Deelnemingenbeleid Rijksoverheid; Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28165, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

18-12-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28165 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1 Inleiding en samenvatting2 Begrippen3 Deelnemingen: achtergrond4 Deelnemingenbeleid in een veranderende omgevingOntwikkelingen in het overheidsbeleidBorging van publiek belang5 Aangaan, beheren en afstoten van deelnemingenNieuwe deelnemingenBeheer van deelnemingen: aandeelhouderschapAfstoting van deelnemingenWijze van verkoopInspelen op nieuwe ontwikkelingenOpbrengstenBeleidslijn6 Periodieke evaluatie; informatie aan de Tweede KamerBIJLAGE 1Samenhang beleidsterreinenBIJLAGE 2Staatsdeelnemingen per 1 november 2001BIJLAGE 3Staatsdeelnemingen tussen 1 januari 1997 en 1 november
2001BIJLAGE 4 Nieuwe en afgestoten deelnemingen van
1 januari 1997 tot 1 november 2001
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28165Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 165Deelnemingenbeleid Rijksoverheidnr. 2NOTA1 Inleiding en samenvattingOp 10 april 2001 is met uw Kamer overleg gevoerd over de commissaris van
overheidswege1. Bij die gelegenheid hebben de
vaste commissies voor Financiën en voor Economische Zaken gevraagd om
een algemene notitie over het beheer van de staatsdeelnemingen. Met dit stuk
wordt op dat verzoek ingegaan.Uw Kamer heeft zich de vraag gesteld hoe de Staat in de toekomst voldoende
greep kan houden op zijn deelnemingen. Enerzijds vervallen bijzondere bevoegdheden
van de Staat, zoals het overheidscommissariaat, anderzijds doen zich ontwikkelingen
voor op het gebied van corporate governance die de invloed van de aandeelhouder
doen toenemen. Daarnaast zijn er tal van beleidsmatige en maatschappelijke
ontwikkelingen die invloed hebben op de uitoefening van het aandeelhouderschap.
Het belangrijkste doel van deze nota is dan ook om te komen tot een algemeen
kader voor de aandeelhoudersrol van de Staat tegen de achtergrond van deze
veranderingen. Het Kabinet is van mening dat de Staat als aandeelhouder in
het algemeen dezelfde rechten behoort te hebben als andere aandeelhouders
en deze op vergelijkbare wijze behoort uit te oefenen. De Staat ziet in beginsel
af van bijzondere voorrechten, maar maakt verder actief gebruik van alle normale
aandeelhoudersrechten als zijn aandeelhoudersbelang dat vergt. De komende
wijzigingen van boek 2 BW, in verband met aanpassing van de structuurregeling,
zullen daartoe ook benut worden.Een adequate invulling van de rol van de Staat als aandeelhouder houdt
in dat publieke en zakelijke verantwoordelijkheden duidelijk van elkaar worden
onderscheiden. Deze verantwoordelijkheden moeten met de daarvoor meest geschikte
instrumenten worden ingevuld. Dit geldt in het bijzonder voor de waarborging
van bij staatsdeelnemingen betrokken publieke belangen. Deze kunnen het best worden verankerd in wet- en regelgeving, concessievoorwaarden,
overeenkomsten en dergelijke; aandeelhouderschap biedt voor de borging van
publiek belang beperkte sturingsmogelijkheden en is daarom minder effectief. Vanwege de nadruk op het aandeelhouderschap in een veranderende omgeving
verschilt de onderhavige nota van de «nota inzake staatsdeelnemingen»
uit december 1996, waarin het afstoten van deelnemingen centraal stond. De
beleidslijn blijft op dit punt ongewijzigd. Bewust risicodragend beleggen
is als zodanig geen overheidstaak. Bestaande deelnemingen worden daarom afgestoten
als dat, met inachtneming van de publieke en zakelijke belangen, mogelijk
is.Feit is niettemin dat het aantal staatsdeelnemingen per saldo de afgelopen
25 jaar vrijwel stabiel is gebleven: steeds was de Rijksoverheid aandeelhouder
in ongeveer 40 vennootschappen, al is de samenstelling van deze groep gewijzigd.
Staatsaandeelhouderschap blijkt wat dat betreft een permanent gegeven. Het
Kabinet is van mening dat de Staat terughoudend moet zijn bij het aangaan
van deelnemingen, maar laat de mogelijkheid hiertoe uitdrukkelijk open. Nieuwe
deelnemingen worden aangegaan als dat, na zorgvuldige afweging van de alternatieven,
de beste keuze is. Het is daarbij van belang randvoorwaarden te ontwikkelen,
zoals tijdelijkheid, noodzakelijkheid en een helder publiek kader, en een
kader vast te stellen waarbinnen de Staat invulling zal geven aan het daaruit
voortvloeiende aandeelhouderschap.In de praktische uitvoering van het deelnemingenbeleid zal de komende
jaren meer aandacht worden besteed aan de samenhang tussen het aangaan, het
beheren en verkopen van deelnemingen. Het formele aandeelhouderschap van de
deelneming in de periode tussen verzelfstandiging of acquisitie en privatisering
ligt thans veelal bij het vakdepartement1, terwijl
de minister van Financiën een verantwoordelijkheid heeft bij het aangaan
en het afstoten. Het Kabinet is voornemens het aandeelhouderschap, voorzover
dat redelijkerwijs mogelijk is, te concentreren op het ministerie van Financiën,
dat reeds een coördinerende functie terzake heeft. De scheiding van verantwoordelijkheden
heeft voordelen voor de transparantie van het openbaar bestuur en geeft meer
duidelijkheid over de ministeriële verantwoordelijkheid. Bovendien geeft
de bundeling voordelen bij de praktische uitoefening van het aandeelhouderschap:
specifieke kennis kan beter worden opgebouwd en worden vastgehouden, waardoor
efficiënter en effectiever kan worden gewerkt en bespaard kan worden
op de kosten voor externe adviseurs en projectleiders.De overdracht aan Financiën zal, waar mogelijk, in de loop van 2002
worden gerealiseerd. Om praktische redenen zullen niet alle deelnemingen meteen
worden overgedragen. Ook voor de beleidsdeelnemingen, waarvan de organisatie
en monitoring meer gelijkenis vertoont met die van agentschappen en zbo's,
ligt aandeelhouderschap van het vakdepartement in de rede. Voor de deelnemingen
die niet of nog niet worden overgedragen, zal aan de coördinerende rol
van de minister van Financiën invulling worden gegeven door specifieke
aandeelhoudersbesluiten, zoals statutenwijziging, goedkeuring of vaststelling
van de jaarrekening en dividendbeleid, alsmede de voorbereiding van aandeelhoudersvergaderingen,
interdepartementaal af te stemmen. Dit laatste is grotendeels een bestendiging
van de al bestaande situatie.De indeling van deze nota is als volgt. In de hoofdstukken 3 en 4 wordt
het bestaande deelnemingenbeleid afgezet tegen een aantal maatschappelijke
veranderingen en beleidsmatige verschuivingen. Hoofdstuk 5 beschrijft de implicaties
hiervan op respectievelijk het aangaan, het beheren en het afstoten van staatsdeelnemingen,
alsmede de samenhang tussen deze drie activiteiten. In hoofdstuk 6 wordt ingegaan
op de vijfjaarlijkse evaluatie, de communicatie met de Tweede Kamer en de
samenwerking tussen de verschillende ministeries. Voor de volledigheid zij vermeld dat deze nota specifiek is gericht op
deelneming in kapitaalvennootschappen (BV's en NV's). Voorzover deze voortkomen
uit verzelfstandiging, wordt tegenwoordig een bewuste keuze gemaakt voor een
kapitaalvennootschap versus agentschap, publiekrechtelijke zbo of stichting.
Het afwegingskader hiertoe is opgesteld in het rapport «Verantwoord
verzelfstandigen»1 van de Commissie-Sint
en zal hier niet worden herhaald. Echter, vastgesteld kan worden dat in de
praktijk geen twee gevallen gelijk zijn. Een volledig sluitend kader voor
de vraag of gekozen moet worden voor een NV of BV, dan wel voor een andere
organisatievorm is derhalve in deze nota niet aan de orde. Wel voorziet hoofdstuk
5, conform het verzoek van de vaste commissie voor Financiën, in een
nadere uitleg ten aanzien van de keuze voor een NV of BV in plaats van een
andere organisatievorm. Bij de keuze voor een BV of NV zullen bepaalde randvoorwaarden
in acht moeten worden genomen, die in hoofdstuk 5 nader worden uitgewerkt.De vaste commissie voor Financiën heeft in het overleg over de commissaris
van overheidswege tevens gevraagd om nadere informatie over de huidige overheidscommissarissen.
In de bijlage is een overzicht daarvan opgenomen, waarin tevens onderscheid
is gemaakt tussen ambtenaren en niet-ambtenaren.2 BegrippenVoor de onderwerpen die deze nota bestrijkt, bestaan in de publieke discussie
en de literatuur uiteenlopende termen. Om misverstanden te voorkomen worden
de volgende definities gebruikt:– Verzelfstandiging is het op afstand plaatsen van activiteiten
van de overheid, waardoor de betrokken organisaties eigen bestuurlijke verantwoordelijkheden
en financiële beheersvrijheden toebedeeld krijgen. Deze toedeling van
verantwoordelijkheden kan betrekking hebben op uiteenlopende organisatievormen
(agentschappen, publiekrechtelijke zbo's, stichtingen, vennootschappen). Verzelfstandiging
is gradueel: verzelfstandiging tot een agentschap leidt bijvoorbeeld tot minder
bestuurlijke afstand dan verzelfstandiging tot een zelfstandig bestuursorgaan.
Verzelfstandiging kan beperking van de ministeriële verantwoordelijkheid
met zich brengen.– Privatisering is de verkoop van aandelen in een kapitaalvennootschap
aan een of meer private partijen, dan wel de verkoop van alle activa en passiva
van een door de overheid gedreven bedrijf aan een of meer private partijen.
Privatisering is derhalve een enger begrip dan verzelfstandiging. Het Kabinet
sluit hiermee aan bij het internationaal gangbare begrip van privatiseren.– Onder deelneming wordt verstaan het participeren in het risicodragend
vermogen van een kapitaalvennootschap. De term wordt ook wel gebruikt ter
aanduiding van een vennootschap waarin de Staat deelneemt, en de daaraan verbonden
activiteiten.– Beleidsdeelnemingen zijn deelnemingen in vennootschappen die fungeren
als instrument voor de uitvoering van overheidsbeleid. De publieke en zakelijke
verantwoordelijkheden bij deze deelnemingen zijn niet en kunnen niet worden
ontvlochten binnen de huidige structuur. Zij kunnen daardoor ook niet uitsluitend
worden beoordeeld op rendement en bedrijfsvoering. De inrichting als vennootschap
voor deze organisaties ligt tegenwoordig minder voor de hand.2– Met publiek-private samenwerking (pps) wordt beoogd projectrisico's
en -verantwoordelijkheden contractueel zodanig te herverdelen tussen overheid
en private partners, dat er ruimte ontstaat voor kostenbesparende en kwaliteitsverhogende
initiatieven.– Maatschappelijke belangen zijn al die belangen welke waardevol
worden geacht voor het welzijn van de samenleving.– Publieke belangen zijn maatschappelijke belangen waarvoor de centrale
overheid de eindverantwoordelijkheid op zich neemt, omdat zij meent dat die
zonder specifieke overheidsmaatregelen niet of niet voldoende worden behartigd.3 Deelnemingen: achtergrondVoor het onderbrengen van nieuwe activiteiten of het op afstand zetten
van bestaande activiteiten heeft de Rijksoverheid een scala van instrumenten
tot haar beschikking, waarvan de deelneming in een vennootschap er één
is. Per 1 januari 2001 was de Staat der Nederlanden aandeelhouder in 42 sterk
uiteenlopende vennootschappen. Dit aantal is opmer-kelijk stabiel: sinds 1975
schommelt het aantal staatsdeelnemingen rond de 40, hetgeen impliceert dat
tegenover elke volledige vervreemding een nieuwe deelneming staat. Het privatiseringsbeleid
sinds 1985, laatstelijk door de Tweede Kamer bevestigd naar aanleiding van
de nota «Beleid inzake staatsdeelnemingen»1, heeft dan ook niet een reductie van het aantal staatsdeelnemingen
ten gevolge gehad. Eerder is sprake van een dynamische portefeuille, waarin
normaal commercieel opererende ondernemingen plaats maken voor recent verzelfstandigde
of nieuw verworven bedrijven.Dit leidt tot de vraag op grond waarvan de Staat in het verleden deelnemingen
is aangegaan, en of het karakter van de deelnemingen door de tijd is veranderd.
Grosso modo kunnen de volgende beweegredenen voor het aangaan of aanhouden
van een deelneming worden onderscheiden:– Verzelfstandiging met als doel privatisering. Het onderbrengen
van bestaande activiteiten in een NV of BV is, zowel vanuit bedrijfseconomische
als bestuurlijke optiek, een solide opstap naar afstoting. De periode tussen
verzelfstandiging en verkoop wordt gebruikt voor bedrijfsmatig inrichten van
de onderneming. Dit is een veeleisend proces, waarbij doorgaans de personele,
technische en financiële bedrijfsvoering, alsmede het productassortiment
en de klantenkring sterk gewijzigd moeten worden.– Projectontwikkeling. Om redenen van doelmatigheid kunnen grote
(infrastructurele) projecten worden ondergebracht in een kapitaalvennootschap.
Een recent voorbeeld hiervan is de NV Westerscheldetunnel.– Initiëren van marktactiviteiten. Bepaalde economische ontwikkelingen
lijken niet van de grond te komen zonder dat de Rijksoverheid een eerste,
doorgaans bescheiden aanzet geeft. Twinning gaf een belangrijke impuls aan
de investeringen in informatie- en communicatietechnologie. De regionale ontwikkelingsmaatschappijen
hebben een bredere initiërende functie.– Uitvoering van beleid. In het verleden is de Staat verschillende
deelnemingen aangegaan om specifiek beleid uit te voeren. Voorbeelden hiervan
zijn De Nederlandsche Bank en de Financierings-Maatschappij voor
Ontwikkelingslanden. Deze organisaties zijn qua positie en karakter meer te
vergelijken met zbo's dan met andere deelnemingen.– Defensie en andere vormen van staatsveiligheid. Ook deze belangen
vormden voorheen een overweging om tot deelneming over te gaan. De deelnemingen
in Thales (voorheen HSA) en Eurometaal zijn hiervan een overblijfsel.– Steunoperaties. De Staat heeft in het verleden verscheidene malen
een rol gespeeld bij de instandhouding van bestaande bedrijven (DAF, Fokker,
KSG). Hierbij speelden zowel handhaving van werkgelegenheid als continuïteit
van de activiteiten een rol. Tegenwoordig worden de mogelijkheden om bedrijven
of bedrijfstakken te ondersteunen sterk beperkt door Europese regelgeving.– Beheer van netwerken. Wanneer verschillende marktpartijen gebruik
maken van dezelfde infrastructuur met een duurzaam monopoloïde karakter,
kan het aanbeveling verdienen deze structuur bij een onafhankelijke partij
onder te brengen. Het is niet vanzelfsprekend dat de Staat hier een duurzame
rol op zich neemt. Niettemin heeft de Tweede Kamer hier in enkele gevallen
op aangedrongen. Op verzoek van de Tweede Kamer heeft de Staat Tennet overgenomen.
De reeds bestaande infra-organisatie voor het spoor, RIB, kan (ten minste
tijdelijk) eveneens een rechtstreekse deelneming van de Staat worden. Hier
is sprake van op de situatie toegesneden, al dan niet tijdelijke oplossingen.Uit het bovenstaande blijkt reeds dat zich een zekere verschuiving voordoet
in het karakter van de deelnemingenportefeuille van de Staat. Zbo's zullen
minder snel als NV of BV worden vormgegeven, steunoperaties worden zeldzamer
en ook van het entameren van marktactiviteiten kan gesteld worden dat de omvang
afneemt. Deelnemingen lijken ook complexer van aard te worden, maar dit hangt
ten minste gedeeltelijk samen met toegenomen regelgeving en een toenemende
vastlegging en borging van gedefinieerde publieke belangen.Gesteld kan worden dat er in veel gevallen sprake is van een zekere beleidscyclus
rond staatsdeelnemingen. Bij oprichting of acquisitie is sprake van een door
beleid ingegeven doelstelling. Naarmate dit doel wordt verwezenlijkt of niet
meer opportuun is, zal de beleidsmatige aandacht voor de deelneming en haar
activiteiten verdwijnen. Een enkele keer is er sprake van een verandering
van de doelstelling, waardoor de cyclus opnieuw begint.Alhoewel in sommige gevallen moeilijk volledig te scheiden, moet de aandeelhoudersfunctie
zoveel mogelijk worden onderscheiden van de beleidsmatige overwegingen achter
een deelneming. Het aandeelhouderschap richt zich op een goede bedrijfsvoering,
met name in financieel opzicht. Voor de meeste deelnemingen geldt dat de noodzaak
voor staatsaandeelhouderschap na verloop van tijd vervalt. Bij verzelfstandiging
is dat als de onderneming «rijp» is voor de markt, bij ontwikkeling
van infrastructuur na voltooiing van het project, et cetera. Afstoting is
dan een logische vervolgstap.Bij de opstelling van de nota in 1996 was niet voorzien dat het aantal
deel-nemingen constant zou blijven en het aantal nieuwe deelnemingen der-mate
substantieel zou zijn. Het is bovendien te verwachten dat de Staat ook de
komende jaren zal deelnemen in ondernemingen. Hiervoor bestaat op dit moment
geen uniforme richtlijn; een overkoepelend beleid bestaat slechts voor verzelfstandigingen
in den brede.1 Er zal daarom, meer dan voorheen,
een duidelijke lijn nodig zijn om te beoordelen in welke situatie het aangaan
van een deelneming de meest aangewezen oplossing is.Uit de hier gegeven opsomming blijkt dat er een verscheidenheid aan redenen
bestaat om een deelneming aan te gaan. Het is niet altijd mogelijk scherp
af te bakenen wanneer een vennootschap wel of niet de meest geschikte organisatievorm
is. De kapitaalvennootschap is een flexibele en transparante rechtsvorm om
risico's en geldstromen te verdelen. Niettemin moet de Staat terughoudend
zijn bij het aangaan ervan. Risicodragend beleggen is op zichzelf geen overheidstaak.
Deelneming schept ook verantwoordelijkheden voor een duidelijke, transparante
corporate governance door de Rijksoverheid.4 Deelnemingenbeleid in een veranderende omgevingDe hierboven genoemde nota «Beleid inzake staatsdeelnemingen»
bekrachtigde in grote lijnen een eerder rapport over afstotingen1, ging in op de praktische uitvoering van privatiseringsoperaties en
beschreef een aantal aspecten van staatsaandeelhouderschap.Verschillende ontwikkelingen vragen thans een verdere uitwerking en verdieping
van het beleid zoals dit in 1996 is verwoord. In de eerste plaats veranderen
de staatsdeelnemingen zelf van karakter: complexe deelnemingen worden aan
de portefeuille toegevoegd en het aangaan, beheren en afstoten hiervan vergt
extra aandacht vanuit het oogpunt van het waarborgen van publieke belangen.
De uitvoering en ontwikkeling van het deelnemingenbeleid zijn, mede hierom,
niet los te zien van (beleids-) ontwikkelingen die zich elders binnen de Rijksoverheid
voordoen. Een aantal daarvan heeft direct betrekking op aandeelhouderschap
en privatisering, andere hebben meer zijdelings implicaties voor het deelnemingenbeleid.
De volgende documenten en onderwerpen zijn in het bijzonder van belang:– de kabinetsreactie op het WRR-rapport «Het borgen van publiek
belang»2;– het rapport «Verantwoord verzelfstandigen» van de
Commissie-Sint;– ontwikkelingen op het gebied van het mededingingsrecht;– de nota Liberalisering en privatisering netwerksectoren3;– het Wetsvoorstel markt en overheid (M&O)4;– beleid rond corporate governance, met name de herziening van de
structuurregeling;– de nota Commissarissen van overheidswege5;– competitieve dienstverlening binnen de Rijksoverheid;– de totstandkoming van publiek-private samenwerkingsverbanden. Ontwikkelingen in het overheidsbeleidDe WRR waarschuwt voor onvoldoend voorbereide privatisering6 en liberalisering, en benadrukt het belang van een heldere afbakening
van publieke belangen. Publieke belangen dienen daarbij onderscheiden te worden
van maatschappelijke belangen: publieke belangen zijn die belangen die actief
dienen te worden behartigd door de centrale overheid. Het Kabinet onderschrijft
dit standpunt en is in zijn reactie uitvoerig ingegaan op de zorg die de WRR
heeft uitgesproken. Door zorgvuldige beantwoording van wat de WRR de «wat-vraag»
noemt – de vaststelling van de onderhavige publieke belangen –
kan beter worden vastgesteld op welke wijze daaraan invulling kan worden gegeven
en toezicht kan worden geëffectueerd: de «hoe-vraag». Daarbij
betekent publiek belang niet dat de activiteit ook steeds binnen de publieke
sector ter hand moet worden genomen. Juist door het expliciteren van het publiek
belang wordt het mogelijk adequate contracten of concessievoorwaarden
te ontwikkelen om de private sector te betrekken. Voor de beantwoording van
de hoe-vraag verwijst het Kabinet onder andere naar het rapport «Verantwoord
verzelfstandigen» van de Commissie-Sint. Kort samengevat biedt dit rapport
bij verzelfstandiging houvast bij de keuze tussen dienstonderdelen, agentschappen,
zelfstandige bestuursorganen, stichtingen en deelnemingen. Als onderscheidende
criteria worden daarbij genoemd:– de aanwezigheid van een collectief belang;– de aanwezigheid van een overheidsverantwoordelijkheid en de noodzaak
de uitvoering zelf te doen;– de aanwezigheid van een verantwoordelijkheid van de centrale overheid;– de noodzaak om de ministeriële verantwoordelijkheid te beperken;– het belang van differentiatie van beheersregels.Wanneer er sprake is van een collectief belang, maar niet van de noodzaak
of wenselijkheid om de uitvoering binnen de overheid te realiseren, kan de
keuze voor een deelneming aan de orde zijn.De WRR heeft verder nog opgemerkt dat concurrentie één van
de mechanismen is voor effectieve borging. Het Kabinet noemt in dit verband
verschillende MDW-rapporten die een kader bieden voor marktwerking. In het
geval dat effectieve concurrentie op de markt niet mogelijk is, kan marktwerking
ook worden bevorderd door concurrentie om de markt of via benchmarking. Op
dit punt mag ook niet onvermeld blijven dat het mededingingsrecht in Nederland
sinds 1998, toen de Mededingingswet werd ingevoerd, een belangrijke ontwikkeling
heeft doorgemaakt. Met de invoering van een verbodsstelsel voor kartels en
van concentratietoezicht en de intensivering van het toezicht door de nieuwe
NMa is een Europees en internationaal aanvaard generiek stelsel van mededingingstoezicht
ontstaan dat sectorspecifieke regeling in de meeste gevallen overbodig maakt.De kabinetsreactie op het WRR-rapport bouwt voort op de lijn die de minister
van Economische Zaken vorig jaar heeft uitgezet in de nota Liberalisering
en privatisering netwerksectoren. De waarborging van publieke belangen is
de kern van deze nota. In dit kader worden vijf stappen onderscheiden:1. inventariseren van de relevante publieke belangen;2. vertaling van die belangen in regelgeving en/of contracten;3. organiseren van adequaat toezicht;4. beoordelen of concurrentiestelling kan helpen bij de behartiging van
publieke belangen;5. privatiseren indien mogelijk.Terwijl de nota Liberalisering en privatisering netwerksectoren het publiek
belang vanuit een marktperspectief benadert, richt het Kabinet zich met de
in het wetsvoorstel M&O nader uit te werken instrumenten op marktactiviteiten
die bewust door overheidsorganisaties worden uitgevoerd. Het wetsvoorstel
beoogt hiervoor als hoofdregel het vereiste van een formeel juridische grondslag
te stellen: overheidsorganisaties mogen in principe slechts marktactiviteiten
verrichten indien dat bij of krachtens de wet of bij besluit van de minister
wie het aangaat is bepaald. Een dergelijke grondslag mag slechts tot stand
worden gebracht indien het verrichten van marktactiviteiten de (meest) aangewezen
weg is voor de behartiging van het desbetreffende openbaar belang. Om te voorkomen
dat het grondslagvereiste zou worden omzeild door marktactiviteiten te laten
uitvoeren door daartoe opgerichte kapitaalvennootschappen, zal M&O
tevens voorzien in regels voor het oprichten of deelnemen door overheidsorganisaties
in dergelijke vennootschappen. Ook hiervoor geldt dat deelneming de (meest)
aangewezen weg moet zijn ter behartiging van het betreffende openbaar belang.
Een overheidsorganisatie besluit níet tot oprichting als hiermee uitsluitend
het verwerven van inkomsten wordt beoogd. Voor elke onderneming geldt verder
dat een afzonderlijke boekhouding moet worden bijgehouden voor bijzondere
of uitsluitende rechten die van overheidswege zijn verleend. Ten slotte zal
M&O voor deelnemingen een vijfjaarlijkse evaluatie voorschrijven. Hiermee
wordt de al bestaande praktijk van periodieke heroriëntering gebonden
aan een vaste cyclus.Naast deze overheidsspecifieke ordeningsvragen vindt al geruime tijd discussie
plaats over corporate governance, in het bijzonder de relatie tussen aandeelhouder
en bestuur. Naar aanleiding van het SER-advies over het functioneren en de
toekomst van de structuurregeling1 is inmiddels
een wetsvoorstel door het Kabinet voor advies voorgelegd aan de Raad van State.
Dit wetsvoorstel ziet onder andere op versterking van de rechten van de aandeelhouders,
specifiek in het geval van vennootschappen waarvan alle aandelen worden gehouden
dooréén aandeelhouder.Bij structuurvennootschappen waarin de Staat enig aandeelhouder is en
vennootschappen die momenteel de structuurregeling vrijwillig toe-passen,
zal de zeggenschapsstructuur op grond van genoemd wetsvoorstel opnieuw moeten
worden bezien. Daarnaast wordt het bij alle vennootschappen mogelijk gemaakt
het bestuursbeleid actiever te beïnvloeden, bijvoorbeeld via het recht
om voorstellen voor de agenda van de aandeelhoudersvergadering te doen, belangrijke
bestuursbesluiten goed te keuren, de jaarrekening vast te stellen en invloed
op de samenstelling van de raad van commissarissen uit te oefenen. Zonder
vooruit te lopen op de parlementaire behandeling terzake, wordt voorzien dat
twee veranderingen in het bijzonder invloed zullen hebben op het deelnemingenbeleid:
(1) het schrappen van art. 2:158 lid 12 en art. 2:268 lid 12 BW, waardoor
de rechtstreeks door de overheid benoemde commissaris bij structuurvennootschappen
tot het verleden zal behoren, en (2) de mogelijkheid voor de 100-procentaandeelhouder
in een structuurvennootschap om in de toekomst bestuurders te benoemen en
te ontslaan.Overigens is het al langer kabinetsstandpunt dat de Staat in zijn hoedanigheid
als aandeelhouder dezelfde rechten behoort te hebben als andere aandeelhouders
(niet meer rechten, maar ook niet minder) en op vergelijkbare wijze gebruik
behoort te maken van die rechten.Met betrekking tot het aangaan van nieuwe deelnemingen verdienen de ontwikkelingen
rond publiek-private samenwerking en competitieve dienstverlening nog aandacht.
Competitieve Dienstverlening (CDV) is een instrument waarmee wordt bezien
of alternatieven bestaan voor dienstverlening binnen de rijksoverheid. Dit
kan onder omstandigheden leiden tot uitbesteding en in het uiterste geval
tot verkoop van het bijbehorende dienstonderdeel.De pps-activiteiten bij de Rijksoverheid hebben tot dusverre niet geleid
tot nieuwe deelnemingen. De voorkeur bestaat voor een heldere en duidelijke
contractuele verdeling van verantwoordelijkheden en risico's tussen de overheid
en de private sector. Het aandeelhouderschap bij deelnemingen biedt op zich
weinig mogelijkheden voor de overheid om werkelijk te sturen op het gewenste
beleidsmatige resultaat. Voor het delen in mogelijke extra opbrengsten zijn
inmiddels andere instrumenten ontwikkeld, zoals «benefit sharing».
Toch kan het in bepaalde (overgangs-)situaties voorkomen dat een
zekere bestuurlijke zelfstandigheid in combinatie met aandeelhouderschap van
de overheid noodzakelijk is, ook om de markt te overtuigen van de serieuze
betrokkenheid van de overheid. Deelneming moet steeds een tijdelijk karakter
hebben. Om deze reden wordt de mogelijkheid van deelnemingen als instrument
voor pps nadrukkelijk opengehouden. Uiteraard zal het aangaan van een dergelijke
deelneming op dezelfde wijze worden beoordeeld als andere nieuwe deelnemingen.Borging van publiek belangDe bovengenoemde beleidsstukken, opgesteld vanuit verschillende perspectieven,
bieden een vrij heldere lijn inzake het «publiek belang». De aanduidingen
hiervoor lopen uiteen: de Commissie-Sint spreekt van collectief belang, in
het kader van M&O wordt gewezen op openbaar belang, en de WRR gebruikt
de begrippen maatschappelijke belang en publiek belang. Schematisch zouden
de verschillende terreinen kunnen worden weergegeven als in bijlage 1 bij
deze nota is gedaan. De volgende conclusies kunnen uit de verschillende kaders
worden getrokken.– Het aangaan van nieuwe deelnemingen vindt alleen plaats als hiermee
een expliciet vastgelegd publiek belang gediend wordt en uitvoering van de
activiteiten in een privaatrechtelijke context gewenst is. Uitsluitend het
verwerven van inkomsten is geen reden. Voorts wordt afgezien van een deelneming
indien het belang daarvan niet opweegt tegen het belang van derden tegen een
zodanige concurrentie te worden beschermd.– Voor de activiteiten van de vennootschappen waarin de Staat deelneemt,
geldt dat de onderhavige publieke belangen helder dienen te worden vastgelegd
in wet- en regelgeving, overeenkomsten, concessievoorwaarden of subsidievoorwaarden.1 Verantwoording en toezicht moeten op adequate wijze worden
geregeld.– De Staat moet als aandeelhouder beschikken over dezelfde bevoegdheden
als andere aandeelhouders. Na herziening van de wettelijke bevoegdheden van
aandeelhouders, zoals bedoeld in boek 2 BW, moet de Staat zijn aandeelhoudersbevoegdheden
hiermee in lijn brengen.– De bestaande staatsdeelnemingen dienen ten minste eens per vijf
jaar te worden geëvalueerd. De voortzetting van de deelneming behoort
daarbij niet alleen afgewogen te worden tegen afstoting, maar ook tegen andere
verzelfstandigingsvormen.– Privatisering dient te worden gerealiseerd als dit met inachtneming
van de onderhavige publieke belangen mogelijk is. Het bestaan van een monopolie
is op zichzelf geen reden om af te zien van vervreemding; wel behoort het
toezicht de potentieel schadelijke gevolgen dan afdoende te ondervangen.5 Aangaan, beheren en afstoten van deelnemingenNieuwe deelnemingenIn hoofdstuk 3 is uiteengezet op grond waarvan nieuwe deelnemingen tot
stand kunnen komen. Verzelfstandiging in een vennootschap is niet alleen een
solide opstap naar privatisering, maar de vennootschapsvorm biedt ook de mogelijkheid
om activiteiten meer marktconform of meer bedrijfsmatig te structureren. Het
is echter van belang dat steeds kritisch wordt getoetst of deelneming daadwerkelijk
het meest geschikte instrument is. Het criterium moet hierbij zijn dat een
deelneming uitsluitend wordt aangegaan als dat na goede afweging
het beste alternatief is. Daarnaast gelden voor alle nieuwe deelnemingen de
volgende randvoorwaarden:– Deelnemingen zijn in beginsel tijdelijk. Aan elke deelneming moet
een welomschreven beleidsdoelstelling ten grondslag liggen.– Voor het bereiken van deze doelstelling is een vennootschap de
aangewezen rechtsvorm en is aandeelhouderschap door de Staat logisch en noodzakelijk.– Wordt structurele overheidsinvloed op de bedrijfsvoering gewenst,
dan behoort een activiteit binnen het directe bestuur van de overheid zelf
te worden verricht.– Deelneming moet op financieel en zakelijk verantwoorde gronden
berusten, dat wil zeggen met waarborgen voor continuïteit, winstgevendheid
en marktconformiteit.– De relatie met de onderneming waarin de Staat deelneemt moet zodanig
worden vormgegeven, dat afstoting na het bereiken van de doelstelling mogelijk
is.– Het publieke kader moet bij aanvang, of in ieder geval zo spoedig
mogelijk daarna, effectief zijn.Met betrekking tot het publieke kader staat het Kabinet een lijn voor
ogen die analoog is aan die in de nota Liberalisering en privatisering netwerksectoren:– Voordat van een eventuele deelneming door de Staat sprake is dienen
de relevante publieke belangen te worden geïnventariseerd en geëxpliciteerd.– De waarborging van deze belangen dient te worden vastgelegd in
regelgeving, concessies, subsidievoorwaarden en/of contracten. Hierbij moet
ook worden beoordeeld of concurrentiestelling bijdraagt aan de behartiging
van de publieke belangen.– Vervolgens behoort op adequate wijze verantwoording en toezicht
te worden geregeld.De vaststelling van publieke belangen is primair een politieke verantwoordelijkheid.
De inventarisatie behoort daarom een uitwerking te zijn van in de Staten-Generaal
aangedragen punten. De wijze van borging is in de eerste plaats een bestuurlijke
aangelegenheid, waarop het parlement toeziet, evenals de wijze van toezicht.
Voorzover de toetsing van bestaande deelnemingen aan de hand van deze stappen
niet expliciet is doorlopen, zal dit alsnog worden gedaan met de vijfjaarlijkse
evaluatie.De keuze voor waarborging van publieke belangen via de genoemde instrumenten
is een bewuste. Het Kabinet is van mening dat aandeelhouderschap slechts beperkte
sturingsmogelijkheden biedt en daardoor minder geschikt is voor het borgen
van publieke belangen. Onmogelijk is het overigens niet: het ondernemingsrecht
biedt vele mogelijkheden om de aandeelhouder bijzondere zeggenschap te geven.
Er kleven echter uiteenlopende nadelen aan die constructies. In beginsel leidt
aandeelhouderschap tot invloed op hoofdlijnen en toezicht achteraf, terwijl
de borging van publieke belangen doorgaans preventief toezicht op een relatief
gedetailleerd niveau vergt. Die zeggenschap is weliswaar te bedingen, maar
strookt niet met de logica van de keuze voor een BV of NV. In
de praktijk zouden beslissingen van de ondernemingsleiding bijvoorbeeld achteraf moeten worden aangevochten. Gezien vertegenwoordigingsbevoegdheid
van de bestuurders zal het daarbij in veel gevallen moeilijk zijn deze nog
terug te draaien. Ook indien het publieke belang handhaving via bestuursrechtelijke
of strafrechtelijke weg nodig maakt, is het specifiek vennootschapsrechtelijke
kader ongeschikt.De suggestie om publieke belangen vast te leggen in statuten kent in grote
lijnen dezelfde bezwaren. Naar hun aard lenen statuten zich niet voor een
gedetailleerde taakomschrijving; in het algemeen wordt er slechts het globale
doel van de onderneming in beschreven. Als er verschillende (overheids-) aandeelhouders
zijn, is het bovendien de vraag in hoeverre dergelijke statutaire bepalingen
ook in het belang van deze partijen zijn. In ieder geval zouden bij afstoting
van een deelneming de publieke belangen alsnog moeten worden zeker gesteld.
Het ligt dus in de rede direct het juiste juridische kader te zoeken. Het
publieke kader moet daarom zodanig robuust te worden ingericht, dat het onafhankelijk
van het aandeelhouderschap leidt tot effectieve borging van het publiek belang.Een ander bezwaar tegen borging van publieke belangen via het aandeelhouderschap
vormen bedrijfsmatige overwegingen. Een adequaat rendement is noodzakelijk
voor de continuïteit van de onderneming. Ondernemingen die tegelijkertijd
meer doelstellingen moeten optimaliseren, slagen daarin slechts ten dele1. De ondernemingsleiding moet voortdurend balanceren
tussen de opgelegde doelstellingen, zonder daartussen een rationele keuze
te kunnen maken. Een combinatie van mogelijk sterk afwijkende ondernemingsdoelstellingen
kan er enerzijds toe leiden dat de beoogde behartiging van het publieke belang
op een wijze wordt uitgevoerd die niet overeenkomt met het gewenste niveau.
Anderzijds kan dit er toe leiden dat de onderneming het rendement en daarmee
de continuïteit van de onderneming in gevaar brengt. In het slechtste
geval worden beide doelstellingen tegelijk verwaarloosd. Het ligt daarom meer
voor de hand om met de hiervoor genoemde instrumenten randvoorwaarden te creëren
voor de bedrijfsvoering, zoals dat bij elke andere onderneming gebeurt: het
«speelveld» voor de onderneming wordt beperkt door zelf aangegane
en door de overheid opgelegde voorwaarden, welke de gewenste waarborgen voor
de maatschappelijke belangen dienen te omvatten. Binnen dat veld heeft de
onderneming een duidelijke bedrijfseconomische rendementsdoelstelling.Beheer van deelnemingen: aandeelhouderschapDe nota inzake staatsdeelnemingen uit 1996 ging slechts beknopt in op
de invulling van het aandeelhouderschap. Binnen de Rijksoverheid is de afgelopen
jaren veel aandacht besteed aan corporate governance bij de eigen deelnemingen
en aan aandeelhouderschap in het bijzonder. Thans wordt gewerkt aan de vastlegging
van «best practices», waardoor meer uniformiteit ontstaat.Om verschillende redenen behoort de Staat het aandeelhouderschap op zakelijke
en zuivere wijze in te vullen: ten eerste met het oog op zijn financiële
belangen, ten tweede omwille van de zakelijke focus en continuïteit van
de betrokken onderneming, ten derde met het oog op het «level playing
field» ten opzichte van andere aandeelhouders en concurrerende ondernemingen,
en ten vierde om afstoting op den duur mogelijk te maken.Voor alle deelnemingen geldt dat de Staat zijn aandeelhoudersrol vervult
volgens de beginselen van het vennootschapsrecht. Dit impliceert dat er een zekere afstand bestaat ten opzichte van het bestuur van de onderneming:
het ondernemerschap is bewust opgedragen aan de onderneming zelf. Waar mogelijk
maakt de Staat actief gebruik van de normale aandeelhoudersrechten. Staatsdeelnemingen
worden, net als andere ondernemingen, beoordeeld op hun waardecreërend
vermogen. In 1996 is in dit opzicht enige aandacht geschonken aan de versterking
van het aandeelhouderschap in het algemeen en het dividendbeleid in het bijzonder.
Deze onderwerpen zijn sindsdien niet minder actueel geworden.Bij de uitoefening van het aandeelhouderschap door de Staat kan op grond
van het bovenstaande een aantal algemene uitgangspunten worden geformuleerd.
De precieze invulling in afzonderlijke gevallen kan vervolgens per deelneming
verschillen.– Er moet een duidelijk en transparant governancemodel bestaan waarbij
bestuurlijke en controlerende taken duidelijk zijn afgebakend. Uitgangspunt
daarbij is dat de Staat geen intensieve bemoeienis wil hebben met de operationele
bedrijfsvoering van de onderneming. Uiteraard moet de aandeelhouder wel aandacht
besteden aan de ontwikkeling van een financieel «track record»
en een solide commerciële en strategische grondslag van het bedrijf,
en in uiterste gevallen zal de aandeelhouder, voorzover zijn bevoegdheden
daartoe strekken, ingrijpen als zich majeure of structurele problemen voordoen.– Voor wat betreft het gebruik van de (statutaire) zeggenschapsbevoegdheden
zal de Staat zich zoveel als mogelijk gedragen als een gewone aandeelhouder.
Zeggenschapsverhoudingen dienen «marktconform» te zijn, dat wil
zeggen dat de Staat binnen de aandelenverhoudingen en de juridische mogelijkheden
maximale zeggenschap nastreeft over die beslissingen die een fundamentele
invloed hebben op de betreffende deelneming en die van significante invloed
kunnen zijn op de waarde daarvan. De Staat moet, als daar reden toe is, actief
van deze bevoegdheden gebruik maken ter behartiging van zijn aandeelhoudersbelang.– Dit betekent dat ophanden zijnde veranderingen in boek 2 BW, ter
verruiming van de aandeelhoudersinvloed, door de Staat zullen worden aangegrepen
om de relatie met de respectievelijke ondernemingen waarin hij deelneemt te
herzien. Overigens is het Kabinet van mening dat de mogelijkheid die de Staat
als enig aandeelhouder krijgt om bestuurders van vennootschappen met het verlichte
structuurregime (en commissarissen bij structuurvennootschappen waarvan de
Staat een van de aandeelhouders is) te ontslaan, nadrukkelijk moet worden
gezien als ultimum remedium. Een dergelijke stap kan worden overwogen als
er sprake is van evident disfunctioneren, geen uitzicht op verbetering van
de situatie en verzuim van de raad van commissarissen om daartegen op te treden,
en eerst dan in overleg en afstemming tussen de betrokken departementen.– De Staat zal zich in beginsel beperken in het verkrijgen van specifieke
zeggenschapsbevoegdheden die hem in een sterkere positie plaatsen ten koste
van medeaandeelhouders. Het behouden van specifieke bevoegdheden past niet
binnen het idee dat juist andere aandeelhouders worden binnengehaald om deel
te nemen in het kapitaal van de vennootschap. Het is dan wenselijk dat deze
nieuwe kapitaalverschaffers ook de bij hun belang behorende zeggenschap krijgen
in de onderneming. Een voorbeeld van een dergelijke specifieke zeggenschapsbevoegdheid
is de nu nog bestaande mogelijkheid tot het benoemen van overheidscommissarissen
bij structuurvennootschappen. Het door het Kabinet voorgestelde nieuwe beleid
op dit punt is reeds met uw Kamer besproken. Een ander voorbeeld
is het verkrijgen door de Staat van een zogenoemd «golden share»
of prioriteitsaandeel. Dit instrument kan in bepaalde omstandigheden zijn
diensten bewijzen; de toepassing ervan behoort echter een uitzondering te
zijn.Het Kabinet vindt het raadzaam de organisatie van het aandeelhouderschap
binnen de Rijksoverheid aan te passen aan het bovenstaande en meer samenhang
te creëren tussen de verschillende fasen van deelneming (aangaan, beheer,
afstoting). In de huidige situatie is de formele verantwoordelijkheid van
het aandeelhouderschap verdeeld over de respectievelijke vakdepartementen.
Daarnaast is de Minister van Financiën krachtens de Comptabiliteitswet
medeverantwoordelijk voor afstoting en oprichting. Het ligt in het voornemen
deze activiteiten zoveel mogelijk samen te brengen op één plaats
binnen de Rijksoverheid. Gekozen daarbij is voor het ministerie van Financiën,
dat reeds een coördinerende functie rond de staatsdeelnemingen heeft.Met deze positionering worden verschillende doelen gediend. Ten eerste
is de transparantie van het openbaar bestuur ermee gediend als «countervailing
powers» organisatorisch worden gescheiden. Juist de afgelopen jaren
is, door het veranderende karakter van deelnemingen, het spanningsveld tussen
beleidsmatige belangen en aandeelhouderschap pregnanter geworden. Ten tweede
wordt het gemakkelijker specifieke bedrijfseconomische en vennootschapsrechtelijke
kennis verder te ontwikkelen en vast te houden. Nieuwe ontwikkelingen kunnen
hierdoor effectief en eenduidig ter hand worden genomen, terwijl bestaande
taken efficiënt en samenhangend worden uitgevoerd. Bovendien leidt dit
tot een besparing op de kosten voor externe adviseurs en projectleiders.Een gevolg van deze organisatorische scheiding is dat de ministeriële
verantwoordelijkheid terzake wordt verlegd. De minister van Financiën
wordt verantwoordelijk voor een adequate invulling van het aandeelhouderschap.
Deze verschuiving doet nadrukkelijk niet af aan de integrale verantwoordelijkheid
die het Kabinet heeft voor zowel de zakelijke als de publieke belangen rond
staatsdeelnemingen. Aandeelhoudersbesluiten die onverhoopt raken aan het publieke
belang zullen steeds worden afgestemd met de desbetreffende minister of ministers.
De overdracht laat de borging van publieke belangen dan ook onverlet.De overdracht aan Financiën zal, waar mogelijk, in de loop van 2002
worden gerealiseerd. Om praktische redenen (zoals een naderende verkoop of
lopende herinrichting) zullen enkele deelnemingen vooralsnog niet worden overgedragen.
Ook voor de beleidsdeelnemingen, waarvan de organisatie en monitoring meer
gelijkenis vertoont met die van agentschappen en zbo's, ligt aandeelhouderschap
van het vakdepartement in de rede. Voor de deelnemingen waarvan overdracht
niet of nog niet aan de orde is, zal interdepartementale afstemming over de
uitoefening van het aandeelhouderschap plaatsvinden op de wijze die nu al
gebruikelijk is. Deze werkwijze wordt geformaliseerd; in principe zullen aandeelhoudersbesluiten
met langdurige gevolgen (statutenwijziging, dividendbeleid, benoemingen e.d.),
alsmede de voorbereiding van aandeelhoudersvergaderingen worden afgestemd
met de minister van Financiën.Afstoting van deelnemingenDe nota «Beleid inzake staatsdeelnemingen» uit 1996 was, evenals
de voorloper uit 1985, primair gericht op het privatiseringsvraagstuk. Kort
samengevat is het beleid erop gericht deelnemingen af te stoten, tenzij er
specifieke, doorslaggevende redenen handhaving rechtvaardigen. Zulke redenen
kunnen worden beoordeeld aan de hand van twee criteria. Ten eerste wordt bezien
wat het doel van deelneming was, en in hoeverre dit doel inmiddels
is bereikt of nog actueel is. Ten tweede wordt het doel van deelneming pragmatisch
getoetst: is staatsdeelneming nog het geëigende instrument om het beoogde
doel te realiseren? De enkele omstandigheid dat de Staat de grootste klant
van een onderneming is, is bijvoorbeeld geen doorslaggevende reden voor staatsdeelneming.
Wanneer op grond van de bovenstaande criteria een principebesluit tot verkoop
is genomen, moet aan tal van randvoorwaarden worden voldaan voor de verkoop
praktisch kan worden uitgevoerd. Daarbij kan gedacht worden aan medewerking
van alle betrokken partijen, noodzakelijke wets- en statutenwijzigingen en
de technische uitvoering van de verkoop.Voor de procedure binnen de Rijksoverheid bestaat al sinds 1985 een helder
kader, dat bij verschillende gelegenheden is verfijnd. Het Besluit privaatrechtelijke
rechtshandelingen 1996 bepaalt dat verkoop van deelnemingen geschiedt door
of krachtens machtiging van de Minister van Financiën.1 De Algemene Rekenkamer had reeds in het Juniverslag 1994 deze coördinerende
rol benadrukt. Nauwe samenwerking met het betrokken vakdepartement is onmisbaar
voor feitelijke verkoopoperaties. De samenwerking tussen Financiën en
de respectievelijke vakdepartementen is in de praktijk vruchtbaar gebleken
en zorgt voor «checks and balances» tussen de verschillende onderhavige
belangen. Verkooptrajecten worden uitgevoerd door een gezamenlijke werkgroep
van de ministeries, waarbij het voorzitterschap gelijkelijk door beide wordt
uitgeoefend. Deze«ministry working group» wordt uitgebreid tot
een «joint working group» waarin naar gelang de aard en omvang
van de transactie ook de syndicaatsleider en de ondernemingsleiding zitting
kunnen hebben. Waar nodig worden wederzijds financieel en juridisch adviseurs
bij de bespreking uitgenodigd. Zo nodig worden subgroepen ingesteld voor bijvoorbeeld
het samenstellen van een prospectus, marketingactiviteiten of de syndicering.
Deze structuur is flexibel genoeg om zowel toegepast te worden bij grote,
kapitaalmarkttransacties als bij kleine, onderhandse verkopen. Uitgangspunt
is nadrukkelijk steeds dat de operatie wordt vormgegeven door de Staat als
verkopende aandeelhouder; het initiatief voor verkoop en de regie over het
verkoopproces ligt dus niet bij de onderneming. Daarbij wordt rekening gehouden
met de belangen van alle betrokken partijen.Voor een overzicht van afstotingen en verwervingen van deelnemingen zij
verwezen naar de bijlagen bij deze nota. Over de bijzonderheden van de respectievelijke
afstotingen bent u steeds, ingevolge art. 29 lid 6 Comptabiliteitswet, na
afloop van de transacties per brief geïnformeerd. Een terugblik hierop
geeft het volgende beeld.Wijze van verkoopBij afstoting is vanaf 1996 overwegend gebruik gemaakt van onderhandse
verkoop. Incidenteel is gekozen voor een beursgang, namelijk bij Alpinvest
en PinkRoccade. Vervolgtranches van reeds ter beurze genoteerde ondernemingen
werden ofwel publiek herplaatst (Corus, PinkRoccade, TPG), ofwel ingekocht
door de onderneming zelf (KLM). De keuze tussen een onderhandse verkoop en
een beursgang berust op verscheidene factoren. Een beursgang vereist niet
alleen een bepaalde omvang en continuïteit van het bedrijf, ook worden
hoge eisen gesteld aan bijvoorbeeld de balansverhouding, de financiële
verslaggeving, het administratief systeem en de «investor relations».
Niet alle ondernemingen kunnen en willen aan die eisen voldoen. Ook de aard
van een bedrijf of de behoefte aan een strategische of financiële partner
kunnen een beursgang minder geschikt doen zijn. Een overnemende partij zal
doorgaans ook bereid zijn een strategische premie te betalen, omdat zij de
zeggenschap over de onderneming verkrijgt. Qua voorbereiding vergt een beursgang meer documentatie dan andere vormen
van verkoop. Doorgaans worden vele maanden besteed aan het prospectus, het
aanpassen van statuten, contracten en regelgeving, en allerhande praktische
beslissingen: tijd en omvang van de plaatsing, verdeling tussen institutionele
beleggers en particulieren, geografische verdeling en syndicering. Alvorens
de inschrijving op de aandelen plaatsvindt door middel van zgn. bookbuilding,
moet een bandbreedte voor de plaatsingskoers worden vastgesteld. Hieraan gaan
onderhandelingen met de begeleidende banken vooraf. Pas na de bookbuilding
kan worden vastgesteld of deze bandbreedte realistisch is gebleken. In dat
geval kan de definitieve prijs worden vastgesteld.De transparantie van een onderhandse verkoop wordt gewaarborgd door een
zorgvuldige opzet van het proces. Allereerst worden bijvoorbeeld criteria
geformuleerd waaraan potentiële kopers zullen worden getoetst. Een ruime
groep gegadigden, verzameld op de «long list», krijgt de gelegenheid
om op grond van een informatiememorandum een voorlopige bieding te doen, eventueel
in combinatie met een beknopt businessplan. De beste bieders wordt gevraagd
deze bieding nader uit te werken en, op basis van nadere informatie, met een
concreter bod te komen. Uit deze «short list» wordt vervolgens
een beoogd koper geselecteerd, met wie een intentieovereenkomst wordt gesloten.
Deze partij heeft (tijdelijk) exclusiviteit en krijgt ook de gelegenheid tot
boekenonderzoek bij de onderneming. Komen hieruit geen nadere bijzonderheden
naar voren, dan kan de koopovereenkomst gesloten worden. Belangrijk bij de
onderhandse verkoop is het zo lang mogelijk in stand houden van competitie
tussen de bieders. Wanneer uiteindelijk, in het laatste stadium, met één
partij wordt onderhandeld, is het van groot belang voor de onderhandelingspositie
dat de Staat zich het recht voorbehoudt de onderhandelingen af te breken.Dit proces geeft de Staat de mogelijkheid tegelijkertijd zakelijk verantwoord
en controleerbaar te opereren. Het grootste risico bestaat in het afbreken
van de transactie, bijvoorbeeld in het laatste stadium vanwege de prijs. Daarbij
moet worden aangetekend dat ieder verkoopproces maatwerk is en dat afwijkingen
van de hier beschreven hoofdlijnen voorkomen. Er kan zich bijvoorbeeld de
situatie voordoen waarin een partij spontaan een bod doet, ondershands dan
wel publiekelijk, en andere biedingen niet voorhanden zijn. In dergelijke
gevallen zal wel extra aandacht moeten worden besteed aan de verantwoording
achteraf, waarbij inzichtelijk moet worden gemaakt aan de hand van de specifieke
omstandigheden van het geval waarom het wenselijk was om op dat moment op
het betreffende aanbod in te gaan.Inspelen op nieuwe ontwikkelingenVanuit macro-economisch perspectief is internationale expansie van Nederlandse
bedrijven een goede zaak. Dat geldt in beginsel ook voor expansie door staatsdeelnemingen.
Dit roept de vraag op in hoeverre de Nederlandse Staat bij dergelijke ontwikkelingen
betrokken wil en kan zijn. Nog afgezien van de discussie over nut en noodzaak
van aandeelhouderschap door de Staat der Nederlanden, kan de onderneming hierdoor
praktische belemmeringen ondervinden bij haar internationale expansie. In
de meeste gevallen zal internationale groei daarom een argument zijn om (versneld)
tot afstoting over te gaan. De belangen van alle stakeholders in de betreffende
onderneming zijn daarmee in die situatie veelal het beste gediend.Een relatief nieuw fenomeen is de extra druk die bij staatsdeelnemingen
kan ontstaan door de gespannen arbeidsmarkt. Indien langdurig onduidelijkheid blijft bestaan over de toekomst van de betreffende onderneming
bestaat het gevaar dat mensen vertrekken. Om dit te ondervangen kan, onder
voorwaarden, worden overwogen de fase van verzelfstandiging en een aantal
jaren aandeelhouderschap over te slaan. Eventueel kan daarbij een zgn. activa-passivatransactie –
verkoop van de afzonderlijke bestanddelen – sneller resultaat geven
dan de traditionele omzetting in een vennootschap. In ieder geval ontstaat
bij deelnemingen in toenemende mate van binnenuit druk om dreigende kwaliteitsverschraling
voor te zijn en aan te dringen op snelle privatisering.Een andere ontwikkeling op de arbeidsmarkt is de gestage groei van winstdelings-,
optie- en participatieplannen. Werknemersparticipatie is bij staatsdeelnemingen
momenteel slechts aan de orde in het kader van een (gedeeltelijke) privatisering.
Werknemersparticipatie lijkt echter een belangrijke trend op de arbeidsmarkt
en bedrijven kunnen op achterstand raken als ze dit instrument niet kunnen
aanbieden aan hun werknemers. Het Kabinet is derhalve voornemens om ten aanzien
van zijn deelnemingen te bezien in hoeverre het mogelijk en wenselijk is om
akkoord te gaan met voorstellen voor werknemersparticipatie, nog voor het
moment dat verkoop aan derden aan de orde is. Werknemersparticipatie kan onder
omstandigheden positief bijdragen aan de cultuurverandering die noodzakelijk
is voor een geslaagde privatisering.Met betrekking tot management buy-outs (mbo's) heeft het Kabinet zich
altijd terughoudend opgesteld en zal het zich terughoudend blijven opstellen.
De mbo is een algemeen aanvaarde vorm van verkoop, zeker bij bedrijven waarvan
het «human capital» het voornaamste activum is en verkoop aan
een buitenstaander moeilijk is. Daartegenover staan risico's van niet te verantwoorden
verrijking en discontinuïteit. Management buy-outs worden echter niet
ten principale uitgesloten. Mocht hiervoor worden gekozen, dan moet er met
name aandacht worden geschonken aan de prijsvorming en de overnamevoorwaarden.Ontwikkelingen op de financiële markten leiden tot meer tijddruk
bij kapitaalmarkttransacties dan in het verleden het geval was. Vroegtijdige
aankondiging en langdurige bookbuilding zetten de koers onder druk, bijvoorbeeld
door samenloop met andere plaatsingen, door de toegenomen volatiliteit of
door toedoen van hedge funds. De Staat speelt in op die dynamiek door gebruik
te maken van nieuwe technieken. Ook voor uitzonderlijk grote transacties is accelerated bookbuilding (zonder prospectus, doorlooptijd
enkele dagen) tegenwoordig bijvoorbeeld mogelijk. Met het oog op het realiseren
van grote transacties is verder de opkomst van afgeleide financiële producten
van belang. Ook de Staat zal in de toekomst een beroep kunnen doen op derivaten
om belangen van de hand te doen. Daarbij kan worden gedacht aan een zogenoemde
«exchangeable»: een staatsobligatie gecombineerd met call-optie
op de af te stoten belangen. Een dergelijk product is op bescheiden schaal
door enkele EU-lidstaten gebruikt; in de private sector wordt het op grote
schaal toegepast.OpbrengstenWat betreft de gerealiseerde opbrengst zij het volgende opgemerkt. Bij
herplaatsing via Euronext Amsterdam, waar de koersen van dag tot dag zijn
te vergelijken, bestaat uiteraard de verleiding om achteraf een oordeel te
geven over de juiste timing van de transactie. De Staat beschikt even-min
als andere beleggers over instrumenten om de koersontwikkeling op voorhand
te voorspellen. Het is niet mogelijk om actief in te spelen op koersschommelingen
of algemeen marktklimaat. Daarmee is niet gezegd dat timing onbelangrijk is;
de Staat is doorgaans een dermate grote aandeelhouder dat zijn
transacties direct invloed hebben op de koers. Hierdoor kunnen grote tranches
niet geplaatst worden zonder een proces van bookbuilding en afstemming op
andere grote (internationale) transacties.Ook bij onderhandse verkopen is het moeilijk om op zinvolle wijze te oordelen
over de opbrengst. Door het proces competitief en transparant in te richten
zou, op zijn minst theoretisch, de beste prijs tot stand moeten komen. Ondershands
verkopen heeft in dit opzicht het voordeel dat de koper controle over de onderneming
verkrijgt en daarvoor een strategische premie zal willen betalen.BeleidslijnTerugkijkend op de praktijk van de afgelopen jaren is er geen aanleiding
de bestaande werkwijze voor afstotingen op kardinale punten aan te passen.
De praktische uitvoering lijkt sterk op die in de rest van de markt. Het succes
van privatisering blijkt grotendeels afhankelijk van enerzijds de kwaliteit
van het publieke kader, anderzijds het track record en de corporate governance
van de onderneming. De kwaliteit van het kader waarbinnen die publieke belangen
zijn gewaarborgd is inmiddels een kritische factor geworden voor de kwaliteit
van de transacties. Wanneer het publieke kader, het «speelveld»
van een onderneming vlak voor of tijdens het verkoopproces ingrijpend moet
worden aangepast, heeft de onderneming onvoldoende gelegenheid een track record
op te bouwen, waardoor de verkoopopbrengst, de continuïteit van de onderneming
of beide gevaar lopen.Uit het bovenstaande kan worden afgeleid dat privatisering slechts het
technische sluitstuk behoort te zijn van het totale verzelfstandigingsproces.
Indien het publieke kader van voldoende kwaliteit is, heeft de Staat geen
bijzonder belang meer bij aandeelhouderschap. Volgens deze lijnen is de afgelopen
jaren betrekkelijk geruisloos en effectief een aantal transacties gerealiseerd.
Het Kabinet houdt vast aan de in 1985 en 1996 uitgezette lijn van afstoting.
Deze kan als volgt worden gepreciseerd: deelnemingen worden
afgestoten indien dit met inachtneming van het publiek belang en de zakelijke
belangen van de Staat mogelijk is.Met een helder publiek kader is
het daarbij niet zinvol om vast te leggen dat de Staat een bepaalde tijd (minderheids-)aandeelhouder
moet blijven, zoals in het verleden wel is gebeurd.6 Periodieke evaluatie; informatie aan de Tweede KamerDe vaste commissie van Financiën heeft gevraagd hoe de Tweede Kamer
nauwer kan worden betrokken bij de afwegingen die ten grondslag liggen aan
het beheer en de afstoting van deelnemingen.Krachtens de Comptabiliteitswet wordt de Kamer achteraf van elke afstoting
op de hoogte gesteld. Daarnaast is de gewoonte gegroeid om de Kamer vooraf
op de hoogte te stellen van beursgangen. Bij onderhandse verkopen is dat nauwelijks
mogelijk. Een proces van onderhandse verkoop kenmerkt zich door een hoge mate
van vertrouwelijkheid. De zakelijke en financiële belangen van Staat
én onderneming vergen dan ook een ruim mandaat voor de betrokken bewindslieden.Deze werkwijze heeft de afgelopen jaren goed gefunctioneerd. Desalniettemin
bestaat er bij het Kabinet begrip voor de wens van de Tweede Kamer om nauwer
betrokken te zijn. Het Kabinet stelt daarom voor om, vooruitlopend op het
nog uit te brengen wetsvoorstel M&O, de deelnemingen ten
minste eens per vijf jaar te evalueren. Deze evaluatie zal de volgende vorm
hebben:– Vanaf 2002 zal jaarlijks een aantal deelnemingen worden onderworpen
aan evaluatie. Er wordt gekozen voor een «rollend» systeem, waarbij
de deelnemingen na vijf jaar ten minste eenmaal zijn geëvalueerd.1 Slechts in bijzondere gevallen kan, conform het wetsvoorstel
Markt en overheid, van deze termijn worden afgeweken.– De evaluatie bestaat uit een beoordeling van (i) het publieke
kader, (ii) de corporate governance, en (iii) de bedrijfseconomische resultaten
en strategische omgeving van de onderneming.– Bij de beoordeling van het publieke kader zal, in nauwe samenwerking
met het vakdepartement, een analyse worden gemaakt zoals beschre-ven in hoofdstuk
3. Het waarborgen van publieke doelstellingen zal daarbij duidelijk moeten
worden onderscheiden van het aandeelhouderschap.– Wat betreft de corporate governance zal kritisch worden beoordeeld
of de zeggenschapsstructuur in lijn is met wetgeving, maatschappelijke ontwikkelingen
en de «best practices» van de Rijksoverheid.– De bedrijfseconomische resultaten zullen worden getoetst, indien
mogelijk aan een referentiegroep. Belangrijk hierbij is het oordeel of er
sprake is en kan blijven van een financieel gezonde en zelfstandig levensvatbare
onderneming.– Deze drie beoordelingen tezamen moeten leiden tot een uitspraak
over de wenselijkheid van de staatsdeelneming in haar huidige vorm. Verschillende
conclusies zijn mogelijk: dat voortzetting van de deelneming vooralsnog gewenst
is, dat afstoting mogelijk moet worden geacht, of dat de vennootschappelijke
structuur zou moeten worden herzien. Ook omzetting tot agentschap of zelfstandig
bestuursorgaan behoort daarbij tot de mogelijkheden.– De evaluatie zal, indien daar aanleiding toe is, leiden tot adviezen
over aanpassing van het publieke kader of de corporate governance.Op deze wijze kan de Tweede Kamer zich uitspreken over de toekomst van
de deelnemingen en blijft de zakelijke slagkracht van de Staat onaangetast.
Met nadruk zij gesteld dat een conclusie tot verkoopbaarheid niet hoeft te
leiden tot verkoop op korte termijn. Tal van praktische omstandigheden en
zakelijke afwegingen spelen nog een rol; het vastleggen van een tijdstip of
termijn zou bijvoorbeeld de onderhandelingspositie van de Staat ondermijnen.
Omgekeerd zou de evaluatie in zoverre leidend moeten zijn, dat een recente
negatieve conclusie omtrent privatisering in de weg behoort te staan aan een
verkoop.Het ligt in de bedoeling de huidige jaarlijkse deelnemingenrapportage
aan de Tweede Kamer aan te passen aan deze systematiek. In concreto zal uw
Kamer vanaf 2002 jaarlijks een statusoverzicht ontvangen van alle deelnemingen,
waarop de resultaten van de laatste evaluatie per deelneming worden vermeld.
Daarbij zal over de recente evaluaties uitvoeriger worden gerapporteerd, zodat
de Kamer zich hierover een weloverwogen oordeel kan vormen.Met het bovenstaande systeem wordt tegemoetgekomen aan uw wens om intensiever
betrokken te worden bij de overwegingen die aan verkoop ten grondslag liggen.
De jaarlijkse rapportage doet uiteraard niet af aan de in de
Comptabiliteitswet neergelegde verplichting om beide Kamers der Staten-Generaal
achteraf te informeren over voltooide verkooptrajecten.BIJLAGE 1Samenhang beleidsterreinenBelangenMAATSCHAPPELIJKE BELANGEN   PUBLIEKE BELANGEN   Uitvoering door overheidUitvoering
door bedrijfsleven  Waarborging belangenPublieke belangen gewaarborgd door specifieke regelgeving, alsmede directe
of indirecte aansturing van de activiteitenPublieke belangen gewaarborgd door:• wet- en regelgeving •
toezicht • concessies• contracten     Maatschappelijke belangen gewaarborgd via algemene wet- en regelgeving, toezicht
etc.     Beleidskader• Verantwoord
verzelfstandigen» van Commissie-Sint    • Kabinetsreactie op «Het borgen van publiek belang» •
EZ-nota «Liberalisering en privatisering netwerksectoren» •
Taakuitvoering via PPS • Competitieve dienstverlening (CDV)    • Wetsvoorstel Markt & overheid  • Corporate governance  • Ontwikkelingen rond mededingingsrecht  • Commissarissen van overheidswege     Implicatie voor deelnemingenVormgeving tot NV/BV in principe niet logisch. Deelnemingen in deze categorie
aan te merken als «beleidsdeelnemingen»; aandeelhouderschap is
verweven met beleidsonderwerpen. Privatisering onder huidige omstandigheden
niet aan de orde.Vormgeving tot NV/BV zinvol onder
omstandigheden; privatisering daarbij in principe doel. Staatsaandeelhouderschap
in overgangsfase; gericht op zakelijke en marktconforme verhoudingen tussen
vennootschap en aandeelhouder.Staatsaandeelhouderschap
niet functioneel; ondernemingen in deze categorie zijn inmiddels afgestoten
of staan op de nominatie om te worden afgestoten.BIJLAGE 2Staatsdeelnemingen per 1 november 2001Deelnemingafkortingvakministerierechtsvormstructuurregimecommissarissen van overheidswege Beursgenoteerd     TNT Post Groep NVTPGV&WNVjaW. Dik/J. H. M.
Hommen/R. J. N. Abrahamsen Koninklijke KPN NVKPNV&WNVjaC. van der Hoeven/D. G.
Eustace/M. E. van Lier Lels Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NVKLMV&WNVja PinkRoccade NVPINKBZKNVja Internationale Nederlanden Groep NVINGFINNVja       Financiële Instellingen     De Nederlandsche Bank NVDNBFINNVn.v.t. T. van der Graaf NV Bank Nederlandse GemeentenBNGFINNVjaG. H. O. van Maanen (FIN)/J. W.
Holtslag (BZK) NV Nederlandse WaterschapsbankNWBFINNVneeW. L. Moerman (FIN)/J. G.
Hakkenberg (V&W) Financierings-Mij. voor Ontwikkelingslanden NVFMOFINNVjaP. Bukman/J. B.
Hoekman/L. C. F. A. J. S. de Leur CF Kantoor voor Staatsobligaties BVCFKFINBVnee MTS Amsterdam NVMTSFINNVnee NIB Capital Bank NVNIBFINNVja       Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen     NV Brabantse OntwikkelingsmaatschappijjBOMEZNVneeC. J. J.
HalkesNV Gelderse OntwikkelingsmaatschappijGOMEZNVneeE. D. de
RegtNV Industriebank LIOFLIOFEZNVnee NV Noordelijke OntwikkelingsmaatschappijNOMEZNVnee NV Overijsselse OntwikkelingsmaatschappijOOMEZNVnee       Energie     Energie Beheer Nederland BVEBNEZBVnee NV Nederlandse GasuniegasunieEZNVneeN. van Hulst (EZ)/A. J.
Dijkhuizen Ultra Centrifuge Nederland NVUCNEZNVneeL. C. F. A. J. S.
de LeurNederlandse Onderneming voor Energie en MilieuNOVEMEZBVneeD. J. Bruinsma
(EZ)/J. H. Enter (VROM) BV Nederlandse Pijpleiding MaatschappijNPMEZBVneeR. A. Roelants
(FIN)/L. Alting (EZ) Tennet BVtennetEZBVja Saranne BVsaranneEZBVnee       Transport en Infra     NV Nederlandse SpoorwegenNSV&WNVjaT. van der Graaf VSN NV (Connexxion)CONNEXV&WNVjaG. Blom NV Luchthaven SchipholNVLSV&WNVjaG. H. O. van Maanen
(FIN)/P. J. Kalff NV Luchthaven MaastrichtLMV&WNVjaJ. C. De Groot (FIN)/
W. G. J. M. BlindGroningen Airport Eelde NVeeldeV&WNVneeA. H. Betting (FIN)
/ J. de VriesNV Luchtvaartterrein TexeltexelV&WNVnee NV WesterscheldetunnelWSTV&WNVneeW. L. Moerman (FIN)      Overige     Koninklijke Nederlandse Munt NVDNMFINNVjaJ. C. De Groot (FIN) NV Nederlands Inkoop CentrumNICFINNVjaW. Groothuis (FIN) NV SDUSDUBZKNVjaA. J. Dijkhuizen/A. H. C. Annink
(BZK) Twinning Holding BVtwinningEZBVnee Thales Nederland BVthalesFINBVja Eurometaal Holding NVeuromDEFNVjaH. E. H. Bouland Centrale Organisatie voor Radio-actief Afval NVCOVRAVROMNVnee AVR Chemie BVAVRVROMBVnee DLV Groep NVDLVLNVNVjaG. Blom NOB Holding NVNOBOC&WNVjaL. C. Brinkman/W. GriekspoorNederlandse Omroepzendermaatschappij NVNOZEMAV&WNVnee Holland Weer Services BVHWSV&WBVnee • Commissarissen van overheidswege met een dienstverband binnen de
Rijksoverheid zijn aangegeven met een verwijzing naar het departement waar
zij werkzaam zijn. BIJLAGE 3Staatsdeelnemingen tussen 1 januari 1997 en 1 november
2001Deelnemingakte van oprichtingbelang 1997 (%)belang 2001 (%)Beursgenoteerd   TNT Post Groep NV1997–34,90 Koninklijke KPN NV1 98944,3034,69 PinkRoccade NV1990100,0028,40 Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV1 92025,0014,10 Koninklijke Hoogovens en Staalfabrieken NV191811,50– Internationale Nederlanden Groep NV19910,900,80 Alpinvest Holding NV *199130,30–     Financiële Instellingen   De Nederlandsche Bank NV1 864100,00100,00 NV Bank Nederlandse Gemeenten1 91450,0050,00 NV Nederlandse Waterschapsbank1 95417,2017,20Financierings-Mij. voor Ontwikkelingslanden NV1 97051,0051,00 CF Kantoor voor Staatsobligaties BV1 973100,00100,00 MTS Amsterdam NV1999–5,00 NIB Capital Bank NV1 94550,2014,66     Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen   NV Brabantse Ontwikkelingsmaatschappijj1 98364,5064,50 NV Gelderse Ontwikkelingsmaatschappij1 97966,6066,60 NV Industriebank LIOF1 93594,3094,30 NV Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij1 97499,9799,97 NV Overijsselse Ontwikkelingsmaatschappij1 97574,3074,30    Energie   Energie Beheer Nederland BV1 973100,00100,00 NV Nederlandse Gasunie1 96310,0010,00 Ultra Centrifuge Nederland NV1 96998,9098,90 Nederlandse Onderneming voor Energie en Milieu1 976100,00100,00 BV Nederlandse Pijpleiding Maatschappij1 96650,0050,00 Tennet BV1998–100,00 Saranne BV2001–100,00    Transport & infra   NV Nederlandse Spoorwegen1 937100,00100,00 VSN NV (Connexxion)1994–100,00 NV Luchthaven Schiphol1 95875,8075,80 NV Luchthaven Maastricht1 95634,8034,80 Groningen Airport Eelde NV1 95680,0080,00 NV Luchtvaartterrein Texel1 95665,3065,30 Haven van Vlissingen NV1 93435,50– NV Westerscheldetunnel1998–95,40    Overige   Koninklijke Nederlandse Munt NV1994100,00100,00 NV Nederlands Inkoop Centrum1990100,00100,00 Arbo Management Groep BV199748,00– NV SDU1 988100,00100,00Thales Nederland BV1 9891,001,00 Eurometaal Holding NV199333,3313,20 Centrale Organisatie voor Radio-actief Afval NV1 98210,0010,00 Vuil Afvoer Maatschappij NV. 192999,97–  AVR Chemie BV1 98430,0030,00 DLV Groep NV1993–82,50Twinning Holding BV1998–100,00 NOB Holding NV1999–100,00 Nederlandse Omroepzendermaatschappij NV1 93559,0059,00 Holland Weer Services BV1999–100,00 Holland Metrology NV1995100,00–* Alpinvest Holding NV is thans geen beursgenoteerde onderneming; dat
was het wel ten tijde van de vervreemding. BIJLAGE 4 Nieuwe en afgestoten deelnemingen van
1 januari 1997 tot 1 november 2001Jaarnieuwe deelnemingenvolledig afgestoten deelnemingenopbrengst (mln EUR)gedeeltelijk afgestoten deelnemingenopbrengst (mln EUR)1997Arbo
Management Groep BVAlpinvest Holding NV130,2         1998TNT
Post Groep NV NV Westerscheldetunnel Twinning Holding NV DLV Adviesgroep NV  Koninklijke Luchvaart Maatschappij
NV  306,3       1999MTS
Amsterdam NVNOB Holding NVHolland Weer Services BVNV VAMKon.
Hoogovens en Staalfabrieken NV100,4 264,5NIB
Capital BankPinkRoccade IArbo Management Groep BV  911,0
  116,9  0      2000 NV Haven van VlissingenHolland Metrology NV 7,3 4,8PinkRoccade II  306,8       2001TenneT
BVSaranne BVArbo Management Groep BV 2,1TNT Post Groep NV Eurometaal Holding NV  906,6
  2,1  TOTAAL509,3TOTAAL2 549,7XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 22 064, nrs. 5–6.XNoot1V&W en EZ zijn de departementen met de meeste deelnemingen.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1994–1995, 21 042, nr. 15.XNoot2In het kader van de commissaris van overheidswege is dit begrip gehanteerd
in meer beperkte zin, nl. de beleidsdeelnemingen waarbij ambtenaren commissaris
zijn.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 25 178, nrs. 1–2.XNoot1«Verantwoord verzelfstandigen», Tweede Kamer, vergaderjaar
1994–1995, 21 042, nr. 15.XNoot1«Verkoop staatsdeelnemingen», opgesteld door de heroverwegingswerkgroep
verkoop staatsdeelnemingen, Tweede Kamer, vergaderjaar 1985–1986, 16 625,
nr. 73.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 771, nr. 1; «Het
borgen van publiek belang», rapport aan de regering, Sdu, Den Haag,
2000.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 018, nr. 1.XNoot4Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 28 050, nrs. 1–2.XNoot5Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 22 064, nr. 5.XNoot6De WRR definieert privatisering als «het inschakelen van private
partijen bij het realiseren van publieke belangen». Deze definitie omvat
niet alleen privatisering en verzelfstandiging volgens de hier gebruikte definitie,
maar ook bijvoorbeeld aanbesteding.XNoot1Tweede Kamer 2000–2001, 25 732, nr. 17.XNoot1Statuten zijn hiervoor onvoldoende effectief. Zie hoofdstuk 5.XNoot1Zie bijvoorbeeld: K. Cools, M. van Praag, Meerdere doelstellingen is geen
doelstelling, ESB, 24 augustus 2001.XNoot1Artikel 7 lid 3 Besluit privaatrechtelijke rechtshandelingen (Staatsblad
1996, nr. 24).XNoot1Bewust is niet gekozen voor één alomvattende evaluatie per
vijf jaar. De gekozen opzet biedt niet alleen een betere spreiding van werk,
maar ook meer flexibiliteit, waardoor tussentijds ingespeeld kan worden op
veranderingen bij de ondernemingen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28165-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl