Wijziging van de Wet tot behoud van cultuurbezit in verband met een evaluatie van die wet; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27812, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

22-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27812 nr. 5

16-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1. Inleiding2. Hoofdconclusies van de Adviescommissie en de Raad voor
cultuur3. Beoordeling hoofdconclusies van de Adviescommissie
en de Raad voor cultuur mede aan de hand van een vergelijking met het Engelse
en het Franse stelsel4. Voorstellen tot wijziging WBC in verband met aanbevelingen
Adviescommissie en advies Raad voor cultuur5. Opneming in de wet zelf van de toetsingscriteria6. Bekorting termijnen procedure aankoop beschermde voorwerpen
en vereenvoudiging van die procedure7. Financiële gevolgen, administratieve belasting
en dereguleringII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I, onderdeel BArtikel 2Artikel I, onderdeel GArtikel 6Artikel I, onderdeel LArtikel 11Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27812Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 812Wijziging van de Wet tot behoud van cultuurbezit in verband met een
evaluatie van die wetnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 16 november 2001Met erkentelijkheid heb ik kennis genomen van het verslag uitgebracht
door de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Ik heb er
goede nota van genomen dat de commissie, onder het voorbehoud dat de gestelde
vragen tijdig worden beantwoord, de openbare beraadslaging van het wetsvoorstel
voldoende voorbereid acht.Bij deze nota is een nota van wijziging gevoegd waarin de in artikel IV
vastgestelde dag van inwerkingtreding van de wet wordt gewijzigd. Dit geschiedt
met het oog op de Tijdelijke referendumwet, die met ingang van 1 januari
2002 in werking zal treden.In deze nota wordt de indeling van het verslag van de Tweede Kamer gevolgd.I. ALGEMEEN1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel. Zij zijn het eens met de Adviescommissie Wet tot behoud
van cultuurbezit (de Adviescommissie) en met de regering dat de huidige Wet
tot behoud van cultuurbezit (de WBC) effectief en naar tevredenheid heeft
gewerkt, maar dat enige verbeteringen in de wet op zijn plaats zijn. Zij merken
op dat ook de Raad voor cultuur (de Raad) zich voor het merendeel kan vinden
in de aanbevelingen van de Adviescommissie, hetgeen leidt tot welhaast brede
overeenstemming. Deze leden hebben nog wel enkele vragen.Ook de leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel. Deze leden hebben nog een aantal opmerkingen en bezwaren.
Het grootste bezwaar van deze leden is dat, naar hun oordeel, het wetsvoorstel
onvoldoende rechtszekerheid biedt aan de kunstbezitter.De leden van de fractie van D66 hebben eveneens met belangstelling kennis
genomen van het wetsvoorstel. Zij zijn verheugd met de evaluatie en de aanpassing
van de WBC. Volgens deze leden ontbreekt echter nog altijd een
overtuigend financieel kader dat het behoud van belangrijke kunstvoorwerpen
voor Nederland garandeert.Het verheugt mij dat de hoofdlijn van het wetsvoorstel door de fracties
van de PvdA en D66 wordt onderschreven. Ook neem ik kennis van het feit dat
de leden van de CDA-fractie met belangstelling hebben kennisgenomen van de
beoogde aanpassingen van de WBC, maar dat bij deze leden nog een aantal bezwaren
bestaan. Verder heb ik goede nota genomen van de concrete vragen die leven
bij de leden van de fracties van PvdA, CDA en D66. Op de gemaakte bezwaren
en de gestelde vragen ga ik hieronder in.Volgens de leden van de fractie van D66 ontbreekt nog altijd een overtuigend
financieel kader dat het behoud van belangrijke kunstvoorwerpen voor Nederland
garandeert. Zij achten het feit dat het Museaal aankoopfonds (het aankoopfonds)
tot nu toe voldoende groot is gebleken vooral een kwestie van geluk. Deze
leden vragen naar een reactie op hun opvatting dat het aankoopfonds nog steeds
niet voldoende is toegerust om werkelijk belangrijke kunstwerken of verschillende
grote aankopen in één jaar te bekostigen. Ook vragen deze leden
of de regering bereid is om het budget van het aankoopfonds te verhogen, zodat
de WBC ook op termijn werkelijk kan worden gehandhaafd.Op de door deze leden gestelde vragen is al eerder ingegaan in de memorie
van toelichting (Kamerstukken II 2000–2001, 27 812, nr. 3,
blz. 14) en in het kader van de algemene beschouwingen in de Kamer over
het jaar 2002. Op deze plaats vat ik de gegeven antwoorden nog eens samen.
De regering erkent dat de omvang van het aankoopfonds een kwestie betreft
waar zij zorg voor draagt. Al enige jaren zijn inspanningen verricht om de
museale aankoopbudgetten op een hoger plan te brengen, en op dat punt zijn
resultaten geboekt. In 1998 is besloten f 100 miljoen te reserveren in
het aankoopfonds. Uit de rente van deze f 100 miljoen wordt het –
bij de Mondriaanstichting ondergebrachte – aankoopfonds gefinancierd
(Regeling voor financiële ondersteuning museale aankopen, Stcrt. 2001,
nr. 91). Het aankoopfonds blijkt succesvol te zijn. Het voornemen bestaat
om het budget ten behoeve van de Regeling voor financiële ondersteuning
museale aankopen te verhogen door de inzet van een groter deel van de rente-opbrengst
uit de f 100 miljoen. Voorts heeft de Stichting Fonds Nationaal Kunstbezit
(de SFNK) in 1999 een schenking van De Nederlandsche Bank mogen ontvangen,
waarvan nu nog circa f 30 miljoen beschikbaar is. Het onlangs in de Staatscourant
gepubliceerde protocol dat de Staat met de SFNK heeft gesloten, moet borg
staan voor een goede onderlinge samenwerking bij de aankoop van kunstvoorwerpen
of het geven van een bijdrage daaraan uit het door De Nederlandsche Bank geschonken
bedrag (Stcrt. 2001, nr. 185). Naast deze budgetten komt vanaf 2002 jaarlijks
een bedrag van acht miljoen beschikbaar, primair bestemd voor eventuele WBC-aankopen.Nu de aankoopbudgetten op een hoger peil zijn gekomen, komt er meer ruimte
om vooruit te zien. Voor 2002 en volgende jaren bestaat het voornemen om,
met medewerking van het Instituut Collectie Nederland, een bestedingsplan
te ontwikkelen met betrekking tot aankopen en aankoopgebieden, waarbij ook
voorzien wordt in financiële ruimte ten behoeve van de WBC. De ervaringen
van de musea, de Mondriaanstichting en andere fondsen zullen aan dit plan
ten grondslag worden gelegd. Doel van zo'n aanpak is een beter inzicht te
krijgen in de gewenste omvang van de financiële middelen en het optimale
gebruik ervan. De Kamer zal hierover naar verwachting in de loop van het jaar
2002 nader worden bericht.De leden van de fractie van D66 stellen dat particuliere ondersteuning
bij de financiering verder gestimuleerd zou kunnen worden enerzijds door bij
giften aan musea een hoger percentage aan belastingaftrek toe te staan, anderzijds door «matching grants» (zoals toegekend in het
pilotproject Kunst & MeerWaarde). Zij vragen hoe de regering deze instrumenten
zal inzetten.Ook op de eerste van deze vragen is eerder ingegaan in het kader van de
algemene beschouwingen in de Kamer over het jaar 2002. Ik geef het antwoord
hierbij nog eens weer. Bij het ontwerpen van de Wet op de inkomstenbelasting
1984 is bewust gekozen voor een plafond van 10% in de regeling voor de aftrek
van giften. De overweging daarbij was met name dat overdadig gebruik van de
regeling ten koste van de schatkist voorkomen diende te worden. Bij het ontwerpen
van de Wet op de inkomstenbelasting 2001 is de regeling op dit punt ongewijzigd
voortgezet. Ook thans is er geen aanleiding anders tegen dit onderwerp aan
te kijken. De hoogte van het plafond voor giftenaftrek in de Wet op de vennootschapsbelasting
1969 is gebaseerd op vergelijkbare overwegingen. Voor zover bekend is hier
geen sprake van een wezenlijk knelpunt. Uit de thans bekende gegevens blijkt
dat ongeveer 97% van de belastingplichtigen die gebruik maken van de giftenaftrek
in de inkomstenbelasting niet wordt geconfronteerd met het plafond in de regeling.
Volledigheidshalve zij opgemerkt dat de 3% die wel tegen het plafond aanloopt
bij het doen van schenkingen ook zou kunnen kiezen voor een gift in de vorm
van een bij notariële akte toegekende periodieke uitkering (lijfrente) –
aan bijvoorbeeld het SFNK – , waarvoor een plafond als eerder genoemd
niet geldt.Het idee van matching grants, vervolgens, zoals die bijvoorbeeld werden
toegekend in het pilot-project Kunst & MeerWaarde is mogelijk interessant
om particulieren te stimuleren tot financiële ondersteuning bij aankopen.
In het hiervoor bedoelde bestedingsplan dat moet leiden tot een beter inzicht
in de benodigde financiële middelen en het optimale gebruik ervan, zal
ook aan een dergelijk idee zeker meer aandacht worden besteed.De leden van de fractie van D66 achten de lijst van beschermde voorwerpen
bijzonder kort en vragen of er werkelijk slechts 200 objecten en 20 verzamelingen
zijn van bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis. Daarnaast
vragen zij of er actief en voortdurend wordt bezien of de lijst uitbreiding
behoeft.De omvang van de lijst van beschermde voorwerpen is inderdaad beperkt.
Het overgrote deel van de voorwerpen, dat voldoet aan de toetsingscriteria
van de WBC (topstukken behorend tot de zogenoemde Collectie Nederland), staat
evenwel niet op de lijst, maar bevindt zich in het bezit van de overheid of
in museale collecties. Bij de totstandkoming van de WBC is er voor gekozen
dat aanwijzing als beschermd voorwerp van voorwerpen bij de overheid en museale
instellingen niet nodig is, omdat deze niet lichtvaardig zullen omspringen
met het cultuurbezit dat aan hen is toevertrouwd. Vanaf de inwerkingtreding
van de WBC is de hier aangegeven lijn gevolgd en ook juist gebleken. Al met
al beoogt de WBC-lijst dus niet een representatief beeld te geven van de rijkheid
en verscheidenheid van het Nederlandse cultuurbezit. De WBC-lijst betreft
een complementaire voorziening. In verband met de lijst zelf kan overigens
nog het volgende worden opgemerkt. Wanneer alleen gekeken wordt naar het aantal
aanwijzingen, krijgt men geen goed beeld van de reikwijdte van de WBC-lijst.
De reden daarvan is dat de verzamelingen op de lijst soms uit veel voorwerpen
bestaan. De omvang van de verzamelingen varieert van 3 tot circa 54 000.
Getalsmatig vormen de verzamelingen de hoofdmoot van de lijst. De omvangrijkste
verzameling is de Collectie Musica Neerlandica (circa 54 000 stukken,
voornamelijk documenten waaronder partituren). Dan volgen de beschermde bibliotheken
(oude gedrukte werken en manuscripten): de Bibliotheek Ets Haim (circa 20 000
boeken), de Bibliotheca Philosophica Hermetica (16 703 boeken), de Bibliotheek
St. Agatha (circa 9500 boeken), de Bibliotheca Thysiana (circa 6000 boeken)
en de Librije St. Walburgiskerk (762 boeken); tezamen circa 53 000 boeken.
Het beschermde kerkelijk kunstbezit omvat ongeveer 1100 objecten.
De verzameling Staring omvat 1074 grondmonsters en fossielen. De verzamelingen
omvatten samen ongeveer 110 000 objecten.Wat betreft de uitbreiding van de lijst kan het volgende worden opgemerkt.
Er wordt op voorhand geen gerichte actie ondernomen om nieuwe voorwerpen op
te sporen en aan te wijzen als beschermd voorwerp. Wel is mijn streven er
op gericht om het hiervoor genoemde aankoopfonds op niveau te krijgen. Daarnaast
volg ik nauwlettend de gang van zaken wat betreft kunstobjecten die op de
veiling ter verkoop worden aangeboden. Dit om in te kunnen grijpen indien
er een voorwerp wordt aangeboden dat via een spoedprocedure voor bescherming
in aanmerking komt of, indien het om een al beschermd voorwerp gaat, om dat
voor Nederland te kunnen behouden. Naar aanleiding van het advies van de Raad
over een actualisatie van de lijst van beschermde voorwerpen, waar ik de Raad
op 8 augustus 2000 om heb verzocht, kan mogelijk worden vastgesteld of
extra inspanningen nodig zijn. Ik ga ervan uit dat, mocht zich een dergelijke
noodzaak voordoen, daartoe dan plaats wordt ingeruimd in het op te stellen
bestedingsplan met betrekking tot aankopen en aankoopgebieden. Dat plan zal,
zoals eerder vermeld, naar verwachting in de loop van 2002 aan de Kamer worden
aangeboden.De leden van de fractie van D66 vragen om aan te geven wat het Nederlandse
beleid is ten aanzien van dat deel van het Nederlands cultuurbezit dat zich
in het buitenland bevindt. Zij vragen of er een actief aankoopbeleid bestaat
en zo ja, welk budget daarvoor bestaat. Ook willen zij weten of er wel een
interne lijst bestaat van voorwerpen die mogelijk op termijn worden aangeboden
en waarvan de Nederlandse regering de verwerving van groot belang acht.Er bevindt zich inderdaad veel voormalig Nederlands cultuurbezit in het
buitenland. De regering ontwikkelt geen beleid om de grote hoeveelheid voormalig
Nederlands cultuurbezit (terug) te kopen. Duidelijk moge evenwel zijn dat
niet alleen het Instituut Collectie Nederland, maar ook de verzelfstandigde
rijksmusea, alsmede de overige musea alert zijn op voormalig Nederlands cultuurbezit
dat te koop wordt aangeboden, en dat deze instanties een goede aanvulling
op de Collectie Nederland kunnen bewerkstelligen. Dat betekent vervolgens
allerminst dat dergelijke aankopen op de lijst worden geplaatst; zie in dit
verband het antwoord op de zojuist door deze leden gestelde vraag over de
omvang van de lijst van beschermde voorwerpen. Deze alertheid zal des te scherper
kunnen zijn, naarmate het hiervoor reeds genoemde bestedingsplan beter inzicht
geeft in de aankoopgebieden die aanvulling behoeven. Uit het vorenstaande
kan worden afgeleid dat van een interne lijst zoals door deze leden bedoeld,
geen sprake is.2. Hoofdconclusies van de Adviescommissie en de Raad voor
cultuurDe leden van de PvdA-fractie willen graag weten of en zo ja, welke beschermde
voorwerpen ongewenst uit Nederland zijn gevoerd. Zij vragen zich af of alsdan
die uitvoer voorkomen had kunnen worden, indien al aanscherping van de WBC
zou hebben plaatsgevonden.Sinds 1985 is alleen een geplaatste collectie mijnlampen ongewenst definitief
het land uitgevoerd. Dat gebeurde begin 1986 in het kader van de behandelingsprocedure
van een bezwaarschrift van de eigenaar tegen het besluit tot plaatsing. Verder
kan worden opgemerkt dat de in het wetsvoorstel voorziene wijziging van de
WBC niet ziet op een verkleining van het risico van ongewenste (definitieve)
uitvoer, maar vooral op de incorporatie van de toetsingscriteria in de WBC
en op een verkorting van termijnen bij aankoop. De WBC biedt als zodanig voldoende
garantie voor het behoud in Nederland van de voorwerpen en verzamelingen
die op de lijst van beschermde voorwerpen zijn geplaatst.De leden van de PvdA-fractie verzoeken om nog eens in te gaan op de constatering
dat tendensen van internationalisering en Europese eenwording niet de behoefte
verminderen om belangrijk cultuurbezit voor Nederland te behouden. Meer in
het bijzonder vragen zij of er binnen Europees verband discussie is of eerder
is geweest over (geleidelijke) harmonisatie op dit punt. Ook willen zij weten
of er geluiden zijn te beluisteren over een totstandkoming van een Europese
lijst van beschermde voorwerpen en, als dat niet het geval is, wat daarover
de mening is van de regering.Opgemerkt kan worden dat tendensen van internationalisering en Europese
eenwording eerder worden gekenmerkt door meer dan door minder aandacht voor
de eigen cultuur en het eigen cultureel erfgoed. Dat geldt ook voor Nederland.
Het EU-verdrag geeft de lidstaten bewust de mogelijkheid om hun eigen culturele
erfgoed te beschermen en binnen de landsgrenzen te behouden. Er is geen sprake
van een grote Europese ruimte voor het Europese cultureel erfgoed. Behoud
van culturele verscheidenheid is een van de belangrijkste uitgangspunten van
het Europese cultuurbeleid. Cultureel erfgoed speelt daar een cruciale rol
in. Discussie over een Europese lijst van beschermde goederen is er, ingegeven
door economische motieven, begin jaren negentig bij de totstandkoming van
de Europese regelgeving wel geweest. Op grond van culturele overwegingen heeft
het idee nooit vaste voet aan de grond gekregen. De regering ziet geen reden
op dit punt nu van mening te veranderen.De leden van de fractie van D66 vragen om een zo compleet mogelijk overzicht
van ongewenste uitvoer van beschermde voorwerpen, aankopen door de overheid
in het kader van de WBC en de jaarlijkse toevoegingen aan de lijst van beschermde
voorwerpen.De gegevens waar deze leden om vragen zijn de volgende:a. Ongewenste (definitieve) uitvoer WBC-voorwerpen
sinds 1985 (1 geval)– verzameling mijnlampen (1986).b. Overzicht aankopen en bezitsverwerving
in het kader van de WBC door of met betrokkenheid van de rijksoverheid (13
gevallen)1986:1. Schilderij van Gerrit Honthorst, «De bespotting van Christus»
(Rijksmuseum, Amsterdam);1988:2. Staand horloge van Antonius Hoevenaar (Museum Boerhaave);3. Schilderij van Jan Sluyters, «Femmes qui s'embrassent»
(Van Gogh Museum);4. Schilderij van Salomon de Bray, «Jael, Deborah en Barak»
(Rijksmuseum Amsterdam);5. Schilderij van Cornelis van Cleve, «Maria met Christuskind»
(Museum Catharijneconvent);1989:6. Twee siertorens van Hendrik Vrijman (Rotterdams Historisch Museum);7. Schilderij van W.J. van Troostwijk, «Zelfportret» (Rijksmuseum
Amsterdam);8. Vergulde spiegellijst uit de zeventiende eeuw, anoniem (Paleis Het
Loo);1991:9. Slingeruurwerk van Severijn Oosterwijk (Museum Boerhaave); 1996:10. Verzameling Bonger, schilderijen, tekeningen en prenten (Van Gogh
Museum);11. Schilderij van Cornelis van Dalem, «Het begin van de beschaving»
(Museum Boijmans Van Beuningen);2001:12. Schilderij Jan Breughel, «Bloem Stilleven» (Museum Boijmans
Van Beuningen);13. Middeleeuws beeldje, «zittende» profeet (Museum Catharijneconvent).c. Overzicht aantallen beschermde voorwerpen
en beschermde verzamelingen op de WBC-lijst  plaatsing van beschermde voorwerpenafgevoerde beschermde voorwerpenbeschermdeverzamelingen1985:11511171986:2112 1987:–––1988:18–– 1989:–––1990:9–2 1991:10––1992:––1 1993:11–1994:––2 1995:5–11996:1–– 1997:1––1998:–12 1999:–––2000:––– 2001:3–2Totaal:1841429NB. De aantallen in de eerste kolom zijn inclusief de aantallen in de
tweede kolom. Een kolom «afgevoerde beschermde verzamelingen»
ontbreekt, omdat nog nooit een beschermde verzameling is afgevoerd.De leden van de fractie van D66 vragen of de minister in beginsel toestemming
geeft beschermde voorwerpen bijvoorbeeld tentoon te stellen in het buitenland.
Zij vragen verder hoe groot de regering het risico inschat dat beschermde
voorwerpen in het buitenland alsnog worden verkocht. In hoeverre biedt de
wet in een dergelijk geval bescherming, zo vragen zij zich af.Ministeriële toestemming voor tijdelijke uitvoer van wettelijk beschermde
voorwerpen en verzamelingen ten behoeve van een tentoonstelling of restauratie
in het buitenland wordt altijd gegeven. Het is niet waarschijnlijk dat een
eigenaar daar tot verkoop overgaat omdat hij dan een strafbaar feit zou plegen.De WBC biedt de volgende bescherming wat betreft beschermde voorwerpen
die in het buitenland worden tentoongesteld of verkocht zonder dat daartoe
toestemming is verkregen. In het hierbedoelde geval overtreedt de eigenaar
van die voorwerpen een verbod zoals aangegeven in de WBC (zie de artikelen
7, 14a of 14b). Overtreding van het hierbedoelde verbod wordt aangemerkt
als een economisch delict als bedoeld in van de Wet op de economische delicten
(artikel 1, onder 2°). De strafmaat voor de hierbedoelde economische delicten
is gevangenistraf en geldboete voorzover het een misdrijf betreft, hechtenis
en geldboete voorzover het om een overtreding gaat. In verband hiermee lijkt
het niet erg waarschijnlijk dat een eigenaar in het buitenland tot verkoop
zal overgaan. Van de verbodsbepalingen gaat een preventieve werking uit. Daarnaast
bestaat de mogelijkheid om beschermde voorwerpen die op onrechtmatige
wijze terecht zijn gekomen op het grondgebied van een lidstaat van de Europese
Unie of een andere staat die partij is bij de EER-Overeenkomst terug te vorderen
van de bezitter aldaar (in Nederland is deze mogelijkheid voor lidstaten uitgewerkt
in artikel 1008 en volgende van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).
Het betreft hier een regeling die tot stand is gekomen in het kader van de
implementatie van de richtlijn nr. 93/7/EEG. Deze richtlijn verplicht tevens
tot wederzijdse juridische bijstand die moet leiden tot een vlotte afhandeling
van een vordering tot teruggave.3. Beoordeling hoofdconclusies van de Adviescommissie
en de Raad voor cultuur mede aan de hand van een vergelijking met het Engelse
en het Franse stelselDe leden van de fractie van D66 verzoeken om een antwoord op de vraag
hoe het cultuurhistorische belang of de wetenschappelijke betekenis van een
object of verzameling wordt afgewogen tegen de te betalen prijs, en welke
criteria daarbij een rol spelen. Verder vragen deze leden of het voor de regering
aanvaardbaar is dat een voorwerp van essentiële cultuurhistorische of
wetenschappelijke betekenis niet zou worden aangekocht omdat de prijs te hoog
is.De totstandkoming van een prijs voor een object of verzameling is een
zaak van «de markt». Deze markt is zeer gevoelig voor fluctuaties,
al naar gelang er meer of minder financieel krachtige partijen bij de bieding
betrokken zijn. Het is daarom niet mogelijk exact, als betrof het een lineair
proces, aan te geven welk gewicht het cultuurhistorische belang of de wetenschappelijke
betekenis van een object bij de prijsbepaling in de schaal legt. Vast staat
dat er uiteindelijk, als in der minne geen overeenstemming mogelijk blijkt
tussen de minister en de eigenaar over de prijs, door inschakeling van de
arrondissementsrechter te Den Haag, die terzake een adviescommissie van deskundigen
inschakelt, een prijs wordt bepaald op basis van de waarde op de vrije kunstmarkt.
De regering aanvaardt de consequenties van de WBC, en zal in beginsel die
vastgestelde prijs betalen, althans zich ervoor inspannen dat de vastgestelde
prijs wordt opgebracht. Slechts in de uitzonderlijke situatie dat er ondanks
alle inspanningen niet voldoende middelen zouden kunnen worden gevonden om
de aankoopprijs te voldoen, zou het resultaat kunnen zijn dat een werk, waarvan
het buitengewone belang in de WBC-procedure is vastgesteld, toch niet voor
Nederland behouden zou kunnen blijven.4. Voorstellen tot wijziging WBC in verband met aanbevelingen
Adviescommissie en advies Raad voor cultuurDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom niet de aanbeveling van de
Adviescommissie is overgenomen om ook historische transportmiddelen en het
roerend industrieel erfgoed voor bescherming in aanmerking te laten komen
en om hiervoor criteria in de wet op te nemen. Zij stellen daarbij dat de
Raad het wenselijk achtte de criteria aan te passen. Verder vragen deze leden
wat verenigingen en federaties op deze terreinen inmiddels aan criteria hebben
ontwikkeld en of deze criteria voldoende houvast bieden.Anders dan de leden van de PvdA-fractie menen, heb ik het advies van de
Adviescommissie gevolgd. De Adviescommissie heeft in haar rapportage opgemerkt
dat zij «het – kennelijk in tegenstelling tot de Raad –
wel degelijk mogelijk acht dat andere categorieën van objecten dan de
meer traditionele voorwerpen, zoals historische transportmiddelen en het roerend
industrieel erfgoed, ook voor bescherming in het kader van de WBC in aanmerking
kunnen komen» (paragraaf 4.2.3, onder c, laatste streepje, van
het Rapport van de Adviescommissie). De Raad heeft naar aanleiding hiervan
opgemerkt dat hij het eens is met deze opvatting van de Adviescommissie,
maar dat het beleid ten aanzien van de bescherming van het industrieel erfgoed
nog in ontwikkeling is. De Raad concludeert dan dat hij met de Adviescommissie
van mening is dat de «bestaande criteria
dus wel de ruimte bieden om bijvoorbeeld historische transportmiddelen te
plaatsen», maar dat verdere inventarisatie in dit verband wellicht nog
zou kunnen leiden tot «een gedeeltelijke bijstelling van of aanvulling
op de huidige criteria» (blz. 5, onder 5, van het advies van de Raad
d.d. 1-7-1999, kenmerk: wbc-99 447/2). In mijn oordeel heb ik mij uiteindelijk
laten leiden door hetgeen de Adviescommissie en de Raad naar voren hebben
gebracht. Daarbij meen ik met de Adviescommissie en de Raad dat het niet nodig
is de toetsingscriteria aan te passen alleen met het oog op historische transportmiddelen
en het roerend industrieel erfgoed. In hoeverre de Raad bij de concrete toepassing
van de criteria gebruik maakt van inzichten die bestaan bij verenigingen en
federaties op deze terreinen laat ik over aan het oordeel van de Raad.De leden van de fractie van D66 menen dat de recente inspanningen op het
gebied van cultuurbehoud er op duiden dat derden misschien wel degelijk belangstelling
hebben voor aankopen van beschermde voorwerpen. Zij stellen de vraag of de
regering alsnog bereid is een aankoopmogelijkheid voor derden in de wet op
te nemen.Zoals ik in paragraaf 4 van het algemeen deel van de memorie van
toelichting heb aangegeven, zou regeling van een wettelijk recht voor derden
geen meerwaarde hebben (Kamerstukken II 2000–2001, 27 812, nr.
3, blz. 4). Ik heb daar de nodige argumenten voor genoemd. Deze argumenten
hebben naar mijn oordeel hun geldigheid inmiddels allerminst verloren. Het
lijkt mij goed vooral nog eens te wijzen op het derde argument dat inhoudt,
dat het nu al mogelijk is om derden te betrekken bij de aankoop van een beschermd
voorwerp. Dat dit laatste ook gebeurt, valt af te leiden uit het in paragraaf 2
opgenomen overzicht van aankopen en bezitsverwerving in het kader van de WBC
door of met betrokkenheid van de overheid. In een aantal gevallen is het voorwerp
gekocht door een derde met behulp van subsidie van de minister. Op grond van
alle argumenten tezamen acht ik invoering van een recht van aankoop niet gewenst
en ook niet nodig.De leden van de fractie van D66 informeren naar de subsidieregeling voor
behoud van WBC-voorwerpen, die onder verantwoordelijkheid van de Mondriaanstichting
wordt uitgevoerd. Zij verzoeken verder om aan te geven of de Mondriaanstichting
middelen heeft ontvangen voor specifiek deze subsidieregeling.Deze regeling bestaat, en is onder de naam «Regeling voor financiële
ondersteuning van behoud van objecten of collecties op de lijst behorende
bij de WBC» gepubliceerd in Stcrt. 2001, nr. 91. Op grond van deze regeling
kan door de eigenaar of door de beheerder van een object of collectie die
onder de bescherming van de WBC valt, bij de Mondriaanstichting ondersteuning
worden gevraagd in de volgende kostenposten:– kosten voor actieve conservering, waaronder wordt verstaan de
behandeling van het object met als doel het verval een halt toe te roepen
of af te remmen,– kosten voor passieve conservering in de vorm van preventie van
verval,– kosten voor restauratie en kosten van duplicering, bijvoorbeeld
van films of foto's, en– kosten van onderzoek en advies inzake behandelingsmethoden en
bewaaromstandigheden.De Mondriaanstichting heeft in het kader van de huidige Cultuurnota een
budget van f 250 000 per jaar beschikbaar speciaal voor de uitvoering
van deze regeling. 5. Opneming in de wet zelf van de toetsingscriteriaDe leden van de CDA-fractie juichen het toe dat roerende zaken onder het
beschermingsregime gaan vallen door aanwijzing en niet meer door plaatsing
op een lijst. Wel vragen de hier aan het woord zijnde leden waarom het intrekken
van het Besluit behoud cultuurbezit (het BBC) met de daarin vervatte lijst
dan toch slechts een voornemen blijft.Het stemt mij tot voldoening dat de leden van de CDA-fractie kunnen instemmen
met de voorgestelde manier van aanwijzing. Wat betreft de door deze leden
gestelde vraag moet vooraf worden opgemerkt dat, anders dan deze leden kennelijk
menen, in het BBC niet een lijst is vervat. In paragraaf 2 van het BBC
komen voorzover het betreft de lijst van beschermde voorwerpen alleen administratieve
bepalingen voor over de inrichting van die lijst. De lijst zelf is direct
gebaseerd op de WBC. Vervolgens ingaande op de vraag zelf kan worden opgemerkt
dat het woord «voornemen» in de memorie van toelichting (algemeen
deel, paragraaf 7, vierde alinea) is opgenomen, omdat het BBC niet van
rechtswege wordt beëindigd op het moment waarop de wet in werking treedt.
Het BBC is gebaseerd op de artikelen 3, derde lid, en 21 van de WBC. Het wetsvoorstel
voorziet er in dat alleen artikel 3, derde lid, vervalt. De andere grondslag
van artikel 21 blijft bestaan en dan dus ook het BBC. Consequentie hiervan
is dat het BBC via een afzonderlijke actie zal moeten worden ingetrokken,
hetgeen ook zal gebeuren als het voornemen in het wetsvoorstel tot wet is
verheven. Voor de redenen om het BBC in te trekken kan worden verwezen naar
de artikelsgewijze toelichting op artikel 3.De leden van de CDA-fractie achten het van belang dat de wijze waarop
zaken worden aangewezen als beschermd voorwerp, voldoende rechtszekerheid
biedt voor de kunstbezitter. Deze moet kunnen weten of zijn kunstvoorwerp
aan de criteria zal voldoen. Die criteria moeten daartoe in de eerste plaats
helder zijn. De hier aan het woord zijnde leden vragen zich af waarop die
criteria zijn gebaseerd, of ze zijn uitgekristalliseerd en of er jurisprudentie
over bestaat.Zoals in paragraaf 7 van het algemeen deel van de toelichting is
aangegeven worden de toetsingscriteria voor aanwijzing als beschermd voorwerp
of als beschermde verzameling thans vanuit het BBC ongewijzigd in artikel
2 van de wet overgenomen. Die criteria zijn dus bepaald niet nieuw. Ze maakten
al onderdeel uit van de WBC en het BBC, zoals deze beide regelingen, tegelijkertijd,
op 25 mei 1985 in werking zijn getreden. Sinds die dag is in de omschrijving
van de criteria geen wijziging meer aangebracht. Tot dusver zijn in de wet
zelf alleen de bijzondere cultuurhistorische waarde en de wetenschappelijke
betekenis genoemd. De daaraan gekoppelde criteria onvervangbaar en onmisbaar
en de van het criterium onmisbaar afgeleide functies (symboolfunctie, schakelfunctie
en ijkfunctie) worden thans in ongewijzigde vorm overgeheveld van het BBC
naar de WBC. Op het inhoudelijke vlak wijzigt er dus niets. Over de opzet
en uitwerking van de criteria is ten tijde van de totstandkoming van de WBC
en het BBC, in de jaren tachtig, uitvoerig van gedachten gewisseld met een
aantal deskundigen op verschillende terreinen van cultuur (Kamerstukken II
1980/81, 16 749, nrs. 3–4, blz. 9). Van de kant van de regering
is toen onder meer naar voren gebracht dat het evenmin als in de Monumentenwet,
mogelijk is een nauwkeuriger maatstaf voor de samenstelling van de lijst (van
beschermde voorwerpen) te geven, omdat culturele waarde nu eenmaal niet te
meten is. De belangrijkste waarborg voor een verantwoorde samenstelling, aldus
de regering destijds, zal liggen in de deskundigheid en de zorgvuldigheid
van de leden der Commissie (de toenmalige Rijkscommissie voor de musea) in
hun onderlinge gedachtewisseling Het is met name die commissie geweest, dankzij
wier inhoudelijke bijdragen de lijst van beschermde voorwerpen haar huidige
vorm heeft gekregen. De opvatting die de regering er destijds op nahield,
kan ik nog steeds onderschrijven.In de loop van de tijd hebben de criteria hun deugdelijkheid bewezen.
In zijn advies van 23 april 1998 stelt de Raad dat de toetsingscriteria
zowel inhoudelijk als procedureel goed te hanteren zijn. De Adviescommissie
heeft zich bij deze opvatting van de Raad aangesloten. Daarnaast is in de
loop van de tijd jurisprudentie ontstaan. Ook daaruit komt niet het beeld
naar voren dat de criteria niet goed zouden werken of zouden leiden tot rechtsonzekerheid
voor de kunstbezitter. Het vorenstaande in aanmerking genomen deel ik de twijfel
die de hier aan het woord zijnde leden naar voren brengen, dan ook niet. Ik
wijs daarbij ook nog eens op een van de hoofdconclusies van de Adviescommissie,
namelijk dat de WBC over het algemeen naar tevredenheid heeft gefunctioneerd.
Die hoofdconclusie heeft zeker ook betrekking op de werking van de toetsingscriteria.De leden van de CDA-fractie vragen waarom is gekozen voor een onderverdeling
van het criterium onmisbaar in een symboolfunctie, een schakelfunctie en een
ijkfunctie. Zij achten het noemen van deze functies een nadeel omdat ook daar
weer een betekenis aan moet worden gegeven. Zij vragen of een functie als
de ijkfunctie niet erg arbitrair is.Zoals al aangegeven in het antwoord op de vorige vraag van deze leden
worden de drie functies al toegepast vanaf de inwerkingtreding in 1985 van
de WBC en van het BBC. Er hoeft, anders dan deze leden kennelijk menen, niet
nu pas betekenis te worden gegeven aan de functies. Die betekenis is bekend
en er wordt mee gewerkt. In dit verband voeg ik hier nog aan toe dat het nadere
onderscheid van het criterium onmisbaar in drie functies ook is gebruikt in
het kader van het beleid op basis van het Deltaplan voor het Cultuurbehoud.
Verder blijkt het onderscheid in de praktijk van grote waarde te zijn bij
het opstellen van de redengeving voor een plaatsing.De leden van de CDA-fractie betwijfelen of met de formulering in artikel
2, eerste lid, van het wetsvoorstel dat de minister roerende zaken als beschermd
voorwerp kan aanwijzen, de vereiste rechtszekerheid
gewaarborgd is. Deze leden vragen zich af of deze formulering kan inhouden
dat de minister – ook al is voldaan aan de criteria – de aanwijzing
ook kan laten. Zij prefereren de huidige formulering «Onze Minister
wijst (...) aan», omdat die ook aan de kunstbezitter de vereiste duidelijkheid
biedt.Met de voorgestelde formulering «Onze Minister kan (...) aanwijzen»
in het voorgestelde artikel 2, eerste lid, wordt de minister een bevoegdheid
gegeven om roerende zaken als beschermd voorwerp aan te wijzen. Deze bevoegdheid
heeft hij ook thans, namelijk op grond van het huidige eerste lid van artikel
2. Het is niet zo dat het huidige eerste lid de minister verplicht tot aanwijzing
van elk voorwerp dat aan de criteria voldoet. De huidige redactie «Onze
Minister wijst (...) roerende zaken aan door deze (...) op een lijst van beschermde
voorwerpen te plaatsen» betekent, letterlijk maar ook in de context,
dat, àls de minister aanwijst, hij dat moet doen door plaatsing op
een lijst. Verplicht is de plaatsing op een lijst, niet het nemen van een
besluit tot aanwijzing als beschermd voorwerp. Uit het vorenstaande volgt
dat met de aangehaalde formulering in het voorgestelde artikel 2, eerste lid,
niet wordt afgeweken van hetgeen tot dusver heeft gegolden. Dat de huidige
formulering meer rechtszekerheid zou bieden voor de kunstbezitter, zoals de
hier aan het woord zijnde leden menen, is dan ook onjuist. De rechtszekerheid
voor de kunstbezitter houdt in casu in dat er voor hem altijd duidelijkheid
bestaat over de vraag of de kunstvoorwerpen die hij bezit, beschermde voorwerpen
zijn of niet. Die zekerheid is nooit in het geding geweest en komt ook door
het wetsvoorstel op geen enkele wijze in het geding. Wellicht ten overvloede
wijs ik er nog op dat een keuze voor de redactie waar de voorkeur van de hier
aan het woord zijnde leden naar uitgaat, zou betekenen dat de hele Collectie Nederland onder de bescherming van de WBC zou moeten worden gebracht.
Ook op grond hiervan zal het duidelijk zijn dat een verplichting tot plaatsing
als waar deze leden aan refereren, nimmer heeft gegolden.De leden van de CDA-fractie gaan er van uit dat aan de criteria onvervangbaar
en onmisbaar geen cumulatieve werking moet worden verbonden. Zij vragen of
deze uitleg juist is.Anders dan deze leden menen gelden beide criteria cumulatief. Het systeem
zit als volgt in elkaar. Om tot aanwijzing als beschermd voorwerp of als beschermde
verzameling te kunnen besluiten moet worden vastgesteld of een roerende zaak
dan wel een verzameling van bijzondere cultuurhistorische betekenis of van
bijzondere wetenschappelijke betekenis is. Dat is het geval, indien de roerende
zaken of de verzameling niet alleen als onvervangbaar, maar ook als onmisbaar
behoren te worden behouden voor het Nederlands cultuurbezit. Ook de hier aangegeven
uitwerking geldt al sinds de inwerkingtreding in 1985 van de WBC en het BBC.
Voor een nadere uitleg over de werking van de toetsingscriteria verwijs ik
naar hetgeen daarover hierboven is opgemerkt naar aanleiding van een vraag
daarover van dezelfde leden.De leden van de CDA-fractie achten het van groot belang dat de kunstbezitter
zich tegen het besluit van de minister kan verweren. Zij merken op dat in
de voorgestelde tekst van het wetsvoorstel niet is voorzien in een officiële
bezwaar- en beroepschriftprocedure. Zij vragen of nader kan worden toegelicht
of en zo ja hoe de kunstbezitter zich tegen het besluit van de minister kan
verweren. In het verlengde daarvan vragen zij in hoeverre er ruimte bestaat
voor de rechter bij de nadere invulling van artikel 2.De besluiten van de minister tot aanwijzing als beschermd voorwerp of
beschermde verzameling zijn besluiten in de zin van de Awb. Sinds de inwerkingtreding
van de Awb op 1 januari 1994 zijn de bepalingen van die wet rechtstreeks
van toepassing op alle overheidsbeschikkingen op grond van welke Nederlandse
regelgeving dan ook. Ten aanzien van de besluiten van de minister tot aanwijzing
als beschermd voorwerp of als beschermde verzameling is dat dus ook het geval.
Tot de bepalingen die rechtstreeks van toepassing zijn, behoren de bepalingen
over bezwaar en beroep in de hoofdstukken 6 tot en met 8 van de Awb. De bepalingen
hoeven dus niet meer apart van toepassing te worden verklaard in de WBC; ze
zijn al van toepassing. Er is dus wel degelijk voorzien in een bezwaar- en
beroepschriftprocedure, maar niet in de WBC zelf. Op de materie over bezwaar
en beroep wordt overigens ingegaan in de toelichting op artikel 2, tweede
alinea, van de artikelsgewijze toelichting in de memorie van toelichting.Wat betreft de mogelijkheid voor de rechter om nadere inhoud te geven
aan de toetsingscriteria kan worden opgemerkt dat hij die criteria vanzelfsprekend
in acht moet nemen. De rechter heeft in beginsel niet de taak om regels te
geven. Hij moet bezien of de criteria goed zijn toegepast en in dat verband
kan er jurisprudentie ontstaan. De huidige jurisprudentie geeft geen reden
om aan die toetsbaarheid door de rechter te twijfelen.De leden van de D66-fractie merken op dat de Adviescommissie en de Raad
voorstellen om ook andere categorieën objecten dan thans op de lijst
staan, zoals historische transportmiddelen en roerend industrieel erfgoed,
voor bescherming in aanmerking te brengen. Zij vragen op welke wijze de regering
zich hiertoe zal inspannen. Ook vragen zij waarom de regering het advies van
de Adviescommissie en de Raad in de wind slaat. Verder vragen zij of de regering
nog andere categorieën ziet die WBC-bescherming verdienen.Anders dan de leden van de D66-fractie menen heb ik het advies van de
Adviescommissie en de Raad voor cultuur niet in de wind geslagen. Voor een
antwoord op deze vraag verwijs ik kortheidshalve naar het hiervoor gegeven
antwoord op een overeenkomstige vraag van de leden van de PvdA-fractie (zie
paragraaf 4, eerste alinea). De bedoelde bescherming is dus mogelijk,
hetgeen ook door de Adviescommissie en de Raad wordt onderschreven. Andere
categorieën dan de juist genoemde twee die bescherming verdienen, zie
ik vooralsnog niet voor mij.6. Bekorting termijnen procedure aankoop beschermde voorwerpen
en vereenvoudiging van die procedureDe leden van de D66-fractie vragen of de regering kan aangeven wat de
motivering is voor de voorgestelde bekorting van de termijnen bij aankoop
van beschermde voorwerpen. Naar hun oordeel lijken de huidige termijnen eerder
te kort dan te lang, zeker wanneer samen met anderen gezocht moet worden naar
dekkende financiering voor aankoop van een object.In paragraaf 8 van het algemeen deel van de toelichting heb ik aangegeven
dat ik mij aansluit bij het daar aangegeven oordeel van de Adviescommissie
en de Raad dat de termijnen kunnen worden verkort. Ik verwijs te dezen naar
dat oordeel. De door de Adviescommmissie voorgestelde termijn van acht weken
voor het aanvoeren van bedenkingen, waarbinnen tevens besloten moet worden
of tot aankoop moet worden overgegaan, achtte en acht ik te kort. Mijn oordeel
daarover is, zoals ik in meergenoemde paragraaf 8 heb aangegeven, gebaseerd
op de termijn die nodig is gebleken bij aankopen in het verleden alsook op
het feit dat de advisering door de Raad facultatief is geworden in de situatie
waarin moet worden afgewogen of bedenkingen zullen worden aangevoerd tegen
een voornemen tot vervreemding naar het buitenland.Wat betreft de opmerking van de leden van de D66-fractie dat ook de huidige
termijnen al eerder te kort dan te lang zijn, kan ik eveneens verwijzen naar
meergenoemde paragraaf 8. Daarin wordt onder de aandacht gebracht dat
in het wetsvoorstel een flexibele toepassing wordt beoogd ten aanzien van
de nieuwe termijn gedurende welke een kennisgeving van de minister tot het
aanvoeren van bedenkingen als aanbod tot aankoop geldt. In paragraaf 8
wordt uiteengezet wat te verstaan onder de beoogde flexibele toepassing. Ten
eerste kunnen partijen, als ze zien aankomen dat er meer tijd nodig is, de
termijn in onderling overleg verlengen. Ten tweede wordt de termijn opgeschort
zolang bij de rechter een procedure loopt tussen de Staat en de eigenaar over
de aankoopprijs die de Staat moet betalen of zolang daarover tussen hen een
overeenkomst tot arbitrage bestaat. De hier aangegeven mogelijkheden zijn
nieuw ten opzichte van de huidige regeling en worden uitgewerkt in het –
nieuwe – tweede en derde lid van artikel 10. Voor de vrees van deze
leden dat de voorgestelde termijnen te kort zouden zijn, bestaat in het licht
van de hier uiteengezette mogelijkheden tot flexibele toepassing ten aanzien
van de termijn in verband met het aanbod tot aankoop naar mijn oordeel geen
aanleiding.De leden van de fractie van D66 informeren op welke gronden de hoogte
van het aanvankelijke bod wordt vastgesteld, wanneer de minister besluit tot
aankoop van een WBC-object. In dat verband informeren zij naar de criteria
die de commissie hanteert die de rechter adviseert over de aankoopprijs en
naar de aard van de deskundigheid in die commissie.Voor het bepalen van de hoogte van het aanvankelijke bod bestaat geen
wettelijk voorgeschreven procedure. In de praktijk laat de minister zich over
de biedprijs ambtelijk adviseren, namelijk door het Instituut Collectie Nederland.
Deze instelling gaat na wat de biedprijs is op basis van de marktwaarde. Die
waarde valt af te leiden uit vraagprijzen in de kunsthandel en de veilingresultaten
voor soortgelijke voorwerpen gedurende de afgelopen jaren. Het is tot nu toe
slechts eenmaal voorgekomen dat er geen overeenstemming kon worden bereikt
over de aankoopprijs tussen eigenaar en overheid (zaak Cézanne).
De partijen hebben toen op verzoek van de arrondissementsrechtbank te Den
Haag een voordracht gedaan voor de samenstelling van de in de WBC bedoelde
commissie van drie deskundigen. De voordracht betrof een Nederlandse en twee
buitenlandse kunsthandelaren/taxateurs. Deze deskundigen hebben gezamenlijk
de waarde op de vrije kunstmarkt bepaald, die vervolgens door de rechtbank
(op grond van artikel 12, tweede en derde lid, van de WBC) als aankoopprijs
is vastgesteld. De minister heeft vervolgens om budgettaire redenen van aankoop
afgezien en formeel zijn bezwaar tegen vervreemding ingetrokken (artikel 13,
eerste lid, van de WBC), waardoor geen juridische belemmeringen meer bestonden
om het beschermde kunstvoorwerp buiten Nederland te brengen.7. Financiële gevolgen, administratieve belasting
en dereguleringDe leden van de fractie van D66 informeren waartoe het advies van de Raad
over – de door deze leden gewenste – aanpassing van de lijst van
beschermde voorwerpen inmiddels heeft geleid.De Raad is op 8 augustus 2000 gevraagd om een actualisatie van de lijst
van beschermde voorwerpen uit te voeren. Momenteel is de Commissie WBC van
de Raad in samenwerking met de aan de commissie verbonden deskundigen bezig
alle beschrijvingen en redengevingen van de geplaatste voorwerpen en verzamelingen
op juistheid en volledigheid te controleren, daarbij ook recente wetenschappelijke
publicaties betrekkend, en vervolgens opnieuw te toetsen aan de criteria van
de WBC. Dit project zal nog dit jaar zijn afgerond en het rapport zal daarna
aan mij worden aangeboden. Voor alle duidelijkheid zij benadrukt dat het actualisatieproject
zich beperkt tot de huidige lijst en naar verwachting zal resulteren in een
advies tot redactionele bijstelling van een aantal redengevende beschrijvingen
en wellicht tot intrekking van de aanwijzing van een aantal beschermde voorwerpen
en beschermde verzamelingen op de lijst, die bij nadere beoordeling toch niet
goed blijken te beantwoorden aan de criteria van de WBC. De lijst zal regelmatig
als geheel worden geactualiseerd; de hiervoor aan te houden termijn is nog
in overweging (wellicht eenmaal per tien jaar). Nieuwe aanwijzingen vinden
incidenteel plaats, als onderdeel van het reguliere proces, na advies van
de Raad, die hiervoor beschikt over de regelmatig bijeenkomende Commissie
WBC met de daaraan toegevoegde deskundigen op uiteenlopend gebied.De leden van de PvdA-fractie stellen een vraag over de hoogte van de aankoopmiddelen
ten behoeve van de uitvoering van de WBC. Zij willen graag weten of die middelen
voldoende zijn voor (spoed)aankopen.Onder verwijzing naar het antwoord dat hiervoor in paragraaf 1 al
is gegeven op een door de leden van de fractie van D66 gestelde vraag over
de inspanningen die de regering verricht om het fonds te verhogen, zij nog
eens herhaald dat de regering de consequenties van de WBC ten volle aanvaardt,
en een WBC-werk zal aankopen, tenzij financieel-economische omstandigheden
dat onmogelijk maken. Voorts zij nogmaals verwezen naar de planmatige aanpak
die de regering terzake van aankopen, daaronder begrepen aankopen in het kader
van de WBC, voor ogen staat.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts naar de uitkomst van het pleidooi
dat de Raad in een eerder stadium heeft gehouden voor een onafhankelijke commissie
van externe deskundigen voor de advisering over aankopen in het kader van
de WBC.De WBC geeft voorschriften over de advisering in de verschillende fases
van het proces leidend tot de aanwijzing van een roerende zaak als beschermd
cultuurbezit. De Raad heeft een commissie ingesteld voor de WBC-advisering,
bestaande uit onafhankelijke deskundigen. Deze commissie bereidt
de gevraagde en ongevraagde adviezen van de Raad op WBC-terrein voor. Zo bereidt
zij ook het binnenkort te verwachten advies van de Raad voor over actualisering
van de WBC-lijst. In voorkomende gevallen kan deze commissie zich ook uitspreken
over eventuele aankopen in het kader van de WBC.II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I, onderdeel BArtikel 2De leden van de D66-fractie stellen de vraag of en zo ja op welke wijze
de minister zich inspant om nieuwe roerende zaken die WBC-bescherming behoeven,
aan te wijzen als beschermd voorwerp.Voor een antwoord op deze vraag moge ik verwijzen naar het antwoord dat
in paragraaf 1 is gegeven op een eerder door deze leden gestelde soortgelijke
vraag.De leden van de D66-fractie vragen of bij een besluit tot aanwijzing van
een zaak als beschermd voorwerp meer belanghebbenden denkbaar zijn dan de
eigenaar en degene die een zakelijk recht op die zaak heeft. Ook stellen zij
de vraag hoe deze belanghebbenden moeten worden achterhaald en van het besluit
op de hoogte moeten worden gebracht.Ingevolge de Awb is iedereen wiens belang rechtstreeks bij een besluit
is betrokken, aan te merken als belanghebbende. Op grond hiervan zullen de
eigenaar en degenen die een zakelijk recht op de desbetreffende zaak hebben
belanghebbende zijn. In beginsel is het niet uitgesloten dat er nog andere
belanghebbenden zijn dan de hier genoemde. Wie dat zouden zijn is niet zonder
meer aan te geven. In ieder geval is een louter subjectief gevoel van sterke
betrokkenheid of het hebben van enig belang niet aan te merken als een rechtstreeks
betrokken belang. Ook wat betreft de bekendmaking van een besluit tot aanwijzing
gelden de regels van de Awb. Krachtens artikel 3:41 van de Awb geschiedt de
bekendmaking van besluiten die tot één of meer belanghebbende
zijn gericht door toezending of uitreiking aan hen. Is dat niet mogelijk dan
geschiedt dat op een andere geschikte wijze, bijvoorbeeld door publicatie
in een van overheidswege uitgegeven blad of een dag-, nieuws- of huis-aan-huisblad.
Bestaat er twijfel of er nog andere belanghebbenden zijn, dan kan gebruik
worden gemaakt van de regeling in artikel 3:42 van de Awb. Bekendmaking geschiedt
dan tevens door publicatie op een van de zojuist al aangegeven wijzen in een
van overheidswege uitgegeven blad of een dag-, nieuws- of huis-aan-huisblad.
De noodzaak tot een dergelijke bekendmaking heeft zich tot heden niet voorgedaan.Artikel I, onderdeel GArtikel 6De leden van de D66-fractie merken op dat artikel I, onderdeel G, niet
is terug te vinden in de artikelsgewijze toelichting van de memorie van toelichting.
Zij veronderstellen daarnaast dat wel een wijziging van artikel 6 aan de Raad
van State is voorgelegd, gezien het commentaar van die Raad. Deze leden achten
het van belang dat Nederland het UNESCO-verdrag 1970 en het Unidroit-verdrag
ratificeert. Zij vragen hoe de problemen in andere landen die het UNESCO-verdrag
1970 ratificeerden, zijn opgelost en waarom is zo lang gewacht met de ratificatie
van dat verdrag. Voorts willen zij weten wanneer de regering het «explanatory-report»
inzake het Unidroit-verdrag verwacht en of daarna direct tot ratificering
kan worden overgegaan. Tenslotte vragen zij hoe het Unidroit-verdrag en het
UNESCO-verdrag 1970 zich verhouden tot de normen in de «Code of Ethics»
en de «Redlist» van de International Council of Museums (ICOM).Anders dan deze leden menen wordt onderdeel G wel genoemd in de artikelsgewijze
toelichting, namelijk in de toelichting op artikel 2. Daar is aangegeven dat
de wijziging voortvloeit uit de beoogde nieuwe constructie waarbij de aanwijzing
als beschermd voorwerp wordt ontkoppeld van de plaatsing op de lijst van beschermde
voorwerpen. Omdat de wijziging in onderdeel G een louter redactionele aanpassing
betreft, is dat onderdeel niet afzonderlijk meer toegelicht in de artikelsgewijze
toelichting. Verder is de veronderstelling van de leden dat aan de Raad van
State een wijziging van artikel 6 zou zijn voorgelegd, onjuist. De Raad van
State heeft eigener beweging een aantal opmerkingen gemaakt over dat artikel
(Kamerstukken II 2000–2001, 27 812, A, blz. 2 en 3).Wat betreft het UNESCO-verdrag 1970 en het Unidroit-verdrag kan het volgende
worden geantwoord. Het Unidroit-verdrag vormt enerzijds een belangrijke aanvulling
op het UNESCO-verdrag 1970 – dat op het vlak van de bestrijding van
illegale handel in cultuurgoederen meer beleidsinhoudelijke dan juridische
consequenties heeft – maar heeft anderzijds een zelfstandige betekenis.
Ook landen die om wat voor reden dan ook geen partij zijn bij het UNESCO-verdrag
1970 kunnen baat hebben bij een verdrag dat op wereldwijde schaal de teruggave
regelt van gestolen en illegaal geëxporteerde cultuurgoederen. De reden
van juridische aard voor uitstel van ratificatie van het Unidroit-verdrag
is dat het toelichtende rapport daarbij nog niet beschikbaar is. Dat rapport
is onmisbaar omdat aan een groot aantal bepalingen in het verdrag zogeheten
directe werking kan toekomen. Het gaat dan om bepalingen die rechtstreeks
rechten en plichten tussen burgers creëren. Volgens de artikelen 93 en
94 van de Grondwet dient de rechter in dat geval de verdragsbepalingen toe
te passen en niet de nationale uitvoeringsbepalingen. Indien er derhalve een
bijbehorende toelichting bij het verdrag is, dient deze toelichting strikt
te worden gevolgd. Om deze reden kunnen tekst en toelichting van het implementatievoorstel
eerst worden gefinaliseerd na het beschikbaar komen van deze toelichting.
Aangezien deze juridische bezwaren direct verband houden met de Nederlandse
wetgeving kan niet worden aangegeven wat het ontbreken van het toelichtende
rapport voor andere landen betekent. Naar verwachting komt het toelichtende
rapport over niet al te lange tijd beschikbaar, wellicht nog voor het einde
van dit jaar. Alsdan zijn de bezwaren tegen ratificatie weggenomen en kan
de ratificatieprocedure direct in gang gezet worden. Het besluit daartoe heeft
de Ministerraad immers al in 1996 genomen. Voor de uiteindelijke ratificatie
is uiteraard parlementaire goedkeuring vereist.Juridische bezwaren die indertijd bestonden tegen ratificatie van het
UNESCO-verdrag 1970 zijn met de invoering van de Europese regelgeving grotendeels
weggenomen. In juridische en praktische zin heeft het verdrag echter minder
betekenis in de strijd tegen illegale handel in cultuurgoederen dan het Unidroit-verdrag.
Het belang van ratificatie van het UNESCO-verdrag 1970 is vooral gelegen in
het signaal dat Nederland daarmee afgeeft dat het de bestrijding van de illegale
handel in cultuurgoederen serieus neemt. In die zin beoogt het UNESCO-verdrag
1970 hetzelfde als de «Code of Ethics» en de «Red List»
van ICOM, die eveneens op eigen wijze een bijdrage leveren aan het inperken
van deze illegale handel. Voor het Unidroit-verdrag geldt in dit verband overigens
hetzelfde.Artikel I, onderdeel LArtikel 11De leden van de CDA-fractie sluiten zich aan bij de opmerking die door
de Raad van State is gemaakt in verband met het vervallen van het criterium
«hetzelfde geldsbedrag» in artikel 11. Volgens deze leden vervalt
met artikel 11 de enige bepaling in de WBC waarin de eigenaar van het beschermde
voorwerp verzekerd wordt van een behoorlijke prijs voor zijn beschermd voorwerp
als dit door de staat wordt aangekocht. Het laten vervallen van artikel 11
ondermijnt naar hun oordeel de positie van de kunstbezitter. In hun ogen zal
de verkoopprijs via artikel 11 (de verkoopprijs in de ontwerp-overeenkomst)
altijd hoger zijn dan de verkoopprijs via artikel 12 (een nieuwe overeenkomst
tussen overheid en bezitter). Deze leden zijn van oordeel dat de regeling
op dit punt wijziging behoeft. Het verweer dat artikel 12 een verkoopprijs
regelt, overtuigt hen niet.Artikel 11 vervalt niet zonder gegronde reden. Daar bestaan niet alleen
technische redenen voor, maar vooral ook inhoudelijke. De technische redenen
zijn de volgende. Artikel 11 kan op zich niet worden gehandhaafd, omdat er
gezien de wijzigingen die in de WBC beoogd worden, geen zinvolle betekenis
meer aan dat artikel kan worden gehecht. Ten eerste bestaat de verplichting
om een ontwerpovereenkomst aan de inspecteur te melden niet meer (zie de voorgestelde
wijziging van artikel 7, eerste lid, eerste volzin), waardoor bij de uitvoering
van artikel 11 geen gebruik meer kan worden gemaakt van de verkoopprijs zoals
die in de ontwerpovereenkomst is opgenomen. Ten tweede is er geen verplichting
meer om de Raad voor cultuur te horen voordat de minister bedenkingen aanvoert
(zie de voorgestelde wijziging van artikel 7, vijfde lid), waardoor in beginsel
geen sprake meer kan zijn van een eenstemmig advies van de Raad over door
de minister voorgenomen bedenkingen.De inhoudelijke redenen waarom niet gekozen is voor een alternatief voor
artikel 11 ter handhaving op de een of andere wijze van de norm «hetzelfde
geldbedrag», zijn deze. Om te beginnen heeft artikel 11 nooit gewerkt.
Het artikel heeft geen reële betekenis gehad, omdat nooit ontwerpovereenkomsten
zijn overgelegd. De opvatting van de Raad van State dat met artikel 11 voor
de eigenaar van het beschermd voorwerp de verzekering vervalt van een behoorlijke
prijs van het beschermd voorwerp, als dit door de Staat wordt aangekocht,
wordt dus niet door de praktijk bevestigd.Verder vervalt met artikel 11 weliswaar het criterium «hetzelfde
geldbedrag», maar dat is slechts een formele benadering. Materieel heeft
het criterium, zoals zojuist al aangegeven, immers nooit gewerkt. In een zich
voordoend geval heeft daarentegen juist de procedure van artikel 12 wel gewerkt
en ook bevredigend gewerkt.Uit het feit dat de procedure van artikel 12 bestaat, blijkt voorts dat
de mening van de Raad van State dat artikel 11 de enige bepaling is in de
WBC waarin de betrokken eigenaar verzekerd wordt van een behoorlijke prijs,
niet met de feiten overeenkomt.Bovendien bestaat daarnaast nog een andere mogelijkheid om de prijs van
een beschermd voorwerp vast te stellen. De staat en de eigenaar van het beschermd
voorwerp hebben ook de mogelijkheid een geschil over de prijs van dat voorwerp
voor te leggen aan een arbiter. Het vorenstaande is in de memorie van toelichting
uitgebreid toegelicht. Ik wil daar in dit verband nog het volgende aan toevoegen.
Hoewel artikel 11 nooit is toegepast, acht ik de stelling van de hier aan
het woord zijnde leden dat toepassing van artikel 11 altijd zou leiden tot
een hogere verkoopprijs dan artikel 12, betwistbaar en in ieder geval niet
de bedoeling van de wetgever. Los van het feit dat de stelling niet met feiten
kan worden onderbouwd, is immers zowel in artikel 11 als in artikel 12 sprake
van een onderhandelingsproces waarvan de uitkomst afhankelijk is van de marktwerking. Daarbij zou toepassing van de procedure van artikel 11 niet
tot een hogere prijs leiden. Gesteld dat partijen in de situatie waar artikel
11 op ziet, tot een hogere prijs zouden komen dan normaliter op de markt behaald
zou worden, dan zou de Raad dat immers in het kader van artikel 11 dienen
te signaleren en niet kunnen komen tot een eenstemmig advies.Gevolg daarvan zou zijn dat de procedure van artikel 12 van rechtswege
zou aanvangen.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,F. van der Ploeg 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27812-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl