Grondbeleid; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27581, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

18-05-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27581 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam1234Tabel. IJzeren vooraad bedrijventerreinen per provincie
op basis van jaarlijkse uitgifte in ha en terstond uitgeefbare ha op alle
bedrijventerreinen 56789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27581Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 129 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 581Grondbeleidnr. 3LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 11 mei 2001De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 heeft een aantal vragen voorgelegd aan de minister van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over de Nota Grondbeleid.De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 11 mei 2001.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,ReitsmaDe griffier voor deze lijst,Brandsema 1Hoeveel gulden levert een nieuwbouwwijk van 1000 woningen
een gemeente gemiddeld op, uitgaande van 35 woningen per hectare? Hoeveel
verdient een gemeente gemiddeld aan OZB, aan uitkeringen uit het gemeentefonds
(gekoppeld aan inwonersaantallen), en wat zijn andere inkomsten die samenhangen
met nieuwbouw? (pagina 0)Op rijksniveau bestaat geen inzicht in de opbrengst van een – gemiddelde –
nieuwbouwwijk met de kenmerken zoals aangegeven. Dat komt omdat het Rijk al
sinds geruime tijd niet meer direct (via plantoetsing en beoordeling van het
exploitatieresultaat) betrokken is bij woningbouwplannen. Het ramen van een –
gemiddelde – opbrengst is daarnaast erg lastig omdat de verschillen
groot zijn. Objectieve omstandigheden die van invloed zijn op het saldo van
baten en lasten van een dergelijk project zijn onder meer het grondeigendom,
vraag en aanbod op de lokale en regionale woningmarkt (mede bepalend voor
de grondprijs), de kwaliteit van de te bouwen woningen en de kosten van de
openbare voorzieningen, die mede afhangen van de mate van stedelijkheid en
bodemkwaliteit. Daarnaast spelen gemeentelijke beleidskeuzen, het al dan niet
tot stand komen van exploitatieovereenkomsten en onderhandelingsvaardigheid
een rol.Het gemiddelde OZB-tarief voor woningen bedroeg in 2000 f 17,19 per
waarde-eenheid (f 5000). De OZB-opbrengst dient als algemeen dekkingsmiddel.
Bij de verdeling van het gemeentefonds wordt met de verschillen in belastingcapaciteit
tussen gemeenten rekening gehouden. Een relatief hoge opbrengstcapaciteit
leidt tot een lagere uitkering en vice versa. Ook de algemene uitkering uit
het gemeentefonds dient als algemeen dekkingsmiddel. Een eenduidige uitspraak
over het effect van een nieuwbouwwijk op de algemene uitkering is niet te
geven. Groei van het aantal inwoners en woonruimten werkt op uiteenlopende
manieren door in de kosten van de gemeente; het kostengeoriënteerde verdeelmodel
van het gemeentefonds speelt daar zo goed mogelijk op in. De uitkomst is mede
afhankelijk van de sociaal-economische kenmerken van (eventuele) nieuwe inwoners
(leeftijd, inkomen, schoolgaand, behorend tot een minderheid), van het effect
op klantenpotentieel en omgevingsadressendichtheid en van de bodemkwaliteit.
De uitkering per inwoner bedraagt in 2001: f 379. De uitkering per woonruimte
bedraagt in 2001: f 575. Eventuele andere inkomsten samenhangend met
nieuwbouw zijn de bouwleges.2Wat zijn de gemiddelde jaarlijkse kosten voor een gemeente
voor het onderhoud van 300 hectare groen? (pagina 0)Op deze vraag is een eenduidig antwoord niet te geven. Allereerst zijn
de onderhoudskosten van groen sterk afhankelijk van het soort groen. Zo kent
bos een relatief extensief beheer en heeft daardoor een laag kostenniveau,
terwijl stedelijke groengebieden (gebruiksgroen) met daarin waterpartijen,
struiken, bebossing en wandel/fietspaden een veel hoger kostenniveau kennen.
Daarnaast zijn de kosten van groenonderhoud nog afhankelijk van objectieve
omstandigheden, zoals de mate van verstedelijking en de bodemkwaliteit.3Kan voor een periode van vijf of tien jaar worden aangegeven
hoeveel groene functies er in de Randstad zijn gerealiseerd, in hectares,
en kan voor dezelfde periode worden aangegeven hoeveel groene functies in
rode zijn omgezet? (pagina 0)De regering zal u nader informeren over de actuele stand van zaken van
de realisatie van de groene functies in de Randstad in het kader van de begroting
van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, in het
verlengde van de brief van 3 november 2000 aan de Tweede Kamer inzake «middelen
natuurbeheer». Naast rijk en provincies hebben ook gemeenten groen aangelegd,
maar daarover zijn geen cijfers bekend.Er mag van uit worden gegaan dat de realisatie van rode functies voor
het overgrote deel op voormalige landbouwgrond heeft plaatsgevonden. Voor
de Randstad zijn er geen specifieke cijfers voorhanden, wel voor de 3 provincies
als geheel. Tussen 1993 en 1996 is in de provincies Utrecht, Zuid-Holland
en Noord-Holland het areaal landbouwgrond met ca 6900 ha afgenomen en is het
areaal bebouwde grond en verkeer met ca 5400 ha toegenomen. (bron: rapportage
Bodemstatistiek 1996/CBS)4Kan een overzicht worden gegeven van de zogenaamde
ijzeren voorraad aan bedrijventerreinen, en de ontwikkeling daarvan? (pagina 0)In het IBO-rapport «Grond voor beleid» staat in paragraaf 2.4.3
een tabel met een overzicht van het aanbod en de uitgifte van bedrijventerreinen
in de jaren negentig. Daaruit blijkt dat het terstond uitgeefbare areaal de
laatste jaren afneemt en de jaarlijkse uitgifte toeneemt. De verhouding tussen
uitgeefbare areaal en de uitgifte, dat wil zeggen de ijzeren voorraad in termen
van het aantal jaren dat we met de huidige voorraad toe kunnen, is voor bedrijventerreinen
gedaald van 5,6 jaar in 1994 tot 2,9 jaar in 1999. Deze cijfers gelden voor
de bedrijventerreinen, exclusief de zeehaventerreinen. Wanneer gekeken wordt
naar de cijfers inclusief de zeehaventerreinen, zien we een vergelijkbare
ontwikkeling, al hoewel op een iets hoger niveau. Onderstaande tabel geeft
daar per provincie inzicht in.Tabel. IJzeren vooraad bedrijventerreinen per provincie
op basis van jaarlijkse uitgifte in ha en terstond uitgeefbare ha op alle
bedrijventerreinen Provincie199319961999GRONINGEN17,117,99,4FRIESLAND7,64,62,0DRENTHE6,75,56,0OVERIJSSEL3,32,32,0FLEVOLAND5,23,21,9GELDERLAND3,33,11,9UTRECHT5,63,82,6NOORD-HOLLAND8,56,92,9ZUID-HOLLAND11,08,96,6ZEELAND35,328,311,3NOORD-BRABANT5,02,61,7LIMBURG5,43,63,0NEDERLAND7,65,23,5Tussen 1993 en 1999 blijkt de ijzeren voorraad meer dan gehalveerd te
zijn en is nu gemiddeld 3,5 jaar. Het beeld verschilt sterk per provincie.
In Zeeland en Groningen is de ijzeren voorraad circa 10 jaar, maar in Flevoland,
Gelderland en Brabant lager dan 2 jaar.Als op het niveau van stadsgewesten wordt gekeken zijn de verschillen
nog groter. In 1999 loopt dat uiteen van 25,2 jaar voor Middelburg/Vlissingen
tot 1,1 jaar voor Breda (bron: berekend op basis van IBIS 2000).5Hoe oordeelt de regering over de heffingenstelsels
die België en Zwitserland hanteren om verevening van plankosten en behoud
van het open landschap mogelijk te maken? (pagina 0)Sedert 1978 is in de kanton Stad Basel in Zwitserland paragraaf 8a
van het «Hochbautengesetz over de belasting op de planbaten van kracht.
Daarbij wordt een belasting geheven van 50% van de (getaxeerde)
planbaat na bestemmingswijziging. Tevens wordt de planschade bepaald en daar
waar van toepassing verrekend met de planbaat. De opbrengst van de heffing
is bestemd voor de inrichting en verbetering van openbaar groen in de stad.
In de praktijk wordt de heffing in Basel relatief weinig toegepast en is de
opbrengst beperkt (20 gevallen voor in totaal circa f 2,5 miljoen per
jaar). De heffing wordt van geval tot geval bepaald en is dus niet-forfaitair;
dit geeft een hoge administratieve werklast. In dat opzicht lijkt dit een
niet erg aantrekkelijke heffing voor Nederland; de ervaringen met deze heffing
kunnen wel betrokken worden in het onderzoek naar de open-ruimteheffing.Per 1 mei 2000 is in Vlaanderen een nieuwe planbatenheffing geïntroduceerd.
Eigenaren van grond waarvan de waarde stijgt door een bestemmingswijziging
moeten voortaan aan de Vlaamse overheid een belasting betalen over een deel
van de waardestijging. De planbatenheffing is het spiegelbeeld van de planschadevergoeding
die de overheid moet betalen aan grondeigenaren die nadeel ondervinden van
een bestemmingswijziging. De planbatenheffing bedraagt in beginsel 20% van
de meerwaarde. Maar in de praktijk wordt gewerkt met een forfaitair bedrag
(van 8,58 euro) per vierkante meter, dat jaarlijks met een index wordt aangepast.
Er zijn twee correctiefactoren: één voor de bestemming en één
voor het gebied waar de locatie ligt. Van de opbrengsten van de planbatenheffing
gaat 10% naar een landelijk grondfonds, 10% naar de provincies en 80% naar
de gemeenten. Omdat de Vlaamse heffing pas een jaar geleden in werking is
getreden, valt nog niet veel te zeggen over het functioneren er van in de
praktijk. Maar de systematiek kan zeker betrokken worden bij het onderzoek
over de open-ruimteheffing.6Kan het verschil in kosten en baten tussen een nieuwbouwwijk
en een herstructureringsoperatie worden gekwantificeerd, bijvoorbeeld door
de verschillen in aankoopprijs van grond, sloop, vervuiling, infrastructuur,
bouwkosten en organisatiekosten aan te geven? Bestaat er in dit verband een
geactualiseerde berekening op grond van het onderzoek dat de Universiteit
van Nijmegen in dit verband in 1994 heeft verricht? (pagina 0)Met verwijzing naar het antwoord op vraag 1 kan dit verschil in kosten
en baten niet voor «een» nieuwbouwwijk en «een» herstructureringsoperatie
worden aangegeven. Daarvoor zijn er tussen verschillende nieuwbouwwijken en
verschillende herstructureringsingrepen op het niveau van wijken te grote
onderlinge verschillen in de kosten- en batencomponenten. Om die reden is
het financiële ondersteuningsinstrumentarium van het Rijk voor het stedelijk
(woon)beleid ook in verregaande mate gedecentraliseerd naar de andere overheden.In algemene zin geldt dat de kosten voor sloop, sanering van bodemvervuiling,
en bouwkosten in wijken waar herstructurering plaatsvindt hoger zijn dan in
nieuwbouwwijken op uitleglocaties. In die laatstgenoemde wijken zijn daarentegen
de kosten van infrastructuur, en – soms – de kosten van grondverwerving
(afhankelijk van de eigendomssituatie), aanzienlijk hoger.De baten hangen, in beide soorten wijken, voor het overgrote deel samen
met de realisering van het soort woningen. Daarbij geldt dat de baten van
gronduitgifte voor dure woningbouw veelal aanmerkelijk hoger liggen dan die
van woningen in de middeldure categorie. De gronduitgifteprijzen voor sociale
woningbouw zijn het laagst.Er is in dit verband geen onderzoek uit Nijmegen bekend. 7Wat is het kostprijsverschil tussen de vrijwillige
aankoop van één hectare landbouwgrond (inclusief toeslagen)
ten behoeve van natuur of strategische groenprojecten, en aankoop van diezelfde
hectare op onteigeningsbasis? Bestaat hierbij onderscheid tussen losse grond
en hele bedrijven? (pagina 0)Hierop is geen eenduidig antwoord te geven. In het algemeen is verwerving
via onteigening duurder voor de overheid dan verwerving via vrijwillige aankoop.
De meerkosten van onteigening komen voort uit de algehele schadeloosstelling
die de grondeigenaar ontvangt. Deze meerkosten nemen relatief gezien af, naarmate
de grondprijs hoger is. De omvang hiervan zal van geval tot geval verschillen.
Uiteraard bestaat er daarbij onderscheid tussen losse grond en hele bedrijven.8Bij een faciliterend grondbeleid heeft de gemeente,
naast toepassing van de Wet voorkeursrechten gemeenten (Wvg), eigenlijk geen
mogelijkheden voor bovenplanse verevening. Is de regering bereidt om een nader
onderzoek uit te voeren naar andere mogelijkheden bij een faciliterende rol
van de gemeente? Wat vindt de regering in dit kader van het idee om op provinciaal
niveau exploitatievergunningen af te geven, en hierbij als eis op te nemen
dat de particuliere partij meewerkt aan bovenplanse verevening (hetgeen op
provinciaal niveau eigenlijk weer binnenplanse verevening is)? (pagina 0)Omdat bovenplanse verevening geen onderdeel uitmaakt van de kostenlijst,
kunnen gemeenten bovenplanse verevening niet afdwingen via de exploitatievergunning
(faciliterend grondbeleid). Dat laat onverlet dat gemeenten en ontwikkelaars
daarover op vrijwillige basis wel afspraken kunnen maken. Omdat partijen veelal
wederzijds van elkaar afhankelijk zijn, zal dat ook regelmatig gebeuren. Dat
wijst de huidige praktijk ook uit.Het Kabinet is van mening dat gemeenten via bovengemeentelijke samenwerking
meer gebruik kunnen maken van instrumenten voor verevening. Daarop komt het
Kabinet terug bij de follow-up van de Kaderwet. Op dit moment heeft het Kabinet
geen behoefte aan een nader onderzoek naar andere mogelijkheden voor verevening
bij een faciliterende rol van de gemeente.In het kader van de Fundamentele Herziening van de WRO wordt overwogen
provincies nieuwe uitvoeringstaken toe te kennen (eigen bestemmingsplannen).
Het uitgangspunt van de Nota Grondbeleid is dat eventuele (nieuwe) taken voor
provincies gepaard moeten gaan met een daarop afgestemd grondbeleidinstrumentarium.
De gedachte om de provincie – voor die projecten waarvoor zij eerstverantwoordelijke
is – de bevoegdheid te verschaffen om exploitatievergunningen af te
geven, past op het eerste gezicht bij deze lijn uit de Nota. In het kader
van de uitkomsten van de WRO (welke taken krijgen provincies?) zou dit idee
nader overwogen kunnen worden. Daarbij zij wel opgemerkt dat de exploitatievergunning
vooral gericht is op «rode» locaties, terwijl provincies zich
met name richten op «groen», water en infrastructuur. In elk geval
ligt de verplichting tot bovenplanse verevening – gezien het bovenstaande –
niet voor de hand.9Verschillende maatschappelijke organisaties (LTO, Stichting
Natuur en Milieu, VNG) hebben aangegeven dat zij graag betrokken willen worden
bij verder onderzoek naar de open-ruimteheffing. Gebeurt dit? Wie zijn hierbij
betrokken? (pagina 0)Het onderzoek naar de open ruimte heffing zal binnenkort worden gestart.
Bij het onderzoek zullen in elk geval de mede-overheden (IPO en VNG) worden
betrokken. De standpunten van andere organisaties worden in het onderzoek
meegenomen.10Hoe staat de regering tegenover het idee om, indien
nodig, het ontwerp van een rode contour de grondslag te laten zijn voor vestiging
van een voorkeursrecht, teneinde de contourenbenadering uit de Vijfde Nota
Ruimtelijke Ordening beter te laten bijdragen aan de mogelijkheden van gemeenten
om tijdig grond aan te kopen? (pagina 0)Niet geheel duidelijk is wat wordt bedoeld met het «ontwerp van
een rode contour». Als wordt gedoeld op de vraag of de gemeente pas
voorkeursrecht mag vestigen als de rode contour als voorgenomen concrete beleidsbeslissing
(cbb) is opgenomen in het ontwerp-streekplan, luidt het antwoord ontkennend.De totstandkomingsprocedure van de rode contouren (zie Vijfde Nota) voorziet
erin dat de gemeente als eerste aan zet is. Een gemeente dient, in samenwerking
met omringende gemeenten, een voorstel te ontwikkelen voor de rode contour.
Als de gemeenteraad hiermee instemt, zal het voorstel voor de contour worden
aangeboden aan de provincie, die het – na instemming door PS –
opneemt in het streekplan als concrete beleidsbeslissing. Dit is een bindend
besluit voor zowel gemeenten als burgers. Parallel aan de opname van de rode
contour in het streekplan zal de gemeente aan de vormgeving van een eventueel
structuurplan en in elk geval van bestemmingsplannen kunnen werken.De Wvg is ten behoeve van de contourenbenadering van de Vijfde Nota alleen
een effectief instrument als de wettelijke procedure het mogelijk maakt dat
het voorkeursrecht «tijdig» – dat wil zeggen voordat de
grond is aangekocht door derden – kan worden gevestigd. Dat betekent
in concreto dat het juridisch mogelijk moet zijn het voorkeursrecht te vestigen
vooruitlopend op het aanduiden van de rode contour in een ter visie gelegd
ontwerp-streekplan. Het Kabinet is van mening dat de huidige wetgeving hiervoor
voldoende mogelijkheden biedt. De huidige Wvg maakt het blijkens de artikelen
8a en 8 mogelijk dat gedurende maximaal 2 jaar en 8 weken een voorkeursrecht
gevestigd wordt, vooruitlopend op het ter visie
leggen van een ontwerp van een structuur- of bestemmingsplan. Dat betekent
dat de gemeente het voorkeursrecht reeds kan vestigen voordat het voornemen
tot het trekken van de rode contour op een kaart in de openbaarheid komt.11Volgens artikel 22 (bedoeld zal zijn artikel 122) van
de Woningwet kan de gemeente geen privaatrechtelijke afspraken maken over
onderwerpen die in het Bouwbesluit zijn voorzien. In de praktijk blijkt deze
bepaling kwaliteitsbelemmerend te werken. Is de regering van plan deze belemmering
op te heffen? Zo ja, hoe? (pagina 0)Artikel 122 van de Woningwet voorkomt dat gemeenten langs privaatrechtelijke
weg de aan hen in de Woningwet toegekende bevoegdheden uitbreiden en daarmee
beoogde deregulering teniet doen. Zo voorkomt artikel 122 bijvoorbeeld dat
gemeenten in aanvulling op de toets die bij bouwaanvragen plaatsvindt aan
het Bouwbesluit, langs de weg van de gronduitgifte nadere eisen opleggen aan
een voorgenomen bouwplan. Door artikel 122 kunnen gemeenten dus geen gebruik
maken van hun monopoliepositie die zij hebben bij bijvoorbeeld de (woningbouw)gronduitgifte of gronduitgifte in erfpacht. Vanuit dit oogpunt is de regering
van oordeel dat artikel 122 van de Woningwet niet kan worden gemist.Artikel 122 staat er overigens niet in de weg dat betrokken partijen in
onderling overleg en op basis van gelijkwaardigheid meer afspreken dan in
de bouwregelgeving is vastgelegd. Zo kan in een convenant overeengekomen worden
dat een hoger kwaliteitsniveau wordt gerealiseerd dan voorzien in het Bouwbesluit.
Voorwaarde is daarbij dus wel dat de gemeente onderhandelt vanuit een gelijkwaardige
positie.Overigens zij erop gewezen dat artikel 122 gaat over normen die in het
Bouwbesluit zijn opgenomen, zoals ten aanzien van veiligheid, gezondheid en
milieu. Dat laat onverlet dat de gemeente wel aanvullende voorwaarden kan
stellen aan zaken die daarin niet zijn geregeld, zoals aan ruimtelijke en
stedenbouwkundige kwaliteit of ten aanzien van particulier opdrachtgeverschap.12Hoe speelt de regering in op de verwachting van onder
andere het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO), dat in toenemende mate
private partijen actief zullen optreden bij de planning, ontwikkeling, uitgifte
en het beheer van bedrijventerreinen? (pagina 0)Het Rijk vindt het om meerdere redenen een wenselijke ontwikkeling dat
private partijen een grotere rol krijgen bij planning, ontwikkeling, uitgifte
en beheer van bedrijventerreinen. De regering speelt hier op verschillende
manieren op in:• Met het convenant EZ-IPO-VNG-V&W «Samenwerking in de
regio» stimuleert het Rijk bij gemeenten en provincies het betrekken
van private partijen in verschillende fasen van bedrijventerreinontwikkeling.
In het convenant is tevens afgesproken dat de Staatssecretaris van EZ en de
provincies een verkenning laten verrichten naar de verschillende intergemeentelijke/regionale
samenwerkingsvormen en publiek-private samenwerkingsvormen ten behoeve van
de realisering van bedrijventerreinen (art. 3.6). Intergemeentelijke/regionale
samenwerking is van belang omdat dit de mogelijkheden en kans van slagen voor
publiek-private samenwerking groter maakt. De eerste resultaten waren vooral
gericht op herstructurering en PPS. De overige verkenningen verschijnen in
de loop van de convenantsperiode.• Aan toepassing van het voorkeursrecht door gemeenten is de voorwaarde
verbonden dat de plannen op de door de gemeente via de Wvg verworven grond
in beginsel alleen via openbare aanbesteding mogen worden gerealiseerd (Nota
Grondbeleid par. 6.2.1.)13Deelt de regering de opvatting van het IBO, dat een
deel van de residuele waardesprong (bij bestemmingswijziging) kan worden beschouwd
als een beloning voor het risico dat men loopt? (pagina 0)Het IBO stelt terecht dat partijen die vooruitlopend op een bestemmingswijziging
grond kopen risico's lopen en in onzekerheid verkeren. Wanneer er vervolgens
baten ontstaan als gevolg van de bestemmingswijziging, zal dit vanuit ondernemersperspectief worden opgevat als een «beloning»
voor het genomen risico dat de locatie ook een minder profijtelijke bestemming
zou kunnen krijgen. Maar hieruit mag niet de (normatieve) conclusie getrokken
worden dat grondeigenaren dus recht hebben op
de (volledige) waardestijging van de grond als gevolg van bestemmingswijziging.
Het IBO-rapport geeft op pag 56/57 een beschrijving van verschillende interpretaties
van wie op basis van bestaande wet- en regelgeving recht heeft op waardestijging
als gevolg van bestemmingswijziging. De Nota Grondbeleid gaat in op mogelijkheden
om waardestijgingen van grond meer te benutten voor maatschappelijke doelen.
Dat blijkt bijvoorbeeld uit de interesse in een open-ruimteheffing,
waarbij uitgaande van het verlies van open ruimte als gevolg van een bestemmingswijziging
de eigenaren van de grond waarvan de waarde stijgt een heffing moeten betalen.
Daarbij wordt dus een deel van de waardestijging «afgeroomd».
Ook is aangegeven dat een eventueel saneringsfonds voor de beëindiging
van ruimtelijk ongewenste bestemmingen «gevoed» zou kunnen worden
door een heffing bij degenen die baat hebben bij een bestemmingswijziging.
Een neveneffect van dergelijke heffingen zou kunnen zijn dat de prijzen van
landbouwgrond gedrukt worden, wat weer speculatie met grond (waarbij het alleen
gaat om het halen van winst met grondaan- en verkoop) kan ontmoedigen.14Hoe kan worden voorkomen dat de problemen, die zich
nu voordoen bij het verwerven van gronden in verband met het realiseren van
de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), zich ook voordoen bij het verwerven van
grond ter realisatie van de «ruimte voor water»? (pagina 0)In de startovereenkomst Waterbeleid in de 21e eeuw is overeengekomen dat
het Rijk samen met provincies, de VNG en de Unie van Waterschappen de mogelijkheden
voor schadevergoeding en gebruiksvoorwaarden voor het tijdelijk kunnen bergen
van water in beeld zullen brengen. Het resultaat hiervan zal opgenomen worden
in het Nationaal Bestuursakkoord Water (2002). Op dit moment is nog niet duidelijk
in hoeverre gronden geworven moeten worden voor «ruimte voor water».Een aantal mogelijkheden om gronden beschikbaar te stellen is denkbaar.
Daar waar waterberging periodiek noodzakelijk is, moet bezien worden in welke
mate vrijwillig afspraken gemaakt kunnen worden, of dat het noodzakelijk is
de mogelijkheid te creëren om een gedoogplicht op te leggen. Voor het
waarborgen van veiligheid, waarvoor wettelijk normen gelden, kan onteigening
als uiterste middel voor verwerving worden ingezet.15Wat vindt de regering van de bevinding van het IBO,
dat een belangrijk deel van de grondpolitieke knelpunten zich in het buitenland
niet voordoet, of daar tenminste niet als knelpunt wordt ervaren, en dat vooral
de knelpunten rond de transparantie van grondbedrijven een specifiek Nederlands
fenomeen zijn? (pagina 0)De knelpunten rond de transparantie van grondbedrijven zijn een specifiek
Nederlands fenomeen omdat in het buitenland grondexploitatie niet of nauwelijks
als een overheidstaak wordt beschouwd. Wat dat betreft kent Nederland een
andere traditie. Door deze traditie van actief grondbeleid kwamen de beperkingen
van het publiekrechtelijk instrumentarium pas aan het licht toen marktpartijen
een grotere rol kregen op de grondmarkt. In het buitenland is al veel langer
sprake van een grote rol voor marktpartijen.16De Nota heeft een blinde vlek voor het systeem van
erfpacht. Kan worden beargumenteerd in hoeverre een uitbreiding van het erfpachtsysteem
voor grotere delen van Nederland een bijdrage kan leveren aan de doelstellingen
van het nu voorgestelde grondbeleid? (pagina 0)Erfpacht is een bijzondere vorm van actief grondbeleid. Daarbij verkoopt
de gemeente niet, zoals bij regulier actief grondbeleid, de grond maar geeft
deze uit in erfpacht.Erfpacht is ruim 100 jaar geleden bij de grote gemeenten ontstaan als
een sturingsmiddel voor handhaving van de kwaliteit van de gebouwde omgeving.
Inmiddels staat de overheden tal van andere sturings- en handhavingsmiddelen
ter beschikking, zoals de Woningwet, de Wet op de Ruimtelijke Ordening, de
Hinderwet (later de Wet Milieubeheer) en vele andere wetten. Het is overheden
niet toegestaan om via de erfpachtuitgifte zaken te regelen waarin de publiekrechtelijke
regelingen en wetten voorzien. Het belang van erfpacht als RO-instrument is
daarmee in belang afgenomen. Het publiekrechtelijk systeem van wetgeving en
de voorgenomen zaken zoals opgenomen in de Nota Grondbeleid acht de regering,
in grote lijnen, voldoende voor een goede realisering en beheer van de ruimtelijke
inrichting.Het Kabinet is van oordeel dat het overheden vrij staat te kiezen voor
een erfpachtsysteem. Maar het Kabinet beoogt niet een uitbreiding van het
erfpachtsysteem.17Kunnen enkele (2 à 3) concrete voorbeelden worden
beschreven waaruit blijkt, dat de bestaande instrumenten van het grondbeleid
ontoereikend waren? Hoe blijkt uit deze voorbeelden dat het uit de hand lopen
niet te wijten was aan de gemeente die het bestaande instrumentarium beter
had kunnen benutten? (pagina 0)De Nota Grondbeleid bevat nieuwe of gewijzigde instrumenten die een antwoord
geven op knelpunten die in de praktijk zijn ervaren. Zie hiervoor de knelpuntenanalyse
uit het IBO-rapport, dat gebaseerd is op een brede maatschappelijke consultatie.
Terwijl het beter benutten van bestaand instrumentarium soms zeker een bijdrage
kan leveren (zie het Kennis- en Informatiecentrum Grondbeleid), is in een
aantal gevallen sprake van tekortkomingen in het bestaande instrumentarium.
Enkele voorbeelden van instrumenten die een antwoord zijn op tekortkomingen
in het instrumentarium zijn:1) Kostenverhaal. Bij actief grondbeleid kan
de gemeente bij de gronduitgifte vrij gemakkelijk tot verhaal van kosten van
openbare voorzieningen komen. Maar indien marktpartijen eigenaar zijn van
de grond kunnen de kosten van openbare voorzieningen alleen worden verhaald
met een exploitatie-overeenkomst op basis van artikel 42 van de Wet op de
Ruimtelijke Ordening (niet afdwingbaar) of met de baatbelasting (artikel 222
van de Gemeentewet, niet alle kosten zijn verhaalbaar). Met de in de Nota
Grondbeleid opgenomen exploitatievergunning kan de gemeente straks kostenverhaal
afdwingen op basis van de kostenlijst, zodat «free riders» (ontwikkelaars
die niet of te weinig willen bijdragen in de kosten) rechtens kunnen worden
verplicht naar evenredigheid bij te dragen in de kosten.2) Particulier opdrachtgeverschap. De exploitatievergunning
maakt het voor het eerst mogelijk op wettelijke gronden de beschikbaarheid
van kavels voor particulier opdrachtgeverschap te regelen.3) Wet voorkeursrecht gemeenten. Nu mogen
gemeenten zonder uitbreidingstaak op het gebied van woningbouw het voorkeursrecht
niet toepassen. In de Nota Grondbeleid is besloten dat zij dat recht ook krijgen.
Dit is te meer van belang, aangezien in de komende jaren voor gemeenten een
belangrijke opgave is weggelegd voor woningbouw binnen het bestaand stedelijk
gebied.4) Onteigening ten behoeve van herstructurering.
Herstructureringsprojecten in bestaand stedelijk gebied worden geconfronteerd
met soms lange en ingewikkelde procedures, waardoor zij soms ernstige vertragingen
oplopen. De Nota Grondbeleid bevat initiatieven om hierin verbetering aan
te brengen.Voor de onderbouwing van deze keuzen ten aanzien van instrumenten wordt
verwezen naar de knelpuntenanalyse in het IBO-rapport, alsmede de Evaluatie
van de Wvg door de TU Delft. Omdat de onderzoeksresultaten geanonimiseerd
zijn, laten deze rapporten het niet toe specifieke voorbeelden uit de praktijk
noemen.18Waarom maken, naar de mening van de regering, gemeenten
onvoldoende gebruik van de mogelijkheden die het voeren van een actief grondbeleid
biedt? (pagina 5)Hiervoor bestaan diverse verklaringen. Ten eerste zijn waarschijnlijk
niet alle gemeenten zich altijd bewust van de mogelijkheden die bestaand instrumentarium
biedt. Zo is het goed mogelijk met grondbezit concurrentie te organiseren,
maar gebeurt dat toch zelden. Juist daarop zal het nieuwe Kennis- en Informatiecentrum
Grondbeleid gericht zijn. Ten tweede hebben niet alle gemeenten al voldoende
oog voor nieuwe publieke doelen. Daarvan is particulier opdrachtgeverschap
een voorbeeld. Hoewel bij actief grondbeleid het uitgeven van kavels voor
particulier opdrachtgeverschap eenvoudig is, is hiervan zelden sprake in de
praktijk.19Hoe denkt de regering gemeenten te stimuleren om concurrentie
op de ontwikkelingsmarkt te bevorderen wanneer de grond in handen is van de
overheid? (pagina 6)Ten eerste door voorlichting via het nieuwe Kennis- en Informatiecentrum
Grondbeleid over hoe een gemeenten processen van creatieve concurrentie kan
stimuleren. Ten tweede door in het kader van het ISV en de Verstedelijkingsafspraken
tot 2010 (herijking Vinac) afspraken te maken over tenderachtige systemen
bij actief grondbeleid. Ten derde door invoering van de voorwaarde dat plannen
op via de Wvg verworven grond openbaar aanbesteed moeten worden.20Welke vorm heeft het hier genoemde bovenlokaal grondbeleid?
Gaat het hierbij altijd om vrijwillige afspraken tussen overheden en particulieren?
Is het juist te veronderstellen dat gebrek aan overeenstemming over bovenplanse
verevening geen reden vormt voor het weigeren van een grondexploitatievergunning?
(pagina 6)Bij bovenlokaal grondbeleid gaat het om samenwerking
tussen overheden. Die is essentieel om uiteenlopende maatschappelijke
doelstellingen te kunnen realiseren. Het Kabinet is van mening dat gemeenten
ten aanzien van grondbeleid meer met elkaar zouden kunnen samenwerken, bijvoorbeeld
om invulling te geven aan de gedachte nieuwbouw- en herstructureringsopgaven
meer in samenhang te bezien. Die samenwerking kan alleen op vrijwillige basis,
omdat de situatie in elke regio anders is. Daarnaast maakt grondbeleid onderdeel
uit van de samenwerking volgens de Kaderwet Bestuur in Verandering. In dat
kader zal worden afgewogen in hoeverre de Kaderwet-gebieden nieuwe stijl nieuwe
bevoegdheden voor het grondbeleid zullen krijgen.De grondexploitatievergunning is een instrument in de relatietussen individuele gemeenten en ontwikkelaars. Ook hiervoor geldt
dat gemeenten en ontwikkelaars op vrijwillige basis afspraken kunnen maken
over bovenplanse verevening. Het is dus juist dat een gebrek aan overeenstemming
over bovenplanse verevening geen reden zal zijn om een grondexploitatievergunning
te weigeren. Overigens wil het Kabinet erop wijzen dat naarmate gemeenten
beter met elkaar samenwerken, de bereidheid van ontwikkelaars om vrijwillige
afspraken met gemeenten te maken toe zal nemen. 21In de Nota wordt aangegeven dat mogelijkheden van een
nieuwe Wet Bevordering Particulier Opdrachtgeverschap (WBPO) of een Wet voorkeursrecht
particulieren (Wvp) reeds onderzocht worden. Wat is de stand van zaken van
dit onderzoek? Wanneer kan de Kamer de resultaten verwachten? (pagina 7)Naar aanleiding van een drietal onderzoeken heeft de Staatssecretaris
van VROM recentelijk een brief aan de Tweede Kamer gestuurd met de stand van
zaken ten aanzien van de beleidsvoornemens voor particulier opdrachtgeverschap.
Deze omvatten mede de voorstellen uit de Nota Grondbeleid op dit terrein.
Naast een aantal stimulerende en ondersteunende maatregelen zal particulier
opdrachtgeverschap als prestatieveld worden opgenomen in het ISV2 (en vooruitlopend
daarop in de verstedelijkingsafspraken die de Staatssecretaris van VROM eind
2001 zal maken). Daarmee wordt zorggedragen voor een doorwerking van de rijksdoelstelling
in lokale plannen (meerjarige ontwikkelingsprogramma's). Om gemeenten in staat
te stellen die doelstellingen te realiseren, krijgen gemeenten via de exploitatievergunning
de mogelijkheid de lokale opgave voor particulier opdrachtgeverschap daadwerkelijk
af te dwingen op concrete locaties. Het Kabinet verwacht vooralsnog dat deze
maatregelen voldoende effectief zijn om de doelstelling te realiseren. Als
deze aanpak toch niet tot voldoende resultaten mocht leiden, zullen de genoemde
wetten worden ingevoerd. Daarom zal parallel aan het bestuurlijke traject
alvast worden gestart met de voorbereiding van het wetgevingstraject. Het
Kabinet streeft ernaar het onderzoek naar eventuele aanvullende wetgeving
in bijvoorbeeld een Wet Bevordering Particulier Opdrachtgeverschap of een
Wet voorkeursrecht particulieren gereed te hebben in het jaar waarin de Grondexploitatiewet
in werking treedt. De Nota gaat ervan uit dat zowel het beleidskader voor
het ISV2 als de Grondexploitatiewet (waarin de exploitatievergunning zal worden
geregeld) gereed zijn in 2003. Dan zal blijken of de gekozen aanpak tot bevredigende
resultaten leidt, en of de nieuwe instrumenten nodig zijn. 22Welke waarde hecht de regering aan het beginsel van
zelfrealisatie? (pagina 7)Het beginsel van zelfrealisatie is van groot gewicht. Een grondeigenaar
kan pas worden onteigend wanneer hij niet bereid of in staat is om het bestemmingsplan
uit te voeren, in de door de gemeente gewenste vorm (die in het publiek belang
moet zijn). De rechten die aan grondeigendom verbonden zijn, moeten zoveel
mogelijk gewaarborgd worden. Toch zijn er grenzen aan het recht van zelfrealisatie,
waarbij dit recht wordt afgewogen tegen het algemeen belang. De Nota Grondbeleid
kondigt een aantal nieuwe beperkingen aan zelfrealisatie aan. Zo zal de particuliere
grondeigenaar onteigend kunnen worden indien hij geen exploitatievergunning
verkrijgt. Daarnaast zal onderzocht worden hoe de onteigeningswet aangepast
kan worden ten behoeve van het stimuleren van stedelijke herstructurering.
Ook wordt de mogelijkheid grenzen te stellen aan zelfrealisatie uit het oogpunt
van concurrentie niet uitgesloten (zie vraag 88).23Wanneer zijn studies naar het ontkoppelen van grondeigendom
en bouwrecht en verhandelbare bouwrechten naar verwachting gereed? (pagina 7)Het onderzoek naar de relatie tussen particuliere grondposities en concurrentie
is naar verwachting gereed rond de jaarwisseling 2001/2002. 24Wanneer worden de uitkomsten verwacht van het onderzoek
naar de mogelijkheden van een nieuwe Wet bevordering particulier opdrachtgeverschap
en een Wet voorkeursrecht particulieren? (pagina 7)Zie antwoord op vraag 21.25Wanneer worden de verbeteringsvoorstellen van de Wvg
bij de Tweede Kamer ingediend? Welke planning staat de regering daarbij verder
voor ogen? (pagina 8)De inwerkingtreding van de nieuwe wet wordt in 2003 voorzien, met dien
verstande dat de verbreding van de Wvg tot alle gemeenten al in 2002 gepland
is. Voor dit laatste onderdeel wordt een spoedprocedure aangevraagd bij Raad
van State. Ook in uw huis en in de Eerste Kamer zal begrip worden gevraagd
voor het betrachten van spoed bij de behandeling van het desbetreffend wetsvoorstel,
opdat gemeenten dit instrument tijdig beschikbaar hebben bij het contourenbeleid
(zie ook vraag 10).26Wanneer wordt het effect gemeten van de maatregelen
om te stimuleren dat gemeenten methoden voor grondprijsberekening meer op
kwaliteit richten? (pagina 8)Door Neprom, VNG en het Ministerie van VROM is inmiddels een werkgroep
Grondprijssystematiek gevormd. Deze werkgroep tracht met eensluidende voorstellen
te komen hoe grondprijssystematieken meer op kwaliteit kunnen worden gericht.
Vooralsnog wordt gedacht aan het maken van een handleiding voor gemeenten.
Het streven is erop gericht deze handleiding en het daaraan gekoppelde voorlichtingstraject
in 2002 te voltooien. Met de implementatie in het gemeentelijk grondbeleid
zal nog enige tijd gemoeid zijn. Verwacht mag worden dat de effecten van deze
acties vanaf het jaar 2003 zullen kunnen worden gemeten.27Wanneer is er sprake van een onvoldoende effect als
het gaat om resultaten van de Verstedelijkingsafspraken en het ISV2 voor wat
betreft de systematiek van grondquotes? (pagina 8)Zowel bij de Verstedelijkingsafspraken als het ISV2 gaat het om het maken
van beleidsafspraken tussen Rijk en gemeenten.
Dat betekent dat op dat moment nog geen materieel effect zichtbaar kan zijn.
Het Kabinet is tevreden als de respectieve gemeenten bij de Verstedelijkingsafspraken,
respectievelijk in de meerjarige ontwikkelingsprogramma (ISV2) toezeggen dat
zij hun grondprijsmethoden doelgericht zullen afstemmen op de kwalitatieve
invulling van het gewenste programma. Vervolgens zullen gemeenten daarop na
afloop van de ISV2-periode worden afgerekend. Toetspunt daarbij is de mate
waarin de gehanteerde methoden de kwaliteit en diversiteit van de locatie
bevorderen (cf. twee doelen in par. 5.3.1 van de Nota). Tussentijds zal reeds
een evaluatie plaatsvinden van de afstemming van gemeentelijke grondprijsmethoden
op de kwalitatieve invulling van het gewenste programma.28In de Nota wordt voorgesteld om gemeenten een verantwoordingsplicht
te geven voor het voeren van actief grondbeleid. In hoeverre heeft, naast
deze maatregelen, het invoeren van de eis van openbare aanbesteding bij verwerving
van grond via de Wvg toegevoegde waarde voor de transparantie van beleid?
(pagina 9)De mogelijke verantwoordingsplicht voor gemeentelijk grondbeleid is gericht
op vergroting van transparantie op het niveau van de gemeente en grondbedrijven.
De eis van openbare aanbesteding van plannen op grond die via de Wvg verworven
is, bevordert de transparantie van de besluitvorming op het niveau van locaties
en plannen.29In de Nota wordt vermeld dat, in overleg met de VNG,
nadere afspraken worden gemaakt over de bevordering van transparantie. Is
dit al gebeurd? Wanneer wordt de Kamer ingelicht over de resultaten? (pagina 9)De VNG zal nauw betrokken worden bij de vrij ingrijpende herziening van
de comptabiliteitsvoorschriften die noodzakelijk is om het gemeentelijk grondbeleid
transparanter te maken. Het streven is om deze herziening, die er vooral uit
zal bestaan dat bij de begroting en bij het jaarverslag een paragraaf grondbeleid
wordt opgenomen, begin 2002 gereed te hebben. Daarover zal de Kamer dan geïnformeerd
worden. De herziene voorschriften zullen dan aan de gemeenten en provincies
bekend worden gemaakt en vervolgens per begrotingsjaar 2004 verplicht worden.
Het begrotingsjaar 2003 zal als overgangsjaar fungeren.30Welke andere effecten dan het minder vaak voor bebouwing
aankopen van open ruimte verwacht de regering van een open-ruimteheffing?
(pagina 9)De vraag in hoeverre het gedrag van marktpartijen beïnvloed wordt
door de open-ruimteheffing hangt af van zowel de vormgeving en hoogte van
de heffing, als van de relatie met de ruimtelijke ordening. Het aangekondigde
onderzoek beoogt deze vragen in hun onderlinge samenhang te beantwoorden voor
verschillende varianten van heffingen. Wat betreft de relatie tot het RO-beleid,
heeft het Kabinet al de keuze gemaakt dat een eventuele open-ruimteheffing
aanvullend op het contourenbeleid zal zijn. Dit betekent dat op basis van
contouren beslist wordt waar wel (rode contouren) en waar niet (groene contouren)
gebouwd mag worden. In die gebieden zal een heffing gedrag van marktpartijen
dus niet beïnvloeden. Het Kabinet laat de mogelijkheid open dat een heffing
in balansgebieden wordt geïntroduceerd. Die zal dus daar het gedrag van
marktpartijen kunnen beïnvloeden, zonder dat nu al te zeggen is op welke
wijze dat zal gebeuren, en er dus sprake zal zijn van een «sturende»
heffing. Een heffing heeft in elk geval het effect dat de kosten van het verlies
aan open ruimte in rekening worden gebracht bij de eigenaar van de te bebouwen
grond. De heffing kan tevens een dempende werking hebben op de agrarische
grondprijzen. Een van de opties voor de bestemming van de opbrengsten van
de heffing is deze in te zetten voor ruimtelijke kwaliteit.31Is de toenamen van het aantal planschadeclaims te wijten
aan het ruimhartige gebruik van de regeling van planschadeclaims? (pagina 10)Voor het toenemend beroep op de planschadevergoedingsregeling ex art.
49 WRO bestaan meerdere redenen. In de brief d.d. 23 maart 1999, nr. M 471
(ook gepubliceerd in ts. Bouwrecht, 1999, blz. 665 e.v.) aan de voorzitter
van de Vaste Commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
heeft de Minister van VROM daarvan een analyse gegeven. Onder andere is ingegaan
op de ontwikkeling, zowel in binnen- als buitenland, dat schade, ook bij rechtmatig
overheidshandelen, vaker voor compensatie in aanmerking komt. In dit verband
wordt ook herinnerd aan de brief van de Minister van Justitie («Claimcultuur»)
van 17 juni 1999 (Tweede Kamer, 2000–2001, 26 630, nr. 1) In de
schriftelijke reactie d.d. 26 sept. 2000 (2e Kamer, 2000–2001,
27 029, nr. 4) op vragen vanuit de Vaste Kamercommissie in het kader
van de Fundamentele Herziening van de WRO, heeft de Minister van VROM, met
verwijzing naar het BANS, aangegeven dat inmiddels aan de hand van onderzoek
meer inzicht was verkregen in de kwantitatieve en kwalitatieve aspecten van
dit vraagstuk. Dit leidde tot de keuze om langs de weg van de lopende Fundamentele
Herziening van de WRO de planschadevergoedingsregeling aan te scherpen en
om via het dossier van het grondbeleid in te gaan op de wenselijkheid van
kostenverhaalsmogelijkheden voor de gemeenten. Het is de bedoeling de Kamer
nog dit kalenderjaar een wettekst ter herziening van de WRO toe te zenden.
In de bijbehorende Memorie van Toelichting zal expliciet worden ingegaan op
de in de vragen 130 en 132 bedoelde oplossingsmogelijkheden, en de andere,
in overleg met de VNG en anderen verkende alternatieven.32Is het uitgangspunt van de nieuwe Wet voorkeursrecht
nog steeds dat de ene overheid niet in de bevoegdheden van een andere overheid
treedt? Hoe is het taakveld van de provincie afgebakend ten opzichte van de
gemeente (streekplan versus bestemmingsplanbevoegdheid)? (pagina 11)Het is nog niet duidelijk of een nieuwe Wet Voorkeursrecht noodzakelijk
is. Als het Rijk en de provincie in het kader van de Fundamentele Herziening
van de WRO nieuwe uitvoeringsbevoegdheden krijgen, zullen deze overheden ook
moeten beschikken over de voor die taken geëigende instrumenten. Inherent
hieraan is een duidelijke regeling ter voorkoming van elkaar overlappende
bevoegdheden. Wanneer bijvoorbeeld de provincie bevoegd wordt tot vestiging
van het voorkeursrecht, zal de bevoegdheid van de gemeente ter zake moeten
worden uitgesloten.33Wat houdt het koppelen van de onteigeningsbevoegdheid
aan het streekplan concreet in? Stelt deze koppeling bijzondere eisen aan
het streekplan? (pagina 11)Een streekplan is in beginsel een indicatief plan dat niet op uitvoering
is gericht. Uit dien hoofde leent het streekplan zich dan ook niet goed voor
onteigening. Dit is niet anders indien in het streekplan concrete beleidsbeslissingen
zijn opgenomen die bij de vaststelling van een bestemmingsplan of een herziening
hiervan in acht moeten worden genomen. Deze concrete beleidsbeslissingen richten
zich immers slechts tot de gemeente en zijn niet zelf al op uitvoering gericht.
Om derhalve als onteigeningsgrondslag in aanmerking te kunnen komen, zal het
streekplan dan ook veel meer duidelijkheid in concrete situaties moeten verschaffen
dan thans het geval is. In dit verband moet ook gewezen worden op de Fundamentele
Herziening van de Wet op de Ruimtelijke Ordening waarbij het streekplan als
zodanig in een ander perspectief wordt geplaatst.34Wat houdt de heroverweging van het verkoopbeleid van
agrarische domeingronden concreet in? (pagina 11)De tijdelijke verkoopstop is ingesteld om te voorkomen dat gronden die
mogelijk een bijdrage kunnen leveren aan het realiseren van publieke doelstellingen
worden verkocht. Hiermee is een adempauze gecreëerd om het verkoopbeleid
van de agrarisch domeingronden in lijn te brengen met de huidige ontwikkelingen
op het gebied van de ruimtelijke ordening, de Ecologische Hoofdstructuur en
het pachtbeleid en om de verschillende belangen op een goede wijze tegen elkaar
af te wegen. Concreet betekent de heroverweging dat zorgvuldig wordt afgewogen of de
agrarische domeingronden een bijdrage kunnen leveren aan publieke doelstellingen,
rekening houdend met de positie van zittende (erf)pachters. De heroverweging
heeft met name betrekking op de vraag of agrarische domeingronden moeten worden
verkocht en zo ja, welke en tegen welke voorwaarden.Zodra het Kabinet een standpunt heeft ingenomen over het pachtbeleid wordt
u zo spoedig mogelijk geïnformeerd over het te voeren beleid voor de
agrarische domeingronden.35Welke rol speelt de dienst Domeinen bij anticiperende
aankopen? Wordt het ministerie van Financiën betrokken bij anticiperende
aankopen? (pagina 11)De dienst Domeinen speelt geen centrale rol bij anticiperende aankopen.In navolging van de Nota Grondbeleid zal een Raad voor Vastgoed Rijksoverheid
(RVR) worden ingesteld. De projectdirectie Vastgoed van het Ministerie van
Financiën zal de financiering van anticiperende aankopen faciliteren.Indien vastgoedbeherende departementen (inclusief Domeinen) anticiperend
willen aankopen, dan dienen zij hiertoe een verzoek in bij de RVR, die de
voorstellen inhoudelijk toetst. Zodra de RVR akkoord is, zal de projectdirectie
Vastgoed de benodige aankoopbedragen lenen uit de schatkist. Het totaal van
benodigde aankoopbedragen wordt daarbij door de directie Vastgoed ingepast
binnen de omvang van de door het Ministerie van Financiën beschikbaar
gestelde lening. Het Ministerie van Financiën is op deze wijze intensief
en direct betrokken bij anticiperende aankopen.36Worden ook maatregelen overwogen om, bij beslissingen
van het Rijk om grond te kopen of te verkopen, bedrijfseconomische afwegingen
een grotere rol te laten spelen? (pagina 11)Ja, de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR) heeft o.a. tot taak de rol
van het Rijk te versterken op het gebied van aankoop, verkoop en het daarmee
verband houdende beheer van vastgoed. Hieronder valt ook het formuleren van
maatregelen om bedrijfseconomische afwegingen bij aankoop en verkoop een grotere
rol te laten spelen.37De Nota stelt dat de contouren de prijsontwikkeling
van grond in het buitengebied enigszins zullen matigen, omdat contouren de
scheiding tussen rode en groene grondmarkten versterken. Staat daar naar verwachting
een prijsstijging binnen de rode contouren tegenover, als gevolg van de schaarste
aan bouwgrondmarkt die deze contouren mogelijk creëren? (pagina 12)Op deze vraag is op dit moment geen eenduidig antwoord te geven. De vraag
is of het contourenbeleid ten opzichte van het huidige beleid tot een grotere
schaarste aan ruimte voor «rood» leidt. Aan de ene kant is van
belang dat met de rode contouren ruimte gereserveerd wordt op basis van een
hoog vraagscenario voor alle stedelijke functies (blz. 117 Vijfde Nota RO).
Er wordt dus in principe geen extra schaarste gecreëerd ten opzichte
van de situatie met het huidige RO-stelsel. In dat opzicht is er ook geen
sprake van een additionele opwaartse druk op rode grondprijzen (zie ook antwoord
op vraag 42). Aan de andere kant moet worden bedacht dat gemeenten en provincies
uiteindelijk de contouren vaststellen, en de effecten op grondprijzen sterk
afhangen van de keuzen die zij daarbij maken. Zo is van belang
hoe strak de contouren getrokken worden, voor hoe lang zij gelden, en hoe
krachtig de handhaving is.Hiernaast is van belang dat de Vijfde Nota RO en de Nota Grondbeleid maatregelen
bevatten die ertoe bijdragen dat de voordelen van anticiperende particuliere
grondaankopen en speculatie verminderd worden (zie pag 12 Nota Grondbeleid).38In de Nota wordt uitgebreid ingegaan op de «prijsvorming
op de grondmarkt». Daarnaast wordt gesteld dat het nieuwe grondbeleid
een rechtvaardiger verdeling tussen kosten en baten dient op te leveren. Een
koppeling tussen deze opmerkingen wordt in de Nota helaas niet gelegd.In de jaren '70 spitste de discussie zich toe op de
vraag of, bij onteigening, de gebruikswaarde of de marktwaarde uitgangspunt
diende te zijn voor de afkoopsom. Wat is het standpunt van deze regering over
de discussie «gebruikswaarde-verwachtingswaarde-marktwaarde»?
Is de regering van mening dat de baten van een bestemmingswijziging ten goede
mogen komen aan de oorspronkelijke eigenaar, ook indien de gebruikswaarde
voor deze eigenaar lager is dan de marktwaarde ná bestemmingswijziging?
Zo ja, geldt dit voor de volledige waardestijging of voor een gedeelte daarvan?
Zou dit «gedeelte» dan kunnen worden gepreciseerd (bijvoorbeeld
de «gebruikswaarde-plus»)? (pagina 26)De wettelijke grondslag van onteigening is te vinden in de onteigeningswet,
die in grote lijnen bepaalt dat schadeloosstelling wordt vastgesteld aan de
hand van de verkeerswaarde in een gebied. Het Kabinet ziet geen reden hiervan
af te wijken. Voor wat betreft de verdeling van kosten en baten bij bestemmingswijziging
is het Kabinet van mening dat de Nota Grondbeleid belangrijke aanzetten bevat
voor een rechtvaardiger verdeling van kosten en baten (zie vraag 53). Bij
het onderzoek naar de open-ruimteheffing zal aan de orde komen welk deel van
de waardestijging belast zou kunnen worden.39Als argument tegen actief grondbeleid wordt aangevoerd,
dat de dubbelrol van de gemeente als beleidsmaker en grondbedrijf ertoe kan
leiden, dat teveel vanuit winstoverwegingen wordt gehandeld. In hoeverre zal
deze prikkel verminderen bij faciliterend grondbeleid? Bepaalde functies opnemen
in bestemmingsplan levert toch, hoe dan ook, meer inkomsten op? (pagina 26)De nieuwe grondexploitatievergunning vormt het hart van het nieuwe faciliterende
grondbeleid. Daarbinnen zal de overheid door haar gemaakte kosten voor publieke
voorzieningen op ontwikkelaars kunnen verhalen op basis van een wettelijke
kostenlijst. Die lijst kent een belangrijk uitgangspunt: de gemeente mag alleen
daadwerkelijk gemaakte kosten verhalen. Dat betekent dus dat op de grondexploitatie geen «winst» gemaakt wordt,
zoals nu mogelijk is bij actief grondbeleid. Los van deze wettelijke mogelijkheden
bestaat de mogelijkheid vrijwillige afspraken te maken met ontwikkelaars over
extra bijdragen. En waar sprake is van lucratieve bestemmingen zal de bereidwilligheid
daartoe groter zijn.40Door AVBB en NEPROM wordt gesteld dat op de Vinex-locaties
4% van de grond in handen is of was van speculanten. Sluit de regering zich
aan bij deze constatering? Kan worden ingegaan op de rol en de mogelijkheid
blokkeringskracht van deze «speculanten» op de voortgang en de
kwaliteit van de ontwikkeling van Vinex-locaties? (pagina 27)Uit door VROM geïnitieerd onderzoek naar de grondbezitsverhoudingen
op Vinex-uitleglocaties is gebleken dat, op grond van de destijds (1997) beschikbare
kennis, zo'n 4% van de gronden naar schatting in handen was van de zogenaamde
speculanten. In dat onderzoek werd als «speculant» aangemerkt
een partij die tijdelijk grond in bezit heeft met als enige doel die met winst
weer te verkopen.Daarbij werd de verwachting uitgesproken dat dit aandeel door de verdere
voortgang van de bouw op Vinex gaandeweg zou verminderen, omdat het doel van
deze speculanten immers niet het grondbezit is, maar de winst die bij verkoop
daarvan kan worden genoten. Nu nagenoeg alle Vinex-uitleglocaties, die onderdeel
zijn van de woningbouwafspraken tot 2005, in ontwikkeling zijn genomen, is
het aannemelijk dat de blokkeringskracht van deze groep grondeigenaren op
Vinex-locaties is geminimaliseerd.Als wordt gekeken naar het effect van grondbezit van speculanten op de
voortgang van het totale Vinex-programma kan worden geconcludeerd dat dit
effect tamelijk gering is geweest. Dat neemt niet weg dat speculanten op concrete
locaties, c.q. bij specifieke projecten wel degelijk vertraging in de grondverwerving
kunnen veroorzaken. Het effect van grondbezit bij speculanten op de kwaliteit
kan niet direct worden vastgesteld. Wel is het zo dat grondaankoop van speculanten
een verhoging van de verwervingskosten betekent, hetgeen indirect ten koste
kan gaan van de locatiekwaliteit.41Opdrijving van grondprijzen als gevolg van speculatie
is niet mogelijk, zo wordt gesteld. Wat is de mening van de regering over
de feitelijke ontwikkeling dat, als gevolg van de speculatie op waardestijging,
tientallen guldens per vierkante meter grond (het residu, of de overwinst)
bij marktpartijen is terechtgekomen zonder dat deze partijen (de «tussenhandelaren»)
enige bijdrage hebben geleverd aan de uiteindelijke van de betreffende locatie?
(pagina 28)De hoge grondprijzen en grote marges die op dit moment behaald worden,
zijn niet zozeer een gevolg van speculatie, als wel van gestegen woningprijzen.
De waarde van een nieuwbouwwoning is gerelateerd aan een vergelijkbare woning
in de bestaande voorraad. Omdat de bestaande voorraad veel duurder is geworden,
zijn ook nieuwbouwwoningen in waarde gestegen. Daarmee zijn grondprijzen gestegen,
en behalen uiteenlopende partijen – boeren, ontwikkelaars, gemeenten
en eerste eigenaren van de woningen – grotere marges. Speculanten, die
het niet te doen is om uitvoering van plannen, maar louter om het maken van
winst op grondaan- en verkopen, vormen slechts een kleine groep (zie vraag
40). In elk geval gaat de strijd tussen deze partijen om verdeling van de
marges, zonder dat woningprijzen daardoor sterk beïnvloed worden.Het belang van speculanten is dus minder groot dan soms wel wordt gedacht.
Desalniettemin bevat de Nota Grondbeleid, tezamen met de Vijfde Nota RO, diverse
maatregelen die speculatie minder aantrekkelijk maken, en de overheid instrumenten
in handen geeft om waar nodig tijdig te kunnen ingrijpen (zie paragraaf 4
in de Samenvatting van Nota Grondbeleid). Het betreft hier onder meer de exploitatievergunning
en de verbreding van de Wvg naar alle gemeenten.42Hoe wordt het geschetste mogelijke effect van rode
contouren op huis- en grondprijzen tegengegaan? (pagina 31)Bij vraag 37 is aangegeven dat hoewel dat pas met zekerheid te zeggen
is nadat gemeenten en provincies contouren in de praktijk hebben vastgesteld,
rode contouren waarschijnlijk een beperkte invloed zullen hebben op
grondprijzen. De prijzen van woningen worden bepaald door vraag en aanbod
op de regionale woningmarkt (zie vraag 40 en 41). Het Kabinet streeft nadrukkelijk
naar verruiming van het aantal woningen in de relatief schaarse segmenten.
Dit zal bijdragen aan matiging in de ontwikkeling in de prijzen van woningen
in vergelijking met de huidige situatie.43Welke instrumenten biedt de Nota Grondbeleid aan gemeenten
en provincies om uitvoering te geven aan de strategieën van transformeren,
combineren en intensiveren, zoals vermeld in de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening?
Kan deze vraag beantwoord worden voor zowel bebouwd als onbebouwd gebied?
(pagina 31)Het totale pakket aan maatregelen uit de Nota Grondbeleid maakt het mogelijk
dat gemeenten beter uitvoering kunnen geven aan de strategieën transformeren,
combineren en intensiveren. Gericht op zowel herstructurering als uitleglocaties:1. Introductie van de grondexploitatievergunning, inclusief regeling voor
kostenverhaal.Specifiek gericht op stedelijke herstructurering:1. Verbreding van de Wet voorkeursrecht gemeenten tot alle gemeenten,
zodat ook gemeenten zonder uitbreidingstaakstellingen – maar wel met
een herstructureringsopgave – dit recht kunnen inzetten.2. Artikel 61 van de onteigeningswet zal worden aangepast.3. In paragraaf 6.3 is aangegeven dat het Kabinet mogelijkheden gaat
onderzoeken om de grondslagen voor onteigening te kunnen herzien, zoals onteigenen
vooruitlopend op de vaststelling van een bestemmingsplan, de inzet van meerjarenontwikkelingsprogramma's
en wijkontwikkelingsprogramma's en de mogelijkheid tot partieel onteigenen.Gericht op het landelijk gebied:1. Fiscale maatregelen om grondmobiliteit te verhogen (Nota Landbouw en
Fiscus)2. Vergroting van de mogelijkheden voor het vestigen van voorkeursrecht
voor groen (in het kader van WAG, Wvg en Fundamentele Herziening WRO)3. Vergroting onteigeningsmogelijkheden.44Hoe denkt de regering een stabilisering in de prijzen
op de groene grondmarkt te bereiken, als ongeveer 80% van het niet-bebouwde
gedeelte van Nederland potentieel tot de rode grondmarkt behoort door het
de status van balansgebied te geven? (pagina 31)Het is onjuist de balansgebieden te beschouwen als potentieel «rood»
gebied. De rode ruimtevraag moet in principe worden opgevangen binnen de rode
contouren (zie Vijfde Nota). De Nota Grondbeleid spreekt daarom de verwachting
uit dat wanneer de contouren eenmaal zijn vastgesteld en goed worden gehandhaafd
de prijsontwikkeling van grond buiten de rode contouren zal matigen.45Wat komt er van de realisering van de groene en recreatieve
functies (bijvoorbeeld Strategisch Groen Projecten) terecht als, zoals in
box 2.1 op bladzijde 32 staat, binnen de rode contouren de stedelijke en regionale
groenstructuren integraal moeten worden meegenomen? (pagina 32)De rode contour is bedoeld om een fysieke grens te trekken, waarbinnen
de verstedelijking plaats dient te vinden. Daarbinnen worden de stedelijke en regionale groenstructuren integraal meegenomen. Bij het trekken
van de rode contour zal met die groene opgaven op gemeentelijk en regionaal
niveau rekening moeten worden gehouden. De Strategische Groenprojecten zijn
vooral bedoeld om rijksbeleid te realiseren en zullen merendeels juist buiten
de rode contour liggen.46In hoeverre wordt het prijsdrukkend effect, van het
voortaan altijd moeten afrekenen op de niet-agrarische meerwaarde, tenietgedaan
door de mogelijkheid een niet-agrarische opbrengst te herinvesteren, zonder
te hoeven afrekenen over de meerwaarde? Wordt aan dit fenomeen aandacht besteed
in de Nota Landbouw en Fiscus? Komt deze nota nog voor 21 juni 2001 uit? (pagina 34)In de nota Landbouw en Fiscus worden de fiscale maatregelen die van toepassing
zijn voor land- en bosbouw en natuur geïnventariseerd en geanalyseerd.
Naast maatregelen die specifiek van toepassing zijn voor deze sectoren betreft
dit ook maatregelen die voor alle zelfstandigen gelden. In de nota zal worden
ingegaan op de toepassing van de landbouwvrijstelling. De nota zal naar verwachting
direct na de zomer van dit jaar aan de Tweede Kamer worden aangeboden.47Deelt u de mening van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM) dat de Vijfde Nota de huidige doelstellingen om recreatief
groen in en om de steden te stimuleren bevestigt, maar vooralsnog geen krachtige
impuls biedt om de huidige impasse in de grondverwerving te doorbreken (rapport
«Who is afraid of red, green and blue?»)? Welke instrumenten uit
de Nota Grondbeleid dragen bij aan het doorbreken van deze impasse? (pagina 34)Het voornemen bestaat om in overleg met provincies en gemeenten een impuls
te geven aan de realisatie van de Strategische Groenprojecten in de Randstad.
De basis hiervoor is planologische duidelijkheid op bestemmingsplanniveau.
Verder kan de toepassing van het instrument onteigening hieraan een bijdrage
leveren. In de Nota Grondbeleid is aangekondigd dat onteigening vaker zal
worden ingezet. Dit zal nader worden geconcretiseerd in het Structuurschema
Groene Ruimte 2 (zie ook antwoord op vraag 143). In algemene zin zal via het
selectief inzetten van het voorkeursrecht voor groen in de Wet Agrarisch Grondverkeer
en eventuele nieuwe grondbeleidinstrumenten voor Rijk en provincie in relatie
tot de Fundamentele Herziening van de WRO worden getracht de grondverwerving
te stimuleren.48Wat zijn de gevolgen voor de grondprijs van de in de
Vijfde Nota voorgestelde afschaffing van het bufferzonebeleid, en het opnemen
in de rode contour van het recreatief groen in en om de steden? (pagina 34)De Vijfde Nota kondigt aan dat het bufferzonebeleid in de huidige vorm
komt te vervallen. De essentie van het rijksbufferzonebeleid zal echter worden
gehandhaafd en versterkt door de huidige bufferzones verder te ontwikkelen
tot Regionale Parken.Op beperkte schaal zullen delen van bufferzones voor verstedelijking in
aanmerking komen. In deze delen is het te verwachten dat de grondprijs zal
stijgen. Voor de delen die zullen worden ontwikkeld tot Regionaal Park zal
een helder planologisch kader worden ontwikkeld ter voorkoming van speculatie
en grondprijsstijging. De verwachting is dat de ontwikkeling van de grondprijs
aldaar, als gevolg van de voorgenomen beleidswijziging, niet
zal afwijken van de huidige ontwikkeling van grondprijzen in bufferzones.Recreatief groen zal in de rode contouren worden opgenomen, voorzover
dit onderdeel uitmaakt van stedelijke en regionale groenstructuren. Maar als
het onderdeel uitmaakt van strategische groenprojecten, zal het juist erbuiten
vallen (zie vraag 45). De gevolgen voor de grondprijzen zijn nu niet aan te
geven, omdat dit onder andere afhangt van hoe strak of ruim de rode contouren
getrokken worden.49Zijn er fiscale regels die intensief ruimtegebruik
bevorderen of juist belemmeren? Bestaat hier een overzicht van? Zo ja, kan
de Kamer daarover beschikken? Zo nee, is de regering bereid een dergelijk
overzicht te maken? (pagina 34)Fiscale maatregelen hebben in het algemeen een effect op de kosten en/of
het rendement van investeringen en hebben daarmee invloed op het investeringsgedrag
van partijen. Ook ten aanzien van investeringen in intensief ruimtegebruik
zal dit gevolgen hebben. In het kader van de Nota Grondbeleid is geen lijst
opgesteld van fiscale maatregelen die intensief ruimtegebruik bevorderen of
juist belemmeren. Ook in het kader van het programma STIR is tot op heden
niet eerder een dergelijke lijst opgesteld. In het onderzoek naar de open-ruimteheffing
zal aandacht worden besteed aan de sturende werking/invloed van fiscale heffingen
op het grondgebruik.50Provincies en waterschappen hebben een belangrijke
taak bij het tijdig realiseren van voldoende ruimte voor water. Is dit aanleiding
om het grondinstrumentarium voor hen aan te passen? (pagina 37)Provincies, waterschappen en gemeenten worden geacht het nieuwe beleid
voor het regionale watersysteem, zoals beschreven in de Vijfde Nota Ruimtelijke
Ordening en het Kabinetsbesluit Ruimte voor de Rivier (december 2000) uit
te voeren. Dit behelst onder meer het realiseren van meer ruimte voor het
bergen van overvloedig water. Dit betekent dat in de ruimtelijke lijn van
de WRO streekplannen en bestemmingsplannen moeten worden aangepast ten gunste
van water. De hieruit volgende kosten, verbonden aan onder meer grondverwerving,
planschade en sanering van bestaande functies vormen een knelpunt bij de uitvoering
van het beleid. Het is voorstelbaar om eventueel het fonds voor sanering van
ruimtelijk ongewenste bestemmingen hiervoor mede in te zetten.Zoals bij vraag 32 is geantwoord zullen provincies en Rijk, indien zij
bij de Fundamentele Herziening van de WRO nieuwe uitvoerende taken krijgen,
ook moeten beschikken over de daarbij passende instrumenten, zoals onteigening
en voorkeursrecht. Deze zijn dan ook in te zetten voor waterbeleid.51Hoe verhouden de opmerkingen over de afgenomen prijs-kwaliteitverhouding
van woningen zich tot het gegeven dat mensen in vrijheid besluiten om een
woning al dan niet en tegen een bepaalde marktprijs te kopen? Moet niet gewoon
worden geaccepteerd dat woning X of Y een bepaalde marktwaarde vertegenwoordigt,
los van de feitelijke stichtingskosten? (pagina 38)De stelling dat mensen in vrijheid kunnen besluiten om een woning al dan
niet tegen een bepaalde marktprijs kunnen kopen, is relatief. Naarmate woningmarkten
meer gespannen zijn, loopt het aanbod meer achter op de vraag, en zullen burgers
sneller genoegen (moeten) nemen met een lagere prijs-kwaliteitverhouding.
Door de (relatieve) schaarste in gespannen woningmarkten, worden aanbieders
minder uitgedaagd om hun aanbod aan te passen de gevraagde kwaliteiten. De
positie van de burger is daar zwakker dan in ontspannen markten.In de Nota Wonen is aangegeven dat het vanuit een lange-termijnbelang
gewenst is kwalitatief bij te sturen. De prijs-kwaliteitverhouding kan op
verschillende manieren worden verbeterd. In de eerste plaats door het stimuleren
van een ruimer aanbod in de meest schaarse woonsegmenten. Door het aanbod
te verruimen zal de prijs dalen en daarmee de prijs-kwaliteitverhouding gunstiger
worden. Dit is een oplossing voor de langere termijn. Dit gebeurt door het
maken van nieuwe afspraken in het kader van het Verstedelijkingsbeleid.Op de korte termijn zal deze aanpak weinig effect op de marktwaarde van
nieuwbouwwoningen hebben, omdat de bestaande voorraad dominant is. Een tweede
manier, meer op de korte termijn gericht, om de prijs-kwaliteitverhouding
van nieuwbouw te verbeteren is door het stimuleren van de kwaliteit. In de
gespannen «aanbodmarkt» komen de hoge prijzen die consumenten
betalen te weinig tot uitdrukking in een hogere kwaliteit, en te veel in hoge
marges bij oorspronkelijke grondeigenaar, gemeente en ontwikkelaar. Dat acht
het Kabinet ongewenst. Door middel van het grondbeleid kan (een deel van)
de ontstane overwinsten die ontstaat als gevolg van die spanning op de markt
worden aangewend om te investeren in kwaliteit van die locatie zelf.52Wat is de mening van de regering over het gegeven dat
nieuwbouwwoningen vaak onder de actuele marktwaarde op het moment van oplevering
worden verkocht ? Waarom worden geen maatregelen voorgesteld om deze impliciete
subsidiëring aan de «eerste koper» in de toekomst te voorkomen?
(pagina 38)Bij de realisering van nieuwbouwwoningen worden de prijsafspraken tussen
de opdrachtgevers, projectontwikkelaars en de gemeenten in het algemeen bepaald
op grond van wat op dat moment, in de specifieke omstandigheden van de betreffende
woningmarkt, wenselijk en haalbaar wordt geacht. Hierbij houden partijen rekening
met hun inschatting van toekomstige waardeontwikkeling, financieringsruimte
en risico's dienaangaande. De rijksoverheid is in deze geen directe partij.Tussen het maken van de prijsafspraak en het moment van daadwerkelijke
oplevering ligt een geruime tijd, zo'n 2 à 3 jaar gemiddeld. De huidige
tendens is dat die periode alleen maar langer wordt, als gevolg van langere
bouwtijd door een toenemend aandeel betere en duurdere woningen. Het optredende
prijsverschil tussen de VON-prijs en de actuele marktwaarde op het moment
van oplevering, kan worden verklaard door de bestaande schaarste aan de kwalitatief
gewenste woningen en woonmilieus. Het verruimen van dat – kwalitatief
gewenste – aanbod is daarom het belangrijkste middel, waarlangs dit
optredend prijsverschil kan worden verminderd. In het woonbeleid van de rijksoverheid
is daarom ingezet op een aanzienlijke verruiming van de nieuwbouwproduktie.
In toenemende mate zal de verruiming van het kwalitatief gewenste aanbod dienen
plaats te vinden door middel van binnenstedelijke transformatie.Het Kabinet is van mening dat het niet op de weg van het Rijk ligt om
maatregelen te nemen om, in algemene zin, te voorkomen dat de eerste koper
bij doorverkoop en speculatieve verkoopwinst behaalt. Het Kabinet meent dat
het een gemeentelijke verantwoordelijkheid is om te bezien of, wanneer en
hoe door middel van een anti-speculatiebeding uitwassen worden
tegengegaan. Een deel van de gemeenten heeft hiermee al ervaring. In antwoord
op een schriftelijke vraag van het Mw Verbugt heeft de Staatssecretaris van
VROM recentelijk daarbij aangegeven dat een anti-speculatiebeding alleen te
overwegen valt bij schaarste op de woningmarkt, en een relatief korte looptijd
moet hebben, en dat er sprake moet zijn van een hardheidsclausule. Bij het
in de Nota Grondbeleid voorgestelde Kennis- en Informatiecentrum Grondbeleid
kan hieraan aandacht worden besteed.53Kan de regering een nadere invulling geven van het
begrip «rechtvaardige verdeling van kosten en baten»? (pagina 42)Bij een rechtvaardige verdeling van kosten en baten gaat het erom deze
meer in één hand te brengen. Zo wordt bijvoorbeeld gepoogd om
particulieren die een voordeel hebben van de inspanningen van de overheid,
daarvoor te laten betalen. De Nota Grondbeleid bevat hiervoor twee aanknopingspunten:• De regeling van het kostenverhaal (onderdeel van de grondexploitatiewet)
is erop gericht dat voorzover ontwikkelaars profiteren van uitgaven van de
overheid voor publieke doelen, zij daaraan naar rato bijdragen.• Een reden voor de interesse van het Kabinet in een open-ruimteheffing
is de mogelijkheid om daarmee maatschappelijke kosten van bestemmingswijzigingen
(verlies aan open ruimte) deels in rekening te brengen bij grondeigenaren
die sterk baat hebben bij die bestemmingswijzigingen.54Kan een concreter actieprogramma worden geformuleerd
met betrekking tot de kennisoverdracht aan gemeentebesturen, waar het management
van complexe besluitvorming over ruimtelijke investeringen betreft? (pagina 43)In de Nota Grondbeleid wordt aangegeven dat hoewel nieuw instrumentarium
noodzakelijk is, het bestaande instrumentarium beter kan worden benut. Vooral
kleine en middelgrote gemeenten kunnen er beter gebruik van maken. Daartoe
zal een Kennis- en Informatiecentrum Grondbeleid worden opgericht. Dit strekt
zich uit over alle onderwerpen uit de nota, inclusief management van complexe
projecten. Naast het beter benutten van bestaand instrumentarium is het kenniscentrum
eveneens gericht op nieuwe, in de Nota Grondbeleid aangegeven instrumenten.Het Kabinet ziet het als de verantwoordelijkheid van het Rijk het initiatief
tot het nieuwe kennis-en informatiecentrum te nemen, maar ziet daarbij voor
de VNG een belangrijke rol weggelegd. In overleg met de VNG zal een concreet
actieprogramma voor kennisoverdracht aan gemeenten worden opgesteld. De Tweede
Kamer zal dit actieprogramma tezijnertijd ontvangen.55Het grondbeleid staat in de belangstelling, de regering
wil kennisontwikkeling bij gemeenten bevorderen en daartoe initiatieven ontplooien.
Zou het niet zo kunnen zijn dat, door het initiatief hiertoe bij gemeenten
neer te leggen, zij vanzelf een actievere rol gaan spelen? (pagina 43)Gezien de brede steun voor de gedachte dat gemeenten het bestaande instrumenten
beter kunnen benutten, ziet het Kabinet het als een rijksverantwoordelijkheid
hiertoe het initiatief te nemen. Het Rijk zal dat in overleg met de VNG doen
(zie vraag 54). Bovendien is het streven van het Kabinet erop
gericht dat de VNG na een gezamenlijke startfase de verantwoordelijkheid voor
het centrum zal gaan dragen.56Wordt met de «vormvoorschriften», waaraan
de baatbelasting moet voldoen, gedoeld op het aanwijzen door de gemeente van
het gebied waarbinnen men baat heeft, het vaststellen door de gemeenteraad
van het bekostigingsbesluit, en het bepalen van de baat binnen een jaar? (pagina 46)Ja, tot de bedoelde vormvoorschriften behoren inderdaad onder meer het
aanwijzen door de gemeente van het gebied waarbinnen men baat heeft, het vaststellen
door de gemeenteraad van het bekostigingsbesluit, en het bepalen van de baat
binnen een jaar.57Zijn er situaties denkbaar waarin gemeente en exploitant-ontwikkelaar
via onderhandelingen overeenstemming bereiken, maar dat desalniettemin geen
exploitatievergunning zal worden verstrekt? (pagina 48)Nee, mits aan alle zeven in de Nota Grondbeleid genoemde voorwaarden wordt
voldaan, zal de vergunning worden verleend.58Waarom is het niet mogelijk om in de voorgestelde Grondexploitatiewet
een uitweg op te nemen voor gemeenten en ontwikkelaars die in onderling overleg
tot overeenstemming komen over de (financiële afwikkeling van de) exploitatie?
Kunnen de exacte juridische bezwaren hiertegen worden geformuleerd? (pagina 48)Gesteld dat onder «uitweg» een vrijstelling van de vergunningplicht
wordt verstaan, is dat inderdaad niet mogelijk. Het instrument «vergunning»
impliceert dat het verrichten van bepaalde activiteiten alleen is toegestaan,
indien aan gestelde voorwaarden is voldaan. De in de Nota Grondbeleid opgenomen
vergunning is «breed» in de zin dat er meerdere toetsstenen zijn,
waarvan het kostenverhaal er slechts één is. Men kan niet de
vergunning soms wel en soms niet van toepassing verklaren op één
of meer onderdelen. Om de rechtsgelijkheid te waarborgen, kan geen vrijstelling
van de vergunningplicht worden verleend voor individuele gevallen. Overigens
zij benadrukt dat bij succesvolle onderhandelingen, het verkrijgen van de
vergunning een formaliteit is.59Is het correct dat wordt voorgesteld dat iedere ontwikkelaar
afzonderlijk een exploitatievergunning dient aan te vragen? (pagina 48)Ja, dat is juist. In het wetgevingsproces zal worden bezien hoe met meerdere
ontwikkelaars voor één samenhangend plan wordt omgegaan.60Ligt een systeem van benchmarking in de rede voor de
verschillende kostenposten in een exploitatievergunning? (pagina 48)In de Grondexploitatiewet zal een kostenlijst worden opgenomen waarin
de kostensoorten zijn genoemd die de gemeente gerechtigd zal zijn te verhalen
op de ontwikkelaars. Daarbij kan een gemeente alleen feitelijk gemaakte kosten
op een specifieke locatie verhalen. Terwijl de categoriëen dus vast liggen
in de kostenlijst, is de invulling daarvan geheel afhankelijk van individuele
locaties. Het is denkbaar dat de VNG het initiatief neemt om de ervaringen
met de kostenlijst, en het gebruik daarvan in de praktijk, te
verzamelen, en ter beschikking te stellen aan gemeenten, al dan niet in de
vorm van een benchmark.61Waarom worden in een brede exploitatievergunning geen
eisen opgenomen voor duurzaam bouwen en voor de omvang van de sociale huur-
en koopsector? (pagina 49)Dergelijke eisen zouden elders gesteld kunnen worden. In de Nota Grondbeleid
is aangekondigd dat de wenselijkheid zal worden bezien of een «programma
van eisen» of «kwalitatief locatieplan» gekoppeld zou kunnen
worden aan de exploitatievergunning. In vraag 80 wordt aangegeven dat zo'n
nieuwe figuur goed moet aansluiten bij bestaande instrumenten, zoals het beeldkwaliteitsplan.
Het is denkbaar om als daartoe wordt besloten in een kwalitatief locatieplan
ook kwalitatieve criteria – bijvoorbeeld ten aanzien van duurzaam bouwen
en de verhouding koop-huur en sociaal en vrije sectorwoningen – op te
nemen. Daarnaast wordt in het kader van de Fundamentele Herziening WRO bezien
in hoeverre dergelijke criteria kunnen worden opgenomen in het bestemmingsplan
nieuwe stijl. Deze twee lijnen zullen goed op elkaar worden afgestemd.62Wat wordt verstaan onder «goede verkaveling,
voorkomen van versnippering, voldoende integraliteit» (punt 5)? (pagina 49)Een integrale ontwikkeling van locaties is van belang om een hoogwaardige
stedebouwkundige kwaliteit te kunnen realiseren. Om te voorkomen dat versnipperd
grondeigendom – bijvoorbeeld op locaties waar meerdere ontwikkelaars
actief zijn – de ontwikkeling en implementatie van het integrale locatieplan
kan frustreren, is het van belang dat de gemeente eisen kan stellen aan de
ruimtelijke inrichting van de locatie. Dit kan in de praktijk betekenen dat
een herverkaveling tussen grondeigenaren gewenst is.63Mag een gemeente ook besluiten om geen beeldkwaliteitsplan
op te stellen (vergelijk het systeem van welstandsvrije) (punt 6)? (pagina 49)Met de invoering van de Grondexploitatiewet zal de gemeente worden verplicht
een beeldkwaliteitsplan op te stellen voor de betreffende locatie (zie vraag
65). Overigens impliceert dit dat gemeenten het beeldkwaliteitsplan in de
beginfase van het proces gereed moeten hebben.64Welke planning en parlementaire behandeling bestaat
er voor de Grondexploitatiewet? (pagina 49)De parlementaire behandeling en de inwerkingtreding van de wet worden
in 2003 voorzien.65Is de gemeente verplicht om alle zeven elementen in
de voorgestelde exploitatievergunning voor te schrijven, of is zij hiertoe
bevoegd? (pagina 49)Met invoering van de Grondexploitatiewet wordt de gemeente verplicht om
de op basis van de genoemde zeven elementen voorwaarden te stellen aan de
vergunningverlening. 66Is het niet zeker of de Onteigeningswet moet worden
aangepast voor het creëren van de mogelijkheid van onteigening als door
de gemeente geen exploitatievergunning wordt verleend? (pagina 49)Het is inderdaad nog niet zeker of de onteigeningswet aanpassing behoeft.
Het is immers zeer wel denkbaar dat alleen al door het enkele feit dat een
exploitatievergunning ontbreekt, en ook niet verleend wordt, er sprake is
van het voor onteigening benodigde criterium dat de grondeigenaar niet bereid
of in staat is de bestemming te verwezenlijken. Een definitief antwoord zal
dan ook afhangen van de wijze waarop de exploitatievergunning juridisch vorm
krijgt.67Dient iedere ontwikkelaar die actief is binnen een
bouwplan, te voldoen aan de zevende eis, namelijk minimaal 30% particulier
opdrachtgeverschap? Is het ook mogelijk dat de ene ontwikkelaar (bijvoorbeeld
een corporatie) 10% realiseert, en een andere ontwikkelaar binnen hetzelfde
plan 100%? (pagina 49)Voorwaarde zeven impliceert dat elke ontwikkelaar verplicht is minimaal
30% van de in grondexploitatie betrokken grond beschikbaar te stellen voor
particulier opdrachtgeverschap. Hieraan moet dus voldaan worden, «tenzij
dit aantoonbaar onmogelijk is». In de uitwerking van de Grondexploitatievergunning
moet deze voorwaarde nader geconcretiseerd worden. Daarbij moet ook bezien
worden hoe een verdeling van de kavels voor particulier opdrachtgeverschap
over meerdere ontwikkelaars op een locatie vorm gegeven kan worden. Met behulp
van voorwaarde 5 (eisen aan ruimtelijke inrichting) is de gemeente bevoegd
bijvoorbeeld ten behoeve van clustering van particuliere kavels in een bepaald
gedeelte van de locatie herverkaveling toe te passen.68Moeten de opmerkingen over de mogelijke onteigening
bij een niet-verleende exploitatievergunning worden gelezen als een inperking
van het zelfrealisatiebeginsel? (pagina 49)Ja, het zelfrealisatiebeginsel van de grondeigenaar wordt bij faciliterend
grondbeleid ingekaderd door het vergunningstelsel. De gemeente bepaalt of
in concreto de onteigeningsprocedure wordt gestart. Ook nu kan een onteigeningsprocedure
overigens al inbreuk maken op het eigendomsrecht van degene die niet bereid
of in staat is tot realisatie van het bestemmingsplan.69De zogenaamde «kostenlijst» bevat «bovenwijkse
voorzieningen, niet zijnde gebouwen, die een directe relatie hebben met het
plan en dus redelijkerwijs hieraan zijn toe te rekenen». Waarom worden
«sportterreinen» en «voorzieningen voor lokaal openbaar
vervoer» hier wel genoemd, en «voorzieningen voor kinderopvang»
en «zorgknooppunten» (in het kader van dagindeling) niet? (pagina 50)Bij de kostensoorten op de wettelijke kostenlijst gaat het om kosten die
de gemeente in het kader van de grondexploitatie moet maken om de betreffende
locatie te kunnen ontwikkelen. Het gaat hier om investeringen in het publieke
of algemeen belang. Ofwel om voorzieningen waarbij geen sprake is van exclusief
individueel of afgebakend gebruik. Naast grondwerken, riolering en infrastructuur
valt daarbij ook te denken aan groenvoorzieningen, waterpartijen, trapveldjes
en sportterreinen voor niet-commerciële verenigingen (dus niet voor profclubs!).
Voor de totstandkoming van dergelijke voorzieningen is de overheid
verantwoordelijk. Samengevat gaat het om kosten
van fysieke voorzieningen (naast planontwikkelingskosten
en planschadevoorzieningen), waarvan de wijk bovendien substantieel profijt
moet hebben. De kosten van gebouwen vallen buiten
het kostenverhaal.Dat sociale voorzieningen, zoals kinderopvang en zorgknooppunten, niet
worden genoemd, komt omdat deze in meerdere opzichten niet voldoen aan deze
criteria voor kostenverhaal. Ten eerste gaat het hier om gebouwen, en de kosten
daarvan vallen buiten het kostenverhaal. Deze bouwkosten hebben een plek op
sectorale begrotingen. Ten tweede is vaak sprake van exclusief gebruik, en
zijn in deze markt ook (semi-) commerciële instellingen actief. Zo nemen
aan de zorgknooppunten veelal ook de vrije beroepsgroepen deel.Er ligt wel een andere relatie met het grondbeleid, namelijk met verevening. Er zijn tekenen in de praktijk dat hoge grondkosten soms een probleem zijn bij de totstandkoming
van sociale voorzieningen. Hiervoor zij verwezen naar de brief van de Minister
van VROM en de Staatssecretaris van VWS, getiteldReactie
op het advies van de VROM-Raad «Dagindeling geordend?»,
die een dezer dagen aan uw huis wordt toegezonden. Wanneer grond in handen
van gemeenten is (actief grondbeleid), kunnen zij op verschillende locaties
verschillende grondprijzen rekenen, en daarbij sociale voorzieningen een lagere
grondprijs in rekening brengen. In het geval dat grond niet in handen is van
de gemeenten (faciliterend grondbeleid), kan binnenplanse verevening worden
toegepast. Op pagina 51 van de Nota Grondbeleid is aangegeven dat de
mogelijkheid tot binnenplanse verevening van de toerekening van kosten naar
categorie van uitgifte in de Grondexploitatiewet wordt geregeld. Concreet
betekent dit dat aan gronden waarop een commerciële functie zal komen,
een hoger deel van de kosten kan worden toegerekend dan aan gronden waarop
een functie is gepland, die een lagere marktwaarde vertegenwoordigt, maar
die maatschappelijk toch gewenst is. Op deze wijze kunnen gemeenten dus de
totstandkoming van sociale voorzieningen stimuleren.Overigens benadrukt de Nota Grondbeleid het belang om in de ruimtelijke
ordening sociale voorzieningen een integraal onderdeel te maken van plannen.
Hierop zal in het kader van de Fundamentele Herziening van de WRO worden ingespeeld.70Waarom zouden de voordelen van voorzieningen in het
kader van «sportterreinen», speelvoorzieningen en «lokaal
openbaar vervoer» wel aan de bewoners van een betreffende wijk toevallen
en «voorzieningen voor kinderopvang» en «zorgknooppunten»
niet? (pagina 50)Zie vraag 69. De essentie is niet dat deze voorzieningen niet zouden voldoen
aan de drie toetsingscriteria (profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit),
maar dat de bouwkosten van gebouwen voor sociale voorzieningen niet onder
het kostenverhaal vallen.71Aan welke van de drie toetsingscriteria voldoen «voorzieningen
voor kinderopvang» en «zorgknooppunten» kennelijk niet en
«sportterreinen», «speelvoorzieningen» en «voorzieningen
voor lokaal openbaar vervoer» wel? Is hier sprake van enig principieel
verschil tussen genoemde voorzieningen? (pagina 50)Zie vraag 69 en 70. 72Wat zijn volgens de regering «publieke voorzieningen»?
Wat is het verschil tussen een «publiek goed» als een sportterrein,
een speelvoorziening of een voorziening voor lokaal openbaar vervoer en een
«publiek goed» als een kinderopvangvoorziening of een zorgknooppunt?
(pagina 50)Zie vraag 69.73Waarom wordt in box 4.3 gesteld dat sociale voorzieningen,
zoals kinderopvang, wanneer deze door te hoge kosten niet tot stand komen,
eventueel kunnen worden gesubsidieerd? Ligt dat voor sportterreinen, speelvoorzieningen
of lokale voorzieningen voor openbaar vervoer anders? Hoe worden deze laatste
voorzieningen over het algemeen gefinancierd? (pagina 50)Zie vraag 69 en 70.74Slaan voorzieningen voor kinderopvang en zorgknooppunten
niet, zoals dat ook het geval kan zijn bij de wel genoemde voorzieningen in
de kostenlijst, vooral neer in de buurt of wijk waar deze voorziening wordt
aangelegd, en ligt het daarom niet voor de hand dat de kosten van onder meer
het bouwrijp maken van de grond (deels) moeten kunnen worden omgeslagen over
de (toekomstige) bewoners van deze buurt of wijk? (pagina 50)Zie vraag 70.75Kunnen de «te verwachten en te vergoeden planschadeclaims»
nader worden uitgewerkt? Hoe worden deze claims geïnventariseerd, en
door welke instantie? (pagina 50)Artikel 49 WRO regelt op welke gronden derden schade, die ontstaat ten
gevolge van de (her-)ontwikkeling van een locatie, kunnen verhalen op de gemeente.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld om waardevermindering van vastgoed als gevolg
van uitzichtbelemmering, geluidoverlast of verlies aan privacy. In de kostenlijst,
waarin de kostensoorten worden benoemd die gemeenten rechtens mogen verhalen
op ontwikkelaars, wordt planschade als kostensoort opgenomen. De gemeente
is ervoor verantwoordelijk dat een inventarisatie van de potentiële en
werkelijk ingediende claims wordt gemaakt. Daarbij gaat het om planschadeclaims
die tijdens het gehele proces van de planontwikkeling worden ingediend. Tevens
moet daarbij rekening worden gehouden met het feit dat sommige claims pas
na realisatie van het project zullen worden ingediend. Om langdurige onzekerheid
voor marktpartijen te voorkomen – thans kunnen claims nog jaren na afronding
van een project worden ingediend – , wordt in het kader van de FH WRO
een verjaringstermijn geïntroduceerd via aanpassing van het huidige artikel
49 WRO.76In hoeverre worden met het criterium van «toerekenbaarheid»
dezelfde juridische problemen in het leven geroepen dan bij de eerder in de
Nota besproken «baatbelasting»? (pagina 50)De toerekenbaarheid in het geval van de exploitatievergunning gecombineerd
met een kostenlijst zal in mindere mate problemen opleveren dan in het geval
van de baatbelasting. Bij de baatbelasting dient de gemeente het
gebied aan te wijzen waarbinnen de partijen baat hebben bij de te treffen
voorziening. Het bepalen van de grenzen van dit gebied is daarbij soms zeer
lastig. In het geval van de exploitatievergunning staat vooraf vast welke
soorten kosten over welke in exploitatie te nemen vierkante meters kunnen
worden omgeslagen. De kostenlijst bepaalt immers wettelijk welke kostensoorten
in rekening gebracht mogen worden. Daarbij valt een tweetal kanttekeningen
te plaatsen. In de eerste plaats zal de toerekenbaarheid voor bovenwijkse voorzieningen wat minder eenduidig zijn dan voor de binnenplanse
voorzieningen, omdat het daarbij gaat om «kosten die een directe relatie
hebben met het plan en dus redelijkerwijs zijn
toe te rekenen» (zie blz 50 van de Nota Grondbeleid). In de tweede plaats
is weliswaar wettelijk geregeld welke kostensoorten toegerekend kunnen worden,
maar gemeente en ontwikkelaars moeten nog tot overeenstemming komen over de
hoogte van de bedragen.77Onduidelijk blijft de definitie van het «plan»
bij de invulling van het principe van binnenplanse verevening. Kan dit worden
toegelicht? Zou bijvoorbeeld de ontwikkeling van de locatie Leidsche Rijn
in dit geval als één plan worden beschouwd? (pagina 51)Het vaststellen van de begrenzing van een stedenbouwkundig en exploitatieplan
voor stedelijke ontwikkelingen is in de visie van het Kabinet een bevoegdheid
die geheel bij de gemeente ligt. Er kunnen gemeentelijke overwegingen bestaan
om het plan een grote of juist een kleine omvang te geven, mede verband houdende
met mogelijkheden tot binnenplanse verevening. Vanuit het standpunt van het
Kabinet bestaan er geen bezwaren om Leidsche Rijn te zien als één
«plan» bij de invulling van het principe van binnenplanse verevening.78Hoe kan de eis van het eenderde particulier opdrachtgeverschap
worden gerealiseerd in centrumprojecten en in naoorlogse wijken? (pagina 52)De exploitatievergunningsplicht geldt ook voor ontwikkelaars die actief
zijn in centrumprojecten en bij herontwikkeling van naoorlogse wijken. Voorwaarde
bij de exploitatievergunning is dat aan de eisen van particulier opdrachtgeverschap
wordt voldaan. Zie ook vraag 67.De eis van eenderde particulier opdrachtgeverschap zal onderdeel gaan
uitmaken van de regioconvenanten en ISV-convenanten die de Staatssecretaris
van VROM in 2003/2004 wil maken met de convenantspartners (Kaderwetgebieden,
provincies en G30). Als eerste stap zal hij komend najaar in de tweede ronde
«verstedelijkingsgesprekken» met de convenantspartners intentie-afspraken
maken. Ook in deze afspraken wordt de eis van eenderde particulier opdrachtgeverschap
opgenomen.Particulier opdrachtgeverschap kan alle woningtypen betreffen, dus naast
de vrijstaande en halfvrijstaande woning ook rijwoningen en meergezinswoningen
(collectief opdrachtgeverschap). In principe is in alle prijsklassen van de
koopsector woningbouw via particulier opdrachtgeverschap mogelijk. Bij meergezinswoningbouw
zal het particulier opdrachtgeverschap complexer zijn dan bij individuele
gevallen. Voor particulier opdrachtgeverschap bij meergezinswoningbouw zullen
dan ook mogelijk (tussen)vormen nodig zijn waarbij de particuliere opdrachtgevers
zich organiseren in rechtspersonen, zoals bijvoorbeeld een stichting, vereniging
van eigenaren of coöperatieven. Zie ook de brief van de Staatssecretaris
van VROM aan de Tweede Kamer over particulier opdrachtgeverschap die onlangs
aan u is gestuurd. 79Wanneer kan de Kamer de uitkomsten verwachten van het
onderzoek naar een eventuele wettelijke regeling voor stedelijke herverkaveling?
(pagina 52)De resultaten van dit onderzoek worden in 2002 verwacht.80Op grond van welke overwegingen stelt de regering niet
nu al voor gemeenten te verplichten om voor elk project een «programma
van eisen» of «kwalitatief locatieplan» te ontwikkelen?
(pagina 52)Zowel in het kader van het ruimtelijk als het woonbeleid zijn ingrijpende
veranderingen in het stelsel aan de orde. Dat brengt met zich mee dat gemeenten
met diverse planfiguren te maken krijgen. Op dit moment wordt nagegaan hoe
een figuur als het kwalitatief locatieplan, waarbij gemeenten worden gestimuleerd
om in een vroegtijdig stadium een visie op stedenbouwkundig niveau te ontwikkelen,
zich verhoudt tot figuren als het bestemmingsplan, de structuurvisie, het
beeldkwaliteitsplan, de Woonvisie en de Meerjarenontwikkelingsprogramma's
(MOP's) en Wijkontwikkelingsplannen (WOP's). Stapeling van plannen moet zoveel
mogelijk worden voorkomen. Denkbaar is het dat net zoals de Woonvisie een
onderdeel kan zijn van een integrale structuurvisie, de Wijkontwikkelingsplannen
tevens gebruikt kunnen worden als kwalitatief locatieplan. Daarnaast is het
de vraag of gemeenten verplicht moeten worden voor elke locatie een kwalitatief
locatieplan op te stellen of dat zij dat zelf mogen bepalen.81Op welke wijze wordt onderzocht of een wettelijke regeling
voor stedelijke herverkaveling ook voor Nederland wenselijk is? Wanneer zijn
de uitkomsten van dat onderzoek te verwachten? (pagina 52)De studie zal als doel hebben te onderzoeken hoe via wijziging van bestaande
of ontwikkeling van nieuwe instrumenten stedelijke herstructurering kan worden
gestimuleerd. Eén van de mogelijke nieuwe instrumenten betreft de in
het buitenland toegepaste stedelijke herverkaveling («Umlegung»).
Daarbij is onder meer van belang in hoeverre dit instrument – dat kenmerken
vertoont van het instrument landinrichting – past binnen het Nederlandse
systeem. De resultaten van dit onderzoek worden in 2002 verwacht.82«Waardestijging als gevolg van overheidsinvesteringen
is moeilijk vast te stellen», wordt gezegd. Deze constatering geldt
niet voor waardestijging als gevolg van een bestemmingswijziging. Deze is
vrij eenvoudig vast te stellen op basis van de gebruikswaarde (oude bestemming),
eventueel met een surplus voor de verwachtingswaarde. Waarom wordt deze optie
niet verder uitgewerkt? (pagina 53)In het onderzoek naar de open-ruimteheffing dat in de Nota Grondbeleid
is aangekondigd, komt dit onderwerp aan de orde. Een van de mogelijkheden
is immers om deze heffing te relateren aan de waardestijging bij een bestemmingswijziging.83Is het de bedoeling dat particulieren ook kunnen inschrijven
op concessiemodellen, tendersystemen en prijsvragen? Hoe denkt de regering
hierin te kunnen voorzien? (pagina 54)Bij beantwoording van deze vraag dient onderscheid gemaakt te worden tussen
(a) methoden en technieken om concurrentie op de plankwaliteit van een locatie
te bevorderen, en (b) methoden en technieken om het aanbod van vrije kavels
voor particulieren te verdelen over de vraag. In paragraaf 5.2.2 (pag.
55) van de Nota Grondbeleid wordt gedoeld op het streven concurrentie op plankwaliteit
van de locatie te vergroten, waarbij de partij met het beste plan voor de
locatie de opdracht zal worden gegund. Hier wordt dus niet zozeer op individuele
burgers, maar vooral op marktpartijen gedoeld. Daarnaast zijn de tender, prijsvraag
of veiling (uiteraard naast «wie het eerst komt, die het eerst maalt»)
ook denkbaar als methoden om de beschikbare vrije kavels op een locatie te
verdelen onder particulieren.84Kan het nut van weer een nieuw kenniscentrum (voor
aanbestedingstechnieken) nader worden onderbouwd? Waarom voorziet de VNG hier
niet in? (pagina 55)Zie vraag 54 en 55. Overigens is het Kennis- en Informatiecentrum gericht
op het grondbeleid als geheel, waarvan aanbestedingstechnieken één
van de onderwerpen is. Nader zal worden onderzocht of sprake moet zijn van
een geheel op zichzelf staand kennis- en informatiecentrum, dan wel dat aansluiting
kan worden gezocht bij reeds bestaande kenniscentra.85Kan gedetailleerder worden ingegaan op het hier genoemde
kenniscentrum? (pagina 55)Zie vraag 54 en 84.86Bij stijgende marktprijzen en minder hard, of niet-,
stijgende stichtingskosten ontstaan extra marges op nieuwbouwwoningen. Vindt
de regering het rechtvaardig wanneer deze overwinsten enkel terechtkomen bij
private ontwikkelaars? Wat is het standpunt van de regering over de suggestie
om, middels de veiling van bouwrechten (los van de bouwvergunning ex WRO),
te trachten deze overwinsten tot een minimum te beperken? Immers, marktpartijen
worden in een veiling, of beauty-contest, gedwongen een gedegen onderzoek
te doen naar de mogelijke marktwaarde ten tijde van de oplevering? (pagina 55)De inzet van het Kabinet is om de prijs-kwaliteit verhouding van woningen,
die de laatste jaren sterk gedaald is, te verbeteren. Daarbij wordt de prijs
van nieuwbouwwoningen voor een belangrijk deel bepaald door de prijzen in
de bestaande bouw. Uitgaande van een redelijke winstmarge, komt het er dus
vooral op neer extra financiële marges bij ontwikkelaars en gemeenten
zoveel mogelijk aan te wenden voor kwaliteit voor de consument. Daarvoor biedt
de Nota Grondbeleid twee aanknopingspunten.Ten eerste: indien gemeenten grond in handen hebben, kunnen zij vaker
gebruik maken van systemen van aanbesteding, tendering, prijsvragen e.d. Dergelijke
systemen zijn erop gericht de ontwikkelaar met het beste aanbod in termen
van prijs-kwaliteit verhouding te selecteren. Daarnaast kunnen gemeenten bij
de bepaling van de gronduitgifteprijzen (grondquotes) meer rekening houden
met de effecten op kwaliteit.Ten tweede: indien particulieren grond in eigendom hebben, hebben zij
«bouwrecht» indien zij bereid en in staat zijn het bestemmingsplan
uit te voeren. Bevordering van concurrentie zou in deze situatie een inperking
van het beginsel van zelfrealisatie inhouden. Daartoe is het Kabinet vooralsnog
niet bereid. Maar dit kan veranderen op basis van de aangekondigde
studie naar de relatie tussen grondposities en concurrentie. Bij de analyse
van mogelijke systemen om concurrentie te bevorderen zal het idee van veiling
van bouwrechten betrokken worden.87Verdient een traject van voorlichting richting gemeenten
over de ontwikkeling van een kwaliteitsvisie op de plankwaliteit niet de voorkeur
boven het «afschieten» van de optie tot bevordering van concurrentie
middels aanbesteding, zoals gesteld wordt in paragraaf 5.2.2? (pagina 55)Het Kabinet geeft er de voorkeur aan meerdere sporen te bewandelen. Zo
is in de gehouden verstedelijkingsgesprekken met de betrokken regiogemeenten
afgesproken dat zij komen tot een regionale uitwerking van het Kwaliteitshandvest.
Dit handvest moet leiden tot een verbetering van de huidige en toekomstige
plankwaliteit. In de tweede ronde verstedelijkingsgesprekken zal dit regionale
handvest onderwerp van gesprek zijn. Daarnaast zal elke gemeente met de invoering
van de Grondexploitatiewet verplicht worden een Beeldkwaliteitsplan op te
stellen voor de betreffende te ontwikkelen locatie. Maar een goede kwaliteitsvisie
is nog geen waarborg voor een optimale prijs-kwaliteitsverhouding. Andere
factoren, zoals concurrentie tussen partijen die aan die visie «uitvoering»
geven, kunnen volgens het Kabinet bijdragen aan die verhouding. In dat verband
zij ook gewezen op het Kennis- en Informatiecentrum Grondbeleid (zie vragen
54) en maatregelen omtrent grondprijsmethoden (zie vraag 96).88Hoe verhoudt zich het in de Nota aangekondigde onderzoek
naar de relatie tussen de grondposities en concurrentie in de praktijk, aan
de hand van concrete cases op Vinex- en andere woningbouwlocaties, zich tot
het onderzoek naar aanleiding van de motie-Van Zuijlen/Van Walsum (26 800
XIII, nr. 15), en het onderzoek van Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa)
naar de vraag of er sprake is van kartelvorming op de Vines-locaties? Wanneer
kunnen de resultaten van de drie, kennelijk verschillende, onderzoeken worden
verwacht? (pagina 56)Het in de Nota Grondbeleid aangekondigde onderzoek op Vinex-locaties richt
zich op de relatie tussen grondposities en concurrentie. In het huidige systeem
mag een particuliere grondeigenaar ook het plan uitvoeren, mits hij zich houdt
aan het bestemmingsplan. Dit verklaart waarom ontwikkelaars zeer actief zijn
op de grondmarkt. Maar vanuit het oogpunt van concurrentie zou het wenselijker
zijn dat zij niet op grondposities maar op plankwaliteit op de locatie concurreren.
Daarop is dit onderzoek gericht: welke invloed hebben particuliere grondposities
op locaties voor concurrentie, en welke systemen zijn denkbaar om concurrentie
in die gevallen te bevorderen? De uitkomsten van dit onderzoek zijn naar verwachting
rond de jaarwisseling 2001/2002 beschikbaar.Naar aanleiding van een verzoek – door de Kamerleden Duivesteijn
en Van Zuijlen – aan de NMa is een onderzoek gestart naar mededinging
op Vinex-locaties. Het onderzoeksthema is daarbij niet zozeer grondposities
op locaties, alswel regionale monopolieposities en kartelvorming tussen ontwikkelaars.
De NMa heeft inmiddels laten weten geen bewijzen te hebben gevonden voor prijsafspraken
die gemeenten, ontwikkelaars en banken onderling gesloten zouden hebben om
de prijs van woningen op Vinex-locaties kunstmatig hoog te houden. Het onderzoek
is overigens nog niet definitief afgesloten Naar aanleiding van de motie Van
Zuijlen/Van Walsem om een MDW-operatie naar Vinex-locaties in te stellen,
heeft het Kabinet in de Nota Grondbeleid aangegeven dat dit pas opportuun
is indien mocht blijken dat de geformuleerde maatregelen om concurrentie
te bevorderen onvoldoende effect sorteren, danwel dat een van genoemde onderzoeken
hiertoe aanleiding geeft.89In de Nota wordt een scheiding tussen eigendomsrecht
en ontwikkelingsrecht voorgesteld ter bevordering van concurrentie op de grondmarkt.
De regering zal hier verder onderzoek naar laten verrichten. Wordt in dit
onderzoek ook bekeken of een dergelijke scheiding de toets aan artikel 11
van het EVRM en artikel 222 van het EG-verdrag kan doorstaan? Wat is de stand
van zaken van dit onderzoek? Wanneer ontvangt de Kamer de resultaten hiervan?
(pagina 56)Zie vraag 88. De uitkomsten van dit onderzoek zijn naar verwachting rond
de jaarwisseling 2001/2002 beschikbaar. Met artikel 11 van het EVRM wordt
waarschijnlijk artikel 1 van het eerste protocol daarbij bedoeld en met artikel
222 van het EG-verdrag artikel 295 daarvan. Beide artikelen zullen vanzelfsprekend
bij het onderzoek worden betrokken. Uiteindelijk is de specifieke inrichting
van de eventuele scheiding echter bepalend voor het antwoord op de vraag of
ze verenigbaar is met het genoemde hogere recht.90Is de regering bereid om bij de aangekondigde studie
naar de ontkoppeling van grondeigendom en bouwrecht ook de positie en de functie
van het gemeentelijk voorkeursrecht te betrekken? Zou het loslaten van het
zelfrealisatiebeginsel het gemeentelijk voorkeursrecht niet overbodig kunnen
maken? (pagina 56)De aangekondigde studie naar de relatie tussen particuliere grondposities
en concurrentie is gericht op de situatie dat ontwikkelaars grond in handen
hebben. Grondbezit geeft hen op basis van het zelfrealisatiebeginsel het recht
op uitvoering van de plannen, mits binnen het kader van het bestemmingsplan,
maar schakelt concurrentie op die locatie uit. Ontwikkelaars concurreren zo
meer om de markt, namelijk door grondposities
te verwerven, dan op de markt. In het kader van
de studie worden de mogelijkheden onderzocht om concurrentie bij particulier
grondbezit te bevorderen, en de consequenties daarvan voor zelfrealisatie
te verkennen. Daarbij kan ook de eventuele betekenis ervan voor actief grondbeleid
worden bezien.91Wat zijn precies de «lastige juridische vragen»
bij de ontkoppeling van grondeigendom en bouwrechten (= de afschaffing van
het zelfrealisatiebeginsel)? (pagina 56)Eigendom is het meest omvattende recht dat iemand op een zaak kan hebben.
Dit recht is aan (publiekrechtelijke) beperkingen onderworpen. Zo mag een
grondeigenaar niet zomaar bouwen wat hij wil. Hij dient aan voorschriften
en vergunningsplichten te voldoen. Daarbij kan worden gedacht aan de bouwvergunning,
de milieuvergunning en het bestemmingsplan. Van een «bouwrecht»
kan dan ook eigenlijk niet worden gesproken. Indien zijn bouwplan voldoet
aan de voorschriften, heeft de grondeigenaar het recht om te bouwen.Ontkoppeling van het eigendomsrecht en het «bouwrecht» lijkt
tot de situatie te kunnen leiden, dat niet de eigenaar, maar een derde van
de overheid het recht krijgt om op de grond van de genoemde eigenaar te bouwen,
ook wanneer de eigenaar zelf overeenkomstig de voorschriften zou willen bouwen.
Daarom zou bij ontkoppeling ook moeten worden geregeld dat de bouwer een opstalrecht
ten laste van de eigenaar krijgt. De eigenaar wordt daarmee in
feite een deel van zijn eigendom ontnomen, hetgeen een vorm van onteigening
is. Een dergelijke vorm van partiële onteigening (die het Nederlands
recht thans niet kent) behoeft een bijzondere rechtvaardiging, reeds vanuit
de verdragsrechtelijke bescherming van de eigendom. Dergelijke vragen worden
betrokken bij het onderzoek naar de relatie tussen particuliere grondposities
en concurrentie op Vinex-locaties, c.q. het onderzoek naar alternatieve systemen
om concurrentie te bevorderen bij privaat grondbezit.92Om lokale werkgelegenheid aan te trekken, rekenen gemeenten
soms een lagere grondprijs bij uitgifte van grond. Is dit door openbare instanties
verkopen van gronden onder de marktprijs in strijd met de Mededeling van de
Commissie betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen
door openbare instanties (PbEG 1997, C209/3)? (pagina 57)De Mededeling van de commissie betreffende staatssteunelementen bij de
verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties is bedoeld als een
richtsnoer voor de lidstaten. In de mededeling wordt aangegeven onder welke
omstandigheden bij een dergelijke verkoop in beginsel geen sprake is van steunverlening,
namelijk indien de verkoop:1. plaats heeft via een open en onvoorwaardelijke biedprocedure die voldoende
openbaar is gemaakt;2. zonder een dergelijke biedprocedure tot stand komt tegen op zijn minst
de marktwaarde die door onafhankelijk taxateurs werd vastgesteld.Indien de verkoop op een andere wijze plaats vindt, dient de transactie
te worden aangemeld bij de Europese Commissie die vervolgens onderzoekt of
en in hoeverre er sprake is van staatssteun, en of de steun verenigbaar is
met de gemeenschappelijke markt. Overigens gaat het hier om een vermoeden
van steun (indien de prijs niet via 1 of 2 tot stand komt) versus een
vermoeden van afwezigheid van steun.Of er daadwerkelijk sprake is van steun, is steeds afhankelijk van de
specifieke omstandigheden van het geval, zoals de bestemming van de grond,
de staat van de grond (bv bodemverontreiniging), de ligging ten opzichte van
andere bedrijven(terreinen), de aanwezigheid van infrastructuur, de beschikbaarheid
van gekwalificeerd arbeidspotentieel in de nabije omgeving, en de beschikbaarheid
van andere (wellicht geschiktere) locaties. Wat de marktprijs is en of een
gemeente een lagere prijs dan die marktprijs berekend heeft, is aldus afhankelijk
van de specifieke situatie.Indien blijkt, bijvoorbeeld aan de hand van taxaties door een onafhankelijk
taxateur, dat een gemeente in een bepaald geval inderdaad een lagere prijs
heeft berekend dan de in de taxatie vastgestelde marktprijs, dan dient deze
transactie overeenkomstig voornoemde mededeling te worden voorgelegd aan de
Europese Commissie. Voor zover dit achterwege gelaten wordt, is het niet melden
in strijd met deze mededeling. In dat geval staat echter nog niet vast dat
er sprake is van steunverlening, en (voor zover er sprake is van steunverlening)
dat de steunverlening onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.93Wanneer kunnen de uitkomsten worden verwacht van het
onderzoek naar het mogelijke spanningsveld tussen de communautaire aanbestedingsplicht
en de implicaties van het zelfrealisatiebeginsel? (pagina 57)Het onderzoek naar het mogelijke spanningsveld tussen de communautaire
aanbestedingsplicht en de implicaties van het zelfrealisatiebeginsel geschiedt
onder verantwoordelijkheid van de Minister van Economische Zaken. Naar verwachting
zal dit onderzoek eind van dit kalenderjaar worden afgerond.94Is het nu niet mogelijk om aan het Rijk opgelegde Europese
boetes, wegens het ontduiken van Europese aanbestedingsregels door gemeenten,
op de gemeenten te verhalen? (pagina 57)Voor de naleving van de Europese richtlijnen zijn de lidstaten tot wie
die richtlijnen gericht zijn, verantwoordelijk. De lidstaat kan dan ook bij
overtreding van de aanbestedingsregels door gemeenten uiteindelijk een boete
opgelegd krijgen. In beginsel bestaat er een mogelijkheid voor verhaal van
een dergelijke boete op een overtredende gemeente. Naar rato van de schuld
kan de aansprakelijkheid worden overgeheveld. Dit verhaal wordt thans beheerst
door nationale privaatrechtelijke regels.95Kan worden toegelicht waarom diversiteit in het woningprogramma
zou worden belemmerd door toepassing van de grondquotebenadering? (pagina 58)Veel gemeenten hanteren voor de vaststelling van grondprijzen grondquoten
en -curven. De grondprijs wordt vastgesteld als percentage van de VON-prijs.
Veel gemeenten hanteren de regel dat duurdere woningen een hogere quote krijgen.
Worden die quotes in een grafiek tegenover de VON-prijs geplaatst dan ontstaat
een grondcurve. In de grondcurve wordt tot uitdrukking gebracht dat naarmate
de VON-prijs stijgt ook een hoger percentage (quote) grondkosten wordt berekend.
Deze methodiek heeft als voordelen dat de grondprijs gemakkelijk is vast te
stellen als de VON-prijs bekend is, en dat de gemeente meeprofiteert wanneer
een marktpartij de verkoopprijs van de woning verhoogt. Een nadeel is dat
grondquote/curve-benadering, behalve een remmende werking heeft op het investeren
in kwaliteit, ook leidt tot een zekere eenzijdigheid van het programma. Dat
komt doordat het quotesysteem ten onrechte vanuit gaat dat elke woning met
een bepaalde VON-prijs dezelfde bouwkosten heeft. Een kleine of minder luxueuze
woning op een relatief groter kavel kan bijvoorbeeld dezelfde VON-prijs hebben
als een grote woning op een kleine kavel. Een rekenvoorbeeld kan het nadeel
van de quote duidelijk maken. Stel: een woning op 400 m2 en een
woning op 250 m2 hebben beide een VON-prijs van f 600 000,
maar kosten respectievelijk f 400 000 en f 450 000. Stel
vervolgens dat in de betreffende gemeente voor die VON-prijs een quote geldt
van 33%, hetgeen voor beide huizen een grondprijs van f 200 000
betekent. Voor het eerste huis is de residuele grondwaarde gelijk aan de grondprijs,
maar voor het tweede komt men f 50 000 (600 000 -/- 450 000
= 150 000) tekort. In dit voorbeeld komt de relatief grote woning op
de relatief kleine kavel niet tot stand als gevolg van de quote-benadering.
De grondquote remt zo het bouwen in hoge dichtheden. Door gebruik te maken
van grondcurven (sprongen in quotes) worden de nadelen van de grondquote versterkt.96Streeft de regering naar afschaffing van de grondquote-benadering?
(pagina 58)Nee, het Kabinet streeft niet naar algehele afschaffing van de grondquote-benadering,
maar wil in ieder geval af van een rigide gebruik ervan door gemeenten. Voorkomen
moet worden dat de gehanteerde grondprijsmethode de keuzevrijheid
van de burger belemmert. Dat kan door te werken met aftrekposten voor meerwerk,
zodat bijvoorbeeld een extra serre niet leidt tot een hogere grondprijs. Maar
naast de grondquote-benadering zijn ook verschillende andere methodieken bruikbaar.
Elke methode heeft zijn eigen specifieke effecten op het bouwprogramma. Sommige
methoden stimuleren grote woningen op kleine kavels, andere kleine woningen
op grote kavels en weer andere stimuleren hoogbouw. Het Kabinet streeft ernaar
om, onder meer door een voorlichtingsprogramma, dat gemeenten doelbewust hun
methode afstemmen op het gewenste bouwprogramma en de kwaliteiten die daarbij
horen. Daartoe werkt het Ministerie van VROM samen met de VNG, Neprom en een
aantal gemeenten.97Wanneer kunnen de resultaten worden verwacht van de
studie naar een mogelijkheid om eventueel wettelijk af te dwingen dat gemeenten
hun grondprijsstellingsmethoden doelbewust afstemmen op maatschappelijke gewenste
kwaliteiten? (pagina 61)De resultaten van de studie worden uiterlijk begin 2003 verwacht. Overigens
gaat het Kabinet er vanuit dat de acties die in de Nota Grondbeleid zijn genoemd
en het proces dat dienaangaande al plaatsvindt voldoende zullen zijn om een
doelgerichter grondprijsbeleid tot stand te doen komen. Een wettelijke maatregel
is in dat geval niet meer noodzakelijk.98Hoe wordt gemeten of de maatregelen om een doelgerichter
grondprijsbeleid te bevorderen effect sorteren, zodat bij onvoldoende effect
kan worden overgegaan tot wettelijke maatregelen? Vindt bijvoorbeeld een zogenoemde
nul-meting plaats? (pagina 61)Het streven is om eind 2003 een eerste onderzoek te doen naar de mate
waarin de maatregelen voor een doelgerichter grondprijsbeleid effect hebben
gehad op de kwaliteit en diversiteit van woningbouwprogramma's. De gemeenten
en de branche zullen bij de vormgeving van het onderzoek betrokken worden.
In een nulmeting is niet voorzien.99Bestaan er gemeenten die, door middel van een grondbeleid,
het particulier opdrachtgeverschap en de nieuwbouw van sociale koopwoningen
onder de lagere inkomensgroepen bevorderen? Hebben gemeenten plannen in die
richting? Hoe zien die eruit? (pagina 61)Het Kabinet beschikt niet over gegevens over de mate waarin gemeenten,
in de huidige situatie, particulier opdrachtgeverschap voor lagere inkomens
of nieuwbouw van sociale koopwoningen bevorderen door middel van een specifiek
grondbeleid. Evenmin bestaat er inzicht in de vraag of zij plannen in die
richting hebben. Dit zal tijdens de tweede ronde van de Verstedelijkingsafspraken
door de Staatssecretaris van VROM aan de orde worden gesteld.100Waarom bestaat er ter bevordering van het particulier
opdrachtgeverschap nog geen (gratis te raadplegen) landelijk overzicht van
de kavels die te koop zijn? Is de regering voornemens om hier in te gaan voorzien?
Zo nee, waarom niet? (pagina 61)Er bestaat momenteel geen landelijk totaal overzicht van kavels die te
koop zijn. Zoals de Staatssecretaris van VROM onlangs in zijn brief aan de
TK onder andere over particulier opdrachtgeverschap heeft aangegeven, is het een van zijn voornemens om een landelijk informatie en documentatiepunt
in te (doen) richten. Daarbij zullen ook de mogelijkheden worden bezien om –
regionaal – het aanbod van kavels transparanter te maken. Overigens
is de particuliere behoefte aan landelijke informatie relatief beperkt. De
vraag van de consument is vooral lokaal of regionaal georiënteerd.101Hoe oordeelt de regering de opvatting van de VROM-raad,
dat het bevorderen van het particulier opdrachtgeverschap niet via het instrumentarium
van het grondbeleid kan worden uitgevoerd omdat er sprake zou zijn van een
juridische systeemfout? (pagina 61)Het Kabinet acht realisatie van de beleidsdoelen ten aanzien van particulier
opdrachtgeverschap van groot belang voor het woonbeleid. Nu ontbreekt echter
een geschikt instrument waarbij de gemeente deze beleidsdoelstelling in de
lokale situatie kan zekerstellen. Daarom acht het Kabinet het van groot belang
om particulier opdrachtgeverschap onderdeel te maken van de grondexploitatievergunning,
waarmee de gemeente in het uiterste geval kan dwingen om grond af te staan
voor individuele burgers (de particuliere opdrachtgevers). Net als voor het
afstand doen van grond voor publieke doelen, een factor die de VROM-Raad wèl
in de exploitatievergunning wil opnemen. Het Kabinet is van mening dat geen
sprake is van een juridische systeemfout door beleidsdoelstellingen in wetgeving
op te nemen. Daarvan zijn op andere terreinen genoeg voorbeelden te geven.
Wel is duidelijk dat een «brede» vergunning juridisch een vrij
complexe zaak is.102Bij de wettelijke maatregelen om particulier opdrachtgeverschap
te bevorderen wordt een Wet bevordering particulier opdrachtgeverschap genoemd.
Regelt deze wet ook de mogelijkheid van een vestiging van een voorkeursrecht
door gemeenten, met als doel kavels voor particulier opdrachtgeverschap te
reserveren, of gaat het hierbij louter om een voorkeursrecht voor particulieren?
(pagina 63)In de Nota Grondbeleid is aangekondigd dat wanneer de gekozen aanpak niet
tot bevredigende resultaten mocht leiden, aanvullende wettelijke maatregelen,
zoals een Wet Bevordering Particulier Opdrachtgeverschap of een Wet voorkeursrecht
particulieren, zullen worden overwogen. Pas op dat moment zal worden besloten
of deze nieuwe wetgeving noodzakelijk is. Wel zullen parallel aan het bestuurlijke
traject de voorbereiding voor het wetgevingstraject reed worden gestart (zie
ook vraag 21). Voor de Wet Bevordering Particulier Opdrachtgeverschap wordt
vooralsnog gedacht aan een invulling waarbij gemeenten worden verplicht ruimte
voor particulier opdrachtgeverschap te reserveren. Voor de Wet voorkeursrecht
particulieren kan worden gedacht aan een invulling waarbij particulieren een
voorkeurspositie krijgen bij de ontwikkeling van locaties, waarbij men bijvoorbeeld
binnen een bepaalde termijn kan inschrijven op een vrije kavel. Het belangrijkste
verschil tussen beide modellen is dat de WBPO de verantwoordelijkheid bij
de gemeente legt en de Wvp een recht creëert voor de burger.103Is het niet de transparantie, maar de effectiviteit
van het actief gemeentelijk grondbeleid, die gebaat is bij het achteraf verantwoording
afleggen over grondverwerving door de gemeente? (pagina 63)Transparantie en effectiviteit zijn in de hier bedoelde context geenszins
tegengestelde belangen. Dit kan als volgt worden toegelicht. Het grondbeleid dient transparant te zijn om de Gemeenteraad in staat te stellen
om te bewaken dat de beoogde doelen inderdaad publieke doelen zijn. Dat die
transparantie – waar het om concreet voorgenomen transacties op de grondmarkt
(en dus niet om de algemene beleidslijnen) gaat – pas achteraf geboden
wordt is onvermijdelijk om te voorkomen dat de onderhandelingspositie die
voor een effectief marktoptreden vereist is, wordt doorkruist.104Kan een overzicht of indicatie worden gegeven van de
financiële reserves bij de gemeentelijke grondbedrijven? Kan een overzicht
worden gegeven van de wijze van besteding van de inkomsten van de grondbedrijven?
(pagina 63)Op dit moment bestaat er geen (landelijk) inzicht in de financiële
reserves bij de gemeentelijke grondbedrijven. De gemeentelijke grondbedrijven
maken een integraal onderdeel uit van de gemeentelijke (financiële) huishouding.
Voor het opvangen van de (eigen) bedrijfsrisico's houden grondbedrijven een
(minimaal noodzakelijke) algemene reserve aan. De inkomsten van de grondbedrijven
worden gebruikt voor het realiseren van de desbetreffende grondexploitaties,
inclusief in voorkomende gevallen de zogenoemde bovenwijkse voorzieningen.
Overtollige algemene reserves van de gemeentelijke grondbedrijven komen ten
gunste van de (algemene reserve van de) gemeente. Met de renteopbrengsten
daarvan kunnen, zolang de omvang van de algemene reserve in stand blijft,
gemeentelijke lasten worden gedekt. Voorts zullen provincies in het kader
van het provinciaal toezicht op de gemeentefinanciën bij hun beoordelingskader
nadrukkelijker rekening moeten houden met het grondbeleid (zie p. 64 Nota
Grondbeleid).105Hoe blijft de regering de Kamer informeren over maatregelen
die de transparantie van het gemeentelijk grondbedrijf bevorderen? (pagina 63)De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitkomst van het overleg
met de VNG. Zie tevens het antwoord op vraag 29.106Wanneer kunnen wettelijke voorstellen ter bevordering
van de transparantie van het grondbedrijf worden tegemoet gezien? (pagina 63)Zie het antwoord op vraag 29.107In hoeverre is het voorstel om het actieve grondbeleid
van gemeenten te beperken tot het verwerven van grond en het opstellen van
programma's van eisen een breuk met de praktijk? Is die breuk alleen gewenst
in verband met het vergroten van de transparantie? (pagina 63)Het verschil tussen actief en faciliterend grondbeleid is dat gemeenten
bij actief grondbeleid zelf grond verwerven en ontwikkelen en dat bij faciliterend
grondbeleid marktpartijen de grond verwerven en ontwikkelen. In de praktijk
is meestal sprake van tussenvormen. Het Kabinet is van mening dat gemeenten
zelf moeten kunnen bepalen wanneer men welke vorm prefereert. Wel is er een
voorkeur dat een gemeente die zich op de grondmarkt als actieve marktpartij
opstelt, en zeker als daarbij de Wvg wordt toegepast, niet ook als ontwikkelaar
optreedt. Vandaar ook de nieuwe voorwaarde dat toepassing van de Wvg betekent
dat plannen openbaar aanbesteed moeten worden. Daarvoor kan een programma
van eisen, c.q. het kwalitatief locatieplan het kader vormen. Het werken met
een kwalitatief locatieplan in een vroegtijdig stadium van het
proces in combinatie met tender-achtige methoden bevordert transparantie,
maar is zeker ook gericht op het bereiken van betere prijs-kwaliteit via het
benutten van concurrentie. Dat is een duidelijk andere benadering in vergelijking
met een situatie waarin gemeenten een project van begin tot eind in eigen
beheer realiseren, danwel met bekende ontwikkelaars in zee gaan. Hoe vaak
de combinatie voorkomt van een gemeente als actieve partij op de grondmarkt,
doe daarbij de Wvg toepast, én als ontwikkelaar optreedt, is overigens
niet bekend.108De «dubbele-petten-kwestie» wordt enige
keren aangehaald als zijnde een belemmering voor een actief gemeentelijk grondbeleid.
Hoe wordt de suggestie beoordeeld om door provincies een actief grondbeleid
te laten voeren, via een provinciaal grondbedrijf, en de verworven gronden
vervolgens onder uitdrukkelijke regie van de lokale overheid te ontwikkelen?
(pagina 64)Het Kabinet beoordeelt de suggestie om de verwerving van gemeentelijke
projecten door de provincie te laten plaatsvinden om een aantal redenen als
negatief. De suggestie impliceert dat fundamenteel zou moeten worden ingegrepen
in de autonome bevoegdheid van gemeenten om grond te verwerven ten behoeve
van de realisatie van publieke doelstellingen. Het Kabinet is van mening dat
het «dubbele-petten probleem» een dergelijke zware ingreep niet
rechtvaardigt, en dat er in de Nota Grondbeleid betere oplossingen zijn benoemd.
Bovendien is een dergelijk «dubbele petten» probleem – zij
het wat meer indirect – ook voorstelbaar bij de provincie. Immers, de
provincie zou dan een financieel belang kunnen krijgen, maar is tevens streekplanwetgever
en voert als zodanig de regie over een goede ruimtelijke ontwikkeling in de
provincie.109Mogen gemeenten gronden, die zij via de Wvg verwerven,
in PPS-constructies inbrengen, of is openbare aanbesteding altijd vereist?
Hoe zou dit uitgepakt hebben in een project als «De Resident»
in Den Haag, waar het laatste stuk grond, bestemd voor sociale woningbouw,
via de Wvg werd verworven? Zijn dergelijke vormen van verevening nog mogelijk
als delen van een project via openbare aanbesteding moeten verlopen? (pagina 67)In de Nota Grondbeleid is aangegeven dat bij toepassing van Wvg plannen op die grond in beginsel openbaar moeten worden aanbesteed. Bij de uitwerking moet dit geconcretiseerd
worden. Daarbij zal goed gekeken worden naar mogelijke ongewenste neveneffecten
van de voorwaarde, bijvoorbeeld het belemmeren van processen van stedelijke
herstructurering. Zo is een punt van aandacht hoe met deze voorwaarde moet
worden omgegaan in situaties waarin de via Wvg verworven grond slechts een
klein deel van het plan betreft.Genoemde vormen van binnenplanse verevening zijn overigens goed mogelijk
via de nieuwe exploitatievergunning.110Moet eerst de rode contour zijn vastgesteld alvorens
kan worden overgegaan tot het vestigen van het voorkeursrecht? Eerst dan is
toch vast te stellen dat het plan, op grond waarvan het voorkeursrecht wordt
gevestigd, afwijkt van het huidig gebruik? (pagina 67)Nee, de rode contour hoeft niet eerst door de provincie te zijn vastgelegd
in een (ontwerp-)streekplan. Zie voor een toelichting vraag 10. De artikelen
8a, 8 en 6 van de Wvg bepalen dat het voorkeursrecht ook vooruitlopend
op een structuur- of bestemmingsplan kan worden gevestigd. Mocht blijken dat
het voorgenomen beleid geen afwijkend gebruik (meer) oplevert danwel op agrarisch
grondgebruik gericht is, dan zal het voorkeursrecht dienen te vervallen. De
huidige wetgeving voorziet in deze mogelijkheid (zie hiervoor de artikelen
5, 7, 8 vijfde lid, en 8a derde lid van de Wet voorkeursrecht gemeenten).111Kan preciezer worden ingevuld wat de toegevoegde waarde
is van een vernieuwde Wvg na inwerkingtreding van de Grondexploitatiewet?
Idem na een mogelijke opheffing van het zelfrealisatiebeginsel? (pagina 68)De exploitatievergunning is een instrument voor de gemeenten om eisen
te stellen aan ontwikkelaars die de grond in bezit hebben. Het is de bedoeling
dat gemeenten primair dit instrument inzetten om publieke doelen te realiseren,
tenzij actief grondbeleid daarvoor toch noodzakelijk is. Zo kan selectieve
inzet van de Wvg, die erop gericht is dat de gemeente grond in handen krijgt,
nuttig zijn voor een goede regiefunctie. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn
bij complexe projecten, met veel kleine grondeigenaren. Overigens is in de
praktijk vaak sprake van mengvormen van actief en faciliterend grondbeleid,
waarbij de gemeente bijvoorbeeld de Wvg inzet om een klein stukje grond te
verkrijgen, waardoor de voortgang van het plan op de locatie als geheel bevorderd
wordt. «Opheffing» van zelfrealisatie is niet aan de orde; maar
bij het onderzoek naar de relatie tussen particuliere grondposities en concurrentie
zullen mogelijke consequenties voor actief grondbeleid worden betrokken (zie
vraag 22).112Kan de regering aangeven op welke termijn de voorgestelde
Grondexploitatiewet, ter versterking van de gemeentelijke regierol in het
grondbeleid, uitgewerkt kan zijn? (pagina 69)De inwerkingtreding van de voorgestelde Grondexploitatiewet wordt thans
voorzien voor eind 2003. Vanaf dat moment is de grondexploitatievergunning
een belangrijk instrument voor het ruimelijk beleid en beleid voor wonen.113Een van de eisen die aan de exploitatievergunning gesteld
worden is dat de ontwikkelaar in staat en bereid moet zijn tot realisatie
van het bestemmingsplan. Hoe, en door wie, zal worden bepaald of een ontwikkelaar
hier inderdaad toe in staat is? Kunnen beginnende ontwikkelaars, zonder bewezen
diensten, ook een vergunning krijgen? (pagina 69)De gemeente beoordeelt of een ontwikkelaar het bestemmingsplan kan en
wil uitvoeren. Dit is nu al de praktijk. Ook startende ontwikkelaars kunnen
een vergunning krijgen.114Komt er een nadere beperking van de wettelijke uitzonderingen
op de aanbiedingsplicht (artikel 10 Wvg) van eerder gevestigde optierechten
of koopovereenkomsten? (pagina 69)Dit wordt bezien in het kader van de integrale herziening van de Wvg.
Daarbij worden de aanbevelingen van de Technische Universiteit Delft, die
zij in het kader van de Evaluatie Wvg terzake heeft geformuleerd, betrokken. 115Indien het Rijk en de provincie na de Fundamentele
Herziening WRO nieuwe bevoegdheden krijgen, krijgen zij daarmee toch niet
automatisch het onteigeningsinstrument? Is daar een aparte wijziging van de
Onteigeningswet voor nodig? (pagina 69)Artikel 87 van de onteigeningswet voorziet in de mogelijkheid van onteigening
bij Koninklijk Besluit ten name en op verzoek van een ander openbaar lichaam
dan de gemeente. Rijk of provincie kunnen in voorkomend geval voor wat betreft
onteigening van deze mogelijkheid gebruik maken. Indien Rijk en provincie
bij de Fundamentele Herziening van de Wet op de Ruimtelijke Ordening nieuwe
planbevoegdheden krijgen, die op uitvoering zijn gericht, zal ten aanzien
van de toepassing van het voorkeursrecht een nieuwe voorziening moeten worden
getroffen.116Waarom wordt de besluitvorming over de invoering van
een onteigeningstitel voor de projectenprocedure, op grond van artikel 19
van de Wet Ruimtelijke ordening (WRO), uitgesteld tot na de afronding van
de Fundamentele Herziening WRO? Wat betekent het niet beschikbaar hebben van
deze onteigeningstitel voor de planrealisatie, vooral bij de stedelijke herstructurering?
Is in dit verband uitstel van besluitvorming verantwoord? (pagina 69)Bij de Fundamentele Herziening van de Wet op de Ruimtelijke Ordening wordt
onder meer aandacht besteed aan de positie van artikel 19 van deze wet. Gelet
op de integratie van de procedures van de Algemene wet bestuursrecht in de
Wet op de Ruimtelijke Ordening wordt het verschil in tijd tussen de normale
bestemmingsplanprocedure en de artikel 19-procedure dermate gereduceerd dat
het voordeel van de vrijstellingsfiguur tegen het nadeel van een planherziening
wegvalt. De positie van het bestemmingsplan wordt hierdoor versterkt. Dit
is ook in overeenstemming met de wensen van de Tweede Kamer tijdens het algemeen
overleg van 28 juni 2000. In dit licht bezien ligt het niet in de rede artikel
19, vooruitlopend op de fundamentele herziening van de onteigeningswet, als
onteigeningstitel op te nemen in Titel IV van de onteigeningswet. Bovendien
kan artikel 19 worden toegepast ten behoeve van een concreet (bouw)plan, voor
de uitvoering waarvan de onteigeningswet reeds een onteigeningstitel kent.
In de praktijk blijkt de uitvoering van een bouwplan in circa 10% van de gevallen
als onteigeningsgrondslag te worden gehanteerd. Bij stedelijke herstructurering
kan deze grondslag eveneens worden ingezet.117In de praktijk blijkt het egalisatiebeginsel onvoldoende
door te werken in de onteigeningsjurisprudentie. Is overwogen de Onteigeningswet
zodanig aan te passen dat de oorspronkelijke bedoeling van de wetswijziging
uit 1982 alsnog geëffectueerd wordt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat
zijn de argumenten geweest om daar vooralsnog geen gevolg aan te geven? (pagina 69)Een aanpassing van de onteigeningswet op het punt van de schadeloosstelling
voor wat betreft het egalisatiebeginsel is geen onderwerp van discussie geweest
bij de vaststelling van de knelpunten in het grondbeleid bij het opstellen
van het IBO-rapport. Wel is bij de instrumenten om de verdeling van kosten
en baten van bestemmingswijziging te beïnvloeden als een van de mogelijke
instrumenten in algemene zin de waardebepaling bij onteigening genoemd. In
de Nota Grondbeleid is echter niet voor dit instrument gekozen, maar is de
voorkeur gegeven aan een nieuw instrument, de exploitatievergunning.
Dit instrument heeft daar dan ook alle aandacht gekregen.118Er worden diverse wijzigingen voorgesteld ten aanzien
van de Onteigeningswet. Is er al een traject uitgezet voor wetswijziging?
Zo ja, kan dit worden toegelicht naar inhoud en termijn? (pagina 69)In de Nota Grondbeleid wordt een aantal aanpassingen van de onteigeningswet
voorgesteld en wordt op een aantal punten nader onderzoek aangekondigd. Blijkens
het overzicht in hoofdstuk 9, Actie- en wetgevingsprogramma, onder 6.3, wordt
beoogd de voorgenomen wijzigingen van de onteigeningswet in de periode 2001
tot 2003 te realiseren. Daarnaast is bij de aanbieding van het kabinetsstandpunt
over de MDW evaluatie onteigeningswet bij brief van 9 oktober 2000 (kamerstukken
II 2000/2001, 24 036, nr. 174) aangekondigd dat over het implementatietraject
van dat project nog een plan zal worden overgelegd, waarin de planning zal
worden vastgelegd. Voorshands werd daarbij uitgegaan van indiening eind 2002.
Het ligt in de rede dat beide trajecten in nauwe samenhang worden doorlopen.119Wat zijn de argumenten om de voor de hand liggende
koppeling tussen onteigeningsbevoegdheid en streekplan uit te stellen, en
alleen onderzoek aan te kondigen? (pagina 70)Zoals al eerder bij het antwoord op vraag 33 is aangegeven, kan een streekplan
niet zonder meer als onteigeningsgrondslag worden gehanteerd. Vandaar dat,
zoals aangekondigd in de nota, een nader onderzoek zal moeten uitwijzen of
het streekplan in zijn huidige danwel aangepaste vorm genoegzaam alle benodigde
elementen voor onteigening zal kunnen bevatten120Wanneer partijen de exploitatievergunning niet of niet
tijdig aanvragen, of wanneer zij niet of niet tijdig voldoen aan de voorwaarden
voor vergunningverlening, kunnen ze door de gemeente onteigend worden. Voor
zover noodzakelijk zal de Onteigeningswet hierop aangepast worden. Kan de
regering hier concreter over zijn? Op welke punten zal de Onteigeningswet
worden aangepast? Is de regering ook voornemens om deze wet zodanig aan te
passen dat de procedure tot onteigening in deze gevallen kort is, waardoor
het bouwproces zo min mogelijk wordt vertraagd? (pagina 70)In het antwoord op vraag 66 is ingegaan op de mogelijkheid dat het niet
of niet tijdig aanvragen van een exploitatievergunning of het niet voldoen
aan de voorwaarden voor vergunningverlening aanleiding kan geven tot het oordeel
dat de grondeigenaar niet bereid en in staat is het bestemmingsplan ter plaatse
te verwezenlijken. Als daarbij ook aan andere criteria wordt voldaan, kan
tot onteigening worden besloten. In het kader van de implementatie MDW evaluatie
onteigeningswet zal ook de stroomlijning van de onteigeningsprocedure aan
bod komen. Het onteigeningsinstrument moet een slagvaardig instrument worden
dat recht doet aan de betrokken belangen. Voorgestaan wordt de onteigeningsregelgeving
rechtssystematisch te verbeteren en de procedures te stroomlijnen door afstemming
op elkaar en op de Algemene wet bestuursrecht te verbeteren. Er wordt naar
gestreefd het aantal verschillende procedures zoveel mogelijk te beperken,
in tijd te bekorten en inzichtelijker te maken. 121Wat houdt de aanpassing van artikel 61 WRO meer in
detail in? Blijft het beginsel voorop staan dat het werk moet worden uitgevoerd
volgens het plan op basis waarvan onteigend wordt? Gaat het hierbij, net als
bij de voorstellen met betrekking tot het onteigenen op basis van een concreet
bouwplan, om niet-ingrijpende aanpassingen? (pagina 71)Met de aanpassing van artikel 61 wordt meer souplesse beoogd bij de aanpassing
van het concrete werk ten behoeve waarvan onteigend wordt. Het gaat hierbij
overigens om niet-ingrijpende aanpassingen van het plan of aanpassingen van
geringe omvang, die passen binnen het kader ter uitvoering waarvan tot onteigening
is overgegaan.122Mag uit het feit, dat zal worden onderzocht of in de
Onteigeningswet de mogelijkheid kan worden gecreëerd om, vooruitlopend
op de vaststelling van het bestemmingsplan (of een bestemmingsplanwijziging)
tot onteigening kan worden overgegaan, worden opgemaakt dat de regering het
opnemen van die mogelijkheid wenselijk vindt? Is het niet veel belangrijker
dat gemeenten hun bestemmingsplannen up-to-date houden? Wordt dat laatste
streven niet doorkruist door het opnemen van bovengenoemde mogelijkheid? Waarom
is het opnemen van deze mogelijkheid nodig als artikel 61 WRO wordt aangepast?
(pagina 71)Uit de aankondiging van bedoeld onderzoek kan worden geconcludeerd dat
die mogelijkheid interessant wordt geacht, maar dat pas na onderzoek een conclusie
over de wenselijkheid ervan wordt getrokken. De mogelijkheid wordt interessant
geacht vanuit de gedachte beide procedures (die van bestemmingsplan en onteigening)
zoveel mogelijk parallel te laten lopen. Hiermee zou tijd kunnen worden gewonnen.
Het Kabinet ziet hierin geen doorkruising van maar een aanvulling op het streven
de bestemmingsplannen actueel te houden. Bij het onderzoek dient, zoals de
vraag ook terecht veronderstelt, de actualiteit van bestemmingsplannen dan
ook een rol te spelen. Zo wordt in het kader van de Fundamentele Herziening
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening juist aan dit punt bijzondere aandacht
gegeven. Oogmerk hierbij is die actualiteit voldoende te kunnen waarborgen.
Hiertoe zal onder meer de proceduretijd voor de totstandkoming van een bestemmingsplan
terug worden gebracht in nauwe aansluiting op de Algemene wet bestuursrecht.
De conclusies uit het betreffende onderzoek moeten dan ook in dit bredere
kader worden bezien.123Als onteigening mogelijk wordt op grond van meerjarenontwikkelingsprogramma's
en wijkontwikkelingsprogramma's, hoeft dan niet langer te worden onderbouwd
waarom perceel X in een bepaalde straat (of zelfs wijk) wél wordt onteigend,
maar perceel Y in die zelfde straat (of wijk) níet? Zo nee, waaruit
bestaat dan het voordeel van dit voorstel? (pagina 72)Het voorstel om een studie te laten verrichten naar de vraag of MOP's
en WOP's als onteigeningsgrondslag kunnen dienen, is ingegeven door de idee
om niet op perceelsniveau het stedelijk vernieuwingsbeleid te hoeven vastleggen,
maar op een hoger niveau (straat, wijk). De vraag wat de juridische consequenties
hiervan zijn voor de thans voor onteigening benodigde onderbouwing op perceelsniveau
is onderwerp van de studie. Daarbij gaat het in het bijzonder om de eisen
van concreetheid en duidelijkheid die in de onteigeningswet worden gesteld
met betrekking tot hetgeen ter plaatse zal worden uitgevoerd (zie ook vraag
119 over het streekplan). 124Hoe verhouden zich de opvattingen, van onder meer minister
Pronk en de VNO/NCW, dat een open-ruimteheffing leidt tot hogere grondprijzen
waardoor nieuw te bebouwen grond alleen nog maar bereikbaar is voor de hoogste
inkomens, met de stelling in de Nota Grondbeleid dat de heffing een bijdrage
levert aan vermindering van de opwaartse invloed van de stedelijke grondmarkt
op de agrarische grondmarkt? (pagina 73)Hier spelen enkele factoren een rol:1. In de Nota Grondbeleid wordt aangegeven dat een eventuele open-ruimteheffing
een bijdrage kan leveren aan een matiging van de agrarische
grondprijzen. Dit maakt het lang van te voren innemen van grondposities
minder aantrekkelijk en zou tevens de invloed van de stedelijke grondmarkt
op de agrarische grondmarkt kunnen verminderen (zie ook vraag 126).2. In het publieke debat heeft de Minister van VROM aangegeven tegenstander
van een open-ruimteheffing te zijn omdat waar het omzetten van open ruimte
in bebouwing wordt toegestaan, het – met name bij hoge heffingen –
vooral draagkrachtige partijen zullen zijn die
daar functies kunnen realiseren. Daarbij benadrukt hij dat het verdelen van
ruimte over verschillende functies moet plaatsvinden in het beleid van ruimtelijke
ordening, en dus dat een heffing daarom uitsluitend in aanvulling op het contourenbeleid
overwogen wordt.3. VNO-NCW vreest dat een heffing zal leiden tot hogere
prijzen van woningen. De effecten van de ORH zal afhankelijk zijn
van de wijze waarop het instrument wordt vormgegeven. Grote effecten op de
woningprijzen zijn – in het licht van de analyse in het IBO-rapport
en de Nota Grondbeleid dat niet grondprijzen de prijzen van woningen bepalen,
maar andersom dat de woningprijzen de grondprijzen bepalen («residuele»
waarde) – echter niet te verwachten. Anders gezegd, de prijzen van woningen
worden vooral bepaald door de vraag en aanbod naar woningen; de introductie
van een heffing zal waarschijnlijk slechts leiden tot een andere verdeling
van marges tussen verschillende partijen. De vormgeving van de heffing en
de effecten ervan zullen in onderlinge samenhang bekeken worden in het onderzoek
naar de ORH.125Wat is het verschil tussen een open-ruimteheffing en
de planbaatafroming indien de conclusie van het IBO wordt gevolgd, dat in
de praktijk van planbaatafroming zal moeten worden teruggevallen op een forfaitaire
benadering? (pagina 73)Het verschil tussen de open-ruimteheffing en planbaatheffing is vooral
gelegen in de grondslag. Bij een open-ruimteheffing
is het uitgangspunt dat een verlies aan open ruimte als gevolg van een bestemmingswijziging
reden is een heffing op te leggen aan de bezitter van de grond waarvan de
waarde door die bestemmingswijziging stijgt. Bij de planbaatheffing is het
startpunt dat het redelijk is dat de overheid een deel van de waardestijging
van de grond naar zich toetrekt, omdat omgekeerd bij planschade particulieren
ook claims bij de overheid kunnen indienen. In beide gevallen valt via een
heffing dus een deel van de waardestijging van de grond toe aan de overheid.Bij bepaling van de hoogte van de heffing speelt de vraag of deze forfaitair
genomen wordt. Deze vraag geldt beide heffingen, waarbij de hoogte overigens
wel in overeenstemming met de gekozen grondslag moet zijn. Zo is bij een open-ruimteheffing
de hoogte primair afhankelijk van de waarde van de open ruimte, terwijl bij
een planbaatheffing de te behalen bestemmingswijzigingswinst het uitgangspunt
vormt. In de Nota Grondbeleid wordt aangegeven dat om praktische
redenen waarschijnlijk niet te ontkomen valt aan een forfaitaire heffing.126Hoe verklaart de regering dat door invoering van een
open-ruimteheffing de agrarische grondprijs zal dalen? Is het niet denkbaar
dat de heffing juist zal bijdragen aan een stijging van deze grondprijs? (pagina 73)In het IBO-rapport (pag. 86) is aangegeven dat een neveneffect van een
heffing zal zijn dat de prijzen van landbouwgrond gedrukt zullen worden omdat
de resterende baten bij een bestemmingswijziging minder groot zijn. Een deel
van de waardestijging wordt immers afgeroomd waardoor grondaankopen vanuit
louter speculatief oogpunt minder aantrekkelijk worden. De invloed van de
stedelijke grondmarkt op de agrarische grondmarkt zou hiermee kunnen verminderen.
Het onderzoek naar de open-ruimteheffing moet overigens meer duidelijkheid
bieden in de effecten van zo'n heffing op grondprijzen.127Hoe wordt de suggestie beoordeeld om de hoogte van
de open-ruimteheffing te baseren op de verhouding tussen het gebied binnen
de rode contour enerzijds, en het daar omheen liggende balansgebied anderzijds?
(pagina 74)Over de hoogte van de eventuele heffing zal het onderzoek naar de open-ruimteheffing
meer duidelijkheid moeten brengen. In eerste instantie zal de hoogte vooral
afhangen van het type heffing (zie vraag 125) dat wordt gekozen. Zo is het
uitgangspunt bij een open-ruimteheffing de waarde van het verlies aan open
ruimte als gevolg van een bestemmingswijziging.128Kan de genoemde «sociale onrechtvaardigheid»
niet worden bestreden via de binnenplanse verevening? Met andere woorden:
waarom kan de open-ruimteheffing niet worden gefinancierd uit de overwinsten
op vrije-sectorwoningen, ten behoeve van bijvoorbeeld onrendabele investeringen
in sociale woningbouw? (pagina 74)De in de nota genoemde sociale rechtvaardigheid heeft betrekking op het
feit dat vooral hogere inkomensgroepen in staat zullen zijn een heffing te
betalen en dus te wonen en werken in daarvoor aangewezen bestemmingen waar
«groen» wordt omgezet in «rood». In theorie is het
denkbaar dat een open-ruimteheffing gekoppeld wordt aan het kostenverhaal
op nieuwe «rode» locaties.129Kan meer duidelijkheid worden gegeven over de inhoud
van het experiment met de open-ruimteheffing? Wanneer zijn de resultaten beschikbaar?
Waarom komen in principe alleen de balansgebieden hiervoor in aanmerking?
(pagina 75)Of er een experiment zal plaatsvinden, hangt mede af van de uitkomsten
van het onderzoek naar de open-ruimteheffing. De uitkomsten van dit onderzoek
worden nog in 2001 verwacht. Dan zal bepaald worden hoe een eventueel experiment
vormgegeven zal worden, en welke periode voor het experiment wordt uitgetrokken.De balansgebieden komen in aanmerking omdat ervoor gekozen is een eventuele
heffing alleen in aanvulling op het beleid van
rode en groene contouren te overwegen (zie vraag 30). Dat resulteert in de
keuze het eventuele instrument in balansgebieden in te zetten.
Juist daar is het van belang de kosten van verlies aan open ruimte in de grondprijs
te internaliseren.130In de Nota staat beschreven dat in het kader van het
Bestuursakkoord Nieuwe Stijl (BANS) is afgesproken dat het Ministerie van
VROM samen met de VNG zal nagaan of nadere oplossingen kunnen worden ontwikkeld
voor het ruimhartige gebruik van de planschadevergoedingsregeling. Is hier
inmiddels actie op ondernomen? Zo ja, welke oplossingsmogelijkheden zijn naar
voren gekomen? Zo nee, wanneer worden resultaten verwacht en zal de Kamer
hierover geïnformeerd worden? (pagina 75)Zie vraag 31.131De Nota stelt dat planschadeclaims, als gevolg van
de ontwikkeling van locaties, op ontwikkelaars kunnen worden verhaald via
de nieuwe regeling voor het kostenverhaal. Hoe denkt de regering over een
verdeling van de planschade over alle partijen die hier baat bij hebben, dus
betaling naar rato, ofwel proportionaliteit per locatie? (pagina 75)Gemeenten dienen per locatie de te verwachten planschadeclaims die toe
te rekenen zijn aan het plan te inventariseren (zie ook vraag 75). De gemeente
bepaalt hoe de totale claims verdeeld worden over de ontwikkelaars die betrokken
zijn bij het plan. Inderdaad zou een mogelijk criterium daarbij zou kunnen
zijn de mate waarin ontwikkelaars een (financieel) belang hebben in de locatie.132Om de omvang van de planschadeclaims te beperken wordt
een verjaringstermijn van de claims, via de aanpassing van het huidige artikel
49 WRO, voorgesteld. Kan de regering, op basis van de huidige gegevens, aangeven
wat het effect van deze maatregel zal zijn bij verschillende termijnen? Hoe
kijkt de regering aan tegen een minimumbedrag dat als een drempel zou kunnen
fungeren voor het kunnen stellen van een claim? (pagina 75)Zie vraag 31.133De Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht
(Commissie WARB) zou volgens de Nota bezien of er, op het gebied van bestuursrechtelijke
schadevergoeding, in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) een algemene regeling
inzake nadeelcompensatie zou moeten worden opgenomen. Wat zijn de uitkomsten
hiervan? Als de uitkomsten nog niet bekend zijn, wanneer kan de Kamer deze
dan verwachten? (pagina 75)De regeling zal deel uitmaken van de vijfde tranche van de Algemene wet
bestuursrecht. Op dit moment is daarvoor nog geen tijdschema vastgesteld.
De Ministers van Justitie en BZK zullen de Kamer via de periodieke voortgangsrapportage
van de Awb daarvan op de hoogte brengen zodra dat tijdschema is vastgesteld.134Komt er een experiment met een open-ruimteheffing?
Hoe wordt het effect van een dergelijke heffing gemeten? Wanneer is de studie
naar dit instrument gereed? (pagina 75) Zie vraag 129. In het onderzoek zal een methodologie moeten worden voorgesteld
om bij een experiment effecten te kunnen meten.135Voorgesteld wordt om te starten met een experiment
met de open-ruimteheffing. Kan dit worden gepreciseerd? Wat is de reactie
van de regering op de recente «aanmelding» van de provincie Noord-Brabant
voor een dergelijk experiment? (pagina 75)Zie vraag 129. Het onderzoek moet een duidelijke «terms of reference»
bevatten voor een eventueel experiment. Dan kan de beste locatie voor het
experiment beoordeeld worden.136Is de regering bereid het in hoofdstuk 9 voorgestelde
tijdpad voor introductie van een open-ruimteheffing te versnellen indien de
geformuleerde mogelijke problemen van een dergelijke heffing op korte termijn
kunnen worden weerlegd? (pagina 75)Zie vraag 129. Gezien de vele complexe vragen (zie p. 75 in de Nota Grondbeleid)
is het Kabinet overtuigd van nut en noodzaak van het aangekondigde onderzoek.
De resultaten daarvan zullen reeds dit jaar beschikbaar komen. Het Kabinet
ziet dus geen reden om vooruit te lopen op dit onderzoek.137Kan gekwantificeerd worden welke geldbedragen gepaard
gaan met het beëindigen van ongewenste bestemmingen? Welke mogelijkheden
worden nu concreet onderzocht om saneringsuitgaven te financieren? Wanneer
zal de studie naar deze problematiek aan de Kamer worden aangeboden? (pagina 75)Eerst moet in kaart gebracht worden om welke ongewenste bestemmingen het
gaat. Op basis daarvan kunnen de geldbedragen die gemoeid zijn met het afkopen
of aankopen daarvan gekwantificeerd worden. Vervolgens zullen de ook de financieringsopties
voor het dekken van deze kosten uitgewerkt worden.De bewindslieden van VROM en Financiën hebben inmiddels afgesproken
om het voortouw te nemen voor een gezamenlijk onderzoek terzake. Gezien de
beschikbare tijd, expertise en potentiële omvang en reikwijdte van dit
vooral kwantitatieve onderzoek is uitbesteding aan een extern onderzoeksbureau
waarschijnlijk. Naar verwachting kan een rapportage terzake voor de zomer
aan Tweede Kamer worden aangeboden.138In de Vijfde Nota wordt het belang van stedelijke netwerken
of netwerksteden benadrukt, maar in de Nota Grondbeleid worden nauwelijks
instrumenten aangedragen waarmee invulling aan een stedelijk netwerk gegeven
kan worden. Wat gaat de regering aan deze discrepantie doen? (pagina 76)In de Nota Grondbeleid wordt het belang van bovenlokale samenwerking erkend.
Het Kabinet is van mening dat het bovenlokaal grondbeleid in stedelijke gebieden
geregeld moet worden in het kader van de Kaderwet Bestuur in Verandering.
Er is voldoende reden om een vorm van niet-vrijblijvende samenwerking tussen
gemeenten ook na 2003 te regelen. Net als is aangegeven in de Vijfde Nota
staat vrijwilligheid bij bovenlokale samenwerking voorop. Maar eenmaal ervoor
gekozen, mag de samenwerking niet vrijblijvend zijn. Dat betekent dat de Kaderwet-gebieden
nieuwe stijl ook ten aanzien van het grondbeleid over voldoende
bevoegdheden moeten kunnen beschikken. Voor de gebieden waarin gemeenten niet
een dergelijke samenwerking aangaan, zal de provincie worden gestimuleerd
om een coördinerende te vervullen.139Waarom stelt de regering wél een brief in het
tweede kwartaal van 2001 in het vooruitzicht over nadere voorstellen voor
de sanering van ongewenste bestemmingen, en geldt een dergelijke toezegging
niet voor de open-ruimteheffing? (pagina 76)De Tweede Kamer zal schriftelijk geïnformeerd worden over zowel de
sanering van ruimtelijk ongewenste bestemmingen, als de uitkomsten van het
onderzoek naar (en eventueel experiment met) de open-ruimteheffing. 140Welke concrete instrumenten stelt de Nota Grondbeleid
voor om de regionale bestuurlijke samenwerking te verbeteren? Wat is de meerwaarde
van de afzonderlijke instrumenten ten opzichte van de huidige praktijk en
het huidige instrumentarium? Welke randvoorwaarden is de regering voornemens
te creëren voor de korte en de middenlange termijn? (pagina 76)In de Nota wordt een helder onderscheid aangebracht tussen enerzijds de
stedelijke gebieden waar via een specifiek instrumentarium niet-vrijblijvende
samenwerking op regionaal niveau is en blijft geregeld. In de beleidsnotitie
«Bestuur in stedelijke gebieden» (kamerstukken II, 2001–2001,
27 633, nr. 1) is aangegeven dat bij de toekomstige vormgeving van de
samenwerking in stedelijke gebieden zal worden gezocht naar manieren om de
uitvoeringspraktijk van investeringsprojecten en grondbeleid beter te koppelen
aan de gezamenlijke beleidsen planvorming. De ruimtelijke problematiek in
de stedelijke gebieden vereist namelijk een niet-vrijblijvend instrumentarium
om bovenlokale samenhang in grondbeleid te waarborgen. Het Rijk zal in dit
kader zoeken naar positieve prikkels om bovengemeentelijk grondbeleid te stimuleren.Anderzijds zijn er niet-stedelijke gebieden waar de samenwerking tussen
gemeenten op vrijwillige basis vorm moet krijgen en waarbij de provincie een
rol kan vervullen. Ook in deit kader zal de regering zoeken naar positieve
prikkels en hierover te zijner tijd met voorstellen komen.141Wanneer gemeenten de grond zelf in handen hebben (actief
grondbeleid) wordt aanbevolen een bovengemeentelijk grondbeleid te voeren
om onder andere bovenplanse verevening mogelijk te maken. Wat gaat de regering
doen om gemeenten te stimuleren een bovengemeentelijk grondbeleid te voeren?
Biedt de bestaande wet voldoende mogelijkheden? (pagina 77)Zie vraag 140.142In de Nota wordt als oplossing voor de vaak moeizame
opstart van het proces van stedelijke herstructurering onder andere genoemd
het samenbrengen van alle grondeigenaren in één organisatie,
de grondbank.Onlangs werd in een krantenartikel gewezen op de onaantrekkelijkheid
van deze constructie, vanwege fiscale problemen. Zo zou, zowel bij het inbrengen
van grond in de grondbank, als bij het eruit halen, overdrachtsbelasting betaald
moeten worden. Klopt het dat zich fiscale problemen voordoen rond grondbanken?
Zo ja, gaat de regering deze fiscale problemen oplossen, en/of wordt er naar
andere manieren gezocht om het proces van stedelijke herstructurering te stimuleren?
(pagina 77) Op dit moment wordt onderzoek gedaan of en zo ja in welke gevallen overdrachtsbelasting
verschuldigd is bij grondbanken. In dit kader zijn Wijk Ontwikkelingsmaatschappijen
van belang. Op dit moment zijn toegelaten instellingen (woningcorporaties)
die participeren in dergelijke Wijk Ontwikkelingsmaatschappijen vrijgesteld
van overdrachtsbelasting. Die vrijstelling zal echter op termijn vervallen.
Wel wordt onderzocht in hoeverre voor «dubbele» betaling van overdrachtsbelasting
bij herstructurering een oplossing kan worden gevonden. Mogelijk zal die oplossing
dan ook toepasbaar zijn voor niet-toegelaten instellingen (projectontwikkelaars)
die zich bezighouden met dergelijke herstructurering.143In de Nota wordt aangegeven dat onderzocht wordt hoe
onteigening meer voor groene doelen ingezet kan worden. Wat is de stand van
zaken van dit onderzoek? Welke voor- en nadelen ziet de regering? (pagina 78)De resultaten van het onderzoek naar onteigening voor groene doelen zal
worden verankerd in het Structuurschema Groene Ruimte 2. Provinciale en gemeentelijke
bestuurders besluiten over de toepassing van het instrument, op basis van
respectievelijk Landinrichtingswet en bestemmingsplan. Onteigening kan worden
ingezet als ultimum remedium als minnelijke verwerving niet mogelijk is. Gezien
de impasse in de grondverwerving die zich voordoet bij realisatie van de SGP's
in de Randstad, bestaat het voornemen om in overleg met provincies en gemeenten
hieraan een impuls te geven. Om de grondmobiliteit te bevorderen, is het van
groot belang dat planologische duidelijkheid op bestemmingsplanniveau wordt
gegeven. Voordeel van de toepassing van onteigening is dat binnen afzienbare
termijn de grond wordt verworven. Nadeel is dat hiermee de kosten van grondverwerving
zullen stijgen.144Gaat het bij het koppelen van een onteigeningsbevoegdheid
aan het streekplan alleen om onteigening in het kader van de realisatie van
de EHS, of ook om andere «groene» doelstellingen? (pagina 78)In de Nota Grondbeleid is aangegeven dat de mogelijkheden om onteigening
voor «groene» functies te versterken, worden onderzocht. Dat geldt
niet alleen voor de EHS, maar ook voor andere groene functies ten behoeve
van recreatie en landschap. Voor de realisatie van rijks- en provinciaal groen
zou dan naast de bestaande mogelijkheid van onteigening via landinrichting
bijvoorbeeld een extra instrument via het streekplan beschikbaar komen. Voor
de relatie met onteigening in het kader van de Fundamentele Herziening WRO
zie vraag 33 en 119.145Op grond waarvan lijkt de 5%-regeling voor de landinrichtingsgebieden
te voldoen? Waarom is dan toch een betere benutting nodig? (pagina 78)Korting in het kader van landinrichting is bedoeld voor de realisatie
van kleinere elementen op basis van het landinrichtingsplan. Het gaat daarbij
om bijvoorbeeld wegen, waterlopen, samenhangende voorzieningen, cultuurhistorie,
natuur, landschap, recreatie, etc. Maximaal 5% van de bij herverkaveling betrokken
oppervlakte kan worden «gekort». Eigenaren kunnen in aanmerking
komen voor vervangende grond. Uit de huidige praktijk blijkt dat er momenteel
in landinrichting slechts circa 2–3% benut wordt. Nagegaan zal worden
wat hiervan de precieze achtergrond is en hoe de korting beter kan worden
benut voor natuur en landschap. Voor grotere elementen kent de Landinrichtingswet
(binnenkort de nieuwe Wet Inrichting Landelijk Gebied) de voorziening van
onteigening. 146Wordt het voorkeursrecht voor groen nu daadwerkelijk
geactiveerd? (pagina 78)Ja.147Zijn er voorbeelden in respectievelijk stedelijk en
landelijk gebied die de noodzaak onderstrepen van een verbeterde samenwerking
tussen departementen op de grondmarkt? (pagina 79)Ja. Deze voorbeelden zijn op verschillende gebieden aanwezig. Ten eerste
in de vorm van samenwerking bij vastgoedtransacties en ten tweede bij kennis-
en informatie-uitwisseling.Voorbeelden bij vastgoedtransacties in het landelijk gebied zijn de realisatie
van natuurvriendelijke oevers (samenwerking tussen LNV/DLG, VenW/RWS en Financiën/Domeinen)
en het afstoten van militaire complexen die (gedeeltelijk) een natuurbestemming
krijgen (samenwerking tussen LNV/DLG, Defensie/DGW&T, Financiën/Domeinen,
VROM en eventueel Justitie/COA). Samenwerking bij het afstoten van militaire
terreinen speelt ook in het stedelijk gebied (samenwerking tussen Defensie/DGW&T,
VROM/RGD, Financiën/Domeinen en eventueel Justitie/COA). Een ander voorbeeld
in het stedelijk gebied is dat in het verleden afgestoten objecten later alsnog
een functie voor de overheid konden vervullen.Om de vraag en het aanbod van vastgoed op elkaar af te stemmen is informatie-uitwisseling
nodig. Hiermee wordt bijvoorbeeld voorkomen dat verschillende grondaankopende
departementen elkaar beconcurreren in een specifiek gebied.Tevens is kennis- en informatie-uitwisseling tussen departementen van
groot belang. Hierbij kan gedacht worden aan overdracht van specifieke kennis
en vaardigheden die de verschillende vastgoedbeherende departementen bezitten.
Door verbeterde samenwerking kunnen de kennis en vaardigheden breder voor
het Rijk ingezet worden. Een voorbeeld hiervan is het gezamenlijk opzetten
van opleidingsprogramma's, waardoor tevens effficiencyvoordelen kunnen worden
bereikt.148Wanneer zal er meer duidelijkheid zijn over een eventuele
Wet voorkeursrecht voor gemeenten, provincie en Rijk? Waarom wordt dit niet
gecombineerd met de verbeteringsvoorstellen voor de Wvg? (pagina 79)De afweging of een Wet Voorkeursrecht zal worden geïntroduceerd,
is afhankelijk van de vraag of het Rijk en de provincies in het kader van
de Fundamentele Herziening van de WRO nieuwe uitvoeringsbevoegdheden krijgen.
Dan zal blijken of deze overheden ook een voorkeursrecht zal worden toegekend.
Dit zal met name het geval zijn bij uitvoeringstaken voor deze overheidslagen.
Uiteraard streeft het Kabinet ernaar beide trajecten op elkaar af te stemmen.
Zie voor een nadere toelichting vraag 32.XNoot1Samenstelling: Leden: Reitsma (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA),
Van Middelkoop (ChristenUnie), Feenstra (PvdA), Verbugt (VVD), Poppe (SP),
Duivesteijn (PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Klein Molekamp (VVD), Hofstra
(VVD), ondervoorzitter, T.H.A.M. Meijer (CDA), Luchtenveld (VVD), Van Wijmen
(CDA), Kortram (PvdA), Van der Knaap (CDA), Ravestein (D66), Van der Steenhoven
(GroenLinks), Van Gent (GroenLinks), Oplaat (VVD), Van der Staaij (SGP), Schoenmakers
(PvdA), Waalkens (PvdA), Udo (VVD), Depla (PvdA), vacature CDA.Plv. leden: Leers (CDA), Dijksma (PvdA), Stellingwerf (ChristenUnie),
Valk (PvdA), Van Lente (VVD), De Wit (SP), Van Heemst (PvdA), Scheltema-de
Nie (D66), Van Beek (VVD), Geluk (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Blok (VVD),
Biesheuvel (CDA), Crone (PvdA), Van den Akker (CDA), Giskes (D66), M.B. Vos
(GroenLinks), Halsema (GroenLinks), Niederer (VVD), Van 't Riet (D66), Spoelman
(PvdA), Hindriks (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), de Boer (GroenLinks), Visser-van
Doorn (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27581-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl