Externe klachtvoorziening; Notitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25854, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

29-01-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25854 nr. 1

22-01-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Algemeen3. Opzet van de notitie4. Opvattingen in de literatuur en van de Nationale ombudsman 4.1. Opvattingen in de literatuur4.2. Opvatting van de Nationale ombudsman4.3. Vergelijking van de standpunten5. Eisen die aan een externe klachtvoorziening dienen
te worden gesteldEisen die moeten worden gesteld aan een onafhankelijke
externe klachtvoorziening6. Gevolgen van de aan een externe klachtvoorziening te
stellen eisen voor bestaande gemeentelijke klachtvoorzieningenOnderzochte klachtregelingenAd. a. Basis in een wettelijk voorschriftRechtspositie Ad. b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaamAd. c. Rechtspositionele onafhankelijkheidIncompatibiliteitenAd. d. Benoeming voor een bepaalde duurAd. e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde grondenReikwijdte bevoegdheden Ad. f. en ad. g. Bevoegdheid een eigen oordeel over de
klacht te geven en bevoegdheid om aanbevelingen te doenAd. h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatiefOnderzoeksbevoegdheden Ad.i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van
de Nationale ombudsmanOndersteuning Ad. j. Voldoende materiële en personele ondersteuningAd. k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van
de externe klachtinstantieAd. l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet
tevens deel uit te maken van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedragingen de klachtinstantie oordeeltOnpartijdigheid7. Conclusies Wettelijke regelingDeze te stellen eisen zijn:De geïnventariseerde gemeentelijke externe klachtvoorzieningenOnpartijdigheid8. Financiële aspecten9. SlotOndertekeningBIJLAGE 1 Inventarisatie gemeentelijke klachtvoorzieningenInleidingOpzet van het onderzoekAlleen formeel geregelde klachtvoorzieningenAard van de klachtvoorzieningDefinities– Klacht:– Klager:– Gedraging:– Bestuursorgaan:– Ambtenaar:De Cijfers AlgemeenInterne klachtvoorzieningenCommissie voor bezwaar en beroepschriftenExterne klachtvoorzieningenHet kenbaarheidsvereisteAmbtelijke ondersteuningReikwijdte van de regelingenVariaBIJLAGE 2 Inventarisatie gemeentelijke externe klachtregelingenInleiding1. De geïnventariseerde externe klachtregelingenDe eisen aan onafhankelijke externe klachtvoorzieningenAd. a. Basis in een wettelijk voorschriftInrichting en samenstellingRechtspositie Ad. b Benoeming door een vertegenwoordigend lichaamAd. c. Rechtspositionele onafhankelijkheidIncompatibiliteitenAd. d Benoeming voor een bepaalde duurAd. e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde grondenReikwijdte van de bevoegdhedenAd. f. en ad. g. Bevoegdheid een eigen oordeel over de
klacht te geven en bevoegdheid om aanbevelingen te doenAd. h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatiefOnderzoeksbevoegdheden Ad. i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van
de Nationale ombudsmanOndersteuningAd. j. Voldoende materiële en personele ondersteuningAd. k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van
de externe klachtinstantieAd.l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet tevens
deel uit te maken van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedragingen de klachtinstantie oordeeltOnpartijdigheid Ad. m. Medewerkers van de klachtinstantie mogen niet worden
betrokken bij het onderzoek naar gedragingen van hun (oud-)collega's of van
personen die zij, door het organisatorisch verband waarin zij werken, feitelijk
als collega's ervaren, zoals dat ook omgekeerd kan gelden.Professionaliteit Ad. n. en ad. o. Het werk moet van een onbetwistbare kwaliteit
zijn en de perso(o)n(en) die de klachtinstantie tegenover het bestuur vertegenwoordigt(en),
moet(en) van een zodanig niveau zijn dat de betrokken bestuurders als gelijkwaardige
gesprekspartner tegemoet kunnen worden getreden, en voldoende gezag in de
schaal kan leggen2. Vergelijking van de geïnventariseerde gemeentelijke
externe klachtregelingen met de eisen die in de literatuur en door de Nationale
ombudsman worden gesteld2.1. Eisen die de onafhankelijkheid van de externe klachtinstantie
waarborgen Ad. a. Basis in een wettelijk voorschriftInrichting en samenstellingRechtspositie Ad. b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaamAd. c. Rechtspositionele onafhankelijkheidIncompatibiliteitenAd. d. Benoeming voor een bepaalde duurAd. e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde grondenReikwijdte bevoegdheden Ad. f. en ad. g. Bevoegdheid een eigen oordeel over de
klacht te geven en de bevoegdheid om aanbevelingen te doenAd. h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatiefOnderzoeksbevoegdheden Ad. i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van
de Nationale ombudsmanOndersteuning Ad. j. Voldoende materiële en personele ondersteuningAd. k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van
de externe klachtinstantieAd. l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet
tevens deel uit te maken van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedragingen de klachtinstantie oordeelt2.2. Eisen die de onpartijdigheid en de professionaliteit
waarborgen Ad. m. Medewerkers van de klachtinstantie mogen niet worden
betrokken bij het onderzoek naar gedragingen van hun (oud-)collega's of van
personen die zij, door het organisatorisch verband waarin zij werken, feitelijk
als collega's ervaren, zoals dat ook omgekeerd kan geldenAd. n. en ad. o. Het werk moet van een onbetwistbare kwaliteit
zijn en de perso(o)n(en) die de klachtinstantie tegenover het bestuur vertegenwoordigt(en),
moet(en) van een zodanig niveau zijn dat de betrokken bestuurders als gelijkwaardige
gesprekspartner tegemoet kunnen worden getreden, en voldoende gezag in de
schaal kan leggenOverige opmerkingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25854Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 854Externe klachtvoorzieningnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 22 januari 1998 1. InleidingIn mijn brief van 24 februari 1997 (kamerstukken II 1996/1997, 24 635,
nr. 4) en tijdens de behandeling van het jaarverslag van de Nationale ombudsman
1996 (handelingen TK, 28 augustus 1997, blz. 101–761 e.v.) deed ik de
toezegging – in het kader van de discussie over externe klachtvoorzieningen
op met name gemeentelijk niveau – de Kamer een notitie toe te zullen
zenden over de eisen die aan een externe klachtvoorziening kunnen worden gesteld.
Met deze brief kom ik deze toezegging na.Over de ontwerp-tekst van deze notitie is overleg gevoerd met de VNG en
de Nationale ombudsman. 2. AlgemeenDe Nationale ombudsman, de VNG en ik zijn het erover eens dat alle gemeenten
over een externe klachtvoorziening als sluitstuk op de interne klachtbehandeling
behoren te beschikken. De Nationale ombudsman en ook de VNG sluiten niet uit
dat er uiteindelijk een wettelijke plicht tot een externe klachtvoorziening
dient te komen.Ik sta een ontwikkeling van onderop voor: gemeenten kunnen en behoren
thans op vrijwillige basis te voorzien in een externe klachtvoorziening. Indien
na een redelijke termijn blijkt dat er nog gemeenten zijn die geen voorziening
hebben getroffen, dan zal ik mij nader beraden over de wenselijkheid en noodzaak
van een wettelijke verplichting. De benadering van onderop betekent dat de
gemeenten (evenals de provincies en de waterschappen) de vrijheid hebben in
de keuze van de vorm van de externe klachtvoorziening: een «eigen»
voorziening, al dan niet samen met andere gemeenten, of aansluiting bij de
Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman, de VNG en ik achten het op zichzelf
van belang dat hierbij sprake is van het inachtnemen van aan een externe klachtvoorziening te stellen eisen. De Nationale ombudsman en ik denken hierbij
aan het wettelijk regelen van die eisen.De VNG is van oordeel dat een wettelijke verplichting aan gemeenten om
te voorzien in een externe klachtvoorziening tevens behoort te voorzien in
een financiële compensatie voor de gemeenten (artikel 2 Financiële
verhoudingswet). De VNG is voorts van mening dat het wettelijk vastleggen
van de eisen waaraan een externe voorziening dient te voldoen, materieel moet
worden beschouwd als een oplegging van de plicht tot invoering van een externe
voorziening in alle gemeenten. Ook aan wettelijke vastlegging van deze eisen
stelt de VNG daarom de voorwaarde dat er een financiële compensatie voor
de gemeenten tegenover moet staan.Intussen bestaat er op zichzelf inhoudelijk overeenstemming tussen de
Nationale ombudsman, de VNG en mijzelf over de eisen te stellen aan een externe
klachtvoorziening. Daarom ben ik voornemens de Commissie wetgeving algemene
regels van bestuursrecht (Commissie-Scheltema) advies te vragen over de vraag
hoe een wettelijke regeling van deze eisen in de Algemene wet bestuursrecht
(Awb) haar beslag zou kunnen krijgen.In ieder geval ben ik van mening dat het van belang is dat op korte termijn
op zijn minst een behoorlijke klachtprocedure bij gemeenten, ingevolge hoofdstuk
9 van de Algemene wet bestuursrecht, wordt gerealiseerd alvorens bij wet een
verplichting om ook een externe klachtvoorziening te treffen, wordt overwogen.Voordat echter een wettelijke verplichting zal kunnen worden overwogen,
is het van belang dat er duidelijkheid bestaat over de eisen die aan een externe
klachtvoorziening moeten worden gesteld, met name in verband met de onafhankelijkheid.Uiteraard staat de gemeenten niets in de weg en is het zelfs dringend
aan te bevelen om intussen – zoals een aantal al heeft gedaan –
een externe klachtvoorziening te treffen.Het doel van deze notitie is om tot een overzicht te komen van de eisen
die in de literatuur en door de Nationale ombudsman aan een externe klachtvoorziening
worden gesteld. Mede aan de hand van de in de literatuur en door de Nationale
ombudsman gestelde eisen, wordt bezien welke eisen wettelijk aan een externe
klachtvoorziening1 dienen te worden gesteld.Bij brief van 9 juni 1997 heb ik de gemeenten verzocht mij te informeren
over hun interne en externe klachtvoorzieningen. Aan de hand van deze klachtregelingen
is een inventarisatie gemaakt die als bijlage 1 bij deze notitie is opgenomen.
Deze bijlage geeft een beeld van de interne en externe klachtvoorzieningen
op gemeentelijk niveau.Daarnaast is aan deze notitie een tweede bijlage gevoegd. In deze bijlage
2 is een vergelijking gemaakt tussen de verschillende gemeentelijke regelingen
met betrekking tot externe klachtinstanties en de eisen die in de literatuur
en door de Nationale ombudsman worden gesteld. De resultaten van deze vergelijking
zijn in de notitie waar nodig gebruikt. Deze bijlage geeft daarnaast achtergrondinformatie
bij de cijfers en percentages in paragraaf 6 waarin de geïnventariseerde
gemeentelijke externe klachtregelingen worden vergeleken met de te stellen
eisen aan een externe klachtvoorziening. 3. Opzet van de notitieAllereerst zal worden ingegaan op de kwaliteitseisen die in de literatuur
aan een externe klachtvoorziening worden gesteld. Daarna zal worden weergegeven
welke (nadere) criteria de Nationale ombudsman, de heer M. Oosting, aan een
externe klachtvoorziening stelt.In deze notitie is met name onderzocht welke eisen er moeten worden gesteld aan een externe klachtvoorziening wil deze als onafhankelijk kunnen worden aangemerkt. Voor de volledigheid is daarnaast ook onderzoek
gedaan naar eisen met betrekking tot de onpartijdigheid en de deskundigheid
van leden en medewerkers van de klachtinstantie. Vervolgens zal worden aangegeven
welke eisen naar mijn mening aan een externe klachtvoorziening dienen te worden
gesteld en wat de gevolgen van wettelijke regeling van de eisen voor de gemeentelijke
klachtregelingen zouden kunnen zijn. 4. Opvattingen in de literatuur en van de Nationale ombudsman 4.1. Opvattingen in de literatuurTen Berge stelt in zijn preadvies voor de VAR uit 1991 dat
een externe klachtvoorziening moet voldoen aan de volgende vier eisen1:– Onafhankelijk van de organen tegen wie geklaagd wordt.– Zelf onderzoek naar de klacht instellen en over de bevindingen
rapporteren.– Beschikking hebben over reële onderzoeksbevoegdheden.– Zelf een normatief oordeel geven over de gedraging, eventueel
aangevuld met een aanbeveling.Gerrits-Janssens formuleert in haar proefschrift richtlijnen
voor de externe klachtvoorziening2:– Een externe klachtinstantie moet onafhankelijk zijn. Dit dient
te worden gewaarborgd door de wijze en de duur van de benoeming van haar leden,
hun ontslag en de bescherming daartegen.Volgens Gerrits-Janssens is met deze richtlijn de onpartijdigheid van
de klachtinstantie eveneens gewaarborgd.– De leden van een externe klachtinstantie moeten deskundig zijn.
De materiële en financiële ondersteuning van de externe klachtinstantie
dient voldoende te zijn.In het rapport «Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman» wordt gesteld dat een externe klachtvoorziening, wil zij als
onafhankelijk kunnen worden aangemerkt, aan de volgende vereisten moet voldoen3:– Basis in een wettelijk voorschrift.– Benoeming door een orgaan dat is gekozen op basis van algemene
verkiezingen dan wel het hoogste orgaan van een openbaar lichaam als bedoeld
in de Wet gemeenschappelijke regelingen.– Rechtspositionele onafhankelijkheid (benoeming voor een bepaalde
duur, geen ontslag dan op bepaalde gronden, wachtgeld, e.d.).– Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van de Nationale
ombudsman.– Bevoegdheid onderzoek te doen uit eigen beweging.– Mogelijkheid een eigen oordeel (eventueel met aanbevelingen) uit
te spreken.– Voldoende materiële en personele ondersteuning.– Benoeming van de ondersteuning op voordracht van de externe instantie.Wat de opvattingen in de literatuur betreft, zijn de verschillen niet
bepaald groot. Alle auteurs zien onafhankelijkheid ten opzichte van het bestuursorgaan
waartegen de klacht is gericht, als basisvoorwaarde voor de externe klachtvoorziening.
Deze onafhankelijkheid wordt minimaal gewaarborgd indien de klachtinstantie
zelf onderzoek verricht naar de klacht, hiervoor ook de nodige onderzoeksbevoegdheden
heeft en uiteindelijk zelf een oordeel over de klacht geeft eventueel aangevuld
met een aanbeveling. In het rapport «Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman»
worden de eisen welke Gerrits-Janssens in haar richtlijnen stelt verder uitgewerkt.
Naast de eisen die Ten Berge in zijn preadvies weergeeft, vinden de auteurs
van het rapport dat de externe klachtvoorziening een basis in een wettelijk
voorschrift dient te hebben, dat de benoeming van de leden van de externe
klachtinstantie geschiedt door een orgaan dat is gekozen op basis van algemene
verkiezingen dan wel het hoogste orgaan van een openbaar lichaam als bedoeld
in de Wet gemeenschappelijke regelingen, dat de leden rechtspositioneel onafhankelijk
zijn van het betreffende bestuursorgaan en dat ontslag van deze leden alleen
geschiedt op bepaalde gronden. Ook moet er voldoende materiële en personele
ondersteuning voor de externe klachtinstantie zijn en dient benoeming van
ondersteunende medewerkers uitsluitend op voordracht van de externe instantie
te gebeuren.Over de deskundigheid van de leden van de ombudscommissie of van de gemeentelijke
ombudsman wordt in het rapport niets gezegd. Wel is in het rapport, in relatie
tot de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman, terug te vinden dat
voor benoeming in het ambt de betrokkene een juridische opleiding dient te
hebben gevolgd en over juridische relevante ervaring dient te beschikken1.Gerrits-Janssens stelt de eis dat leden van de externe klachtinstantie
voldoende deskundig moeten zijn. 4.2. Opvatting van de Nationale ombudsmanOosting heeft in zijn artikel in het tijdschrift Bestuurswetenschappen
de volgende eisen geformuleerd waaraan een externe instantie moet voldoen2Eisen met betrekking tot de onafhankelijkheid:– De instelling, de inrichting van het instituut, de bevoegdheden
en de rechtspositie moeten bij wet of verordening worden geregeld.– De benoeming dient voor een bepaalde duur te zijn.– De benoeming behoort plaats te vinden door een vertegenwoordigend
lichaam.– Tussentijds ontslag moet alleen mogelijk zijn op bij de wet of
verordening te bepalen gronden.– De klachtinstantie moet de bevoegdheid hebben een eigen oordeel
over de klacht te geven.– De klachtinstantie moet mede de bevoegdheid hebben om aanbevelingen
te doen.– De klachtinstantie moet beschikken over de bevoegdheid tot het
instellen van een onderzoek op eigen initiatief.– De klachtinstantie moet van voldoende personele en materiële
middelen worden voorzien.– De benoeming van de medewerkers dient op voordracht van de klachtinstantie
te gebeuren.– Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet organisatorisch
te worden ondergebracht bij de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedragingen de klachtinstantie oordeelt.Eisen met betrekking tot de onpartijdigheid:– Medewerkers of leden van de klachtinstantie mogen niet worden
betrokken bij het onderzoek naar gedragingen van hun (oud-)collega's of van
personen die zij, door het organisatorisch verband waarin zij werken, feitelijk
als collegas ervaren, zoals dat ook omgekeerd kan gelden.Eisen met betrekking tot de professionaliteit:– Het werk moet van een onbetwistbare kwaliteit zijn. – De perso(o)n(en) die de klachtinstantie tegenover het bestuur
vertegenwoordigt(en), moet(en) van een zodanig niveau zijn dat de betrokken
bestuurders als gelijkwaardige gesprekspartner tegemoet kunnen worden getreden,
en voldoende gezag in de schaal kan leggen. 4.3. Vergelijking van de standpuntenAangezien de eisen in het rapport «Blik op de toekomst van de Nationale
ombudsman» een uitwerking zijn van de eerder in de literatuur neergeschreven
eisen aan een externe klachtvoorziening, worden de eisen gesteld door de Nationale
ombudsman aan een externe klachtvoorziening vergeleken met de eisen die in
het rapport worden genoemd.Over het geheel bezien zijn de kwaliteitseisen die in het rapport worden
genoemd en de eisen gesteld door de Nationale ombudsman met betrekking tot
de onafhankelijkheid, soms in andere bewoordingen, nagenoeg hetzelfde.Hierbij gaat het o.a. om een basis in een wettelijk voorschrift, rechtspositionele
onafhankelijkheid, bevoegdheid hebben om op eigen initiatief onderzoek te
doen, een eigen oordeel te geven en aanbevelingen te doen.Het grote verschil tussen beide standpunten is dat de Nationale
ombudsman daarnaast als eis stelt dat de medewerkers van de klachtinstantie
niet organisatorisch worden ondergebracht bij het ambtelijke apparaat van
de gemeente waar de klachtinstantie door het bestuur is ingesteld. Uit deze
eis kan worden afgeleid dat de Nationale ombudsman stelt dat het ondersteunend
personeel niet tegelijkertijd zowel voor de klachtinstantie als voor het gemeentebestuur
kan werken. De auteurs van het rapport zeggen hier niets over en geven alleen
aan dat benoeming van het ondersteunend personeel slechts op voordracht van
de externe klachtinstantie mogelijk moet zijn. Overigens is deze laatste eis
ook een eis die door de Nationale ombudsman wordt gesteld, maar de Nationale
ombudsman gaat gezien het voorgaande verder dan de auteurs van het rapport. 5. Eisen die aan een externe klachtvoorziening dienen
te worden gesteldDe eisen die aan een externe klachtvoorziening moeten worden gesteld zijn
primair van belang om het vertrouwen van de burger in de klachtinstantie te
vergroten en de geloofwaardigheid en de legitimiteit van de klachtinstantie
in dit verband te versterken.Het gaat met andere woorden om eisen die vooral strekken tot het waarborgen
van de onafhankelijkheid van de klachtinstantie ten opzichte van het bestuursorgaan
over wiens gedragingen de klachtinstantie moet oordelen.In overleg met de VNG en de Nationale ombudsman is aan de hand van het
voorgaande geconcludeerd dat in ieder geval de onderstaande eisen aan een
onafhankelijke externe klachtinstantie moeten worden gesteld teneinde de onafhankelijkheid
van de externe klachtinstantie te waarborgen. Naast het waarborgen van de
onafhankelijkheid van de externe klachtinstantie is vastlegging van de eisen
ook van belang voor gemeenten die zelf een externe klachtvoorziening in het
leven roepen. Door vastlegging van de eisen kan immers worden gewaarborgd
dat een volwaardige invulling wordt gegeven aan de eventueel te zijner tijd
in de wet neer te leggen eis dat elke gemeente behoort te voorzien in een
onafhankelijke externe klachtinstantie voor haar burgers, vergelijkbaar met
de Nationale ombudsman en al bestaande gemeentelijke ombudsmaninstituten.
Ook in zoverre moet rechtsongelijkheid worden voorkomen. Eisen die moeten worden gesteld aan een onafhankelijke
externe klachtvoorzieninga. Basis in een wettelijk voorschrift.b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaam.c. Rechtspositionele onafhankelijkheid.d. Benoeming voor een bepaalde duur.e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde gronden.f. Bevoegdheid een eigen oordeel over de klacht te geven.g. Bevoegdheid aanbevelingen te doen.h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatief.i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van de Nationale ombudsman.j. Voldoende materiële en personele ondersteuning.k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van de externe klachtinstantie.l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet tevens deel uit te maken
van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan, over wiens gedragingen
de klachtinstantie oordeelt.Ook zijn alle partijen het erover eens dat elke klachtregeling een bepaling
met betrekking tot de onpartijdigheid van de medewerkers en leden van de klachtinstanties
moet bevatten. 6. Gevolgen van de aan een externe klachtvoorziening te
stellen eisen voor bestaande gemeentelijke klachtvoorzieningenIn deze paragraaf wordt bezien in hoeverre de eisen zoals die aan een
externe klachtvoorziening moeten worden gesteld ook voorkomen in de geïnventariseerde
externe gemeentelijke klachtregelingen. Aan de hand daarvan wordt bezien wat
de gevolgen van wettelijke regeling van deze eisen zijn voor de gemeentelijke
klachtregelingen.Deze vergelijking is gebaseerd op het onderzoek weergegeven in bijlage
twee. Onderzochte klachtregelingenEr zijn 89 externe klachtregelingen geïnventariseerd1.Onder deze regelingen zijn 18 klachtregelingen te vinden waarbij de Nationale
ombudsman optreedt als externe klachtvoorziening. Hierbij gaat het zowel om
de zeven gemeenten die meedoen aan de eerste instap bij de Nationale ombudsman
als om de elf gemeenten die gebruik hebben gemaakt van de tweede instapmogelijkheid,
waardoor zij per 1-11-1997 zijn aangesloten bij de Nationale ombudsman2.Gezien de regeling in de Wet Nationale ombudsman kan worden aangenomen
dat de externe voorzieningen waarbij aansluiting is gezocht bij de Nationale
ombudsman, aan alle eisen genoemd in paragraaf 5 voldoen.Deze regelingen zijn dan ook niet meegenomen in de onderstaande cijfers
en percentages. In totaal zijn dus 89 minus de 18 klachtregelingen waarbij
de Nationale ombudsman als klachtvoorziening optreedt, onderzocht. Het gaat
dan in totaal om 71 externe klachtregelingen. Ad. a. Basis in een wettelijk voorschriftAlle 713 (100%) gemeentelijke externe klachtinstanties
zijn ingesteld bij een gemeentelijke verordening. Aan het vereiste dat de
externe klachtvoorziening een basis dient te hebben in een wettelijk voorschrift
is dus in alle gevallen voldaan.Ook zijn in alle gemeentelijke externe klachtregelingen eisen opgenomen
met betrekking tot de inrichting en samenstelling van de klachtinstantie. Hierbij moet worden gedacht aan een bepaling waarin is neergelegd hoeveel
leden de ombudscommissie telt. Rechtspositie Ad. b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaamDe leden en de voorzitter van de gemeentelijke ombudscommissie en de gemeentelijke
ombudsman zijn in alle 71 (100%) gevallen benoemd door een vertegenwoordigend
lichaam namelijk door de gemeenteraad. Ad. c. Rechtspositionele onafhankelijkheidIn alle 71 (100%) klachtregelingen is een bepaling terug te vinden waarin
staat dat de ombudsman of ombudscommissie in de uitoefening van zijn functie
niet ondergeschikt is aan enig gemeentelijk orgaan. IncompatibiliteitenEen eis die ook betrekking heeft op de rechtspositie van leden van externe
klachtvoorzieningen is de eis met betrekking tot de onverenigbaarheid van
functies (incompatibiliteiten). Een bepaling over incompatibiliteiten komt
in 69 (97%) klachtregelingen voor.In 2 (3%) klachtregelingen moet in een dergelijke bepaling worden voorzien.In 28 (25%) regelingen wordt voor verdere eisen over de rechtspositie
van de leden van de externe klachtvoorziening verwezen naar een bestaande
verordening of wordt aan de gemeenteraad opgedragen een verordening vast te
stellen waarin nadere eisen met betrekking tot de rechtspositie van de ombudsman
of leden of voorzitter van de ombudscommissie worden opgenomen. Bij deze eisen
moet gedacht worden aan eisen met betrekking tot bezoldiging, diensttijden,
voorzieningen i.v.m. ziekte etc. van de gemeentelijke ombudsman of van de
voorzitter of leden van de ombudscommissie. Van de 71 onderzochte klachtregelingen
zullen 53 (75%) regelingen in deze eisen moeten voorzien. Ad. d. Benoeming voor een bepaalde duurIn 70 (99%) klachtregelingen is een bepaling opgenomen waarin staat voor
welke periode de ombudsman of voorzitter en leden van de externe klachtinstantie
mogen worden aangesteld. Eén klachtregeling zal moeten voorzien in
een regeling over de duur van de benoeming van de leden en de voorzitter van
de ombudscommissie. Ad. e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde grondenIn 53 (75%) klachtregelingen worden de gronden voor tussentijds ontslag
gegeven.De eis dat ontslag alleen op bepaalde gronden mogelijk is, leidt ertoe
dat in 18 (25%) regelingen, naast de grond dat ontslag mogelijk is op eigen
verzoek, zal moeten worden voorzien in de andere gronden voor ontslag. (Een
overzicht van deze gronden is terug te vinden in paragraaf 1 van de bijlage.) Reikwijdte bevoegdheden Ad. f. en ad. g. Bevoegdheid een eigen oordeel over de
klacht te geven en bevoegdheid om aanbevelingen te doenVolgens 69 (97%) van de 71 regelingen kan de klachtinstantie zowel een
oordeel over de klacht geven als een aanbeveling over de te nemen maatregel
aan het bestuursorgaan doen. In 2 (3%) regelingen heeft de ombudsman of ombudscommissie
alleen de bevoegdheid toegekend gekregen om een oordeel uit te spreken over
de gedraging waarover is geklaagd. In deze laatste twee klachtregelingen
zal moeten worden voorzien in de bevoegdheid tot het geven van aanbevelingen
aan het bestuursorgaan. Ad. h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatiefIn elk van de 71 (100%) klachtregelingen is aan de ombudsman of ombudscommissie
de bevoegdheid toegekend om, naar aanleiding van een klacht tegen het bestuursorgaan,
onderzoek te verrichten.In 40 (56%) van de 71 klachtregelingen is aan de externe klachtinstantie
de bevoegdheid toegekend onderzoek te doen op eigen initiatief, dus een onderzoek
naar gedragingen van het bestuursorgaan zonder dat aan dit onderzoek een klacht
ten grondslag ligt.In 31 (44%) regelingen zal de ombudsman of ombudscommissie alsnog de bevoegdheid
moeten worden toegekend om op eigen initiatief onderzoek naar gedragingen
van het bestuursorgaan te kunnen doen. Onderzoeksbevoegdheden Ad.i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van
de Nationale ombudsmanIn de Wet Nationale ombudsman zijn diverse onderzoeksbevoegdheden aan
de Nationale ombudsman toegekend. Het gaat dan om de bevoegdheid om de klager,
getuigen en het bestuursorgaan tegen wiens gedraging de klacht is gericht
op te roepen, de bevoegdheid om aan deskundigen werkzaamheden op te dragen
ten dienste van het onderzoek en de bevoegdheid om zonder toestemming plaatsen
waar het bestuursorgaan zijn taak verricht, te betreden.De gemeentelijke ombudsman of in het voorkomende geval de ombudscommissie
is in alle 71 (100%) gevallen bevoegd om de klager, eventuele getuigen en
het bestuursorgaan tegen wiens gedraging de klacht is gericht, op te roepen
zoals ook geregeld voor de Nationale ombudsman (artikel 19, eerste lid, Wet
Nationale ombudsman).In 8 (11%) regelingen is een bepaling opgenomen waarin staat dat de klachtinstantie
bevoegd is ten dienste van het onderzoek werkzaamheden aan deskundigen op
te dragen (vergelijk de bevoegdheid neergelegd in artikel 20, eerste lid,
Wet Nationale ombudsman).De bevoegdheid om zonder toestemming alle plaatsen, met uitzonderingen
van woningen, waar het bestuursorgaan wiens gedraging onderzocht wordt zijn
taak verricht, te betreden is in 3 (4%) externe klachtregelingen terug te
vinden.De bevoegdheid om deskundigen te laten meewerken aan het onderzoek en
de bevoegdheid om, zonder toestemming, plaatsen waar het bestuursorgaan tegen
wiens gedraging de klacht is gericht, te betreden, ontbreken dus in respectievelijk
63 (89%) en 68 (95%) klachtregelingen. Deze klachtregelingen zullen daarin
moeten voorzien. Ondersteuning Ad. j. Voldoende materiële en personele ondersteuningDeze beide vormen van ondersteuning zijn afgezet tegen het aantal klachtvoorzieningen
met ondersteuning.Er zijn 15 (22%) van de 68 externe klachtregelingen die een regeling met
betrekking tot beide vormen van ondersteuning kennen.In 49 (72%) van de 68 gevallen is er alleen sprake van personele ondersteuning.In 4 (6%) klachtregelingen wordt de klachtinstantie alleen in materieel
opzicht ondersteund en is er met betrekking tot de personele ondersteuning
niets geregeld.De klachtregelingen die niet genoegzaam voorzien in regeling van de eis van voldoende materiële en/of personele ondersteuning zullen
daar alsnog in moeten voorzien. Ad. k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van
de externe klachtinstantieIn 8 (12%) van de 64 klachtregelingen waarin een vorm van personele ondersteuning
voorkomt, is neergelegd dat de secretaris op voordracht van de klachtinstantie
wordt aangewezen door burgemeester en wethouders. Hier is dus wel sprake van
een voordracht van een ondersteunend persoon, echter deze persoon wordt niet
benoemd maar aangewezen door burgemeester en wethouders. De term aanwijzing
doet vermoeden dat het hier gaat om aanwijzing van een reeds bij de gemeente
werkzame ambtenaar.In 15 (23%) regelingen is neergelegd dat het ondersteunend personeel wordt
benoemd na overleg met de externe klachtinstantie en in 1 (2%) klachtregeling
staat dat de benoeming plaatsvindt nadat de klachtinstantie is gehoord.De uitdrukking «op voordracht van» is echter veel dwingender
dan de uitdrukkingen «in overleg met» of «na gehoord te
hebben».De eis die moet worden gesteld is dat het ondersteunend personeel op voordracht
van de externe klachtinstantie wordt benoemd. Aan deze eis voldoet geen enkele
klachtvoorziening.De ondersteuning zal dus in alle gevallen op een andere manier dienen
te worden geregeld. Ad. l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet
tevens deel uit te maken van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedragingen de klachtinstantie oordeeltZoals in paragraaf 4 al is aangegeven, wordt met deze eis bedoeld dat
het ondersteunend personeel niet tegelijkertijd zowel voor de klachtinstantie
als voor het gemeentebestuur werkzaam mag zijn. Daarmee wordt de schijn van
partijdigheid vermeden.In 2 (3%) externe klachtregelingen geldt een strakkere regeling te weten
dat de personen die de klachtinstantie ondersteunen niet vanuit het ambtelijke
apparaat van de desbetreffende gemeente mogen worden benoemd. In de overige
onderzochte klachtregelingen is terzake geen voorziening getroffen. OnpartijdigheidEen bepaling met betrekking tot de onpartijdigheid is in 16 (23%) van
de 71 onderzochte gemeentelijke externe klachtregelingen terug te vinden.Deze bepalingen over onpartijdigheid kunnen weer onderverdeeld worden
in 11 (15%) van de 71 regelingen waarin de bepaling over de onpartijdigheid
betrekking heeft op de ombudsman of voorzitter en leden van de ombudscommissie
en in 5 (7%) van de 71 regelingen waarin de bepaling over onpartijdigheid
betrekking heeft op de secretaris die de klachtinstantie ondersteunt. Alle
klachtregelingen dienen in meer of mindere mate te voorzien in waarborging
van de onpartijdigheid van zowel de leden van de klachtvoorziening als van
het ondersteunend personeel. 7. Conclusies Wettelijke regelingDe VNG, de Nationale ombudsman en het kabinet zijn het erover eens dat
alle gemeenten uiteindelijk over een externe klachtvoorziening behoren te
beschikken. De Nationale ombudsman en ik zijn van mening dat de eisen die
aan een externe klachtvoorziening moeten worden gesteld, wettelijk behoren
te worden geregeld. De VNG stelt als voorwaarde voor een wettelijke
verplichting aan gemeenten dat toepassing wordt gegeven aan artikel 2 van
de Financiële verhoudingswet. De VNG is voorts van mening dat het wettelijk
vastleggen van de eisen waaraan een externe voorziening dient te voldoen,
materieel moet worden beschouwd als een oplegging van de plicht tot invoering
van een externe voorziening in elke gemeente. Ook aan wettelijke vastlegging
van deze eisen stelt de VNG daarom de voorwaarde dat toepassing wordt gegeven
aan artikel 2 van de Financiële verhoudingswet.Voor wat betreft de noodzaak en wenselijkheid van een een wettelijke verplichting
merk ik het volgende op. Voor een wettelijke verplichting pleit uiteraard
dat rechtsongelijkheid dient te worden voorkomen. Het mag niet zo zijn dat
een burger, na het doorlopen van de interne klachtprocedure, in de éne
gemeente vervolgens met zijn klacht naar een geheel onafhankelijke klachtinstantie
kan gaan en in een andere gemeente de mogelijkheid van een onafhankelijk oordeel
ontbeert. Dit doet afbreuk aan de rechtsbescherming van de burger, waar het
klachtrecht een onderdeel van uitmaakt. Zoals eerder aangegeven sta ik vooralsnog
een onwikkeling van onderop voor: gemeenten kunnen en behoren thans op vrijwillige
basis te voorzien in een externe klachtvoorziening. Indien na een redelijke
termijn blijkt dat er nog gemeenten zijn die geen voorziening hebben getroffen,
dan zal ik mij nader beraden over de wenselijkheid en noodzaak van een wettelijke
verplichting. Een wettelijke regeling zal dan ook vooral betrekking hebben
op de eisen die aan een externe klachtvoorziening moeten worden gesteld. Deze te stellen eisen zijn:De volgende eisen moeten worden gesteld aan een externe klachtvoorziening:a. Basis in een wettelijk voorschrift.b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaam.c. Rechtspositionele onafhankelijkheid.d. Benoeming voor een bepaalde duur.e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde gronden.f. Bevoegdheid een eigen oordeel over de klacht te geven.g. Bevoegdheid aanbevelingen te doen.h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatief.i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van de Nationale ombudsman.j. Voldoende materiële en personele ondersteuning.k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van de externe klachtinstantie.l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet tevens deel uit te maken
van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan, over wiens gedragingen
de klachtinstantie oordeelt.Alle partijen zijn het erover eens dat elke klachtregeling een bepaling
met betrekking tot de onpartijdigheid van de medewerkers en leden van de klachtinstanties
moet bevatten.Zoals al is aangegeven zal op termijn worden bezien of een wettelijke
verplichting moet worden overwogen. Het is van belang dat op korte termijn
in ieder geval de interne klachtprocedure overeenkomstig hoofdstuk 9 Algemene
wet bestuursrecht bij gemeenten wordt gerealiseerd. Indien aldus enige ervaring
met zorgvuldige interne klachtbehandeling bij de bestuursorganen op gemeentelijk
niveau is opgedaan, kan er ook draagvlak voor externe klachtbehandeling ontstaan. De geïnventariseerde gemeentelijke externe klachtvoorzieningenNagenoeg alle onderzochte gemeentelijke klachtregelingen bevatten bepalingen
die beogen de onafhankelijkheid van een externe klacht-instantie
te waarborgen. Op een aantal andere punten voldoen de meeste van de huidige
regelingen nog niet aan de eisen voor een externe ombudsvoorziening zoals
die in het voorgaande zijn beschreven. OnpartijdigheidBij regeling van de onpartijdigheid kan worden volstaan met een bepaling
waarin is neergelegd dat behandeling van een klacht geschiedt door leden van
de klachtinstantie en haar ondersteunend personeel die niet bij de gedraging
waarop de klacht betrekking heeft, betrokken is geweest. (Vergelijk artikel
9:7, eerste lid, voorontwerp Algemene wet bestuursrecht, Hoofdstuk 9.) In
de adviesaanvraag aan de Commissie-Scheltema zal voor dit punt bijzondere
aandacht worden gevraagd. 8. Financiële aspectenDe vraag die kan worden gesteld is of, indien een wettelijke verplichting
om een externe klachtvoorziening in te stellen zou worden opgelegd, gemeenten
zelf in de kosten moeten voorzien dan wel daarvoor een zekere compensatie
zouden moeten ontvangen.Ik handhaaf mijn tot dusverre ingenomen standpunt dat het voorzien in
een externe klachtvoorziening als sluitstuk op de interne klachtbehandeling
behoort tot de eigen verantwoordelijkheid van autonome overheden. Vanuit deze
keuze voor het op vrijwillige basis voorzien in een gemeentelijke externe
klachtvoorziening, is de vraag naar compensatie van de kosten vooralsnog dan
ook niet aan de orde. Wel ben ik bereid in samenwerking met de VNG de ontwikkeling
van externe klachtvoorzieningen op gemeentelijk niveau krachtig te stimuleren
zonder een wettelijke verplichting tot invoering van een externe klachtvoorziening
op te leggen. Ik deel ook niet de opvatting van de VNG dat het wettelijk vastleggen
van de eisen waaraan een externe voorziening dient te voldoen, materieel moet
worden beschouwd als een oplegging van de plicht tot invoering van een externe
voorziening.Slechts wanneer eventueel een wettelijke verplichting tot het instellen
van een gemeentelijke externe klachtvoorziening zou moeten worden overwogen
voor gemeenten die over enige tijd daar nog niet in hebben voorzien, zal over
de vraag van de financiële gevolgen nader overleg met de VNG en de Nationale
ombudsman noodzakelijk zijn.De VNG stelt als voorwaarde voor een wettelijke verplichting aan gemeenten
om te voorzien in een externe klachtvoorziening dat er een financiële
compensatie voor de gemeenten tegenover staat. Hierbij wijst de VNG op artikel
2, eerste lid, Financiële-verhoudingswet waarin staat: «indien
beleidsvoornemens van het Rijk leiden tot een wijziging van de uitoefening
van taken of activiteiten door gemeenten, wordt in een afzonderlijk onderdeel
van de bijbehorende toelichting met redenen omkleed en met kwantitatieve gegevens
gestaafd, welke de financiële gevolgen van deze wijziging voor de gemeenten
zijn». Tevens wijst de VNG op het tweede lid waarin staat dat «in
de toelichting tevens wordt aangegeven via welke bekostigingswijze de financiële
gevolgen voor de gemeenten kunnen worden opgevangen».De Nationale ombudsman is ook voor financiering door het Rijk. Financiering
dient plaats te vinden vanuit de algemene middelen en de Nationale ombudsman
trekt een vergelijking met het systeem van rechtsbescherming van de Algemene
wet bestuursrecht: de verplichte bezwaarschriftprocedure bij het bestuursorgaan
zelf door een voorziening die dit bestuursorgaan zelf bekostigt, eventueel
gevolgd door beroep (al dan niet in tweede instantie) op een externe, onafhankelijke
rechter, bekostigd uit de algemene middelen. Daarnaast wijst de Nationale ombudsman erop dat mede op grond van ervaringen met de eerste en tweede
instapmogelijkheid van gemeenten bij de Nationale ombudsman als externe klachtinstantie
moet worden aangenomen dat de wijze van financiering en de hoogte van de kosten
voor gemeenten een beletsel vormen om zelf het nodige te ondernemen om hun
burgers een externe klachtvoorziening te bieden.De gedachten van de Nationale ombudsman gaan voor wat de financiering
van de externe klachtvoorzieningen voor gemeenten betreft uit naar een storting
in het gemeentefonds, waaruit dan zowel de Nationale ombudsman kan worden
gefinancierd ten aanzien van de gemeenten waarvoor hij bevoegd is, als een
bijdrage naar evenredigheid kan worden betaald aan die gemeenten die zelf
voor een externe klachtvoorziening hebben gezorgd. De Nationale ombudsman
is van mening dat een overeenkomstige regeling ten aanzien van de financiering
van een externe klachtvoorziening voor provincies en waterschappen moet worden
uitgewerkt. 9. SlotHet ligt in de rede dat de eisen te stellen aan een externe klachtvoorziening
algemeen en dus in de Awb worden geregeld. Aan de Commissie wetgeving algemene
regels van bestuursrecht, de Commissie Scheltema, zal dan ook worden gevraagd
om terzake een voorstel te ontwikkelen.In het advies over regeling van het interne klachtrecht wees deze Commissie
er reeds op dat een regeling van minimumeisen voor alleen interne klachtprocedures
niet «af» is, gelet op het feit dat interne klachtprocedures in
de praktijk mede (behoren) te fungeren als voorprocedure voor de externe klachtprocedure
die als sluitstuk van de gehele klachtprocedure kan worden gezien. Een ander
argument dat de Commissie in dit advies aanvoert voor regeling van externe
klachtvoorzieningen is het feit dat voor de centrale overheid, de bestuursorganen
van waterschappen en zelfstandige bestuursorganen de Nationale ombudsman de
externe klachtinstantie is, en dat in het kader van een proefproject de Nationale
ombudsman ook tijdelijk bevoegd is ten aanzien van de bestuursorganen van
provincies en een aantal gemeenten. Hierdoor zou er een onevenwichtige situatie
ontstaan indien gemeenten eigen externe voorzieningen zouden scheppen die
onderling van elkaar verschillen voor wat betreft de waarborgen voor een onafhankelijke
en behoorlijke klachtbehandeling. De Commissie gaf vervolgens aan dat te zijner
tijd, eventueel aan de hand van ervaringen met de regeling met betrekking
tot het interne klachtrecht en de ontwikkelingen op het punt van het externe
klachtrecht, nader kan worden bezien welke regeling daarvoor in de Algemene
wet bestuursrecht zou kunnen worden getroffen1.Regeling in de Algemene wet bestuursrecht verdient de voorkeur aangezien
met deze wet wordt gestreefd naar eenheid binnen het bestuursrecht. De eenheid
op het gebied van de klachtvoorzieningen is nu nog ver te zoeken. Ook draagt
regeling in de Algemene wet bestuursrecht bij tot harmonisatie van het klachtprocesrecht
en tot een betere rechtsbescherming van de burger.Ik vertrouw erop uw Kamer hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,J. Kohnstamm BIJLAGE 1 Inventarisatie gemeentelijke klachtvoorzieningenInleidingBij brief van 9 juni 1997 is door Staatssecretaris Kohnstamm aan alle
gemeenten gevraagd hem te berichten of in de desbetreffende gemeente een interne
dan wel externe klachtvoorziening getroffen is en, indien dat het geval is,
een afschrift van de betreffende regeling op te sturen, zodat op grond van
de reacties een inventarisatie gemaakt kan worden van de bestaande klachtvoorzieningen
bij gemeenten. Specifieke klachtvoorzieningen voor het personeel met betrekking
tot discriminatie en seksuele intimidatie konden buiten beschouwing worden
gelaten.De door de gemeenten toegezonden klachtregelingen zijn geanalyseerd. Deze
bijlage bevat de resultaten van de inventarisatie en analyse.Het doel van het onderzoek is te komen tot een overzicht van de bestaande
gemeentelijke klachtvoorzieningen, opdat inzicht kan worden verkregen in de
klachtvoorzieningen op gemeentelijk niveau. Mede aan de hand hiervan is het
mogelijk te bezien of en in hoeverre interne klachtbehandeling op gemeentelijk
niveau reeds is geregeld en is ingevoerd. Dit is van belang met het oog op
de beoogde regeling in Hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht. Daarnaast
kan nog worden bezien of en in hoeverre op gemeentelijk niveau externe klachtvoorzieningen
voorkomen en in welke vorm. Aldus kan niet alleen inzicht worden verkregen
in de stand van zaken met betrekking tot het externe klachtrecht op gemeentelijk
niveau, maar is het ook mogelijk om ten behoeve van de aan de Tweede Kamer
toegezegde notitie over de eisen waar externe klachtvoorzieningen aan moeten
voldoen, na te gaan wat de gevolgen van regeling van bepaalde eisen kunnen
zijn. Opzet van het onderzoekVoor deze analyse en inventarisatie is aansluiting gezocht bij het voorontwerp
Algemene wet bestuursrecht. Dit betekent dat uitgegaan is van de daarin neergelegde
regeling en de gehanteerde definities. Alleen formeel geregelde klachtvoorzieningenTot een klachtvoorziening wordt in deze analyse alleen gerekend een klachtvoorziening
waaraan een formeel besluit ten grondslag ligt. Aard van de klachtvoorzieningIn het onderzoek is er een onderscheid gemaakt naar de aard van de klachtvoorziening.
Een gemeente kan een interne of een externe klachtvoorziening hebben dan wel
zowel een interne als een externe klachtvoorziening.Onder een interne klachtvoorziening wordt in deze analyse verstaan
een voorziening waarbij het bestuursorgaan, over wiens gedraging (waaronder
begrepen de gedraging van een aan deze ondergeschikte of van deze deel uitmakende
functionaris) wordt geklaagd, het onderzoek naar de feiten verricht en zelf een behoorlijkheidsoordeel over de gedragingen uitspreekt.Onder een externe klachtvoorziening wordt verstaan een voorziening
waarbij niet het bestuursorgaan maar een van het bestuursorgaan over wiens
gedraging geklaagd wordt externe (onafhankelijke) instantie het onderzoek
naar de feiten verricht, over de bevindingen aan het betrokken bestuursorgaan
rapporteert en een behoorlijkheidsoordeel geeft over de gedraging, eventueel
voorzien van aanbevelingen. In het onderzoek is bezien welke varianten op de interne en externe klachtvoorzieningen
in de praktijk voorkomen. Gedacht wordt aan varianten als een interne klachtvoorziening
met een onafhankelijk advies dan wel een externe klachtvoorziening in de vorm
van een ombudscommissie of een ombudsman. Tevens is onderzocht hoe de ondersteuning
daarbij is geregeld.Tenslotte is bezien of er ook regelingen voorkomen, waarbij er een interne
voorziening is met als sluitstuk daarop een externe voorziening. DefinitiesIn het onderzoek is uitgegaan van de volgende begrippen zoals gehanteerd
in de Algemene wet bestuursrecht en de Wet Nationale ombudsman De hierna volgende
definities zijn bepalend voor de afbakening van het onderzoek. – Klacht:Een schriftelijke of mondelinge uiting van ongenoegen over de wijze waarop
een bestuursorgaan of een ambtenaar in de uitoefening van zijn functie zich
in een bepaalde aangelegenheid jegens de klager heeft gedragen. (Een klacht
wordt in deze inventarisatie onderscheiden van een mededeling over gebreken
aan zaken of over het beleid, bijvoorbeeld een mededeling over de straatverlichting
respectievelijk over het beleid met betrekking tot de vuilnisophaal1). – Klager:De natuurlijke persoon of rechtspersoon die zich met een klacht tot de
gemeente wendt. – Gedraging:Ieder handelen of nalaten. – Bestuursorgaan:(Gemeentelijk) bestuursorgaan, bedoeld in artikel 1:1, eerste lid, Algemene
wet bestuursrecht. – Ambtenaar:Een ambtenaar, niet zijnde een ambtenaar van politie2. of een daarmee op grond van diens werkzaamheid gelijk te stellen
persoon (inclusief arbeidscontractanten), een gewezen ambtenaar, alsmede een
persoon met wie door een bevoegd bestuursorgaan een arbeidsovereenkomst naar
burgerlijk recht is gesloten, ook na beëindiging van de arbeidsovereenkomst. De Cijfers AlgemeenBij deze inventarisatie wordt uitgegaan van het aantal gemeenten per 1-08-1997.
Met betrekking tot de stand van zaken wat de klachtvoorzieningen betreft is
van dezelfde datum uitgegaan.Naar aanleiding van de brief van 9 juni 1997 van Staatssecretaris Kohnstamm
aan de gemeenten hebben 451 gemeenten (79%3)
gereageerd en 121 gemeenten (21%) hebben geen reactie verzonden. Gemeenten in Nederland per 1-08-1997572100%Gemeenten die gereageerd hebben op de verzonden brief45179% Gemeenten die niet gereageerd hebben op de verzonden brief12121%Van het aantal gemeenten dat gereageerd heeft op de brief van Staatssecretaris
Kohnstamm kent 212 (47%) wel en 227 (50%) geen klachtvoorziening. Er zijn
12 gemeenten (2%) die een concept-regeling hebben. Laatste regelingen zijn
niet meegeteld bij de hieronder genoemde percentages. In deze notitie is steeds
uitgegaan van een klachtvoorziening waar een formeel besluit aan ten grondslag
ligt; de klachtvoorziening behoeft niet altijd in een gemeentelijke verordening
te zijn vastgelegd. Gemeenten
die gereageerd hebben op de verzonden brief451100% Gemeenten
met een klachtvoorziening212 47% Gemeenten zonder een klachtvoorziening22750% Gemeenten die een concept-regeling kennen 12 2%In een aantal gevallen hebben gemeenten zonder formele klachtvoorziening
wel enige gegevens omtrent de behandeling van klachten in hun gemeente op
papier staan. Van de gemeenten die geen klachtregeling hebben, kennen 16 gemeenten
(7%) een procesbeschrijving voor de afhandeling van klachten van burgers binnen
de interne organisatie en/of een publieksfolder waarin vervolgens aangegeven
staat waar, wanneer en hoe een klacht moet worden ingediend en hoe deze wordt
afgehandeld.Daarnaast hebben 44 van deze gemeenten (19%) aangegeven te werken aan
een klachtregeling of willen dit op korte termijn gaan doen. Dit aantal is
inclusief de twaalf gemeenten die een concept-regeling hebben opgesteld. Gemeenten zonder een klachtvoorziening227100%Gemeenten die geen formele klachtvoorziening kennen maar wel binnen
de interne organisatie een procesbeschrijving en/of een publieksfolder hebben16 7% Gemeenten die aan een klachtregeling werken of dit op korte
termijn gaan doen 44 19%Van de gemeenten die een klachtvoorziening hebben, kennen 134 (63%) alleen
een interne regeling, 45 (21%) alleen een externe regeling en 33 (15%) zowel
een interne als een externe regeling. Deze percentages omvatten ook alle varianten
die er bestaan met betrekking tot de interne en externe klachtvoorzieningen.
Deze zullen hierna nog aan bod komen.De laatste categorie in onderstaande tabel «Gemeenten die zowel
een interne als externe klachtregeling kennen» is niet meegerekend bij
de categorieën «Gemeenten die alleen een interne klachtregeling
kennen» en «Gemeenten die alleen een externe regeling kennen». Gemeenten met een klachtvoorziening212100%Gemeenten die alleen een interne klachtregeling kennen13463% Gemeenten die alleen een externe klachtregeling kennen45 21% Gemeenten die zowel een interne als externe klachtregeling
kennen 33 15%In de toelichting bij de bovenstaande tabel is al aangegeven dat de categorie
«Gemeenten die zowel een interne als een externe klachtregeling kennen»
niet is meegerekend bij de categorieën «Gemeenten die alleen een
interne klachtvoorziening kennen» en «Gemeenten die alleen een
externe klachtvoorziening kennen». In de onderstaande twee tabellen
is deze categorie wel meegerekend en wordt er gekeken naar het totaal aantal
interne en externe klachtregelingen dat is opgestuurd naar aanleiding van
de brief van 9 juni 1997 van Staatssecretaris Kohnstamm aan de gemeenten. Van de 167 gemeenten die een interne klachregeling hebben, kennen 33 gemeenten
(18%) als sluitstuk van deze interne klachtvoorziening een externe procedure. Gemeenten die een interne klachtregeling
kennen167100% Gemeenten die zowel een interne als een externe
klachtregeling kennen 33 18%Van de 78 gemeenten die een externe klachtvoorziening hebben, wordt deze
in 33 gemeenten (42%) vooraf gegaan door een formele interne procedure. Gemeenten die een externe klachtregeling
kennen78100% Gemeenten die zowel een interne als een externe
klachtregeling kennen33 42%Interne klachtvoorzieningenDe gemeentelijke interne klachtvoorzieningen kunnen worden onderverdeeld
in verschillende categorieën. Van de gemeenten die alleen
een interne klachtregeling kennen, wordt in 28 gevallen (21%) advies omtrent
afdoening van de klacht ingewonnen bij een van het bestuursorgaan onafhankelijke
persoon of instantie. In 38 gevallen (28%) kan de klager indien hij of zij
niet tevreden is met de uitkomst van de klachtbehandeling in eerste instantie
op ambtelijk niveau, nog een keer een klacht indienen bij het bestuursorgaan.Vaak
wordt de klacht vervolgens afgedaan door iemand die een hogere positie bekleedt
dan de eerste klachtbehandelaar. De meest gebruikte constructie voor deze
wijze van klachtbehandeling is de klacht in eerste instantie te laten afhandelen
door de afdelingschef onder wiens verantwoordelijkheid de ambtenaar, tegen
wie de klacht is gericht, werkzaam is. In tweede instantie wordt de klacht
vervolgens afgehandeld door burgemeester en wethouders. In het kader van het
voorontwerp van de Algemene wet bestuursrecht (hoofdstuk 9) kan het eerste
gedeelte van deze procedure gezien worden als een informele voorprocedure,
waarbij getracht wordt de klacht op ambtelijk niveau af te handelen. Het tweede
gedeelte van de procedure kan dan gezien worden als de formele interne klachtprocedure
zoals neergelegd in de bepalingen van hoofdstuk 9 van het voorontwerp Algemene
wet bestuursrecht.Van de 28 interne klachtvoorzieningen die met een extern advies werken
wordt in 13 gevallen (46%) de onafhankelijke persoon of instantie, die bij
de interne klachtvoorziening advies uitbrengt aan de klachtbehandelaar, bijgestaan
door het ambtelijke apparaat. Opmerking verdient nog het feit dat er een zekere
overlap in bovengenoemde percentages bestaat omdat bij de interne klachtvoorziening
met een onafhankelijk advies meegerekend zijn de interne klachtregeling met
een geformaliseerde voorprocedure waarbij ook een onafhankelijk advies wordt
gegeven. Daarnaast kan ondersteuning vanuit het ambtelijke apparaat zowel
bij de tweede als de derde categorie in onderstaande tabel voorkomen.Voor de duidelijkheid moet nog opgemerkt worden dat ook hier alleen vergeleken
wordt met de categorie «gemeenten met alleen een interne klachtvoorziening»
omdat het bij gemeenten die zowel een interne als een externe klachtvoorziening
kennen, niet voorkomt dat een onafhankelijk advies in de interne procedure
aan het bestuursorgaan wordt gegeven. Bij laatstgenoemde klachtvoorzieningen
wordt de externe klachtprocedure altijd vooraf gegaan door een zuiver interne
procedure. Gemeenten met alleen
een interne klachtvoorziening134100% Gemeenten die een interne
klachtregeling kennen met een onafhankelijk advies 28 21% Gemeenten
die een interne klachtregeling kennen met een geformaliseerde voorprocedure
(inclusief eventueel een onafhankelijk advies) 38 28%Commissie voor bezwaar en beroepschriftenIn een aantal gevallen treedt de commissie of de voorzitter van de commissie
voor bezwaar en beroepschriften op als onafhankelijk adviesorgaan bij een
interne klachtvoorziening.Wordt dit aantal afgezet tegen het aantal gemeenten
dat een interne regeling kent dan komen de volgende percentages te voorschijn:
in 21 klachtregelingen (16%) wordt de adviesfunctie vervuld door de commissie
voor bezwaar en beroepschriften en in 2 klachtregelingen (1%) door de voorzitter
van de commissie voor bezwaar en beroepschriften. Gemeenten met alleen
een interne voorziening134100% De commissie voor bezwaar
en beroepschriften als onafhankelijk adviesorgaan bij een interne voorziening21 21% De voorzitter van de commissie voor bezwaar en beroepschriften
als onafhankelijk adviesorgaan bij een interne voorziening 2 1%Worden de cijfers vergeleken met de categorie «Gemeenten die een
interne klachtregeling kennen met een onafhankelijk advies» dan liggen
de percentages aanzienlijk hoger: in 21 van de 28 gevallen (75%) treedt de
commissie voor bezwaar en beroepschriften en in 2 gevallen (7%) de voorzitter
van de commissie voor bezwaar en beroepschriften op als onafhankelijk adviesorgaan.
In 5 gevallen (18%) wordt er een onafhankelijk advies gegeven door een ander
dan de onafhankelijke instantie of persoon dan de commissie of de voorzitter
van de commissie voor de bezwaar en beroepschriften. Gemeenten die een interne regeling
kennen met een onafhankelijk advies28100% De commissie voor
bezwaar en beroepschriften als onafhankelijk adviesorgaan bij een interne
voorziening21 75% De voorzitter van de commissie voor bezwaar
en beroepschriften als onafhankelijk adviesorgaan bij een interne voorziening2 7% Een ander dan de commissie of voorzitter van de commissie
voor bezwaar en beroepschriften als onafhankelijk adviesorgaan bij een interne
voorziening 5 18%Externe klachtvoorzieningenWat de externe klachtvoorziening betreft zijn er verschillende vormen
te onderscheiden. In dit verband is gekeken naar alle externe voorzieningen.
Dat wil zeggen dat er vergeleken wordt met de categorieën «gemeenten
die alleen een externe klachtvoorziening kennen» en «gemeenten
die zowel een interne als een externe klachtvoorziening kennen». Deze
klachtvoorzieningen zijn onder één noemer geplaatst in onderstaande
tabel en gecategoriseerd als «gemeenten die een externe klachtvoorziening
kennen». Het aantal gemeenten die een externe klachtvoorziening kennen,
komt dan op 78 gemeenten. Van de 78 gemeenten met een externe voorziening wordt in 58 gevallen (74%)
de klacht afgehandeld door een gemeentelijke ombudscommissie, in de klachtregelingen
ook vaak aangeduid als klachtcommissie, en in 13 gemeenten (17%) die een externe
klachtregeling kennen wordt de klacht afgehandeld door de gemeentelijke ombudsman,
soms aangeduid als klachtfunctionaris. De Nationale ombudsman fungeert in
7 gevallen (9%) als externe klachtvoorziening. Hierbij is weer uitgegaan van
de situatie op 1-08-19971.Opmerking verdient nog dat sommige gemeenten wat hun externe voorziening
betreft aansluiting hebben gezocht bij een buurgemeente. Het kan dus zijn
dat een ombudsman of ombudscommissie als externe voorziening geldt voor twee
(of meer) gemeenten. Aangezien er bij de inventarisatie steeds gekeken is
naar de afzonderlijke klachtregelingen van de gemeenten wordt deze ombudsman
of ombudscommissie twee (of meer) keer meegeteld. Gemeenten die een externe klachtvoorziening
kennen78100% Gemeentelijke ombudscommissie5874% Gemeentelijke ombudsman13 17% Nationale ombudsman7 9%Met betrekking tot de gemeentelijke ombudscommissies kan nog worden opgemerkt
dat in 7 externe klachtregelingen (9%) de commissie voor bezwaar en beroepschriften
deze rol vervuld. Voor de voorzitter van de bezwaar en beroepschriften geldt
dat hij in 4 externe klachtregelingen (5%) als gemeentelijke ombudsman fungeert.
Deze percentages komen tot stand door te vergelijken met de categorie «Gemeenten
die een externe klachtvoorziening kennen». Gemeenten die een externe klachtvoorziening
kennen78100% De commissie voor bezwaar en beroepschriften
als externe klachtvoorziening 7 9% De voorzitter van de
commissie voor bezwaar en beroepschriften als externe klachtvoorziening4 5%Indien de cijfers afgezet worden tegen het aantal gemeentelijke ombudscommissies
en ombudsmannen komt er een heel ander beeld te voorschijn.De ombudscommissie wordt in 7 gevallen (12%) in de klachtregelingen gelijk
gesteld aan de commissie voor bezwaar en beroepschriften en in 51 klachtregelingen
(88%) treedt een ander dan de commissie voor de bezwaar en beroepschriften
op als externe voorziening. Gemeentelijke ombudscommissie58100%De commissie voor bezwaar en beroepschriften als externe klachtvoorziening7 12% Een ander dan de commissie voor bezwaar en beroepschriften
als externe klachtvoorziening51 88%De gemeentelijke ombudsman-functie wordt in 4 gevallen (31%) vervuld door
de voorzitter van de commissie voor bezwaar en beroepschriften en in 9 regelingen
(69%) treedt een ander dan de voorzitter van de commissie voor bezwaar en
beroepschriften op als externe voorziening. Gemeentelijke ombudsman13100%De voorzitter van de commissie voor de bezwaar en beroepschriften als
externe klachtvoorziening 4 31% Een ander dan de voorzitter
van de commissie voor bezwaar en beroepschriften als externe klachtvoorziening9 69%Het kenbaarheidsvereisteElke externe klachtregeling is onderzocht op het kenbaarheidsvereiste.
Hierbij is wederom gekeken naar alle externe klachtregelingen dus
ook naar de regelingen bij gemeenten die zowel een interne als een externe
regeling kennen.Het kenbaarheidsbegrip in dit onderzoek wordt afgebakend door het kenbaarheidsvereiste
zoals neergelegd in de Wet Nationale ombudsman: «De verzoeker stelt
alvorens het in het eerste lid bedoelde verzoek te doen, het betrokken bestuursorgaan,
de betrokken instelling of dienst die, of het bedrijf dat onder verantwoordelijkheid
van dat orgaan werkzaam is, dan wel de betrokken ambtenaar in kennis van zijn
bezwaar tegen de gedraging en in de gelegenheid zijn of haar zienswijze daarop
te geven.» (artikel 12, tweede lid, Wet Nationale ombudsman). Onder
het in het eerste lid van artikel 12, Wet Nationale ombudsman genoemde verzoek
wordt verstaan het schriftelijke verzoek aan de Nationale ombudsman om een
onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens een natuurlijk persoon of een rechtspersoon
heeft gedragen. Bij het niet voldoen aan dit kenbaarheidsvereiste is de Nationale
ombudsman niet verplicht een onderzoek naar een bij hem ingediende klacht
in te stellen (artikel 14 aanhef en onder h, Wet Nationale ombudsman).Tijdens het onderzoek kwam naar voren dat er twee vormen van het kenbaarheidsvereiste
in de klachtregelingen terug te vinden zijn. De eerste vorm is het kenbaarheidsvereiste
waarbij de klager aan moet tonen dat hij zijn klacht bij het bestuursorgaan
kenbaar heeft gemaakt. Dit komt overeen met het kenbaarheidsvereiste uit de
Wet Nationale ombudsman. De tweede vorm is het kenbaarheidsvereiste waarbij
de bewijslast bij de externe persoon of instantie is neergelegd: deze moet
nagaan of de klager zijn klacht wel bij het bestuursorgaan kenbaar heeft gemaakt.
Deze vorm komt in de desbetreffende regelingen tot uitdrukking door de zinsnede
«De klachtencommissie (of in het voorkomende geval de gemeentelijke
ombudsman) vergewist zich ervan of de klager het bestuursorgaan en/of de voorzitter
of lid van dat orgaan en/of de ambtenaar op wiens gedraging de klacht betrekking
heeft, in kennis heeft gesteld van de klacht en de gelegenheid heeft gegeven
daarop te reageren.» (Overeenkomstig de bepalingen betreffende het kenbaarheidsvereiste
in het model voor klachtregelingen van de VNG.) In 24 klachtregelingen (31%)
is er sprake van een kenbaarheidsvereiste zoals neergelegd in de Wet Nationale
ombudsman. In 37 klachtregelingen (47%) is er sprake van een kenbaarheidsvereiste
waarbij de externe persoon of instantie moet nagaan of de klager zijn klacht
kenbaar heeft gemaakt bij het bestuursorgaan en 17 klachtregelingen (22%)
kennen helemaal geen kenbaarheidsvereiste. Gemeenten die een
externe klachtvoorziening kennen78100% Kenbaarheidsvereiste
waarbij de klager moet aantonen dat hij zijn klacht kenbaar heeft gemaakt
bij het bestuursorgaan24 31% Kenbaarheidsvereiste waarbij
de externe persoon of instantie moet nagaan of de klager de klacht bij het
bestuursorgaan kenbaar heeft gemaakt37 47% Geen kenbaarheidsvereiste1722%Ambtelijke ondersteuningOnder een externe klachtvoorziening ondersteund door het ambtelijk apparaat
wordt verstaan een externe klachtvoorziening waarbij de onafhankelijke instantie
ondersteuning krijgt van een door burgemeester en wethouders aangewezen ambtenaar.Met betrekking tot de ambtelijke ondersteuning is uit het onderzoek het
volgende gebleken.Burgemeester en wethouders wijzen in alle gevallen de ambtenaar, die ondersteuning
bij een externe voorziening biedt, aan. Aan deze ondersteuning wordt op verschillende
manieren in de externe klachtregeling vorm gegeven. In 15 regelingen (19%)
is de ambtenaar in de uitoefening van zijn functie als ondersteunend ambt
bij de externe voorziening uitsluitend verantwoording schuldig
aan de externe klachtcommissie. In slechts 8 van de 78 gevallen (10%) doet
de klachtcommissie een voorstel aan burgemeester en wethouders om een bepaalde
ambtenaar aan te wijzen. In vier van de acht gevallen is de ambtenaar die
op voorstel van de klachtcommissie is aangewezen in de uitoefening van zijn
functie uitsluitend verantwoording schuldig aan de externe klachtcommissie,
een percentage van 5%. Er is dus een zekere overlapping van de tweede en derde
categorie uit onderstaande tabel. In de meeste klachtvoorzieningen is echter
met betrekking tot de verantwoordelijkheid en het op voorstel van de commissie
aanwijzen niets geregeld. Gemeenten die een externe klachtvoorziening
kennen78100% De ambtenaar is in de uitoefening van zijn
functie uitsluitend verantwoording schuldig aan de onafhankelijke persoon
of instantie15 19% De ambtenaar wordt op voorstel van de
onafhankelijke persoon of instantie aangewezen 8 10% De
ambtenaar wordt op voorstel van de van de onafhankelijke persoon of instantie
aangewezen en is in de uitoefening van zijn functie uitsluitend verantwoording
schuldig aan deze onafhankelijke persoon of instantie 4 5%Reikwijdte van de regelingenHet bereik van de klachtregelingen verschilt per gemeente.Er zijn klachtregelingen waarbij zowel tegen het bestuursorgaan en haar
leden als tegen ambtenaren een klacht kan worden ingediend. Hier gaat het
om een aantal van 149 klachtregelingen (70%). In 55 regelingen (26%) kan alleen
een klacht worden ingediend tegen ambtenaren en in 13 regelingen (6%) is er
sprake van verschillende regelingen binnen de gemeente voor ambtenaren en
voor (de leden van) het bestuursorganen. Laatstgenoemde regeling is dan als
volgt: voor klachten tegen ambtenaren geldt de interne klachtvoorziening met
een beroepsmogelijkheid bij een externe voorziening, terwijl voor klachten
tegen (leden van) het bestuursorgaan alleen de voorgenoemde externe voorziening
openstaat. Gemeenten met een
klachtvoorziening212100% Klachtregelingen waarbij klachten
kunnen worden ingediend tegen (de leden van) het bestuursorgaan én
tegen ambtenaren149 70% Klachtregelingen waarbij alleen
klachten kunnen worden ingediend tegen ambtenaren 55 26% Verschillende
klachtvoorzieningen voor (de leden van) het bestuursorgaan en voor ambtenaren
binnen een gemeente 13 6%De klachtregelingen genoemd in de tweede en derde categorie in de voorgaande
tabel kunnen weer naar hun aard worden onderscheiden.In 74 van de 149 klachtregelingen (50%) waarbij tegen het bestuursorgaan,
haar leden en ambtenaren kan worden geklaagd is de voorziening een interne
procedure, in 49 van de 149 (33%) een externe procedure en in 26 gevallen
(17%) kan een interne en een externe procedure doorlopen worden.Bij alle klachtregelingen (100%) waarbij alleen tegen ambtenaren een klacht
ingediend kan worden gaat het om een interne klachtvoorziening.  Internexternintern
en extern Klachten zowel tegen (leden van) bestuursorgaan als tegen
ambtenaren744926 Klachten alleen tegen ambtenaren540 1VariaMet betrekking tot de onderzochte klachtregelingen zijn nog enkele aanvullende
opmerkingen te maken.– Opvallend in veel klachtregelingen is dat mondelinge klachten
alsnog op schrift gesteld moeten worden. In de meeste gevallen kan de klager
bij het op schrift stellen van de klacht, overeenkomstig de regeling, hulp
krijgen van de gemeentesecretaris, of een andere ambtenaar in dienst van de
betrokken gemeente.– In enkele interne klachtregelingen is mandaat met betrekking tot
het afhandelen van klachten van het bestuursorgaan aan ambtenaren uitgesloten.In 59 klachtregelingen is een vorm van onderzoeksmandaat te vinden en
in 91 klachtregelingen een onderzoeksmandaat én een tekeningsmandaat.
De resterende klachtregelingen spreken over het bestuursorgaan dat de klacht
afhandelt en geven niet aan of mandaat mogelijk is.– Volgens de meeste klachtregelingen worden klachten over iets dat
meer dan een jaar geleden gebeurd is niet behandeld. Dit is in overeenstemming
met de regeling in het voorontwerp intern klachtrecht en de Wet Nationale
ombudsman. Echter in een aantal klachtregelingen wordt deze termijn gesteld
op zes maanden of in enkele gevallen zelfs een nog kortere termijn.– In twee interne klachtregelingen geldt het advies van de onafhankelijke
persoon of instantie als bindend1. BIJLAGE 2 Inventarisatie gemeentelijke externe klachtregelingenInleidingDe ontvangen externe klachtregelingen zijn onderzocht op de eisen die
in de literatuur en door de Nationale ombudsman aan externe klachtvoorzieningen
worden gesteld. Het resultaat van dit onderzoek wordt in deze bijlage weergegeven.
Bij een tweetal eisen, namelijk bij de eis met betrekking tot de incompatibiliteiten
en bij de eis dat tussentijds ontslag alleen op bepaalde gronden mogelijk
is, is het VNG model als referentiekader gebruikt. 1. De geïnventariseerde externe klachtregelingenZoals in paragraaf 6 van de notitie is aangegeven zijn er 89 externe klachtregelingen
geïnventariseerd. Tot dit aantal behoren de 18 gemeenten die zijn aangesloten
bij de Nationale ombudsman. Aangezien kan worden aangenomen dat deze externe
voorzieningen voldoen aan alle eisen gesteld in de literatuur en door de Nationale
ombudsman, zijn deze klachtregelingen niet meegenomen in de onderstaande cijfers
en percentages. Dit heeft tot gevolg dat er steeds zal worden gesproken van
71 onderzochte gemeentelijke externe klachtregelingen.Tot dit aantal van 71 regelingen behoren ook de zeven klachtregelingen
waarbij de commissie voor bezwaar en beroepschriften optreedt als ombudscommissie
en de vier klachtregelingen waarbij de voorzitter van de commissie voor bezwaar
en beroepschriften optreedt als ombudsman. Gezien de verordeningen van de
commissies voor bezwaar en beroepschriften van deze gemeenten gaat het in
tien verordeningen om een externe adviescommissie ex. artikel 7:13 Algemene
wet bestuursrecht. In één verordening wordt de voorzitter van
de commissie voor bezwaar en beroepschriften uit de gemeenteraad gekozen en
voldoet daarmee niet aan de eisen van artikel 7:13 Algemene wet bestuursrecht
welk artikel aangeeft dat, wil de commissie een onafhankelijke adviescommissie
zijn, de voorzitter geen deel uitmaakt van of werkzaam is onder verantwoordelijkheid
van het bestuursorgaan (artikel 7:13, eerste lid, onder b, Algemene wet bestuursrecht).Eveneens zijn de volgende twee klachtregelingen onderzocht: een gemeentelijke
regeling waarin de functie van ombudscommissie wordt vervuld door de commissie
Algemene en Interne zaken en een regeling waarin de ombudscommissie is samengesteld
uit leden van de fracties in de betreffende gemeenteraad. Deze twee comissies
worden in de gemeentelijke klachtregelingen gepresenteerd als een externe
klachtvoorziening: de commissies spreken een eigen oordeel uit over de gedraging
waarover is geklaagd en kunnen aanbevelingen aan burgemeester en wethouders
doen. Of deze commissies voldoen aan de eisen gesteld aan een externe klachtvoorziening
is een vraag die in een volgende paragraaf aan de orde komt. De eisen aan onafhankelijke externe klachtvoorzieningenHieronder worden de eisen nog een keer op een rij gezet.Allereerst de eisen die zowel in de literatuur als door de Nationale ombudsman
worden gesteld aan een onafhankelijke externe klachtvoorziening:a. Basis in een wettelijk voorschrift.b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaam.c. Rechtspositionele onafhankelijkheid.d. Benoeming voor een bepaalde duur.e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde gronden. f. Bevoegdheid een eigen oordeel over de klacht te geven.g. Bevoegdheid aanbevelingen te doen.h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatief.i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van de Nationale ombudsman.j. Voldoende materiële en personele ondersteuning.k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van de externe klachtinstantie.De Nationale ombudsman stelt met betrekking tot de onafhankelijkheid als
extra eis:l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet tevens deel uit te maken
van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan, over wiens gedragingen
de klachtinstantie oordeelt.Verder stelt de Nationale ombudsman met betrekking tot de onpartijdigheid
en de professionaliteit van de klachtvoorzieningen, de volgende eisen:m. Medewerkers van de klachtinstantie mogen niet worden betrokken bij
het onderzoek naar gedragingen van hun (oud-)collega's of van personen die
zij, door het organisatorisch verband waarin zij werken, feitelijk als collega's
ervaren, zoals dat ook omgekeerd kan gelden.n. Het werk moet van een onbetwistbare kwaliteit zijn.o. De perso(o)n(en) die de klachtinstantie tegenover het bestuur vertegenwoordigt(en),
moet(en) van een zodanig niveau zijn dat de betrokken bestuurders als gelijkwaardige
gesprekspartner tegemoet kunnen worden getreden, en voldoende gezag in de
schaal kan leggen.De gemeentelijke klachtregelingen zijn onderzocht op de hiervoorgenoemde
eisen aan de externe klachtvoorzieningen. Hierna volgt de uitkomst van het
onderzoek. Ad. a. Basis in een wettelijk voorschriftDe uitkomsten zijn, zoals al is aangegeven, afgezet tegen het aantal onderzochte
gemeentelijke externe klachtregelingen minus het aantal klachtregelingen waarbij
de Nationale ombudsman als externe klachtvoorziening optreedt. Hierbij gaat
het dus om 71 klachtregelingen.Alle 71 (100%)1 klachtvoorzieningen hebben
een wettelijke basis. Al deze klachtregelingen zijn neergelegd in een gemeentelijke
verordening. Inrichting en samenstellingOok de eisen met betrekking tot de inrichting en samenstelling dienen
in een wettelijk voorschrift te worden neergelegd.Eisen gesteld aan de inrichting en samenstelling in relatie tot de ombudsman,
de ombudscommissie en in voorkomende gevallen het bureau van de ombudsman
of ombudscommissie zijn in alle regelingen terug te vinden. Hierbij moet worden
gedacht aan een bepaling waarin is neergelegd hoeveel leden de ombudscommissie
telt.In een enkele regeling ontbreekt een bepaling over de plaatsvervanger
van de ombudsman. Deze regelingen zijn meegeteld in de onderstaande tabel
omdat het feit dat de eisen met betrekking tot de inrichting wettelijk geregeld
zijn op zich reeds een waarborg is voor de onafhankelijkheid van de klachtvoorziening. Rechtspositie Ad. b Benoeming door een vertegenwoordigend lichaamOok zijn de leden en de voorzitter van de ombudscommissie of de gemeentelijke
ombudsman in alle 71 (100%) gevallen benoemd door een vertegenwoordigend lichaam,
namelijk door de gemeenteraad. Overigens gebeurt deze benoeming op aanbeveling
van of in enkele gevallen op voordracht van burgemeester en wethouders. Ad. c. Rechtspositionele onafhankelijkheidIn alle 71 (100%) regelingen is een bepaling terug te vinden waarin staat
dat de ombudsman of ombudscommissie in de uitoefening van zijn taak niet ondergeschikt
is aan enig gemeentelijk orgaan. IncompatibiliteitenEen andere eis die de rechtspositie van de ombudsman en de voorzitter
en de leden van de klachtcommissie betreft, is de eis met betrekking tot de
incompatibiliteit oftewel de onverenigbaarheid van functies. Deze eis van
scheiding van functies is niet in alle regelingen op dezelfde manier geregeld,
maar een bepaling over incompatibiliteiten komt in 69 (97%) klachtregelingen
voor. Twee vormen van bepalingen zijn hierbij te onderscheiden. De eerste
is die waarin tot ombudsman of tot voorzitter of lid van de ombudscommissie
niet benoembaar is: de burgemeester en leden van de gemeenteraad, de leden
van de raadscommissies of van overige commissies ingesteld door het college
van burgemeester en wethouders of door de burgemeester, ambtenaren, politieambtenaren
en daarmee op grond van diens werkzaamheid gelijk te stellen persoon (inclusief
arbeidscontractanten) in de uitoefening van zijn functie, een gewezen ambtenaar
en bestuurders en personeelsleden van een publiekrechtelijk samenwerkingsverband
waarin de gemeente deelneemt. (Vergelijk ook de model-klachtregelingen van
de VNG.) De tweede vorm is een minder uitgebreide bepaling waarin staat dat
de ombudsman of in het voorkomende geval de voorzitter en de leden van de
ombudscommissie geen deel kunnen uitmaken van en/of werkzaam zijn onder een
gemeentelijk bestuursorgaan.Met betrekking tot de andere eisen die van belang zijn in het kader van
de rechtspositie zoals bezoldiging, diensttijden, voorzieningen in verband
met ziekte e.d. van de ombudsman of leden of voorzitter van de ombudscommissie,
is in 18 (25%) regelingen iets geregeld, dat wil zeggen dat in de regeling
opdracht wordt gegeven aan de gemeenteraad om hiervoor een verordening vast
te stellen of er wordt, in een enkel geval, naar een al bestaande regeling
gewezen. Ad. d Benoeming voor een bepaalde duurIn 70 (99%) regelingen is een bepaling opgenomen waarin staat voor welke
periode de ombudsman of voorzitter en leden van de externe klachtinstantie
mogen worden aangesteld.In één regeling is er niets geregeld over de duur van de
benoeming van leden of voorzitter van de ombudscommissie.Benoeming geschiedt vaak voor een periode van vier jaar, gelijk de zittingsperiode
van de gemeenteraad, of voor een periode van zes jaar.In twee klachtregelingen is omtrent de benoemingsduur alleen geregeld
dat de ombudsman kan aanblijven tot hij zijn vijfenzestigste levensjaar heeft
bereikt. Ad. e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde grondenBij ontslag op bepaalde gronden moet er o.a. worden gedacht aan gronden
als «op eigen verzoek», «door ziekte of gebreken blijvende
ongeschiktheid van de ombudsman of van een lid of voorzitter van de ombudscommissie»,
«aanvaarding van een ambt of betrekking welke onverenigbaar is met de
ombudsfunctie zoals genoemd in de regeling», «wanneer de ombudsman
of de voorzitter of een lid van de ombudscommissie bij onherroepelijk
geworden rechterlijke uitspraak wegens misdrijf is veroordeeld, dan wel bij
zulk een uitspraak een maatregel is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg
heeft», «wanneer de ombudsman of de voorzitter of een lid van
de ombudscommissie ingevolge een onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard, suréance
van betaling heeft verkregen of wegens schulden is gegijzeld» en «wanneer
de ombudsman of de voorzitter of een lid van de ombudscommissie naar het oordeel
van de raad door handelen of nalaten ernstig nadeel toebrengt aan het in hem
te stellen vertrouwen». (Vergelijk de model-klachtregelingen van de
VNG.) In 53 (75%) regelingen worden de gronden voor tussentijds ontslag gegeven.
Regelingen waarin alléén staat dat ontslag op eigen verzoek
mogelijk is, zijn niet in dit cijfer meegenomen omdat deze grond op zichzelf
te algemeen is, dat wil zeggen dat iedereen ontslagen kan worden op eigen
verzoek. Deze ontslaggrond is van een andere orde dan de hiervoor genoemde
gronden. Onderzochte gemeentelijke externe
klachtregelingen71100% Basis in een wettelijke regeling71100%Inrichting en samenstelling71100% Niet ondergeschikt
aan een gemeentelijk orgaan71100 % Incompatibiliteiten6997% Andere eisen met betrekking tot de rechtspositie18 25%Benoeming voor een bepaalde duur70 99% Ontslag op
bepaalde gronden53 75%Reikwijdte van de bevoegdhedenIn de Wet Nationale ombudsman zijn diverse bepalingen te vinden met betrekking
tot de reikwijdte van de bevoegdheden van de Nationale ombudsman. Het gaat
hierbij om bepalingen waarin is neergelegd dat de Nationale ombudsman een
oordeel over de klacht mag uitspreken, eventueel aanbevelingen aan het bestuursorgaan
kan doen en om bepalingen waarin is weergegeven dat de Nationale ombudsman
de bevoegdheid heeft een onderzoek in te stellen zowel naar aanleiding van
een klacht als op eigen initiatief.Bij de analyse van de gemeentelijke externe klachtregelingen is onderzocht
welke van deze bevoegdheden aan de externe klachtinstantie zijn toegekend.Het onderzoek heeft tot de volgende uitkomsten geleid: Ad. f. en ad. g. Bevoegdheid een eigen oordeel over de
klacht te geven en bevoegdheid om aanbevelingen te doenTenslotte bevatten vrijwel alle klachtregelingen bepalingen over de bevoegdheid
tot het uitspreken van een behoorlijkheidsoordeel en het doen van aanbevelingen.Volgens 69 (97%) van de 71 regelingen kan de klachtinstantie zowel een
oordeel over de klacht geven als een aanbeveling over de te nemen maatregel
aan het bestuursorgaan doen. In 2 (3%) regelingen heeft de ombudsman of ombudscommissie
enkel de bevoegdheid toegekend gekregen om een oordeel uit te spreken over
de gedraging waarover is geklaagd. Ad. h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatiefIn elk van de 71 (100%) klachtregelingen is aan de ombudsman of ombudscommissie
de bevoegdheid toegekend om, naar aanleiding van een klacht tegen het bestuursorgaan,
onderzoek te verrichten. Hierbij is in elke klachtregeling aangegeven wanneer
de ombudsman of ombudscommissie niet bevoegd is om
onderzoek in te stellen en wanneer deze niet verplicht is een onderzoek
in te stellen dan wel voort te zetten. Deze gronden komen in alle gevallen
nagenoeg overeen met de gronden genoemd in de model-klachtregelingen van de
VNG.In 40 (56%) van de 71 klachtregelingen is aan de externe klachtinstantie
de bevoegdheid toegekend onderzoek te doen op eigen initiatief, dus een onderzoek
naar gedragingen van het bestuursorgaan zonder dat aan dit onderzoek een klacht
ten grondslag ligt. Onderzochte gemeentelijke externe
klachtregelingen71100% Oordeel en aanbevelingen6997% Alleen een oordeel 2 3% Bevoegdheid onderzoek
in te stellen n.a.v. een klacht71100% Bevoegdheid onderzoek
in te stellen op eigen initiatief40 56%Onderzoeksbevoegdheden Ad. i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van
de Nationale ombudsmanNaast de bevoegdheid om een onderzoek in te stellen, is in de meeste klachtregelingen
geregeld welke onderzoeksbevoegdheden de gemeentelijke ombudsman of ombudscommissie
heeft. In de gemeentelijke externe klachtregelingen worden aan de ombudsman
of ombudscommissie vaak onderzoeksbevoegdheden toegekend die vergelijkbaar
zijn met de bevoegdheden die de Nationale ombudsman heeft.De Nationale ombudsman heeft in de Wet Nationale ombudsman een aantal
bevoegdheden toegekend gekregen om een klacht te onderzoeken of om uit eigen
beweging een onderzoek te doen. Deze bevoegdheden zijn: het kunnen oproepen
van de klager, getuigen en het bestuursorgaan tegen wie de klacht is gericht,
het laten meewerken van deskundigen aan het onderzoek en het zonder toestemming
betreden van de plaats waar het bestuursorgaan, tegen wie de klacht is gericht,
zijn taak verricht.Zoals al aangegeven, wordt in de meeste klachtregelingen aan de gemeentelijke
ombudsman of ombudscommissie bevoegdheden toegekend die vergelijkbaar zijn
met bevoegdheden die de Nationale ombudsman heeft.De gemeentelijke ombudsman of in het voorkomende geval de ombudscommissie
is in alle 71 (100%) gevallen bevoegd om de klager, eventuele getuigen en
het bestuursorgaan tegen wiens gedraging de klacht is gericht, op te roepen
zoals ook is geregeld voor de Nationale ombudsman (artikel 19, eerste lid,
Wet Nationale ombudsman).In 8 (11%) regelingen is een bepaling opgenomen waarin staat dat de klachtinstantie
bevoegd is ten dienste van het onderzoek werkzaamheden aan deskundigen op
te dragen (vergelijk de bevoegdheid neergelegd in artikel 20, eerste lid,
Wet Nationale ombudsman).De Nationale ombudsman heeft de bevoegdheid om zonder toestemming alle
plaatsen, met uitzondering van woningen, waar het bestuursorgaan wiens gedraging
wordt onderzocht zijn taak verricht, te betreden. Voor het betreden van woningen
is toestemming van de bewoner vereist (artikel 24, tweede lid, Wet Nationale
ombudsman). Deze bevoegdheid is in 3 (4%) externe klachtregelingen geregeld. Onderzochte gemeentelijke
externe klachtregelingen71100% Bevoegdheid om klager, getuigen
en bestuursorgaan op te roepen71100% Bevoegdheid deskundigen
mee te laten werken aan het onderzoek 8 11% Bevoegdheid
plaatsen te betreden waar het bestuursorgaan zijn taak verricht 34%OndersteuningIn bijna alle klachtregelingen, namelijk in 68 (96%) van de 71 gevallen,
is een vorm van ondersteuning te vinden. In 2 (3%) gemeentelijke externe klachtregelingen
is met betrekking tot de ondersteuning niets geregeld. Onderzochte gemeentelijke externe
klachtregelingen71100% Klachtvoorziening met ondersteuning6896% Klachtvoorziening zonder een regeling m.b.t ondersteuning2 3%Ad. j. Voldoende materiële en personele ondersteuningDe gemeentelijke ombudsman of ombudscommissie kan op verschillende manieren
worden ondersteund. Er kan door het bestuursorgaan zowel materiële als
personele ondersteuning worden gegeven. Deze verschillende vormen van ondersteuning
zijn afgezet tegen het aantal klachtvoorzieningen met ondersteuning.Er zijn 15 (22%) klachtinstanties die beide vormen van ondersteuning kennen.
Burgemeester en wethouders in deze gemeenten verschaffen dan de ombudsman
of de ombudscommissie, vaak na overleg met de ombudsman of ombudscommissie,
de nodige middelen en wijzen het nodige personeel aan voor een goede uitoefening
van de functie als klachtbehandelaar.In 49 (72%) gevallen is er alleen sprake van personele ondersteuning.
Deze situatie, waarin een bepaling met betrekking tot de materiële ondersteuning
ontbreekt, doet zich voornamelijk voor als er geen bureau voor de ombudscommissie
wordt ingesteld en burgemeester en wethouders iemand vanuit het ambtelijke
apparaat aanstellen als secretaris van de ombudscommissie.In 4 (6%) klachtregelingen wordt de klachtinstantie alleen in materieel
opzicht ondersteund. Klachtvoorzieningen met een regeling
m.b.t ondersteuning68100% Zowel materiële als personele
ondersteuning15 22% Alleen personele ondersteuning4972% Alleen materiële ondersteuning 4 6%Ad. k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van
de externe klachtinstantieIn de onderstaande tabel worden de aantallen afgezet tegen de 64 regelingen
die vallen in de categorie «Regeling waarin een vorm van personele ondersteuning
voorkomt». Deze categorie komt tot stand door de aantallen van de categorieën
«Zowel materiële als personele ondersteuning» en «Alleen
personele ondersteuning» uit de voorgaande tabel bij elkaar op te tellen.Personen die de ombudsman of ombudscommissie ondersteunen, worden benoemd
of aangewezen door burgemeester en wethouders. Deze ondersteuning kan plaatsvinden
in de vorm van een bureau voor de ombudsman of ombudscommissie
of door een secretaris die de klachtinstantie bijstaat in de uitoefening van
haar werkzaamheden.Het personeel van het bureau voor de ombudsman of ombudscommissie wordt
altijd aangesteld door burgemeester en wethouders en komt vervolgens in gemeentelijke
dienst, terwijl de secretaris altijd uit het ambtelijke apparaat van de gemeente
komt waar de klachtinstantie werkzaam is: de secretaris wordt aangewezen door
burgemeester en wethouders.In 8 (12%) regelingen geschiedt aanwijzing van de secretaris
van de klachtinstantie op voordracht van deze klachtinstantie.
In geen van deze gevallen wordt de secretaris benoemd en in geen van deze
klachtregelingen is er sprake van benoeming op voordracht van de klachtinstantie.In 15 (23%) regelingen wordt ondersteunend personeel na overleg
met de gemeentelijke ombudsman of ombudscommissie benoemd of aangewezen. Benoeming
na overleg wordt vooral gebruikt in regelingen waarin een bureau voor de ombudsman
of ombudscommissie wordt ingesteld. In 1 (2%) geval vindt de benoeming van de ondersteunende persoon plaats
nadat de ombudscommissie is gehoord.In 40 (62%) klachtregelingen is over inspraak van de klachtinstantie bij
de benoeming of aanwijzing van het ondersteunend personeel niets geregeld. Regeling waarin een vorm van
personele ondersteuning voorkomt64100% Aanwijzing op voordracht8 12% Benoeming op voordracht 0 0% Benoeming
na overleg15 23% Benoeming na de klachtinstantie gehoord
te hebben 1 2% Benoeming zonder een regeling m.b.t inspraak
van de klachtinstantie40 62%Ad.l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet tevens
deel uit te maken van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedragingen de klachtinstantie oordeeltVan de personen die worden aangewezen ter ondersteuning van de klachtinstantie
is in 15 (23%) van de 64 klachtregelingen waarin een vorm van personele ondersteuning
voorkomt, de verantwoordelijkheid ten opzichte van de ombudsman of ombudscommissie
geregeld. In deze 15 (23%) gevallen is expliciet geregeld dat de persoon in
de uitoefening van zijn functie uitsluitend verantwoording schuldig is aan
de klachtinstantie. In de overige 49 (77%) van de 64 klachtregelingen wordt
er niets omtrent deze verantwoordelijkheid geregeld. Regelingen waarin een vorm van
personele ondersteuning voorkomt64100% De ondersteunende
persoon is in de uitoefening van zijn functie uitsluitend verantwoording schuldig
aan de klachtinstantie15 23% Regelingen waarin niets over
de verantwoording van ondersteunende personen wordt geregeld4977%In twee externe klachtregelingen is expliciet neergelegd dat de personen
die de klachtinstantie ondersteunen niet vanuit het ambtelijke
apparaat van de desbetreffende gemeente mogen worden benoemd. Onpartijdigheid Ad. m. Medewerkers van de klachtinstantie mogen niet worden
betrokken bij het onderzoek naar gedragingen van hun (oud-)collega's of van
personen die zij, door het organisatorisch verband waarin zij werken, feitelijk
als collega's ervaren, zoals dat ook omgekeerd kan gelden.Bij de analyse is ook bezien of er bepalingen in de klachtregelingen te
vinden zijn met betrekking tot de onpartijdigheid van de klachtinstanties.
Deze bepalingen zijn in de klachtregelingen terug te vinden in de volgende
varianten: «De voorzitter of een lid van de commissie neemt niet deel
aan de behandeling van een klacht, waarbij hij op enigerlei wijze direct of
indirect is betrokken», «De voorzitter en de leden van de klachtcommissie
nemen niet deel aan de behandeling van een klacht, indien daarbij hun onpartijdigheid
schade zou kunnen lijden» of « De secretaris wordt – na
overleg met de ombudscommissie (of in het voorkomende geval de ombudsman) –
vervangen wanneer een klacht wordt behandeld waarbij deze op enigerlei wijze
direct of indirect is betrokken».In 16 (23%) van de 71 onderzochte gemeentelijke externe klachtregelingen
is een bepaling met betrekking tot de onpartijdigheid opgenomen en in 55 (77%)
van de 71 klachtregelingen is niets geregeld over de onpartijdigheid van de
klachtinstantie. Onderzochte gemeentelijke klachtregelingen71100%Bepaling over onpartijdigheid16 23% Geen bepaling
over onpartijdigheid55 77%De 16 bepalingen over onpartijdigheid kunnen weer onderverdeeld worden
in 11 (15%) regelingen waarin de bepaling over de onpartijdigheid betrekking
heeft op de ombudsman of de ombudscommissie en in 5 (7%) regelingen waarin
de bepaling over onpartijdigheid betrekking heeft op de secretaris die de
klachtinstantie ondersteunt. Deze aantallen zijn wederom afgezet tegen de
71 onderzochte gemeentelijke externe klachtregelingen. Onderzochte gemeentelijke externe
klachtregelingen71100% Onpartijdigheidsbepaling heeft alleen
betrekking op de klachtinstantie11 15% Onpartijdigheidsbepaling
heeft alleen betrekking op de secretaris van de klachtinstantie 57%Professionaliteit Ad. n. en ad. o. Het werk moet van een onbetwistbare kwaliteit
zijn en de perso(o)n(en) die de klachtinstantie tegenover het bestuur vertegenwoordigt(en),
moet(en) van een zodanig niveau zijn dat de betrokken bestuurders als gelijkwaardige
gesprekspartner tegemoet kunnen worden getreden, en voldoende gezag in de
schaal kan leggenIn geen enkele klachtregeling is een bepaling met betrekking tot de professionaliteit
opgenomen. 2. Vergelijking van de geïnventariseerde gemeentelijke
externe klachtregelingen met de eisen die in de literatuur en door de Nationale
ombudsman worden gesteldIn dit hoofdstuk wordt bezien in hoeverre de gemeentelijke externe klachtvoorzieningen
voldoen aan de eisen die in de literatuur en door de Nationale ombudsman worden
gesteld. 2.1. Eisen die de onafhankelijkheid van de externe klachtinstantie
waarborgen Ad. a. Basis in een wettelijk voorschriftAlle 71 (100%) klachtvoorzieningen hebben een wettelijke basis aangezien
zij zijn vastgesteld bij een gemeentelijke verordening. Aan het eerste vereiste,
basis in een wettelijk voorschrift, is in alle gevallen voldaan. Inrichting en samenstellingOver de inrichting en samenstelling zijn in elke klachtregeling bepalingen
terug te vinden. Rechtspositie Ad. b. Benoeming door een vertegenwoordigend lichaamDe ombudsmannen en leden en voorzitters van de ombudscommissies zijn allen
door de raad benoemd en aangezien de raad gekozen is op basis van algemene
verkiezingen (artikel 129, eerste lid, Grondwet) is ook aan het tweede vereiste
voldaan. Ad. c. Rechtspositionele onafhankelijkheidAlle 71 (100%) klachtregelingen bevatten een bepaling waarin staat dat
de klachtinstantie, voor wat betreft haar taakuitoefening, niet ondergeschikt
is aan enig gemeentelijk orgaan. IncompatibiliteitenOok met betrekking tot de onverenigbaarheid van het ambt met andere (ambtelijke)
functies bij de gemeente is in 69 (97%) van de 71 klachtregelingen een bepaling
opgenomen.In 28 (25%) regelingen wordt voor verdere eisen in het kader van de rechtspositie
verwezen naar een bestaande verordening of wordt aan de gemeenteraad opgedragen
een verordening vast te stellen waarin nadere eisen met betrekking tot de
rechtspositie van de ombudsman of leden en voorzitter van de ombudscommissie
worden neergelegd. Ad. d. Benoeming voor een bepaalde duurMet betrekking tot de rechtspositie kan worden gesteld dat alle onderzochte
gemeentelijke klachtregelingen een bepaling bevatten over de duur van de benoeming. Ad. e. Tussentijds ontslag alleen op bepaalde grondenIn 53 (75%) van de 711 klachtregelingen bevat
de regeling bepaalde gronden voor ontslag. Reikwijdte bevoegdheden Ad. f. en ad. g. Bevoegdheid een eigen oordeel over de
klacht te geven en de bevoegdheid om aanbevelingen te doenVerder wordt nog de eis gesteld dat de externe klachtinstantie de mogelijkheid
moet hebben een eigen oordeel uit te spreken en hierbij aanbevelingen kan
doen.Een 69 (97%) klachtregelingen voldoen aan deze eis. In twee regelingen
wordt niet gerept over aanbevelingen en is de klachtinstantie alleen bevoegd
een oordeel uit te spreken. Ad. h. Bevoegdheid onderzoek te doen op eigen initiatiefIn alle klachtregelingen is de bevoegdheid om onderzoek te doen naar aanleiding van een klacht aan de externe klachtinstantie toegekend.
Deze bevoegdheid vindt haar grenzen in bepalingen die aangeven wanneer de
gemeentelijke klachtinstantie bevoegd is een onderzoek in te stellen en wanneer
deze niet verplicht is een onderzoek in te stellen of behoeft voort te zetten.De eis dat de gemeentelijke ombudsman of de ombudscommissie een onderzoek
uit eigen beweging naar gedragingen van bestuursorganen binnen de gemeente
waar de klachtinstantie is aangesteld, moet kunnen doen, is in 40 (56%) klachtregelingen
gerealiseerd. In 31 (44%) klachtregelingen ontbreekt een bepaling over deze
bevoegdheid. Onderzoeksbevoegdheden Ad. i. Onderzoeksbevoegdheden vergelijkbaar met die van
de Nationale ombudsmanMet betrekking tot onderzoeksbevoegdheden die vergelijkbaar zijn met de
bevoegdheden die in de Wet Nationale ombudsman aan de Nationale ombudsman
worden toegekend, kan worden opgemerkt dat de bevoegdheid om de klager, eventuele
getuigen en het bestuursorgaan op wiens gedraging de klacht betrekking heeft,
op te roepen, in alle regelingen aan de externe klachtinstantie is toegekend.De bevoegdheid om deskundigen mee te laten werken aan het onderzoek en
de bevoegdheid om zonder toestemming de plaats waar het bestuursorgaan
tegen wie de klacht is gericht zijn taak verricht te betreden, is in respectievelijk
8 (11%) en 3 (4%) regelingen opgenomen. Ondersteuning Ad. j. Voldoende materiële en personele ondersteuningEen bepaling over voldoende materiële en/of personele ondersteuning
is in 68 (96%) klachtregelingen te vinden.In 15 (22%) van de 68 klachtregelingen waarin een vorm van ondersteuning
is geregeld, wordt aan de ombudsman of ombudscommissie zowel materiële
als personele ondersteuning geboden. In 49 (72%) gevallen komt alleen een
bepaling met betrekking tot personele ondersteuning voor en in 4 (6%) regelingen
alleen een bepaling met betrekking tot materiële ondersteuning. Ad. k. Benoeming van de ondersteuning op voordracht van
de externe klachtinstantieDe laatste eis met betrekking tot de onafhankelijkheid die zowel in de
literatuur als door de Nationale ombudsman wordt gesteld, zegt dat de benoeming
van de personen die de externe klachtinstantie ondersteunen op voordracht
van de externe instantie moet plaatsvinden om die onafhankelijkheid te kunnen
waarborgen. In 8 (12%) van de 64 klachtregelingen waarin een vorm van personele
ondersteuning voorkomt, is neergelegd dat de secretaris op voordracht van
de klachtinstantie wordt aangewezen door burgemeester en wethouders. Hier
is dus wel sprake van een voordracht van een ondersteunend persoon, echter
deze persoon wordt niet benoemd maar aangewezen door burgemeester en wethouders.
De term aanwijzing doet vermoeden dat het hier gaat om aanwijzing van een
reeds bij de gemeente werkzame ambtenaar.In 15 (23%) regelingen is neergelegd dat het ondersteunend personeel wordt
benoemd na overleg met de externe klachtinstantie en in 1 (2%) klachtregeling
staat dat de benoeming op voordracht van ondersteunend personeel van de externe
klachtinstantie plaatsvindt nadat de klachtinstantie is gehoord.De eis die zowel in de literatuur als door de Nationale ombudsman wordt
gesteld, is dat het ondersteunend personeel op voordracht van de
externe klachtinstantie wordt benoemd, en aan deze eis voldoet
geen enkele klachtvoorziening.In 15 (23%) van de 64 klachtregelingen is een bepaling opgenomen waarin
is neergelegd dat de ondersteunende persoon in de uitoefening van zijn functie
uitsluitend verantwoording schuldig is aan de klachtinstantie. Ad. l. Medewerkers van de klachtinstantie dienen niet
tevens deel uit te maken van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedragingen de klachtinstantie oordeeltEen eis die niet in de literatuur maar wel door de Nationale ombudsman
wordt genoemd, is de eis dat medewerkers van de klachtinstantie niet tevens
deel uit te maken van de ambtelijke ondersteuning van het bestuursorgaan,
over wiens gedraging de klachtinstantie oordeelt. Zoals al eerder is aangegeven
kan hieruit worden afgeleid dat de Nationale ombudsman stelt dat het ondersteunend
personeel niet tegelijkertijd zowel voor de klachtinstantie als voor het gemeentebestuur
kan werken1.In 2 (3%) klachtregelingen is hier een bepaling over opgenomen. In deze
klachtregelingen wordt gezegd dat de medewerkers niet werkzaam mogen zijn
bij de gemeente waar de klachtregeling geldt. Deze klachtregelingen voldoen
aan de extra eis van de Nationale ombudsman. In de klachtregelingen waarin
een bureau voor de gemeentelijke ombudsman of ombudscommissie is ingesteld,
wordt dit personeel benoemd door burgemeester en wethouders en komen zij van
buiten het ambtelijke apparaat van het gemeentelijk bestuur. Indien het personeel
niet tegelijkertijd werkt of gaat werken onder het gemeentelijk bestuur, voldoen
deze klachtregelingen aan de extra eis van de Nationale ombudsman. 2.2. Eisen die de onpartijdigheid en de professionaliteit
waarborgen Ad. m. Medewerkers van de klachtinstantie mogen niet worden
betrokken bij het onderzoek naar gedragingen van hun (oud-)collega's of van
personen die zij, door het organisatorisch verband waarin zij werken, feitelijk
als collega's ervaren, zoals dat ook omgekeerd kan geldenBepalingen die de onpartijdigheid waarborgen zijn in 16 (23%) van de 71
klachtregelingen te vinden. Het gaat hier of om bepalingen die de onpartijdigheid
van de leden van de klachtinstantie waarborgen of om bepalingen die de onpartijdigheid
van het ondersteunend personeel waarborgen. Een combinatie van beide hiervoorgenoemde
bepalingen komt in geen enkele klachtregeling voor. Overigens staat wel in
elke regeling een bepaling over de onverenigbaarheid van functies van medewerkers
van de externe klachtinstantie (incompatibiliteit) waardoor ook de schijn
van partijdigheid voor een deel kan worden voorkomen. Ad. n. en ad. o. Het werk moet van een onbetwistbare kwaliteit
zijn en de perso(o)n(en) die de klachtinstantie tegenover het bestuur vertegenwoordigt(en),
moet(en) van een zodanig niveau zijn dat de betrokken bestuurders als gelijkwaardige
gesprekspartner tegemoet kunnen worden getreden, en voldoende gezag in de
schaal kan leggenBepalingen met betrekking tot de professionaliteit zijn in geen enkele
klachtregeling terug te vinden. Overige opmerkingenOver de gemeentelijke klachtvoorzieningen waarbij de functie van de ombudscommissie
wordt vervuld door leden van de gemeentefracties en door de commissie voor
Interne en Algemene zaken kan het volgende worden opgemerkt:Deze klachtvoorzieningen voldoen wel aan een aantal genoemde kwaliteitseisen
zoals basis in een wettelijk voorschrift, benoeming door een
vertegenwoordigend lichaam, te weten de gemeenteraad, maar van een onafhankelijke
klachtinstantie is geen sprake. Zowel de leden als de voorzitter zijn allen
afkomstig uit de organisatie van de gemeente waarin zij zijn aangesteld. Deze
klachtprocedure lijkt op een interne klachtvoorziening met het verschil dat
niet burgemeester en wethouders de klacht afdoen, maar dat dit gebeurt door
een commissie werkzaam onder verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan.
In deze regelingen is logischerwijs niet de eis met betrekking tot de incompatibiliteit
en de niet-ondergeschiktheid, zoals weergegeven in de vorige paragraaf, neergelegd.XNoot1Voor de Nationale ombudsman zijn deze eisen reeds wettelijk vastgelegd
in de Wet Nationale ombudsman.XNoot1J.B.J.M. ten Berge, De betekenis van de Nationale ombudsman voor het bestuursrecht,
VAR-geschrift 106, Samsom H.D. Tjeenk Willink, Alphen aan de Rijn 1991, p.
73 en 74.XNoot2 M.P. Gerrits-Janssens, Behoorlijk klachtbehandeling: contouren van een
geharmoniseerd klachtprocesrecht, W.E.J. Tjeenk Willink Zwolle 1994, p. 326
en 327.XNoot3 J.B.J.M. ten Berge, M.P. Gerrits-Janssens en R.J.G.M. Widdershoven, Blik
op de toekomst van de Nationale ombudsman, W.E.J. Tjeenk Willink Deventer
1997, p. 88.XNoot1J.B.J.M. ten Berge, M.P. Gerrits-Janssens en R.J.G.M. Widdershoven, Blik
op de toekomst van de Nationale ombudsman, W.E.J. Tjeenk Willink Deventer
1997, p. 30.XNoot2Mr. dr. M. Oosting, een externe klachtvoorziening, ook voor gemeenten,
in: Bestuurswetenschappen 1997, nr. 3, p. 155 en 156. XNoot1Dit cijfer is niet gelijk aan het aantal externe klachtregelingen welke
in de bijlage één: Inventarisatie klachtvoorzieningen is onderzocht.
Deze ongelijkheid is tot stand gekomen doordat in het getal 89 ook de elf
gemeenten zijn meegerekend die meedoen aan de tweede instapmogelijkheid bij
de Nationale ombudsman.XNoot2 De zeven gemeenten die meedoen aan de eerste instap zijn de gemeenten:
Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond, Voorschoten en Weert.
De elf gemeenten die meedoen aan de tweede instap zijn de gemeenten: Beverwijk,
Brummen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp,
Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo, Steenwijk en Venlo.XNoot3Voor de duidelijkheid dient te worden opgemerkt dat de cijfers op zich
niet als absoluut dienen te worden aangenomen omdat voor veel gemeentelijke
klachtregelingen geldt dat niet alles expliciet is geregeld.XNoot1Voorontwerp Algemene wet bestuursrecht, Commissie wetgeving algemene regels
van bestuursrecht, klachtrecht, Sdu Uitgevers Den Haag 1996, p. v en vi.XNoot1Regelingen die alleen voorzien in het «melden» van dit soort
gebreken zijn buiten beschouwing gelaten.XNoot2Reden voor uitsluiting van politieambtenaren is gelegen in het bestaan
van reeds wettelijk verplichte politieklachtregelingen.XNoot3De percentages genoemd in deze inventarisatie zijn afgeronde getallen
waarbij gekeken is naar de laatste cijfer achter de komma. Indien dit getal
één tot en met vijf bedraagt dan geschiedt de afronding naar
beneden. Indien dit getal zes tot negen bedraagt wordt naar boven afgerond.XNoot1 De zeven gemeenten die meedoen aan de eerste instap bij de Nationale
ombudsman zijn de gemeente: Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond,
Voorschoten en Weert. Niet meegerekend zijn de elf gemeenten die per 1-11-1997
meedoen aan de tweede instap bij de Nationale ombudsman. Dit zijn de gemeenten:
Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden,
Leiderdorp, Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo, Steenwijk en Venlo. Deze laatste elf
gemeenten zijn niet meegenomen in de inventarisatie omdat ten tijde van het
schrijven van deze bijlage nog niet definitief bekend was, welke gemeenten
van de gelegenheid om zich bij de Nationale ombudsman aan te sluiten, gebruik
zouden maken.XNoot1 In feite is hier dan sprake van een beklag instantie en niet
van een klachtinstantie.XNoot1Bij het vaststellen van de percentages is afgerond op basis van twee cijfers
achter de komma: indien dit getal 0 tot en met 50 bedraagt, wordt naar beneden
afgerond en indien dit getal 51 tot en met 99 bedraagt, wordt naar boven afgerond.XNoot1Zoals al eerder in de hoofdtekst is aangegeven wordt vergeleken met het
aantal externe klachtregelingen minus de klachtregelingen van de gemeenten
die zijn aangesloten bij de Nationale ombudsman. Voor de namen van deze gemeenten:
zie noot 7.XNoot1 Zie paragraaf 4.3 van de notitie eisen aan een externe klachtvoorziening. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25854-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl