Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30212, nr. 20

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

12-04-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30212 nr. 20

07-04-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Europese ontwikkelingen3. Privatisering4. Marktwerking5. Netbeheerder na splitsing6. Cross Border Lease contracten7. Kosten, baten en werkgelegenheidseffecten8. ArtikelenArtikel I, onderdeel B/Artikel II, onderdeel BArtikel I, onderdeel G/Artikel II, onderdeel JbArtikel I, onderdeel HArtikel II, onderdeel HArtikel VIaArtikel VIcArtikel IXaArtikel IXbOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30212Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 103 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 212Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband
met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheernr. 20NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAGOntvangen 7 april 20061. InleidingMet belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen van de leden van
verschillende fracties naar aanleiding van de nota van wijziging van het voorstel
tot Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met
nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer, het rapport van de Commissie
Kist en mijn notitie over de netbeheerder en het netwerkbedrijf na splitsing.
In deze nota beantwoord ik deze vragen.De leden van zowel de CDA-fractie, de LPF-fractie als de ChristenUnie-fractie
stelden een aantal fundamentele vragen over het wetsvoorstel en een eventuele
privatisering van de energiebedrijven in het licht van de actuele ontwikkelingen
in Europa. Ik ga daar in deze nota uitvoerig op in en betoog dat de splitsing
juist in het licht van de actuele fusie- en overnameontwikkelingen van groot
belang is om de voorzieningszekerheid en de economische efficiency structureel
te borgen. Besluiten over eventuele verkoop, fusies en overnames van de commerciële
bedrijven na splitsing zijn de verantwoordelijkheid van de bedrijven en hun
aandeelhouders. De zeggenschap over de netwerkbedrijven dient in meerderheid
in publieke handen te blijven.De leden van de CDA-fractie en de LPF-fractie stelden naar aanleiding
van het rapport van de Commissie Kist (hierna: de Validatiecommissie) en het
in opdracht van deze commissie gemaakte rapport van het CPB verschillende
vragen over de kosten en baten van het wetsvoorstel. De leden van de CDA-fractie
stelden ook enkele kritische vragen over de Cross Border Lease contracten
(hierna: CBL’s), in het bijzonder over het voorgestelde extra overgangsrecht
dat beoogt financiële risico’s te minimaliseren. De Validatiecommissie
is van mening dat mijn conclusies ten aanzien van de kosten, baten en risico’s
hun steun vinden in de onderliggende financiële en juridische onderzoeken.
Bij deze conclusie heeft de commissie ook het extra overgangsrecht t.b.v.
de CBL’s betrokken. De grondige analyse van de commissie en het nadere
onderzoek van het CPB hebben aangetoond dat de baten van het wetsvoorstel
fors zijn en opwegen tegen de kosten. In mijn antwoorden ga ik daar verder
op in.Met name de leden van de CDA-fractie uitten hun zorgen over de mogelijke
afwenteling van splitsingskosten naar afnemers. Zij gaven aan nog niet overtuigd
te zijn van de effectiviteit van de door mij voorgestelde maatregelen
om dit te voorkomen. Naar aanleiding van de inbreng van de leden van de CDA-fractie
heb ik besloten de door mij voorgestelde maatregelen op enkele punten aan
te scherpen. In deze nota wordt dit nader toegelicht. De aanscherping is neergelegd
in een tweede nota van wijziging die is bijgevoegd. In deze tweede nota van
wijziging heb ik op advies van de Validatiecommissie ook vastgelegd dat de
implementatietermijn voor het doorvoeren van de splitsing met een half jaar
wordt verleng tot tweeënhalf jaar.Tenslotte wordt naar aanleiding van vragen van verschillende fracties
ingegaan op de gevolgen van splitsing voor de wholesalemarkt, de positie van
de netwerkbedrijven na splitsing en de overdracht van het beheer van de transportnetten
naar TenneT in het licht van het CBL-overgangsrecht.2. Europese ontwikkelingenDe leden van de CDA-fractie stelden enkele vragen over de gevolgen van
splitsing voor een gelijk speelveld in Europa. Ook riepen de leden van deze
fractie mij op het creëren van een gelijk speelveld mede tot inzet te
maken van mijn energie initiatieven in Noordwest Europa. De leden van de fractie
van de LPF vroegen hoe in het huidige Europese klimaat er sprake kan zijn
van een concurrerende markt en een gelijk speelveld.De splitsing in Nederland draagt niet bij aan een gelijk speelveld in
de Europese Unie als andere bedrijven buiten Nederland niet ook splitsen.
Eigendomssplitsing is in de meeste andere lidstaten nog niet aan de orde.
Ik deel de opvatting van de Validatiecommissie dat dit geen reden hoeft te
zijn om af te zien van splitsing in Nederland. Het (nog) niet doorvoeren van
de splitsing in Nederland is nadelig voor het gelijke speelveld binnen Nederland
en draagt niet wezenlijk bij aan de totstandkoming van een structureel gelijk
speelveld in (Noordwest) Europa. Uiteraard is een volledig onafhankelijk netbeheer
in alle lidstaten het beste voor een goed en gelijk speelveld. De Europese
Commissie deelt die opvatting en neemt stappen om dit te bewerkstelligen.
Ik steun de Commissie daarin. In met name België wordt over eigendomssplitsing
inmiddels serieus nagedacht.Voor een goed werkende Noordwest-Europese markt zijn naast een onafhankelijk
netbeheer o.a. harmonisatie van regelgeving, betere samenwerking tussen TSO’s
en toezichthouders, scherp markttoezicht en optimale benutting van de beschikbare
interconnectiecapaciteit nodig. Deze onderwerpen worden, onder andere, besproken
in het op mijn initiatief opgestarte forum van vijf Noordwest-Europese Landen.
In drie werkgroepen wordt tussen overheden, netbeheerders en toezichthouders
aan oplossingen gewerkt op basis van een plan van aanpak dat ik samen met
mijn collega-ministers heb vastgesteld. Doel van dit initiatief is om enerzijds
de marktwerking voor de hele regio te verbeteren en anderzijds de leveringszekerheid
te waarborgen. De werkgroepen behandelen achtereenvolgens: optimale benutting
van interconnectie en allocatiemechanismen, voorzieningszekerheid, leveringszekerheid
en uitbreiding van interconnecties en ten slotte het wegnemen van belemmeringen
in wet- en regelgeving die de goede werking van de regionale markt in de weg
staan. TenneT en de NMa participeren ook in de werkgroepen. In juni van dit
jaar zullen de resultaten van de werkgroepen aan de vijf ministers worden
gepresenteerd. De eerste resultaten zijn positief. Zo worden bijvoorbeeld
op het gebied van informatie uitwisseling tussen toezichthouders en TSO’s
stappen vooruit gezet. Ook wordt een regionale benadering van calculatie en
allocatie van de interconnectiecapaciteit ontwikkeld, waardoor er meer interconnectiecapaciteit
beschikbaar kan worden gesteld aan de markt, maar ook beter rekening kan worden
gehouden met de zogenaamde «loop flows», de onverwachte stromen
over het transportnet. Met het wegnemen van belemmeringen op bovenstaande
punten en ook de stappen die door de Commissarissen Kroes en Piebalgs worden
voorgesteld, komen we naar mijn overtuiging dichterbij een gelijk speelveld
in Noordwest-Europa. Het creëren van een goed werkende Noordwest-Europese
energiemarkt is en blijft de inzet van mijn beleid.De leden van de fractie van het CDA hadden met bezorgdheid kennis genomen
van de recente ontwikkelingen op energiegebied in Europa. Deze leden vroegen
hoe ik de positie van de Nederlandse energiebedrijven zie in het licht van
deze ontwikkelingen. Ook de leden van de fracties van de LPF en de ChristenUnie
hebben zorgen geuit over de ontwikkelingen in Europa en vroegen naar de betekenis
daarvan voor de splitsing van de Nederlandse energiebedrijven. Graag geef
ik een uitvoerige reactie.De gascrisis tussen Rusland en de Oekraïne heeft het belang van een
internationale oriëntatie van het energiebeleid, zoals ik die heb geschetst
in het Energierapport 2005 «Nu voor later», onderstreept. Intensieve
samenwerking binnen de Europese Unie is van groot belang om de voorzieningszekerheid
te waarborgen. De recente fusieontwikkelingen, gericht op de vorming van nationale
kampioenen, dragen naar mijn overtuiging niet bij aan de borging van de voorzieningszekerheid.
Ik vind ook dat met dergelijke fusies een verkeerd signaal wordt afgegeven
omdat deze fusies ons weg dreigen te voeren van de kortste route naar een
geïntegreerde en concurrerende Europese energiemarkt waarop meerdere
Europese, grensoverschrijdende ondernemingen met elkaar strijden om de gunst
van de afnemers. Veelal worden juist de consumenten de dupe van dit type fusies.
Een geïntegreerde en concurrerende markt is samen met een goed investeringsklimaat
de beste basis voor de borging van de voorzieningszekerheid. Dat heb ik ook
tijdens de Energieraad van 14 maart jl. niet onder stoelen of banken
gestoken. Overigens hebben de genoemde fusies geen directe gevolgen voor de
concurrentie en voorzieningszekerheid in Nederland.De Europese Commissie heeft op 16 februari jl. de voorlopige bevindingen
naar buiten gebracht van het sectoronderzoek van EU-commissaris Kroes. Dat
schetst een somber beeld van de mate van concurrentie op de Europese energiemarkt.
Er is sprake van hoge concentraties op zowel de elektriciteits- als de gasmarkt,
er is onvoldoende interconnectie en de transparantie op de markt laat nog
veel te wensen over. Bij de Commissie is de ambitie niettemin duidelijk aanwezig
om het eindbeeld van een geïntegreerde Europese energiemarkt te realiseren,
via een tussenfase van regionale markten, waaronder een Noordwest Europese.
De Commissie wil op een aantal terreinen waarop zij tekortkomingen signaleert
meteen al aan de slag en niet wachten op de consultatieronde en het definitieve
rapport van eind dit jaar. Dit geldt voor het gebrek aan transparantie, onvoldoende
marktintegratie en unbundling. Verder kondigt de Commissie een stringent mededingingsbeleid
aan. Concrete maatregelen, in de zin van nieuwe regelgeving, worden nog niet
aangekondigd. Daarvoor wacht de Commissie de consultatieronde af. Bovendien
gaat de Commissie dit jaar volop aan de slag met de implementatie van de Richtlijnen
in de lidstaten. Uit het benchmark-rapport, dat zij eind vorig jaar heeft
gepubliceerd, blijkt dat een flink aantal lidstaten de Richtlijnen nog niet
heeft geïmplementeerd, dan wel uitsluitend naar de letter en niet naar
de geest ervan heeft geïmplementeerd. De Commissie gaat daarom nu maatwerk
leveren en lidstaten afzonderlijk en dwingend adviseren over te nemen maatregelen.
De Commissie heeft inmiddels tegen 17 lidstaten concrete stappen ondernomen.De aangekondigde fusies in de energiewereld en de redenen die daarvoor
zijn aangevoerd hebben in de Europese lidstaten voor veel beroering gezorgd.
Dat de Europese Commissie er aanleiding in zag om onverwijld informatie op
te vragen in de betrokken lidstaten, geeft mij vertrouwen dat de Commissie
de zaak serieus oppakt. Daarom ook komt het Groenboek van de Europese Commissie
over een integraal energiebeleid, dat 8 maart jl. is gepresenteerd, precies
op tijd. De prioriteiten die het Groenboek stelt, i.c. interne
markt, voorzieningszekerheid en milieu, zijn ook mijn prioriteiten. Uit het
Groenboek spreekt duidelijk de ambitie om samen te werken op terreinen waarop
we gezamenlijk ook echt sterker kunnen staan, zoals het tot stand brengen
van een interne markt voor energie. Meer interconnectie en het bevorderen
van de concurrentie zijn essentieel voor de toekomst van de Europese energievoorziening
en voor de afnemers van energie. Het mes snijdt daarbij aan twee kanten: de
economische efficiency zal worden verbeterd en de voorzieningszekerheid zal
beter worden gewaarborgd. Het debat over een integraal energiebeleid, dat
nu met het Groenboek wordt opgestart, biedt naar mijn oordeel een uitgelezen
mogelijkheid om een hernieuwd en breed draagvlak te realiseren voor de belangrijkste
doelstellingen van het Europese energiebeleid. Immers, hierin ligt het antwoord
besloten hoe het vraagstuk van de voorzieningszekerheid dient te worden opgelost;
internationaal en Europees en niet enkel via een nationale aanpak. De recente
Europese Raad heeft mij het vertrouwen gegeven dat er voldoende draagvlak
is voor een brede Europese aanpak van de energievraagstukken die er liggen.
De Europese Commissie heeft tijdens de Raad van de lidstaten immers veel ruimte
gekregen om met nieuwe beleidsinitiatieven te komen.In de kern zijn er drie beleidskwesties waarop de huidige fusieontwikkelingen
in Europa van invloed zouden kunnen zijn. Dit is allereerst de splitsing die
met dit wetsvoorstel wordt bereikt. In de tweede plaats is dit de privatisering
van de commerciële productie-, handels- en leveringsbedrijven na splitsing.
In de derde plaats is dit de kwestie van een mogelijke fusies tussen Nederlandse
energiebedrijven waardoor ook in Nederland een nationale kampioen in het leven
zou worden geroepen. Een nadere toelichting op alle drie de kwesties acht
ik van belang om goed antwoord te kunnen geven op de vraag van de leden van
de CDA-fractie naar de positie van de Nederlandse energiebedrijven in Europa.Met betrekking tot de splitsing merk ik op dat een eerste belangrijk motief
daarvoor mijn streven is om een goed functionerende markt tot stand te brengen.
Met splitsing wordt een gelijk speelveld in Nederland gecreëerd. Prikkels
om via invloed op het netbeheer oneigenlijke concurrentievoordelen te behalen
worden immers structureel weggenomen. Bovendien zorgt splitsing voor een transparantere
bedrijfsstructuur en daarmee voor mogelijkheden voor een scherper toezicht.
Dat alles komt ten goede aan de concurrentie op de Nederlandse energiemarkt
en daarmee aan de afnemer. Investeringen in productiecapaciteit worden op
basis van marktprikkels gedaan en gaan niet ten koste van investeringen in
de Nederlandse netten. Voor dit motief voor splitsing geldt derhalve dat het
door de recent aangekondigde fusies niet aan belang heeft ingeboet.Twee jaar geleden heb ik al voorspeld dat in de energiesector een fusiegolf
kon worden verwacht1 Ik voorzag een tendens naar
verdere concentratie op de markt. Wat er nu gebeurt in een aantal Europese
lidstaten was toen voor mij juist een andere belangrijke reden om met mijn
splitsingsvoorstel te komen: ik wilde verhinderen dat de relatief kleine Nederlandse
energiebedrijven geïntegreerd zouden worden overgenomen waarbij de voor
de voorzieningszekerheid vitale netten meegezogen zouden worden. Dit motief
voor splitsing wint door de recente fusiegolf slechts aan relevantie. Splitsing
maakt overnames van geïntegreerde Nederlandse energiebedrijven immers
onmogelijk. De netten worden veilig gesteld. De zeggenschap over de netten
zal ook na splitsing in ieder geval in meerderheid in publieke handen blijven.Als gevolg van splitsing wordt het voor aandeelhouders eenvoudiger om
aandelen in de commerciële productie- en leveringsactiviteiten te verkopen
indien zij dit wensen. De leden van de CDA-fractie gaven aan dat zij zich
zorgen maken over een uitverkoop van (delen van) de Nederlandse energiebedrijven
naar Europese monopolisten. Ik wil benadrukken dat gemeenten en provincies
door splitsing niet worden gedwongen om afstand te doen van hun
aandelen. Provincies en gemeenten besluiten zelf of, wanneer en aan wie zij
hun aandelen in energiebedrijven na splitsing verkopen. Meerdere provincies
en gemeenten hebben overigens aangegeven voorlopig nog geen afstand te willen
doen van hun aandelen. Verkoop is overigens pas mogelijk nadat de splitsing
geëffectueerd is. Dat kan bij sommige grote bedrijven nog minstens twee
jaar duren.Ik deel de opvatting van leden van de leden van de CDA-fractie dat privatisering
geen negatieve gevolgen mag hebben voor de concurrentie en daarmee voor de
afnemers. Ook mag de voorzieningszekerheid door privatisering niet negatief
worden beïnvloed. Deze twee publieke belangen dienen naar mijn overtuiging
ook leidend te zijn bij de beoordeling van een eventuele privatisering van
commerciële energiebedrijven na splitsing.Een argument dat bij de energiefusies in Europa wordt gebruikt is dat
de fusies een risico voor de voorzieningszekerheid in ons land zouden vormen
omdat de nationale kampioenen die aldus worden gecreëerd zich in eerste
instantie zouden kunnen richten op de voorzieningszekerheid in het land van
oorsprong. Het in publieke handen houden van de Nederlandse energiebedrijven
zou daarom gewenst zijn. Die vrees acht ik onterecht. Daarbij voel ik mij
gesteund door de Europese Commissie, meerdere lidstaten van de Europese Unie
en de concrete stappen die momenteel met onze buurlanden worden gezet om te
komen tot een Noordwest-Europese markt.Voor het borgen van het publieke belang voorzieningszekerheid zijn naar
mijn idee drie dingen nodig:Ten eerste beschikbaarheid van voldoende brandstoffen, ook op langere
termijn. Mijn beleid is hiertoe gericht op verstandig omgaan met onze gasvoorraad,
werken aan een gasrotonde, ruimte creëren voor schone kolen en een actieve
milieudiplomatie, zowel nationaal als in EU-verband. Het energierapport «Nu
voor Later» heeft wat dit betreft niets aan actualiteit ingeboet.Ten tweede is voldoende elektriciteitsproductie nodig. Dat wil ik realiseren
door te blijven investeren in een goed werkende markt en een optimaal investeringsklimaat.
Op een goed functionerende, betwistbare markt met een koopkrachtige vraag
en een goed investeringsklimaat kunnen investeringen in nieuwe productiecapaciteit
zonder meer aan de markt worden overgelaten. De besluitvorming over de bouw
van nieuwe productiecapaciteit is immers gebaseerd op commerciële overwegingen
en rendementsverwachtingen. Dat laten ook de ervaringen in ons land zien.
Zo zijn er al een aantal jaren producenten in Nederland actief die in buitenlandse
handen zijn. Ook zij hebben momenteel serieuze plannen voor nieuwe investeringen
in productiecapaciteit.Ten derde gaat het om het hebben van betrouwbare netten. Maximale onafhankelijkheid
en zelfstandigheid van de netbeheerders, scherpe regulering van zowel de efficiëntie
als de kwaliteit van het netbeheer en een streng toezicht zijn de middelen
die daarvoor garant staan. Met onderhavig wetsvoorstel wordt dit gerealiseerd.De voorzieningszekerheid wordt het best gegarandeerd door een stabiel
politiek klimaat met een vaste en vasthoudende koers; immers dat biedt de
beste garantie voor een gezond investeringsklimaat voor zowel bestaande spelers
als nieuwe toetreders op de energiemarkt.Naar mijn oordeel is het bieden van de mogelijkheid voor gemeenten en
provincies om afstand te doen van hun aandelen in de commerciële bedrijven
een logische stap voor de ontwikkeling van de markt. De wens van meerdere
van deze aandeelhouders om tenminste de mogelijkheid tot privatisering te
hebben, gelet op het risicodragende karakter van de aandelen en in het licht
van de wet Financiering decentrale overheden (wet Fido), vind ik ook geheel
gerechtvaardigd. De inbreng van privaat kapitaal in de energiesector kan ook
een belangrijke impuls zijn voor nieuwe investeringen en scherpe concurrentie.
De Validatiecommissie en het CPB hebben daar ook op gewezen. Het
zou onverstandig zijn om deze beleidslijn nu te veranderen en het bieden van
een privatiseringsmogelijkheid voor het commerciële deel uit te stellen.
Daarmee wordt de ontwikkeling van de markt gefrustreerd en geven we een volledig
verkeerd signaal af aan de Commissie en andere lidstaten. Wel wil ik benadrukken
dat ik gemeenten en provincies niet wil belemmeren, indien zij voor zichzelf
een blijvende rol zien weggelegd als aandeelhouders in de commerciële
bedrijven omdat ze menen op die wijze een bijdrage te kunnen leveren aan de
borging van publieke belangen.Als gevolg van het mogelijk afstoten van commerciële activiteiten
door de huidige aandeelhouders kan de aanbodzijde op de Nederlandse markt
door elkaar worden geschud: het is mogelijk dat Nederlandse ondernemingen
door ondernemingen uit andere (grote) lidstaten worden overgenomen. Dat heb
ik ingecalculeerd en daar heb ik ook geen fundamenteel bezwaar tegen. Sterker:
de schaalvergroting die daarmee naar verwachting gepaard gaat, zal leiden
tot een efficiencyslag, waarvan de afnemers zullen profiteren. Voorwaarde
daarvoor is wel dat de effectiviteit van de concurrentie in voldoende mate
is gegarandeerd. Indien de splitsing geen doorgang zou vinden zou dit de handhaving
van de status quo van Nederland als duurte-eiland betekenen. Eventuele fusies
tussen grote Nederlandse niet-gesplitste bedrijven zullen dit dan verder verslechteren.Voorwaarden voor een voldoende mate van mededinging op de voor Nederland
relevante energiemarkt zijn een onafhankelijke en goed gereguleerde infrastructuur,
een transparante en open markt met voldoende spelers en voldoende interconnectie
en een scherp mededingingstoezicht. In dit verband merk ik naar aanleiding
van een vraag van de leden van de LPF-fractie op, dat een vermindering van
het aantal spelers op de markt niet per definitie hoeft te leiden tot een
verminderde concurrentie. Een grote nationale fusie waarmee een nationale
kampioen worden gecreëerd tast de concurrentie uiteraard wel significant
aan.Aan de voorwaarde van een onafhankelijke en goed gereguleerde infrastructuur
wordt voldaan door de huidige wet- en regelgeving en het toezicht daarop alsmede
door het wetsvoorstel, waarmee de onafhankelijkheid en zelfstandigheid van
het netbeheer immers significant en structureel wordt versterkt. De laatste
twee voorwaarden hangen onderling samen. Hoe de aanbodzijde er na een mogelijke
privatisering van commerciële activiteiten precies uit gaat zien, laat
zich nu niet uittekenen. Dat is mede afhankelijk van de voortgang van de totstandkoming
van de Noordwest-Europese markt en van het fusie- en overnameproces dat gaat
plaats vinden. De Nederlandse en Europese mededingingsautoriteiten zullen
in concrete fusie- en overnamegevallen met toepassing van het mededingingsinstrumentarium
waken over de mate van concurrentie op de markt. Ik heb daarin het volste
vertrouwen. Zij zullen zich daarbij vergewissen van de omvang van de relevante
markt en de gevolgen van fusies en/of overnames voor de concurrentie op die
markt. De Commissie heeft bij enkele recente besluiten, bijvoorbeeld ten aanzien
van energiefusies in Portugal en Denemarken ook laten zien dit serieus te
nemen.Bij de beoordeling van concentraties op de markt zal de NMa (en bij fusies
met een communautaire dimensie de Commissie) in het kader van het concentratietoezicht
beoordelen of er een economische machtspositie ontstaat of wordt versterkt
die tot gevolg heeft dat een daadwerkelijke mededinging op de markt significant
wordt belemmerd als gevolg van de fusie of overname. Indien dit het geval
is, zal slechts toestemming worden verleend als de mededingingsbezwaren worden
weggenomen door remedies, bijvoorbeeld ten behoeve van de groothandelsmarkt
(zoals afstoten deel van productiecapaciteit), zoniet dan zal toestemming
worden geweigerd. Vooralsnog is de relevante markt nationaal van karakter.
Als de relevante markt op termijn de Noordwest-Europese markt wordt, kan het
oordeel van NMa en de Europese Commissie weliswaar in concrete zaken anders
uitvallen omdat dan door een groter aantal spelers meer concurrentiedruk
kan bestaan, maar ook dan zal het mededingingsinstrumentarium waarborgen dat
er voldoende concurrentie in productie en levering op de voor Nederland relevante
markt resteert.Eén ding is wel op voorhand duidelijk: het creëren van een
Nederlandse nationale kampioen door het samenvoegen van twee of meer grote
Nederlandse energiebedrijven is in alle situaties slecht voor de concurrentie
en dus voor de consument en is ook niet nodig uit oogpunt van voorzieningszekerheid.
Daarmee raken we immers één of meer aanbieders op de relevante
markt kwijt. Dat verlies kan ten koste gaan van de diversificatie in het aanbod
en daarmee van de mate van concurrentie. Daarbij komt dat de huidige concentratiegraad
op de Nederlandse markt reeds hoog is, zoals blijkt uit de uitkomsten van
de jaarlijkse marktmonitor van de NMa. Bovendien creëren we ook nog een
gemakkelijke prooi voor een overname door één (buitenlands)
bedrijf. Dat gaat hoe dan ook ten koste van de concurrentie. Een zelfstandig
voortbestaan dan wel een overname van de huidige Nederlandse spelers door
verschillende bedrijven is daarom wat mij betreft te prefereren.Gelet op alle recente ontwikkelingen in Europa en gelet op mijn wens de
publieke belangen rond de energievoorziening structureel te borgen, zal ik
de Europese Commissie in de afrondende werkzaamheden ten behoeve van het sectoronderzoek
en bij de discussies rond het Groenboek uitdrukkelijk steunen bij haar beleid
ten aanzien van de marktordening dat is gericht op een voorzieningszekerheid
die een goed werkende interne markt als basis heeft. Ik zal daarbij samenwerking
zoeken met andere lidstaten die mijn visie delen. Door de splitsing worden
de voorzieningszekerheid en de concurrentie versterkt. Ik blijf ook werken
aan een goed investeringsklimaat voor de productie van elektriciteit en gas
in Nederland. Verder zal ik een actief beleid voeren gericht op het creëren
van een gasrotonde in Nederland en zal ik met kracht verder gaan met mijn
inspanningen voor integratie tot een Noordwest-Europese regionale markt. Beide
dragen bij aan het Nederlandse investeringsklimaat. Zoals eerder toegezegd
kom ik voor de zomer met een brief over het functioneren van de groothandelsmarkt,
de noodzaak van verbetering daarvan en het instrumentarium dat ik daarvoor
indien nodig wil inzetten. Met het oog op de voorzieningszekerheid en de milieukwaliteit
zal het tempo van energiebesparing worden opgevoerd.De leden van de CDA-fractie vroegen of ik de mening van de Validatiecommissie
onderschrijf dat splitsing zal leiden tot toetreding van grote buitenlandse
spelers tot de Nederlandse energiemarkt. Ook vroegen deze leden welke gevolgen
dit kan hebben voor de positie van Nederland als belangrijke speler op de
energiemarkt. Deze leden vroegen bij de beantwoording de uitspraak dat «zowel
in het scenario met splitsing als in het scenario zonder splitsing te verwachten
is dat hoofdkantoren uit Nederland zullen verdwijnen» van de Validatiecommissie
te betrekken.Ik deel de opvatting van de Validatiecommissie dat splitsing zal leiden
tot toetreding van grote buitenlandse spelers. Zoals ik hierboven uitvoerig
uiteen heb gezet acht ik dit niet bezwaarlijk met het oog op de borging van
publieke belangen en in het licht van de recente ontwikkelingen in Europa.
Toetreding van buitenlandse spelers heeft naar mijn overtuiging geen directe
negatieve gevolgen voor de positie van Nederland op de Europese energiemarkt.
Na splitsing blijven de netwerkbedrijven in meerderheid in publieke Nederlandse
handen. Niet alle Nederlandse commerciële energiebedrijven zullen per
definitie worden overgenomen door buitenlandse spelers. Gasunie zal een belangrijke
rol blijven spelen op de internationale gasmarkt en ik zal een actief beleid
voeren dat gericht is op het creëren van een gasrotonde in Nederland.
Het investeringsklimaat voor elektriciteitsproductie in Nederland is goed
en zal mede als gevolg van de heldere marktordening die door de splitsing
wordt gerealiseerd, verder worden versterkt. Nederland beschikt ook over hoogwaardige
kennis op energiegebied die in het licht van deze ontwikkelingen niet verloren
zal gaan en waarmee de internationale positie van Nederland op
energiegebied juist verder kan worden verstevigd.De Validatiecommissie gaat er vanuit dat in het scenario zonder splitsing
privatisering van een minderheidsaandeel in de geïntegreerde bedrijven
uiteindelijk zal worden toegestaan. Private aandeelhouders zullen naar verwachting
grotere druk uitoefenen op het realiseren van efficiëntiewinsten. Dit
kan leiden tot schaalvergroting, als gevolg waarvan het aantal hoofdkantoren
kan afnemen. Ook kunnen bedrijven, in navolging van NRE en Intergas, vrijwillig
besluiten tot splitsing. Dit maakt overname van het commerciële bedrijf
door een buitenlandse speler mogelijk, en daarmee het verdwijnen van het hoofdkantoor
uit Nederland. Meer algemeen is de Validatiecommissie van mening dat de ontwikkelingen
op de energiemarkt en de voortgaande consolidatie van energiebedrijven ertoe
zullen leiden dat het voortbestaan van de Nederlandse energiebedrijven in
hun huidige vorm vanwege hun geringe omvang wenselijk noch waarschijnlijk
is. Dit zal met zich meebrengen dat er hoofdkantoren zullen verdwijnen. Ik
deel op hoofdlijnen deze analyse, maar merk op dat veel zal afhangen van de
keuzes die de bedrijven en hun aandeelhouders na splitsing zelf zullen maken.
Zij zijn immers degenen die beslissingen moeten nemen over fusies, overnames
en de eventuele verkoop van aandelen.De leden van de LPF-fractie vroegen waarom Nederland voorop moet lopen
in Europa en vroegen of splitsing een prestigekwestie is geworden. De voorgestelde
splitsing heeft niets met prestige, maar alles met het publiek belang te maken.
Het borgen van de voorzieningszekerheid en de economische efficiëntie
van de Nederlandse energievoorziening zijn de achterliggende doelen van dit
wetsvoorstel. Juist in het licht van de Europese ontwikkelingen is splitsing
gewenst. Hierboven ben ik daar uitvoerig op ingegaan.Indien men in het licht van de Europese ontwikkelingen een tegenstander
van splitsing blijft, dienen de consequenties van de mogelijke alternatieven
voor ogen te worden gezien. Een eerste alternatief is niets doen. Dit betekent
onder andere dat de huidige publieke geïntegreerde distributiebedrijven
blijven bestaan. Kruissubsidies blijven mogelijk, het ongelijke speelveld
op de Nederlandse markt blijft bestaan, de kwaliteit van de netten wordt niet
optimaal geborgd en gemeenten en provincies blijven gedwongen eigenaar van
risicodragende aandelen. De consument is daar de dupe van. Een tweede alternatief
is privatisering van de huidige geïntegreerde bedrijven. Veel van de
bij het eerste alternatief genoemde nadelen blijven bestaan en buitenlandse
bedrijven nemen belangen in de Nederlandse energiebedrijven, inclusief de
netwerken. Uiteindelijk zullen in dit scenario de Nederlandse energiebedrijven
worden overgenomen, maar dan inclusief de netwerken en met behoud van alle
nadelen van de huidige situatie. Dit scenario betekent een uitverkoop van
de complete Nederlandse energiesector. Een derde alternatief is het creëren
van een nationale kampioen die al dan niet (gedeeltelijk) in publieke handen
is. Met het creëren van een nationale kampioen wordt de concurrentie
op de Nederlandse markt om zeep geholpen en betaalt de consument de rekening.
Op korte of lange termijn wordt zo’n «kampioen» ook overgenomen
door een grote buitenlandse speler. In dit scenario zou Nederland vervallen
in een protectionistische reflex die per saldo niets oplevert maar wel veel
kost.Ook vroegen de leden van de LPF-fractie naar aanleiding van de recent
gehouden informele EU-top verder of het kabinetsstandpunt is dat eerst bestaande
regelgeving geïmplementeerd moet worden. Uiteraard moet bestaande regelgeving
snel, volledig en niet alleen naar de letter maar ook naar de geest geïmplementeerd
worden. Het kabinet steunt van harte de inspanningen van de Europese Commissie
op dit front en vindt het een goede zaak dat de Commissie procedures is gestart
tegen de lidstaten die hun regelgeving niet op orde hebben. De Commissie heeft
eerder reeds opgemerkt dat de splitsing in Nederland volledig
in de geest van de EU-regels is.Tegelijkertijd is er voor een goed werkende energiemarkt meer nodig dan
het alleen implementeren van bestaande regels. De voorlopige resultaten van
het sectoronderzoek dat door Eurocommissaris Kroes wordt uitgevoerd, laat
dit ook zien. In het licht daarvan overweegt de Commissie extra regels. Er
wordt door veel lidstaten ook constructief gewerkt aan de versterking van
de marktwerking op regionaal niveau. Hierboven ben ik daar op ingegaan voor
wat betreft de Noordwest-Europese markt. Ik steun deze initiatieven, die verder
gaan dan de implementatie van bestaande regels, van harte.De leden van de LPF-fractie merkten op dat Nederland bij de juridische
splitsing al voorop heeft gelopen. Deze leden vroegen op welke manier de consument
hiervan heeft geprofiteerd. Doelstelling van de liberalisering is een efficiënte
Europese energiemarkt. De Europese regeringsleiders hebben dat tijdens de
recente top nog eens bevestigd. Voor een goed werkende energiemarkt is scheiding
tussen het netbeheer en de commerciële diensten over het netwerk cruciaal.
Nederland liep hierbij voorop door een juridische splitsing voor te schrijven
toen nog volstaan kon worden met een administratieve splitsing. Inmiddels
is in de Europese Unie een juridische splitsing voorgeschreven. De Europese
Commissie en veel lidstaten volgen met grote belangstelling de discussie over
eigendomssplitsing in Nederland.Zowel Eurocommissaris Kroes als Eurocommissaris Piebalgs constateren dat
de Nederlandse energiemarkt in vergelijking met andere lidstaten relatief
goed functioneert. De Nederlandse consument profiteert hiervan onder meer
door verbeterde keuzevrijheid, het ontstaan van innovatieve toepassingen op
bijvoorbeeld de meter en een daling van de netwerktarieven. Overigens concludeert
een recent rapport van KEMA1 in opdracht van EURELECTRIC
dat de elektriciteitsprijzen in 2004 in Europees perspectief sinds het begin
van liberalisering 15% lager zijn in reële termen ten opzichte
van 10 jaar eerder.De leden van de LPF-fractie stelden verder een aantal vragen over toezicht
in geval van overname van de Nederlandse bedrijven door buitenlandse geïntegreerde
bedrijven. In reactie hierop merk ik op dat voor zover deze buitenlandse ondernemingen
actief zijn op de Nederlandse markt, ze onderworpen zijn aan Nederlandse weten
regelgeving. De NMa zal toezien op een goede naleving van die regels. Na splitsing
in Nederland gaan eventuele kruissubsidies bij buitenlandse ondernemingen
niet meer ten koste van de Nederlandse netten en het speelveld in Nederland
Dat buitenlandse bedrijven in het buitenland mogelijk (nog) niet onder goed
toezicht staan doet daar niets aan af. Het betekent alleen een gebrekkige
marktwerking in die landen. Daar merkt de Nederlandse consument niets van,
zolang in Nederland de regelgeving en het toezicht goed is.Overigens hoeft een overname van een Nederlandse energiebedrijf door een
buitenlands energiebedrijf niet negatief te zijn. E.On en Electrabel zijn
al jaren actief op de Nederlandse markt en leveren een belangrijke bijdrage
aan de Nederlandse energievoorziening. In antwoord op de vraag in hoeverre
kruissubsidie mogelijk is, verwijs ik naar het antwoord op soortgelijke vragen
van de leden van de CDA-fractie naar aanleiding van artikel I, onderdeel B
en artikel II, onderdeel B.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen of voor mij een Nederlands
level playing field zwaarder weegt dan een Europees level playing field. Dat
is geenszins het geval. Het gaat mij om een adequate en structurele borging
van publieke belangen. Met dit wetsvoorstel wordt dit gerealiseerd. Eén
van de gevolgen van het wetsvoorstel is dat er een goed en gelijk speelveld
in Nederland ontstaat; nu is dat nog niet het geval. Zoals ik hierboven uitvoerig
heb betoogd in antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie zijn er
verschillende maatregelen nodig om te komen tot een gelijk speelveld
op (Noordwest) Europees niveau. Daar wordt op verschillende fronten aan gewerkt.
Eén van de maatregelen is het structureel onafhankelijk maken van het
netbeheer. De splitsing realiseert dit in Nederland en is daarmee ook een
stap in de goede richting. Het feit dat andere lidstaten nog niet zover gaan,
levert een tijdelijke verstoring van het speelveld voor een aantal Nederlandse
bedrijven op. Ik zie geen reden om te wachten op een verplichte en gelijktijdige
splitsing van alle Europese spelers, zoals deze leden suggereerden, omdat
de voordelen van splitsing groot zijn. Dit is bevestigd door de Validatiecommissie
en in de door het CPB gemaakte analyse. De netten worden veiliggesteld en
de consument profiteert van de concurrentieverbetering als gevolg van de splitsing.
Als niet tot splitsing zou worden overgegaan moeten ook de nadelen daarvan,
zoals ik die heb geschetst in antwoord op vragen van de leden van de LPF-fractie
onder ogen worden gezien. Deze structurele nadelen zijn veel groter dan de
tijdelijke verslechtering van de concurrentiepositie van de Nederlandse geïntegreerde
energiebedrijven.3. PrivatiseringDe leden van de fractie van het CDA vroegen of ik de zienswijze van de
Validatiecommissie deel ten aanzien van privatisering met en zonder splitsing
en hoe ik deze opvattingen beoordeel in het licht van de opvattingen van de
Tweede Kamer over privatisering. Indien niet tot verplichte splitsing zou
worden overgegaan is het denkbaar dat sommige bedrijven vrijwillig splitsen
en dat daarna het commerciële bedrijf wordt geprivatiseerd, zoals het
geval was bij NRE en Intergas. Ik ben van mening dat juist ook in het licht
van de Europese ontwikkelingen een scenario waarin de bedrijven niet worden
gesplitst en niet (tenminste gedeeltelijk) worden geprivatiseerd op de lange
termijn niet houdbaar zal blijken te zijn. In die zin deel ik de opvatting
van de commissie dat ook zonder splitsing er sprake zal zijn van een beperkte
mate van privatisering.In een scenario met splitsing moet een onderscheid gemaakt worden tussen
privatisering van de netwerkbedrijven en privatisering van de afgesplitste
commerciële bedrijven. Privatisering van netwerkbedrijven na splitsing
is beperkt mogelijk; de overwegende zeggenschap moet in publieke handen blijven.
Gemeenten en provincies bepalen zelf of zij na splitsing overgaan tot verkoop
van hun risicodragende aandelen in de afgesplitste commerciële bedrijven.
Zij kunnen ervoor kiezen voorlopig aandeelhouder te blijven. Sommige aandeelhouders
hebben aangegeven dit van plan te zijn. Het is mijn verwachting dat op de
middellange termijn de meeste aandeelhouders afstand zullen doen van hun aandelen.De Validatiecommissie geeft aan dat alleen via een eigendomssplitsing
de gewenste transparante marktordening tot stand kan komen. Dit effect van
splitsing is onafhankelijk van de vraag of en in welke mate er sprake is van
privatisering. Dus ook wanneer er na splitsing in het geheel geen privatisering
plaatsvindt, is splitsing vanuit een oogpunt van marktordening te prefereren
boven ringfencing, aldus de commissie. Privatisering van de gesplitste bedrijven
leidt naar verwachting wel tot grotere efficiëntieverbeteringen, en daarmee
tot meer welvaartswinst. Het CPB heeft berekend dat privatisering van het
commerciële bedrijf de baten van splitsing met ca. 0,5 mld. kan verhogen
De leden van de CDA-fractie stelden de vraag of ik het eens ben met de constatering
van de Validatiecommissie dat de waarde van de energiebedrijven wordt gemaximaliseerd
bij verkoop door middel van een veiling. Ook informeerden zij naar mijn mening
over opmerkingen van de commissie over privatisering in verhouding tot de
taakomschrijving van de commissie. Ik ben het met de stelling van de commissie
eens dat de opbrengst voor de aandeelhouders bij verkoop in concurrentie hoger
kan zijn dan wanneer de verkoop niet in concurrentie plaats vindt. Verkoop
in concurrentie – zoals een veiling of beursgang – geeft meer
geïnteresseerde marktpartijen een kans om te bieden. Dus
meer vraag bij gelijk aanbod, hetgeen waarschijnlijk resulteert in een hogere
prijs. Verkoop zonder concurrentie kan interessant zijn wanneer aandeelhouders
een andere doelstelling met de verkoop hebben dan een zo hoog mogelijke opbrengst
en daarom een voorkeur hebben voor een bepaalde koper. Overigens is de Staat
geen aandeelhouder bij de regionale energiebedrijven en gaat zij derhalve
ook niet over de eventuele wijze van verkoop.In antwoord op de vraag over de opvattingen van de Validatiecommissie
merk ik op dat de commissie onder andere is gevraagd na te gaan of de verschillende
onderzoeken voldoende beeld geven van de te verwachten maatschappelijke kosten
en baten. De commissie concludeert dat splitsing tot structurele baten kan
leiden, en dat deze baten hoger zijn wanneer splitsing wordt gecombineerd
met privatisering. De maatschappelijke baten, zoals efficiencywinsten, effectiever
toezicht, een sterkere concurrentie op de energiemarkt en een grotere aantrekkelijkheid
voor investeerders en beleggers, laten zich echter lastig kwantificeren. De
Validatiecommissie verwacht dat er bij – gedeeltelijke – privatisering
sprake kan zijn van overdracht van kapitaal van buitenlandse bedrijven naar
Nederlandse publieke aandeelhouders en dat deze bate kan worden toegerekend
aan splitsing. Daarbij stelt zij dat de wijze van privatisering van belang
is voor de hoogte van de waardeoverdracht aan de Nederlandse publieke aandeelhouders.
Dit is een conclusie die past binnen de taakomschrijving van de commissie.De leden van de fractie van de LPF vroegen waarom het feit dat aandeelhouders
geen haast hebben met de verkoop van hun aandelen geen kansen biedt om een
gezamenlijk energiebeleid vorm te geven. Dit wetsvoorstel is een essentieel
onderdeel van mijn energiebeleid. In deze nota en alle eerdere stukken met
betrekking tot dit wetsvoorstel heb ik uitvoerig uiteen gezet waarom dit het
geval is. Het wetsvoorstel regelt een onafhankelijk en zelfstandig netbeheer
en gaat niet over de privatisering van energiebedrijven. Als gemeentelijke
en provinciale aandeelhouders ook na splitsing aandeelhouder willen blijven
is dat mogelijk. Als zij vanuit die rol een bijdrage willen leveren aan het
Nederlandse energiebeleid acht ik dat positief en nodig ik ze uit hierover
afspraken te maken. De leden van de LPF-fractie vroegen ook wat mijn reactie
is op het aanbod van een groot aantal aandeelhouders, de vakbeweging en de
bedrijven zelf om te komen tot een convenant duurzame energievoorziening.
Deze leden vroegen of het werkelijk zo is dat ik tegenover zo’n convenant
alleen stel «splitsen en uitverkopen». In antwoord op deze vragen
wil ik nadrukkelijk stellen dat ik niet alleen maar zou willen «splitsen
en uitverkopen». Niet de Staat maar gemeenten en provincies zijn eigenaar
van de geïntegreerde energiebedrijven. Zoals eerder opgemerkt kunnen
zij er (ook na splitsing) voor kiezen hun aandelen te behouden. In mijn energiebeleid
gaat het om de borging van de publieke belangen: «betrouwbaar», «betaalbaar»
en «schoon». Dit wetsvoorstel draagt bij aan de betaalbaarheid
en betrouwbaarheid van de energievoorziening; nu en in de toekomst. Mij is
ook zeer veel gelegen aan een duurzame energievoorziening. Ik verwijs in dit
verband onder andere naar het energietransitieproject, de intensivering van
het energiebesparingsbeleid en de MEP-regeling.In reactie op het door de energiebedrijven voorgestelde convenant duurzame
energievoorziening heb ik eind 2005 de bedrijven en de vakcentrales laten
weten van harte bereid te zijn om afspraken te maken over een verdere verduurzaming
van de energiehuishouding van Nederland. De voorwaarde die de bedrijven stelden,
namelijk dat dan wel de splitsing van tafel moet, kon ik uiteraard niet accepteren.
Ik heb daarna niets meer van de bedrijven, hun aandeelhouders en de vakbeweging
vernomen over het voorstel voor een convenant.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen naar aanleiding van
het validatierapport of de conclusies over de optie «niet splitsen»
wijzigen wanneer wordt uitgegaan van een privatiseringsverbod. De Validatiecommissie
geeft aan dat alleen via een eigendomssplitsing de gewenste transparante marktordening
tot stand kan komen. Een eventueel privatiseringsverbod verandert niets aan
deze conclusie. Wanneer in het scenario zonder splitsing het huidige privatiseringsverbod
gehandhaafd blijft, zullen de in dit scenario te bereiken efficiëntiewinsten
lager uitvallen, terwijl de baten van dit scenario volgens het CPB reeds niet
of nauwelijks opwegen tegen de kosten. Bij splitsing kan de welvaartswinst
volgens het CPB oplopen tot 1 miljard euro zonder privatisering. Indien na
splitsing de commerciële bedrijven ook geprivatiseerd worden, kunnen
de baten volgens het CPB oplopen tot 1,5 miljard euro.4. MarktwerkingDe leden van de CDA-fractie vroegen om een nadere uiteenzetting van de
constatering van de Validatiecommissie dat niet splitsen kan leiden tot ontmoediging
van kleinschalige productie waardoor de concurrentie op de wholesalemarkt
kan worden belemmerd. Toetreding tot de markt wordt aantrekkelijker voor kleinschalige
producenten wanneer de wholesalemarkt vrij toegankelijk is. De toegankelijkheid
van de wholesalemarkt verbetert aanzienlijk door de splitsing, omdat na splitsing
het beheer van de distributienetten en de kleinschalige productie die meestal
is aangesloten op deze distributienetten volledig onafhankelijk van elkaar
zijn. Kleinschalige producenten zijn voor het transport en de distributie
van de door hen geproduceerde elektriciteit die zij op de wholesalemarkt willen
aanbieden dan niet langer afhankelijk van hun concurrenten op die markt. Zonder
splitsing is die onafhankelijkheid niet gewaarborgd. Omdat door splitsing
de toetreding tot de markt aantrekkelijker wordt, kan het aantal aanbieders
van elektriciteit (uit bijvoorbeeld WKK-installaties) op de wholesalemarkt
toenemen. Hierdoor neemt de concurrentie op de wholesalemarkt toe.De leden van de LPF-fractie vroegen hoeveel leveringsbedrijven er nu zijn
en hoeveel er na splitsing zullen overblijven. Ook vroegen zij hoe het kan
dat de marktwerking verbetert als volgens de Validatiecommissie het aantal
bedrijven na splitsing veel minder zal zijn. Verder vroegen deze leden hoeveel
leveringsbedrijven een netwerk in het buitenland hebben. Er zijn op dit moment
26 bedrijven die een leveringsvergunning voor gas hebben en 33 bedrijven die
een leveringsvergunning voor elektriciteit hebben. Enkele van deze vergunninghouders
maken onderdeel uit van een groep waartoe ook netbeheerders in het buitenland
behoren. Het gaat daarbij onder andere om RWE, E.on en Electrabel. Na splitsing
zal een grote marktdynamiek ontstaan, waarbij bedrijven zullen fuseren en/of
worden overgenomen. Tot hoeveel leveranciers in Nederland dit zal leiden is
niet op voorhand te zeggen. De kans is reëel dat het er minder zullen
zijn dan nu het geval is. Dit hoeft echter niet direct te betekenen dat hierdoor
de concurrentie verslechtert. De concurrentie wordt niet alleen bepaald door
het aantal spelers, maar ook door de mededingingsregels en het toezicht daarop
en de onafhankelijkheid van het natuurlijke monopolie waarover wordt geconcurreerd.
Het wetsvoorstel borgt deze onafhankelijkheid en draagt bij aan meer markttransparantie.
Hierdoor verbetert de marktwerking.De leden van de LPF-fractie vroegen naar aanleiding van het rapport van
de Vliadatiecommissie en het rapport van het CPB verder waarom de ontwikkeling
van WKK afhankelijk is van splitsing en niet vooral van prijzen en stimuleringsinstrumenten.
De ontwikkeling van WKK is van meerdere factoren afhankelijk, waaronder ook
de door de leden van de LPF-fractie genoemde factoren. Een manier om de ontwikkeling
van WKK te stimuleren is te zorgen voor een eerlijke toegang
tot de netten. Hierdoor kan elektriciteit die door WKK wordt opgewekt zonder
belemmeringen op de markt worden aangeboden. Deze vrije toegang wordt door
de splitsing gewaarborgd, omdat de netbeheerder geen enkele relatie meer heeft
met de productie van elektriciteit. Een WKK-producent hoeft de elektriciteit
die hij wil verkopen dus niet langer te transporteren over het netwerk van
zijn concurrent. Zoals ik hierboven betoogd heb in antwoord op vragen van
de leden van de CDA-fractie, maakt dit het investeren in WKK aantrekkelijker.
In dit verband verwijs ik ook naar de brief die LTO Nederland, het Productschap
Tuinbouw en Glaskracht Nederland op 1 maart jl. naar de Tweede Kamer
hebben gestuurd en waarin zij als belangenbehartigers van veel kleinschalige
producenten (met name WKK) een pleidooi houden vóór splitsing
van de geïntegreerde energiebedrijven.De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen naar mijn visie op de constatering
van de Validatiecommissie dat splitsing mogelijk een effect heeft op de Nederlandse
wholesalemarkt. Wanneer splitsing ertoe leidt dat Nederlandse energiebedrijven
worden overgenomen door buitenlandse bedrijven zullen de verhoudingen op de
Nederlandse wholesalemarkt wijzigen. In de nieuwe situatie kan het voor een
buitenlands bedrijf met een belang in Nederland waardevol zijn om elektriciteit
die in een buitenlandse vestiging wordt geproduceerd ook te kunnen aanbieden
op de Nederlandse markt. Hierdoor zouden investeringen in de interconnectiecapaciteit
gestimuleerd kunnen worden volgens de Validatiecommissie. Een groter belang
van één of enkele bedrijven bij extra Nederlandse interconnectiecapaciteit
leidt echter nog niet tot een Noordwest-Europese wholesalemarkt. Hiervoor
is het in de eerste plaats noodzakelijk dat de interconnectie tussen alle
Noordwest-Europese landen aanzienlijk wordt uitgebreid. De Validatiecommissie
acht het niet waarschijnlijk dat de hiervoor benodigde investeringen op korte
termijn zullen worden gedaan. Ik deel deze opvatting met de kanttekening dat
in Noordwest-Europees verband momenteel wel constructief wordt gewerkt aan
een optimalere benutting van bestaande interconnectiecapaciteit, waardoor
er meer capaciteit beschikbaar zal komen voor de markt.Verder is de totstandkoming van een Noordwest-Europese wholesalemarkt
onder andere afhankelijk van het energiebeleid van afzonderlijke lidstaten,
de ontwikkelingen op de mondiale gasmarkt en het overnamebeleid van de Noordwest-Europese
energiebedrijven. Veel van deze factoren worden door een splitsing van de
Nederlandse energiebedrijven niet of nauwelijks beïnvloed.5. Netbeheerder na splitsingDe leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen over de inhoud van
mogelijke regels omtrent het financieel beheer van de netbeheerder. In de
nota van wijziging is een aantal wijzigingen voorgesteld die beogen het toezicht
op het financieel beheer van de netbeheerder te versterken. Deze regels beogen
te garanderen dat de netbeheerder ook op termijn in staat zal zijn aan zijn
financiële verplichtingen te voldoen. Tevens bieden deze regels de NMa
de mogelijkheid om de financiële soliditeit van de netbeheerder nauwlettend
te monitoren.Omdat netbeheerders in toenemende mate worden gefinancierd met vreemd
vermogen vind ik een aanscherping van het toezicht wenselijk. Een herfinanciering
met vreemd vermogen kan vanuit het oogpunt van efficiënte bedrijfsvoering
weliswaar verstandig zijn, omdat hierdoor immers de totale vermogenslasten
kunnen dalen. Gelet op de publieke belangen hecht ik er echter aan om al te
risicovolle financiering te voorkomen. Daarom is in het wetsvoorstel een basis
geschapen om bij of krachtens algemene maatregel van bestuur extra eisen te
kunnen stellen aan de kredietwaardigheid van de netbeheerder.
Daarbij heeft de netbeheerder een keuze of hij aan bepaalde concrete eisen
voldoet of dat hij een verklaring aanvraagt bij een kredietbeoordelaar. Wat
betreft de concrete eisen denk ik hierbij met name aan gangbare bedrijfseconomische
eisen ten aanzien van de kredietwaardigheid van de netbeheerder, vergelijkbaar
met de eisen zoals onlangs gepubliceerd in het handhavingsplan groepsfinancieringen
energiebedrijven van de NMa. Onder meer kan gedacht worden aan eisen ten aanzien
van de solvabiliteit, het bedrijfsresultaat en het rendement op geïnvesteerd
vermogen.Als alternatief voor het voldoen aan deze concrete eisen heeft de netbeheerder
de mogelijkheid om een rating aan te houden bij een kredietbeoordelaar met
tenminste de status «investment gradex». Een dergelijke rating
geeft aan dat de netbeheerder ook op termijn in staat zal zijn om te voldoen
aan zijn financiële verplichtingen.Ook vroegen de leden van de CDA-fractie wat er gebeurt indien een netbeheerder
niet voldoet aan de nader te stellen eisen ten aanzien van het financieel
beheer. Het doel van deze eisen is te garanderen dat de netbeheerder ook op
termijn over voldoende financiële middelen beschikt voor de noodzakelijke
investeringen. Het betreft hier een materiële norm. Dat wil zeggen dat
de netbeheerder te allen tijde zal moeten voldoen aan de eisen. De NMa zal
toezicht houden of dit daadwerkelijk het geval is. Ingeval van overtreding
zijn de gebruikelijke maatregelen mogelijk zoals een bindende aanwijzing,
een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete (zie de onderdelen F en
M van de nota van wijziging).De leden van de fractie van het CDA vroegen of ik een implementatietermijn
van twee jaar geen risico acht, mede in het licht van de aanbevelingen van
de Validatiecommissie. Is een langere implementatietermijn niet gewenst, zo
vroegen deze leden. Op het moment van verzending van de nota van wijziging
aan de Tweede Kamer was ik nog niet bekend met de aanbeveling van de Validatiecommissie
om de bedrijven langer de tijd te gunnen de splitsing door te voeren. Na bestudering
van het validatierapport en na overleg met de commissie ben ik tot de conclusie
gekomen dat alle maatregelen om te komen tot een zelfstandig netbeheer binnen
de thans voorgestelde termijn van twee jaar gerealiseerd moeten en ook kunnen
worden. De Validatiecommissie geeft dit ook aan en merkt op dat uitstel op
dit punt niet gewenst is. Wel is het volgens de commissie – onder andere
met het oog op de CBL’s – wenselijk dat de bedrijven voor de volledige
eigendomssplitsing meer tijd krijgen. De commissie denkt hierbij aan het verlengen
van de huidige termijn van twee jaar met een half jaar. Ik neem deze aanbeveling
over en heb dit verwerkt in de bij deze nota gevoegde tweede nota van wijziging.
Een zorgvuldige implementatie zonder administratieve of andere grote problemen
acht ik binnen deze termijn voor alle bedrijven haalbaar.De leden van de CDA-fractie vroegen welke mogelijkheden ik zie om met
innovatieve meterconcepten afsluiting te voorkomen. In mijn brief van 10 februari
jl. (Kamerstukken II 2005/2006, 28 982, nr. 51) heb ik u een model voor
de metermarkt voorgelegd waarmee de consumentenmarkt voor energie structureel
kan worden verbeterd. In mijn voorstel ga ik ook in op de introductie van
de zogenaamde «slimme» meter. Iedere kleinverbruiker in Nederland
zou in principe zo’n «slimme» meter moeten krijgen. Aan
deze meters kan communicatietechnologie worden toegevoegd waardoor verschillende
toepassingen van de meetinrichting mogelijk worden. Eén van de mogelijke
functionaliteiten is het beperken van de doorlaatwaarde. Hiermee wordt een
extra mogelijkheid geboden om huishoudens met betalingsachterstanden te helpen
voorkomen dat de schulden verder oplopen. In België wordt van deze mogelijkheid
al gebruik gemaakt. Om te verzekeren dat de basisfunctionaliteiten ook in
potentie mogelijk zijn met elke «slimme» meter, ben ik voornemens
een aantal outputgerelateerde eisen aan de meter te stellen,
waaronder de mogelijkheid tot het beperken van de doorlaatwaarde.De leden van de PvdA-fractie vroegen of ik kan bevestigen dat de overdracht
van beheer van hoogspanningsnetten aan de beheerder van het landelijk hoogspanningsnet
op 1 januari 2008 plaatsvindt, ongeacht of partijen wel of geen overeenstemming
over de inhoud van een beheerovereenkomst hebben bereikt. In antwoord hierop
merk ik op dat het uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat de beheerovereenkomsten
zo worden vormgegeven dat de rechten van derden bij CBL’s worden gerespecteerd.
Maar voorop staat de overdracht van het beheer van de hoogspanningsnetten
aan TenneT.De netten van 110 en 150 kV behoren op grond van de in artikel I, onderdeel
A, voorgestelde wijziging van de omschrijving van het landelijk hoogspanningsnet
juncto de inwerkingtreding van die bepaling (artikel XIII, tweede lid) met
ingang van 1 januari 2008 tot dat net. Na die datum mag de regionale
netbeheerder het beheer niet meer uitvoeren. Dit betekent ook dat alle betrokken
partijen er belang bij hebben dat ze voor 1 januari 2008 overeenstemming
hebben bereikt over de beheerovereenkomsten. De NMa heeft hierbij een toezichthoudende
rol.Als gevolg van artikel VIA is niet uitgesloten dat de situatie zich voor
kan doen dat het beheer van een bepaald deel of bepaalde delen van het 110
kV en 150 kV net niet over gaat naar de beheerder van het landelijk hoogspanningsnet
omdat het duidelijk is dat dit niet mogelijk is zonder dat de voorwaarden
van een CBL op het desbetreffende net op materiele wijze geschonden worden.
Dit is een uitzondering op de hoofdregel.In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over beheerovereenkomsten
in relatie tot CBL’s, bevestig ik het uitgangspunt van de regering is,
dat de energiebedrijven de verplichting hebben ruimhartig mee te werken aan
de totstandkoming van beheerovereenkomsten. Een CBL kan de totstandkoming
van de beheerovereenkomst alleen beperken voor zover dat strikt noodzakelijk.
Een eventuele blokkade van de totstandkoming van een beheerovereenkomst door
een CBL moet ondubbelzinnig door de energiebedrijven worden aangetoond. De
toelichting op artikel VIA, eerste lid, mag niet zo worden geïnterpreteerd
dat iedere noodzakelijke aanpassing van een CBL of instemming onder een CBL
een aanleiding kan zijn om het beheer niet naar de beheerder van het landelijk
hoogspanningsnet over te dragen. Ik verwacht van alle betrokken partijen dat
zij welwillend en actief zullen meewerken aan het tijdig totstandkomen van
de beheerovereenkomsten en aan de daarvoor noodzakelijke aanpassingen en instemmingen
in de bestaande CBL’s, voor zover dit ingevolge de CBL’s niet
leidt tot disproportionele kosten voor de energiebedrijven die het beheer
moeten overdragen. Overigens wil ik opmerken dat ik – indien noodzakelijk –
bij ministeriële regeling nadere regels kan stellen met betrekking tot
de voorwaarden waaronder de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet
in staat wordt gesteld de zorg te dragen voor het beheer.De leden van de D66-fractie vroegen om een inschatting van de administratieve
lastendruk als gevolg van de extra regels omtrent het financieel beheer. De
voorstellen in de onderdelen D en L van de nota van wijziging houden een invulling
van het zogenaamde strijdigheidsverbod in. Hieruit vloeien geen administratieve
lasten voort. Ik neem aan dat de genoemde leden met hun vraag dan ook doelden
op de in de onderdelen E en L van de nota van wijziging opgenomen mogelijkheid
om nadere eisen te stellen aan de financiële soliditeit van de netbeheerder.
De desbetreffende bepalingen houden in dat de netbeheerder de keuze moet hebben
of hij aan bepaalde concrete eisen omtrent zijn kredietwaardigheid voldoet,
of dat hij een verklaring omtrent zijn solvabiliteit aanvraagt bij een kredietbeoordelaar.
Deze keuzemogelijkheid biedt de netbeheerder de mogelijkheid
om de extra administratieve lasten, die nu eenmaal zijn verbonden aan het
vragen van een verklaring van een onafhankelijke deskundige, desgewenst te
vermijden. Met name grotere energiebedrijven beschikken overigens reeds over
dergelijke verklaring. Al met al zal de administratieve lastendruk als gevolg
van de extra regels omtrent het financieel beheer niet substantieel zijn.6. Cross Border Lease contractenIn de toelichting op de nota van wijziging (p.13) wordt geconstateerd
dat één van de criteria voor een kredietbeoordelaar die een
netbeheerder beoordeelt, de omvang van off-balance sheet risico’s, zoals
CBL’s, zal zijn. Naar aanleiding van deze constatering stelden de leden
van de CDA-fractie de vraag, of bestaande netbeheerders op basis van lopende
CBL’s in de problemen kunnen komen. Ik volsta hier met een verwijzing
naar de uitgebreide analyses die ik eerder in het kader van het wetsvoorstel
heb gemaakt en naar de rapportage van de Validatiecommissie. Ik voeg daar
nog aan toe dat ik er van uitga dat een kredietbeoordelaar die zich in mijn
analyse kan vinden, de CBL’s over het algemeen waarschijnlijk slechts
als beperkt off-balance sheet risico voor netbeheerders zal aanmerken. Ik
verwacht niet dat bestaande netbeheerders op basis van lopende CBL’s
in de problemen komen.De leden van de fractie van het CDA vroegen zich af of de eis dat een
investeerder, die het netwerk onder zich heeft genomen, binnen 13 weken een
netbeheerder moet aanstellen waarvan de aandelen in handen zijn van de overheid én
aan deze de economische eigendom dient over te dragen, voldoende vrijheid
biedt om te voldoen aan de CBL-voorwaarden. De overgangsregeling van artikel
VI in verbinding met VIc gaat verder dan de vraagstelling lijkt te suggereren
en biedt daarmee voldoende vrijheid om te voldoen aan de voorwaarden uit de
CBL’s. De investeerders die onder omstandigheden gerechtigd zijn gebruik
te maken van hun recht het net onder zich te nemen, dienen een «vette»
netbeheerder aan te wijzen, maar zijn niet verplicht deze vervolgens onder
een overheid te positioneren. Ik wijs erop dat ook de Validatiecommissie op
blz. 38–39 van haar rapport deze overgangsregeling heeft onderzocht
en heeft geconcludeerd dat de conclusies van de minister dienaangaande redelijkerwijs
juist waren.De leden van de fractie van het CDA vroegen of ik bereid ben een plicht
tot uitoefening van de koopoptie in de wet op te nemen. Als een dergelijke
plicht bij het aangaan van de CBL’s zou hebben bestaan, zouden de transacties
nooit zijn aangegaan. Het is cruciaal voor de Amerikaanse belastinganalyse
dat het energiebedrijf in staat is, zowel economisch als juridisch, om de
koopoptie niet uit te oefenen, mocht dat bedrijf daartoe te zijner tijd besluiten.
Ik verwijs ook naar hetgeen de Validatiecommissie hierover heeft opgemerkt
op blz. 30 van haar rapport. Ik verwacht dat het invoeren van een dergelijke
verplichting tot claims en eindeloze juridische procedures gaat leiden tussen
de energiebedrijven en de investeerders, het geen strijdig zou zijn met het
eerder door de leden van de CDA-fractie gestelde dat CBL-risico’s minimaal
moeten blijven. Ik ben daarom niet bereid een wettelijke plicht tot uitoefening
van de koopoptie op te nemen. De koopopties zullen overigens pas een rol gaan
spelen bij afloop van de leases, en dat is niet eerder dan na 20 tot 25 jaar
na sluiting van het contract. Daarom kan worden volstaan met de regeling van
kennisgeving aan de minister, zoals voorgesteld in artikel VIc, derde lid.
Mocht te zijner tijd blijken dat een bedrijf niet van zins is de koopoptie
uit te oefenen, en mocht dat niet passen in het dan geldende overheidsbeleid,
dan kan dan, in overleg met de Minister van Economische Zaken, gezocht worden
naar een oplossing.Voorts vroegen de leden van de fractie van het CDA of ik van mening ben
dat de huidige artikelen 93 van de Elektriciteitswet 1998 en 85 van de Gaswet kunnen leiden tot een event of loss onder de CBL’s. Zij
vroegen verder of er in de CBL’s rekening is gehouden met de vigerende
Nederlandse wetgeving en of het instemmingsvereiste een blokkade is in het
licht van de beschikkingsbevoegdheid uit de CBL’s. Bij het aangaan van
de CBL’s is vanzelfsprekend rekening gehouden met de wetgeving zoals
die indertijd gold. In de periode dat de CBL’s met betrekking tot gasnetten
en elektriciteitsnetten zijn aangegaan, luidde de wetgeving echter anders
dan thans het geval is. Ik wijs er in het bijzonder op dat het huidige vierde
lid van de artikelen 93 Elektriciteitswet en 85 Gaswet, dat privatisering
vooralsnog onmogelijk maakt, eerst op 14 juli 2004 van kracht geworden
is. De CBL’s met betrekking tot netten zijn in de periode van 1998 tot
en met 2002 aangegaan. Het vereiste dat mijn instemming nodig was voor iedere
wijziging met betrekking tot de eigendom van een net, maakte voor wat betreft
elektriciteitsnetten vanaf 1998 en voor wat betreft gasnetten vanaf 1 augustus
2000 onderdeel uit van de wet. Het betrof hier echter uitdrukkelijk een tijdelijke
maatregel. Het instemmingsvereiste was opgenomen in de wet om er voor zorg
te dragen dat de liberaliseringsperiode ordelijk zou verlopen en dat de Minister
van Economische Zaken een vinger aan de pols zou hebben wanneer er in deze
periode geprivatiseerd zou worden. Het instemmingsvereiste was aanvankelijk
dan ook beperkt tot 31 december 2002, de datum waarop verwacht werd dat
het liberaliseringsproces zou zijn afgerond, eventueel te verlengen tot uiterlijk
31 december 2006.Op 1 januari 2001, bij de invoering van de Overgangswet elektriciteitsproductiesector
(Stb. 2000, 608), is deze beperking in de tijd geschrapt. Uitgangspunt van
het beleid bleef echter dat de netten op termijn geprivatiseerd zouden worden.
Dit beleid is op diverse plaatsen uiteengezet waaronder in brieven aan de
Tweede Kamer in 16 juni 1999 (Kamerstukken II 1998/99, 25 097, nr.
26), 26 juni 2000 (Kamerstukken II 1999/2000, 25 097, nr. 37), 19 februari
2001 (Kamerstukken II 2000/01, 25 097, nr. 45) en 8 juni 2001 (kenmerk:
EZ0000032), alsmede in de Beleidsregels privatisering energiebedrijven (Stcrt.
2001, nr. 131, blz. 8) en het daarop gebaseerde (later ingetrokken) wetsvoorstel
wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet (nadere regels voor netbeheerders
en voor privatisering en enkele voorzieningen ingeval van wanbeheer van een
net, Kamerstukken II 2001/2002, 28 190). Zelfs toen op 11 februari
2003, derhalve ruim nadat de laatste CBL op een netwerk was afgesloten, de
toenmalige Staatssecretaris van Economische Zaken aankondigde dat het wetsvoorstel
28 190 was ingetrokken en dat vooralsnog geen instemming zou worden verleend
aan de vervreemding van netwerkbedrijven, betrof dit uitdrukkelijk een tijdelijke
bevriezing (Kamerstukken II 2002/03, 28 190, nr. 10). Bij het aangaan
van de CBL’s op elektriciteitsnetten, en bij het aangaan van CBL’s
op gasnetten vanaf 2 december 1999 (toen dit vereiste voor het eerst
onderdeel uitmaakte van het voorstel voor de Gaswet, zie Kamerstukken II 1999/2000,
26 463, nr. 7), is rekening gehouden met het feit dat instemming van
de minister nodig zou zijn voor privatisering, maar dat dit instemmingsvereiste
enkel zou gelden tijdens de eerste jaren van de CBL’s. De verwachting
was bovendien, gebaseerd op het aangekondigde beleid, dat er weinig reden
zou zijn om instemming te onthouden voor de overgang van een net naar de investeerder.Tegen de achtergrond van deze wetsgeschiedenis en gebaseerd op de informatie
die ik hierover van de bedrijven en van de verschillende experts heb gekregen,
lijkt het mij echter zeer aannemelijk dat de onmogelijkheid om een in een
CBL ingebracht net te privatiseren een substantiële inbreuk zou zijn
op de rechten die onder die contracten zijn verleend. Nu er op dit moment
nog geen ministeriële regeling als bedoeld in artikel 93, vierde lid,
van de Elektriciteitswet en artikel 85, vierde lid, van de Gaswet van kracht
is, is de facto sprake van een privatiseringsverbod. Dit de facto verbod dient
niet van toepassing te zijn voor zover vereist om de rechten te respecteren
die investeerders uit hoofde van de CBL’s op netwerken
hebben verkregen. Ik weet mij in deze conclusie gesteund door het validatierapport.
Dat dit de facto verbod niet van toepassing is op CBL’s wordt bewerkstelligd
door artikel VIc. Door dit artikel is een investeerder (en diens rechtsopvolger)
in staat, wanneer het recht ontstaat voor de investeerder om het net onder
zich te nemen, een netbeheerder aan te wijzen waarvan de aandelen in private
handen zijn. Deze netbeheerder dient overigens aan alle wettelijke vereisten
te voldoen.De leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen over de systematiek
rondom het verstrekken van kruisgaranties en het stellen van zekerheden. In
antwoord hierop wil ik allereerst stellen dat ik met het toestaan van kruisgaranties
de CBL-belangen van enkele energiebedrijven heb laten prevaleren boven mijn
beleid gericht op het financieel volledig onafhankelijk maken van de netwerken
van de commerciële activiteiten van de energiebedrijven. Het toestaan
van kruisgaranties is er dan ook louter op gericht de desbetreffende energiebedrijven
in staat te stellen te blijven voldoen aan de bestaande contractuele voorwaarden
in reeds afgesloten CBL’s. De termijn van deze toestemming is hier direct
mee verbonden. De energiebedrijven waarvoor geldt dat zij mogelijk «all
or substantially all» activa overdragen in het splitsingsproces, zullen
in onderhandeling moeten treden met hun wederpartijen bij CBL’s om er
voor zorg te dragen dat zij aan de voorwaarden voor een dergelijke overdracht
voldoen. Het eventueel stellen van kruisgaranties maakt daar mogelijk deel
van uit. Als een garantie eenmaal afgegeven is, is het bedrijf hier in beginsel
aan gebonden. De afgegeven kruisgarantie zal voor de aandeelhouder verdisconteerd
worden in de transactiewaarde in geval van een eventuele privatisering van
het afgesplitste bedrijf. Artikel IXa van het wetsvoorstel staat er aan in
de weg dat deze kosten worden doorberekend aan de consument. De NMa ziet hier
op toe.De leden van de CDA-fractie vroegen of ik het risico van CBL-claims aanvaardbaar
acht, gezien de verschillende opvattingen hierover van diverse deskundigen.Ondersteund door mijn Nederlandse en Amerikaanse adviseurs en met betrokkenheid
van adviseurs van enkele energiebedrijven heb ik op aandringen van in het
bijzonder de leden van de CDA-fractie bij nota van wijziging aanvullend overgangsrecht
opgenomen. Met dit overgangsrecht acht ik de kans op schadeclaims zeer gering.
Een 100% dat er geen investeerders zullen zijn die zullen proberen
schade te claimen, is per definitie niet te geven. Als dit toch gebeurt, is
het overigens de vraag of zo’n claim door de rechter uiteindelijk zal
worden toegewezen. De Validatiecommissie, die bij haar oordeelsvorming het
door mij voorgestelde extra overgangsrecht heeft betrokken, is van mening
dat de CBL-risico’s door het overgangsrecht in voldoende mate worden
weggenomen.Ik ben van mening dat de voor enkele energiebedrijven nog aanwezige beperkte
financiële risico’s als gevolg van de door hen afgesloten CBL’s
niet opwegen tegen de structurele baten van het wetsvoorstel voor de Nederlandse
energievoorziening. Met het wetsvoorstel worden geen onverantwoorde financiële
risico’s genomen.De leden van de CDA-fractie stelden de vraag op welke wijze de opmerking
van de Validatiecommissie dat voorzichtigheid moet worden betracht in het
trekken van stellige conclusies, tot uiting komt in de wijze waarop de minister
onnodige kosten als gevolg van CBL’s wil voorkomen. Ik heb mij –
net als de Validatiecommissie – uitvoerig laten informeren over typische
CBL-contractsdocumentatie. Daarnaast heb ik de energiebedrijven diverse keren
de gelegenheid geboden om mij te informeren over eventuele afwijkende bepalingen.
Mede op basis hiervan is het wetsvoorstel tot stand gekomen en zijn in de
nota van wijziging vergaande tegemoetkomingen gedaan omwille van de bestaande
CBL’s. De voorzichtigheid komt tot uiting in deze overgangsbepalingen
en in de conclusies die ik met betrekking tot de kosten van het wetsvoorstel
heb getrokken en waar de Validatiecommissie zich in kan vinden. Ik concludeer
dat er geen 100% garanties zijn, maar dat de risico’s
aanvaardbaar zijn en opwegen tegen de voordelen.De leden van de CDA-fractie wezen erop dat investeerders de vrije keuze
hebben om letters of credit te accepteren als oplossing voor een «event
of loss» of een «event of default» en vroegen naar de consequentie
van deze constatering voor de redenering dat met letters of credit nagenoeg
alle CBL-problemen zijn op te lossen. Gebaseerd op informatie van de bedrijven
en het advies van de verschillende adviseurs, heb ik geconstateerd dat het
niet valt uit te sluiten dat de grote, geïntegreerde energiebedrijven,
in het bijzonder Essent, zich geconfronteerd zullen zien met de noodzaak extra
letters of credit te stellen voor één of meer van hun productie-CBL’s
in het geval dat de kredietwaardigheid van het afgesplitste commerciële
bedrijf uiteindelijk lager zal zijn dan de kredietwaardigheid van het bedrijf
voor de splitsing. Als het desbetreffende bedrijf er niet (tijdig) toe in
staat blijkt een additionele letter of credit te stellen, dan zou dat kennelijk
kunnen leiden tot een «event of default». Ik heb ook begrepen
dat er een zekere discretionaire bevoegdheid is voor investeerders in het
accepteren van letters of credit wanneer zij in voorkomende gevallen recht
hebben op extra zekerheid. Hierin zullen zij echter in redelijkheid moeten
handelen. Zoals ik al eerder heb aangegeven, geldt ook in de Verenigde Staten
dat partijen «in good faith» dienen te handelen. Ik verwijs in
dit verband ook naar het antwoord van het New Yorkse advocatenkantoor Chadbourne &
Parke op vragen van de Tweede Kamer dat ik als bijlage bij mijn brief van
2 februari jl. aan de Kamer heb gestuurd.Met de Validatiecommissie en onder verwijzing naar de door hen aangevoerde
argumenten (blz. 35), ben ik dan ook van mening dat deze discretionaire bevoegdheid
ten aanzien van de in sommige gevallen eventueel te stellen letters of credit
geen aanleiding geeft om mijn conclusies ten aanzien van de risico’s
die het wetsvoorstel oplevert voor de CBL’s te herzien.De leden van de CDA-fractie vroegen mij aan te geven in welke mate het
splitsingswetsvoorstel in strijd is met het Verdrag van vriendschap, handel
en scheepvaart van 27 maart 1956 (Trb. 1956, 40) tussen Nederland en
de Verenigde Staten van Amerika. Ik heb hierover de Tweede Kamer op 3 april
geïnformeerd in antwoord op vragen van CDA-kamerlid Hessels (nr. 205060990).
Ik heb hierbij aangegeven dat dit Verdrag geen problemen zal opleveren voor
het splitsingswetsvoorstel. Er is namelijk geen juridische grond om te spreken
van ontneming van eigendom in de zin van het Verdrag. De eigendom van de Amerikaanse
investeerders bij CBL’s wordt juist gerespecteerd overeenkomstig artikel
VI van het Verdrag, welke bepaling onder meer de bescherming van eigendommen
en de wijze van behandeling van onderdanen van de ene partij op het grondgebied
van de ander regelt. De nota van wijziging op het wetsvoorstel versterkt dit
nog eens. Het wetsvoorstel is dus niet in strijd met het Vriendschapsverdrag.De algemene verplichting om Amerikaanse investeerders behoorlijk en rechtvaardig
te behandelen in de zin van artikel I van het verdrag, geeft ook geen grond
voor eventuele schadeclaims. Met het ontwerp van het wetsvoorstel en met de
nota van wijziging is rekening gehouden met de bestaande rechten van Amerikaanse
investeerders. Dat is in lijn met het verdrag, want voor zover er al belemmeringen
voor het uitoefenen van rechten door Amerikaanse investeerders zouden zijn
ten gevolge van Nederlandse wet- en regelgeving, worden deze weggenomen door
het overgangsrecht dat wordt voorgesteld in de nota van wijziging.Ten aanzien van de vraag naar de rechtstreekse werking van het verdrag,
kan ik de leden van de CDA-fractie wijzen op de artikelen 93 en 94 van de
Grondwet die de werking van verdragen binnen de Nederlandse rechtsorde regelen.
Alleen bepalingen die naar hun inhoud een ieder kunnen verbinden hebben rechtstreekse
werking in de Nederlandse rechtsorde, nadat zij zijn bekendgemaakt. Het Vriendschapsverdrag
bevat een aantal verplichtingen die een ieder kunnen verbinden.
Een voorbeeld hiervan is het bovengenoemde artikel VI van het Vriendschapsverdrag.
Zoals ik reeds heb aangegeven, ben ik van oordeel dat het Vriendschapsverdrag
geen problemen zal opleveren voor het splitsingswetsvoorstel.In antwoord op de vraag van de leden van de LPF-fractie of de Validatiecommissie
inzage heeft gevraagd in de CBL’s of dat deze inzage is geweigerd merk
ik ten eerste op dat de CBL’s onder de verantwoordelijkheid vallen van
de energiebedrijven en vertrouwelijke overeenkomsten zijn tussen private partijen.
Daarnaast is de documentatie van CBL’s zeer uitgebreid en kunnen de
contracten onderling verschillen. Dat komt onder andere door verschillen in
onderliggende activa en het tijdstip waarop de contracten zijn afgesloten.
Ik heb me daarom met de wetgeving gericht op een typisch CBL-contract. Voor
een oordeelsvorming heb ik mij bij de opstelling van het wetsvoorstel gebaseerd
op informatie van betrokkenen en adviseurs. Daarnaast heb ik de energiebedrijven
de mogelijkheid geboden mij aan te geven hoe onnodige kosten als gevolg van
afgesloten CBL’s kunnen worden voorkomen. De commissie is gevraagd de
bestaande onderzoeken en conclusies te valideren. Zij heeft daarom in lijn
met mijn eerdere onderzoek, de energiebedrijven niet gevraagd om inzage te
krijgen in de CBL-contracten. Wel heeft zij uitgebreid gesproken met een groot
aantal betrokkenen en adviseurs en met verantwoordelijken binnen de energiebedrijven.
De toevoeging die het validatierapport de Kamer biedt is een onafhankelijke
beoordeling van mijn uitspraken en conclusies, waaronder de conclusie dat
met het wetsvoorstel geen onverantwoorde financiële risico’s worden
genomen vanwege de CBL’s. Dit is additionele informatie waarop de Kamer
haar oordeel kan baseren.De leden van de LPF-fractie stelden de vraag of ik de uitspraken van de
commissie Kist kan interpreteren en of we claims uit de VS tegemoet kunnen
zien. Ik stel voorop dat ik de uitspraken van de Validatiecommissie over de
CBL’s aldus interpreteer dat zij op basis van haar eigen onafhankelijk
onderzoek een goed beeld heeft kunnen krijgen van de zogenaamde typische CBL
en dat zij niet kan uitsluiten dat individuele CBL-contracten afwijkende clausules
bevatten. De commissie is daarom voorzichtig met het trekken van stellige
conclusies. Wel is de commissie van mening dat mijn eerdere conclusies ten
aanzien van de CBL-risico’s in redelijkheid worden gedragen door de
uitgevoerde onderzoeken en het voorgestelde overgangsrecht. Ik interpreteer
deze uitspraken niet anders dan mijn eerdere uitspraken waarbij ik heb aangegeven
dat ik niet volledig kan uitsluiten dat splitsing in individuele gevallen
tot claims kan leiden. Ik heb met het wetsvoorstel en haar overgangsbepalingen
mijn uiterste best gedaan om claims die het gevolg zouden kunnen zijn van
het wetsvoorstel te voorkomen. Ik acht het resterende risico van eventuele
claims onder de CBL’s en de potentiële omvang daarvan aanvaardbaar,
zoals ik ook uitvoerig heb betoogd in mijn brief van 2 februari jl. over
de CBL’s.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen naar de consequenties
van artikel VIa in het bijzonder het vierde lid. Als ik de leden van de fractie
goed begrijp, hebben zij de indruk dat een risico op eventuele claims wordt
afgewend doordat in het uiterste geval mogelijk wordt gemaakt dat er een private
netbeheerder optreedt als beheerder van een deel van het hoogspanningsnet.
Dat is inderdaad wat artikel VIa mogelijk maakt. Dit is geregeld in het derde
lid van het betreffende artikel. Artikel VIa bepaalt dat, wanneer een energiebedrijf
aan het einde van de lease met betrekking tot een 110 of 150 kV-net besluit
de koopoptie niet uit te oefenen dan wel indien zich tijdens de lease een
event of default voordoet en er geen termination value is betaald en de investeerder
het netwerk onder zich neemt, de investeerder (een dochtervennootschap van)
TenneT als netbeheerder dient aan te wijzen. Dit is slechts anders indien
dat zou leiden tot een beperking van de rechten van de investeerder. In dat
geval mag de investeerder een private netbeheerder aanwijzen.
Dit laat onverlet dat de investeerder een netbeheerder moet aanwijzen die
overigens aan alle vereisten van de wet moet voldoen en alle wettelijke taken
en verplichtingen op zich neemt, net als andere netbeheerders. Ik verwijs
verder naar mijn antwoord op vraag van de leden van de CDA-fractie over artikel
Via en de hiervoor gegeven antwoorden op de vragen van de leden van de PvdA-fractie.7. Kosten, baten en werkgelegenheidseffectenDe leden van de fractie van het CDA vroegen of ik bij de regelgeving om
kostenafwenteling te voorkomen ben uitgegaan van een situatie met of zonder
privatisering. Ook vroegen deze leden wat wordt bedoeld met een zo efficiënt
mogelijke toedeling van structurele kosten en waarom deze kosten wel doorberekend
mogen worden aan de consument. De voorgestelde regelgeving om afwenteling
van splitsingskosten naar de consument te voorkomen is van toepassing, ongeacht
of er sprake is van privatisering c.q. wie de eigenaar van het te splitsen
energiebedrijf is. Dit volgt uit de formulering van het in de nota van wijziging
opgenomen artikel IXa. De kosten die voortvloeien uit CBL’s mogen niet
worden doorberekend aan afnemers.Naar aanleiding van een andere vraag van de leden van de CDA-fractie heb
ik besloten de termijn waarbinnen de reorganisatiekosten niet doorberekend
mogen worden aan afnemers, te verlengen van drie naar vijf jaar na het van
kracht worden van het wetsvoorstel. Omdat bedrijven zich uiteindelijk binnen
tweeënhalf jaar volledig moeten splitsen en in de ministeriële regeling
over de splitsingsplannen zal worden bepaald dat activering van kosten niet
is toegestaan, zullen feitelijk geen reorganisatiekosten worden doorberekend
aan afnemers. Na vijf jaren zal er waarschijnlijk ook geen sprake meer zijn
van structurele kosten die het directe gevolg zijn van de splitsing. Voor
zover deze kosten er nog wel zijn zullen deze wegvallen tegen de veel grotere
structurele baten die dan merkbaar zullen zijn.Een efficiënte verdeling van vermogensbestanddelen is een verdeling
waarbij de eventuele structurele kosten, en daarmee de tarieven voor het transport
en de levering van energie, zo laag mogelijk blijven. Binnen het wettelijke
kader hebben de bedrijven in beginsel de vrijheid om bij de splitsing vermogensbestanddelen
te verdelen op een manier zoals zij willen. Omdat deze verdeling effect kan
hebben op toekomstige structurele kosten, wordt op deze verdeling via de splitsingsplannen
toegezien. Als een verdeling van vermogensbestanddelen wordt gekozen die leidt
tot onnodige kosten als gevolg van synergieverlies of onnodig hoge financieringslasten,
zal dit niet worden toegestaan als hierdoor per saldo de transport- en leveringstarieven
niet zo laag mogelijk blijven.De belangrijkste reden dat in de wet geen verbod op doorberekening van
structurele kosten is opgenomen, is dat zo’n verbod slecht handhaafbaar
is. Gelet op het karakter van deze kosten en de na de splitsing te verwachten
marktdynamiek is na de eerder genoemde periode van vijf haar niet meer te
traceren of deze kosten een direct gevolg zijn van de splitsingswet.De leden van de CDA-fractie vroegen naar een overzicht van de kosten waarbij
wordt aangegeven waar deze kosten neerslaan. Ook vroegen deze leden welke
garanties gegeven kunnen worden dat de consument de rekening van de splitsing
niet gepresenteerd krijgt. Op basis van onder andere alle in het kader van
het wetsvoorstel uitgevoerde financiële onderzoeken heeft het CPB op
verzoek van de Validatiecommissie een actueel en gekwantificeerd overzicht
gemaakt van de kosten en baten van splitsing ten opzichte van de huidige juridische
scheiding. Een overzicht is gegeven in tabel 2.1 van het CPB-rapport dat als
bijlage bij het validatierapport is gevoegd. Het CPB schat de eenmalige kosten
van splitsing op 100 mln. euro ten opzichte van de huidige juridische
scheiding. De extra structurele kosten worden door het CPB op 100 mln. euro/jaar
geschat ten opzichte van de huidige juridische scheiding. Over de kosten als
gevolg van CBL’s doet het CPB geen uitspraken. Zoals ik eerder heb aangegeven,
zullen deze kosten waarschijnlijk maximaal enkele tientallen miljoenen euro
bedragen. De kans op meer kosten als gevolg van de CBL’s acht ik zeer
gering in het licht van het extra overgangsrecht en de conclusies daaromtrent
van de Validatiecommissie.In de nota van wijziging is voorzien in een regeling die het bedrijven
niet mogelijk maakt om de kosten door te berekenen aan de afnemers. Dit betekent
dat de bedrijven de kosten zelf moeten betalen, wat uiteindelijk zal neerslaan
bij de aandeelhouders in de vorm van een lagere winstuitkering of een lagere
aandeelhouderswaarde.Het CPB concludeert echter ook dat het netto welvaartseffect van eigendomssplitsing
kan oplopen tot 1 miljard euro. Indien de splitsing gepaard gaat met privatisering
van commerciële activiteiten kan het netto welvaartseffect oplopen tot
1,5 miljard euro. De kosten vallen uiteindelijk dus geheel weg tegen de baten.
Aandeelhouders en afnemers profiteren daar beiden direct en indirect van.De leden van de fractie van het CDA vroegen hoe de uitvoering van de splitsingsplannen
door de NMa wordt gehandhaafd en hoe de Kamer op de hoogte wordt gehouden
van de uitvoering van de splitsingsplannen. De verplichting tot het opstellen
en uitvoeren van een splitsingsplan wordt gelegd op het bestuur van de rechtspersoon
die aan het hoofd staat van de desbetreffende groep. Dit bestuur zal ervoor
moeten zorgen dat alle groepsmaatschappijen en eventuele rechtsopvolgers daarvan
die rechtstreeks bij de splitsing zijn betrokken, zich dienen te houden aan
het door het bestuur van de oorspronkelijke groep opgestelde splitsingsplan.
Zij moeten dit plan uitvoeren zoals dat is opgesteld, rekening houdend met
eventuele aanwijzingen van de minister. Het ligt voor de hand dat het desbetreffende
bestuur een en ander met de betrokkenen ook contractueel vastlegt. De verboden
omtrent kostendoorberekening zijn gericht tot netbeheerders, producenten,
handelaren en leveranciers. De NMa houdt toezicht op de naleving van deze
bepalingen en kan op grond van artikel IXc, vierde en vijfde lid, bij overtreding
een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete opleggen.De splitsingsplannen geven per bedrijf specifieke informatie over de wijze
waarop zij de splitsing zullen vormgeven. De minister kan regels stellen over
de inrichting van de splitsingsplannen. Op verzoek van de leden van de CDA-fractie
wordt de desbetreffende ministeriële regeling vóór het
van kracht worden aan de beide Kamers van de Staten-Generaal overgelegd. Uiteraard
zal de Kamer wel regelmatig worden geïnformeerd over de voortgang van
de implementatie van de wet.De leden van de fractie van het CDA vroegen of ik de opvatting van het
CPB deel dat negatieve werkgelegenheidseffecten zijn op te vatten als baten
van privatisering.Het CPB merkt in zijn rapport op dat, voor zover vermindering van werkgelegenheid
het gevolg is van een grotere efficiëntie bij de energiebedrijven, dit
bijdraagt aan de positieve welvaartseffecten van splitsing en privatisering.
Ik deel deze opvatting van het CPB. Een grotere efficiëntie bij de energiebedrijven
zal leiden tot een lagere rekening voor de consument. Overigens realiseer
ik mij terdege dat de werknemers van de energiebedrijven daar in de praktijk
grote moeite mee hebben. In het kader van het meer onvattende publieke belang
ben ik ervan overtuigd dat een meer efficiënte onderneming meer toekomstperspectief
heeft, hetgeen de werkgelegenheid op de lange termijn ten goede komt.De leden van de CDA-fractie vroegen of onderzoek is gedaan naar de mogelijkheden
om de kosten voor het instellen van een «vette netbeheerder» omlaag
te brengen. De initiële berekening van de kosten voor het instellen van
een vette netbeheerder is uitgevoerd door Deloitte, waarbij is
uitgegaan van een één-op-één implementatie van
het DTe-advies over taken en activiteiten van de netbeheerder na splitsing.
Volgens Deloitte liggen de structurele kosten als gevolg van de implementatie
van het DTe-advies (invoering vette netbeheerder) tussen de 345 en 455 mln.
euro/jaar, uitgaande van een statisch scenario en zonder rekening te houden
met de voordelen van splitsing. Er zijn vervolgens verschillende onderzoeken
uitgevoerd naar mogelijkheden om deze door Deloitte berekende maximale kosten
te reduceren.Allereerst is door Deloitte zelf onderzocht of kosten bespaard zouden
kunnen worden met de invoering van een centraal aansluitingenregister. Deloitte
heeft berekend dat de invoering van een centraal aansluitingenregister leidt
tot een structurele kostenbesparing van 4 mln. euro/jaar. Dat is ca. 1%
van de totale reorganisatiekosten zoals Deloitte deze heeft berekend.In de tweede plaats is door Roland Berger onderzocht hoeveel kosten bespaard
kunnen worden met de door mij voorgestelde invoering van de «vette netbeheerder»,
die op sommige punten afwijkt van het DTe-advies. Roland Berger concludeert
dat dit ten opzichte van de berekeningen van Deloitte een besparing oplevert
van 7 mln. euro/jaar. Ook heeft Roland Berger onderzocht wat de kosten zullen
zijn in een meer realistisch scenario van fusies en overnames na splitsing.
Roland Berger concludeert dat tot 125 mln. euro/jaar bespaard kan worden ten
opzichte van de berekeningen van Deloitte, afhankelijk van de marktdynamiek.Tenslotte heeft de Validatiecommissie kritisch naar de onderzoeken van
Deloitte en Roland Berger gekeken, mede op basis van een geactualiseerde kosten-baten
analyse van het CPB. De commissie is van mening dat de huidige kostenstructuur
die door Deloitte en Roland Berger als uitgangspunt is genomen, geen goede
benchmark is omdat de bedrijven door splitsing efficiënter zullen gaan
werken. Dit leidt tot lagere structurele kosten. Ook merkt de commissie op
dat in de berekeningen van Deloitte en Roland Berger geen rekening is gehouden
met een sectorbrede invoering van het leveranciersmodel en het capaciteitstarief.
Invoering van dit model (zie mijn brief van 10 februari jongstleden,
Kamerstukken II, 2005/2006, 28 982, nr. 51) verlaagt naar verwachting
de kosten omdat een aantal bedrijfsprocessen niet hoeft te worden gedupliceerd.
De commissie acht mijn conclusie redelijk dat de structurele kosten eindig
zijn en zich vooral in de eerste jaren van en na splitsing zullen voordoen.
Het CPB schat de structurele kosten als gevolg van splitsing op ongeveer 100
mln. euro/jaar ten opzichte van de huidige situatie en op 20 mln. euro/jaar
ten opzichte van de situatie met een vette netbeheerder. Met andere woorden:
de kosten als gevolg van de implementatie van een vette netbeheerder zijn
geen 345 tot 455 mln. euro/jaar zoals Deloitte in eerste instantie berekende,
maar circa 80 mln. euro/jaar.De leden van de D66-fractie vroegen mij nader in te gaan op de handhaving
van de voorgestelde maatregelen inzake het voorkomen van de afwenteling van
de splitsingskosten op de consument. Het gaat hier om een drietal normen,
namelijk de verboden om kosten uit CBL’s en de reorganisatiekosten als
gevolg van splitsing door te berekenen, en de verplichting een splitsingsplan
op te stellen en uit te voeren waarin de toebedeling van andere vermogensbestanddelen
dan als gevolg van de CBL-kosten en reorganisatiekosten zodanig plaatsvindt
dat daardoor de transporten leveringstarieven zo laag als mogelijk blijven.
De NMa is belast met de handhaving van die normen en kan bij overtreding daarvan
een last onder dwangsom en een bestuurlijke boete opleggen. Een last onder
dwangsom houdt in een last om de overtreding ongedaan te maken op verbeurte
van een geldsom. De NMa krijgt een aantal specifieke hulpmiddelen ter beschikking
om toe te zien op de naleving. De NMa kan bij een vermoeden dat het verbod
om kosten door te berekenen wordt overtreden, de betrokken producent, handelaar
of leverancier vragen om een verklaring van een onafhankelijke
deskundige te overleggen omtrent de wijze waarop de CBL-kosten en reorganisatiekosten
zijn verwerkt. De netbeheerder dient bij zijn reeds bestaande jaarlijkse rapportageverplichtingen
aan de NMa een overzicht bij te voegen van de wijze waarop hij de verboden
inzake kostendoorberekening heeft nageleefd, vergezeld van een verklaring
van een onafhankelijke deskundige daaromtrent. Bij de overlegging van het
splitsingplan en ook bij de verslaglegging over de uitvoering van het splitsingsplan
moet eveneens een verklaring van een onafhankelijke deskundige worden bijgevoegd.
Ten slotte wordt de netbeheerders opgedragen bij hun voorstellen inzake tariefstructuren
het genoemde doorberekeningsverbod in acht te nemen. De NMa dient de tariefstructuren
en de tarieven vervolgens zodanig vast te stellen, dat hierin de bedoelde
kosten niet worden doorberekend.Voor mijn antwoord op de vraag van de leden van de LPF-fractie wie opdraait
voor de kosten van splitsen en de CBL’s als deze niet aan de consumenten
mogen worden doorberekend, verwijs ik naar mijn eerdere antwoord op een soortgelijke
vragen van de leden van de CDA-fractie.De leden van de LPF-fractie vroegen of de overheid tegelijkertijd kostenverhogende
maatregelen mag opleggen en verbieden dat deze kosten worden doorberekend
aan de klant. Deze leden doelden hiermee kennelijk op het bij nota van wijziging
in het wetsvoorstel opgenomen artikel IXa. In antwoord op deze vraag wijs
ik er in de eerste plaats op dat wetgeving in formele zin – zoals dit
wetsvoorstel – alleen kan worden getoetst aan regels van internationaal
recht. Wat het wetsvoorstel in zijn geheel betreft gaat het om het recht van
de Europese Gemeenschap en het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens
en de Fundamentele Vrijheden. In paragraaf 7 van de memorie van toelichting
is ingegaan op de verhouding tussen het wetsvoorstel en deze verdragen. Toegespitst
op artikel IXa gaat het om de vraag of de voorgestelde maatregelen redelijk
en proportioneel zijn. De eventuele kosten die uit CBL’s voortvloeien,
beschouw ik niet als een direct gevolg van een door de overheid opgelegde
kostenverhogende maatregel. Die kosten worden veroorzaakt door in het verleden
door de betrokken partijen gesloten contracten. De voorgestelde wetgeving
kan wel invloed hebben op de naleving en afwikkeling van die contracten. Datzelfde
geldt overigens voor wijzigingen in de relevante Amerikaanse regelgeving.
Ik heb met de laatste voorstellen in de nota van wijziging al het mogelijke
gedaan om de CBL’s te respecteren. De reorganisatiekosten zijn in verhouding
tot de winst van de betrokken bedrijven beperkt. Bovendien kunnen de aandeelhouders
profiteren van een door splitsing gestegen aandeelhouderswaarde Verder wijs
ik er op dat in de praktijk is gebleken dat splitsen financieel mogelijk is
zonder kosten aan afnemers door te berekenen. Al met al is de voorgestelde
regeling mijns inziens dan ook redelijk en proportioneel.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen of ik de verwachting
van de Validatiecommissie deel dat de hoofdkantoren van energiebedrijven sowieso
uit Nederland zullen verdwijnen, ongeacht of de splitsing wordt doorgevoerd.
De Validatiecommissie gaat er vanuit dat na splitsing privatisering zal plaatsvinden
en dat in het scenario zonder splitsing privatisering van een minderheidsaandeel
in de geïntegreerde bedrijven zal worden toegestaan. Private aandeelhouders
zullen naar verwachting grotere druk uitoefenen op het realiseren van efficiëntiewinsten.
Dit kan leiden tot schaalvergroting, als gevolg waarvan het aantal hoofdkantoren
kan afnemen. Ook kunnen bedrijven, in navolging van NRE en Intergas, vrijwillig
besluiten tot splitsing. Dit maakt overname van het commerciële bedrijf
door een buitenlandse speler mogelijk, en daarmee het verdwijnen van het hoofdkantoor
uit Nederland. Meer algemeen is de commissie van mening dat de ontwikkelingen
op de energiemarkt en de voortgaande consolidatie van energiebedrijven ertoe
zullen leiden dat het voortbestaan van de Nederlandse energiebedrijven
in hun huidige vorm vanwege hun geringe omvang wenselijk noch waarschijnlijk
is. Dit zal met zich meebrengen dat er hoofdkantoren zullen verdwijnen.Ik deel de opvatting van de Validatiecommissie dat als gevolg van de verdere
internationalisering van de energiesector grensoverschrijdende fusies en overnames
zullen plaatsvinden waardoor meerdere hoofdkantoren van energiebedrijven in
Nederland kunnen verdwijnen. Dit zal gepaard gaan met werkgelegenheidsverlies,
zoals ik ook eerder heb aangegeven op basis van onder andere onderzoeken van
Roland Berger en CapGemini.8. ArtikelenArtikel I, onderdeel B/Artikel II, onderdeel BDe leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen over het risico
van kruissubsidiëring indien een netbeheerder deel uitmaakt van een groep
die in het buitenland elektriciteit of gas handelt, produceert en levert.
In antwoord op deze vraag merk ik op dat groepsvorming met een buitenlandse
handelaar, producent of leverancier pas aan de orde kan zijn als een private
rechtspersoon een meerderheidsbelang in de netbeheerder zou kunnen krijgen.
Dat is niet het geval. Voor het overige merk ik op dat voor zover de buitenlandse
bedrijven actief zijn op de Nederlandse markt, ze voor die activiteiten onderworpen
zijn aan de Nederlandse wetgeving. Dat betekent dat het ook een buitenlands
bedrijf in Nederland niet is toegestaan om onderdeel uit te maken van een
groep waartoe gelijktijdig een netbeheerder en een Nederlandse handelaar,
leverancier of producent behoort. Kruissubsidies zijn binnen Nederland zijn
dus niet langer mogelijk. Daarnaast zijn de artikelen 17, 18 en het voorgestelde
artikel 18a van de Elektriciteitswet 1998, dan wel artikel 10c, 10d en het
voorgestelde artikel 10e van de Gaswet ook op die netbeheerders en hun eventuele
groepsmaatschappijen van toepassing. Deze artikelen geven beperkingen ten
aanzien van (groeps)financieringen en bevoordeling van groepsmaatschappijen
die gelden voor de netbeheerder, ongeacht of de rest van de groep waartoe
die netbeheerder behoort zich in Nederland bevindt of in het buitenland. Verder
mag een netbeheerder zelf geen andere activiteiten uitvoeren dan uitsluitend
zijn wettelijke taken. Op die manier is transparant welke activiteiten met
bijbehorende kosten plaatsvinden binnen het netbeheer en ziet de NMa toe op
juiste toerekening van kosten aan (Nederlandse en buitenlandse) activiteiten
in overeenstemming met Nederlandse boekhoudkundige regels van de Elektriciteits-
en Gaswet. Kortom, het risico op kruissubsidiëring is mijns inziens theoretisch.Voorts stelden de leden van de CDA-fractie een aantal vragen over de groep
waartoe de netbeheerder na splitsing zal behoren. Deze leden vroegen of een
zuivere netbeheerder die geen onderdeel meer mag uitmaken van een groep waarin
ook andere (commerciële) activiteiten plaatsvinden niet beter is. Het
is juist dat de netbeheerder na splitsing onderdeel mag blijven uitmaken van
een groep met (commerciële) energievreemde activiteiten. Ik heb in mijn
op 20 maart jl. naar de Tweede Kamer gestuurde notitie over de netbeheerder
en het netwerkbedrijf na splitsing uitvoerig gemotiveerd waarom niet is gekozen
voor een zogenaamde «zuivere» netbeheerder. Een zuivere netbeheerder
is niet noodzakelijk in het licht van de borging van publieke belangen en
niet wenselijk vanwege de kosten en financiële risico’s. Na splitsing
mag de netbeheerder deel uitmaken van een netwerkbedrijf waarin ook commerciële
activiteiten worden uitgevoerd. Dit heeft meerdere bedrijfseconomische voordelen
waarvan per saldo de afnemer profiteert. Geregeld is dat dit niet ten koste
gaat van het netbeheer. Hetgeen bovenstaand is vermeld over het risico van
kruissubsidiëring is hier ook van toepassing. Gelet op de nadere wettelijke
waarborgen en de mogelijkheid tot toezicht na splitsing is kruissubsidiëring
tussen het netbeheer en commerciële activiteiten mijns inziens niet mogelijk.Verder stelden de leden van de CDA-fractie een vraag over het vervallen
van het verbod op bemoeienis van de aandeelhouder. Kern van het wetsvoorstel
is een volledige scheiding tussen het beheer van het natuurlijk monopolie
van de netten en de commerciële dienstverlening over deze netten. Het
verbod op bemoeienis van de aandeelhouder beoogde de onafhankelijkheid van
de netbeheerder te garanderen in een situatie waarin handel, levering en productie
van gas en elektriciteit binnen dezelfde groep plaats vindt. Na splitsing
zal de netbeheerder echter geen onderdeel vormen van een groep waarin ook
activiteiten op het gebied van handel, levering en productie plaatsvinden.
Concurrentieverstorende gedragingen door de aandeelhouder zijn na splitsing
niet meer mogelijk. Handhaving van het verbod is derhalve niet langer noodzakelijk.
Voorts zijn bij nota van wijziging nadere eisen gesteld omtrent het financieel
beheer van de netbeheerder. Het is mogelijk om nadere eisen te stellen aan
de financiële soliditeit van het netbeheer en financiële kruisverbanden
tussen het netbeheer en commerciële (neven)activiteiten zijn niet langer
geoorloofd. Ook vanuit het oogpunt van continuïteit van dienstverlening
van het netbeheer is het verbod derhalve niet langer noodzakelijk.Artikel I, onderdeel G/Artikel II, onderdeel JbDe leden van de CDA-fractie verzochten mij nadere invulling te geven aan
de inspanningsverplichtingen die energiebedrijven moeten doen ten behoeve
van het voorkomen van afsluitingen door het stellen van nadere regels. Met
de leden van de CDA-fractie deel ik de mening dat er meer duidelijkheid moet
komen omtrent het afsluitbeleid van energiebedrijven. Dat is ook de reden
dat ik in antwoord op Kamervragen van de heer Crone (Kamerstukken II 2005/2006,
nr. 1023) en van de heer Vendrik en mevrouw Van Gent (Kamerstukken II 2005/2006,
nr. 1110) heb aangegeven dat ik op korte termijn met een ministeriële
regeling kom waarin ik de regels omtrent het afsluitbeleid zal vastleggen.Artikel I, onderdeel HDe leden van de CDA-fractie stelden een vraag over de voorgestelde tekst
van artikel 16Aa, tweede lid, onderdeel a, van de Elektriciteitswet 1998 juncto
artikel 16, eerste lid, onderdeel c. Dit artikel ziet niet, zoals de leden
van de CDA-fractie veronderstelden, op aansluitwerkzaamheden of plaatsing
van de meter. Dit artikel maakt het mogelijk om de werkzaamheden ten behoeve
van de uitvoering van de MEP uit te besteden. Van uitbesteding is ook sprake
indien werkzaamheden aan een groepsmaatschappij worden uitbesteed. De MEP-regeling
is bij wet opgedragen aan TenneT. TenneT heeft deze activiteit ondergebracht
in een aparte groepsmaatschappij, Enerq. Om te voorkomen dat TenneT deze activiteit
moet onderbrengen in de vennootschap die is aangewezen als landelijk beheerder
van het hoogspanningsnet is het mogelijk deze taak uit te besteden. Verder
vroegen de leden van de CDA-fractie om de eisen aan uitbesteding nader te
concretiseren. In het voorgestelde artikel 16Aa, derde lid, van de Elektriciteitswet
is een aantal eisen gesteld aan de uitbesteding van werkzaamheden. Ten eerste
is aangegeven dat de netbeheerder in geval van uitbesteding de verantwoordelijkheid
behoudt voor een volledige en juiste uitvoering van de desbetreffende werkzaamheden.
Dat betekent dat uitbesteding de netbeheerder niet ontslaat van zijn wettelijke
verplichtingen. Vervolgens dient de netbeheerder zorg te dragen dat de regels
die gesteld zijn met het oog op het voorkomen van discriminatie bij de uitoefening
van taken en bevoegdheden in acht genomen worden. De netbeheerder kan dit
als voorwaarde opnemen in de overeenkomst tot uitbesteding. In
die overeenkomst dient de netbeheerder ook de kostentoerekening op een transparante
wijze vast te leggen.Tevens vroegen de leden van de CDA-fractie de aard en inhoud van de regels
die bij ministeriële regeling kunnen worden gesteld nader te concretiseren.
Ik neem dat deze leden doelden op het bepaalde in het vierde lid van artikel
16Aa. Op basis van dit lid heb ik de mogelijkheid nadere regels te stellen
ten aanzien van de voorwaarden waaronder uitbesteding kan plaatsvinden. Ik
denk dan met name aan het stellen van eventuele voorschriften omtrent transparante
uitbesteding. Ik zal daartoe eerst overgaan indien uit ervaringen van de NMa
met betrekking tot toezicht op de naleving van deze normen de noodzaak daarvan
mocht blijken.Artikel II, onderdeel HDe leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen over de mogelijkheid
van de landelijke netbeheerder van het gastransportnet om taken met betrekking
tot kwaliteitsconversie en flexibiliteitsdiensten uit te besteden. De aangewezen
vennootschap als netbeheerder van het landelijk gastransportnet, Gasunie Transport
Services (GTS), is verantwoordelijk voor een goede uitvoering van de wettelijke
taken. De feitelijke werkzaamheden kunnen weliswaar worden uitbesteed, de
aansturing van de uitbesteding en de uitbestede werkzaamheden blijven echter
een werkzaamheid van GTS. Voor specifieke taken van de landelijke netbeheerders,
zoals de kwaliteitsconversie en flexibiliteitsdiensten, heeft per activiteit
een afzonderlijke afweging plaatsgevonden of dergelijke taken kunnen worden
uitbesteed. Voor zover het feitelijke werkzaamheden betreft, zoals de inkoop
van middelen voor kwaliteitsconversie of het contracteren van opslagcapaciteit
bij derden, waarbij marktpartijen niet in aanraking komen met commercieel
gevoelige informatie, is uitbesteding toegestaan. Uitbesteding van de dienst
zelf is uiteraard niet toegestaan. De uitbesteding vindt plaats op transparante
en non-discriminatoire wijze en onder toezicht van de NMa.De vraag van deze leden of het GTS is toegestaan deze activiteiten uit
te besteden aan een handelaar, leverancier of producent van gas kan ik bevestigend
beantwoorden. Het betreft hier een limitatief aantal werkzaamheden van feitelijke
aard. Marktpartijen komen niet in aanraking met strategische informatie. Mocht
echter blijken dat zich in de praktijk problemen voordoen, dan kan ik bij
ministeriele regeling nadere regels stellen.Verder vroegen de leden van de CDA-fractie een nadere toelichting op de
mogelijke aard en inhoud van de regels die bij ministeriele regeling kunnen
worden gesteld. Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord
in een vorige vraag van de leden van deze fractie.Artikel VIaDe leden van de fractie van het CDA vroegen om een verduidelijking van
de figuur van de door een investeerder aangewezen netbeheerder ingeval het
tweede lid van artikel VIa toepassing vindt. Deze leden doelen op de situatie
dat een investeerder het recht uitoefent om een hoogspanningsnet onder zich
te nemen wanneer het energiebedrijf aan het einde van de lease besluit de
koopoptie niet uit te oefenen, of nadat zich gedurende de lease een event
of default heeft voorgedaan en er geen termination value wordt gevorderd.
De investeerder heeft dan de keus om hetzij de beheerder van het landelijk
hoogspanningsnet, TenneT, hetzij een dochtermaatschappij daarvan aan te wijzen
als netbeheerder. Wanneer TenneT, direct dan wel als moedermaatschappij van
de aangewezen netbeheerder, het beheer over het desbetreffende net uitoefent,
betreft dat de volle uitoefening van de taken van de landelijke netbeheerder
op grond van de wet. Het derde lid van artikel VIa bepaalt dat,
wanneer een aanwijzing van TenneT of een dochter van TenneT als netbeheerder
niet mogelijk blijkt zonder afbreuk te doen aan de rechten van de investeerder
op het desbetreffende net, de investeerder het recht heeft een dochtermaatschappij
of een andere, door private partijen gehouden, naamloze of besloten vennootschap
als netbeheerder aan wijzen. Een dergelijke aangewezen netbeheerder zal aan
alle taken en verplichtingen die door de wet worden gesteld aan netbeheerders,
inclusief de investeringsplicht, moeten voldoen. Het feit dat een investeerder
aandeelhouder zou zijn van die netbeheerder, maakt voor de toepassing van
de wet niet uit. Als deze situatie zich voordoet, dan zal het beheer van TenneT
zich niet uitstrekken tot het desbetreffende deel van het 110 kV en/of 150
kV-net. Een door de investeerder aangewezen netbeheerder heeft in dat geval
ook de in artikel 16, eerste en tweede lid genoemde taken. Deze situatie is
niet optimaal zijn, maar niet zodanig dat de wettelijke taken van TenneT niet
meer uitgevoerd zouden kunnen worden. Voor de uitvoering van het voorgestelde
artikel 18a kan hetzelfde worden geconcludeerd. Het toezicht van de NMa is
op dit alles van toepassing.Ik verwacht dan ook niet dat de overgangsregeling van artikel VIa er aan
in de weg zal staan dat de beheerder van het landelijk hoogspanningsnet goede
uitvoering geeft aan zijn wettelijke taken ten aanzien van het resterende
net vanaf 110 kV. Ik verwijs in dit verband ook naar mijn eerdere antwoorden
op vragen van de leden van de PvdA-fractie.Artikel VIcDe leden van de fractie van het CDA achtten het laten vervallen van het
instemmingsvereiste voor die gevallen waarin het energiebedrijf geen gebruik
wenst te maken van zijn «koopoptie» niet aanvaardbaar. Zij wensten
dat het wetsvoorstel zodanig wordt aangepast dat het energiebedrijf wordt
verplicht bij afloop van de CBL-overeenkomst het net terug te kopen. Deze
leden hebben deze vraag eerder gesteld. Ik verwijs naar mijn antwoord daarop
in paragraaf 6.In antwoord op de vraag of ik bereid het publieke eigendom van de netten
wettelijk te verankeren merk ik op dat het huidige artikel 93 in de Elektriciteitswet
1998 en het huidige artikel 85 van de Gaswet wat mij betreft voldoen.Artikel IXaDe leden van de CDA-fractie waren op voorhand niet overtuigd van de wenselijkheid
om de structurele kosten van het wetsvoorstel voor rekening van de consument
te laten komen. Zij vroegen welke bedragen hiermee gemoeid zijn en voor welke
periode en op welke wijze wordt gegarandeerd dat bedoelde kosten zo laag mogelijk
zijn.De structurele kosten bedragen volgens het CPB ongeveer 100 mln. euro/jaar
ten opzichte van de huidige juridische scheiding. Tegenover deze kosten en
de eenmalige kosten staan structurele baten die netto kunnen oplopen tot 1 à
1,5 miljard euro. De Validatiecommissie acht mijn conclusie redelijk dat ook
de structurele kosten een eindig karakter hebben en zich voornamelijk de eerste
vijf jaar na het van kracht worden van het wetsvoorstel zullen voordoen. Ik
ben op aandringen van de leden van de CDA-fractie bereid de termijn waarbinnen
geen kosten mogen worden doorberekend aan afnemers te verlengen van drie naar
vijf jaar. Ik verwijs daartoe naar de bijgevoegde tweede nota van wijziging.
Hierdoor is doorberekening van structurele kosten feitelijk uitgesloten, terwijl
de afnemers na enkele jaren wel zullen gaan profiteren van de structurele
baten.De leden van de CDA-fractie vroegen hoe voorkomen wordt dat energiebedrijven
kosten zodanig in de tijd gaan faseren dat ze uiteindelijk alsnog aan
de consument in rekening kunnen worden gebracht. Ook vroegen deze leden of
ik bereid ben de termijn waarin kostendoorberekening niet is toegestaan te
verlengen van drie naar vijf jaar. Zoals ik hierboven reeds heb aangegeven
zal ik de genoemde termijn verlengen naar vijf jaar. Gelet op de maximale
implementatietermijn van tweeëneenhalf jaar is fasering van de kosten
op een zodanige wijze dat deze na vijf jaar alsnog worden doorberekend zeer
onwaarschijnlijk. Desalniettemin zal ik in de ministeriële regeling waarin
eisen worden gesteld over de inrichting van de splitsingsplannen activering
van kosten verbieden.De leden van de CDA-fractie vroegen of ik bereid ben in het wetsvoorstel
te regelen dat leveranciers van warmte kostengeoriënteerde tarieven moeten
hanteren die niet verhoogd mogen worden met een opslag ter dekking van de
kosten die voortvloeien uit het wetsvoorstel. Ik deel de opvatting van de
leden van de CDA-fractie dat afnemers van warmte niet geconfronteerd mogen
worden met de kosten die voortvloeien uit dit wetsvoorstel. Om te waarborgen
dat dit niet gebeurt heb ik in de bijgevoegde tweede nota van wijziging expliciet
geregeld dat de artikelen waarmee kostenafwenteling naar afnemers wordt voorkomen
ook van toepassing zijn op afnemers van warmte.Om in het splitsingswetsvoorstel te regelen dat afnemers van warmte kostengeoriënteerde
tarieven voor warmte moeten betalen, acht ik gelet op de aard van dit wetsvoorstel
en de nauwe samenhang met andere elementen van het nog in procedure zijnde
warmtewetsvoorstel ongewenst. Artikel IXbDe leden van de CDA-fractie verzochten mij in het wetsvoorstel een verplichting
tot vaststelling van de ministeriële regeling over de splitsingsplannen
met inspraak van het parlement op te nemen. Ik ben bereid dit verzoek in te
willigen en heb dit verwerkt in tweede nota van wijziging.De Minister van Economische Zaken,L. J. BrinkhorstXNoot1Zie de kabinetsvisie op de toekomstige structuur van de energiemarkt van
31 maart 2004 (Kamerstukken II, 2003–2004, 28 982, nr. 18).XNoot1KEMA, Review of European Electricity Prices, november 2005. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30212-20.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl