Conferentie van de Voorzitters van de Parlementen van de Europese Unie op 12 en 13 mei 1995 te Londen; BRIEF VAN DE VOORZITTERS VAN DE BEIDE KAMERS DER STATEN-GENERAAL
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24207, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

12-06-1995

Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24207 nr. 1

02-06-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamRAPPORT VAN DE VOORZITTER VAN DE EERSTE KAMER DER STATEN-GENERAAL,
H. D. TJEENK WILLINK EN VAN DE VOORZITTER VAN DE TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL,
W. J. DEETMAN TEN BEHOEVE VAN DE CONFERENTIE VAN VOORZITTERS VAN PARLEMENTEN
VAN DE EUROPESE UNIE OP 12 EN 13 MEI 1995 TE LONDEN NATIONALE PARLEMENTAIRE CONTROLE OP HET BELEID VAN DE
EUROPESE UNIE I. InleidingII. Enkele uitgangspuntenIII. Nationale parlementaire controle op de eerste pijlerIV. Openbaarheid en doorzichtigheidV. Nationale parlementaire controle op de tweede en derde
pijlerVI. Nationale parlementen en Europese RekenkamerVII. Samenwerking tussen nationale parlementen en het
Europees ParlementVIII. Samenwerking van nationale parlementenIX. Samenvatting
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24207Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 53 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 207Conferentie van de Voorzitters van de Parlementen van de Europese Unie
op 12 en 13 mei 1995 te Londennr. 1BRIEF VAN DE VOORZITTERS VAN DE BEIDE KAMERS DER STATEN-GENERAALAan de leden van de beide Kamers der Staten-GeneraalDen Haag,2 juni 1995Op 12 en 13 mei jl. vond te Londen een conferentie plaats van de voorzitters
van de nationale parlementen in de lid-staten van de Europese Unie en het
Europees Parlement.Ter voorbereiding van de conferentie had het Brits voorzitterschap aan
de Voorzitters van de Kamers der Staten-Generaal verzocht een rapport op te
stellen over «National parliamentary control of EU-policy».Het is ons een genoegen u hierbij de Nederlandstalige versie aan te bieden
van dit rapport, waarover te Londen een constructief debat heeft plaatsgevonden.De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal,H. D. Tjeenk WillinkDe Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,W. J. Deetman RAPPORT VAN DE VOORZITTER VAN DE EERSTE KAMER DER STATEN-GENERAAL,
H. D. TJEENK WILLINK EN VAN DE VOORZITTER VAN DE TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL,
W. J. DEETMAN TEN BEHOEVE VAN DE CONFERENTIE VAN VOORZITTERS VAN PARLEMENTEN
VAN DE EUROPESE UNIE OP 12 EN 13 MEI 1995 TE LONDEN NATIONALE PARLEMENTAIRE CONTROLE OP HET BELEID VAN DE
EUROPESE UNIE I. InleidingHet onderwerp van de nationale parlementaire controle op EU-beleid is
reeds vele malen aan de orde gekomen in conferenties van parlementsvoorzitters
in de lid-staten van de Europese Unie. De formele positie van de parlementsvoorzitters
verschilt van land tot land en ook de tradities die de invulling van de functie
bepalen verschillen. Toch hebben alle parlementsvoorzitters tenminste de taak
te bevorderen dat hun assemblée ordelijk en doelmatig functioneert.
Een nationale instelling, hoezeer ook door nationale tradities bepaald, functioneert
niet doelmatig en niet zinvol als zij zich niet aanpast aan de veranderde
omstandigheden in het eigen land of in de samenwerking met andere landen.
Een nationaal parlement dat met traditionele instrumenten wetten tot stand
brengt en beleid controleert, verliest aan geloofwaardigheid als die wetten
en dat beleid in werkelijkheid op een niveau en plaats totstandkomen waarop
het nationaal parlement geen greep heeft. Een parlements-voorzitter kan in
dat geval niet passief toekijken.Ook afgezien van de vraag naar het zinvol functioneren van hun instelling,
is het nuttig dat parlementsvoorzitters zich buigen over het onderwerp van
de nationale parlementaire controle op het EU-beleid. Parlementsvoorzitters
zijn immers allen ook lid van hun eigen parlement en sommige parlementsvoorzitters
dragen daarboven een speciale politieke verantwoordelijkheid in hun land.
Vanuit die positie moet het hun ter harte gaan dat de Europese besluitvorming
in Brussel zich niet in een luchtledig plaatsvindt, maar dat er steeds opnieuw
draagvlak bestaat op het niveau van de burgers van de landen en van hun nationale
vertegenwoordigers. Nationale parlementaire controle op EU-beleid maakt waarschijnlijk
de besluitvorming niet altijd gemakkelijker, maar als zij reële inhoud
krijgt, dan draagt zij bij tot de kwaliteit van het EU-beleid, zoals ook de
controle door het Europees Parlement de besluitvorming niet vergemakkelijkt
maar uiteindelijk bijdraagt tot de kwaliteit van het beleid. Die nationale
parlementaire controle is m.a.w. niet alleen nodig om de nationale parlementen
zinvol te laten functioneren, maar ook om de Europese integratie meer draagvlak
en kwaliteit te geven.Het is dus om twee redenen goed dat de parlementsvoorzitters van de EU-landen
en de voorzitter van het Europees Parlement steeds opnieuw over dit onderwerp
spreken. Zij moeten echter niet de pretentie hebben dat zij bepaalde procedures
of constitutionele hervormingen kunnen opleggen. De meeste voorzitters hebben
die bevoegdheid al niet wat betreft hun eigen assemblée, laat staan
dat zij alle tezamen kunnen beslissen over elkaars assemblées. Dat
is ook niet nodig, want in alle nationale parlementen van de EU-lidstaten
hebben zich in de laatste tien jaren al verscheidene procedures ontwikkeld
voor de controle op het Europees beleid. Ook de parlementen van de nieuw toegetreden
landen hebben procedures voor die controle van het begin af ingevoerd. Die
procedures en ook die van het Europees Parlement ontstaan aan de hand van
vasthoudendheid en «incidenten». Zoals in de parlementaire geschiedenis
nieuwe bevoegdheden steeds zijn verkregen door intensief en hardnekkig
gebruik van reeds lang bestaande parlementaire rechten. Dit betekent dat diep
gewortelde verschillen tussen de diverse parlementaire systemen van onze 15
landen en zelfs de verschillen tussen twee Kamers in één land
nog lang herkenbaar zullen blijven ook in de procedures voor controle op EU-beleid.Dit rapport zal dus verre van een blauwdruk bieden. Wij kunnen echter
wel van elkaar leren en daarom geeft dit rapport een overzicht van enkele
terreinen waarop vooruitgang mogelijk is zonder noodzaak tot institutionele
hervorming, dus uitsluitend door goed gebruik te maken van bestaande instellingen.
Daarbij komen achtereenvolgens de drie pijlers van de EU aan de orde, zoals
die met ingang van het Verdrag van Maastricht worden onderscheiden. Daaraan
vooraf worden enkele uitgangspunten geformuleerd. Een apart hoofdstuk is gewijd
aan de openbaarheid (van bestuur) en de doorzichtigheid («transparantie»),
omdat die ook voor de nationale parlementaire controle van groot belang zijn.
Vervolgens besteedt het rapport aandacht aan twee belangrijke bondgenoten
van de nationale parlementen, te weten de Europese Rekenkamer en het Europees
Parlement. Tenslotte komt de samenwerking tussen nationale parlementen aan
de orde. II. Enkele uitgangspuntenIn de discussies over de toekomst van de Europese Unie groeit het inzicht
dat de Unie een gemeenschap sui generis zal zijn die niet in historische modellen
(federatie, confederatie, intergouvernementele samenwerking) te vangen is.
Lid-staten en Unie, nationale parlementen en Europees Parlement zijn vooralsnog
complementair. Hetzelfde geldt voor andere instanties op Europees en nationaal
niveau, bijvoorbeeld de Europese Rekenkamer en de nationale Rekenkamers. Eveneens
zal de «rule of law» op nationaal niveau zijn pendant op Europees
niveau moeten hebben.Naast het Europees Parlement hebben de nationale parlementen daarom een
eigen taak bij de controle op het Europees beleid.De vervulling van die taak dwingt tot onderlinge afstemming maar ook tot
de erkenning dat de belangen niet automatisch parallel lopen, noch tussen
de nationale parlementen en het Europees Parlement, noch tussen de nationale
parlementen onderling.Het democratisch deficit is geen statisch gegeven. Het wordt door verschillende
factoren bepaald zowel op Europees als op nationaal niveau. De zwaarte van
die factoren wisselt niet alleen in tijd, maar ook van land tot land.Op Europees niveau wordt het deficit met name bepaald door:a. De besluitvorming binnen de Unie (ondoorzichtig; onomkeerbaar; vaak
traag).b. De Europese opinievorming (geen Europese media; geen openbaarheid van
bestuur; geen Europese partijen).c. De positie van het Europees Parlement (niet zozeer gebrek aan formele
bevoegdheden).Op nationaal niveau is het democratisch deficit tenminste afhankelijk
van:a. De eigen bevoegdheden, traditie en cultuur van elk nationaal parlement.b. De (oorspronkelijke) verdeling van de bevoegdheden en methode van besluitvorming
binnen de Gemeenschap (eerste pijler).c. De verdeling van de bevoegdheden in de tweede en derde pijler van de
Unie. Het is van belang een beter zicht te krijgen op de betekenis van deze
factoren voor de daadwerkelijke controle-mogelijkheden van de afzonderlijke
parlementen. Dat kan het onderlinge begrip en de onderlinge afstemming
tussen de nationale parlementen vergroten. Dan zal ook (nog) duidelijker worden
dat formele bevoegdheden slechts één van de factoren is die
de positie van een parlement (en dùs de mate van controle) bepalen.
Dat geldt ook voor het Europees Parlement.De behoefte aan nationale controle op het Europese beleid neemt toe. In
Nederland heeft 30% van het Europese recht directe werking. Het aandeel van
de Europese regelgeving in de Nederlandse nationale wetgeving zal de komende
jaren groeien tot 60%. De Franse Assemblée Nationale berekende dat
bijna tweederde van de wetsvoorstellen zijn oorsprong vindt in besluiten van
de Raad van Ministers van de Unie.De aandacht voor de besteding van het EU-budget wordt groter, niet alleen
bij landen die netto-betalers aan de Unie zijn.De relatieve invloed van nationale ambtenaren en ministers op het Europees
beleid groeit. De parlementaire controle daarop blijft achter. Daarom moeten
de nationale parlementen hun eigen rol in het Europees beleid duidelijker
markeren.Vooralsnog lijkt het aannemelijk dat voor verkleining van het democratische
deficit zowel op nationaal als op Europees niveau in ieder geval nodig zijn:a. Vergroting van de doorzichtigheid (wie is verantwoordelijk voor wat).b. Openbaarheid van bestuur als regel (zowel openbaarheid van documenten
als recht op informatie).c. Concrete invulling van het Europese burgerschap.d. Duidelijke criteria voor subsidiariteit (als beginsel van behoorlijk
bestuur).Deze voorwaarden behoren tot de basisprincipes van de Unie en moeten daarom
mede de agenda bepalen van de Intergouvernementele Conferentie 1996.Voor de vervulling van sommige van deze voorwaarden biedt het Verdrag
van Maastricht aangrijpingspunten. Die mogen geen dode letter blijven. Dat
geldt bijvoorbeeld voor het thans nog zeer beperkte Europese burgerschap.
Wat zijn daarvan de rechten en plichten? Voor andere voorwaarden is het Verdrag
van Maastricht echter een stap terug. De zeven verschillende besluitvormingsprocedures
op Europees niveau, neergelegd in vijf Verdragsteksten, vergroten de doorzichtigheid
niet. Datzelfde geldt ook voor de inmiddels 23 ministerraden en 450 ambtelijke
comités en werkgroepen. Een Europa van meer snelheden zal het democratisch
deficit gemakkelijk kunnen vergroten. Een regeling voor openbaarheid van documenten
zoals dat in 11 van 15 lidstaten wettelijk is vastgelegd is tot nu toe op
Europees niveau uitgebleven. Het beginsel van subsidiariteit biedt naast mogelijkheden
ook gevaren. Het gevaar is niet denkbeeldig dat de Commissie haar eigen taak
en onafhankelijke positie minimaliseert; het gevaar dat een verkapt vetorecht
wordt geïntroduceerd; het gevaar van een rigide opsomming van bevoegdheden;
het gevaar dat lid-staten zich achter elkaar verschuilen.Nationale overheden hebben het op steeds meer terreinen niet alleen meer
voor het zeggen. Samenwerking in welke vorm dan ook is geboden. De keuze is
steeds vaker: géén invloed of gedeelde invloed; meedoen of achterblijven.
Door die samenwerking kunnen nationale regeringen en hun ambtenaren zich achter
elkaar verschuilen en de parlementaire controle in eigen land ontkrachten.
Internationale bijeenkomsten van ministers en hun ambtenaren worden dan steeds
meer een «closed society». Ook de nationale parlementen zullen
daarom mogelijkheden moeten zoeken voor onderlinge afstemming van werkzaamheden.
Dit geldt zeker voor de intergouvernementele samenwerking in de tweede en
derde pijler. Bij de onderlinge afstemming gaat het allereerst om procedures en tijdstippen
van behandeling van de belangrijkste Europese (concept)- wetgeving zoals die
jaarlijks wordt aangekondigd in het werkplan van de commissie, het werkprogramma
van de Raad en in de voorstellen van het Europees Parlement. Die afstemming
vergroot de mogelijkheden voor gerichte contacten tussen politieke groeperingen
(en hun woordvoerders) in de verschillende nationale parlementen. De moderne
communicatiemiddelen kunnen daarbij helpen (compatibele systemen).De Voorzitters zouden in hun jaarlijkse bijeenkomst een bijdrage aan deze
procedurele afstemming kunnen leveren. Zij zijn immers de bewakers van de
rechten van hun eigen parlement en verantwoordelijk voor een goede voortgang
van de eigen werkzaamheden. Daarin ligt ook hun gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.
Als nationale parlementen moeten samenwerken kunnen de voorzitters daar niet
buiten blijven. Hun aandacht zou zich met name kunnen richten op:– de onderlinge afstemming van de behandeling van de belangrijkste
Europese voorstellen van Commissie en Raad in de afzonderlijke parlementen;– de informatie over de uitvoering en invoeging van de Europese
regelgeving in de nationale wetgeving;– bespreking van voorstellen van Commissie en Raad die de institutionele
verhoudingen binnen de Unie raken. III. Nationale parlementaire controle op de eerste pijlerDeze pijler omvat alle taken van de Europese Gemeenschap, zoals deze bestonden
tót Maastricht, d.w.z. vooral de interne markt, het landbouwbeleid
en de handelspolitiek (naast nieuwe terreinen). Veel nationale parlementen
hebben zich lange tijd op het standpunt gesteld dat de parlementaire controle
op deze beleidsonderdelen grotendeels zoniet geheel bij het Europees Parlement
zou moeten berusten en dat het Europees Parlement ook over de regelgeving
zou moeten beslissen samen met de andere organen van de Europese Gemeenschap.
In het Nederlandse parlement bestond zelfs bij een grote meerderheid de angst
dat nationale parlementaire bemoeienis hiermee de druk op het Europees Parlement
om zijn bevoegdheden intensief te gebruiken, zou verminderen en ook de druk
op de regeringen om die bevoegdheden te vergroten. In die visie zou het nationale
parlement nog slechts betrokken zijn bij Verdragswijzigingen (namelijk via
ratificatie) of bij besluiten die met verdragswijzigingen gelijk worden gesteld
zoals het Besluit van 31 oktober 1994 over de verhoging van de eigen
middelen van de Gemeenschap.Intussen is overal, ook in Nederland, de dogmatische benadering van dit
onderwerp vervangen door een pragmatische, waarbij het Europees Parlement
en de nationale parlementen niet langer rivalen zijn, maar elk in overeenstemming
met hun bevoegdheden en hun mogelijkheden de controle op het Europees beleid
uitoefenen. Het eerste en belangrijkste aangrijpingspunt voor een nationaal
parlement is natuurlijk de nationale regering. Het is dan ook in relatie met
de Nederlandse Regering dat de Tweede Kamer twee mogelijkheden tot beïnvloeding
van de Brusselse besluitvorming heeft verkregen en wel in de eerste plaats
door middel van de agenda's en verslagen van de Ministerraden in Brussel en
in de tweede plaats door informatie over in Brussel aanhangige en in voorbereiding
zijnde wet- en regelgeving.De Nederlandse regering heeft toegezegd om aan het begin van de week voorafgaand
aan een bijeenkomst van de Raad van Ministers (ongeacht welke Minister dit
betreft) de agenda aan de Tweede Kamer toe te zenden. Deze agenda's worden
voorzien van een korte annotatie. In de praktijk doen zich hierbij
twee moeilijkheden voor. In de eerste plaats is de voorbereiding door het
Voorzitterschap van een Raadsvergadering vaak niet tijdig afgerond, zodat
de agenda's pas zeer laat bij de Nederlandse Kamerleden arriveren. In de tweede
plaats vervult de annotatie niet alleen een functie in de informatie aan het
parlement, maar ook een functie in de onderhandelingen met de andere landen.
Agenda en annotatie worden nu als Kamerstuk gedrukt en zijn dus voor ieder
in Den Haag beschikbaar. Deze beide functies kunnen in zekere mate onderling
strijdig zijn.Zowel vóór de Raadsvergadering – als de tijd dat toelaat –
als ná die vergadering, kan een gespecialiseerde kamercommissie in
het openbaar overleggen met de Minister die Nederland in Brussel vertegenwoordigt.
Het zijn vooral de commissies voor EU-Zaken en voor Buitenlandse Zaken die
van deze gelegenheid gebruik maken ten aanzien van de Europese Raad, de Algemene
Raad, de Interne Markt Raad en de Begrotingsraad. Tijdgebrek en zorg over
de onderhandelingspositie hebben ten gevolge gehad dat de vaste commissies
voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, voor Verkeer en Waterstaat en voor
Sociale Zaken slechts in de helft van de gevallen overleg met hun Minister
voerden over een Raadvergadering, terwijl de vaste commissie voor Financiën
dat tot nu toe eveneens nog niet systematisch heeft gedaan. Overigens worden
ook als de commissies geen overleg voeren de geannoteerde agenda's en verslagen
als kamerstuk gepubliceerd.Voor wat betreft de EG-regelgeving heeft de Tweede Kamer een andere procedure
ontwikkeld. Sinds mei 1991 stuurt de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
de Kamer maandelijks informatie over nieuwe voorstellen van de Europese Commissie.
Hieronder vallen niet alleen voorstellen voor richtlijnen, maar eveneens voorstellen
voor verordeningen, wijzigingen van richtlijnvoorstellen en schriftelijke
mededelingen (jaarlijkse wetgevingsprogramma, Groenboek, Witboek). De informatie
wordt aangeboden in de vorm van fiches: een korte beschrijving van het voorstel,
een indicatie van de mogelijke consequenties voor de nationale rechtsorde
en de naam van het ministerie dat voor de onderhandelingen eerstverantwoordelijk
is. De fiches worden opgesteld in een interdepartementale Werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen. Deze werkgroep komt maandelijks onder ambtelijk
voorzitterschap van het Ministerie van Buitenlandse Zaken bijeen. De fiches
bieden de Kamer de mogelijkheid additionele informatie te vragen aan de regering
of overleg met de regering te voeren voorafgaande aan de onderhandelingen
in de werkgroepen van de Raad in Brussel.Ook deze procedure moet nog verbeterd worden. Vaak worden fiches niet
door vaste commissies in behandeling genomen of onvoldoende door leden gebruikt.
Ook hier ligt één oorzaak in het gebrek aan tijd. Soms bereiken
fiches de Tweede Kamer zo laat dat er geen mogelijkheid bestaat om de besluitvorming
in Brussel nog te beïnvloeden. Soms lijkt het onderwerp van de richtlijn
of verordening politiek geheel irrelevant. Tenslotte bestaat er vaak onduidelijkheid
over het verdere wetgevingstraject in Brussel en Straatsburg.Het is bekend dat ambtenaren van nationale ministeries als deskundigen
door de Europese Commissie worden ingeschakeld bij de voorbereiding van Europese
regelgeving. In opdracht van de Tweede Kamer is onderzocht welke rol Nederlandse
ambtenaren daarbij spelen. De Tweede Kamer gaat ervan uit dat deze ambtenaren,
ook als zij de Europese Commissie adviseren, verantwoordelijk blijven tegenover
hun Nederlandse Ministers en dat er dus misschien langs die weg eerdere informatie
mogelijk is over de plannen voor wetgeving die in Brussel worden ontwikkeld. De Europese Commissie is in de relatie met de Nederlandse Tweede Kamer
bereid geweest om mee te werken aan een zeer pragmatische procedure, waarbij
haar eigen ambtenaren uit Brussel naar Den Haag kwamen om aan de vaste commissie
voor Justitie toelichting te geven op de ontwerp-richtlijn bescherming persoonsgegevens
(privacy). De Nederlandse Kamerleden gebruikten die gelegenheid om kritiek
op het ontwerp te uiten vanuit subsidiariteitsoverwegingen. Dit is een belangrijk
precedent en het kan nuttig zijn deze werkwijze in andere landen en voor andere
onderwerpen te herhalen. De oplossing voor het probleem van de nationale parlementaire
controle op het EU-beleid kan echter moeilijk langs die weg worden gevonden,
omdat het fysiek onmogelijk is voor de Europese Commissie om haar voornemen
in 15 en straks nog meer landen te komen verdedigen en omdat ambtenaren van
de Europese Commissie natuurlijk nooit politieke verantwoording kunnen afleggen
zoals leden van de Europese Commissie dat behoren te doen. Toch kan deze procedure
in incidentele gevallen soelaas brengen. Ook is het denkbaar dat nationale
parlementscommissies zelf naar Brussel reizen om daar een lid van de Europese
Commissie te spreken.Een dilemma waar alle parlementen van de EU voor staan, is gelegen in
de selectie van de onderwerpen die op de agenda van het parlement dienen te
komen (dan wel op die van kamercommissies). Over landbouwprijzen, over marktordening
in de landbouw, over invoerquota, etc. moeten uiteindelijk in Brussel vele
honderden beslissingen worden genomen die vaak moeten worden gewijzigd, soms
onverwacht. Ook in de periode dat elk land die beslissingen voor zichzelf
nam, lieten de parlementen die meestal aan hun regering over. Toch zijn er
algemene lijnen en specifieke belangen – bananen, vissoorten, staalquota –
die een politieke beoordeling in het openbaar wenselijk maken. Het is moeilijk
voor de leden van de nationale parlementen om die gevallen te herkennen op
de agenda's en wetgevingsfiches die ze krijgen toegezonden. Sommige nationale
parlementen hebben externe adviseurs ingeschakeld om die selectie te maken,
maar die hebben geen politieke legitimatie. Andere parlementen neigen ertoe
om hun eigen ambtenaren hierbij een rol te geven onder verantwoordelijkheid
van een Kamerlid of een Kamercommissie. IV. Openbaarheid en doorzichtigheidIn het voorgaande hoofdstuk van dit verslag is geen enkele aandacht besteed
aan de publikaties van de Raad van Ministers van de Europese Unie zelf. De
nationale parlementen ontvangen desgewenst afschrift van de Mededelingen aan
de pers die het Secretariaat-Generaal laat uitgaan na elke zitting van de
Raad. Het is in parlementen al bijna twee eeuwen gebruikelijk om goed kennis
te nemen van wat journalisten schrijven over de activiteiten van de Regering.
Ook in Brussel komt elke dag een door vrije nieuwsgaring verkregen overzicht
van activiteiten van de Europese Commissie en de Raad uit dat veel voor parlementen
bruikbare informatie verschaft. Het is echter niet passend dat parlementen
in hun formele relatie met andere instellingen afhankelijk zijn van de mededelingen
die die instellingen zelf aan de pers zenden. Op zichzelf is het een knappe
prestatie van het Secretariaat-Generaal dat die mededelingen al snel na afloop
van een Raadszitting beschikbaar zijn in elke taal van de Unie, maar zij schieten
totaal tekort in het weergeven van de standpunten van de verschillende nationale
Ministers in die Raadszitting. Hoogstens wordt vermeld dat er «in de
gedachtenwisseling in de Raad op een bepaald punt een accent werd gelegd»
(bijvoorbeeld begrotingsdiscipline), maar de lezer moet dan raden welke Minister
dat accent legde en welke Minister daarbij zweeg. Deze situatie maakt het voor de Ministers makkelijk, ja zelfs verleidelijk
om, eerst aan de journalisten van het eigen land en vervolgens aan het nationale
parlement, een eenzijdig verslag te geven van de gedachtenwisseling in de
Raad. Luistert men naar zo'n verslag, dan heeft de Minister in de Raad met
zeer veel moeite een kleine concessie van zijn collega's uit andere landen
verkregen of na zeer lange strijd moeten berusten in een compromis, bijvoorbeeld
over landbouwprijzen, visquota, subsidies uit structuurfondsen e.d. Niemand
anders dan de Ministers van de andere lid-staten heeft erbij gezeten en het
nationale parlement heeft dus geen mogelijkheden om het verslag van zijn eigen
Minister te toetsen.Hier wreekt zich dat het EG-Verdrag geen algemene, dwingende bepalingen
bevat aangaande de openbaarheid van vergaderingen of documenten. Het Europees
Parlement betracht – zoals men van een parlement mag verwachten –
een grote mate van openbaarheid maar zelfs die is niet op een verdragsbepaling
gebaseerd. Het zijn de reglementen van orde en andere interne reglementen
die hier beslissend zijn en dat geldt met name voor de Raad van Ministers.
Aan de Slotakte bij het Verdrag van Maastricht is een Verklaring toegevoegd
volgens welke «de doorzichtigheid van het besluitvormingsproces het
democratisch karakter van de instellingen en het vertrouwen van het publiek
in het bestuur versterkt», maar deze verklaring heeft – evenmin
als de toetreding van nieuwe leden tot nu toe – een werkelijke verandering
gebracht in de geheimzinnigheid rond de Raadszittingen. Deze doet denken aan
de kanselarijpolitiek van de 18e en 19e eeuw, waarbij het publiek afhankelijk
is van toevallige lekken. Regelingen in de zogenaamde gedragscode en het Reglement
van Orde hebben geen principieel recht op toegang tot documentatie en informatie
opgeleverd.Ook als men als eerste stap niet vraagt om openbaarheid van de zittingen
zelf van de Raad, mag men tenminste vragen om openbaarheid van de documenten
die bij de Raad aanhangig zijn. De Eerste en Tweede Kamer ondersteunen dan
ook van ganser harte de procedure die de Nederlandse Regering is begonnen
bij het Hof in Luxemburg om die openbaarheid te verzekeren. Het Europees Parlement
heeft zich in die procedure bij de Nederlandse Regering gevoegd met een zeer
principieel en overtuigend betoog waaruit blijkt dat de openbaarheid van de
Europese Unie ver achter loopt bij die in de meeste lidstaten en totaal tekortschiet
gemeten aan de beginselen van het Verdrag en aan de mooie verklaringen die
staatshoofden en regeringsleiders diverse malen in een Europese Raad hebben
afgelegd. Het lijkt passend dat de Voorzitters van de nationale parlementen
zich eveneens achter deze actie stellen, omdat hiervan het goed functioneren
ook van hun eigen instellingen afhankelijk is. Uiteraard kunnen bij de openbaarheid
de uitzonderingen gelden die gebruikelijk zijn vanwege de privacy van personen
of vanwege de veiligheid van een staat. Deze uitzonderingen dienen echter
zeer precies te worden geformuleerd en elke keer dat de Raad van Ministers
zich op een uitzondering beroept, moet dit met specifieke argumenten worden
ondersteund.Overigens moeten doorzichtigheid en openbaarheid niet alléén
beschouwd worden als essentiële onderdelen van constitutionele procedures
maar in de eerste plaats als instrumenten voor de vorming van een publieke
opinie in de Europese Unie. Wat dat betreft laat de vooruitgang te wensen
over. Men kan wel constateren dat dezelfde onderwerpen min of meer gelijktijdig
in veel landen van de Europese Unie de media beheersen – zoals bijvoorbeeld
bepaalde milieuproblemen, vraagstukken rond immigratie, nieuwe vormen van
communicatie – maar de discussie over die onderwerpen wordt dan vervolgens
vooral in een nationale context gevoerd, zodat de verschillende landen op
verschillende momenten tot verschillende conclusies komen. Het
Europa van de politieke instituties ontwikkelt zich met vallen en opstaan,
het Europa van de multinationale ondernemingen ontwikkelt zich zonder dat
daarvan veel naar buiten komt, maar het Europa van de burger blijft achter.
Als het gaat om de vorming van informele netwerken kunnen politici veel leren
van het bedrijfsleven. Behalve doorzichtigheid en openbaarheid, kunnen een
krachtiger politieke partijvorming op Europees niveau en het Europeaniseren
van het kiesstelsel voor het Europees Parlement een bijdrage leveren aan een
doorbraak in de publieke opinie. De belangrijkste bijdrage zal moeten komen
van politici zelf die niet aarzelen om enthousiasme te tonen daar waar de
publieke opinie aarzelt of de praktijk tegenvalt. V. Nationale parlementaire controle op de tweede en derde
pijlerDe tweede pijler van de Europese Unie (Titel V van Maastricht) betreft
de Gemeenschappelijke Buitenlandse en Veiligheidspolitiek (CFSP). Deze had
een voorganger in de zgn. Europese Politieke Samenwerking (EPS). De derde
pijler (Titel VI van Maastricht) betreft de samenwerking op het gebied van
justitie en binnenlandse zaken. Ook deze pijler heeft een voorgeschiedenis
en inmiddels een nevengeschiedenis in de vorm van het Verdrag van Schengen.Voor deze beide vormen van samenwerking zouden op zichzelf geen nieuwe
procedures voor parlementaire controle nodig hoeven te zijn, omdat zij voorlopig
nog geheel of grotendeels intergouvernementeel van karakter zijn. Dat betekent
dat alle parlementen de traditionele instrumenten ter beschikking hadden en
hebben. Het eerste van die instrumenten is dat van de ratificatie van de desbetreffende
verdragen. Het Nederlandse parlement heeft daarvan gebruik gemaakt om zich
de bevoegdheid te verwerven alle uitvoeringsbesluiten in het kader van de
derde pijler die Nederland binden, tevoren ter goedkeuring voorgelegd te krijgen.
Die clausule is toegevoegd aan het Verdrag van Maastricht, aan de Uitvoeringsovereenkomst
van Schengen (over vrij verkeer van personen) en aan andere verdragen in dezelfde
sector, zoals aan de ontwerp-ratificatiewet voor de Overeenkomst van Dublin
betreffende de vaststelling van de Staat die verantwoordelijk is voor de behandeling
van een asielverzoek.Deze procedure maakte het noodzakelijk om, vooral bij de voorbereiding
van de inwerkingtreding van het Schengenverdrag, zeer veel ontwerpen van uitvoerings-besluiten
aan de beide Kamers toe te zenden. Een enkele maal moesten dit vertrouwelijke
teksten zijn, omdat de desbetreffende nationale regeringen aldus besloten
hadden. Ook deze werden dan echter ter inzage gelegd voor alle leden van de
Kamer die bovendien de gelegenheid hadden om zich bij de raadpleging van het
stuk te laten vertegenwoordigen door een medewerker. De niet-vertrouwelijke
ontwerpbesluiten worden gepubliceerd in de Nederlandse Staatscourant. Vanaf
het moment van ter inzagelegging kunnen beide Kamers elk apart gedurende vijftien
dagen de wens uitspreken dat het ontwerp uitdrukkelijke instemming behoeft.In het najaar van 1993 hebben diverse vaste commissies uit de Tweede Kamer
bij enkele gelegenheden laten blijken dat zij uitdrukkelijke instemming met
bepaalde besluiten nodig achtten. De Ministers (respectievelijk Staatssecretarissen)
van Justitie en Binnenlandse Zaken hebben toen aan de Raad van Ministers,
respectievelijk het Uitvoerend Comité van Schengen, moeten meedelen
dat zij een voorbehoud moesten maken. Vervolgens hebben de bewindslieden de
bezwaren van de Kamer kunnen wegnemen, zodat het voorbehoud kon verdwijnen. In het begin van 1994 werd tussen Tweede Kamer en Regering (Ministers
van Justitie en Binnenlandse Zaken) een aparte discussie gevoerd over de vraag
welke besluiten genomen op basis van titel VI van het Unieverdrag moeten worden
beschouwd als «de lidstaten bindend». Slechts in die gevallen
geldt immers de parlementaire goedkeuringsprocedure. Hierover was einde 1993
onzekerheid ontstaan, omdat de Raad van Ministers niet altijd de aanduiding
«besluiten» bezigt, maar soms «aanbevelingen» aan
de lidstaten vaststelt, soms een «gemeenschappelijk standpunt»,
soms een «interne Regeling». De Regering gaf een aantal voorbeelden
van besluiten die naar haar mening geen bindende werking hebben, zoals het
besluit waarbij de Raad van Ministers kennis neemt van een overzicht van aantallen
asielzoekers per lidstaat of van een analyse van de financiering van terrorisme.
Besluiten met uitsluitend interne werking zouden bijvoorbeeld zijn de vaststelling
van agenda's, besluiten over de samenstelling van werkgroepen of over een
intern Reglement.De Tweede Kamer besloot zich niets aan te trekken van het oordeel dat
de Raad van Ministers zelf geeft over de vraag of een besluit de lid-staten
bindt. De Kamer oordeelt dus zelf over de al of niet toepasselijkheid van
de goedkeuringsprocedure. De Regering legde zich hierbij neer met het gevolg
dat alle besluiten in het kader van de tweede en derde pijler aan de Kamer
worden toegezonden zodra ze in concept aanhangig zijn gemaakt. Ook trekt de
Tweede Kamer zich niets aan van het onderscheid tussen zgn. A-punten (veronderstelde
hamerstukken in de Raad van Ministers) en B-punten (discussiestukken).Het staatsrechtelijke effect van deze incidenten was dat de Kamer niet
perse het zware middel van de uitdrukkelijke goedkeuring hoeft te gebruiken
om inlichtingen te verkrijgen. Spreken de Kamers de wens tot uitdrukkelijke
goedkeuring niet uit dan worden de mededelingen van de Regering over de ontwerp-besluiten
op voorstel van de Kamervoorzitter aan het einde van de 15-dagen-termijn in
een vergadering van de Kamer voor kennisgeving aanvaard. Aldus wordt ook naar
buiten toe duidelijkheid bereikt. Intussen kan de – eventueel met medewerking
van de Regering verlengde – vijftien-dagen-termijn gebruikt zijn voor
een overleg van de vaste commissies met de Minister (en/of Staatssecretaris)
van Justitie en de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Dit overleg leidt
meestal tot voldoende opheldering. De bewindslieden hebben er ook alle belang
bij de toepassing van de zwaardere procedure te voorkomen, omdat die tijd
kost en de internationale onderhandelingspositie van Nederland kan verzwakken.Dit effect doet zich in versterkte mate voor bij de voorbereiding van
de EU-samenwerking op justitieel gebied anders dan dat van Schengen, zoals
fraudebestrijding, drugshandel en Europol. Hierbij zijn de procedures van
de geannoteerde agenda en van de terinzagelegging van ontwerp-besluiten aan
elkaar gekoppeld. De praktische problemen cumuleren echter ook. De teksten
van de ontwerp-besluiten komen vaak pas zeer kort vóór het overleg
tussen regering en parlement beschikbaar en dan meestal niet in de Nederlandse
taal. Stukken met betrekking tot Europol zijn zonder uitzondering vertrouwelijk
verklaard, zodat een openbaar debat daarover – zoals in het Nederlandse
parlement gebruikelijk – belemmerd kan worden. Het betreft hier echter
kwesties die ten tijde van de opstelling van dit rapport nog niet zijn uitgekristalliseerd.
De ervaring leert inmiddels dat er praktische oplossingen kunnen worden gevonden
voor dergelijke problemen en ook over Europol zijn al twee openbare debatten
gevoerd.Op grond van de bepalingen van de Uitvoeringsovereenkomst heeft ook de
Eerste Kamer het recht en de mogelijkheid zich uit te spreken over de onderwerpen die op de agenda van het Uitvoeringscomité van
Schengen en van de JBZ-Raad staan en aan de Staten-Generaal worden aangeboden.
Met ingang van de datum van aanbieding deelt de Eerste Kamer met de Tweede
Kamer een termijn van 15 dagen waarin kan worden vastgesteld of uitdrukkelijke
instemming noodzakelijk is.Teneinde fricties tussen de beide Kamers te voorkomen en overeenkomstig
de terughoudende opstelling van de Eerste Kamer bij de behandeling van wetsvoorstellen
trekt de Eerste Kamer haar definitieve conclusies pas nàdat de Tweede
Kamer tot een oordeel is gekomen. Dat zet de beschikbare termijn evenwel vaak
nog verder onder druk.Daarom brengen de betreffende vaste commissies van de Eerste Kamer al
wel op grond van eigen criteria advies uit. Wanneer zulks gewenst wordt geacht
voeren zij daartoe overleg met de betrokken bewindslieden.In deze en eerdere paragrafen van dit verslag is met name de rol van de
Tweede Kamer in de controle op het Europese beleid belicht. De Eerste Kamer
beraadt zich nog op de noodzakelijke verbeteringen in de informatie en de
controle op het Europese integratiebeleid toegesneden op de voornaamste taak
van de Eerste Kamer: de kwaliteit van de wetgeving. Daarbij is uiteraard ook
de verhouding met de Tweede Kamer in het geding. Onderkend wordt dat de nieuwe
parlementaire procedures die nodig zijn in verband met nieuwe vormen van internationalisatie,
éénwording en samenwerking de traditionele taakverdeling in
een tweekamerstelsel kunnen beïnvloeden. Denkbaar is bijvoorbeeld dat
de Eerste en Tweede Kamer verschillend denken over een ontwerp-Schengenbesluit
of een ontwerp-besluit van de Raad van Justitie- en Binnenlandse Zakenministers.
De Nederlandse minister zou zich in dat geval wel in een bijzonder gecompliceerde
positie bevinden en min of meer gedwongen zijn te bemiddelen tussen de beide
Kamers. Tot nu toe heeft dat probleem zich echter niet voorgedaan. VI. Nationale parlementen en Europese RekenkamerVeel parlementaire bevoegdheden zijn in het verleden verkegen door het
stellen van voorwaarden bij het goedkeuren van belastingen of andere inkomsten.
De eerste en meest logische voorwaarde is daarbij steeds geweest het toezicht
op de uitgaven. In de periode 1945-1985 is de samenleving in veel Westeuropese
landen zodanig veranderd dat de parlementen druk uitoefenden om de uitgaven
te verhogen of nieuwe uitgavenverhogende programma's te beginnen. Sinds 1985
is echter geleidelijk de aandacht weer teruggekeerd naar het toezicht op de
uitgaven. Hiermee heeft in de meeste landen de Rekenkamer zijn natuurlijke
positie als bondgenoot van het parlement hervonden.Ook waar het betreft de totale uitgaven van de EU (80 miljard ECU per
jaar) neemt de aandacht voor ondoelmatigheid, overdreven luxe, misbruik en
fraude toe. Naar schatting wordt 80% van die uitgaven niet gedaan door de
organen van de EU zelf, maar door de organen van de lid-staten. Om haar controletaak
naar behoren te kunnen uitoefenen, moet de Europese Rekenkamer dan ook informatie
opvragen bij de nationale controlerende instanties, onder andere de nationale
Rekenkamers. Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht is de
Europese Rekenkamer verplicht een verklaring voor te leggen aan het Europees
Parlement en aan de Raad waarin het de betrouwbaarheid van de rekeningen en
de regelmatigheid en de wettigheid van de onderliggende verrichtingen bevestigt.
Voorheen kon de Europese Rekenkamer haar onderzoek richten op een aantal geselecteerde
onderwerpen; nu moet de Rekenkamer álle verrichtingen controleren. De Europese Commissie draagt als enige verantwoordelijkheid voor de uitvoering
van de EG-begroting. Omdat de lid-staten in veel gevallen echter direct betrokken
zijn bij de uitvoering van de EG-begroting, zoals bij de Structuurfondsen,
is het niet verwonderlijk dat de Europese Rekenkamer in haar jaarlijkse rapporten
veel aandacht besteedt aan nationale beheers- en controleprocedures. Helaas
worden vaak nationaal tekortkomingen geconstateerd. Zo komt het bijvoorbeeld
voor dat banken wachten met het overboeken van Euro-subsidies uit de Structuurfondsen
om deze eerst zelf een tijd lucratief te beleggen. De banken strijken de rentewinsten
op terwijl de bankkosten voor rekening van de subsidie-ontvanger komen. Ook
komt het voor dat projecten die al zijn uitgevoerd, achteraf nog subsidie
uit de Structuurfondsen krijgen. Nationale parlementen spelen in dit geval een essentiële rol. Zij
kunnen de nationale uitvoerders ter verantwoording roepen en zij kunnen de
nationale Rekenkamers aansporen zich meer te richten op de verantwoording
over het beheer van de communautaire geldstromen in de lid-staten. Het primaire
vervolg echter dat wordt gegeven aan de jaarlijkse rapporten van de Europese
Rekenkamer vindt in Brussel plaats. De laatste jaren is een toegenomen belangstelling
voor de rapportage van de Europese Rekenkamer in de Ecofin-Raad zichtbaar.
Dat is een winstpunt. Het zou echter nog beter zijn als de andere Raden, de
vakraden, het voorbeeld van de Ecofin-Raad zouden volgen. Nationale parlementen
dienen hun Ministers hiertoe aan te sporen en hen, bij gebrek aan actie, aan
te spreken. Dit moet niet worden uitgelegd als anti-Europees optreden, maar
juist als bijdrage tot de geloofwaardigheid van de Europese Unie. Omgekeerd
gaan er geen nationale bevoegdheden verloren als toegelaten wordt dat de Europese
Rekenkamer overal kan onderzoeken en rapporteren waar EU-samenwerking zich
manifesteert, dus bijvoorbeeld ook in de derde pijler. Die nationale bemoeienis
en – druk is ook nodig omdat echte fraudebestrijding vanuit Brussel
vooralsnog op juridische en praktische bezwaren stuit.Niets is funester voor de kwaliteit van de justitiële samenwerking
(bestrijding van terrorisme, bestrijding van drugshandel) dan bureaucratie
en prestigestrijd met de daaruit voortvloeiende ondoelmatigheid. De Europese
Rekenkamer is een machtig en onafhankelijk wapen in de strijd tegen zo'n ontwikkeling.Het Europees Parlement speelt in het vervolg dat wordt gegeven aan de
jaarlijkse rapporten van de Europese Rekenkamer een belangrijke rol. Het Europees
Parlement besluit immers over het wel of niet verlenen van kwijting aan de
Commissie over de uitvoering van de begroting. Met de mogelijkheid décharge
te weigeren, heeft het Europees Parlement een machtig instrument in handen.
In de praktijk wordt echter van dit instrument weinig gebruik gemaakt, zelfs
niet als serieuze dreiging. Dit is uiteraard een keuze die het Europees Parlement
zelf moet maken en waar de nationale parlementen geen rol bij kunnen spelen. VII. Samenwerking tussen nationale parlementen en het
Europees ParlementSinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht op 1 november
1993 beschikt het Europees Parlement over de bevoegdheden van medebeslissing,
samenwerking, advies en instemming. Voor elk van die vier bevoegdheden geldt
een eigen procedure en elk heeft een eigen toepassingsgebied.Hiernaast moet nog een vijfde gebied worden onderscheiden waarvoor het
Europees Parlement geen enkele bevoegdheid heeft. Dit geldt bijvoorbeeld voor
de besluiten van de Raad tot wijziging van douanetarieven, inzake
het kapitaalverkeer, inzake wederzijdse bijstand bij betalingsmoeilijkheden
en de harmonisatie van steunregels bij uitvoer naar derde landen. Omdat het
Europees Parlement voor die vijfde groep geen enkele bevoegdheid heeft, dienen
de nationale parlementen zich daarmee systematisch bezig te houden. Het Europees
Parlement wordt echter wel geïnformeerd over deze besluiten en heeft
in zoverre toch nog een voorsprong op de nationale parlementen die deze informatie
moeten selecteren uit veel andere besluiten en concept-besluiten. Het lijkt
wenselijk dat het Europees Parlement juist over deze besluiten direct de nationale
parlementen informeert zodat zij de noodzakelijke actie kunnen nemen. Het
Europees Parlement erkent, aldus handelende, het afwezig zijn van eigen bevoegdheden
zonder in deze situatie te berusten. Het verdient de voorkeur boven een toneelstuk
waarbij het Europees Parlement optreedt alsof het wél bevoegdheden
heeft.Een dergelijke informatieprocedure van de kant van het Europees Parlement
geldt in de praktijk reeds voor de vele terreinen waarvoor het Europees Parlement
slechts een adviesrecht heeft. Deze adviezen worden immers gepubliceerd en
aan de nationale parlementen toegezonden. Ook hier bestaat echter het gevaar
dat de nationale parlementen door de veelheid van de adviezen niet op het
goede moment in actie komen. Sommige besluiten van de Raad uit deze categorie –
zoals die betreffende het visumbeleid of het begin van de derde fase van de
EMU – zijn dermate zwaar geladen dat ook zonder speciale waarschuwing
van het Europees Parlement het nationale politieke debat op gang komt. Een
verbetering valt hier misschien te bereiken doordat het Europees Parlement
bij het uitbrengen van een advies tevens elke keer de vraag beantwoordt of
het wenselijk is dat de nationale parlementen in actie komen.Het Europees Parlement heeft zelf in juli vorig jaar een nuttig overzicht
gepubliceerd van alle mogelijkheden voor samenwerking met nationale parlementen.
Hierin komen vooral diverse types vergaderingen, bijeenkomsten en hoorzittingen
aan de orde, steeds op uitnodiging van het Europees Parlement zelf. Sinds
1991 is het Europees Parlement hierbij zeer actief. Ook hier moeten prioriteiten
worden gesteld. Niet ieder contact heeft een meerwaarde voor de parlementaire
controle op nationaal of Europees niveau. In de praktijk vergadert de Tweede
Kamercommissie voor EU-zaken 2 à 3 maal per jaar met de Nederlandse
leden van het Europees Parlement en beleggen de grote fracties regelmatig
bijeenkomsten met geestverwanten in het Europees Parlement. Toch kunnen ontmoetingen
tussen parlementariërs onderling per definitie niet een vacuüm in
controle op het Europees beleid vullen. Bovendien doet zich het probleem voor
dat de deelnemende nationale parlementariërs in deze bijeenkomsten verschillende
visies hebben al naar gelang zij thuis tot de oppositie of de regeringspartijen
behoren. VIII. Samenwerking van nationale parlementenIn één opzicht kan het Europees Parlement, ook daar waar
het voldoende bevoegdheden heeft, een gebrek aan parlementaire controle waarschijnlijk
niet altijd compenseren. Dit betreft de subsidiariteitsvraag. Ervan uitgaande
dat de Europese Commissie bij het voorstellen van nieuwe richtlijnen of verordeningen
zal verdedigen dat regeling op EU-niveau nodig is, is voor een toetsing van
die noodzaak een andere Europese instelling niet per definitie het beste toegerust.
Kennis van de nationale wetgeving is daarvoor immers vereist. Dit is de belangrijkste
reden waarom oorspronkelijk alleen Denemarken en het Verenigd Koninkrijk maar
nu ook Frankrijk, Nederland en – waar het de Bondsraad betreft –
ook Duitsland procedures hebben ontwikkeld die de handen van de vertegenwoordigers
in de Raad van Ministers meer binden dan in internationale samenwerking
gebruikelijk. Steeds minder berusten nationale parlementen erin dat zij pas
op het moment van de nationale implementatie geconfronteerd worden met de
gevolgen van Europese regelgeving. De vraag rijst of de nationale parlementen
in hun onderlinge samenwerking een doelmatige procedure ter beoordeling van
de subsidiariteitsvraag kunnen ontwikkelen.In Nederland bestaat geen enkel enthousiamse voor het creëren van
een Conferentie van het Europees Parlement met de nationale parlementen, omdat
zulk een combinatie slechts tot verwarring over de verantwoordelijkheden kan
leiden. Er bestaat weinig enthousiasme voor het creëren van een vast
orgaan naast het Europees Parlement, waarin de nationale parlementen vertegenwoordigd
zouden zijn. Dit nieuwe orgaan zou immers ofwel effectief zijn en in dat geval
de bevoegdheden van het rechtstreeks gekozen Europees Parlement ondermijnen
ofwel ineffectief zijn en in dat geval overbodig. Dit laatste is het meest
waarschijnlijk gezien de zeer verschillende bevoegdheden, kiesstelsels en
politieke tradities in de 15 nationale parlementen.Dit neemt niet weg dat er gezocht kan worden naar mogelijkheden voor de
nationale parlementen om zich tijdiger uit te spreken over de opportuniteit
van voorstellen in te dienen door de Europese Commissie. Daarbij zouden dan
van die voorstellen uitsluitend de subsidiariteit, de proportionaliteit en,
eventueel, de kosten/baten-afweging moeten worden beoordeeld, omdat elke verdere
beoordeling de bevoegdheden van het Europees Parlement zou ondermijnen. Een
dergelijke toegespitste nationale beoordeling kan plaatsvinden aan de hand
van Witboeken en Groenboeken waarmee de Europese Commissie haar voornemens
bekend maakt. Zoals eerder in dit verslag betoogd, zouden in incidentele gevallen
leden van de Europese Commissie kunnen worden uitgenodigd om in een commissie
van een nationaal parlement uit te leggen waarom en in hoeverre naar hun mening
regelgeving op Europees niveau nodig is. Het Europees Parlement heeft op 15
maart van dit jaar met de Europese Commissie een nieuwe gedragscode afgesproken
over de wijze van hanteren van de bevoegdheden van de beide instellingen.
De vraag rijst of niet eveneens een gedragscode tot stand zou kunnen komen
tussen de Europese Commissie en de nationale parlementen waarbij de Europese
Commissie aangeeft in hoeverre zij bereid is tot rechtstreekse contacten.Als een dergelijke werkwijze ingang zou kunnen vinden in nationale parlementen,
dan kunnen de tweejaarlijkse bijeenkomsten van Kamercommissies voor EU-zaken
ook meer zin krijgen. Deze bijeenkomsten hebben weinig betekenis als zij Europese
ontwikkelingen en voorstellen voor regelgeving inhoudelijk bespreken, en daarmee
hetzelfde (proberen te) doen als het Europees Parlement dat hiertoe is ingesteld.
De COSAC hebben geen enkele bevoegdheid voor deze inhoudelijke beoordeling.
In plaats hiervan zouden de COSAC-bijeenkomsten aan de subsidiariteits- en
proportionaliteitsvragen gewijd moeten worden, bij voorkeur in de vorm van
rapportage over nationale parlementaire debatten. Het is misschien aantrekkelijker
voor de leden van de vaste commissies voor Europese Zaken van de nationale
parlementen een voortrekkersrol te spelen, maar voor die rol bestaat geen
vacature. Er bestaat wel een vacature voor de rol van kritische beoordelaar
van de subsidiariteitsvraag. Deze rol is ook het meest passend voor leden
van nationale parlementen, zelfs als zij het over het antwoord op die vraag
onderling niet altijd eens zullen zijn.In dit verslag zijn de procedures voor omzetting of implementatie van
Europese regels in nationale regels niet aan de orde gekomen, omdat het daarbij
niet gaat om controle op EU-beleid. Wel zou elke voorzittersbijeenkomst tijdbalken
moeten behandelen waarop de belangrijkste nationaal te nemen
beslissingen zijn aangegeven. Dergelijke tijdbalken zouden telkens moeten
worden voorbereid door het parlement van het land dat het Voorzitterschap
bekleedt en de Voorzittersconferentie organiseert. Dergelijke tijdschema's
kunnen uiteraard de nationale parlementen niet binden, maar zij kunnen wel
tot coördinatie bijdragen. IX. SamenvattingIn dit rapport zijn de volgende aanbevelingen en stellingen ontwikkeld. a. Nationale parlementaire controle op het EU-beleid is mogelijk zonder
afbreuk te doen aan de positie van het Europees parlement. Integendeel beide
zijn complementair.b. Verbetering van de nationale parlementaire controle is in ieder geval
op korte termijn mogelijk zonder veranderingen in de verdragen en binnen de
bestaande bevoegdheden van de instellingen die in de verdragen zijn geregeld.c. Het land dat het Voorzitterschap bekleedt dient te bevorderen dat agenda's
van Ministerraden zo tijdig uitgaan dat nationaal parlementair vooroverleg
mogelijk is.d. Nationale parlementen kunnen zich laten informeren over plannen voor
Europese regelgeving via de nationale ambtenaren die de Europese Commissie
als deskundigen bij de voorbereiding helpen.e. Nationale parlementen dienen een aparte voorziening te treffen voor
de selectie van de vele informatie uit Brussel.f. Voor de verbetering van ook de nationale parlementaire controle zijn
verbetering van openbaarheid en doorzichtigheid van de besluitvorming in de
Raad van Ministers nodig op drie manieren: door beschikbaarheid van alle documenten,
door openbaarheid van de bijeenkomsten daar waar de Raad als wetgever optreedt,
door uitgebreidere memories van toelichting op de regelgeving.g. Controle op de (grotendeels intergouvernementele) samenwerking in de
tweede en derde pijler moet met onconventionele middelen geschieden, zoals
nationale goedkeuringsprocedures voor besluiten van het Schengencomité,
etc.h. Nationale parlementen dienen hun Nationale Rekenkamer te stimuleren
tot onderzoek van EU-gelden via nationale kanalen en zij dienen hun Regeringen
te stimuleren tot serieuze overweging van de aanbevelingen van de Europese
Rekenkamer.i. Het Europees Parlement dient nationale parlementen vooral te informeren
over besluiten van Raad en Commissie waarover het Europees Parlement zelf
geen bevoegdheden heeft; het Europees Parlement dient selectief te zijn bij
het informeren van nationale parlementen over de hantering van zijn bevoegdheden.j. Het creëren van een Conferentie van Parlementen of van een Congres
van nationale parlementen draagt niet bij tot betere parlementaire controle
op EU-beleid.k. De COSAC dienen zich vooral bezig te houden met de subsidiariteitsvraag
en niet met inhoudelijke vragen. Een tweede taak van de COSAC is de
uitwisseling van informatie over nationale implementatie van Europese regelgeving.l. De Voorzitters zouden in hun jaarlijkse bijeenkomst met name aandacht
kunnen schenken aan:– de onderlinge afstemming van de behandeling van de belangrijkste
Europese voorstellen van Commissie en Raad in de afzonderlijke parlementen;– de informatie over uitvoering en invoeging van de Europese regelgeving
in de nationale wetgeving;– de bespreking van voorstellen van Commissie en Raad die de institutionele
verhoudingen binnen de Unie raken. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24207-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl