Socialeverzekeringspositie van grensarbeiders; Brief staatssecretaris met een notitie over de socialeverzekeringspositie van grensarbeiders
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26834, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-10-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26834 nr. 1

20-09-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDe socialeverzekeringspositie van grensarbeiders § 1. Inleiding AlgemeenAanleidingAanwijzing regelgeving in EU-verbandWerken in loondienst of als zelfstandigeWerken in loondienst in meerdere LidstatenWerken als zelfstandige in meerdere Lidstaten§ 2. De socialeverzekeringspositie van de Nederlandse
grensarbeider Algemeen§ 2.1. Geneeskundige verstrekkingen§ 2.2. Ziekengeld§ 2.3. Werkloosheid§ 2.4. Kinderbijslag§ 3. De sociale verzekeringspositie van de Nederlandse
ex-grensarbeider Algemeen§ 3.1. Ouderdom Pensionering op 65-jarige leeftijdVervroegde pensionering a. De ex-grensarbeider werkte in Duitslandb. De ex-grensarbeider werkte in BelgiëRustpensioenBrugrustpensioen§ 3.2. Nabestaanden§ 3.3. Invaliditeit Grensarbeider werkte in BelgiëGrensarbeider werkte in Duitsland§ 3.4. Arbeidsongevallen en beroepsziekten§ 4. Door grensarbeiders als knelpunten ervaren onderwerpen AlgemeenGrensarbeiders die in Nederland wonen Geen vrijstelling van verzekeringsplicht volksverzekeringen
indien buitenlandse uitkering lager is dat 70% van het wettelijk minimum loon.Standpunt kabinetGeen Duitse verzekeringsplicht als slechts enkele uren
per week in dat land wordt gewerktStandpunt kabinetGeen terugbetaling door Belgische overheid aan Nederlandse
grensarbeider van heffing Bijzondere Bijdrage op het loonStandpunt kabinetNederlandse belastingheffing over Belgische en Duitse
kinderbijslag Standpunt kabinetNieuw belastingverdrag Nederland – BelgiëStandpunt kabinetGeen AWBZ-verzekering voor Nederlandse grensarbeiders
die in Duitsland werken, die niet verplicht of vrijwillig in de Duitse Krankenversicherung
verzekerd kunnen zijnStandpunt kabinetGrensarbeiders die in België respectievelijk Duitsland
wonen Beëindiging van de verzekeringsplicht krachtens de
volksverzekeringen per 1 januari 2000 voor degenen die met een Nederlandse,
langlopende, wettelijke uitkering in het buitenland wonenStandpunt kabinetVerslechtering financiële positie van Nederlandse
ex-grensarbeider door omzetting Belgisch ouderdomspensioen van een gezinspensioen
in een pensioen voor een alleenstaandeStandpunt kabinetGeen aanspraak op uitkering ingevolge de Wet op de Studiefinanciering
voor kinderen van grensarbeiders die in Nederland werkzaam zijnStandpunt kabinetGedeeltelijke beperking van geneeskundige verzorging voor
gezinsleden van Belgische grensarbeiders in NederlandStandpunt kabinet§ 5. Samenvatting en conclusies
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26834Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 834Socialeverzekeringspositie van grensarbeidersnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 20 september 1999Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport en de Staatssecretaris van Financiën een notitie aan over de
socialeverzekeringspositie van grensarbeiders.Het kabinet komt hiermee tegemoet aan de motie-Wolters (24 754, nr.
12) die op 4 november 1997 werd aanvaard, in aansluiting op het algemeen overleg
van de Vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 28 mei 1997
inzake de herbezinning van het Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden
volksverzekeringen 1989 (24 754, nr. 5). In die motie werd het kabinet
verzocht nog voor het einde van de destijds lopende kabinetsperiode een knelpuntennota
grensarbeid naar de Kamer te zenden.De kern van deze notitie vormt een opsomming van de meest voorkomende
klachten van grensarbeiders over socialeverzekeringskwesties. De nadruk ligt
daarbij op klachten van Nederlandse grensarbeiders die in België of in
Duitsland werkzaam zijn. Daarnaast wordt echter ook aandacht besteed aan onderwerpen
die als knelpunt worden ervaren door Belgische, respectievelijk Duitse grensarbeiders
die in Nederland werken. Elk onderwerp wordt afgesloten met een kabinetsstandpunt.
De notitie wordt afgerond met een korte samenvatting en enkele conclusies.De notitie gaat vergezeld van twee bijlagen.Tot slot merk ik nog op dat mijn ambtgenoot van Financiën voornemens
is een commissie te doen instellen die tot taak heeft te adviseren over de
grensarbeidersproblematiek.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J. F. Hoogervorst De socialeverzekeringspositie van grensarbeiders § 1. Inleiding AlgemeenSinds jaar en dag doen zich ten aanzien van grensarbeiders in de sociale
zekerheid situaties voor die zij als knelpunten ervaren. Knelpunten die naar
hun mening kunnen ontstaan wanneer zij wel met nadelen in het woonland te
maken krijgen en niet met voordelen in het werkland of andersom.De vraag is echter of die situaties ook feitelijk als knelpunten kunnen
worden aangemerkt. Steeds blijkt immers dat tegenover een nadeel voor de ene
grensarbeider een voordeel voor een andere staat. En waar iemand de ene keer
nadeel ondervindt van het grensarbeider zijn, is er de andere keer juist een
voordeel.Dit maakt het moeilijk te inventariseren welke maatregelen voor de groep
grensarbeiders als geheel knelpunten opleveren en welke oplossingen ervoor
kunnen worden geboden.Daarbij moet namelijk steeds zowel de situatie in het woonland als in
het werkland in ogenschouw worden genomen. In het werkland kunnen evenwel
niet in alle gevallen woonplaatsneutrale regelingen worden getroffen. En omgekeerd
kan in het woonland niet worden gehandeld alsof de grensarbeider daar werkt.Daarbij komt nog dat niet alle grensarbeiders in gelijke omstandigheden
verkeren. Wat een Nederlandse grensarbeider die in België werkt als nadeel
ervaart en graag door Nederland zou zien geregeld in zijn voordeel, kan voor
een Belgische grensarbeider die in Nederland werkt niet als zodanig worden
ervaren. Een eventuele oplossing zou dan al gauw in het nadeel van de in België
wonende grensarbeider uitpakken. Evenzo geldt dit voor de situatie aan de
Duitse grens.Het bovenstaande komt er op neer dat het aanmerken van een bepaald probleem
als knelpunt waarvoor een oplossing zou moeten worden gezocht, telkens een
toets vergt op alle denkbare grensoverschrijdende gevolgen. Immers, de oplossing
van een knelpunt in de Duits-Nederlandse situatie kan een nieuw knelpunt in
de verhouding België-Nederland betekenen. Bovendien mag het maken van
een keuze er vervolgens niet toe leiden dat het evenwicht in de grensoverschrijdende
betrekkingen wordt verstoord. AanleidingIn aansluiting op het algemeen overleg van de vaste commissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid op 28 mei 1997 over de notitie inzake de herbezinning
van het Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden volksverzekeringen
1989 (Kamerstuk 24 754, nr. 1), werd op 4 november van dat jaar een motie
( de motie-Wolters) aanvaard, waarin men het kabinet verzocht nog voor het
einde van de destijds lopende kabinetsperiode een knelpuntennota grensarbeid
naar de Kamer te zenden. Mijn ambtsvoorganger De Grave uitte destijds schriftelijk al zijn twijfel
of die termijn zou kunnen worden gerealiseerd (Kamerstuk 24 754, nr.
16). Deze twijfel was ingegeven met name door het complexe – internationale –
karakter waarmee grensarbeidkwesties nu eenmaal zijn omgeven. Naar aanleiding
van een vraag hierover van het lid mevrouw Verburg (Handelingen Tweede Kamer,
vergaderjaar 1998–1999, 9 december 1998, 35ste vergadering, 35–2533)
heb ik geantwoord er naar te streven de betreffende notitie voor het zomerreces
te zullen voorleggen.Helaas is die termijn enigermate overschreden.In deze paragraaf zal een uiteenzetting worden gegeven over de toepasselijke wetgeving indien men als grensarbeider in Duitsland respectievelijk
in België in loondienst werkzaam is. Op de vraag hoe de socialeverzekeringspositie
is geregeld van de Nederlandse grensarbeider wordt antwoord gegeven in § 2.
De positie van de Nederlandse ex-grensarbeider wordt afzonderlijk behandeld
in § 3. In § 4 vervolgens wordt een opsomming gegeven
van de meest voorkomende klachten van grensarbeiders.Daarbij is gebruik gemaakt van een inventarisatie die door de Stichting
Bureau voor Belgische Zaken en de Stichting Bureau voor Duitse Zaken hierover
is opgemaakt.Naast zaken die de Nederlandse grensarbeider treffen, wordt in die paragraaf
ook ingegaan op kwesties die de Duitse en de Belgische grensarbeider bezighouden.
Elk knelpunt word afzonderlijk afgesloten met een kabinetsstandpunt. Een samenvatting
en een eindconclusie (§ 5) ronden deze notitie af. Als bijlagen
zijn overzichten toegevoegd van het Belgische en het Duitse sociale verzekeringsstelsel1. Aanwijzing regelgeving in EU-verbandIn het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap
(Trb. 1957, nr. 91) is in artikel 48 het vrije verkeer van werknemers binnen
de Gemeenschap vastgelegd. Beperkingen die landsgrenzen de werkende mens opleggen
moeten, indien hij zich wil verplaatsen in de Gemeenschap om in een andere
Lidstaat arbeid in loondienst te gaan verrichten, derhalve worden opgeheven
of verminderd.Ter uitvoering van artikel 51 van het Verdrag, waarin is vastgelegd dat
de Raad de maatregelen moet vaststellen welke op het gebied van de sociale
zekerheid noodzakelijk zijn voor de totstandkoming van het vrije verkeer van
werknemers, heeft de Raad Verordening (EEG) nr. 1408/71 van 14 juni 1971 vastgesteld.
Deze regeling betreft de toepassing van de sociale zekerheidsregelingen op
loontrekkenden en zelfstandigen en hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap
verplaatsen.Verordening (EEG) nr. 1408/71 bevat coördinatieregels voor de toepassing
van de wettelijke regelingen inzake sociale zekerheid van de verschillende.
Behalve voor onder meer werknemers geldt de regeling sinds 1982 ook voor zelfstandigen.
Deze Verordening geldt dus ook voor werknemers (en zelfstandigen) die in Nederland
wonen en in België of Duitsland werken en omgekeerd.Om te kunnen beoordelen welke wetgeving in grensoverschrijdende situaties
binnen de EU van toepassing is, moet worden gekeken naar de zogenaamde conflictregels
in Verordening (EEG) nr. 1408/71. Deze regels hebben tot doel te voorkomen
dat in situaties als hiervoor bedoeld geen enkele wetgeving of juist meerdere
wetgevingen tegelijkertijd op de belang-hebbende van toepassing zou(den) zijn.Van belang is in dit verband dat de conflictregels zowel exclusieve als
sterke werking hebben. Dat betekent waar het gaat om de exclusieve werking
dat onder toepassing van de betreffende bepalingen in de verordening de wetgeving
van één bepaald land van toepassing is onder gelijktijdige uitsluiting
van de wetgeving van alle overige landen.Sterke werking wil in dit verband zeggen dat zodra de conflictregels de
wetgeving van een bepaalde lidstaat hebben aangewezen, deze nationale wetgever
geen territorialiteitseisen, die in zijn wetgeving mogelijk voorkomen, de
belanghebbende alsnog mag tegenwerpen. Wanneer met andere woorden in de Nederlandse
wetgeving een bepaling zou zijn opgenomen waarin als voorwaarde voor verzekering
wordt gesteld dat iemand in Nederland moet wonen, dan geldt een dergelijke
voorwaarde niet voor EU-onderdanen die in een andere lidstaat wonen. Het feit
dat onder toepassing van Verordening (EEG) nr. 1408/71 in een grensoverschrijdende
situatie ten behoeve van een werknemer de socialeverzekeringswetgeving
van een bepaald EU-land wordt aangewezen, betekent niet automatisch dat die
persoon daardoor ook verzekeringsplichtig is krachtens die wetgeving. Hij
of zij zal – net als ieder ander op wie die wetgeving van toepassing
is – aan de verzekeringsvoorwaarden dienen te voldoen zoals de wetgever
van het werkland die heeft geformuleerd.Werken in loondienst of als zelfstandigeWelke zijn nu de meest voorkomende conflictregels die in grensarbeidsituaties
worden toegepast? Zoals reeds eerder is aangegeven hebben conflictregels onder
meer tot doel te regelen dat op de werknemer van een lidstaat slechts één
sociaalzekerheidssysteem van toepassing is. Dat is uiteraard van belang voor
iemand die binnen de EU in een ander land dan zijn woonland als werknemer
of als zelfstandige werkzaam is. In landen waar niet slechts het werken maar
ook het wonen als uitgangspunt van bepaalde socialeverzekeringswetten wordt
genomen ter beoordeling van de verzekering – in casu Nederland voor
zover het gaat om de volksverzekeringen – zou het ontbreken van dit
uitgangspunt voor een Nederlandse grens-arbeider kunnen leiden tot dubbele
verzekering. Als hoofdregel geldt dat men in grensoverschrijdende situaties
onderworpen is aan het sociale verzekeringsstelsel van het EU-land waar de
werkzaamheden worden verricht. Voor degenen die in loondienst werkzaam zijn,
speelt het geen rol in welke Lidstaat de werkgever in zo'n geval gevestigd
is.De belangrijkste en meest voorkomende regel geldt dus zowel voor werknemers
als voor zelfstandigen. Daarnaast zijn er echter enkele regels opgesteld die
hetzij specifiek voor personen in loondienst, hetzij specifiek voor zelfstandigen
zijn geschreven. Werken in loondienst in meerdere LidstatenIndien er sprake is van het verrichten van werkzaamheden in loondienst
in meer dan één Lidstaat zijn er twee situaties van belang:
de werknemer oefent die werkzaamheden of bij één of bij meerdere
werkgevers uit.– Werken in meerdere lidstaten bij één werkgever Woont en werkt de werknemer in Nederland en oefent hij daarnaast zijn
werkzaamheden ook nog uit voor diezelfde werkgever in bijvoorbeeld België,
dan is hij of zij in beginsel onderworpen aan het Nederlandse socialeverzekeringsstelsel.
Het stelsel van het woonland gaat in dit geval vóór dat van
het werkland. Ook is het denkbaar dat de in Nederland woonachtige werknemer zijn werkzaamheden
niet uitoefent in Nederland maar in bijvoorbeeld Duitsland en in België.
In dit geval is het stelsel van toepassing van het land waar de zetel van
de werkgever zich bevindt.– Werken in meerdere lidstaten bij meer dan één werkgever Indien de werknemer in Nederland woont en voor een in Nederland gevestigde
werkgever werkt maar daarnaast ook nog in loondienst werkzaam is bij een in
België gevestigde werkgever, is op hem het stelsel van het woonland van
toepassing. Betrokkene zal dus met andere woorden onderworpen zijn aan de
Nederlandse socialeverzekeringswetgeving. Werken als zelfstandige in meerdere LidstatenUiteraard kan ook een zelfstandige in meer dan één lidstaat
zijn werkzaamheden uitoefenen. Als die werkzaamheden deels worden uitgeoefend
in de woonstaat (Nederland) en deels in een andere Lidstaat, zal hij of zij
onderworpen zijn aan de socialeverzekeringswetgeving van het land
waar hij woont. Werkt hij echter niet als zodanig in Nederland maar in Duitsland
en in België, dan is op hem het stelsel van toepassing van het land waar
hij zijn hoofdwerk-zaamheden uitoefent. § 2. De socialeverzekeringspositie van de Nederlandse
grensarbeider AlgemeenIn de vorige paragraaf is aan de hand van de meest voorkomende grensarbeidsituaties
aangegeven of men als Nederlandse grensarbeider, in dienstverband of als zelfstandige,
onderworpen is aan het Duitse, het Belgische dan wel het Nederlandse sociale
verzekeringsstelsel. In deze paragraaf wordt nader aangegeven wat het concreet
betekent om onderworpen te zijn aan het ene of het andere stelsel. Met andere
woorden: wat kan de grensarbeider eigenlijk verwachten indien een van de verzekerde
risico's zich in de praktijk voordoet? De grensarbeider die arbeid verricht
in België of in Duitsland, is in zijn werkland verzekerd voor dezelfde
risico's die ook door de Nederlandse sociale verzekeringswetgeving worden
gedekt.Dat betekent dat de grensarbeider is verzekerd voor een ouderdoms-, invaliditeits-
en nabestaandenpensioen, kinderbijslag, ziektekosten en ziekengeld, en werkloosheid.Op grond van de exclusieve werking van de bepalingen met betrekking tot
de toepasselijke wetgeving, vast gelegd in Verordening (EEG) nr. 1408/71 is
hij niet verzekerd krachtens het Nederlandse sociale verzekeringsstelsel.
Tot 1985 gold dat laatste ook voor de echtgenote van de Nederlandse grensarbeider.
Haar verzekeringspositie werd beïnvloed door die van de grensarbeider
zelf. Indien hij niet onderworpen was aan het Nederlandse sociale verzekeringsstelsel
vanwege zijn werkzaamheden in België of in Duitsland, dan was ook zijn
vrouw niet verzekerd voor de volksverzekeringen. Deze situatie veranderde
niet ook al was zij in ons land in loondienst werkzaam. In dit laatste geval
was zij overigens wel verzekerd voor de Nederlandse werknemersverzekeringen.
Deze situatie werd destijds niet langer gewenst geacht. Reden waarom vanaf 1985
de situatie van de partner van de grensarbeider op eigen merites wordt beoordeeld.In deze paragraaf is de positie van de grensarbeider beschreven met betrekking
tot de takken van verzekering waarmee hij tijdens zijn werken over de grens
te maken heeft. § 2.1. Geneeskundige verstrekkingenDe grensarbeider verblijft in twee of meer landen. Hij kan dus medische
zorg nodig hebben tijdens zijn werk of wanneer hij thuis is. Op grond van
Verordening (EEG) nr. 1408/71 heeft zo iemand zowel in zijn werkland als in
zijn woonland recht op medische hulp. De gezins-leden van de grensarbeider
hebben alleen recht op medische hulp in het werkland als er sprake is van
een spoedgeval. Wanneer er geen sprake is van een spoedgeval dan is medische
zorg vanuit het werkland alleen mogelijk als daartoe een overeenkomst tussen
beide landen is gesloten. Met Duitsland en België heeft Nederland dergelijke
overeenkomsten gesloten. § 2.2. ZiekengeldDe grensarbeider heeft recht op ziekengeld volgens de regeling van het
land waar hij werkt. Indien een grensarbeider ziekengeld ontvangt krachtens
de Belgische regeling, blijft hij verzekerd ten aanzien van de overige risico's.
Werkt de grensarbeider in Duitsland dan blijft hij tijdens zijn ziekteperiode,
gedurende welke hij recht op uitkering heeft, eveneens verzekerd ten aanzien
van de overige risico's. De grensarbeider is tijdens zijn ziekte niet verzekerd
in Nederland. § 2.3. WerkloosheidVerordening (EEG) nr. 1408/71 voorziet inzake werkloosheid in twee regelingen:1. een regeling bij tijdelijke werkloosheid;2. een regeling bij volledige werkloosheid.Tijdelijk werkloos is degene die, al dan niet gedeeltelijk, werkloos wordt,
maar wiens arbeidscontract met zijn werkgever gedurende die periode in stand
blijft. Het loon wordt gedurende die tijdelijke werkloosheid echter niet doorbetaald.
Hierbij kan gedacht worden aan situaties van vorstverlet en arbeidstijdverkorting.
Bij volledige werkloosheid is de band met de werkgever verbroken. De tijdelijk
werkloze grensarbeider krijgt een uitkering krachtens de regeling van het
land waar hij arbeid in loondienst verricht. De buiten ons land werkende grensarbeider
die volledig werkloos wordt krijgt een Nederlandse uitkering. Hij maakt dan
aanspraak op alle prestaties waarin de Nederlandse wettelijke sociale verzekeringsregelingen
voorzien. § 2.4. KinderbijslagDe grensarbeider heeft recht op kinderbijslag ingevolge de regeling van
het land waar hij werkt tenzij er sprake is van samenloop met kinderbijslagrechten
van de partner in het woonland. § 3. De sociale verzekeringspositie van de Nederlandse
ex-grensarbeider AlgemeenGrensarbeiders die in Nederland wonen en in Duitsland of België werken,
zijn onderworpen aan het Duitse, respectievelijk het Belgische sociale verzekeringsstelsel.
Zodra zij hun werkzaamheden in een van beide landen beëindigen, is op
hen het Nederlandse stelsel van toepassing. In die situatie onderscheiden
zij zich op geen enkele wijze van ieder ander die in Nederland woont. Dat
betekent onder meer dat zij, op grond van hun ingezetenschap, vanaf het moment
dat zij met hun werkzaamheden in het buitenland zijn gestopt, verplicht verzekerd
zijn voor de volksverzekeringen.Sinds 1989 kunnen onder meer deze ex-grensarbeiders, wanneer zij een buitenlandse
wettelijke sociale verzekeringsuitkering ontvangen, bij de SVB om vrijstelling
van verzekeringsplicht vragen op grond van de AOW, Anw en AKW. De vrijstelling
gaat in beginsel niet eerder in dan de datum waarop het verzoek daartoe door
de belanghebbende werd ingediend. De vrijstelling geldt vanzelfsprekend niet
voor de werknemersverzekeringen. Zodra de ex-grensarbeider in Nederland in
loondienst gaat werken, is hij werknemer en dus verzekeringsplichtig. Overigens
geldt ook voor degene die is vrijgesteld van verzekeringsplicht ingevolge
de AOW, Anw en AKW, dat die vrijstelling wordt opgeheven zodra de belanghebbende
gaat werken. Daarbij is het niet van belang of die werkzaamheden in loondienst
dan wel als zelfstandige worden uitgeoefend. De normale pensioengerechtigde
leeftijd is in Duitsland zowel als in België 65 jaar. Er zijn echter
in beide landen wettelijke regelingen waardoor vervroegde pensionering mogelijk
is. Deze worden in paragraaf 3.2 behandeld. § 3.1. Ouderdom Pensionering op 65-jarige leeftijdTijdens de periode dat de grensarbeider in Nederland niet is verzekerd,
bouwt hij geen recht op AOW-pensioen op.Bij de vaststelling van dat pensioen zal daarop dus een korting worden toegepast. De korting wordt echter gecompenseerd door een deelpensioen
uit het andere land.Aandacht verdient echter het volgende. Grensarbeiders die in België
of in Duitsland hebben gewerkt, kunnen aanspraak maken op het deel van het
AOW-pensioen dat betrekking heeft op de periode voor 1 januari 1957, de zogenaamde
overgangsvoordelen, ondanks het feit dat ze over die periode ook in België
of in Duitsland een ouderdomspensioen kunnen hebben opgebouwd. Immers deze
grensarbeiders voldoen aan de eisen, die voor het verkrijgen van de overgangsvoordelen
zijn gesteld. De AOW die op 1 januari 1957 in werking trad, is een opbouwverzekering.
Voor ieder jaar die men tussen de 15-jarige en 65- jarige leeftijd verzekerd
is geweest wordt 2% opgebouwd van het pensioenbedrag waarop bij het bereiken
van de leeftijd van 65 jaar ten hoogste aanspraak kan bestaan (50 x 2% = 100%).
Degenen die op 1 januari 1957 ouder waren dan 15 jaar kunnen op grond van
een dergelijk systeem in beginsel nimmer voor een vol AOW-pensioen in aanmerking
komen. Teneinde dat laatste te voorkomen zijn destijds een aantal maatregelen
genomen die ertoe moeten leiden dat deze personen toch in aanmerking kunnen
komen voor deze overgangsvoordelen. Omdat het hier gaat om gratis jaren –
de wet bestond immers gedurende die periode nog niet – moeten zulke
personen dan wel aan bepaalde voorwaarden voldoen. In het algemeen kan worden
gesteld dat de gepensioneerde ex-grensarbeider die in België of in Duitsland
heeft gewerkt, recht heeft op de overgangsvoordelen indien hij tussen zijn
15e en 65e in Nederland heeft gewoond.Er is geen regeling getroffen die deze groep van personen uitzondert van
deze overgangs-voordelen. Evenmin is een samenloopregeling getroffen met betrekking
tot de uitkeringen krachtens de AOW en die krachtens buitenlandse wettelijke
regelingen. Vervroegde pensionering a. De ex-grensarbeider werkte in DuitslandDe Duitse Rentenversicherung kent de mogelijkheid van vervroegde pensionering
vanaf 60 jaar voor verzekerde werknemers die gedurende 18 maanden voorafgaande
aan de datum waarop zij hun aanvraag om pensioen indienen, tenminste 52 weken
werkloos zijn geweest en ten minste acht jaar verplicht verzekerd in de laatste
tien jaar. De regeling geldt niet voor in Nederland wonende ex-grensarbeiders
omdat zij niet voldoen aan de voorwaarde beschikbaar te moeten zijn voor de
Duitse arbeidsmarkt. b. De ex-grensarbeider werkte in BelgiëBelgië kent twee regelingen bij pensionering vóór de
leeftijd van 65 jaar. Er is een regeling van kracht voor bijzondere groepen
werknemers, die voor het bereiken van de leeftijd van 65 jaar reeds recht
hebben op een volledig ouderdomspensioen, het zogenaamde rustpensioen.De andere regeling behelst een voorziening voor werknemers die vrijwillig
uit het arbeids-proces treden, het zogenaamde brugrustpensioen. RustpensioenDe rustpensioenregelingen voor beneden 65-jarigen gelden voor mijnwerkers,
zeevissers en zeelieden. Voor bovengrondse mijnwerkers geldt een pensioengerechtigde
leeftijd van 60 jaar, voor ondergrondse mijnwerkers een pensioengerechtigde
leeftijd van 55 jaar. Ondergrondse mijnwerkers hebben recht op een volledig
pensioen na 25 jaar arbeid ondergronds. Op de regeling kan een beroep worden
gedaan door in Nederland wonende grensarbeiders. Zeevissers en zeelieden worden
op 60-jarige leeftijd gepensioneerd en krijgen dan een volledig pensioen.
Ook in Nederland wonende grensarbeiders kunnen een beroep doen
op deze regeling. BrugrustpensioenDe Belgische wet op de rust- en overlevingspensioenen kent de mogelijkheid
van de toekenning van een brugrustpensioen aan werknemers vanaf 60 jaar.
Indien een werknemer gebruik maakt van deze mogelijkheid is de werkgever verplicht
een werkzoekende in dienst te nemen. De uitkeringsgerechtigde mag geen arbeid
verrichten, noch een andere uitkering genieten. Ook in Nederland wonende grensarbeiders
kunnen op deze regeling een beroep doen. § 3.2. NabestaandenBij overlijden van de grensarbeider kan de weduwe meestal aanspraak maken
op een nabestaandenpensioen. Het Belgische overlevingspensioen is gebaseerd
op een opbouwsysteem. Bij de vaststelling van de hoogte van het pensioen ten
behoeve van degene die achterblijft, wordt rekening gehouden met het loon
dat de overledene verdiende. Bovendien wordt in dit verband rekening gehouden
met het aantal gewerkte jaren en het aantal jaren dat betrokkene nog had kunnen
werken. De nabestaande heeft recht op overlevingspensioen wanneer hij of zij
met de overledene gehuwd is geweest, èn ouder is dan 45 jaar, of 66%
arbeidsongeschikt is, of een of meer kinderen te verzorgen heeft.Dit laatste betekent dat men het overlevingspensioen ontvangt zolang er
recht bestaat op kinderbijslag. Als het gaat om studerende kinderen kan het
kinderbijslagrecht doorlopen tot aan de 25-jarige leeftijd van het kind.Wanneer men niet aan een van deze voorwaarden voldoet heeft men gedurende
een periode van maximaal één jaar recht op een tijdelijk overlevingspensioen.
Het Duitse sociale verzekeringssysteem kent een hoge en een lage weduwen-
en weduwnaarsuitkering. Indien de nabestaande 45 jaar of ouder is dan wel
arbeidsongeschikt,kan aanspraak worden gemaakt op de hoge uitkering. Een dergelijk
recht heeft trouwens ook de nabestaande die een kind opvoedt dat jonger is
dan 18 jaar. Is de weduwe of weduwnaar jonger dan 45 jaar dan bestaat in beginsel
recht op de lage uitkering. § 3.3. Invaliditeit Grensarbeider werkte in BelgiëIndien de grensarbeider bij het intreden van invaliditeit verzekerd is
krachtens een wettelijke regeling terzake van invaliditeit in België,
ontvangt hij een invaliditeitsuitkering uit hoofde van de aldaar geldende
regeling. Op grond van die regeling is er sprake van arbeids-ongeschiktheid
indien men getroffen wordt door een vermindering van zijn geschiktheid met
minstens 66% ten gevolge van letsels of functionele stoornissen en elke activiteit
moet onderbreken als gevolg van het intreden of verergeren van die arbeidsongeschiktheid.
Hij blijft terzake van de risico's kinderbijslag, overlijden en ouderdom verzekerd
op grond van de Belgische wettelijke regelingen. Grensarbeider werkte in DuitslandIngevolge de Duitse regeling inzake invaliditeit komt een werknemer eerst
na 60 maanden verzekerd te zijn geweest in aanmerking voor een invaliditeitsrente.
Een grensarbeider die korter dan 60 maanden heeft gewerkt zou dus geen recht
op invaliditeitsrente hebben. Verordening (EEG) nr. 1408/71 voorziet daarin
door de zogenaamde samenstelling van verzekeringstijdvakken. Indien
de grensarbeider korter dan 60 maanden in Duitsland heeft gewerkt en hij werkte
daarvoor in Nederland, dan worden de Nederlandse WAO-verzekeringstijdvakken
voor het vervullen van de 60-maanden-eis als Duitse tijdvakken beschouwd.In Duitsland wordt de hoogte van de invaliditeitsuitkering beïnvloed
door de duur van de verzekering. Dat betekent dat hoe korter men er heeft
gewerkt, hoe lager de uitkering wordt. Op deze algemene regel zijn echter
wel correcties mogelijk. De invaliditeitsuitkering is gebaseerd op het gemiddeld
arbeidsinkomen tijdens de actieve arbeidscarrière. § 3.4. Arbeidsongevallen en beroepsziektenDe in Nederland wonende grensarbeider die in Duitsland of in België
wordt getroffen door een arbeidsongeval of een beroepsziekte, heeft recht
op verstrekkingen volgens de wettelijke regeling van Nederland (Zfw en AWBZ)
ten laste van het buitenlandse orgaan. De grens-arbeider heeft recht op uitkeringen
volgens de wettelijke regeling van het buitenland. De buitenlandse regeling
kan verschillen van de Nederlandse regeling en als gunstiger of ongunstiger
worden ervaren. § 4. Door grensarbeiders als knelpunten ervaren onderwerpen AlgemeenZoals in § 1 reeds opgemerkt, bevat Verordening (EEG) nr. 1408/71
coördinatieregels ten behoeve van de toepassing van de wettelijke regelingen
inzake sociale zekerheid van de verschillende lidstaten. Deze regels moeten
vermijden dat iemand in het geheel niet verzekerd is dan wel juist een dubbele
dekking heeft. Ofschoon zich een van die situaties in het grensoverschrijdende
verkeer tussen de lidstaten dus niet kan voordoen, is het niet denkbeeldig
dat toepassing van de nationale regelgeving van het ene land voor degene die
woont in het andere land, bepaalde effecten sorteert die door de grensarbeider
als onwenselijk worden ervaren. In grensoverschrijdende werksituaties kunnen
daardoor wrijvingen ontstaan.De door de belanghebbenden gesignaleerde knelpunten kunnen voor Belgische
grensarbeiders van een andere aard zijn dan voor grensarbeiders die in Duitsland
werken zoals uit het vervolg van deze paragraaf zal blijken. Grensarbeiders die in Nederland wonen Geen vrijstelling van verzekeringsplicht volksverzekeringen
indien buitenlandse uitkering lager is dat 70% van het wettelijk minimum loon.Iedereen die in Nederland woont, is in beginsel verplicht verzekerd voor
de volksverzekeringen. Dat geldt dus ook voor ingezetenen die een wettelijke,
buitenlandse, langlopende sociale verzekeringsuitkering ontvangen. Zij kunnen
echter bij de Sociale Verzekeringsbank een verzoek indienen om te worden vrijgesteld
van verzekeringsplicht op grond van de AOW, Anw en AKW. Vrijstelling van verzekeringsplicht
betekent uiteraard ook dat er geen premies meer verschuldigd zijn.Voor de AKW wordt geen premie ingehouden, omdat de kinderbijslag uit de
algemene middelen wordt betaald.Degene die een buitenlandse wettelijke sociale verzekeringsuitkering ontvangt
waarvan de hoogte niet voldoet aan de voorwaarde om voor vrijstelling in aanmerking
te komen (uitkering is lager dan 70% van het Nederlandse, wettelijk minimumloon)
blijft verplicht Nederlands verzekerd. Na verrekening van de premie-aanslag,
die na afloop van het kalenderjaar wordt opgelegd, komt het voor
dat het inkomen van een dergelijke persoon beneden het sociaal minimum uitkomt.Overigens moet nog worden opgemerkt dat voor de AWBZ-verzekering de mogelijkheid
van vrijstelling niet bestaat. Ook voor deze volksverzekering geldt als uitgangspunt
dat men op grond van het Nederlands ingezetenschap verplicht verzekerd is.
Van verzekeringsplicht voor die wet is geen sprake als men én niet
verzekerd is voor de Ziekenfondswet én op grond van de Verordening
(EEG) nr. 1408/71 of een verdrag inzake sociale zekerheid ten laste van een
andere staat aanspraak kan maken op AWBZ- en Zfw-verstrekkingen. In zo'n situatie
is men dus van rechtswege niet verzekerd voor de AWBZ.Naast uiteraard de argumenten dat dubbele verzekering en premieheffing
moeten worden voorkomen, speelt hier nog een ander motief dat tot uitsluiting
van de AWBZ-verzekering heeft geleid. Medische zorg die op grond van een verordenings-
of verdragsregeling in de hier bedoelde situatie door de Nederlandse organen
van de ziektekostenverzekering aan de belanghebbende wordt verleend, wordt
in beginsel vergoed door de buitenlandse ziektenkostenverzekeringsorganen.
Het ontvangen van premiegelden aan Nederlandse zijde zou de rechtvaardiging
van deze vergoedingen discutabel maken. Standpunt kabinetDe vrijstellingsregeling waar het hier om gaat bestaat al sinds 1 juli
1989 toen het Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden volksverzekeringen
1989 (KB 164) werd ingevoerd. Ten tijde van de invoering van de regeling ging
het kabinet ervan uit dat het verlenen van vrijstelling alleen dan aan de
orde is wanneer de buitenlandse uitkering qua hoogte voor de belanghebbende
zelf voldoende is om van te leven. Bij de beoordeling mag niet worden betrokken
de vraag of van de buitenlandse uitkering tevens de gezinsleden van betrokkene
kunnen worden onderhouden. Het is om die reden dat destijds ervoor is gekozen
de grens, waarboven men met een buitenlandse uitkering met succes vrijstelling
kan aanvragen, te leggen bij 70% van het wettelijk minimumloon. Dit percentage
komt overeen met de uitkering voor een alleenstaande in de terzake relevante
sociale verzekeringswetten.Daarmee wordt naar de mening van het kabinet het beste aangegeven dat
de buitenlandse uitkering de gerechtigde in staat stelt in zijn kosten van
levensonderhoud te voorzien, waardoor de Nederlandse overheid in zijn verantwoordelijkheid
voor een minimum-inkomensgarantie voor zijn onderdanen tegen bepaalde calamiteiten
kan terugtreden.Wanneer nu de buitenlandse uitkering lager is dan de hiervoor aangegeven
70%-norm, dan acht het kabinet het onverantwoord om vrijstelling te verlenen
en blijft de belanghebbende onder de verantwoordelijkheid vallen van de Nederlandse
overheid. Deze verantwoordelijkheid blijkt onder meer uit het feit dat de
uitkering in principe zal worden aangevuld tot het in Nederland geldende sociale
minimumniveau. Geen Duitse verzekeringsplicht als slechts enkele uren
per week in dat land wordt gewerktDe Nederlander die in Duitsland gaat werken, is onderworpen aan het Duitse
sociale verzekeringsstelsel. Die onderworpenheid leidt echter niet tot Duitse
verzekeringsplicht indien de werkzaamheden aldaar gedurende minder dan 15
uren per week worden uitgeoefend en de daaraan gekoppelde looninkomsten minder
dan DM 600,- per maand bedragen (geringfügige Beschäftigung). Deze
situatie zal de komende jaren niet veranderen. Wel wordt in de Duitse wetgeving
een keuzerecht opgenomen, een soort vrijwillige verzekering. Iemand die geringfügige Arbeit verricht, kan zich vrijwillig verzekeren en valt dan wel onder
de Duitse wetgeving. De vraag is echter of in de praktijk hiervan gebruik
zal worden gemaakt aangezien de premies die daarvoor moeten worden betaald
hoger kunnen zijn dan het potentiële uitkeringsbedrag. Standpunt kabinetDe socialeverzekeringspositie van een Nederlander, die in Duitsland gaat
werken wordt vastgesteld door middel van de bepalingen terzake in Verordening
(EEG) nr. 1408/71. In die verordening is vastgelegd dat iemand slechts aan
één wetgeving kan zijn onderworpen. Dat is in dit geval de Duitse
socialeverzekeringswetgeving. Echter onderworpen zijn wil nog niet zeggen
verzekerd zijn. De terzake toepasselijke wetgeving stelt de voorwaarden voor
de verzekering. Slechts bepalingen die de verzekering afhankelijk maken van
wonen in het land, aan wier sociaal verzekeringssysteem men is onderworpen,
moeten buiten beschouwing worden gelaten. Dus, het feit dat men onderworpen
is aan de wetgeving van een lidstaat wil nog niet zonder meer zeggen dat die
onderworpenheid leidt tot verzekeringsplicht krachtens het sociale verzekeringsstelsel
van die lidstaat. De Duitse regering heeft – evenals elke andere regering
van een van de landen die tot de EU zijn toegetreden – het recht bepaalde
voorwaarden in z'n nationale regelgeving op te nemen, te verwijderen of te
wijzigen, zolang het daarbij maar niet gaat om territorialiteits- of nationaliteitseisen
die de belanghebbende zouden kunnen worden tegengeworpen. De 15-uren-eis is
een voorwaarde die niet specifiek is toeschreven naar personen die vanuit
het buitenland in Duitsland gaan werken. Duitsland is terzake gerechtigd een
dergelijke beperking in het eigen socialeverzekeringsstelsel op te nemen.Overigens zijn op 19 november 1998 over dit onderwerp Kamervragen gesteld
door het lid Verburg (nr. 298 990 3430). Op de vraag of een dergelijke
werknemer in de hierbedoelde situatie «nergens» verzekerd zou
zijn, heb ik destijds geantwoord dat (in EU-verband) een persoon maar aan
één sociale zekerheidswetgeving onderworpen kan zijn. Dit betekent
dat iemand die aan de Duitse wetgeving onderworpen is, daarmee is uitgesloten
van verzekering in Nederland, ook al is deze persoon uitsluitend op basis
van de nationale wetgeving wel verzekerd. Dit laatste doet zich met name voor
bij de Nederlandse volksverzekeringen. Echter, wanneer de werknemer een partner
heeft die ZFW-verzekerd is, kan hij/zij in beginsel wel als medeverzekerde
worden aangemerkt.Wanneer de werknemer werkloos wordt kan hij/zij op grond van bepalingen
uit de Verordening (EEG) nr. 1408/71 toch in aanmerking komen voor een werkloosheidsuitkering
in Nederland, wanneer de in Duitsland verrichte werkzaamheden, wanneer zij
in Nederland waren verricht, tot verzekering voor de Werkloosheidswet hadden
geleid. Overigens, iemand die een baan voor minder dan 15 uren per week aanvaardt
in Duitsland, kan voordien op de hoogte zijn van de consequenties voor zijn
sociale verzekeringspositie. Geen terugbetaling door Belgische overheid aan Nederlandse
grensarbeider van heffing Bijzondere Bijdrage op het loonSinds 1 april 1994 wordt van Belgische zijde een Bijzondere Bijdrage geheven
op het netto loon van iedereen die in België werkzaam is. Deze Bijzondere
Bijdrage dient te worden beschouwd als socialezekerheidsbijdrage. Voor in
België wonenden vindt gehele of gedeeltelijke terugbetaling plaats onder
het regime van de Belgische personenbelasting. Aangezien het een socialezekerheidsbijdrage
betreft en de in Nederland wonende grens-arbeiders in Nederland belastingplichtig
zijn, vindt voor hen geen terugbetaling plaats. Standpunt kabinetDe bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid is gekwalificeerd als
een sociale zekerheidspremie. Deze bijdrage wordt, voor zover van belang,
bij wijze van voorheffing ingehouden op het loon van in België werkzame
werknemers. Omdat deze bijdrage inkomensgerelateerd is, is het begrijpelijk
dat de ingehouden bijdrage door binnenlandse belastingplichtigen van België
op aanslag kan worden verrekend.Een Nederlandse grensarbeider kan de ingehouden bijdrage inderdaad niet
verrekenen met Nederlandse belasting.Wel kan de grensarbeider die in Nederland over zijn Belgische loon belasting
moet betalen deze bijdrage in het algemeen in aftrek brengen op dit loon. Nederlandse belastingheffing over Belgische en Duitse
kinderbijslag Kinderbijslag die een Nederlandse grensarbeider uit België of Duitsland
ontvangt, is voor de Nederlandse belastingheffing belast. Nederlandse kinderbijslag
is daarentegen onbelast. Standpunt kabinetBelgische en Duitse kinderbijslag is belast voor de Nederlandse belastingheffing.
Tegenover deze belastbaarheid van de kinderbijslag staat echter wel de mogelijkheid
om een aftrek wegens buitengewone lasten ter zake van het levensonderhoud
van de kinderen waarvoor die kinderbijslag wordt ontvangen, in aanmerking
te nemen. Nederlandse grensarbeiders in Duitsland komen daarenboven onder
bepaalde voorwaarden nog in aanmerking voor een verhoging van de, voor de
Duitse belasting geldende, belastingvrije som met het zogenoemde «Kinderfreibetrag».Hoewel uitzonderingen niet uitgesloten mogen worden, levert de hoogte
van de Belgische respectievelijk de Duitse kinderbijslag, bezien in combinatie
met de vorenstaande fiscale behandeling terzake, in de praktijk veelal geen
nadeel voor de desbetreffende grensarbeiders op. Nieuw belastingverdrag Nederland – BelgiëIn een belastingverdrag tussen staten wordt onder meer geregeld welk land
belasting mag heffen over diverse inkomensbestanddelen. Als het gaat om inkomsten
uit arbeid geldt in het algemeen de hoofdregel dat het land waar de werkzaamheden
worden verricht tot heffen bevoegd is. Deze regel geldt in de verhouding tussen
Nederland en Duitsland.Het huidige belastingverdrag tussen Nederland en België voorziet
echter in een aparte regeling terzake voor grensarbeiders. Daarin staat namelijk
met zoveel woorden vermeld dat het woonland van de grensarbeider belasting
mag heffen over inkomsten die in verband met werkzaamheden in het andere verdragsland
zijn genoten. Deze situatie zorgt er voor dat de Nederlandse grensarbeider
die in België werkt op grond van Verordening (EEG) nr. 1408/71 z'n sociale
verzekeringspremies dient te betalen in België terwijl hij voor wat betreft
de belastingwetgeving onderworpen is aan het Nederlandse regime.Fricties ontstaan door de jaarlijkse verschuiving in de belasting- en
premiepercentages in Nederland en België («tombola-effect»);
door dergelijke verschuivingen verkeren de Belgische grensarbeiders thans
in een relatieve «nadeelpositie» (relatief hoge Belgische belastingen
en relatief hoge Nederlandse premies), terwijl de Nederlandse grensarbeiders thans in een relatieve «voordeelpositie» verkeren
(relatief lage Nederlandse belasting en relatief lage Belgische premies). Standpunt kabinetReeds geruime tijd zijn besprekingen met België gaande over de herziening
van het belastingverdrag. Ten aanzien van grensarbeiders wordt daarbij gestreefd
naar een oplossing voor vorenbedoelde fricties. Definitieve keuzes zijn nog
niet gemaakt. Uitgangspunt is in ieder geval het zoveel mogelijk voorkomen
van negatieve inkomenseffecten voor Nederlandse inwoners die in België
werken. Ook met Duitsland worden besprekingen gevoerd over de herziening van
het belastingverdrag. Verwacht wordt dat nieuwe belastingverdragen met België
en Duitsland nog geruime tijd niet van toepassing zullen zijn (het nieuwe
verdrag met België niet voor 1 januari 2003). De komende jaren zal er
derhalve geen wijziging optreden met betrekking tot de fiscale positie van
inwoners die in Nederland wonen en in België of Duitsland werken. Geen AWBZ-verzekering voor Nederlandse grensarbeiders
die in Duitsland werken, die niet verplicht of vrijwillig in de Duitse Krankenversicherung
verzekerd kunnen zijnDe Nederlandse grensarbeider die in Duitsland werkt en een salaris ontvangt
dat onder de loongrens van de Duitse «Krankenversicherung» ligt,
heeft recht op verstrekkingen in het woonland op basis van de in de Ziekenfondwet
en de in de AWBZ geregelde prestaties.De aan de verstrekkingen verbonden kosten komen ten laste van het bevoegde
orgaan in het werkland.Ligt zijn salaris echter boven de loongrens dan kan hij of zij niet in
de verplichte «Krankenversicherung» worden opgenomen.Voldoet hij ook niet aan de voorwaarden om zich op vrijwillige basis voor
de «Kranken-versicherung» te verzekeren, dan rest hem de particuliere
ziektekostenverzekering. In dat geval bestaat er echter geen aanspraak op
ZFW- en AWBZ-verstrekkingen omdat Verordening (EEG) nr. 1408/71 geen betrekking
heeft op coördinatie van particuliere ziektekostenverzekeringen. Dat
kan problemen geven als betrokkene behoefte heeft aan medische zorg die als
aanspraak is geregeld in de AWBZ, maar hij geen verzekeringsdekking heeft
bij het optreden van een dergelijk risico. Standpunt kabinetDe Minister van VWS heeft eind 1995 advies gevraagd aan de Ziekenfondsraad
over het invoeren van een beperkte vrijwillige AWBZ-verzekering uitsluitend
voor gevallen, zoals hiervoor aangegeven. Deze zou een zodanige vorm dienen
te krijgen dat de vrijwillige AWBZ geen aanzuigende werking vormt voor alle
probleemgevallen in Europa en dat voorkomen wordt dat men zich pas gaat verzekeren
op het moment dat men daadwerkelijk AWBZ-zorg nodig heeft. Van de adviesaanvraag
is op 29 november 1995 een kopie aan de Tweede Kamer gezonden. Op 22 augustus
1996 heeft de Ziekenfondsraad een positief advies uitgebracht. De besluitvorming
hierover werd opgeschort in verband met een in te stellen ander onderzoek
naar mogelijke gevaren van aanzuigende werking van een vrijwillige AWBZ-verzekering
voor alle probleemgevallen binnen de Europese Unie. De besluitvorming op dit
dossier is nog niet afgerond. Grensarbeiders die in België respectievelijk Duitsland
wonen Beëindiging van de verzekeringsplicht krachtens de
volksverzekeringen per 1 januari 2000 voor degenen die met een Nederlandse,
langlopende, wettelijke uitkering in het buitenland wonenMet ingang van 1 januari 2000 zijn degenen die met een Nederlandse, langlopende,
wettelijke uitkering in het buitenland wonen, niet langer verplicht verzekerd
voor de volksverzekeringen. Deze wijziging heeft ook consequenties voor ex-grensarbeiders
die in België of in Duitsland wonen.Tot aan die datum zijn deze personen verzekerd voor de AOW, Anw, AKW en
AWBZ, mits die Nederlandse uitkering tenminste gelijk is aan 35% van het in
ons land geldende bruto-minimumloon en men in het buitenland niet gaat werken
of aldaar een buitenlandse sociale verzekeringsuitkering ontvangt. Het ontbreken
van verzekeringsplicht betekent onder meer dat er in de toekomst geen recht
meer bestaat op bijvoorbeeld kinderbijslag ingevolge de AKW. Voor de goede
orde moet worden opgemerkt dat in situaties waarbij Verordening (EEG) nr.
1408/71 van toepassing is, het recht op Nederlandse kinderbijslag voor de
postactieve als hier bedoeld, in een aantal gevallen zal blijven bestaan ondanks
het feit dat er geen sprake meer is van verzekeringsplicht.Wanneer zo iemand naast zijn Nederlandse uitkering recht heeft op een
uitkering krachtens de wetgeving van het woonland, dan heeft hij prioritair
recht op de kinderbijslag die is voorzien in de wetgeving van het woonland.
Indien de Nederlands AKW hoger is zal een aanvulling ter hoogte van het verschil
worden betaald vanuit Nederland. Als men uitsluitend een Nederlandse uitkering
heeft, ontvangt men het gehele bedrag van de Nederlandse kinder-bijslag. Het
beëindigen van de verzekeringsplicht voor de AKW per 1 januari 2000 geldt
niet voor degene die tot die datum recht hebben op kinderbijslag krachtens
die wet. Zij blijven ook na die datum verzekeringsplichtig voor de AKW met
behoud van het recht op uitkering zolang het jongste kind voor wie de verzekerde
recht heeft op kinderbijslag de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt.Het beëindigen van de verzekeringsplicht betekent voorts dat men
geen AOW-pensioen meer opbouwt en dat in geval van overlijden de nabestaande
geen recht heeft op een nabestaandenuitkering ingevolge de Anw. De in het
verleden opgebouwde pensioenrechten blijven gehandhaafd. Zodra men 65 wordt,
kunnen die jaren worden verzilverd.In dit verband dient ook de mogelijkheid van vrijwillige verzekering niet
te worden vergeten. Degenen van wie de verplichte verzekering eindigt kunnen
binnen een jaar na het einde van de verplichte verzekering zich bij de SVB
aanmelden met het verzoek de verzekering ingevolge de AOW en Anw op vrijwillige
basis te mogen voortzetten. Op grond van de bestaande regeling kan men in
beginsel gedurende onbeperkte tijd gebruik maken van deze mogelijkheid. Het
is echter de bedoeling om aan deze onbeperktheid een einde te maken. In de
toekomst – indien mogelijk per 1 januari 2000 – kan men zich in
principe alleen nog gedurende vijf opeenvolgende jaren vrijwillig verzekeren.
De daarvoor noodzakelijke regelgeving is in voorbereiding.Het kabinet beoogt met deze wijziging terug te keren naar de oorspronkelijke
bedoeling van de vrijwillige verzekering. De regeling was namelijk eigenlijk
alleen bedoeld voor degene van wie de verplichte verzekering gedurende een
beperkte tijd werd onderbroken wegens verblijf buiten de landsgrenzen en van
wie van te voren vaststond dat hij of zij weer naar Nederland zou terugkeren.
Te denken valt in dit verband met name aan personen die gedurende enkele jaren
door hun bedrijf worden uitgezonden. In de loop der jaren gingen echter steeds
meer mensen van de regeling gebruik maken die nimmer van plan waren om nog
naar ons land terug te keren. Het zal duidelijk zijn dat invoering van deze
wijziging er toe zal leiden dat postactieven van bijvoorbeeld
53 jaar niet in staat zullen zijn om tot aan hun 65ste jaar AOW-pensioen op
te bouwen. Om deze onwenselijke consequentie voor te zijn is besloten dat
iedereen die op of na het bereiken van de leeftijd van 50 jaar postactief
wordt, in het buitenland (dus ook in Duitsland of in België) woont en
een Nederlandse langlopende wettelijke uitkering ontvangt, straks gedurende
onbeperkte tijd de verzekering ingevolge AOW en Anw kan voortzetten.Over de consequentie die het beëindigen van de verzekeringsplicht
heeft voor de AWBZ kan worden opgemerkt dat de postactieve die in een EU-land
woont en aldaar een Nederlandse, wettelijke, langlopende uitkering ontvangt,
verzekerd blijft voor de AWBZ mits die persoon ziekenfondsverzekerd is. Standpunt kabinetHet kabinet houdt vast aan het standpunt zoals dat al een aantal jaren
wordt gehanteerd, namelijk dat de oorspronkelijke doelstelling van de volksverzekeringen –
meer dan gedurende de afgelopen decennia is gebeurd – in het oog dient
te worden gehouden, namelijk dat alleen ingezetenen van Nederland verzekerd
dienen te zijn. Door in een ander land te gaan wonen onderwerpt men zich aan
de verantwoordelijkheden die de overheid van dat land zich tot doel heeft
gesteld en derhalve ook aan de wet- en regelgeving van dat land. Het kabinet
is zich er van bewust dat een en ander geldt voorzover EU-regelgeving respectievelijk
bi- of multilaterale verdragen waarbij Nederland partij is, niet anders heeft
respectievelijk hebben bepaald. Verslechtering financiële positie van Nederlandse
ex-grensarbeider door omzetting Belgisch ouderdomspensioen van een gezinspensioen
in een pensioen voor een alleenstaandeDe gehuwde ex-grensarbeider die een ouderdomspensioen uit zowel Nederland
als België ontvangt, krijgt op z'n AOW-pensioen een toeslag zolang de
jongere partner de leeftijd van 65 jaar nog niet heeft bereikt. Gedurende
die periode is de hoogte van het ouderdomspensioen dat uit België komt,
gebaseerd op de gezinsnorm. Als ook de jongere partner 65 jaar is geworden
en een eigen recht heeft op AOW-pensioen, vervalt de toeslag en wordt het
Belgische rustpensioen omgezet in een pensioen voor een alleenstaande. Hierdoor
ontstaat een achteruitgang in het totale gezinsinkomen. In dit verband zijn
enige tijd geleden door het Arbeidshof te Antwerpen aan het Hof van Justitie
van de Europese Gemeenschappen te Luxemburg (kortweg «het Hof»)
een aantal prejudiciële vragen voorgelegd. De advocaat-generaal heeft
naar aanleiding van die vragen het Hof in overweging gegeven daarop onder
meer te antwoorden, dat:– Verordening (EEG) nr. 1408/71 zich er niet tegen verzet dat bij
het bepalen van de hoogte van het rustpensioen rekening wordt gehouden met
het bedrag aan ouderdomspensioen dat de partner uit een andere lidstaat op
basis van een vrijwillige of een vrijwillig voortgezette verzekering ontvangt;– de verlaging van het rustpensioen geen belemmering vormt voor
het vrij verkeer van werknemers, maar dat zulks het gevolg is van dispariteiten
tussen de Belgische en Nederlandse sociale zekerheidsregelingen;– de nationale (lees: Belgische) rechter niet verplicht is zijn
eigen wetgeving buiten toepassing te laten om de schadelijke gevolgen te voorkomen
die voor de migrerende werknemer voortvloeien uit een gebrek aan coördinatie
van de nationale sociale zekerheidsregelingen. Standpunt kabinetNu het Hof in Luxemburg zich over deze kwestie nog geen oordeel heeft
gevormd – het Arbeidshof in Antwerpen is nog in afwachting van een prejudiciële
beslissing – acht het kabinet het prudent met het formuleren van een
standpunt te wachten tot het tijdstip waarop de zienswijze van de regering
van België in deze aangelegenheid duidelijk is. Geen aanspraak op uitkering ingevolge de Wet op de Studiefinanciering
voor kinderen van grensarbeiders die in Nederland werkzaam zijnBelgische grensarbeiders die in Nederland werken en dus zijn onderworpen
aan het Nederlandse sociale verzekeringsstelsel, hebben ten behoeve van hun
in België wonende kinderen recht op kinderbijslag. Dat recht bestaat
in beginsel tot aan het moment waarop het kind de leeftijd van 16 jaar bereikt.
Als het kind studeert kan de kinderbijslag nog doorlopen tot 18 jarige leeftijd.
Studeert het kind in België dan zou aansluitend geen recht op studie-financiering
ingevolge de Wet op de studiefinanciering bestaan. Standpunt kabinetDeze veronderstelling is niet zonder meer juist. In het kader van het
grenslandenbeleid zijn afspraken gemaakt op grond waarvan onder meer kinderen
van Belgische en Duitse grensarbeiders die in België respectievelijk
in Duitsland studeren met succes aanspraak kunnen doen gelden op studiefinanciering
indien zij nader aangewezen hoger onderwijs volgen in Vlaanderen dan wel in
een van de Duitse deelstaten die aan Nederland grenzen. Daarnaast hebben op
grond van een recente uitspraak van het Hof van Justitie diezelfde kinderen
recht op studiefinanciering wanneer zij een opleiding in een andere lidstaat
volgen die in Nederland wonende studenten op grond van de Wet studiefinanciering
met behoud van studiefinanciering mogen volgen (uitspraak HvJ van 8 juni 1999
in zaak C-337/97 (Meeusen)). Gedeeltelijke beperking van geneeskundige verzorging voor
gezinsleden van Belgische grensarbeiders in NederlandOp grond van artikel 20 van Verordening nr. 1408/71 kunnen grensarbeiders
medische zorg inroepen zowel in het woonland als in het werkland. Dat is ook
logisch want een grensarbeider bevindt zich regelmatig in twee lidstaten:
het woonland en het werkland. Dat is niet het geval bij gezinsleden (en overigens
ook niet bij rechthebbenden op een pensioen). Deze plegen zich doorgaans op
te houden in het woonland. De verordening bepaalt dan ook dat gezinsleden
in beginsel alleen in spoedgevallen ook medische zorg in het werkland van
de grensarbeider mogen inroepen. In niet-spoedeisende gevallen is dat ook
mogelijk, mits daartoe een overeenkomst is gesloten tussen beide landen.Is zo'n overeenkomst er niet, dan is voor een medische behandeling in
de bevoegde staat de voorafgaande toestemming nodig van het bevoegde orgaan
(het ziekenfonds waarbij de grensarbeider en zijn gezinsleden als verzekerden
zijn aangesloten). Standpunt kabinetNederland en België hebben voor de toepassing van artikel 20 van
de verordening een overeenkomst gesloten. Daarin is geregeld dat gezinsleden,
in afwijking van de verordening, in de bevoegde staat medische zorg mogen
inroepen mits het orgaan van de woonplaats (het ziekenfonds in het woonland
waarbij betrokkenen als «rechthebbenden op verstrekkingen
ten laste van een andere staat» zijn ingeschreven) van de gezinsleden
daartoe voorafgaand toestemming verleent. Het omdraaien van de toestemmingsbevoegdheid
van bevoegd orgaan naar orgaan van de woonplaats in deze gevallen houdt verband
met de afrekeningstechnische aspecten van het verlenen van medische zorg aan
wederzijds verzekerden. België en Nederland zijn overeengekomen in woonsituaties
de kosten van medische zorg af te rekenen op basis van gemiddelde kosten.
Hierbij betaalt het bevoegde orgaan aan het orgaan van de woonplaats een vast
bedrag dat overeenkomt met de gemiddelde kosten die ziekenfondsen in het woonland
jaarlijks betalen voor de medische kosten van een ziekenfondsverzekerde van
dat land. De bevoegde staat heeft dus zo'n verzekerde of het gezinslid als
het ware herverzekerd. Als nu zo'n rechthebbende op verstrekkingen in een
derde staat of in de bevoegde staat medische zorg inroept, betaalt het orgaan
van de woonplaats de werkelijke kosten van die verleende zorg. Het orgaan
van de woonplaats draagt dus het financiële risico.Dan is het ook logisch dat orgaan met het oog op de noodzakelijke kostenbeheersing
toestemming te doen verlenen voor buiten het woonland in te roepen medische
zorg. § 5. Samenvatting en conclusiesGrensarbeiders die vanuit Nederland in Duitsland of België werken
of omgekeerd vanuit België en Duitsland in Nederland, vallen onder sociale
zekerheidsstelsels die grosso modo gelijkwaardig zijn. Op onderdelen kan echter
de conclusie worden getrokken dat het ene stelsel gunstig afsteekt ten opzichte
van het andere stelsel en omgekeerd. De gesignaleerde verschillen vloeien
veelal voort uit het feit dat de nationale regelingen qua opzet verschillen.Zolang de sociale zekerheidswetgeving van de betrokken landen niet volledig
geharmoniseerd is, zullen op dit punt ondanks het bestaan van coördinatieregels
zowel voor- als nadelen kunnen ontstaan. Daarbij dient beseft te worden dat
harmonisatie van de sociale zekerheidsstelsels van Nederland, Duitsland en
België niet in de lijn der verwachtingen ligt.De socialeverzekeringspositie van grensarbeiders zal dus voor- en nadelen
met zich mee blijven brengen. Het zou echter niet juist zijn die socialeverzekeringspositie
geïsoleerd te beschouwen. Iemands omstandigheden worden immers bepaald
door het gehele complex van de in het werkland op hem van toepassing zijnde
arbeidsvoorwaarden, waarvan de verzekering krachtens de wettelijke regelingen
inzake sociale zekerheid een van de vele onderdelen is. Wanneer dit geheel
in ogenschouw wordt genomen, dan zijn er voorshands geen aanwijzingen dat
de sociale positie van de grensarbeider minder goed zou zijn dan de sociale
positie van de Nederlandse werknemer.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26834-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl