.XNoot3Voorlopige uitgangspunten, 24 januari 1997, kenmerk PGO/97.143, Hoofdstuk
1.XNoot1Maandelijks overleg tussen de minister van Justitie en het College van
procureurs-generaal.XNoot1Briefkenmerk 747804/599/EB.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Eerste Kamer 25 403, nr. 118, 1998–1999.XNoot2Eerste Kamer 25 398, nr. 63, 1998–1999.XNoot1Kamerstuk 26 294, nrs. 1–2, 1998–1999.XNoot2Kamerstuk 25 877, nrs. 1–2, 1997–1998.XNoot3Concept wetsvoorstel BIBOB, juli 1997.XNoot4Kamerstuk 24 034 en 25 392.XNoot5Eerste Kamer 23 251, nr. 199, 1998–1999.XNoot1HR 30 september 1997, nr. 105 363.XNoot2HR 30 september 1997, nr. 105 363 ; zie daarvoor Hof Den Haag 12
juni 1996.XNoot3HR 30 juni 1998, NJ 1998, 799/ AA 1999.XNoot4Hof Amsterdam, 21 december 1998, nr. 23.1233.98, zie nieuwsbrief Strafrecht
SDU, nr. 10, 29 januari 1999.XNoot5Hof 's-Gravenhage 3 maart 1998, NJ 1998, 923.XNoot1HR 19 december 1995, NJ 1996, 249 r.o. 5.2.XNoot1Kamerstuk 25 403, nr. 7, 1997–1998.XNoot1In het geval er geen inzet volgde, is dat om technische of tactische reden,
dan wel op initiatief van de aanvragen.XNoot1Hof Amsterdam 8 maart 1999, Nieuwbrief Strafrecht 1999, 057.XNoot1Voorlopige uitgangspunten, 24 januari 1997, kenmerk PGO/97.143, Hoofdstuk
2.XNoot1HR 11 april 1995, NJ 1995, 537.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Brief Divisie CRI d.d. 4 maart 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot2Rechtbank Arnhem, 18 april 1995, nr. 05/075090/92.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Rechtbank Maastricht 22 maart 1996, NJ 1997, 26.XNoot1Staatscourant 1998, nr. 141, p. 5.XNoot1EHRM 9 juni 1998, NJCM 1998, p. 896–900.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Jaarverslag 1998 Bijzondere opsporingsgelden.XNoot1Instructie getuigenbescherming 1998.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot2Kamerstuk 26 294, nrs. 1–2, 1998–1999.XNoot3Staatscourant 1997, nr. 61.XNoot1HR 30 juni 1998, NJ 1998, 799/ AAe 1999, 56–61.XNoot2HR 6 april 1999, nrs. 109.064 en 065.XNoot1Kamerstuk 26 294, nrs. 1–2, 1998–1999 (voorgesteld artikel
44a en artikelen 226 g tot en met 226l Wetboek van strafvordering).XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1HR 30 juni 1998, NJ 1998, 799/AA 1999, 56–61, r.o. 5.2.4.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot2Kamerstuk 24 072, 26, 25 maart 1996.XNoot3Kamerstuk 24 072, 36, 27 april 1996.XNoot1Handelingen 1995–1996, 28, 9 mei 1996.XNoot2Handelingen 1995–1996, 33, 13 juni 1996.XNoot3Kamerstuk 24 072, 97, 3 maart 1998.XNoot4Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Hof Amsterdam 21 december 1998, Nieuwsbrief strafrecht 29/1/1999; Rechtbank
Amsterdam, 21 april 1998, 13/129.529–97.XNoot2HR 30 september 1997, nr. 105.363.XNoot3Kamerstuk 25 403, nr. 35, 1998–1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot2Eindrapport parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, Kamerstuk
24 072, nr. 14, 1995–1996.XNoot1HR 15 december 1998, NJ 1999, 207.XNoot2De concept-richtlijn niet ingrijpen is voor de eerste maal tijdens de
vergadering van het College van procureurs-generaal van 1 oktober 1997 behandeld.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot2Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Eindrapport parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, Kamerstuk
 24 072, nrs. 10–11, 1995–1996.XNoot1V. Mul en E.J.V. Pols (red.), (Ver)stand van zaken 1997–1998.XNoot1HR 9 januari 1996, NJ 1998, 591.XNoot2Moret Ernst & Young, Financieel rechercheren, een evaluatieonderzoek,
15 juni 1998.XNoot3Zie ook Kamerstuk 25 714, nr. 3, 1997–1998.XNoot1De voorlopig gehechte verdachte moet uiterlijk, gerekend vanaf de aanhouding
binnen 106 dagen en 15 uur terechtstaan: 6 uur ophouden voor verhoor te vermeerderen
met maximaal 9 uur, 2 x 3 dagen inverzekeringstelling, 10 dagen bewaring en
3 x 30 dagen gevangenhouding.XNoot1Mr. Renata Honig, Het gerechtelijk vooronderzoek in de praktijk, enkele
aspecten, Kluwer Deventer 1997.XNoot2Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Praktijkboek Opsporing, F.C.V. de Groot, versie januari 1999.XNoot2Rechtbank Amsterdam, 12 september 1997, nr. 13 035053.XNoot3Rechtbank Breda, 27 oktober 1998, nr. 001590/98. De zaak is overigens
thans nog in hoger beroep.XNoot1De hulpverleningstaak van de politie wordt hier verder buiten beschouwing
gelaten omdat voor die taak het onwaarschijnlijk is dat de politie gebruik
maakt van bijzondere bevoegdheden als observatie, infiltratie, afluisteren
etc.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Brief SSR d.d. 15 april 1999 (kenmerk SR/SR/Van Traa).XNoot1Kamerstuk 24 072, nr. 14, 1995–1996, p. 420.XNoot1Ter onderscheiding: VROS (Verwijzingsindex Recherche Onderzoeken en Subjecten)
is een systeem dat inzicht verschaft in lopende onderzoeken. Zie paragraaf
3.7.2.XNoot2De opmars van de Infodesk,J.H.F. Kuipers en J.G.A. Nouwens,
Algemeen Politieblad, 27 februari 1999, nr. 5, p. 18 t/m 20.XNoot1Kamerstuk 24 072, nr. 14, 1995–1996, p. 312.XNoot1De Begeleidingscommissie CID is bij beschikking van 27 augustus 1987 ingesteld
en zou haar werkzaamheden in 1990 hebben moeten beëindigen (artikel II
onder b instellingsbeschikking). Op verzoek van de politieministers heeft
de commissie haar werkzaamheden voortgezet tot 1 april 1993. De Begeleidingscommisie
CID had tot taak om de samenwerking op het gebied van de Criminele inlichtingen
te begeleiden, te bevorderen en voorts te adviseren omtrent verdere ontwikkelingen
op het gebied van de criminele inlichtingen (CID-regeling 29 mei 1986). De
Begeleidingscommissie heeft over een groot aantal onderwerpen adviezen uitgebracht.XNoot2Instellingsbeschikking van 15 februari 1995, Stct. 1995, 46.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1April 1999, p. 9–10.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Uitwisseling van recherche-informatie tussen CRI en politieregio's, Algemene Rekenkamer, 24 september 1998 (Tweede Kamer 1998–1999,
26 215).XNoot1Registratie van recherche-onderzoeken, J.B.A. de Wit en J.
Posthumus, Algemeen Politieblad, nr. 3, 30 januari 1999, p. 12 t/m 14.XNoot1Deze taak werd tot 1997 uitgeoefend door vijf Afdelingen Recherche Informatie
(ARIs).XNoot2Circulaire van de minister van Justitie d.d. 11 februari 1994 betreffende
de oprichting van het meldpunt GRIP bij de CRI (kenmerk 424.696/93) en de
brief van de minister van Justitie d.d. 20 juli 1994 inzake de beleidsvorming
t.a.v. GRIP (kenmerk 44716/94/DJ).XNoot1Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, artikel 8, tweede lid.XNoot1Hans Nelen, Els Barendse, Jaqueline van der Schaaf, Mondiaal met man en
macht, WODC juli 1998XNoot1Rechtbank Den Haag 4 december 1996, 96/1244.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Hof Den Haag 3 maart 1998, NJ 1998, 923.XNoot1Eindrapport parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden, Kamerstuk
24 072, nrs. 10–11, 1995–1996, p. 414.XNoot2Kamerstuk 24 034, nr. 10, 1995–1996, p. 3.XNoot1Audit Ideaaltypisch parket, Beelden, percepties en feiten,
Den Haag, maart 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Overzicht positionering van de recherche-officier, College van procureurs-generaal,
11 februari 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Brief College van procureurs-generaal d.d. 28 april 1997 (PaG/O/97/474).XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Voorheen het Landelijk overleg coördine- rende officieren (LOCO)
genoemd.XNoot2Kamerstuk 25 392, nr. 3, 1996–1997, p. 16 e.v.XNoot1Brief van de heer Holthuis aan het Parket-generaal in verband met de commissie-Kalsbeek,
d.d. 10 februari 1999, kenmerk 4834.XNoot1Kenmerk 3345/6220.XNoot2Landelijke Voortgangsrapportage Kernteams 1997, p. 2 onder 4.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot2Het overzicht is afgeleid uit de schriftelijke beantwoording van de vragen
van de commissie in aanvulling op de interviews en de toegezonden stukken
over weegploeg en de Cc zwacri: brief d.d. 28 april 1999, kenmerk 1999041294.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot2Het onderzoeksvoorstel dat in 1997 door het kernteam Randstad Noord en
Midden is ingediend, ging naar het kernteam Amsterdam.XNoot3In 1998 werden van de vijf onderzoeksvoorstellen van kernteam Rotterdam
er twee kernteamwaardig bevonden; één daarvan werd toebedeeld
aan het kernteam Noord-Oost Nederland en slechts één werd toebedeeld
aan het kernteam Rotterdam.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot2Brief d.d. 8 april 1998 van het College aan de betrokken hoofdofficieren,
kenmerk 1998040474.XNoot1Kamerstuk 25 392, nr. 3, 1996–1997, p. 10.XNoot2Kamerstuk 25 392, nr. 3, 1996–1997, p. 8.XNoot3Brief d.d. 15 april 1999 van C.R.L.R.M. Ficq aan de Tijdelijke commissie
evaluatie opsporingsmethoden.XNoot1Kamerstuk 25 392, nr. 3, 1996–1997, p. 9.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 25 mei 1999.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Kamerstuk 25 403, nr. 3, 1996–1997.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot2Kamerstuk 23 251, nr. 119, 1998–1999.XNoot1HR 20 april 1999, nr. 110077.XNoot2HR 18 mei 1999, nr. 109076.XNoot1Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1G.J.M. Corstens, Het Nederlandse strafprocesrecht, Gouda Quint,
Arnhem, 1995, p. 58.XNoot2Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot3Verslag Rondetafelgesprek, 21 mei 1999.XNoot1Kamerstuk 25 398, nr. 3, 1996–1997.XNoot1Brief van de directie Beleid d.d. 18 november 1996, kenmerk 591891/96/IPEO.XNoot1Handelingen Tweede Kamer, 9 mei 1996, blz. 5434.XNoot1Naar aanleiding van de gereleveerde feiten onder «Tussenperiode»
en «Concepten», is het commissielid Niederer van oordeel dat het
totaal van activiteiten, ondernomen op landelijk niveau door het ministerie
van Justitie en meer in het bijzonder het College van procureurs-generaal,
in de door de commissie onderzochte periode positiever moet worden gewaardeerd.
Voorts tekent hij aan dat in deze periode de formele wetgeving nog niet tot
stand was gekomen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26269-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl