Naar een veiliger samenleving; Brief minister ter nakoming van toezeggingen staatssecretaris Albayrak (Jus) over afspraken waarborgen privacy anonieme getuigen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136613
 2009-2010
 
 28 684
 Naar een veiliger samenleving
 
 
 
 
 Nr. 
 255
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 november 2009
 
 Op 22 september 2009 heeft de Staatssecretaris van Justitie tijdens
het mondelinge vragenuur vragen beantwoord over het afluisteren van een getuige
tijdens een strafrechtelijk onderzoek naar een dodelijke steekpartij (Handelingen
der Kamer II, vergaderjaar 2009–2010, nr. 4, blz. 227–230).
 
 De identiteit van deze getuige was bij het politieteam bekend. De getuige
belde Meld Misdaad Anoniem (MMA) met informatie over de daders van de steekpartij.
Zowel deze melding als het uitgewerkte geïntercepteerde telefoongesprek
met MMA, waarin zowel belastende als ontlastende informatie naar voren kwam,
werd in het strafdossier opgenomen. Op deze wijze is de identiteit van de
getuige bij de verdachten bekend geworden.
 
 De Staatssecretaris heeft op 22 september 2009 het volgende toegezegd:
 – het Openbaar Ministerie (OM) zal in een voorkomend geval eerst
contact opnemen met MMA om te kijken hoe daarmee om te gaan;
 – het OM en MMA gaan op korte termijn met elkaar spreken over hoe
gevallen als de onderhavige voorkomen kunnen worden. Voor de Justitiebegroting
in november 2009 zal bekend zijn wat er gebeurt met het toepasselijke protocol
van het OM.
 
 Met deze brief doe ik deze toezeggingen gestand.
 Aanvullende maatregelen nodig
 De Instructie Meld Misdaad Anoniem (2006I007) van 10 april 2006 van
het College van procureurs-generaal voorziet niet in te nemen maatregelen
in een bijzondere situatie als de onderhavige. De Instructie beschrijft immers
de werkwijze voor het achterhalen van de identiteit
van een anonieme beller en niet wat moet gebeuren als deze identiteit reeds
bij het opsporingsteam bekend is, voordat MMA wordt gebeld.
 
 Zoals de staatssecretaris van Justitie al heeft gesteld, staat voorop
dat MMA bestaat bij gratie van anonimiteit. Burgers die bellen met MMA en de verantwoordelijkheid nemen om op die wijze naar buiten te treden,
moeten er op kunnen vertrouwen dat hun gegevens niet bekend worden bij de
verdachte(n). Door de onderhavige kwestie, heeft het OM zich gerealiseerd
dat aanvullende maatregelen nodig zijn om de anonimiteit van de melder te
beschermen. Een volstrekt waterdichte bescherming van diens anonimiteit in
alle gevallen is niet te bewerkstelligen. Er zijn ook aanvullende, procedurele
afspraken nodig.
 
 Het gesprek tussen OM en MMA als bedoeld in de toezeggingen, heeft inmiddels
plaatsgehad. Het gesprek heeft geleid tot het door het OM nemen van de hierna
vermelde maatregelen.
 
 Vooropgesteld geldt, voor alle mogelijke aanvullende maatregelen, de hoofdregel
dat de anonimiteit van de melder die belt met MMA wordt beschermd. Onderzoek
naar de identiteit van de melder vindt uitsluitend plaats in geval van noodtoestand,
namelijk wanneer sprake is van onmiddellijk dreigend levensgevaar en levensreddend
handelen.
 Aanvullende maatregelen: toekomstige werkwijze
 De beste manier om te voorkomen dat, ongewenst of onbedoeld, de identiteit
van een melder door de interceptie van telefoonverkeer wordt achterhaald,
is het uitwerken van een technisch concept van nummerherkenning, zoals dit momenteel voor geheimhouders wordt ontwikkeld. De tipgever
is uiteraard geen geheimhouder in de zin van de wet, alleen het technisch
concept is hetzelfde.
 
 Voordat nummerherkenning van MMA in werking kan treden, moet worden onderzocht
hoe een en ander technisch kan worden gerealiseerd en hoe dit in beleidsregels
en regelgeving kan worden verankerd.
 
 Het uitgangpunt van zowel het OM als de politie daarbij is geen kennis
te nemen van gesprekken waarbij gebeld wordt naar MMA, noch identificerende
gegevens hierover vast te leggen.
 
 Hoe hieraan praktisch uitvoering kan worden gegeven, wordt nog onderzocht,
omdat in het (thans in ontwikkeling zijnde) systeem van nummerherkenning voor
geheimhouders wel verkeersgegevens worden vastgelegd die onder omstandigheden
identificerend kunnen zijn. Waar het vastleggen van dergelijke gegevens geen
bezwaar hoeft op te leveren in de situatie van geheimhouders (daar dient immers de inhoud van het gesprek geheim te blijven), kan dit
namelijk wel een inbreuk opleveren op de anonimiteit van degene die met MMA
belt. Immers, wanneer een verdachte in zijn strafdossier ziet met welk telefoonnummer
een persoon naar MMA heeft gebeld en deze tevens weet aan wie het nummer toebehoort,
is daarmee direct de identiteit van de tipgever bekend geworden. Bovendien
kan de persoon nagaan wie heeft gebeld met MMA.
 Aanvullende maatregelen: tijdelijke werkwijze
 Tot dat duidelijk is hoe nummerherkenning technisch kan worden gerealiseerd
en hoe een dergelijk systeem in beleid en regelgeving kan worden verankerd,
zullen OM en politie een tijdelijke werkwijze volgen, die geldt voor de interceptie
van telefoonverkeer tussen melders en MMA en overige situaties (buiten de
interceptie van telefoonverkeer) waarin de anonimiteit van de melder aan MMA
onder druk komt te staan.
 
 Bij die overige situaties kan bijvoorbeeld worden gedacht aan:
 – een doorzoeking/inbeslagneming die informatie over een MMA-melding
oplevert; 
 – een internettap die informatie over een MMA-melding oplevert;
 – een getuige die verklaart over een MMA-melder;
 – een bron genoemd in een CIE-proces-verbaal die dezelfde blijkt
te zijn als die uit een MMA-melding.
 
 Volgens de tijdelijke werkwijze zal de officier van justitie die constateert
dat in het opsporingsonderzoek een telefoongesprek tussen een melder en MMA
is geïntercepteerd, alsook zodra een (of meer) van de hiervoor vermelde
overige gevallen wordt/worden onderkend, dit melden aan zijn/haar recherche-officier
van justitie. De recherche-officier van justitie neemt contact op met de voorzitter
van de landelijke vergadering van recherche-officieren van justitie of diens
plaatvervanger. De voorzitter of diens plaatsvervanger onderzoekt vervolgens
in overleg met de betreffende recherche-officier, de betrokken politiefunctionarissen
en MMA hoe de dreigende opheffing van de anonimiteit kan worden afgewend.
Is de voorlopige conclusie dat de anonimiteit moet worden opgeheven, dan volgt
de in de Instructie voorgeschreven procedure via de Centrale Toetsingscommissie
(CTC) naar het College van procureurs-generaal.
 
 De tijdelijke werkwijze geldt per direct en het/de toepasselijke protocol(len)
van het OM, waaronder de Instructie Meld Misdaad Anoniem, zal/zullen indien
nodig aan die tijdelijke werkwijze worden aangepast.
 
 In alle gevallen waarin de anonimiteit van de melder gevaar loopt, neemt
de hoofdofficier van justitie de noodzakelijke actie vanuit zijn verantwoordelijkheid
in het kader van het stelsel bewaken en beveiligen, danwel in het kader van
de bijzondere bescherming die geboden kan worden aan getuigen.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin