Integriteit financiële sector; Nota "Integriteit financiële sector"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25830, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-01-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25830 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVE Gebruikte afkortingen 1. InleidingOpzet nota2. Bestuurlijke handhaving In dit hoofdstuk wordt ingegaan
op de handhaving van de integriteit in het bankwezen (par. 2.1), het effectenwezen
(par. 2.2) en het verzekerings- en pensioenwezen (par 2.3) en op de voor elk
van deze sectoren relevante, lopende en voorgenomen, aanpassingen in wet-
en regelgeving. In paragraaf 2.4. wordt aandacht besteed aan de onderlinge
samenwerking tussen de drie toezichthouders. Paragraaf 2.5 beschrijft aanpassingen
in wet- en regelgeving die een sectoroverstijgend karakter hebben en daarmee
voor de financiële sector als geheel van belang zijn. In dit hoofdstuk
komt een groot aantal reeds ingezette en voorgenomen versterkingen systematisch
aan de orde. Tevens wordt een aantal nieuwe beleidsvoornemens toegelicht:
de invoering van een systeem van integriteitsbewaking voor werknemers in de
financiële sector, een wettelijke inkadering van gedragscodes in de financiële
sector (beide voornemens komen afzonderlijk in paragraaf 2.6 aan de orde)
en de bevordering van inzicht in opvallende transacties op de beurs. 2.1 Bankwezen Taak en organisatie DNBWet- en regelgevingWijziging Wtk 1992Betalingsverkeer/elektronisch geldWet inzake de wisselkantorenWet toezicht beleggingsinstellingen (Wtb)Activiteiten marktpartijen2.2 Effectenverkeer Taak en organisatie STEWet- en regelgevingHerijking Wte 1995Gebruik voorwetenschapGoederentermijnhandelActiviteiten marktpartijen2.3 Verzekeringswezen/pensioenfondsen Taak en organisatie VerzekeringskamerWet- en regelgevingWijziging Wtv 1993 en WtnWijziging Psw met het oog op verbetering toezichtActiviteiten marktpartijen2.4 Onderlinge samenwerking toezichthouders2.5 Sectoroverschrijdende wet- en regelgevingVersterking informatieverstrekking BCCI-richtlijnBesluit politieregistersVersterking toezichtsinstrumentarium Dwangsommen en bestuurlijke boetesSamenhang en verschillen tussen de financiële toezichtwetten2.6 Betrouwbaarheidstoetsing/gedragscodes Betrouwbaarheidstoetsing lagere echelonsWettelijke basis toetsing gedragscodes3. Strafrechtelijke handhaving In dit hoofdstuk staat
de strafrechtelijk opsporing, vervolging en berechting in de financiële
sector centraal. De voor dit aspect relevante organisaties komen in dit verband
aan de orde: de ECD (par 3.1), de FIOD (par. 3.2) en het OM/zittende magistratuur
(par. 3.3). Voor elk van deze organisaties wordt na een korte beschrijving
van hun positie aangegeven op welke wijze hun positie verder zal worden versterkt;
daarbij speelt ook de onderlinge samenwerking een belangrijke rol (par. 3.4).
Nieuwe maatregelen die worden aangekondigd hebben betrekking op de uitbreiding
van capaciteit van de ECD, OM/zittende magistratuur en Belastingdienst/FIOD
met respectievelijk 15, 23 en 25 formatieplaatsen en op concentratie van vervolging
en berechting in de financiële sector. In het licht van de motie Voûte-Droste
c.s. wordt, naast bovenstaande capaciteitsuitbreidingen,
ook specifiek aandacht besteed aan bevordering van deskundigheid bij de ECD
en het OM. 3.1 ECD Rol ECD in de integriteitshandhavingIntegriteitsnota 1996Actuele ontwikkelingenInformatievoorzieningGebruik voorwetenschapWtk 1992/WtbAnti-witwaswetgevingDeskundigheidsbevordering3.2 Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) Taak en organisatie FIODCapaciteit3.3 OM/zittende magistratuurFinancieel rechercheren3.4 Onderlinge samenwerking opsporingsinstanties; vergroting
effectiviteit OverlegstructurenConcentratie vervolging en berechting4. Samenwerking bestuurlijke/strafrechtelijke kolom Dit
hoofdstuk richt zich op de samenwerking tussen de financiële toezichthouders
en de instanties die bij de opsporing en vervolging zijn betrokken. Kort wordt
stilgestaan bij bestaande en voorgenomen overlegstructuren tussen beide clusters
(par. 4.1). Vervolgens wordt aangegeven hoe deze samenwerking verder zal worden
geïntensiveerd (par. 4.2). De belangrijkste nieuwe beleidvoornemens betreffen
de intensivering van de samenwerking tussen de ECD en de FIOD, een financieel
expertisecentrum, het nader expliciteren (in de toezichtswetten) van integriteitshandhaving
als een van de doelstellingen van het toezicht en, in samenhang hiermee, een
onderzoek naar de mogelijkheden voor verruiming van de informatie-uitwisseling
van de Belastingdienst naar de financiële toezichthouders. 4.1 Overlegstructuren4.2 Informatie-uitwisseling Informatieverstrekking van toezichthouders aan opsporingsinstanties Informatie-uitwisseling Belastingdienst – financiële
toezichthouders/ECDSamenwerking FIOD/ECDFinancieel expertisecentrumGegevensbeschermingDatabank Vennoot5. Specifieke aspecten beursfraude In dit hoofdstuk wordt
ingegaan op een aantal specifieke aspecten die in het licht van de actualiteit
afzonderlijke en meer uitgebreide bespreking vereisen. Aan de orde komen het
effectenverkeer (coderekeningen en frontrunning; par. 5.1), witwassen (par.
5.2) en de fiscaliteit (par. 5.3). De belangrijkste nieuwe beleidsvoornemens
betreffen de inrichting van een systeem voor directe transparantie van coderekeningen,
een onderzoek naar de verbetering van het rendement van de Wet MOT, het bezien
van een aanscherping van de strafbaarstelling van witwassen en de instelling
van een bureau Landelijk Officier van Justitie (Wet MOT). 5.1 Effectenverkeer CoderekeningenFrontrunning5.2 Witwassen Antiwitwas-wetgevingOndersteuning Landelijk Officier van JustitieVersterking rendement Meldpunt5.3 Fiscaliteit Fiscaliteit en witwassenVersterking deskundigheid financiële recherche6. Budgettaire consequenties7. SlotoverwegingenOndertekeningBIJLAGE A Overzicht gerealiseerde lopende en voorgenomen aanpassingen
weten regelgeving, voor zover relevant i.v.m. integriteitBIJLAGE B systematisch overzicht nieuwe beleidsvoornemens uit nota
(overzicht wetgeving in bijlage A; reeds ingezette versterkingen op desbetreffende
plaatsen in de nota)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25830Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 125 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 830Integriteit financiële sectornr. 2NOTA INHOUDSOPGAVE     Blz.     1.Inleiding4     2.Bestuurlijke handhaving7 2.1Bankwezen7   Taak en organisatie DNB7    Wet-
en regelgeving8    Wijziging Wtk 19928    Betalingsverkeer/elektronisch
geld9    Wet inzake de wisselkantoren9    Wet
toezicht beleggingsinstellingen (Wtb)10    Activiteiten
marktpartijen10  2.2Effectenverkeer11    Taak
en organisatie STE11    Wet- en regelgeving12   Herijking 199512    Gebruik
voorwetenschap14    Goederentermijnhandel14   Activiteiten marktpartijen15  2.3Verzekeringswezen/pensioenfondsen15   Taak en organisatie Verzekeringskamer15    Wet-
en regelgeving17    Wijziging Wtv 1993 en Wtn17   Wijziging Psw met het oog op verbetering toezicht18   Activiteiten marktpartijen18  2.4Onderlinge
samenwerking toezichthouders19  2.5Sectoroverschrijdende
wet- en regelgeving20    Versterking informatieverstrekking20   BCCI-richtlijn20    Besluit
politieregisters20    Versterking toezichtsinstrumentarium21   Dwangsommen en bestuurlijke boetes21    Samenhang
en verschillen tussen de financiële toezichtwetten21  2.6Betrouwbaarheidstoetsing/gedragscodes22   betrouwbaarheidstoetsing lagere echelons22    wettelijke
basis toetsing gedragscodes23      3.Strafrechtelijke
handhaving24 3.1ECD24    Rol
ECD in de integriteitshandhaving24    Integriteitsnota
199624    Actuele ontwikkelingen25    Informatievoorziening25   Gebruik voorwetenschap25    Wtk
1992/Wtb25    Anti-witwaswetgeving26    Deskundigheidsbevordering26 3.2Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD)26   Taak en organisatie FIOD26    Capaciteit27 3.3OM/Zittende magistratuur27    Financieel
rechercheren28  3.4Onderlinge samenwerking opsporingsinstanties;
vergroting effectiviteit28    Overlegstructuren29   Concentratie vervolging en berechting29      4.Samenwerking
bestuurlijke/strafrechtelijke kolom29 4.1Overlegstructuren29 4.2Informatie-uitwisseling30    Informatieverstrekking
van toezichthouders aan opsporingsinstanties30    Informatie-uitwisseling
Belastingdienst – financiële toezichthouders/ECD32    Samenwerking
FIOD/ECD32    Financieel expertisecentrum32   Gegevensbescherming33    Databank
Vennoot33      5.Specifieke aspecten beursfraude34 5.1Effectenverkeer34    Coderekeningen34   Frontrunning35  5.2Witwassen37   Anti-witwaswetgeving37    Ondersteuning
Landelijk Officier van Justitie38    Versterking
rendement Meldpunt39  5.3Fiscaliteit39    Verhouding
fiscaliteit en witwassen39    Versterking deskundigheid
financiële recherche40      6.Budgettaire
consequenties40     7.Slotoverwegingen41      Bijlage
A: aanpassingen wet- en regelgeving.  Bijlage B: Systematisch
overzicht nieuwe beleidsvoornemens uit de nota. Gebruikte afkortingen AEXAmsterdam
Exchanges BBBBureau Beurs en Beleggingen (FIOD) CRICentrale
Recherche Informatiedienst DNBDe Nederlandsche Bank ECDEconomische
Controledienst FATFFinancial Action Task Force on money launderingFIODFiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst IDBBWetsvoorstel
tot invoering van de dwangsom en de bestuurlijke boete in de financiële
wetgeving NVBNederlandse Vereniging van Banken OMOpenbaar
Ministerie PswPensioen- en Spaarfondsenwet STEStichting
Toezicht Effectenverkeer WabbWet assurantiebemiddelingsbedrijfWckWel consumentenkrediet WfbbWet financiële
betrekkingen buitenland WifWet identiteitsvaststelling bij financiële
dienstverlening W(et)MOTWet Melding ongebruikelijke transactiesWmz 1996Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde vennootschappen
1996 WprWet persoonsregistratie WtbWet toezicht beleggingsinstellingenWte 1995Wet toezicht effectenverkeer 1995 Wtk 1992Wet
toezicht kredietwezen 1992 WtnWet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijfWtv 1993Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 WwkWet
inzake de wisselkantoren1. InleidingOp 16 februari 1996 heeft de eerste ondergetekende de Tweede Kamer een
notitie inzake de handhaving van de integriteit in het effectenwezen gezonden
(F-96–56). Deze is op 11 september 1996 met de vaste commissie voor
Financiën uit de Tweede Kamer besproken.Tijdens dit overleg is aangekondigd dat de Tweede Kamer eind 1997 wordt
geïnformeerd over de voortgang in de uitvoering van de aanbevelingen
en voorstellen die in deze zogenaamde Integriteitsnota zijn opgenomen1.In de tussenliggende periode is de reikwijdte van deze toegezegde rapportage
verbreed. In de brief met betrekking tot het onderzoek naar het faillisement
van Nusse Brink Commissionairs BV en Regio Effekt Holding NV (NBC/REH) van
10 maart 19972, alsmede in het algemeen overleg
met de vaste commissie voor Financiën dat daarop op 22 april 1997 is
gevolgd3, is aangekondigd dat een voortgangsrapportage
zal worden uitgebracht met betrekking tot de overige veranderingen en ontwikkelingen
in het toezicht op het effectenverkeer, in het bijzonder de ingezette versterking
van de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE).Naar aanleiding van de recente gebeurtenissen rond de beurs, die niet
alleen betrekking hebben op effecteninstellingen, maar ook raakvlakken hebben
met andere delen van de financiële sector, is het opportuun om in de
onderhavige nota de handhaving van de integriteit van de financiële sector
meer in den brede aan de orde te stellen. Ook de naamgeving van deze nota,
die oorspronkelijk als voortgangsrapportage werd aangeduid, is hiermee in
overeenstemming gebracht. De nota is mede ondertekend door de Minister van
Justitie, gelet op haar verantwoordelijkheid voor de strafrechtelijke vervolging
en berechting, door de Minister van Economische Zaken, gelet op zijn verantwoordelijkheid
voor de Economische Controledienst, door de Staatssecretaris van Financiën,
in verband met zijn verantwoordelijkheid voor de FIOD en de fiscale aspecten
die in deze nota aan de orde komen, en door de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, voor zover het terrein van de pensioenfondsen aan
de orde is.Het belang van handhaving door alle betrokkenen van integriteit op de
financiële markten is groot. Financiële markten en instellingen
vervullen een centrale rol tussen vraag en aanbod van kapitaal en daarmee
bij de allocatie van financiële middelen in de economie. Het maatschappelijk
vertrouwen in deze markten en instellingen, alsmede in het betalingsverkeer
tussen deze instellingen, is daarom essentieel. Dat geldt temeer waar de financiële
sector het geld beheert van velen in de samenleving, van spaargeld van burgers
tot financiële stromen van bedrijven. Fraude en andere vormen van criminaliteit,
daaronder begrepen belastingontduiking, beschamen dat vertrouwen. Dat geldt
wanneer financiële instellingen zelf zich daaraan schuldig maken. Dat
geldt ook wanneer de financiële sector door anderen voor frauduleuze
praktijken wordt gebruikt. Handhaving van integriteit is niet alleen in ieders
belang, het is ook ieders zaak. De eerste verantwoordelijkheid ligt bij de
financiële instellingen zelf en de mensen die er werkzaam zijn. Daar
ligt ook primair de kennis, daar liggen de mogelijkheden om het reilen en
zeilen zodanig in te richten dat integriteit de regel is. Tevens relevant
is het kader dat de overheid daartoe biedt. Dit strekt zich uit over een breed
scala aan wet- en regelgeving plus handhaving op velerlei terrein, soms specifiek
gericht op integriteit en soms daaraan meer zijdelings gerelateerd.De financiële markten en het betalingsverkeer maken een zeer dynamische
ontwikkeling door. Dat geldt voor Nederland, maar dat geldt evenzeer voor
de wereld om ons heen. De internationale dimensie treedt ook uit
de gebeurtenissen rond de beurs duidelijk naar voren. Voor de financiële
sector zelf èn voor de overheid betekent bevordering van integriteit
in zo'n sterk veranderende omgeving een lastige, maar daarmee zeker niet minder
cruciale uitdaging. Het is méér dan een uitdaging: het is een
noodzaak.Deze nota beoogt in een meerjarig perspectief een beeld te geven van het
overheidsbeleid in brede zin ter bevordering van de integriteit van de financiële
sector, mede – maar niet alleen – in het licht van de recente
gebeurtenissen. In sommige opzichten heeft de nota het karakter van een tussenstand,
gegeven de dynamiek van de ontwikkelingen.In de afgelopen jaren zijn de financiële toezichtswetgeving en de
uitoefening van het toezicht door de financiële toezichthouders: de Nederlandsche
Bank NV (DNB), de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE), en de Verzekeringskamer
sterk gemoderniseerd. De modernisering heeft plaatsgevonden tegen de achtergrond
van snelle en ingrijpende ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie,
een toenemende internationalisering en professionalisering van de financiële
wereld.De ontwikkelingen dragen er echter ook toe bij dat de mogelijkheden tot
onoirbare praktijken op de financiële markten toenemen.Om in deze omstandigheden de integriteit van deze markten en marktpartijen
te kunnen handhaven en te bevorderen, dient voortdurend te worden bezien of
het huidige instrumentarium toereikend is en welke verbeteringen noodzakelijk
zijn op het gebied van de bestuurlijke handhaving van de financiële toezichtswetgeving
door de toezichthouders, op het terrein van de strafrechtelijke handhaving
door de opsporings- en vervolgingsinstanties en, niet in de laatste plaats,
op het gebied van de handhaving van de integriteit door de financiële
markten en instellingen zelf.Van belang is dat de betrokken toezichthouders c.q. de opsporings- en
vervolgingsinstanties elk op zich over voldoende slagkracht, deskundigheid
en capaciteit beschikken om effectief op hun deelterrein te kunnen opereren.
Daarnaast hebben de recente gebeurtenissen tevens het belang geïllustreerd
van goede samenwerking en coördinatie tussen alle betrokken partijen.Doel van deze nota is niet alleen om een beeld te geven van ontwikkelingen
in markt en beleid, doch ook om die ontwikkelingen in gunstige zin te beïnvloeden.
De financiële sector is een belangrijke steunpilaar van de Nederlandse
economie, er werken veel zeer professionele mensen, Nederlandse financiële
instellingen behoren tot de wereldtop. Uitzonderingen op dit algemene beeld
moeten hard worden aangepakt. Opzet notaAan de nota ligt nauw overleg ten grondslag met elk van de drie financiële
toezichthouders: DNB, STE en Verzekeringskamer, alsmede met de opsporingsinstanties:
de Economische Controledienst (ECD) en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
(FIOD) en met het Openbaar Ministerie (OM). Tevens zijn delen van de thematiek
besproken met AEX NV, de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) en het Verbond
van Verzekeraars. Zij is als volgt opgebouwd.Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de activiteiten van de toezichthouders
in de financiële sector, van de wijze waarop door hen inhoud wordt gegeven
aan de handhaving van de integriteit in hun respectievelijke sectoren en van
hun onderlinge samenwerking. Tevens wordt een overzicht gegeven van lopende
en voorgenomen aanpassingen in relevante wet- en regelgeving.
In dit hoofdstuk wordt ook aandacht besteed aan de rol die de respectievelijke
marktpartijen en -organisaties zelf spelen. Het accent in dit hoofdstuk ligt
op ingezette en voorgenomen versterkingen ten aanzien van integriteit; ter
wille van de beknoptheid is afgezien van een brede en algemene beschrijving
van taken, organisatie en wettelijk kader van de desbetreffende organisaties.Hoofdstuk 3 besteedt aandacht aan de strafrechtelijke handhaving van de
integriteit in de financiële sector (ECD, FIOD, OM en de zittende magistratuur)
en de wijze waarop, in aanvulling op de in 1996 aangekondigde en gerealiseerde
versterkingen, hun slagkracht, expertise en samenwerking verder worden versterkt.In hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op de samenwerking tussen toezichthouders
en de instanties die zijn belast met opsporing, vervolging en berechting in
de financiële sector.In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op een aantal aspecten die rechtstreeks
samenhangen met de recente gebeurtenissen rond beursfraude: coderekeningen,
frontrunning en witwassen. In dit hoofdstuk komt tevens een aantal fiscale
aspecten aan de orde.In hoofdstuk 6 wordt een kort overzicht gegeven van de budgettaire consequenties
van aangekondigde formatieve versterkingen.Hoofdstuk 7 tenslotte omvat de slotoverwegingen.In deze nota is ervoor gekozen de diverse aanpassingen van de wet- en
regelgeving telkens te behandelen binnen de relevante context. Bijlage A bevat
daarnaast een overzicht van de gerealiseerde, in gang gezette en voorgenomen
maatregelen op het terrein van wet- en regelgeving. In Bijlage B is een lijst
met overige actiepunten opgenomen. Al met al is en blijft het beleidsterrein
van de financiële markten fors in beweging; voor het Ministerie van Financiën
dient zich ook de komende periode een omvangrijk werkprogramma aan. 2. Bestuurlijke handhaving In dit hoofdstuk wordt ingegaan
op de handhaving van de integriteit in het bankwezen (par. 2.1), het effectenwezen
(par. 2.2) en het verzekerings- en pensioenwezen (par 2.3) en op de voor elk
van deze sectoren relevante, lopende en voorgenomen, aanpassingen in wet-
en regelgeving. In paragraaf 2.4. wordt aandacht besteed aan de onderlinge
samenwerking tussen de drie toezichthouders. Paragraaf 2.5 beschrijft aanpassingen
in wet- en regelgeving die een sectoroverstijgend karakter hebben en daarmee
voor de financiële sector als geheel van belang zijn. In dit hoofdstuk
komt een groot aantal reeds ingezette en voorgenomen versterkingen systematisch
aan de orde. Tevens wordt een aantal nieuwe beleidsvoornemens toegelicht:
de invoering van een systeem van integriteitsbewaking voor werknemers in de
financiële sector, een wettelijke inkadering van gedragscodes in de financiële
sector (beide voornemens komen afzonderlijk in paragraaf 2.6 aan de orde)
en de bevordering van inzicht in opvallende transacties op de beurs. 2.1 Bankwezen Taak en organisatie DNBDe grondslag voor de toezichthoudende taken van DNB is gelegen in de Wet
toezicht kredietwezen 1992 (Wtk 1992), de Wet toezicht beleggingsinstellingen
(Wtb) en de Wet inzake de wisselkantoren (Wwk).– Na een herbezinning op de doelstellingen van het toezicht, in
het licht van de financiële en maatschappelijke ontwikkelingen van de
afgelopen jaren, heeft dit jaar een reorganisatie van het Directoraat Toezicht
plaats gevonden. Deze reorganisatie is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:– voor de uitvoering van het toezicht zijn vier secties gevormd
voor het toezicht op omvangrijke, internationaal opererende banken, twee secties
voor het toezicht op de overige banken, alsmede een sectie voor het toezicht
op beleggingsinstellingen en wisselkantoren. Tevens is een sectie voor het
toezicht op systemen voor de afwikkeling van het betalingsen effectenverkeer
en informatie-technologie opgericht.– de operationele toezichtstaken zijn geordend per (groep) van instelling(-en)
in plaats van per vaktechnische discipline door de vorming van multidisciplinaire
accountantsgroepen voor de uitvoering van het toezicht. Onder toezicht staande
instellingen hebben hierdoor vaste aanspreekpunten binnen het Directoraat
Toezicht.– vanwege de uitdagingen waar voor de snelle veranderingen in de
financiële wereld het toezicht stellen, wordt extra geïnvesteerd
in de ontwikkeling van kennis en functiemobiliteit van medewerkers.– voor de bevordering van een actief beleid op gebied van informatisering
en automatisering is een sectie facilitaire voorzieningen Toezicht gevormd.
Ten slotte zijn er twee secties voor de formulering van de strategie en het
beleid op het gebied van het toezicht.In het kader van deze nota is de oprichting van twee afzonderlijke organisatorische
eenheden «handhaving Wtk» en een «integriteitsunit»
binnen het Directoraat Toezicht van belang. De eerstgenoemde eenheid vervult
een hoofdrol waar het gaat om de controle van de van de vergunningplicht vrijgestelde
kredietinstellingen op de naleving van voorwaarden die aan een
vrijstelling zijn verbonden. Hierbij kan bij voorbeeld worden gedacht aan
de bijzondere financieringsmaatschappijen, die van het vereiste van een bankvergunning
zijn vrijgesteld op basis van artikel 1, derde lid, Wtk 1992. Daarnaast zijn
de werkzaamheden van de unit handhaving Wtk gericht op instellingen die geen
bankvergunning hebben, maar die (mogelijk) onder de reikwijdte van de Wtk
1992 vallen en deze aldus (al dan niet opzettelijk) overtreden. De formatie
van de unit bestaat uit drie medewerkers.Een van de conclusies van de herbezinning op de doelstellingen van het
toezicht was dat de doelstelling van handhaving van de integriteit van banken,
beleggingsinstellingen en wisselkantoren en van het financiële stelsel
als geheel, nog meer aan belang heeft gewonnen. Het toezicht op dit aspect
omvat onder meer: het toetsen van bestuurders op betrouwbaarheid, het tegengaan
van verstrengeling van persoonlijke en zakelijke belangen en van handelen
met voorkennis en het bevorderen van een effectieve bestrijding van mogelijke
fraudes en witwaspraktijken. Dit heeft geleid tot de oprichting van de bovengenoemde
«Integriteitsunit» binnen het Directoraat Toezicht. Deze unit
heeft tot taak het integriteitstoezicht op Wtk-, Wtb- en Wwk-instellingen
verder te ontwikkelen en de secties binnen het directoraat die zijn belast
met de uitvoering van het toezicht, specialistische ondersteuning te geven.
In dit kader verzamelt de unit onder meer informatie over integriteitsbedreigende
activiteiten. Hiertoe worden contacten onderhouden met andere instanties buiten
de bedrijfstak die de integriteit mede bewaken, zoals de ministeries van Financiën
en van Justitie, het OM, de ECD, de Centrale Recherche Informatiedienst, de
politie, functionarissen van onder toezicht staande instellingen en collega-toezichthouders
in binnen- en buitenland. Ten behoeve van de specialistische ondersteuning
van de secties die met de uitvoering van het toezicht zijn belast, dient de
unit- die thans in de opbouwfase verkeert – over expertise op het gebied
van forensische methoden en technieken te beschikken. Additionele expertise
op dit gebied wordt thans aangetrokken. De capaciteit van de unit bestaat
thans uit drie formatieplaatsen. Een uitbreiding van de capaciteit ligt in
de lijn der verwachtingen.Bovenstaande ontwikkelingen hebben ertoe geleid dat de totale capaciteit
van het Directoraat Toezicht van DNB is uitgebreid met 40 formatieplaatsen
tot 170. De genoemde, direct op integriteit gerichte activiteiten, zijn daarbij
inbegrepen. Meer algemeen dient deze uitbreiding het toezicht op financiële
soliditeit in brede zin, waarvan integriteit een integraal onderdeel is. Wet- en regelgevingHet wettelijk kader voor het toezicht op het kredietwezen is de afgelopen
jaren reeds op een adequaat niveau gebracht. Desalniettemin is het wenselijk
geoordeeld op een aantal punten nog een verdere aanscherping te bewerkstelligen.
In dit verband vindt op het terrein van het bankwezen en beleggingsinstellingen
momenteel op vier onderdelen een versterking van het wettelijk kader voor
de handhaving van de integriteit plaats. Hieronder volgt een beknopte toelichting. Wijziging Wtk 1992In de Tweede Kamer is een wetsvoorstel aanhangig tot wijziging van de
Wtk 1992, waarmee deze wet wordt uitgebreid. Dit voorstel dient met name tot
implementatie van de zogenoemde «minimum standards» van het Bazels
Comité van bankentoezichthouders. Daarnaast bevat het voorstel onder
meer een aanscherping van de bepaling betreffende de betrouwbaarheid van medebeleidsbepalers
van onder toezicht staande instellingen. Verder is dit voorstel
benut om de regeling van artikel 82 van de Wtk 1992 inzake het verbod tot
het aantrekken van gelden op één onderdeel aan te scherpen.
Dit betreft de introductie van een weigeringsgrond bij de beoordeling van
een aanvraag voor een ontheffing van dit verbod indien de betrouwbaarheid
van de betreffende beleidsbepalers niet buiten twijfel staat. Op deze wijze
kan het verbod van artikel 82 van de Wtk 1992, in het belang van de handhaving
van de integriteit van het financiële stelsel, beter worden gehandhaafd.Naast bovenstaand wetsvoorstel dat mede betrekking heeft op een aantal
integriteitsbevorderende maatregelen, is het van belang te onderkennen dat
DNB als toezichthouder op het bankwezen, reeds in het verleden de nodige regels
op integriteitsgebied heeft uitgevaardigd. De regelingen inzake bestuurderskredieten
en de regeling privé-beleggingstransacties zijn hier voorbeelden van.
Beide regelingen worden momenteel aan een herziening onderworpen. Artikel
22 van de Wtk 1992 vormt de basis voor het uitvaardigen van richtlijnen en
aanbevelingen op het gebied van administratieve organisatie, interne controle
en integriteitshandhaving bij banken. In dit verband is zeer onlangs door
DNB een project gestart dat tot een stroomlijning en actualisering van regels
op dit gebied moet leiden. Bij dit project zullen tevens de regels die de
NVB op dit gebied reeds heeft uitgevaardigd, worden betrokken. Betalingsverkeer/elektronisch geldEen belangrijke constatering in het kader van de integriteit van het betalingsverkeer
is dat uitgevers van elektronisch geld onder de Wtk 1992 vallen. Langs deze
weg kan worden voorkomen dat een onbetrouwbare uitgever misbruik kan maken
van het in het betaalmiddel gestelde vertrouwen. Betaalmiddelen dienen betrouwbaar
te zijn, en betrouwbaarheid van het middel en betrouwbaarheid van de uitgever
zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Onbetrouwbaarheid van de uitgever
zal vroeg of laat gevolgen hebben voor het vertrouwen van het publiek in het
betaalmiddel. Indien het een algemeen aanvaard ruilmiddel betreft waarin het
vertrouwen wordt ondermijnd, dan heeft dit negatieve gevolgen voor het vertrouwen
in het financiële stelsel als geheel. De toepasselijkheid van de Wtk
1992 brengt mee dat de uitgever integer/betrouwbaar moet zijn. Hij moet onbezwaarde
antecedenten hebben. Voor de toetsing op integriteit/betrouwbaarheid beziet
DNB op grond van de voornemens en antecedenten van de bij een instelling betrokken
personen of de belangen van de crediteuren of toekomstige crediteuren van
de onder toezicht staande instelling niet in gevaar zouden kunnen komen. De
bestuurders moeten dus aan hoge eisen voldoen.Een gezamenlijke werkgroep van het Ministerie van Financiën en DNB
heeft bezien of er aanleiding is om de taak op het gebied van het betalingsverkeer,
zoals die is neergelegd in de Bankwet 1948, te herzien in het licht van nieuwe
ontwikkelingen, met name op het terrein van afwikkelsystemen. De werkgroep
heeft geconstateerd dat, mede met het oog op de handhaving van de integriteit
van de financiële markten, de introductie van toezicht op afwikkelsystemen
in het betalingsverkeer kan bijdragen aan het beperken van systeemrisico's.
Toezicht zou in dit verband betekenen dat wordt zekergesteld dat afwikkelsystemen
in het betalingsverkeer aan zekere randvoorwaarden voldoen inzake veiligheid
en betrouwbaarheid. Binnenkort zal worden besloten op welke wijze aan de bevindingen
van de werkgroep gevolg kan worden gegeven. Wet inzake de wisselkantorenOp 1 januari 1995 is de Wet inzake de wisselkantoren (Wwk) in werking
getreden1. Het hoofddoel van de wet is het tegengaan
van het witwassen van misdaadgelden. De Wwk maakt het mogelijk malafide wisselkantoren de toegang tot de markt te ontzeggen. Sinds de inwerkingtreding van
de Wwk zijn vele malafide wisselkantoren aangepakt.Gebleken is echter dat niet alleen wisseltransacties gebruikt worden voor
het witwassen van misdrijfgelden, maar dat ook andere transacties, zoals money
transfers, waarbij een financiële dienstverlener gelden van de opdrachtgever
in ontvangst neemt teneinde deze elders betaalbaar te stellen, witwas-gevoelig
zijn. Indien money transfers (of andere soortgelijke transacties) door niet-kredietinstellingen
worden uitgevoerd, ontbreekt thans een adequaat toezichtskader. Aangezien
de Wwk een adequaat toezichtsinstrumentarium bevat bestaat het voornemen om
de Wwk zodanig te wijzigen, dat instellingen die dergelijke transacties verrichten
onder het toezichtsregime van de Wwk komen te vallen. Hiertoe is thans een
wetsvoorstel in voorbereiding, dat naar verwachting begin 1998 de Raad van
State voor advies zal worden aangeboden.Door het onder toezicht brengen van deze instellingen, wordt het hen verboden
hun werkzaamheden uit te voeren, tenzij zij geregistreerd zijn bij DNB. Verder
kunnen de bestuurders en degenen die het dagelijks beleid (mede) bepalen,
alsmede degenen die rechtstreeks of middellijk bevoegd zijn genoemde personen
te benoemen of te ontslaan, worden getoetst op hun betrouwbaarheid. Daarnaast
wordt het mogelijk bepaalde eisen te stellen aan bedrijfsvoering en administratieve
organisatie van de instellingen. In dit kader dient tevens te worden vermeld
dat money transfers onder de Wet Melding ongebruikelijke transacties (Wet
MOT) worden gebracht en dat een indicator terzake wordt opgesteld. De algemene
maatregel van bestuur voor het onder de Wet MOT brengen van de money transfers
is op 12 november jl. door de Begeleidingscommissie MOT akkoord bevonden.
De algemene maatregel van bestuur zal op korte termijn aan de Raad van State
worden aangeboden. Wet toezicht beleggingsinstellingen (Wtb)In het kader van de reeds lopende evaluatie van de Wtb, wordt bezien in
hoeverre het noodzakelijk is in de Wtb de bepalingen omtrent de betrouwbaarheid
aan te scherpen. Overwogen wordt om de kring van te toetsen personen uit te
breiden tot medebeleidsbepalers, eisen te stellen aan de doorzichtigheid van
de groep waartoe een beleggingsinstelling behoort en een verklaring-van-geen-bezwaar-procedure
in te voeren voor deelnemingen in beleggingsinstellingen. Voorts wordt bezien
of analoog aan artikel 13 Wtk een meldplicht zal worden opgenomen voor beleggingsinstellingen
indien zich wijzigingen voordoen in de antecedenten van bestuurders of personen
met benoemings- en ontslagrecht ten aanzien van bestuurders. Activiteiten marktpartijenOp het gebied van beoordeling en handhaving van de integriteit zijn door
de bedrijfstak zelf maatregelen getroffen. De Nederlandse Vereniging van Banken
(NVB) kent regelingen en aanbevelingen die voor haar leden van toepassing
zijn. Zo kunnen worden genoemd een regeling voor een incidentenregistratiesysteem
(EVA), een Verificatie Informatie Systeem (VIS), de gedragscode over «Chinese
Walls», de regeling privé-beleggingstransacties, de richtlijn
inzake nadere inlichtingen Meldpunt Ongebruikelijke Transacties en de gedragslijn
OM/banken over medewerking door banken aan strafrechtelijke onderzoeken tegen
cliënten.Eerstbedoelde regeling betreft een geautomatiseerde databank met namen
van verdachte bankcliënten (personen en bedrijven). Het systeem stelt
banken in staat na te gaan of een bepaalde (rechts-)persoon bij een andere
bank is geregistreerd voor een ernstig incident. Het VIS betreft een computerbestand
met de nummers van ongeldige identiteitsbewijzen. Het systeem is tot stand
gekomen in samenwerking tussen de NVB en de Centrale Recherche
Informatiedienst en levert een belangrijke bijdrage aan het voorkomen van
misbruik van ongeldige identiteitsbewijzen voor fraude. Het systeem is ondergebracht
bij het BKR in Tiel. De gedragscode over «Chinese Walls» is een
indringende (zij het niet-afdwingbare) aanbeveling aan de banken een fysieke
of tenminste een duidelijke procedurele scheiding aan te brengen tussen het
krediet-, emissie- en effectenbemiddelingsbedrijf, ter bevordering van een
gescheiden behandeling van koersgevoelige informatie. De regeling privé-beleggingstransacties
beoogt iedere schijn van gebruik van voorwetenschap, waarover bankmedewerkers
uit hoofde van hun functie kunnen beschikken tegen te gaan.De nadere inlichtingen die het Meldpunt Ongebruikelijke Transacties (Meldpunt)
aan een bank kan vragen na een melding worden behandeld in de desbetreffende
richtlijn. Het gaat hierbij onder meer om gegevens die nodig zijn om te kunnen
beoordelen of een als ongebruikelijk gemelde transactie als een verdachte
transactie moet worden gekwalificeerd.De gedragslijn OM/banken heeft betrekking op medewerking van banken op
vrijwillige basis aan strafrechtelijke onderzoeken van het OM tegen cliënten
van banken.Voorts kan gewezen worden op de samenwerking tussen de NVB en Justitie
bij de aanpak van fraude, zoals het project «met kennis bestrijden»
waarbij de NVB financiële expertise beschikbaar stelt aan het OM en de
politie ten behoeve van opsporingsonderzoeken naar fraude en witwaszaken.
Voorts kan hier worden genoemd het project Financieel Rechercheren. Dit samenwerkingsverband
tussen de overheid en de financiële instellingen beoogt het financieel
rechercheren een volwaardige plaats te geven binnen het opsporingsapparaat.
Verder werd binnen de NVB een adviescommissie fraude incidenten opgericht
als aanspreekpunt voor de overheid op het terrein van fraude en andere incidenten.
Ten slotte kan worden genoemd het opzetten van een aparte registratie van
misbruik en oneigenlijk gebruik van machtigingen met als doel fraude met dit
instrument tegen te gaan.Veel banken hebben eigen regelingen (gedragscodes) opgesteld als richtlijn
voor het handelen van hun medewerkers in de contacten met cliënten. Uitgangspunt
van deze codes is het belang van de instelling om aanzien en integriteit te
handhaven en te beschermen. 2.2 Effectenverkeer Taak en organisatie STEDe grondslag voor de taken van de STE wordt gevormd door de Wet toezicht
effectenverkeer 1995 (Wte 1995) en de Wet melding zeggenschap in ter beurze
genoteerde vennootschappen 1996 (Wmz 1996).Zowel in de Integriteitsnota uit 1996 als in de latere nota inzake de
organisatie van het toezicht in het effectenverkeer1 is een overzicht gegeven van de ontwikkelingen in het toezicht op
de onderscheiden gebieden van het toezicht (effecteninstellingen, handelsregels,
effectenuitgevende instellingen, gebruik voorwetenschap) en van de achtergronden
en motieven voor het proces van geleidelijke versterking dat sedert de jaren
tachtig op dit gebied is ingezet.In de periode sedert het verschijnen van de Integriteitsnota 1996 heeft
een aantal aanzienlijke veranderingen plaatsgevonden in de organisatie van
het toezicht. Deze veranderingen hebben met name geleid tot een versterking
van de rol van de STE als onafhankelijk toezichthouder, waardoor de STE thans
volledig verantwoordelijk is voor het toezicht op effecteninstellingen, ongeacht
of deze zijn toegelaten tot de beurs.Hoewel de richting van de veranderingen in lijn is met de voornemens in
de Integriteitsnota 1996 en de nota inzake de organisatie van het toezicht in het effectenverkeer, hebben deze veranderingen sneller plaatsgevonden
en zijn zij voor een deel ook verder gegaan dan eerder voorzien (zie ook de
brief van 20 december 1996 over de fusie tussen de Amsterdamse Effectenbeurs
en de Optiebeurs1).In de Integriteitsnota 1996 werd onder meer een uitbreiding van de controlecapaciteit
van de STE met circa 8 personen voorzien, in de vorm van een eigen controle-afdeling.
Dit voornemen is in de loop van 1996 geëffectueerd, doch is in retrospectief
slechts aan te merken als een overgangsfase naar het integraal toezicht van
de STE op de effecteninstellingen zoals dat sedert 1 januari 1997 operationeel
is. Dit heeft geleid tot een aanvullende uitbreiding met 29 formatieplaatsen2.Met deze uitbreiding zou de formatie van de STE uitkomen op circa 60 personen.
Begin 1998 zal de feitelijke personeelsomvang circa 50 personen bedragen.In het licht van de uitbreiding van de taken en verantwoordelijkheden
van de STE en de sterke groei van de personeelsomvang heeft een reorganisatie-onderzoek
plaatsgevonden dat heeft geleid tot de invoering van een nieuw organisatiemodel
per 1 juli 1997. In het nieuwe model is sprake van vijf afdelingen waarvan
drie zich bezighouden met de directe uitvoering van het toezicht (onderverdeeld
naar een drietal deelsectoren: effecteninstellingen die zijn toegelaten tot
AEX, effecteninstellingen die buiten de beurs actief zijn, en markten). Daarnaast
is er een afdeling Beleid en een afdeling Juridische Zaken. In het kader van
de reorganisatie is tevens besloten tot een intensievere betrokkenheid van
de bestuursleden bij de dagelijkse gang van zaken bij de STE en een versterking
van het operationele management.Voor 1998 is in de begroting van de STE een verdere uitbreiding van de
formatie tot 70 medewerkers voorzien. Hierbij spelen de volgende overwegingen
een rol:– De nieuwe regelgeving rond het gebruik van voorwetenschap zal
extra inspanningen van de STE vergen, zowel door de aanscherping van de delictsomschrijving,
die tot een groter aanbod van zaken kan leiden, als door de nieuw in te voeren
meldingsplicht voor insiders ten aanzien van transacties in effecten van de
eigen onderneming (zie ook hierna onder wet- en regelgeving). Wat betreft
de bestuurlijke handhaving onderzoekt de STE de mogelijkheden om te komen
tot één geïntegreerd systeem voor de melding van transacties
in Nederlandse effecten. Thans is nog sprake van niet op elkaar aangesloten
systemen voor het beursverkeer (de systemen van AEX) en het onder toezicht
van de STE staande marktsegment van het buitenbeursverkeer. Voor het grensoverschrijdende
verkeer geldt daarbij dat als gerapporteerd wordt aan een buitenlandse toezichthoudende
autoriteit, ingevolge EU-richtlijnen, melding in Nederland achterwege mag
blijven. De STE is voornemens om met buitenlandse toezichthouders in overleg
te treden teneinde te bezien of en zo ja hoe de informatie-uitwisseling op
dit terrein kan worden verbeterd.– In overleg tussen de STE en AEX wordt bezien op welke wijze de
STE toegang kan krijgen tot de aan de systemen van AEX gerapporteerde en geregistreerde
transacties in effecten alsmede tot de beurssystemen die ongebruikelijke transacties
signaleren, respectievelijk tot de uit die systemen voortvloeiende signalen.
Opzet hierbij is dat de STE zich aldus zelfstandig een oordeel kan vormen
over de relevantie van de op de beurs gegenereerde signalen die kunnen wijzen
op handel met voorkennis.– De STE zal in de loop van 1998 een aparte «enforcement unit»
in het leven roepen, die belast zal worden met het voorbereiden van het opleggen
van dwangsommen en bestuurlijke boetes, de coördinatie van de reguliere
contacten met het OM, andere toezichthouders en met opsporingsinstanties over
kwesties inzake integriteitshandhaving, alsmede met het bijstaan
van de operationele toezichtsafdelingen bij onderzoek naar methoden en indicatoren
tot herkenning van effectenverrichtingen en van patronen daarin die (kunnen)
duiden op frauduleuze gedragingen in het effectenverkeer. Met de instelling
van deze unit kan worden ingespeeld op de nieuwe taken, bevoegdheden en toezichtsinstrumenten
die het gevolg zijn van de Herijking Wte 1995 (zie hieronder), alsmede op
de aangescherpte regelgeving inzake het gebruik van voorwetenschap en op de
invoering van dwangsommen en bestuurlijke boetes.– In dit kader zullen ook de toezichtsregels op onderdelen worden
aangescherpt. Hierbij gaat het onder andere om een periodieke toetsing van
de deskundigheid en betrouwbaarheid van (mede)bestuurders, in aanvulling op
de eenmalige toetsing bij het aantreden van betrokkenen. Tevens worden effecteninstellingen
verplicht om wijzigingen in de antecedenten van (mede)bestuurders te melden
aan de STE. Voorts zullen zij worden verplicht om feiten en omstandigheden
die zich met betrekking tot de bedrijfsuitoefening van de effecteninstelling
voordoen en die voor het toezicht door de STE van belang zijn (fraudes en
dergelijke) te melden aan de STE.– Daarnaast verbreedt en verdiept de STE de controles bij instellingen.
De intensivering van het toezicht op personen bij de instellingen dient ondersteund
te worden door gebruik te maken van diverse informatiebronnen. Dit laatste
vergt een uitbreiding van de samenwerking met opsporingsdiensten. In hoofdstuk
4 zal hierop nader worden ingegaan.Naast de bovenstaande reeds in de begroting 1998 voorziene uitbreiding,
zal ook het opzetten en het bijhouden van een register van effectenhandelaren
(zie par. 2.6) extra inspanningen vergen, die mogelijk tot een verdere uitbreiding
van de capaciteit zullen leiden. Wet- en regelgevingHet wettelijk kader voor het toezicht in het effectenwezen is en wordt
in de komende periode op een aantal punten versterkt. Hieronder komen aan
de orde: het wetsvoorstel Herijking Wte 1995, het wetsvoorstel gebruik voorwetenschap
en enkele initiatieven op het terrein van de goederentermijnhandel. Herijking Wte 1995Het wetsvoorstel Herijking Wte 1995 is op 13 oktober 1997 bij de Tweede
Kamer ingediend1. Dit wetsvoorstel behelst een
formalisering van de versterking van de rol van de STE als onafhankelijk toezichthouder
en de daarmee samenhangende beperking van de zelfregulering van de beurzen.
De belangrijkste aanpassingen zijn de volgende:– de verlening van een vergunning aan tot de beurs toe te laten
effecteninstellingen wordt losgekoppeld van de toelating tot de beurs;– de prudentiële regels voor tot de beurs toegelaten instellingen
worden in het Besluit toezicht effectenverkeer 1995 en de Nadere regeling
van de STE opgenomen;– aan de STE wordt een rechtstreekse aanwijzingsbevoegdheid verleend
bij overtreding van de prudentiële regels door tot de beurs toegelaten
effecteninstellingen.Het beoogde gevolg van de genoemde wijzigingen is dat de systematiek van
de Wte 1995, voor zover het betreft de verlening van vergunningen aan effecteninstellingen
en het in dat kader uitgeoefende toezicht, ongeacht of zij op de beurs actief
zijn, niet langer afwijkt van de andere toezichtswetten. In dat kader onderwerpt
de STE de door de effectenbeurzen en brancheorganisaties gestelde richtlijnen
en toezichtsregels aan een analyse, teneinde te bezien of deze in aanmerking
komen voor opneming in de Nadere Regeling van de STE. Naast de genoemde punten die samenhangen met de gewijzigde organisatie
van het toezicht in het effectenverkeer, is in het wetsvoorstel tevens een
meer uitgebreide regeling van de beurserkenning meegenomen.Het voornemen bestaat een nota van wijziging in te dienen bij het bovengenoemde
wetsvoorstel om langs die weg de mogelijkheid van het instellen van een stille
curatele bij effecteninstellingen in de Wte 1995 op te nemen. In het kader
van de zogenaamde Röntgenfoto van de toezichtswetten1 was reeds vastgesteld dat zou moeten worden overwogen dit instrument
ook in de Wte 1995 te introduceren. De Wtk 1992, de Wtb, de Wet toezicht verzekeringsbedrijf
1993 (Wtv 1993) en de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeraars (Wtn) bevatten
reeds bepalingen inzake stille curatele. De wenselijkheid daartoe is door
de recente gebeurtenissen in de effectensector geïllustreerd. Om die
reden verdient het aanbeveling dit onderwerp reeds op korte termijn te regelen,
en niet te wachten tot het wetsvoorstel ter implementatie van de conclusies
van de genoemde Röntgenfoto. Deze nota van wijziging zal bij gelegenheid
van de nota naar aanleiding van het verslag over dit wetsvoorstel aan de Kamer
worden aangeboden. Gebruik voorwetenschapNu het wetsvoorstel inzake gebruik voorwetenschap2 onlangs door de Tweede Kamer is aanvaard, kan op deze plaats worden
volstaan met de constatering dat brede overeenstemming bestaat over de met
het wetsvoorstel beoogde strengere regelgeving op dit gebied. Het behoeft
geen betoog dat daarmee een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan het bewaken
van de integriteit. Voorwaarde is uiteraard wel dat voor de handhaving van
de nieuwe bepalingen voldoende capaciteit en expertise beschikbaar zijn. Hierboven
is reeds opgemerkt dat bij de STE een verdere versterking van de capaciteit
is voorzien. In hoofdstuk 3 zal nader worden ingegaan op de strafrechtelijke
handhaving van de verbodsbepalingen inzake gebruik voorwetenschap. GoederentermijnhandelIn de Integriteitsnota 1996 is aangegeven dat Nederland sterk hecht aan
uitbreiding van de reikwijdte van de Europese Richtlijn Beleggingsdiensten
(93/22/EEG) met goederentermijntransacties, aangezien alleen door een vergunningsvereiste
en bestuursrechtelijk toezicht op Europese schaal een effectieve aanpak van
malafide instellingen op dit terrein wordt bereikt. In Nederland vallen deze
producten wel reeds onder de reikwijdte van de Wte 1995. De Raad van Ministers
heeft op 17 november jl. ingestemd met een bereikt akkoord over (o.a.) een
wijziging van de Richtlijn Kapitaaltoereikendheid (93/6/EEG). Nederland heeft
weten te bereiken dat een overweging bij dit wijzigingsvoorstel is opgenomen,
inhoudende dat het plegen van ernstige fraude door bepaalde handelaren in
grondstoffenfutures de Europese Gemeenschap in toenemende mate zorgen baart
en een bedreiging vormt voor het imago en de integriteit van de handel in
termijncontracten; en dat het wenselijk is dat de Commissie zich beraadt op
de vaststelling van een passend prudentieel raamwerk waarmee dergelijke frauduleuze
praktijken in de toekomst kunnen worden voorkomen. Deze overweging moet voor
de Commissie de aanzet vormen om in de toekomst de Richtlijn Beleggingsdiensten
met goederentermijntransacties uit te breiden.In de Integriteitsnota 1996 werd over dit onderwerp eveneens aangegeven
dat de Minister van Financiën bij zijn Duitse ambtgenoot de problematiek
van de goederentermijnhandel onder de aandacht had gebracht met het oogmerk
dat deze onder de reikwijdte van de Duitse effectenwetgeving zou worden gebracht;
dit naar aanleiding van uit Duitsland afkomstige, malafide aanbiedingen
van goederentermijntransacties op de Nederlandse markt. De Duitse wetgeving
is inmiddels dienovereenkomstig aangepast en treedt per 1 januari 1998 in
werking. Activiteiten marktpartijenIn een onlangs uitgebrachte notitie, De Nederlandse kapitaalmarkt op de
drempel van de 21e eeuw, geeft AEX haar visie op de toekomst en op de eigen
rol bij het bevorderen van de integriteit van de effectenhandel. In dat kader
zal AEX – in afstemming met de STE – bezien hoe zij in haar markttoezicht
meer transparantie kan aanbrengen onder andere de suggestie om opvallende
transacties – dat wil zeggen transacties die kunnen wijzen op handel
met voorkennis – die via de stockwatch-systemen van de beurs zijn gesignaleerd
niet alleen te melden aan de STE, maar ook periodiek (in geaggregeerde vorm)
openbaar te maken, om zo de transparantie te bevorderen. Ook bepleit AEX een
verbetering van de «audit trail» van ingelegde orders, waarbij
met name onderscheid zou moeten worden gemaakt tussen orders die een bemiddelaar
inlegt voor een klant dan wel voor eigen rekening. Deze suggesties vormen
thans onderwerp van nadere overweging tussen AEX en de STE.Ten slotte doet AEX de suggestie de opleidingseisen voor personen die
werkzaam zijn in de effectensector te verhogen door middel van examens en
de invoering van persoonlijke licenties. In par. 2.6. zal nader op deze gedachte
worden ingegaan. 2.3 Verzekeringswezen/pensioenfondsen Taak en organisatie VerzekeringskamerDe grondslag voor de toezichthoudende taken van de Verzekeringskamer met
betrekking tot verzekeraars is gelegen in de Wet toezicht verzekeringsbedrijf
1993 (Wtv 1993) en de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf (Wtn).
Het toezicht dat de Verzekeringskamer uitoefent op pensioen- en spaarfondsen
is gebaseerd op enkele pensioenwetten, waarvan de Pensioen- en spaarfondsenwet
(Psw) de belangrijkste is.Per 1 september 1992 is de Verzekeringskamer beheersmatig verzelfstandigd.
Naast het realiseren van beheersmatige doelstellingen als grotere flexibiliteit
bij investeringsbeslissingen en bij personeelsmiddelen, is deze verzelfstandiging
aangegrepen om tot een reorganisatie van de Verzekeringskamer te komen. De
reorganisatie had onder meer tot doel de toezichtsafdelingen, die voorheen
waren opgebouwd vanuit de specialismen accountancy en actuariaat, slagvaardiger
te maken met het oog op een effectiever toezicht. De nieuwe organisatie voorziet
in één aanspreekpunt (relatiebeheerder) per onder toezicht staande
instelling, die primair verantwoordelijk is voor het toezicht op die instelling.
Per toezichtsafdeling zijn de verschillende specialismen samengevoegd. Een
gevolg van deze reorganisatie is dat binnen de Verzekeringskamer door accountants
en actuarissen thans intensiever wordt samengewerkt, hetgeen de effectiviteit
van het toezicht ten goede komt. Om slagvaardiger op te kunnen treden en effectiever
in te kunnen spelen op ontwikkelingen in het verzekerings- en pensioenwezen
is tevens een afdeling onderzoek & advies in het leven geroepen die zich
bezig houdt met analyse van trends en ontwikkeling van toezichtsbeleid. Bij
de evaluatie inzake de beheersmatige verzelfstandiging van de Verzekeringskamer
kon dan ook worden geconstateerd dat «de effectiviteit en efficiency
van de werkzaamheden zijn toegenomen1».In het verlengde van de genoemde reorganisatie heeft de Verzekeringskamer
zich verder bezonnen op maatregelen die tot een actualisering van het
toezicht op de verzekerings- en pensioensector moeten leiden. Eerder dit jaar
heeft dit geresulteerd in een nota getiteld «De actualisering van het
toezicht». Hierin staan de aanpassingen in het toezichtsbeleid en hetinstrumentarium
opgesomd die dienen ter versterking van het toezicht en de integriteit van
de verzekerings- en pensioensector. Het betreft hier reeds gerealiseerde en
deels nog te realiseren voornemens. Deze nota is in oktober 1997 ter informatie
aan de vaste commissie voor Financiën en de vaste commissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid gezonden.De voornaamste voornemens in deze nota die inmiddels zijn gerealiseerd
betreffen:– protocol inzake informatieverschaffing door de externe accountant
aan de Verzekeringskamer met betrekking tot een verzekeraar. Het gaat hierbij
om een raamovereenkomst inzake de aan de externe accountant door de verzekeraar
te verstrekken opdracht, de wijze van rapportering aan de Verzekeringskamer,
de informatieverstrekking door de accountant aan de Verzekeringskamer bij
het teruggeven van de opdracht en tijdige informatie over geconstateerde transacties
die niet passen in de normale bedrijfsactiviteiten van de verzekeraar, waaronder
fraude;– aanscherping van de toetsing van bestuurders en commissarissen
van verzekeraars, waarbij het vermijden van ongewenste belangenverstrengeling
hoge prioriteit heeft;– aanpassing en intensivering van de periodieke onderzoeken bij
onder toezicht staande instellingen; gericht onderzoek wordt gedaan naar zaken
die uit een analyse van de onder toezicht staande instelling als slecht of
zorgelijk naar voren komen;– vaker inzetten van een stille bewindvoerder bij een onder toezicht
staande instelling;– onder omstandigheden zullen onder toezicht staande instellingen
worden verplicht tijdelijk bepaalde adviseurs aan te trekken om het management
te ondersteunen bij door de Verzekeringskamer als zwak aangemerkte beleidsaspecten;– het toezicht op het beleggingsbeleid – waaronder het gebruik
van financiële derivaten – is aangescherpt.Maatregelen die nog in ontwikkeling zijn, betreffen:– verscherping van het toezicht op een aantal specifieke gebieden
(jonge verzekeraars en pensioenfondsen, beleggingsrisico's en beleidsplannen);– formulering van minimumeisen voor de administratieve organisatie
en interne controle van verzekeraars en pensioenfondsen;– protocol inzake informatieverschaffing door de externe accountant
aan de Verzekeringskamer met betrekking tot een pensioenfonds;– protocol inzake informatieverschaffing door de actuaris aan de
Verzekeringskamer met betrekking tot een verzekeraar respectievelijk een pensioenfonds.De Verzekeringskamer bedient zich geregeld van circulaires, gericht aan
de onder toezicht staande instellingen, waarin zij aangeeft op welke wijze
zij op specifieke onderdelen uitvoering geeft aan haar toezichtstaak. De afgelopen
periode zijn door de Verzekeringskamer de volgende circulaires verzonden die
betrekking hebben op aan integriteit gerelateerde toezichtsaspecten:– in de circulaire van 24 april 1995 heeft de Verzekeringskamer
haar beleid betreffende het toezicht op het gebruik van financiële derivaten
uiteengezet. Daarbij heeft zij gewezen op een adequate beleggingsorganisatie
inclusief scheiding van functies (vaststelling beleid, uitvoering orders resp.
administratie), interne rapportage, onafhankelijke controle en kennis en ervaring
van management en betrokken beleggingsfunctionarissen; – met de circulaire van 21 juni 1996 heeft de Verzekeringskamer
gemeld dat de toetsing van bestuurders van verzekeraars verscherpt zal worden
door voorafgaand aan de benoeming de toetsing plaats te laten vinden, en door
de introductie van een vragenlijst over antecedenten en financiële banden;
wijzigingen in de gegeven antwoorden dienen aan de Verzekeringskamer te worden
doorgegeven;– op 31 januari 1997 is een circulaire verzonden die het beleid
voor de toetsing van conglomeraatbestuurders expliciteert en informatie geeft
over de samenwerkingsafspraken met DNB hierover. Ten aanzien van toetsing
van conglomeraatbestuurders is aangegeven wie getoetst worden en welke procedure,
timing en eisen daaraan zijn verbonden. Tevens is een regeling privé-beleggingstransacties
voor conglomeraatbestuurders opgenomen;– in de circulaire van 22 april 1997 is gemeld dat ten aanzien van
groepbestuurders met uitzondering van de regeling privé-beleggingstransacties,
dezelfde eisen gelden als ten aanzien van conglomeraatbestuurders.– in de circulaire van 6 november 1997 heeft de Verzekeringskamer
een oproep gedaan aan verzekeraars en pensioenfondsen om interne beleggingsprocedures
te bezien en te komen tot een insiderregeling/gedragscode.Ter uitvoering van de hierboven beschreven actualisering van het toezicht,
met een zwaarder accent op de integriteit van de verzekerings- en pensioensector,
is thans een uitbreiding voorzien van de personeelsomvang van de Verzekeringskamer
met 45 formatieplaatsen, van 133 in 1997 naar 178 over drie jaar. Wet- en regelgevingOp het terrein van het verzekerings- en pensioenwezen wordt gewerkt aan
weten regelgeving ter vergroting van de effectiviteit van het toezicht. Hierbij
vindt met name ook een versterking plaats van de handhaving van de integriteit. Wijziging Wtv 1993 en WtnBinnenkort wordt bij de Tweede Kamer een wetsvoorstel ingediend tot Wijziging
van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993, de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf
en in verband daarmee enkele andere wetten, teneinde de effectiviteit van
het bedrijfseconomisch toezicht te vergroten.Dit wetsvoorstel vloeit in hoofdzaak voort uit de evaluatie van de gebeurtenissen
rond Vie d'Or, welke op 20 maart 1996 aan de Tweede Kamer is gezonden1. Bij de evaluatie werd vastgesteld dat regelgeving alleen
nog geen garantie biedt voor een adequaat toezicht en dat in dat licht het
steeds verder verfijnen van de regelgeving slechts schijnzekerheid biedt.
Niettemin werd het zinvol geacht de bestaande toezichtswetgeving te toetsen
aan de bij de gebeurtenissen rond Vie d'Or opgedane ervaringen. Dit heeft
geleid tot de brief van 3 juni 19962, waarin
onder meer de belangrijkste voorgenomen aanpassingen van de Wtv 1993, de Wtn
en daarop gebaseerde Besluiten en Regelingen staan vermeld. Een aantal van
deze aanpassingen heeft tot doel de integriteit van marktpartijen te bevorderen.
Het gaat daarbij om de volgende punten:– de bewijslast voor de Verzekeringskamer op het punt van de betrouwbaarheid
van beleidsbepalers van onder toezicht staande instellingen wordt verlicht;
het wordt voor de Verzekeringskamer eenvoudiger om op te treden indien de
toetsing daartoe aanleiding geeft;– de Verzekeringskamer krijgt de bevoegdheid nieuwe (mede)beleidsbepalers
(m.n. bestuurders en commissarissen) van onder toezicht staande verzekeraars
vooraf te toetsen op betrouwbaarheid en eventueel deskundigheid,
waardoor het voor de Verzekeringskamer mogelijk wordt anticiperend op te treden
;– de Verzekeringskamer krijgt tevens de bevoegdheid nieuwe (mede)beleidsbepalers
van de groep waartoe een verzekeraar behoort, vooraf te toetsen op betrouwbaarheid
en eventueel op deskundigheid voor zover deze personen tevens uit dien hoofde
het beleid van de verzekeraar (mede)bepalen.Naast de bovenstaande, reeds eerder aangekondigde aanpassingen, worden
in het wetsvoorstel ook de volgende bepalingen opgenomen:– de Verzekeringskamer krijgt de bevoegdheid informatie te vragen
aan een ieder die zich naar het oordeel van de Verzekeringskamer voordoet
als verzekeraar;– de Verzekeringskamer zal de mogelijkheid krijgen op te treden
tegen personen die als holdingbestuurder van een niet-financieel conglo- meraat
het beleid van een onder toezicht staande instelling (mede-) bepalen en over
wier deskundigheid en betrouwbaarheid twijfel bestaat. Wijziging Psw met het oog op verbetering toezichtIn de Pensioennota1 is geconstateerd dat
de Psw op een aantal terreinen aan vernieuwing toe is. De Staatssecretaris
van SZW heeft thans een wetsvoorstel in voorbereiding dat onder meer voorziet
in wijziging van de Psw en de Wet betreffende verplichte deelneming in een
beroepspensioenregeling. Een aantal van de voorgenomen wijzigingen heeft tot
doel de waarborging van de integriteit van de (beleidsbepalers van de) pensioen-
en spaarfondsen te bevorderen. Het gaat hierbij onder andere om de introductie
van een betrouwbaarheids- en een deskundigheidstoets ten aanzien van de (mede-)beleidsbepalers
van pensioen- en spaarfondsen. Daarnaast wordt volgens het wetsvoorstel een
gedragscode verplicht gesteld, die regels zal moeten bevatten ter voorkoming
van belangenconflicten en van misbruik van aanwezige informatie. De Verzekeringskamer
kan regels stellen met betrekking tot de inhoud van de gedragscode. Verder
zal een aanwijzingsrecht voor de Verzekeringskamer ten aanzien van pensioen-
en spaarfondsen worden ingevoerd. Dit aanwijzingsrecht zal de Verzekeringskamer
in staat stellen om jegens een pensioen- of spaarfonds op te treden indien
de Verzekeringskamer meent dat de belangen van de (gewezen) deelnemers, verzekerden
of andere belanghebbenden daartoe aanleiding geven. Hiermee wordt het toezicht
op de integriteit (en, meer in den brede, op de financiële soliditeit)
van pensioen- en spaarfondsen meer in lijn gebracht met het toezicht op verzekeraars.
In dit verband ontvangt de Kamer binnenkort ook de toegezegde rapportage waarin
de verschillen en overeenkomsten tussen de drie toezichtsclusters (particuliere
financiële instellingen, pensioenfondsen en sociale verzekeraars) in
kaart worden gebracht (grote röntgenfoto). Activiteiten marktpartijenTer bevordering van de handhaving van de integriteit zijn ook door de
onder toezicht staande instellingen zelf en door hun organisaties maatregelen
getroffen. Zo heeft het Verbond van Verzekeraars in 1993 de Modelcode verkeersregels
beleggingstransacties geformuleerd. Doel hiervan is het reguleren van privé-beleggingstransacties
van bestuurders en medewerkers van verzekeraars, zodanig dat (de schijn van)
beleggingshandelingen met voorkennis en vermenging van zakelijke en privébelangen
wordt voorkomen. In de Modelcode zijn onder meer algemene gedragsregels, voorschriften
en verbodsbepalingen geformuleerd alsmede aanbevelingen over de juridische
vormgeving daarvan binnen de bedrijven. Bij een in 1996 door het Verbond van
Verzekeraars uitgevoerd onderzoek naar de naleving van de Modelcode
luidde de conclusie dat het merendeel van de verzekeraars inderdaad de verkeersregels
als bedoeld hebben ingevoerd.Verder is gebleken dat diverse verzekeraars naast de bedoelde regeling
nog additionele maatregelen en gedragsregels hebben ingevoerd. Momenteel wordt
door het Verbond van Verzekeraars een «protocol betreffende preventie
en bestrijding van fraude in de levensverzekeringsbranche» gefinaliseerd.
In dit protocol wordt onder meer nadrukkelijk de aangifte bij justitiële
autoriteiten in geval van geconstateerde fraude aan de orde gesteld.In de pensioensector bestaan de Model-gedragscode en het Beleggingsstatuut
van de Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen (Opf) respectievelijk sinds
1994 en 1996. De Model-gedragscode geeft richtlijnen aan bestuurders en werknemers
van pensioenfondsen ter voorkoming van belangenconflicten en misbruik van
vertrouwelijke informatie. Het Beleggingsstatuut bevat bepalingen over informatievoorziening,
uitgangspunten, uitvoering, organisatorische voorwaarden en gebruik van derivaten.Daarnaast overweegt de Opf het Beleggingsstatuut als voorwaarde voor het
lidmaatschap te stellen en een «keurmerk» in te voeren voor pensioenfondsen
die voldoen aan bepaalde eisen op het gebied van betrouwbaarheid, deskundigheid,
gedragscode en medezeggenschap. 2.4 Onderlinge samenwerking toezichthoudersBinnen het daarvoor bestaande wettelijk kader in de verschillende toezichtswetten
wordt onderling door DNB, STE en de Verzekeringskamer actief informatie uitgewisseld
over toezichtsaangelegenheden.De samenwerking tussen DNB en de Verzekeringskamer is voor wat betreft
het toezicht op financiële conglomeraten geformaliseerd in een Protocol
(t.a.v. het toezicht)1 en een Convenant (t.a.v.
toetsing conglomeraatsbestuurders).Daarnaast bestaan er uiteenlopende overlegvormen; periodiek overleg op
bestuurlijk niveau tussen de drie toezichthouders gezamenlijk vindt twee maal
per jaar plaats; tussen DNB en Verzekeringskamer vindt daarnaast drie maal
per jaar bilateraal overleg plaats.In een tenminste vergelijkbare frequentie bestaat er periodiek overleg
tussen (een delegatie uit) het bestuur van elk van de toezichthouders en de
Minister van Financiën, en bestaat het voornemen om ook een periodiek
overleg van de toezichthouders gezamenlijk met de Minister van Financiën
te introduceren.Daarnaast vindt op beleidsniveau veelvuldig overleg plaats, in werkgroepverband
en ad-hoc, over onderwerpen die sectoroverschrijdend zijn, tussen toezichthouders
en met het Ministerie van Financiën.Een belangrijk instrument van het integriteitstoezicht is de betrouwbaarheidstoets
van bestuurders van een onder toezicht staande instelling. Tot dusver vond
op dit gebied per geval informatie-uitwisseling plaats tussen DNB, STE en
Verzekeringskamer (met uitzondering van de systematisch gezamenlijke toetsing
van conglomeraatsbestuurders). De drie toezichthouders hebben in juli jl.
besloten een gezamenlijke databank, c.q. een koppeling van eigen bestanden
van getoetste personen te realiseren; tevens wordt bezien op welke wijze de
toetsing van de betrouwbaarheid nog nauwkeuriger kan worden afgestemd.Op het gebied van de internationale informatie-uitwisseling is er de mogelijkheid
voor toezichthouders om met buitenlandse toezichthouders informatie
uit te wisselen. Van deze mogelijkheid, die in de hedendaagse financiële
wereld steeds belangrijker wordt, wordt in toenemende mate gebruik gemaakt.
Zo wordt bijvoorbeeld door DNB sinds vele jaren, mede vanwege haar rol in
het Bazels Comité, op intensieve wijze samengewerkt en informatie uitgewisseld
met niet-EU bankentoezichthouders. In dit verband zij verwezen naar het document
«The supervision of cross-border banking» van oktober 1996 dat
is opgesteld door een werkgroep van het Bazels Comité en de Off-shore
Group of Banking Supervisors. Voor zover het autoriteiten in EU-lidstaten
betreft, is de informatie-uitwisseling gebaseerd op de relevante bepalingen
in de desbetreffende EU-richtlijnen.Daarnaast heeft Nederland met de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk
ook aparte verdragen afgesloten terzake van informatie-uitwisseling op effectengebied.
Met name op het verdrag met de VS wordt geregeld een beroep gedaan. De samenwerking
terzake werkt goed.In internationaal verband (zowel in EU- als in groter verband) vindt daarnaast
in een aantal fora overleg plaats met andere toezichthouders. Op deze wijze
kan worden bereikt dat gemeenschappelijke problemen op gemeenschappelijke
wijze kunnen worden aangepakt, hetgeen bijdraagt aan de effectiviteit van
het toezicht. 2.5 Sectoroverschrijdende wet- en regelgevingIn aanvulling op de in de vorige paragrafen genoemde sectorspecifieke
aanpassingen van wet- en regelgeving, geldt voor een aantal overige aanpassingen
die raakvlakken hebben met integriteit, dat zij zich richten op de gehele
financiële sector en de drie toezichthouders. Om die reden volgt onderstaand
een afzonderlijk, thematisch overzicht. Versterking informatieverstrekking BCCI-richtlijn1De BCCI-richtlijn is geïmplementeerd bij wet van 25 september 1996
(Stb. 537) die per 6 november 1996 in werking is getreden. De richtlijn beoogt
een verbetering van de informatieverstrekking door onder toezicht staande
instellingen aan de toezichthouder en een verscherping van de voorwaarden
voor vergunningverlening. Zo moet bijvoorbeeld de onder toezicht staande instelling
informatie verstrekken over de structuur van de groep waarvan zij deel uitmaakt.
Deze structuur moet doorzichtig genoeg zijn om adequaat toezicht op die instelling
uit te kunnen oefenen. Verder is de accountant verplicht onregelmatigheden
en dreigende calamiteiten waarvan hij bij de uitvoering van zijn taken kennis
heeft verkregen, aan de toezichthouder te melden. Besluit politieregistersOp grond van een wijziging van het Besluit politieregisters2 kan sinds 28 november jl. binnen kaders informatie uit politieregisters
worden verstrekt aan de toezichthouders en de Minister van Financiën.
Hierdoor kan de betrouwbaarheid van (potentiële) beleidsbepalende en
medebeleidsbepalende personen van financiële instellingen op een meer
efficiënte manier worden getoetst. Het gewijzigde besluit voorziet er
in dat het OM beoordeelt of en onder welke voorwaarden de naar hun aard gevoelige
gegevens uit de politieregisters beschikbaar kunnen worden gesteld. Bij de
beoordeling worden de belangen van toezicht afgewogen tegen de belangen van
opsporing en vervolging, alsook van privacy.Om twee redenen is de wijziging van het Besluit politieregisters van belang.
Ten eerste konden voorafgaand aan de wijziging van het besluit alleen bij
uitzondering gegevens uit de politieregisters worden verschaft. Uit de taak
van het OM tot criminaliteitsbestrijding kon weliswaar voortvloeien
dat de Minister van Financiën en de toezichthouders in bepaalde gevallen
werden gewaarschuwd tegen criminele elementen in de financiële wereld,
maar een kader voor het OM om op verzoek van de toezichthouders structureel
gegevens te verstrekken was er niet. Het wijzigingsbesluit voorziet hierin.
Ten tweede heeft de president van het College van Beroep voor het Bedrijfsleven
in het verleden bepaald dat een ongemotiveerd advies van de Landelijke Officier
van Justitie, die inzage had in de politieregisters, niet mocht worden meegewogen
in de oordeelsvorming van de toetsende instantie omtrent de betrouwbaarheid
van een (mede)beleidsbepalende persoon. De toetsende instantie moet zich op
basis van de gegevens zelfstandig een oordeel kunnen vormen1. Met de wijziging van het Besluit politieregisters wordt die mogelijkheid
geboden. Versterking toezichtsinstrumentarium Dwangsommen en bestuurlijke boetesHet wetsvoorstel tot invoering van de dwangsom en de bestuurlijke boete
in de financiële wetgeving (IDBB) is op 18 december jl. bij de Tweede
Kamer ingediend. Het wetsvoorstel IDBB verleent aan DNB, de Verzekeringskamer,
de STE en de Minister van Financiën de bevoegdheid om bij overtreding
van een bepaling in een van de toezichtswetten een dwangsom of een bestuurlijke
boete op te leggen. Ook bij de thans in voorbereiding zijnde wijziging van
de Psw wordt de mogelijkheid tot het opleggen van een dwangsom of bestuurlijke
boete aan de Verzekeringskamer verleend. Overtredingen waarvoor bestuurlijke
sancties mogelijk worden, zijn onder meer het overtreden van de vergunningplicht
door financiële instellingen, het niet-naleven van de toezichtsregels
door vergunninghoudende instellingen, gebruik van voorwetenschap en schending
van de meldingsplicht op grond van de Wmz 1996. Zonodig kan het feit dat een
bestuurlijke sanctie aan een overtreder is opgelegd worden gepubliceerd. Doelstelling
van het wetsvoorstel is om de handhaving van de betrokken wetten en daarmee
de integriteit van het financiële stelsel te bevorderen, zonder dat direct
het zwaarste wapen (intrekken van de vergunning van de instelling) moet worden
ingezet. Daarbij komt dat op deze manier het strafrechtelijk apparaat enigszins
kan worden ontlast. Naar verwachting zal het wetsvoorstel leiden tot een taakverzwaring
bij de toezichthouders.De strafrechtelijke weg blijft ten aanzien van de zwaardere delicten wel
als alternatief voorhanden.Gelet op dit laatste is een belangrijk aandachtspunt bij het wetsvoorstel
IDBB dat een goede afstemming dient plaats te vinden tussen de bestuurlijke
handhaving door de toezichthouders met behulp van dwangsommen en bestuurlijke
boetes, en de strafrechtelijke handhaving door de justitiële autoriteiten.Inmiddels zal in overleg tussen het Ministerie van Financiën, DNB,
de Verzekeringskamer, de STE, het OM en de ECD worden gewerkt aan het opstellen
van een convenant waarin afspraken worden vastgelegd om deze afstemming te
realiseren. In par. 4.1 wordt hier op teruggekomen. Samenhang en verschillen tussen de financiële toezichtwettenOp 30 augustus 1996 is een notitie aan de Tweede Kamer gezonden over de
samenhang en verschillen tussen de financiële toezichtswetten2, de zogenaamde «Kleine Röntgenfoto».
Conclusie van die notitie was dat de meeste geconstateerde verschillen verklaarbaar
en gerechtvaardigd zijn. Voorts is geconstateerd dat er wel reden is een aantal
verschillen op te heffen, dan wel opheffing te overwegen. In vervolg op deze
notitie bestaat het voornemen een horizontaal wetsvoorstel bij de Tweede Kamer
in te dienen met als oogmerk stroomlijning waar dat zinvol is. In overleg
met de STE, DNB en de Verzekeringskamer is een inventarisatie
gemaakt van de in het wetsvoorstel mee te nemen punten. Naar verwachting zal
het wetsvoorstel in de tweede helft van 1998 bij de Tweede Kamer worden ingediend.Voorts wordt gewerkt aan een vergelijkbare doch bredere analyse, waarbij
ook de pensioensector en de sociale verzekeringen aan de orde zijn (de zgn.
«Grote Röntgenfoto»). Deze analyse zal in het eerste kwartaal
1998 aan de Kamer worden toegezonden. 2.6 Betrouwbaarheidstoetsing/gedragscodes Betrouwbaarheidstoetsing lagere echelonsIn de huidige wetgeving is voorzien in een betrouwbaarheidstoetsing van
de beleidsbepalers en medebeleidsbepalers van onder toezicht staande instellingen.
Het ligt in de rede ook de integriteit van andere, lager in de hiërarchie
verkerende, betrokkenen gerichte aandacht te geven. Zo is in dat verband door
de AEX de suggestie gedaan om in de effectenbemiddeling een ieder die rechtstreeks
in aanraking komt met klanten en/of geld van klanten, een persoonlijke licentie
te verlenen, naast de vergunning waarover de instelling dient te beschikken.
Bij voorkeur zou zo'n persoonlijke licentie volgens de AEX op Europees niveau
moeten worden geregeld. Aan deze persoonlijke licentie zou een opleiding kunnen
worden gekoppeld, af te sluiten met een examen. Hierdoor zou de bekwaamheid
van in de financiële sector werkzame personen worden bevorderd, en zou
tevens de mogelijkheid bestaan om personen waarvan de integriteit niet buiten
twijfel staat, uit de sector te weren of te verwijderen door hen de licentie
te weigeren, respectievelijk te ontnemen.De basisgedachte achter deze suggestie, dat niet-bonafide medewerkers
actief en systematisch geweerd moeten worden, is een goede. Hierbij past de
kanttekening dat het primair een taak van de instelling is om toe te zien
op de integriteit van haar werknemers, hetgeen ook in overeenstemming is met
het vigerende aansprakelijkheidsrecht. Een systematiek waarbij de verantwoordelijkheid
voor de integriteit van de werknemers primair extern (bij de AEX of een toezichthouder)
komt te berusten, zou afbreuk kunnen doen aan de verantwoordelijkheid en het
verantwoordelijkheidsbesef van de bestuurders van de onderneming en andere
relevante marktpartijen. Desalniettemin blijkt in de praktijk het risico te
bestaan dat medewerkers wegens een inbreuk op de integriteit bij de ene instelling
vertrekken, doch elders weer aan de slag kunnen met mogelijk herhaalde schending
van integriteit.Tegen deze achtergrond wordt thans in samenspraak tussen STE, DNB, AEX
en het Ministerie van Financiën gewerkt aan een systeem van integriteitsbewaking
voor effectenhandelaren (binnen- en buitenbeurs, nader af te bakenen). De
gedachten gaan daarbij uit naar een register, aan te houden door de STE, van
medewerkers die tot de effectenhandel wettelijk bevoegd zijn. Om recht te
doen aan de primaire verantwoordelijkheid van de financiële instellingen,
zullen deze in dit systeem verplicht zijn tot inen uitschrijving van hun medewerkers,
bijvoorbeeld bij wijziging van werkgever. De STE kan de inschrijving (en daarmee
de bevoegdheid tot handelen) weigeren bij nader te omschrijven integriteitsproblematiek.
In deze benadering bestaan twee aangrijpingspunten voor integriteitsbewaking.
Ten eerste zullen financiële instellingen verplicht worden om integriteitsproblemen
die reden vormen voor vertrek van een medewerker te melden bij de STE. Dat
kan helpen voorkomen dat de medewerker zomaar weer door een volgende werkgever
kan worden ingeschreven. Ten tweede kan ook zonder verandering van werkgever
het bekend worden van een integriteitsprobleem (op aangeven van de instelling
zelf of opgemerkt door de STE) aanleiding zijn om inschrijving
in het register op te schorten of te beëindigen.Deze benadering komt materieel dicht bij het verstrekken van persoonlijke
licenties. Voorop staat echter de primaire verantwoordelijkheid van de financiële
instelling voor de integriteit van haar medewerkers. De uitwerking wordt,
zoals gezegd, nader bezien, inclusief de vraag of ook persoonlijke licenties
een expliciete plaats in de systematiek zouden moeten krijgen.Vanzelfsprekend zou, gelet op de aanzienlijke gevolgen van een intrekking
of schorsing van de registerinschrijving voor de effectenhandelaar, in een
dergelijk systeem goed moeten worden vastgelegd aan welke eisen deze zich
zou hebben te houden, en zou, om dezelfde reden, tevens moeten worden voorzien
in een mogelijkheid tot rehabilitatie.Naast effectenhandelaren is er een bredere categorie van medewerkers bij
financiële instellingen waar in deze sfeer de aandacht naar zou moeten
uitgaan. Interne gedragscodes zijn niet voor niets van een doorgaans brede
reikwijdte.Ongetwijfeld is het thans al zo dat de meeste financiële instellingen
kritisch zijn bij het aantrekken van personeel dat vertrekt bij een andere
financiële instelling, om te voorkomen dat iemand die vertrekt vanwege
gebeurtenissen in de sfeer van integriteit elders gewoon weer aan de slag
kan. Deze kritische attitude kan verder worden bevorderd door middel van een
door sectororganisaties of toezichthouders uit te vaardigen richtlijn voor
financiële instellingen, gericht op het actief doen van navraag naar
antecedenten van aan te trekken personeelsleden. De instelling waar de medewerker
is vertrokken dient adequate informatie te verschaffen (verplichting om aldus
elkaar informatie te vragen resp. te leveren). Een gelijkgerichte prikkel
zou kunnen zijn de verplichting om de toezichthouder te informeren over vertrek
van personeelsleden als dat verband houdt met het integriteitsthema, al dan
niet gecombineerd met een door de toezichthouder op te zetten registratie
van mobiliteit van (bepaalde categorieën, dus breder dan effectenhandelaren)
medewerkers van financiële instellingen. Deze gedachte dient nader te
worden uitgewerkt, met als randvoorwaarden onder andere de praktische uitvoerbaarheid
en de regelgeving inzake arbeidsverhoudingen en privacy. De mogelijkheden
zullen in samenspraak met de betrokken organisaties worden onderzocht, en
de Kamer zal daarover nader worden geïnformeerd. Wettelijke basis toetsing gedragscodesBij diverse instellingen worden interne gedragsregels gehanteerd, die
zich richten op de administratieve organisatie, op gedragslijnen van de organisatie
of op het handelen van personen die met de organisatie zijn verbonden. Ook
door de toezichthouders zijn op dit gebied voorschriften en richtlijnen uitgevaardigd.
Het voornemen bestaat deze voorschriften onder de loep te nemen om te bezien
in hoeverre deze voldoende dekkend zijn, zowel waar het gaat om voorschriften
t.a.v. de administratieve organisatie als t.a.v. regels die direct gericht
zijn op integer handelen door bestuurders en werknemers van financiële
instellingen. Inzet hierbij is te komen tot een systeem waarbij financiële
instellingen wettelijk worden verplicht om interne gedragscodes te hebben
die regels bevatten omtrent het verrichten van privé-effectentransacties
(zie ook de bij wijze van amendement aan het wetsvoorstel inzake gebruik van
voorwetenschap toegevoegde verplichting voor beursgenoteerde vennootschappen
om voor het bezit van en transacties in de eigen aandelen door hun bestuur,
commissarissen en werknemers een reglement op te stellen), scheiding van front-
en backoffice, adequate interne controlemechanismen (voor bepaalde functies
zou kunnen worden gedacht aan het «vier ogen-principe»)
en het hanteren van zogenaamde «chinese walls». De gedragscodes
kunnen overigens per sector, en eventueel ook per instelling, verschillend
zijn.De toezichthouders worden verantwoordelijk voor toetsing van de gedragscodes
en voor het toezicht op de effectuering van de verplichting tot invoering
en naleving ervan. 3. Strafrechtelijke handhaving In dit hoofdstuk staat
de strafrechtelijk opsporing, vervolging en berechting in de financiële
sector centraal. De voor dit aspect relevante organisaties komen in dit verband
aan de orde: de ECD (par 3.1), de FIOD (par. 3.2) en het OM/zittende magistratuur
(par. 3.3). Voor elk van deze organisaties wordt na een korte beschrijving
van hun positie aangegeven op welke wijze hun positie verder zal worden versterkt;
daarbij speelt ook de onderlinge samenwerking een belangrijke rol (par. 3.4).
Nieuwe maatregelen die worden aangekondigd hebben betrekking op de uitbreiding
van capaciteit van de ECD, OM/zittende magistratuur en Belastingdienst/FIOD
met respectievelijk 15, 23 en 25 formatieplaatsen en op concentratie van vervolging
en berechting in de financiële sector. In het licht van de motie Voûte-Droste
c.s.1 wordt, naast bovenstaande capaciteitsuitbreidingen,
ook specifiek aandacht besteed aan bevordering van deskundigheid bij de ECD
en het OM. 3.1 ECD Rol ECD in de integriteitshandhavingDe ECD fungeert, voor zover relevant voor deze nota, binnen de strafrechtelijke
handhaving als opsporingsinstantie, onder gezag van het OM, met betrekking
tot de financiële toezichtswetten, de anti-witwas-wetgeving, de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf,
de Wet consumentenkrediet (Wck) en de Wet melding zeggenschap in ter beurze
genoteerde vennootschappen 1996 (Wmz 1996).In de strafrechtelijke onderzoeken worden niet alleen de delicten betrokken,
zoals die voorkomen in de voormelde wetten, maar in voorkomende gevallen –
en dat is regelmatig het geval – ook de in samenhang daarmee gepleegde
commune delicten als valsheid in geschrifte, bedrog/oplichting, verduistering
en deelneming aan een organisatie die als oogmerk heeft het plegen van misdrijven.
Uiteraard wordt ook aandacht besteed aan de ontnemingswetgeving (Plukze).
In alle gevallen wordt, daar waar mogelijk, steeds het door de verdachte onrechtmatig
genoten financiële voordeel becijferd, opdat de rechter bij zijn eventuele
vonnis de mogelijkheid geboden wordt tot afroming ervan over te gaan. Waar
dat aan de orde is, wordt de samenwerking gezocht met andere opsporingsinstanties,
zoals de FIOD en de politie. Integriteitsnota 1996In de Integriteitsnota 1996 is besloten de recherchecapaciteit van de
ECD op het terrein van de Wte 1995 met acht formatieplaatsen (fte) uit te
breiden, waarbij de bestemming van die extra inzet naar categorieën onderzoeken
als volgt werd vastgelegd:– grootschalige onderzoeken Wte 1995/Wetboek van Strafrecht + 4
fte– zgn. reguliere onderzoeken Wte 1995 + 2 fte– gebruik van voorwetenschap bij effectentransacties + 2
fte + 8 fte Deze uitbreiding is sinds 1 maart 1997 volledig gerealiseerd. De desbetreffende
medewerkers dienen een intensief opleidingstraject af te leggen, dat thans
grotendeels is afgerond.De bedoelde uitbreiding was gebaseerd op een analyse van de beschikbare
capaciteit, afgezet tegen het aanbod van opsporingszaken. Gemeten naar de
situatie per eind september 1997 is de formatie van de ECD op het onderhavige
terrein thans als volgt.– Wte 1995, excl. Gebruik voorwetenschap 15– gebruik voorwetenschap 4– Wtb, Wtk 1992, Wmz 1996 2– Wwk, Wet MOT en Wif 1– Wabb 9– Wtv 1993/Wtn 1– Wck 7 39 Actuele ontwikkelingenRekening houdend met het feit dat de genoemde uitbreiding uitsluitend
bedoeld was om het grote, directe aanbod van opsporingszaken in de effectensector
te kunnen opvangen, moet thans worden geconstateerd dat er op verschillende
gebieden, zowel in de effectensfeer als voor andere delen van de financiële
sector, behoefte bestaat aan verdere versterking van de opsporingscapaciteit.
Deze deelgebieden worden hieronder besproken. InformatievoorzieningEen eerste aandachtspunt is verbetering van de algemene informatievoorziening.In de beginmaanden van 1996 is binnen de ECD bij wijze van proef extra
geïnvesteerd in een handhavingsanalyse op het terrein van de (georganiseerde)
effectencriminaliteit.Het verkrijgen van inzicht in de omvang van de «fraudemarkt»
door te investeren in informatievergaring en informatieveredeling en analyse
van criminaliteitsbeeld en risico's zal resulteren in een aanmerkelijk betere
informatiepositie. Dit zal de basis vormen van een effectievere opsporing,
zowel voor wat betreft de delicten zelf als voor de te traceren en te confisqueren
crimineel verkregen gelden en andere vermogensbestanddelen. Om op dit terrein
adequaat te kunnen presteren, zal de capaciteit met 3 formatieplaatsen worden
uitgebreid. Gebruik voorwetenschapOp het terrein van voorkenniszaken is het aantal ingestelde onderzoeken
substantieel gestegen en zijn aanpassingen van de onderzoeksmethodiek noodzakelijk
gebleken waardoor per onderzoek een grotere inzet van mensen nodig is. Om
in de benodigde capaciteit te kunnen voorzien zal een uitbreiding met 4 fte's
ten behoeve van deze categorie onderzoeken worden gerealiseerd.Hierbij zij aangetekend dat nog moeilijk valt te voorspellen wat de gevolgen
van het wetsvoorstel gebruik voorwetenschap voor de benodigde capaciteit van
de strafrechtelijke handhaving zullen zijn. Enerzijds mag van de aangescherpte
delictsomschrijving en van de in te voeren meldingsplicht voor insiders een
preventieve werking worden verwacht en wordt de bewijsvoering eenvoudiger;
anderzijds zal de handhaving van de meldingsplicht extra werk opleveren. Wtk 1992/WtbDe recherchecapaciteit die op de Wtb en Wtk 1992 inzetbaar is, bestaat
uit 2 formatieplaatsen. De werkvoorraad bedraagt gemiddeld circa 80 onderzoeken.
Op korte termijn zal de capaciteit op dit onderdeel van de ECD door een uitbreiding
met ten minste 2 fte's op peil worden gebracht om een blijvende, grotere opsporingsinspanning
mogelijk te maken. Anti-witwaswetgevingVoor de opsporingsinspanningen op het terrein van de Wwk, de Wet MOT en
de Wif is thans 1 formatieplaats beschikbaar, met als gevolg dat thans uitsluitend
de meest dringende zaken in onderzoek worden genomen. Daarnaast leiden de
analyses van het Meldpunt en de toenemende behoefte aan een totaalbeeld van
het meldgedrag van financiële instellingen tot vergroting van de werkdruk
voor de ECD. Op dit terrein zal de capaciteit van de ECD met 6 formatieplaatsen
worden uitgebreid (zie ook paragraaf 3.4). DeskundigheidsbevorderingTer bevordering van de deskundigheid van de medewerkers van de ECD zal
op korte termijn een aanvullend opleidingsprogramma worden ontwikkeld, waar
mogelijk in samenwerking met andere instanties en bestaande uit onder meer
specifieke opleidingen en cursussen, en het deelnemen aan nationale en internationale
stages. Ook zal worden bezien of de ECD bij het aantrekken van de benodigde
deskundigheid over voldoende wervingskracht beschikt, respectievelijk hoe
deze eventueel kan worden versterkt. Voorts zal van de voorgenomen intensivering
van de samenwerking met andere instanties naar verwachting een deskundigheidsbevorderend
effect uitgaan. 3.2 Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) Taak en organisatie FIODDe opsporing in fiscale – en douanezaken is het logische sluitstuk
van toezicht en controle en behoort tot de kerntaken van de Belastingdienst.
Adequate opsporing is van essentieel belang in het kader van een effectieve
bestrijding van de fiscale fraude. In de Belastingdienst is dit specialistische
proces in een apart organisatie-onderdeel ondergebracht (FIOD). Belangrijke
reden hiervoor is het waarborgen van de sfeerovergang van controle naar opsporing.De FIOD, die bestaat uit 786 fte's, waarvan 485 fte's werkzaam zijn in
de opsporing (wat deze taken betreft onder gezag van het OM), werkt in dit
verband niet zelfstandig maar is een verlengstuk van de eenheden van de Belastingdienst.
In samenwerking tussen eenheden en FIOD wordt vastgesteld in welke gevallen
aan het OM wordt voorgesteld het strafrechtelijk instrument te hanteren. Vanwege
de bij de FIOD aanwezige hoogwaardige expertise van financiële en fiscale
aard wordt de FIOD regelmatig een bijdrage gevraagd bij de opsporing van commune
delicten (bijvoorbeeld door het Landelijk Recherche Team en teams bestrijding
zware criminaliteit). Zoals aangekondigd in de Fraudenota 1996 is begin 1997
binnen de FIOD het Bureau Beurs en Beleggingen (BBB) opgericht met het doel
het aantal onderzoeken naar dadergroepen die stelselmatig gericht zijn op
frauduleuze oplichtingspraktijken op de kapitaalmarkt uit te breiden, gelet
op de grote financiële en economische belangen. In dat kader werd besloten
tot samenwerking met het bankenteam van de Belastingdienst/Grote Ondernemingen
Amsterdam en de ECD. Daarbij ging het om de opbouw van een kennis- en informatiepositie,
en de analyse van gegevens om te komen tot een goed beeld van de fiscale fraude
en de daarmee gepaard gaande overige criminaliteit. Het eerste samenwerkingsproject
tussen ECD en FIOD/BBB is de operatie «Clickfonds» die inmiddels
bekend staat als de Amsterdamse beursaffaire; een onderzoek, dat zich richt
op mogelijke misbruik van voorwetenschap (ECD-project) en fiscale delicten
via coderekeningen (FIOD-project) alsmede de daarmee samenhangende delicten
als deelname aan een organisatie die als oogmerk heeft het plegen
van misdrijven, oplichting, heling (witwassen) en valsheid in geschrifte (aandachtsgebieden
voor beide diensten). Het geheel staat onder leiding van een Amsterdamse Officier
van Justitie, belast met beursfraude-zaken. CapaciteitVan de capaciteit van de FIOD zijn op dit moment 10 formatieplaatsen specifiek
bestemd voor onderzoeken gericht op (fiscale) fraude in de sfeer van het beurs-
en effectenwezen. Aan het lopende onderzoek naar de beursfraude nemen 20 rechercheurs
van de FIOD deel.Alle opsporingsmedewerkers beschikken over deskundigheid op het terrein
van het financieel rechercheren, waarbij uiteraard sprake is van verschillende
deskundigheidsniveaus. In verband met de toenemende complexiteit van opsporingsonderzoek
in een internationale financiële omgeving zal de bezetting op korte termijn
verder worden versterkt met deskundigen op academisch niveau (registeraccountants
en juristen). Overigens stuit het werven van met name geschikte registeraccountants
op sterke concurrentie aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt. Niettemin lijkt
het mogelijk de expertise verder uit te bouwen vanuit de basis van de financiële
deskundigheid die bij de Belastingdienst als geheel aanwezig is.Gelet op het voor dit soort onderzoeken vereiste deskundigheidsniveau
ligt het voor de hand dat de capaciteit van de FIOD hierbij structureel wordt
versterkt (naast en in combinatie met versterking van andere instanties die
deel uitmaken van de strafrechtelijke keten). Deze versterking is niet alleen
noodzakelijk voor de bijdrage aan dit soort grootschalige onderzoeken zelf,
maar is ook bestemd voor de opbouw en analyse van gegevensverzamelingen.Ten behoeve van deze extra taken is een additionele versterking met naar
het zich thans laat aanzien circa 25 formatieplaatsen (met name ten behoeve
van FIOD en het team Banken en Effecten van de Belastingdienst/Grote ondernemingen
Amsterdam) noodzakelijk. 3.3 OM/zittende magistratuurDe fraudecapaciteit van het arrondissementsparket Amsterdam bestaat thans
uit 5 officieren van justitie, nadat per 1 januari jl. een uitbreiding met
twee formatieplaatsen heeft plaatsgevonden. In samenhang met deze uitbreiding
konden ook twee officieren van justitie gedurende tenminste drie jaar worden
belast met de portefeuille beursfraudezaken, zoals ook eerder met de Kamer
besproken. Het huidige beursfraude-onderzoek wordt door een van deze officieren
geleid.Een ander team binnen het arrondissementsparket Amsterdam, dat belast
is met zware criminaliteit, behandelt witwas-zaken, aangezien deze veelal
zijn gerelateerd aan grote drugszaken.In de Integriteitsnota 1996 werd reeds nadrukkelijk gesteld dat vergroting
van capaciteit bij opsporingsdiensten op zichzelf onvoldoende is; ook de verwerkingscapaciteit
bij OM en de rechterlijke colleges dienen hiermee in overeenstemming te worden
gebracht.Om deze reden zal, in samenhang met de overige versterkingen die in deze
nota worden genoemd, de capaciteit van de rechterlijke macht (in het arrondissement
Amsterdam) op dit terrein substantieel worden uitgebreid door instelling van
een strafkamer bij de rechtbank en een strafkamer bij het Hof. De uitbreiding
van de capaciteit op arrondissementsniveau zal bestaan uit 2 officieren van
justitie, 3 rechters en 1 rechter-commissaris; de uitbreiding op ressortsniveau
zal bestaan uit 1 advocaat-generaal en 3 raadsheren. De genoemde personen
zullen in totaal door 8 ondersteunende en 5 administratieve medewerkers worden
bijgestaan. De totale versterking van de capaciteit komt daarmee op 23 formatieplaatsen. Uiteraard zal deze uitbreiding vergezeld gaan van een (nog nader te ontwikkelen)
opleidingstraject; ook zal een adequate afstemming met de overige, in deze
nota genoemde initiatieven (financieel expertisecentrum, concentratie vervolging/berechting)
worden gewaarborgd. Financieel rechercherenOp financieel terrein is de afgelopen jaren een nauwere samenwerking ingezet
binnen de gehele strafrechtsketen.Zo is in 1996 het project Financieel rechercheren gestart. Doel van het
project is het financieel rechercheren op een hoger plan te brengen. Het project
is breed opgezet en beziet financieel rechercheren vanuit drie invalshoeken
te weten: ontneming, horizontale fraude en georganiseerde criminaliteit. Daarmee
zijn, onder een breed samengestelde stuurgroep, drie projectgroepen ingesteld.Het project bestrijkt de gehele strafrechtsketen, van opsporing tot en
met executie (politie, bijzondere opsporingsdiensten, OM, zittende magistratuur
en Centraal Justitieel Incasso Bureau). Het project richt zich zowel op deskundigheidsbevordering
als op de benodigde organisatiestructuur (organisatie, coördinatie, communicatie,
methodieken en wet- en regelgeving). Het eindrapport van de Stuurgroep Financieel
Rechercheren zal medio januari officieel aan de minister van Justitie worden
aangeboden.In een interim-rapport heeft de Stuurgroep al eerder geadviseerd over
de bestrijding van horizontale fraude. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om fraude
bij banken, verzekeraars en merken- en auteursrechthebbenden. Op basis van
dit advies is besloten tot de inrichting van pilots in 1998 waarin concentratie
van opsporing, vervolging en berechting van financieel-economische criminaliteit
een belangrijk uitgangspunt is. Financieel rechercheren in zwaardere zaken
vergt aanzienlijke kennis van de primaire processen in de diverse sectoren
van de financiële wereld. Daarom wordt die kennis op een aantal plaatsen
in Nederland geconcentreerd in samenwerkingsverbanden (clusters) van OM en
politie. Ieder cluster krijgt een eigen taakaccent en bouwt van daaruit een
positie op met expertise voor het betreffende deelterrein. 3.4 Onderlinge samenwerking opsporingsinstanties; vergroting
effectiviteit OverlegstructurenTussen ECD en OM Amsterdam vindt regelmatig overleg plaats over lopende
onderzoeken, nieuwe onderzoeken, prioritering, onderzoeksaanpak e.d. betreffende
gebruik van voorwetenschap en de overige financiële toezichtswetten voorzover
het Amsterdam regardeert.Met de overige 18 parketten van het OM vindt door de ECD alleen ad hoc
overleg plaats over aldaar lopende concrete onderzoeken.Aangaande de Wet MOT (zie par. 5.2) en in het verlengde daarvan de Wif
vindt ad hoc overleg plaats tussen ECD, de verantwoordelijke Landelijk Officier
van Justitie en het Meldpunt. Merendeels heeft dit een operationeel karakter.In het kader van het door de FIOD ingestelde Bureau Beurs en Beleggingen
(BBB) wordt onder meer de samenwerking gezocht met de ECD in het kader van
het opbouwen van een kennis- en informatiepositie en het al dan niet gezamenlijk –
een en ander is afhankelijk van de mogelijk aangetroffen soorten delicten –
uitvoeren van strafrechtelijke onderzoeken.Voor het lopende beursfraude-onderzoek is een convenant afgesloten tussen
OM, ECD en FIOD. De samenwerking tussen FIOD en ECD zal verder worden versterkt en vormgegeven,
mede in samenhang met een financieel expertisecentrum (zie par. 4.2). Concentratie vervolging en berechtingWaar thans nog sprake is van een spreiding van de werkzaamheden samenhangend
met vervolging en berechting van schendingen van de financiële toezichtswetgeving
over het gehele land en, dientengevolge, van spreiding van deskundigheid,
bestaat potentieel voor verdere verbetering.Waar in enkele gevallen van strafrechtelijke handhaving (o.a. bestrijding
gebruik voorwetenschap) reeds concentratie van vervolging en berechting in
één arrondissement plaatsvindt, is sprake van specialisatie,
korte lijnen tussen de bestuurlijke en strafrechtelijke handhaving en van
een gericht vervolgingsbeleid dat ook een sterkere preventieve uitstraling
heeft.In den brede zal voor de financiële toezichtswetgeving dan ook worden
bezien hoe een concentratie van de vervolging en berechting in het strafrechtelijk
traject mogelijk is. De keuze voor het arrondissement waarin de concentratie
zal plaatshebben wordt bezien, mede in samenhang met de overige initiatieven
uit deze nota.Daarbij zal ook worden overwogen om een aantal civielrechtelijke rechtsgangen,
voor zover voor het toezicht van belang (bijvoorbeeld faillissementen en noodregelingen
van onder toezicht staande instellingen), eveneens in het desbetreffende arrondissement
onder te brengen. Argumenten hiervoor zijn de combinatie van vereiste specifieke
deskundigheden en de mogelijke samenloop van civiel- en strafrechtelijke procedures
in voorkomende gevallen. 4. Samenwerking bestuurlijke/strafrechtelijke kolom Dit
hoofdstuk richt zich op de samenwerking tussen de financiële toezichthouders
en de instanties die bij de opsporing en vervolging zijn betrokken. Kort wordt
stilgestaan bij bestaande en voorgenomen overlegstructuren tussen beide clusters
(par. 4.1). Vervolgens wordt aangegeven hoe deze samenwerking verder zal worden
geïntensiveerd (par. 4.2). De belangrijkste nieuwe beleidvoornemens betreffen
de intensivering van de samenwerking tussen de ECD en de FIOD, een financieel
expertisecentrum, het nader expliciteren (in de toezichtswetten) van integriteitshandhaving
als een van de doelstellingen van het toezicht en, in samenhang hiermee, een
onderzoek naar de mogelijkheden voor verruiming van de informatie-uitwisseling
van de Belastingdienst naar de financiële toezichthouders. 4.1 OverlegstructurenDe bevordering van de integriteit van de financiële sector is gediend
met een optimale samenwerking tussen de bestuurlijke en de strafrechtelijke
instanties die bij het toezicht resp. de handhaving op de sector zijn betrokken.In dat verband kan in de eerste plaats worden gewezen op het convenant
inzake de samenwerking tussen de STE en de ECD bij onderzoeken inzake gebruik
van voorwetenschap. Dit convenant omvat afspraken tussen de STE en de ECD
over de wederzijdse betrokkenheid bij elkaars onderzoeken, met het oog op
de verbetering van de slagvaardigheid van deze onderzoeken. De tekst van dit
convenant is als bijlage bij de eerdergenoemde Integriteitsnota
1996 gevoegd. Tussen de STE en de ECD vindt regelmatig overleg plaats over
de stand van zaken van de bij de STE lopende (vóór)onderzoeken
op dat terrein.In het kader van de Wte 1995, inclusief gebruik van voorwetenschap, en
de Wmz 1996 vindt periodiek gemiddeld eens per 3 maanden, een algemeen overleg
plaats tussen de STE, ECD en het Amsterdamse OM.Over operationele aangelegenheden betreffende voornamelijk de Wte 1995
vindt overleg plaats tussen STE en ECD.Met betrekking tot de Wtb, Wtk 1992 en Wwk is er tussen de ECD en DNB
ad hoc overleg plaats over concrete, lopende of op te starten onderzoeken.De voorbereidingen om tot een structureel en operationeel overleg te komen,
bevinden zich in een vergevorderd stadium. Deelnemende gesprekspartners zullen
zijn DNB, ECD en het OM Amsterdam.In het kader van de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf (Wabb) vindt periodiek
overleg plaats tussen de ECD, de Sociaal Economische Raad, het Ministerie
van Financiën en de Verzekeringskamer, met als doel de beheersbaarheid
van de verzekeringsfraude te bevorderen.Daarnaast kan worden gewezen op het convenant dat in het kader van het
wetsvoorstel tot invoering van de dwangsom en de bestuurlijke boete in de
financiële wetgeving zal worden gesloten tussen het ministerie van Financiën,
DNB, de Verzekeringskamer, de STE, het OM en de ECD over de afstemming tussen
de bestuursrechtelijke handhaving van de toezichtswetten door de toezichthouders
met behulp van dwangsommen en boetes enerzijds en de strafrechtelijke handhaving
door de justitiële autoriteiten anderzijds. Het overleg over dit convenant
zal begin 1998 worden gestart.Ook op het gebied van de informatieverstrekking uit politieregisters aan
de toezichthouders, die sinds 28 november jl. mogelijk is ten behoeve van
de betrouwbaarheidstoetsing van (mede-) beleidsbepalende personen van financiële
instellingen, zal in samenspraak met Financiën een convenant worden opgesteld
tussen de toezichthouders en het OM.Naast de bovengenoemde vormen van samenwerking vindt zowel periodiek als
op ad hoc-basis bilateraal overleg plaats tussen de verschillende toezichthouders
en de ECD en het OM, zowel over beleidszaken als over operationele aangelegenheden.
Zo vindt thans wekelijks overleg plaats in het kader van het beursfraude-onderzoek
tussen STE/DNB en het OM. Tevens wordt er door het Ministerie van Justitie
aan de ECD en FIOD informatie vertrekt uit de Databank Vennoot (zie par. 4.2)
ten behoeve van de uitvoering van hun taken. 4.2 Informatie-uitwisseling Informatieverstrekking van toezichthouders aan opsporingsinstanties Op grond van de verschillende toezichtswetten zijn de toezichthouders
verplicht tot geheimhouding van de gegevens of inlichtingen die zij in het
kader van het toezicht hebben verkregen (artikel 31 Wte 1995, artikel 64 Wtk
1992, artikel 182 Wtv 1993, artikel 24 Wtb). Deze geheimhoudingsplicht berust
op de diverse EU-richtlijnen1 die op het financiële
toezicht van toepassing zijn.In de diverse EU-richtlijnen is bepaald dat de geheimhoudingsplicht niet
geldt met betrekking tot «gevallen die onder het strafrecht vallen».
Deze ruime formulering is op de volgende wijze in de (op hoofdlijnen gelijk gerichte) geheimhoudingsbepalingen van de onderscheiden Nederlandse
toezichtswetten verwerkt. Voor het doen van aangifte wegens «een geval
dat onder het strafrecht valt», ofwel waarbij het vermoeden van een
gepleegd strafbaar feit bestaat, kan door de toezichthouders een beroep worden
gedaan op de uitzonderingsmogelijkheid van de geheimhoudingsbepaling, ingevolge
waarvan de geheimhoudingsverplichting door de toezichthouder opzij gezet kan
worden indien de uitoefening van diens taken, dan wel de desbetreffende toezichtswet
dit vereist. In de praktijk is door de toezichthouders voor het doen van aangifte
bij het OM van deze route reeds enkele malen gebruik gemaakt.Een ander aspect van «gevallen die onder het strafrecht vallen»
is de eventuele rol van een toezichthouder in een lopende strafrechtelijke
procedure. Het is denkbaar dat de gerechtelijke autoriteiten in het kader
van een strafrechtelijke procedure meer informatie wensen van een toezichthouder.
Dit geldt a fortiori indien de desbetreffende toezichthouder aangifte heeft
gedaan. De geheimhoudingsbepalingen geven aan dat de bepalingen van het Wetboek
van Strafvordering inzake het horen van (een medewerker van) de toezichthouder
als getuige of deskundige in een dergelijk geval normaal van toepassing zijn.Wat de informatieverstrekking in het kader van een opsporingsonderzoek
betreft, geldt voorts de hoofdregel dat een ieder in beginsel (behoudens bijvoorbeeld
een eventueel verschoningsrecht) verplicht is mee te werken aan een onderzoek
van een opsporingsinstantie die van haar wettelijke bevoegdheden gebruik maakt.
De voor de verschillende toezichthouders relevante Europese richtlijnen schrijven
weliswaar geheimhouding van toezichtgegevens voor, maar bevatten tevens alle
de bovengenoemde uitzonderingsbepaling voor «gevallen die onder het
strafrecht vallen». In beginsel bestaat op grond van de richtlijnen
derhalve geen beletsel voor toezichthouders om gericht toezichtinformatie
te verstrekken aan opsporingsinstanties, voor zover deze daarom – met
gebruikmaking van hun wettelijke bevoegdheden – verzoeken in het kader
van een opsporingsonderzoek. Dit geldt eveneens voor informatie die de toezichthouder
heeft verkregen van een buitenlandse toezichthouder, tenzij de buitenlandse
toezichthouder bij de informatieverstrekking geheimhouding heeft bedongen
of het verdrag op grond waarvan de informatie is verkregen zich tegen verstrekking
aan een opsporingsinstantie verzet, zoals het geval is bij informatie-uitwisseling
tussen EU-toezichthouders. In beide gevallen dient de opsporingsinstantie
gebruik te maken van de mogelijkheid om op grond van een rechtshulpverdrag
de informatie bij de desbetreffende buitenlandse strafrechtautoriteit te verkrijgen.Bezien is op welke wijze bovenstaande verstrekking van informatie aan
de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor opsporing en vervolging kan
worden geïntensiveerd. In dit kader bestaat het voornemen een voorstel
tot wijziging van de bestaande toezichtswetten in te dienen om expliciet vast
te leggen dat het bevorderen van de integriteit van de financiële sector
een doelstelling van toezicht is. Het verstrekken van op grond van het toezicht
verkregen informatie aan opsporingsinstanties c.q. het doen van aangifte,
met inachtneming van de grenzen die de verschillende EU-richtlijnen daaraan
stellen in het kader van de geheimhouding en met inachtneming van de overige
belangen die met het toezicht zijn gemoeid, is een onderdeel van de toezichtstaak.
Hierdoor zal de overdracht door toezichthouders aan opsporingsinstanties van
informatie over integriteitsinbreuken worden bevorderd.Het voordeel van een dergelijke wettelijke regeling is dat de toezichthouders
niet snel civielrechtelijk aansprakelijk zullen kunnen worden gehouden in
situaties waar zij bijdragen aan onderzoek en vervolging. Het in overeenstemming
met de wettelijke taakuitoefening verstrekken van informatie
aan opsporingsinstanties kan, mits dit met de nodige zorgvuldigheid geschiedt,
immers in beginsel niet tot schadevergoedingen leiden. Informatie-uitwisseling Belastingdienst – financiële
toezichthouders/ECDVoor de informatie-uitwisseling tussen de Belastingdienst (FIOD) enerzijds
en de toezichthouders en de ECD anderzijds is van belang dat de informatieverstrekking
van de Belastingdienst aan derden in beginsel wordt verhinderd doordat artikel
67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen een geheimhoudingsplicht bevat
ten aanzien van alle gegevens die op grond van de belastingwet zijn verkregen.
Het tweede lid van dit artikel bevat echter een ontheffingsmogelijkheid. Van
deze ontheffingsmogelijkheid zou wellicht gebruik kunnen worden gemaakt om
informatieverschaffing van de Belastingdienst(FIOD) aan de toezichthouders
mogelijk te maken, bijvoorbeeld ten behoeve van de toetsing van bestuurders
van financiële instellingen. Daarbij dienen volgens de huidige wetgeving
wel de grenzen die de Wet persoonsregistraties (binnenkort: de Wet bescherming
persoonsgegevens) stelt in acht te worden genomen. Op korte termijn wordt
de begaanbaarheid van deze benadering getoetst, en indien mogelijk vervolgens
een systematiek van informatie-uitwisseling uitgewerkt. Indien deze weg niet
begaanbaar blijkt, zal worden overwogen in de verschillende toezichtswetten
een bepaling op te nemen waaruit de verplichting tot het verstrekken van informatie
aan de toezichthouders blijkt. Samenwerking FIOD/ECDEen van de ervaringen uit het lopende onderzoek naar de beursfraude is
dat de criminaliteit in toenemende mate gebruik maakt van het (internationale)
geld- en effectenverkeer.Naast de elders in deze nota toegelichte inspanningen om bij diverse instanties
de deskundigheid op het terrein van het financiële rechercheren te versterken,
noodzaakt dit gegeven tevens tot een versterking van de samenwerking tussen
alle overheidsinstanties die met opsporing en vervolging van dit type criminaliteit
zijn belast. Een door de eerste ondergetekende te initiëren overleg tussen
met name OM, Belastingdienst (FIOD en eenheid Grote Ondernemingen Amsterdam),
ECD en Centrale Recherche Informatiedienst zal moeten resulteren in verdergaande
afspraken over samenwerking op dit gebied.Omdat met name voorkenniszaken, witwaspraktijken en het gebruik van coderekeningen
vrijwel zonder uitzondering gepaard gaan met fiscale fraude en de opsporing
van deze vormen van criminaliteit tot de taak behoort van twee verschillende
instanties (Belastingdienst/FIOD en ECD) ligt het voor de hand dat de bestaande
samenwerking tussen FIOD en ECD extra wordt versterkt.Ten behoeve hiervan zal tussen Belastingdienst/FIOD en ECD een convenant
worden gesloten om te komen tot een meer permanente vorm waarin de samenwerking
nu en in de toekomst gestalte zal krijgen. Financieel expertisecentrumDoor de ervaringen uit het onderzoek rond de beursfraude, de versterking
van de samenwerking tussen FIOD en ECD en de samenwerking met de belastingdienst
Grote ondernemingen te Amsterdam ontstaat een bundeling van fiscale en financiële
kennis. Overwogen wordt om deze bundeling vorm te geven in een expertisecentrum,
dat zich met name bezig zal kunnen houden met een verdere ontwikkeling van
de expertise ten behoeve van de uitvoering van en bijstand aan opsporingsonderzoeken,
onder leiding van het OM, binnen het taakgebied van de belastingdienst en
de ECD. Tot de taken van het expertisecentrum zal dus niet behoren het verrichten
van opsporingsonderzoeken, maar wel het verzamelen en veredelen van informatie
gericht op neerslag van crimineel geld en bepaalde fraudevormen,
met als doel te komen tot inzicht en overzicht en tot voorstellen voor opsporingsonderzoeken.Dit expertisecentrum zou voorts in samenwerking met de financiële
toezichthouders (binnen de bovengeschetste grenzen van de geheimhouding) kunnen
bevorderen dat mogelijk gepleegde strafbare feiten die door elke instantie
afzonderlijk onvolledig worden onderkend, beter in beeld worden gebracht.
Vervolgens kan daarover in overleg worden getreden met het OM. Een dergelijke
ontwikkeling sluit ook goed aan bij de in de Fraudenota 1996 genoemde bestrijding
van de zgn. digifraude, respectievelijk professionele fraude. Dit financieel
expertisecentrum staat overigens los van de expertisecentra die zijn voorzien
in het plan van aanpak horizontale fraude.Een dergelijk expertisecentrum sluit ook goed aan bij het wetsvoorstel
tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling
van enige bijzondere opsporingsbevoegdheden1.
Daartoe wordt onder meer verwezen naar het in de Memorie van Toelichting in
hoofdstuk 6 beschreven «verkennend opsporingsonderzoek». Een dergelijk
onderzoek gaat vooraf aan een concreet opsporingsonderzoek en vindt plaats
ter handhaving van de strafrechtelijke rechtsorde. De bestaande privacy-regelgeving
staat niet in de weg aan uitwisseling van gegevens in individuele gevallen
wanneer daartoe aanleiding bestaat. GegevensbeschermingIn deze nota worden diverse ideeën en mogelijkheden aangedragen voor
verdergaande gegevensuitwisseling tussen diverse instanties. Het vastleggen
en uitwisselen van dergelijke gegevens zal in sommige gevallen invloed ondervinden
van regels en beperkingen daaromtrent die voortvloeien uit de Wet persoonsregistraties
(WPR). Inmiddels wordt binnenkort naar de Tweede Kamer gestuurd het wetsontwerp
Wet bescherming persoonsgegevens (WBP), geplande inwerkingtredingsdatum 1
januari 1999. De WBP, opvolger van de WPR, is op diverse gebieden strenger
en verdergaand dan de WPR. Bovendien krijgt de Registratiekamer meer bevoegdheden.
Op deze termijn valt nog niet volledig te overzien welke gevolgen de WBP zal
hebben op de voorgenomen versterking van gegevensuitwisseling in het kader
van preventie van financiële fraude. In de loop van volgend jaar zal
bij de behandeling van dit wetsvoorstel derhalve aan dit aspect aandacht moeten
worden besteed. Databank VennootHet Ministerie van Justitie is belast met het preventief toezicht op vennootschappen.
Alle vennootschappen, daarmee in verband staande andere rechtspersonen, bestuurders,
commissarissen, Sofi-nummers e.d. worden ingevoerd in de Databank Vennoot.
Mutaties worden bijgehouden vanuit de Databank NV van de Kamers van Koophandel.
Op deze wijze zal er een centraal register van houders van aandelen op naam,
alle faillissementen en surseances van betaling ontstaan waarin kan worden
gezocht op persoonsnaam. Het systeem kan schema's produceren van de relatie
tussen natuurlijke personen en rechtspersonen en het biedt o.m. een grote
hoeveelheid informatie over de relatie tussen rechtspersonen en de natuurlijke
personen. Bezien zal worden hoe de Databank Vennoot nog meer gericht kan worden
om de integriteit van de financiële sector te ondersteunen.Gebruikmaking door de toezichthouders van dit systeem zou hen in staat
stellen een inzicht te krijgen in de interne structuur van een vennootschap,
en de betrokkenheid van de vennootschap of diens beleidsbepalers bij andere
vennootschappen. De Databank Vennoot kan dan van dienst zijn bij de uitvoering
van de betrouwbaarheidstoets. De ECD is reeds aangemerkt als vaste gebruiker
van het bovengenoemde systeem. 5. Specifieke aspecten beursfraude In dit hoofdstuk wordt
ingegaan op een aantal specifieke aspecten die in het licht van de actualiteit
afzonderlijke en meer uitgebreide bespreking vereisen. Aan de orde komen het
effectenverkeer (coderekeningen en frontrunning; par. 5.1), witwassen (par.
5.2) en de fiscaliteit (par. 5.3). De belangrijkste nieuwe beleidsvoornemens
betreffen de inrichting van een systeem voor directe transparantie van coderekeningen,
een onderzoek naar de verbetering van het rendement van de Wet MOT, het bezien
van een aanscherping van de strafbaarstelling van witwassen en de instelling
van een bureau Landelijk Officier van Justitie (Wet MOT). 5.1 Effectenverkeer CoderekeningenIn de brief aan de Tweede Kamer van 14 november jl. is aangekondigd dat
het toezicht ten aanzien van gecodeerde rekeningen zal worden geïntensiveerd,
waarbij in elk geval de financiële instellingen zullen worden verplicht
om op een centrale plaats binnen de eigen organisatie een register van gecodeerde
rekeningen aan te houden. In de brief is aangegeven dat deze benadering nadere
uitwerking vergde, waarbij tevens zou worden bezien of de waarde van dit systeem
kan worden versterkt door de registers eveneens aan te houden bij de toezichthouder
zelf.Op grond van de Wet identificatie bij financiële dienstverlening
1993 (Wif) zijn financiële instellingen verplicht de identiteit van een
cliënt vast te stellen voordat zij die cliënt een financiële
dienst verlenen. Effectenbemiddeling is geen financiële dienst in de
zin van de Wif. Het openen van een rekening waarop een saldo in geld of effecten
kan worden aangehouden is dat wel. Een en ander betekent dat bij effectentransacties
de identificatieplicht berust bij de effecteninstelling waar de effecten worden
aangehouden. De regels van de Wte 1995 inzake vermogensscheiding leiden ertoe
dat laatstgenoemde instelling een (effecten)kredietinstelling moet zijn.Een effecteninstelling die niet tevens kredietinstelling is en uitsluitend
bemiddelt, mag geen rekeningen in de hier bedoelde zin beheren; voor deze
categorie instellingen geldt thans geen identificatieplicht. Het voornemen
bestaat deze effecteninstellingen bij de vaststelling van de identiteit van
hun (potentiële) cliënten, via voorschriften bij of krachtens de
Wte 1995, te onderwerpen aan analoge verplichtingen als die welke op grond
van de Wif gelden voor andere vormen van financiële dienstverlening.
Dit is een eerste aanscherping van de (identificatie)regels rond gecodeerde
rekeningen.Op grond van artikel 5 van de Wif is een financiële instelling verplicht
na te gaan of de natuurlijke persoon die voor haar verschijnt voor zich zelf
optreedt dan wel voor een derde (natuurlijke of rechtspersoon). Indien de
natuurlijke persoon optreedt voor een derde is de financiële instelling
verplicht de identiteit van die derde vast te stellen. Indien deze derde optreedt
namens een andere derde (natuurlijke of rechtspersoon) is de instelling verplicht
de identiteit van die andere derde vast te stellen. Op deze wijze ontstaat
een keten waarbij de financiële instelling verplicht is de identiteit
van de onderliggende cliënt vast te stellen. Het is derhalve sinds de
invoering van de Wif niet toegestaan dat een derde namens een cliënt
optreedt, bijvoorbeeld door middel van codenamen, zonder dat de financiële
instelling de identiteit van deze cliënt heeft vastgesteld. Het voorgaande brengt mee dat de financiële instellingen op de hoogte
(behoren te) zijn van de identiteit van hun cliënten resp. van eventuele
derden die de cliënt vertegenwoordigen. Om controle en opsporing rond
gecodeerde rekeningen te vergemakkelijken zal worden bepaald dat financiële
instellingen verplicht zijn om een centraal register bij te houden van alle
rekeningen waarbij de identiteit van de cliënt bij transactieverwerking
niet zichtbaar is (maar wel bekend bij de financiële instelling). Deze
registers zullen volledig toegankelijk zijn voor, en getoetst worden door
de financiële toezichthouders, en tevens toegankelijk zijn voor de (fiscale
en andere) opsporingsinstanties. Dit is een tweede aanscherping van de regels,
die er verder toe bijdraagt dat de toezichthouders in staat zijn bij hun toezichtscontroles
systematisch aandacht te besteden aan gecodeerde rekeningen en aan de door
financiële instellingen gehanteerde identificatieprocedures. De uitwerking
van het bovenstaande zal in overleg met de financiële toezichthouders
geschieden.Bij het bovenstaande dient te worden aangetekend dat de «keten»
van identificatieverplichtingen kan stokken waar de cliënt een (buitenlandse)
rechtspersoon is. De Wif bepaalt dat in zo'n geval de financiële instelling
de rechtsvorm, de statutaire naam, de handelsnaam, de plaats van vestiging
en het land van de zetel, en de identiteit van alle gemachtigden en vertegenwoordigers
dient vast te stellen. De praktijk wijst uit dat in bepaalde landen de economisch
belanghebbende niet of moeilijk kan worden achterhaald. Een voorbeeld betreft
de situatie waarin een in het buitenland gevestigde rechtspersoon (een financiële
instelling of anderszins) op eigen rekening in Nederland handelt, doch ten
behoeve van een vanuit Nederland niet te achterhalen derde (mogelijk van Nederlandse
origine). Overigens kampen alle landen die de integriteit van hun financiële
markten serieus nemen met dit probleem.Aanpassing van Nederlandse wetgeving zal nooit een volledige oplossing
kunnen bieden voor de problemen die zich voordoen rond de identificatie van
in het buitenland gevestigde (natuurlijke of rechts-)personen. Er is dan ook
aanleiding deze kwestie in de relevante internationale fora aan de orde te
stellen teneinde te bezien op welke wijze internationale coördinatie
en rechtshulp op dit terrein verder kan worden bevorderd. In de recente fraudezaken zijn coderekeningen verbonden gebleken met vermoedens
van witwassen en belastingontduiking. Opgemerkt zij dat financiële instellingen
op grond van de Wet MOT het openen van een nieuwe rekening dienen te melden
als ongebruikelijke transactie indien aan twee of meer indicatoren is voldaan.
De op deze financiële dienst betrekking hebbende indicatoren zijn onder
meer: niet-ingezetene en problemen bij de identificatie. Dit betekent dat
identificatieproblemen bij het openen van een (code)rekening door een niet-ingezetene
aanleiding dienen te zijn voor een MOT-melding. FrontrunningUit de informatie die tot nu toe beschikbaar is over het onderzoek naar
de gebeurtenissen rond de beurs, blijkt dat een aantal van de betrokkenen
wordt verdacht van het meelopen met grote beursorders, ook wel frontrunning
genoemd. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel inzake gebruik van voorwetenschap
in de Tweede Kamer op 19 november jl. werd verzocht om een nadere uiteenzetting
over dit begrip. De AEX heeft aangegeven1 dat
er een grijs gebied bestaat; het is niet altijd duidelijk welke praktijken
onder het begrip frontrunning vallen.Onder frontrunning wordt verstaan het verrichten van «meelopende»
transacties in effecten naar aanleiding van of vooruitlopend op orders van
derden in diezelfde effecten. Door het uitvoeren van de (grote) orders zal
de koers van die effecten positief (bij koop) of negatief (bij verkoop) worden beïnvloed. Door middel van de «meelopende»
transactie kan worden geprofiteerd van deze koerswijziging.Aangezien frontrunning beschouwd kan worden als een vorm van gebruik van
voorwetenschap, is het niet zinvol om voor dit verschijnsel een aparte definitie
te formuleren. Doorslaggevend is immers of de verrichte handelingen voldoen
aan de wettelijke omschrijving van gebruik van voorwetenschap.Voor de vraag of een effectentransactie strafbaar is wegens gebruik van
voorwetenschap, zijn volgens de huidige strafbepaling (artikel 46 van de Wte
1995) de volgende criteria van belang:a. betreft het beursgenoteerde effecten?;b. kan uit de transactie enig voordeel ontstaan?;c. is de persoon die de transactie verricht of bewerkstelligt bekend met
een bijzonderheid omtrent de rechtspersoon waarop de effecten betrekking hebben
of omtrent de handel in die effecten?;d. weet die persoon (of kan deze weten) dat die bijzonderheid niet-openbaar
is?;e. weet die persoon (of kan deze weten) dat die bijzonderheid niet zonder
schending van een geheim buiten de kring van geheimhoudingsplichtigen kan
of kon komen?;f. zal openbaarmaking van de bijzonderheid redelijkerwijs invloed hebben
op de koers van de effecten?Indien een transactie aan al deze criteria voldoet is, behoudens de wettelijke
uitzondering voor te goeder trouw handelende tussenpersonen, in beginsel sprake
van strafbaar handelen met gebruik van voorwetenschap. Als gevolg van het
thans bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel tot wijziging van artikel
46 van de Wte 1995 zullen de criteria onder b en e overigens komen te vervallen,
en is het criterium onder f geherformuleerd in die zin dat uitdrukkelijk is
bepaald dat de richting van de te verwachten koerswijziging niet van belang
is.Frontrunning, dat wil zeggen het meelopen met grote orders zoals hierboven
omschreven, valt zowel onder de huidige als onder de toekomstige strafbepaling
van artikel 46 van de Wte 1995. Het betreft het verrichten of bewerkstelligen
van een transactie in effecten, beschikkende over bekendheid met een bijzonderheid
omtrent de handel in die effecten. De persoon die de transactie verricht of
bewerkstelligt weet immers dat iemand een grote transactie zal verrichten
in diezelfde effecten, waardoor de koers van de effecten met zekerheid zal
worden beïnvloed. Het plaatsen van de grote order is een niet-openbaar
gegeven dat doorgaans niet zonder schending van een geheim buiten de kring
van gehoudingsplichtigen zal kunnen komen. De effectenbemiddelaar die ten
eigen bate meeloopt met een grote order kan zich bovendien niet beroepen op
de uitzondering die geldt voor het volgens de regels van de goede trouw bedienen
van opdrachtgevers. Van goede trouw kan in dit geval immers geen sprake zijn,
evenmin als van handelen voor een opdrachtgever.Net als bij andere vormen van gebruik van voorwetenschap en ook bij andere
delicten het geval is, zijn voor de vraag of in een concreet geval aan alle
wettelijke bestanddelen van de delictsomschrijving is voldaan, de omstandigheden
van het geval van doorslaggevend belang, met name de vraag of op het tijdstip
van de meelopende transactie reeds sprake was van een geplaatste order. Naarmate
de verslaglegging van (volgorde en tijdstip van) de geplaatste orders en hun
uitvoering (de zogenaamde audit-trail) beter is, is het eenvoudiger om aan
de hand van bovengenoemde criteria te beoordelen of sprake is van overtreding
van artikel 46 van de Wte 1995. Overigens heeft de AEX – in samenspraak
met de STE – het voornemen een werkgroep in het leven te roepen die
onder meer zal trachten het begrip frontrunning nader te omschrijven, opdat
de toegelaten instellingen een handreiking kan worden geboden
hoe zij verantwoord kunnen handelen zonder het verbod op het gebruik van voorwetenschap
te overtreden. De AEX verwacht dat deze werkgroep begin 1998 rapport zal uitbrengen. 5.2 Witwassen Antiwitwas-wetgevingDe veertig aanbevelingen van de Financial Action Task Force on money laundering
(FATF), alsmede de EU-Richtlijn witwassen zijn in Nederland geïmplementeerd
in met name de Wet MOT en de Wif. Een internationale examencommissie van de
FATF heeft onlangs Nederland bezocht om de effectiviteit van de genomen maatregelen
te toetsen. Hiervan wordt momenteel een rapport opgesteld, dat in februari
1998 in de plenaire vergadering van de FATF te Parijs zal worden besproken.
De verwachting is gerechtvaardigd dat de FATF zal constateren dat het Nederlandse
anti-witwas-systeem adequaat is en voldoet aan de normen van de FATF. Het
definitieve rapport van de FATF zal de Kamer ter informatie worden aangeboden.
Indien daartoe aanleiding is, zullen daarbij tevens voorstellen tot aanpassing
van de huidige maatregelen worden geformuleerd.Daarnaast is thans bij de Kamer een wetsvoorstel aanhangig tot wijziging
van de Wet MOT1. Op grond van dit wijzigingsvoorstel
zal DNB worden verplicht- in afwijking van haar wettelijke geheimhoudingsplicht
op grond van de Wet financiële betrekkingen buitenland 1994 (Wfbb) –
om indien zij bij de uitoefening van haar taak op grond van de Wfbb zaken
tegenkomt die duiden op witwassen van geld, deze gegevens te melden aan het
Meldpunt. Op grond van de Wet MOT is een begeleidingscommissie (BC) ingesteld waarin
overheid, opsporingsautoriteiten, toezichthouders en meldingsplichtigen zijn
vertegenwoordigd. De BC staat onder voorzitterschap van Procureur-Generaal
mr. Steenhuis. De BC heeft de werkgroep indicatoren ingesteld, die onder voorzitterschap
van Financiën permanent de effectiviteit van de indicatoren toetst, trends
signaleert en voorstellen voor wijziging van de indicatoren formuleert.Mede naar aanleiding van de beursfraude heeft de werkgroep indicatoren
in haar vergadering van 26 november jl. besloten de effectenindicatoren aan
een extra nader onderzoek te onderwerpen en zonodig voorstellen voor wijziging
te formuleren. Hierbij is afgesproken uiterlijk in het voorjaar 1998 met conclusies
te komen.Onlangs is binnen het Ministerie van Justitie een Strategische Beleidsgroep
Witwassen ingericht. Deze beleidsgroep onder voorzitterschap van de Secretaris-Generaal
van het Ministerie van Justitie is ingesteld om te komen tot een effectievere
aansturing van de MOT-keten, het bewerkstelligen van een betere regie van
het OM op die keten en het bepalen van de strategische beleidskaders in de
strijd tegen het witwassen. In deze beleidsgroep hebben onder meer zitting
de portefeuillehouder witwassen in het College van Procureurs-generaal en
een korpschef als vertegenwoordiger van de politie. Ter voorbereiding van
de beraadslagingen en de uitvoering van de besluiten van de Strategische Beleidsgroep
zal een «Task Force» worden ingesteld. Aan deze Task Force zullen
in ieder geval deelnemen het hoofd Landelijk Bureau OM en de Landelijk officier
van Justitie.Tevens zal worden bezien of dient te worden voorzien in een bijzondere,
speciaal op het witwassen toegesneden strafbepaling. Witwassen levert onder
de bestaande wetgeving veelal enige vorm van heling op (vgl. artt. 416–417
bis van het Wetboek van Strafrecht). Hoewel deze bepalingen ruim geformuleerd
zijn, is gebleken dat het in die bepalingen geëiste verband
tussen het handelen van de witwasser en de herkomst van het geld uit misdrijf
problemen kan stellen. Daar komt bij dat de helingsartikelen geen betrekking
hebben op een kenmerkend aspect van het witwassen, te weten het aan het gezicht
onttrekken van het financiële spoor dat teruggaat op de personen achter
het zwarte geld. De vraag naar de wenselijkheid van een aparte verbodsbepaling voor het
witwassen is ook van belang in verband met de mogelijkheden tot daadwerkelijke
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (art. 36e Wetboek van Strafrecht)
in gevallen waarin dit voordeel – in elk geval ogenschijnlijk –
bij anderen dan de verkrijger is ondergebracht. Het advies van de werkgroep
die de vormgeving van een dergelijke bepaling bestudeert, is begin 1998 te
verwachten.In 1997 is daarnaast door het Meldpunt het nieuwe MOTION-systeem in gebruik
genomen. Dit systeem biedt instellingen die op grond van de Wet melding ongebruikelijke
transacties meldingen doen aan het Meldpunt de mogelijkheid deze meldingen
geautomatiseerd te verrichten. Dit versnelt het meldingsproces aanzienlijk
en zorgt ervoor dat de kans op fouten in de informatieoverdracht sterk worden
verkleind.Op grond van de ervaringen met het systeem zullen verdere verbeteringen
worden aangebracht ten aanzien van aansluiting op diverse registers, het scheppen
van mogelijkheden ter verificatie van persoonsgegevens en het verbeteren van
de beveiliging van het systeem. Ondersteuning Landelijk Officier van JustitieBij het overleg met de vaste commissies voor Financiën en voor Justitie
op 17 oktober 1996 inzake de evaluatie van de Wet MOT door het WODC is geconstateerd
dat de Wet MOT adequaat is, doch dat aan het vervolgtraject nog een aantal
zaken viel te verbeteren. In dit verband zijn maatregelen genomen. Eén
van de punten die bij deze evaluatie enigszins onderbelicht zijn gebleven,
is de omvang van de informatiestroom van het meldpunt naar de opsporingsautoriteiten.
De beslissing of een door een financiële instelling als ongebruikelijk
gemelde transactie wordt doorgemeld als verdachte transactie aan de opsporingsautoriteiten
is een exclusieve bevoegdheid van het hoofd van het Meldpunt. Dit is in overeenstemming
met de bufferfunctie die het Meldpunt inneemt tussen enerzijds de meldende
financiële instellingen en anderzijds de opsporingsautoriteiten. Het
aantal doormeldingen van verdachte transacties door het Meldpunt is in absolute
getallen gezien zeer respectabel. Het is echter waarschijnlijk dat in het
meldpunt meer informatie voorhanden is, die relevant kan zijn voor de opsporingsautoriteiten.
Momenteel wordt door de Ministeries van Financiën en Justitie bezien
op welke wijze de informatiestroom vanuit het Meldpunt verhoogd kan worden
zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de doormeldingen en zonder
dat de randvoorwaarden van de Wet MOT in gevaar komen. Door de situering van
het Meldpunt tussen de financiële sector en de politie wordt voorkomen
dat ongebruikelijke transactiegegevens uit het Meldpunt die niet verdacht
blijken te zijn bij de politie terechtkomen. Geconstateerd is dat de informatiestroom
uit het Meldpunt naar de opsporingsautoriteiten verhoogd kan worden door een
onafhankelijke materiële controle op het MOT-register te laten plaatsvinden.
Het is dan ook de bedoeling de positie van de Landelijk Officier van Justitie
te versterken door hem een controle op de rechtmatigheid en doeltreffendheid
van de meldingen uit te laten oefenen. Hierbij zal de bufferfunctie van het
Meldpunt gehandhaafd blijven doordat de uiteindelijke bevoegdheid tot het
doormelden als verdacht van een transactie bij het Hoofd van het Meldpunt
blijft.In de voorgestelde constructie zal de Landelijk Officier van Justitie
een aanzienlijke uitbreiding van zijn taak krijgen. Het wordt dan ook wenselijk geoordeeld te zorgen voor een goede ondersteuning. Hiertoe zal een
bureau worden opgericht (15 fte) dat de Landelijk Officier zal bijstaan en
hem zal adviseren. Het wordt van belang geacht dat in dit bureau expertise
aanwezig zal zijn van alle disciplines die bij de strijd tegen het witwassen
van geld betrokken zijn: de financiële instellingen, de toezichthouders,
de ECD, de FIOD, de Centrale Recherche Informatiedienst en het OM. Versterking rendement MeldpuntTijdens het onderzoek naar de beursfraude is gebleken dat ook een effectiever
gebruik van de door de banken aan het Meldpunt gemelde transacties een wezenlijke
bijdrage kan leveren aan de opsporing van strafbare feiten.De Landelijke Officier van Justitie en de FIOD hebben ter verbetering
van het rendement van de MOT-meldingen en ten behoeve van de opsporing van
fiscale fraude, voorgesteld een aantal belastingambtenaren te belasten met
het nader onderzoeken van verdachte MOT-meldingen met behulp van de controlebevoegdheden
van de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Het doel van dit onderzoek is
om aan de hand van deze meldingen te controleren of mogelijk sprake is van
fiscale fraude. Aan de wijze van onderzoek zijn enige beperkende voorwaarden
verbonden, waartoe onder meer behoort dat de in dit kader verkregen informatie
door de FIOD slechts mag worden gebruikt indien een fiscaal-strafrechtelijk
onderzoek wordt gestart. De Minister van Financiën heeft met dit onderzoek
ingestemd.Het onderzoek komt tevens tegemoet aan de kritiek van de banken dat de
MOT-wetgeving tot nu toe slechts een gering rendement heeft opgeleverd. 5.3 Fiscaliteit Fiscaliteit en witwassenHet met behulp van criminele activiteiten verkregen vermogen zal doorgaans
ook aan het oog van de fiscus worden onttrokken, teneinde de kans op ontdekking
zo klein mogelijk te houden. In zoverre bestaat er een nauwe relatie tussen
het witwassen van gelden en het vervolgens wederrechtelijk verborgen houden
van deze gelden voor de fiscus. Een «fiscale» vorm van witwassen
betreft het fingeren van belastbare feiten en handelingen in een belastingaangifte
in de vorm van bijvoorbeeld gefingeerde omzet (het «opblazen»
van winstmarges of omzet van bestaande ondernemingen met behulp van «witwasgelden»),
winstuitkeringen (zonder bronvermelding) of schenkingen (zonder vermelding
van de schenker). Tijdens de uitvoering van de belastingwetten, in het bijzonder
bij het beoordelen van deze aangiften dan wel bij het controleren van de administratie,
kan de Belastingdienst stuiten op de hiervoor omschreven gegevens die wijzen
op witwassen van gelden. Een versterking van de alertheid van de Belastingdienst
op deze vorm van witwassen is wenselijk, niet alleen bij de heffing van inkomsten-
en vennootschapsbelasting, maar ook bij de vermogensbelasting en het successierecht.
De Belastingdienst zal daartoe via de geëigende kanalen worden geïnstrueerd.Met het oog hierop zullen voorstellen worden gedaan de controle op de
integriteit, volledigheid en kwaliteit van de aanlevering van de renseigneringgegevens
kan worden verbeterd. Mede gelet op de grote financiële en fiscale belangen,
de verdere digitalisering en mondialisering van de financiële sector
is meer aandacht voor de reguliere heffing en inning opportuun. Versterking deskundigheid financiële rechercheNa een aantal recente grootschalige onderzoeken (onder meer drugsonderzoeken,
pyramidespellen, BTW-carrousels) toont ook het onderzoek naar de beursfraude
weer aan dat kennis van financieel rechercheren onmisbaar is voor een slagvaardige
en succesvolle aanpak bij de opsporing van commune en fiscale delicten waarbij
het (internationale) geld- en betalingsverkeer een belangrijke rol speelt.
Het is dan ook in zowel preventief als repressief opzicht noodzakelijk dat
alle organisaties die bij de strafrechtelijke handhaving van zowel commune
als fiscale delicten zijn betrokken, in dit opzicht in voldoende mate zijn
geschoold.Naast de reeds bestaande interne opleidingen bestaat er, zowel vanuit
de publieke als de private sector, behoefte aan een gedegen opleiding tot
financieel rechercheur en forensisch accountant.Aan de ontwikkeling van een dergelijke opleiding wordt thans gewerkt.
Op korte termijn zal in kaart worden gebracht welke initiatieven, mensen en
middelen noodzakelijk zijn om met ingang van 1 september 1998, zgn. kopstudies
voor juristen en registeraccountants, en deelcursussen voor de zittende en
staande magistratuur, politie, bijzondere opsporingsdiensten en bijvoorbeeld
toezichthouders gereed te hebben opdat op dat moment met een opleidings- en
bijscholingsprogramma kan worden gestart.De Belastingdienst en de financiële instellingen hebben in een gedragscode1 afspraken neergelegd omtrent de wijze waarop de Belastingdienst
ten aanzien van deze instellingen gebruik maakt van de wettelijke bevoegdheden
tot het inwinnen van inlichtingen. Deze gedragscode houdt ten aanzien van
de Belastingdienst een beperking in van de wettelijke bevoegdheden tot het
inwinnen van informatie. De werking in de praktijk geeft aanleiding de gedragscode
te actualiseren. 6. Budgettaire consequentiesIn deze nota zijn de onderstaande formatieve uitbreidingen van de toezichthouders
genoemd: DNB40
fte (reeds gerealiseerd) STE43 fte (realisatie in 1997/98) Verzekeringskamer45
fte (realisatie tussen 1997–2000)De budgettaire consequenties voor de toezichthouders behoeven geen begrotingsfinanciering,
aangezien de kosten op de onder toezicht staande instellingen worden verhaald
(effecteninstellingen, verzekeraars, beleggingsinstellingen), dan wel ten
laste komen van het bedrijfsresultaat DNB (banken).Daarnaast worden in de nota worden de volgende formatieve uitbreidingen
voorgesteld: Ministerie
van Economische Zaken  – Economische Controledienst15 fte  Ministerie van Justitie  – Openbaar ministerie/rechterlijke
macht23 fte – Versterking financiële expertise OM Amsterdam11
fte – Landelijk Officier van Justitie/MOT15 fte   Ministerie
van Financiën  – Belastingdienst/FIOD25 fte –
Toezichtsbeleid6 fteTotaal95 fteHet budgettaire beslag van deze uitbreidingen in de personele en materiële
sfeer bedraagt naar verwachting circa f 15 mln. structureel met ingang
van 1999. In 1998 zal het budgettaire beslag in verband met de opbouwfase
circa f 10 mln. zijn. Nadere onderbouwing en toetsing zal plaatsvinden
bij Voorjaarsnota 1998/ ontwerp-begroting 1999, wanneer budgettaire verwerking
zal plaatsvinden. 7. SlotoverwegingenDe recente gebeurtenissen in de vorm van voorlopige resultaten van opsporingsonderzoek
rond met name een aantal effecteninstellingen op de Amsterdamse beurs, hebben
in de afgelopen periode tot terechte maatschappelijke aandacht geleid. Ongeacht
het verdere verloop van de procedures, onderstreept deze reactie het grote
belang dat aan de integriteit van de financiële sector wordt gehecht.De opsporing in deze kwesties laat tevens de noodzaak en juistheid zien
van het reeds eerder ingezette beleid ter versterking van het toezicht en
van de opsporingscapaciteit, zoals neergelegd in onder meer de eerdergenoemde
Fraudenota en, wat het effectenwezen betreft, in de Integriteitsnota 1996,
de Herijking van het toezicht en de Wte 1995.Het doel van deze nota is om, vanuit de bovenstaande optiek, alle gerealiseerde
en in gang gezette versterkingen, in de sfeer van regelgeving en toezicht,
opsporing en vervolging en samenwerking tussen alle betrokkenen systematisch
weer te geven.Daarnaast hebben de recente ontwikkelingen aanleiding gegeven, vanwege
de in de nota genoemde redenen, tot een aantal aanvullende initiatieven.Een overzicht van alle in deze nota opgenomen voornemens is als bijlage
B toegevoegd.De nota geeft een samenstel van zowel aanscherpingen van wet- en regelgeving
als verbeteringen op het terrein van onderlinge samenwerking in combinatie
met capaciteitsuitbreidingen waar deze noodzakelijk zijn.De getroffen en te treffen maatregelen dragen daarmee bij aan de verdere
(preventieve en repressieve) versterking van de integriteit in de financiële
sector.Van een deel van de mogelijke nadere beleidsinitiatieven zijn in deze
nota vooralsnog de contouren weergegeven; deze initiatieven vergen nog nadere
uitwerking. Wanneer ook de rechtsgang en de verdere onderzoeken verder zijn
voortgeschreden, bestaat een goed moment voor een nadere evaluatie. Bij gelegenheid
zal de Kamer opnieuw worden geïnformeerd.De Minister van Financiën,G. ZalmDe Minister van Economische Zaken, a.i.G. ZalmDe Minister van Justitie,W. SorgdragerDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. MelkertDe Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. Vermeend BIJLAGE A Overzicht gerealiseerde lopende en voorgenomen aanpassingen
weten regelgeving, voor zover relevant i.v.m. integriteittitelevt. Kamerstuk
nr. of Stb.inhoudstand van zakenplanningWijziging
Wtk 19921996/97, 25 496verbetering effectiviteit + technische
wijzigingenNota n.a.v. verslag 15-12-1997Inwerkingtreding 1-7-1998Betalingsverkeer/elektronisch geld–Herziening taak
DNB op gebied betalingsverkeeroverleg over vervolg vindt plaatsfebruari
1998 beslissing Wet wisselkantoren + amvb–Aanpassing
met het doel meer soorten transacties onder de wet te brengenFormulering
wetsvoorstel i.o.m. DNBjanuari/februari 1998 naar Raad van State Evaluatie
Wtb–EvaluatieAmbtelijke voorbereidingafronding
eerste helft 1998 Herijking Wte 19951997/98, 25 670Aanpassing
Wte 1995 aan gewijzigde organisatie van het toezicht op het effectenverkeerVerslag
vaste commissie voor Financiën is op 3-12-1997 opgesteldInwerkingtreding
medio 1998 Stille curatele door STE–nota van wijziging
op Herijking Wte 1995In voorbereidingInwerkingtreding medio 1998Wijziging Wtv 1993 en Wtn–opvolging evaluatie Vie
d'Oradvies Raad van State ontvangeneerste kwartaal 1998 naar Tweede
Kamer Wijziging Psw c.s.–invoering bestuurderstoets
en aanwijzingsrechtambtelijke voorbereidingvoorjaar 1998 naar
Tweede Kamer Goederentermijnhandel–onder richtlijn
beleggingsdiensten trachten te brengenEuropese Commissie moet met voorstel
komen– Besluit PolitieregistersStb. 1997, 549Verstrekking
informatie o.b.v. politieregisters aan toezichthouders28-11-1997 in
werking getreden– Grote röntgenfoto–Analyse
overeenkomsten en verschillen toezichtswettenAmbtelijke voorbereidingEerste
kwartaal 1998 naar Tweede Kamer Implementatie BCCI-richtlijnStb.
1996, 537Versterking van het bedrijfseconomisch toezicht6-11-1996
in werking getreden Dwangsommen en Bestuurlijke boetes–Invoering
bevoegdheid toezichthouders om bij overtreding van de (toezichts-)regels zelf
een dwangsom of bestuurlijke boete op te leggen18-12-1997 bij Tweede
Kamer ingediendBeoogde inwerkingtreding tweede helft 1998 Wetswijziging
n.a.v. röntgenfoto financiële toezichtswetten–wegnemen
niet-sectorspecifieke verschillen in de toezichtswettenAmbtelijke voorbereidingTweede
helft 1998 in Tweede Kamer Aanscherping strafbaarstelling witwassen–zie
titelambtelijke voorbereiding– Aanvulling toezichtswetten
op doelstelling integriteit–zie titelambtelijke voorbereiding–Wettelijke inkadering gedragscodes financiële instellingen–zie
titelambtelijke voorbereiding–BIJLAGE B systematisch overzicht nieuwe beleidsvoornemens uit nota
(overzicht wetgeving in bijlage A; reeds ingezette versterkingen op desbetreffende
plaatsen in de nota)TaakDirect verantwoordelijke organisaties
en beleidsvoornemens ToezichtDNBSTEVerzekeringskamerFinanciën      – invoering systeem integriteitsbewaking financiële
sector   – wettelijke inkadering gedragscodes financiële
instellingen   – inrichten systeem voor directe transparantie
coderekeningen   – in toezichtswetten integriteit als toezichtsdoelstelling
expliciteren   – bevordering inzicht STE in opvallende
transacties   – versterking capaciteit toezichtsbeleid
Ministerie van Financiën met 6 fte   – rapport FATF-evaluatie
(begin 1998) aan Kamer zenden       OpsporingFIODECD        – versterking capaciteit FIOD/Belastingdienst met
25 fte t.b.v. grootschalig onderzoek en analyse   – versterking
capaciteit ECD met 15 fte t.b.v. verbetering informatiepositie, gebruik voorwetenschap,
Wtk 1992/Wtb en anti-witwaswetgeving   – intensivering
samenwerking ECD/FIOD       InformatieveredelingFinancieel
ExpertisecentrumMOT       – financieel expertisecentrum
(i.s.m. Politie/Justitie/FIOD/ECD/toezichthouders)   –
onderzoek verruiming informatieverschaffing van belastingdienst aan toezichthouders  – onderzoek naar verbetering rendement MOT (Financiën/Justitie)  – aanscherping strafbaarstelling witwassen bezien (Financiën/Justitie)      Vervolging/berechtingOM/Zittende magistratuur       – versterking OM/zittende magistratuur met 23 fte  – versterking financiële expertise OM Amsterdam
(11 fte)   – concentratie vervolging/berechting financiële
sector bezien   – instelling bureau Landelijk Officier
van Justitie (Wet MOT); capaciteit 15 fte XNoot1Kamerstukken II 1996/97, 24 456 en 24 796, nr. 13.XNoot2Kamerstukken II 1996/97, 24 796, nr. 3.XNoot3Kamerstukken II 1996/97, 24 796, nr. 4.XNoot1Stb. 1994, 903.XNoot1Nota inzake de organisatie van het toezicht in het effectenwezen d.d.
30 augustus 1996 (F-96–440).XNoot1Kamerstukken II 1996/97, 24 456, nr. 14.XNoot2Kamerstukken II 1996/97, 24 796, nr. 3.XNoot1Kamerstukken II, 1997/98, 25 670.XNoot1Kamerstukken II, 1995/96, 24 843, nr. 1.XNoot2Kamerstukken II, 25 095.XNoot1Kamerstukken II 1995/96, 24 831, nr. 1.XNoot1Kamerstukken II 1995/96, 23 669, nr. 15.XNoot2Kamerstukken II 1995/96, 23 669, nr. 17.XNoot1Kamerstukken II, 1990/91, 22 167.XNoot1Dit protocol is aan de Tweede Kamer aangeboden bij brief van 24 januari
1997.XNoot1Richtlijn nr. 95/26/EG van het Europese Parlement en de Raad van de Europese
Unie van 29 juni 1995 tot wijziging van de Richtlijnen 77/780/EEG en 89/646/EEG
op het gebied van kredietinstellingen, de Richtlijnen 73/239/EEG en 92/49/EEG
op het gebied van het schadeverzekeringsbedrijf, de richtlijnen 79/267/EEG
en 92/96/EEG op het gebeid van het levensverzekeringsbedrijf, Richtlijn 93/22
op het gebied van beleggingsondernemingen en richtlijn 85/611/EEG op het gebied
van instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe's) teneinde
het bedrijfseconomische toezicht te versterken.XNoot2Stb. 1997, 549.XNoot1O.a.: CBB nr. 96/0109/075/224 d.d. 12 november 1996.XNoot2Kamerstukken II, 1995/96, 24 843, nr. 1.XNoot1Kamerstukken II, 1997/98, 25 095, nr. 14.XNoot189/646/EEG, 92/49/EEG, 92/96/EEG, 93/22/EEG, 85/611/EEG.XNoot1Kamerstukken II 1996/97, 25 403.XNoot1Zie 9 van de op 25 november 1997 uitgebrachte AEX-notitie «De Nederlandse
kapitaalmarkt op de drempel van de 21ste eeuw.XNoot1Kamerstukken II, 1996/97, 25 378.XNoot1Laatstelijk vastgesteld bij Besluit van 7 maart 1995, kenmerk AFZ 95/588M,
Stcrt. 1995/50. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25830-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl