Vervolgnota Klimaatverandering; Brief minister over de inzet en verwachtingen ten aanzien van Kyoto
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24785, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-11-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

24785 nr. 4

17-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDE NEDERLANDSE INZET VOOR DE KLIMAATONDERHANDELINGEN IN
KYOTO 1. Achtergrond2. Evaluatie van de internationale stand van zakenTabel 2.1. CO2-emissies in 1995 t.o.v. 1990 2.1. Posities met betrekking tot doelstellingen2.2. De positie van de Europese UnieTabel 2.2. Emissie reducties in 2010 t.o.v. 1990 voor
CO2, CH4 en N2O gezamenlijk 2.3. De posities van de overige landen3. Evaluatie van de nationale stand van zaken 3.1. Emissie prognoses en doelstellingen in 2000Tabel 3.1. CO2-doel en CO2-emissie
in 2000 in de scenario's van de MV4 in Mton CO2Tabel 3.2. Doelstelling broeikasgassen en emissies in
2000 in de scenario's van de MV4 (in Mton CO2-equivalenten) 3.2. Het klimaatbeleid voor 20003.3. De vooruitzichten voor 2010CO2-reducties in NederlandTabel 3.3. Verondersteld EU-beleid tot en met 2010 AlgemeenHuishoudens en dienstenIndustrie en landbouwBosuitbreidingVerkeer en vervoerEnergie-aanbodReductie van overige broeikasgassenJoint ImplementationBackstopsAlternatieven voor de backstopsFiguur 3.1. Grafische weergave van de twee pakketten 3.4. Kosten van de doorgerekende pakketten3.5. Vergelijking reductie-inspanning GC-scenario (Global
Competition) en EC-scenario (European Coordination)3.6. Indirecte en macro-economische effectenInternationale heffingenNationale heffingenInvloed pakketten voor de –10%Invloed van mogelijke protocol-afspraken in Kyoto3.7. Maatschappelijk draagvlak voor de Kyoto-onderhandelingsinzetBIJLAGE 1 KOSTEN VAN DE VOORBEELD-PAKKETTEN VOOR DE –10% ONDERHANDELINGSINZETKosten van CO2-reductieKosten voor JI en overige broeikasgassenKosten van de alternatieven zonder backstopsTabel 1.1. Jaarlijkse kosten voor 2010 Overheidsuitgaven en -opbrengstenTabel 1.2. Overheidsuitgaven reductiebeleid (inclusief
Joint Implementation en overige broeikasgassen) in miljoenen guldens per jaar
in 2010 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24785Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 104 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 785Vervolgnota klimaatveranderingnr. 4BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 17 oktober 1997In de Vervolgnota Klimaatverandering heeft het kabinet aangegeven dat
het bestrijden van door de mens veroorzaakte klimaatverandering in de periode
na de eeuwwisseling zal moeten leiden tot zeer omvangrijke reducties van broeikasgasemissies.
Over de precieze omvang van de reducties en over de vraag welke instrumenten
daarvoor internationaal worden ingezet, wordt eind dit jaar in Kyoto onderhandeld
door de landen die Partij zijn bij het Klimaatverdrag. Toen de Vervolgnota
Klimaatverandering verscheen heb ik toegezegd de Tweede Kamer te zullen informeren
over onze inzet en verwachtingen ten aanzien van Kyoto. Deze brief
en de bijgevoegde notitie dienen dat doel.De meeste industrielanden – ook Nederland – kunnen niet met
een schone lei afreizen naar Kyoto: de thans geldende verplichting (stabilisatie
van broeikasgasemissies in 2000 op het niveau van 1990) wordt in veel gevallen
waarschijnlijk niet gehaald. In eigen land hebben wij de afgelopen jaren herhaaldelijk
aanvullend beleid ingezet om onze nationale doelstelling uit het NMP2 –
een reductie van de CO2-emissies met 3% in 2000 ten opzichte van
1990 – te halen. In 1997 en 1998 heeft het kabinet tweemaal 750 miljoen
gulden extra beschikbaar gesteld voor CO2-beleid. Bovendien is
in de begroting voor 1998 een fiscaal pakket opgenomen waarvan CO2-reducties
worden verwacht.De moeite die het ons kost om de doelstellingen voor de korte termijn
te halen doet niets af aan het belang van een ambitieuze inzet voor de periode
na 2000. De lange verblijftijd van broeikasgassen in de atmosfeer betekent
juist dat tegenvallers op de korte termijn nopen tot een hogere inzet op de
langere termijn. Zo'n hoge inzet heeft alleen zin als die internationaal wordt
gepleegd en door alle industrielanden wordt ingevuld met beleid.Onder Nederlands voorzitterschap zijn ambitieniveau en noodzakelijke randvoorwaarden
samengesmeed tot de onderhandelingsinzet voor Kyoto van de Europese
Unie. De Unie zet zich in voor een reductie van de broeikasgasemissies met
15% in 2010 ten opzichte van 1990 en acht het als tussendoel noodzakelijk
dat de emissies in 2005 met ten minste 7,5% zijn teruggebracht. Ondanks een
voorstel dat door Nederland is gedaan waarbij de gehele 15% verdeeld zou worden
over de lidstaten, bleek het uiteindelijk niet mogelijk om meer dan circa
10% concreet aan landen toe te delen. Het restant van de reductie (maar ook
een deel van wat al wel is afgesproken) moet worden ingevuld wanneer in Kyoto
afspraken zijn gemaakt.De EU wil dat andere industrielanden vergelijkbare reductieverplichtingen
aangaan, dat afspraken worden gemaakt over gecoördineerd beleid en dat
joint implementation tussen industrielanden wordt toegestaan. Dit laatste
is onontbeerlijk wil de Unie haar doelstelling op kosteneffectieve wijze kunnen
realiseren.Toetsing van de mate waarin lijkt te zullen worden voldaan aan de door
de Unie gestelde randvoorwaarden vormt een voortdurend onderdeel van het onderhandelingsproces.
Uiterlijk in Kyoto zal moeten blijken hoe aan de randvoorwaarden is voldaan
en of de Unie zich kan committeren aan een doelstelling.Om een substantiële reductie en zeker de –15% onderhandelingsinzet
van de EU ook daadwerkelijk te kunnen realiseren, is bovendien communautair
beleid onontbeerlijk. Dit in verband met het open karakter van de Europese
markt. In de Raad is aangegeven op welke terreinen dergelijk beleid tot stand
dient te komen. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, heeft aangegeven
dat zonder dergelijk beleid het thans toegedeelde aandeel in de onderhandelingsinzet
van de EU niet kan worden gehandhaafd. Voorts dient de lastenverdeling binnen
de EU opnieuw te worden bezien wanneer de uitkomst van Kyoto bekend is. Hierop
is door Nederland aangedrongen. De uitkomst van Kyoto en van de herziening
van de lastenverdeling is bepalend voor het aandeel waaraan Nederland zich
uiteindelijk kan committeren binnen de Unie. Het Nederlandse aandeel in deze
onderhandelingsinzet is voorlopig –10% in 2010 t.o.v. 1990 voor CO2, lachgas en methaan gezamenlijk.Hoe het uiteindelijk afloopt in Kyoto valt niet te voorspellen, maar de
voortekenen stemmen niet tot optimisme. Het bod dat door de Unie is gedaan
is het hoogste van een industrieland dat op dit moment op de onderhandelingstafel
ligt. Noorwegen is van mening dat het moet gaan om een doelstelling voor de
gehele groep van industrielanden en inclusief een differentiatie van de doelstelling
tussen landen. Zwitserland is bij zo'n differentiatie bereid de emissies met
10% te reduceren. De Russische Federatie pleit voor stabilisatie in 2010.
Japan heeft een gedifferentieerde doelstelling van maximaal –5% voorgesteld
voor de periode 2008–2012. De VS, Australië en Nieuw Zeeland hebben
hun inzet nog niet bekend gemaakt. Recente signalen uit de VS wijzen erop
dat daar wellicht wordt gekozen voor stabilisatie of een beperkte reductiedoelstelling.In de vierde nationale milieuverkenningen van het RIVM worden op basis
van economische scenario's van het Centraal Planbureau emissiepaden voor de
broeikasgassen geschetst voor de periode 1995–2010. Hieruit komt naar
voren dat de emissies zouden toenemen indien tot dat jaar geen aanvullend
beleid zou worden ingezet. In het European Coordination (EC) scenario, bijvoorbeeld,
treedt een economische groei op van gemiddeld 2,8% per jaar.Daarbij zou de emissie van bovengenoemde broeikasgassen uitkomen op 242
Mton CO2-eq. in 2010. In dit cijfer is echter nog geen rekening
gehouden met het sinds de formulering van deze achtergrondscenario's in gang
gezette beleid. Hier gaat het om bijvoorbeeld de extra middelen die het
kabinet heeft uitgetrokken voor het klimaatbeleid en ander inmiddels in gang
gezet beleid, waarvan het effect wordt geschat op 5–7 Mton reductie
in 2010. Aangezien een reductiedoelstelling van 10% betekent dat de emissie
van broeikasgassen in 2010 moet zijn teruggebracht tot een niveau van 191
miljoen ton CO2-equivalenten, zou de beleidsopgave in het EC-scenario
neerkomen op een reductie van minimaal 44 Mton CO2-equivalent in
2010.In het NMP2 is een doelstelling voor CO2 geformuleerd van –3%
in het jaar 2000 ten opzichte van het 1990-niveau. In de Vervolgnota Klimaatverandering
is als doelstelling voor de periode na 2000 geformuleerd minimaal een stabilisatie
van de CO2-emissies op dat niveau indien internationale omstandigheden
dit toelaten. Realisering van deze doelstelling betekent dat de CO2-emissie
in 2010 uitkomt op 168 Mton. Ten opzichte van de ontwikkelingen in het EC-scenario
(CO2-emissie 210 Mton in 2010) en rekening houdend met het effect
van het inmiddels ingezette beleid (circa 5–7 Mton CO2-equivalent
per jaar), impliceert dit een benodigde reductie van 35–37 Mton in 2010.Een –10% doelstelling vergroot de te leveren emissiereductie dus
met 7–9 Mton in 2010. Voordeel van deze doelstelling is wel dat deze
betrekking heeft op kooldioxide, methaan en lachgas, waardoor reducties flexibeler
kunnen worden ingevuld dan bij een doelstelling die alleen betrekking heeft
op CO2 zoals nu nog het geval is.Dit alles neemt niet weg dat een emissiereductie van 44 Mton CO2-eq in 2010 een forse inspanning zou vergen. Hierbij is overigens nog
geen rekening gehouden met de toepassing van een internationaal vastgestelde
methodiek. Door het overgaan op deze nieuwe methodiek door de instituten,
vallen de emisisies van broeikasgassen naar verwachting lager uit. Dit is
in deze brief is nog niet verwerkt, omdat het om voorlopige cijfers gaat.Een overzicht wordt gegeven in de tabel. Emissiereductie in 2010Divided
EuropeEuropean CoordinationGlobal Competition Economische
groei (1996–2010)1.7% per jaar2,8% per jaar3,3% per
jaar Emissies CO2, CH4 en N2O
in 2010 (incl. inmiddels ingezet beleid)218 Mton CO2-eq235
Mton CO2-eq242 Mton CO2-eq Beleidsgat
tussen emissie-prognose en onderhandelings- inzet (–10%)27
Mton CO2-eq44 Mon CO2-eq51 Mton
CO2-eqIn de bijlage bij deze brief (notitie: De Nederlandse inzet voor de klimaatonderhandelingen
in Kyoto) wordt als voorbeeld aan de hand van een tweetal beleidspakketten
inzichtelijk gemaakt welk type maatregelen nodig zou zijn om een reductie
met 10% ten opzichte van 1990 te realiseren. Om de mogelijke problematiek
in zijn volle omvang inzichtelijk te maken is daarbij uitgegaan van het hoge
groei-scenario van het CPB (GC, Global Competition), en niet van het midden-scenario
(EC, European Coordination) of het lage scenario (DE, Divided Europe). Wel
is een vergelijking gemaakt van de inspanning en kosten tussen het GC- en
EC-scenario. Alhoewel het bij de pakketten die worden geschetst gaat om voorbeelden
en pas keuzes kunnen worden gemaakt op het moment dat de uitkomst van Kyoto
bekend is, wordt toch duidelijk dat een 10% reductie een zeer omvangrijke
intensivering van het beleid in de volle breedte zou vergen. Een actieve inzet
van joint implementation vormt in de pakketten een belangrijk middel om de
reducties zo kosteneffectief mogelijk te bewerkstelligen. Voorts wordt in
beide pakketten uitgegaan van 1 Mton CO2-vastlegging door bosuitbreiding. Om werkelijk significante internationale reducties van broeikasgasemissies
te kunnen realiseren zijn afspraken over gecoördineerd internationaal
beleid onontbeerlijk. Dergelijke afspraken hebben tevens als voordeel dat
verstoring van de internationale concurrentieverhoudingen wordt tegengegaan.
De voorstellen die de EU heeft gedaan met betrekking tot internationale afspraken
voor het Kyoto-protocol richten zich op hervorming van de energiemarkt, economische
instrumenten, duurzaam transport, energiebesparing, het inperken van de emissies
van HFK's, PFK's en SF6 en op duurzame landbouw. Tijdens de Raad
van 16 oktober jl. is nogmaals de eerder genoemde randvoorwaarde benadrukt
dat het Kyoto-protocol afspraken op deze terreinen moet bevatten.Zoals reeds aangegeven is het eveneens onontbeerlijk dat binnen de EU
afspraken worden gemaakt over communautair beleid. Het open karakter van de
Europese markt is hiervoor de belangrijkste aanleiding. Omdat de concrete
discussie over internationale maatregelen onder het protocol nog moet beginnen,
en omdat concreet EU-beleid nog moet worden ingevuld, kan nog geen precieze
indicatie worden gegeven van de betekenis van dergelijk beleid voor Nederland.
Omdat over het beoogde EU-beleid het meest bekend is, is in bijgaande notitie
uitgegaan van een tweetal pakketten die slechts rekening houden met EU-beleid
(en dus niet met de protocol-afspraken). In beide pakketten is EU-beleid onontbeerlijk.
In pakket 2 wordt een behoedzame inschatting gemaakt van het EU-beleid zoals
dat thans in voorbereiding is. Pakket 1 gaat uit van een meer ambitieuze uitkomst
dan thans aan de orde is. Een recente studie van de Europese Commissie wijst
uit dat de –15% technisch te realiseren is met een ambitieus pakket
maatregelen indien er sprake is van gelijkwaardige reductie-inspanningen van
alle industrielanden. Dit wijst dus nogmaals op de noodzaak van aanvullende
afspraken over gecoördineerde maatregelen onder het protocol. Afhankelijk
van de aard der afspraken over internationale maatregelen die in Kyoto worden
gemaakt, zal dit leiden tot andere pakketten.Het rekenwerk in de notitie laat zien dat, om een reductie van 10% in
2010 te realiseren, kosten gemaakt moeten worden die oplopen van 3 tot 4 miljard
gulden per jaar in 2010 afhankelijk van het groei-scenario. Het gaat daarbij
om kosten voor overheid en doelgroepen. Het om een fors bedrag, dat wel moet
worden gezien in het perspectief van de omvang die de economie in 2010 heeft.
Met een gemiddelde groei van 2,8% per jaar is het Bruto Binnenlands Produkt
(BBP) in 2010 bijna 50% groter dan nu. Bij een hogere economische groei kan
een extra inzet voor CO2-beleid worden gerealiseerd door (a) een
aanscherping van het fiscaal instrumentarium en/of (b) wanneer door de groei
vrijval onder de uitgaven-ijklijn optreedt die deels kan worden aangewend
voor dit doel.De uitkomst van Kyoto en de herziening van de lastenverdeling is bepalend
voor het aandeel waaraan Nederland zich uiteindelijk kan committeren binnen
de Unie. Dan zal een concreet beleidspakket worden ingevuld dat doorgerekend
kan worden op zijn macro-economische effecten en vervolgens een plaats krijgen
in het beleid van de verschillende ministeries.De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,M. de Boer DE NEDERLANDSE INZET VOOR DE KLIMAATONDERHANDELINGEN IN
KYOTO 1. AchtergrondIn deze notitie geeft het kabinet aan welke concrete inzet het kabinet
kiest bij de onderhandelingen over internationale klimaatafspraken voor de
periode na 2000, gericht op aanscherping van het in 1992 te Rio ondertekende
VN Klimaatverdrag. Deze onderhandelingen zijn gestart na de Eerste Conferentie
der Partijen bij het VN Klimaatverdrag in maart 1995 te Berlijn. In Berlijn
is in het zogenoemde Berlijn Mandaat het kader vastgelegd waarbinnen de onderhandelingen
plaatsvinden. Het mandaat stelt dat de huidige stabilisatieverplichting onder
het Verdrag ontoereikend is. Er moeten dus verdergaande internationale afspraken
worden gemaakt over zowel doelstellingen als over maatregelen om deze doelstellingen
te realiseren. Verder bepaalt het mandaat dat er voor de ontwikkelingslanden
geen nieuwe verplichtingen zullen komen. Het gaat dus om nieuwe verplichtingen
voor de gezamenlijke industrielanden. Naast het Berlijn Mandaat is ook het
in 1996 gepubliceerde Tweede Evaluatie Rapport van het VN Intergovernmental
Panel on Climate Change (IPCC) een belangrijke wetenschappelijke basis waarop
de huidige onderhandelingen worden gevoerd. Tijdens de Tweede Conferentie
der Partijen in juli 1996 is door vele landen de zogenoemde Ministeriële
Verklaring van Genève onderschreven waarin de IPCC bevindingen als
gezaghebbend worden aanvaard. In december 1997 vindt in Kyoto de Derde Conferentie
der Partijen plaats, waar – conform het Berlijn Mandaat – tot
afronding van het onderhandelingsproces dient te worden gekomen. Hoofdthema
is de mate waarin, de voorwaarden waaronder en de wijze waarop de industrielanden
de emissies van broeikasgassen gezamenlijk zullen gaan verminderen. Deze zullen
worden vastgelegd in een Protocol onder het klimaatverdrag. Bij de onderhandelingen
zijn meer dan 160 landen betrokken.In de Vervolgnota Klimaatverandering (VNKV) van juni 1996 is in verband
met het bovenstaande ingegaan op zowel het nationale als het internationale
klimaatbeleid voor de periode 2000–2020. De conclusie uit het NMP-2,
dat de industrielanden gezamenlijk de komende decennia hun emissies met gemiddeld
1 tot 2% per jaar vanaf het jaar 2000 moeten verminderen, is herbevestigd.
Deze reductiesnelheid is nodig om mondiaal de gevolgen van klimaatverandering
door het versterkte broeikaseffect binnen een aantal normatieve randvoorwaarden
te houden. De volgende randvoorwaarden zijn gekozen: niet meer dan 2°C
mondiaal gemiddelde temperatuurstijging boven het preïndustriële
niveau, geen snellere mondiale temperatuurstijging dan 0.1°C per 10 jaar,
en tenslotte stabilisatie van broeikasgas-concentraties op een niveau ruim
beneden 2 maal de preïndustriële concentraties. De reductiesnelheid
van de industrielanden van 1 tot 2% per jaar biedt de ontwikkelingslanden
nog ruimte voor groei van hun emissies.Nederland moet aan de emissiereductie van de industrielanden een redelijk
en billijk aandeel leveren. De vereiste reductiesnelheid is thans geconcretiseerd
in de onderhandelingsinzet van de EU voor Kyoto. De Europese Unie heeft (onder
het Nederlandse voorzitterschap) gekozen voor een onderhandelingsinzet van
15% reductie van alle broeikasgassen gezamenlijk1
in 2010 ten opzichte van 1990 en tenminste 7.5% reductie in 2005 (Raadsbesluit
19 juni 1997). Daarbij is een onderverdeling gemaakt van het mogelijke aandeel
der lidstaten. 2. Evaluatie van de internationale stand van zakenNet als Nederland worstelen veel industrielanden met het halen van hun
verplichtingen voor 2000. Analyses van het Klimaatsecretariaat laten zien
dat de grote meerderheid daarin wellicht niet zal slagen (met uitzondering
van het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, de Oost-Europese landen en de Russische
Federatie).De Europese Commissie schatte in 1996 in dat de Unie als geheel mogelijkerwijs
de 2000 doelstelling zou kunnen realiseren bij langzame economische groei
en hoge energieprijzen, maar niet bij snelle economische groei en lage energieprijzen.
De prognoses wijzen op een snelle economische groei en op een bescheiden prijsstijging
van energie. Het is dus niet zeker dat de EU als geheel zijn doelstelling
haalt. In de periode na 2000 wordt door de Europese Commissie voor de EU-landen
bij ongewijzigd beleid een forse stijging van de CO2-emissies verwacht.In tabel 2.1. wordt voor de EU-landen en een aantal industrielanden buiten
de EU de ontwikkeling van de CO2-emissie in 1995 ten opzichte van
het niveau in 1990 weergegeven. Tabel 2.1. CO2-emissies in 1995 t.o.v. 1990 land1995Oostenrijk+  3% België+  5% Denemarken+ 13%Finland+  9% Frankrijk–  2% Duitsland– 12%Griekenland+ 10% Ierland+  6% Italië+ 
3% Luxemburg– 24% Nederland+ 12% Portugal+ 23%Spanje+ 16% Zweden+  7% Verenigd Koninkrijk– 
6% EU als geheel–  2% Verenigde Staten+ 
3% Australië+  5% Canada+  8% Japan+ 
8% Nieuw Zeeland+  7% Noorwegen+  7% Zwitserland– 
2%Bron voor gegevens EU/lidstaten: Europese Commissie, 1997, De energiedimensie
van klimaatverandering.NB: het betreft alleen de energie-gerelateerde emissies.Bron niet EU-landen: FCCC/SB/1997/6.NB voor de V.S., Australië en Japan zijn data van het jaar 1994 gebruikt.De weg naar Kyoto loopt via een aantal voorbereidende internationale onderhandelingsrondes
waarin wordt gewerkt aan een concepttekst voor een protocol. Alhoewel uit
de minder controversiële delen van deze tekst inmiddels een aantal overlappende
passages is geschrapt, vormt het geheel nog altijd een wirwar van standpunten
en suggesties die zijn ingebracht door een groot aantal landen. Er rest nog
slechts één formele onderhandelingsronde voordat het proces
in Kyoto zelf van start gaat en van het geheel een sluitende protocoltekst
moet worden gemaakt. Het gehele proces wordt bemoeilijkt doordat veel landen
nog niet bereid zijn compromissen te sluiten en te zoeken naar oplossingsrichtingen. Onderstaand wordt kort inzicht gegeven in de posities van een aantal
belangrijke landen en groepen van landen. 2.1. Posities met betrekking tot doelstellingenNaast de EU is nog maar door een beperkt aantal landen een concreet voorstel
gedaan voor een reductiedoelstelling voor de geïndustrialiseerde landen.
Reeds geruime tijd geleden heeft de Alliantie van Kleine-Eiland-Staten een
voorstel gedaan voor 20% reductie in 2005. Meer recent zijn ook enkele Latijns-Amerikaanse
landen met reductievoorstellen gekomen. Door een groep Oost-Europese landen
is een voorstel gedaan tot emissiestabilisatie in 2005, terwijl de Russische
Federatie pleit voor stabilisatie in 2010. Noorwegen stelt voor dat de gehele
groep industrielanden de emissies in 2010 reduceert met 10 tot 15% en benadrukt
daarbij het belang van differentiatie. Zwitserland heeft zich uitgesproken
voor –10% in 2010. Door verschillende geïndustrialiseerde landen
buiten Europa zijn voorstellen gedaan die tot dusver hoofdzakelijk betrekking
hebben op zaken als lastenverdeling, emissiehandel en emissiebudgetten. Echter,
een kwantificering van de noodzakelijk geachte emissiereductie ontbreekt tot
dusver in deze voorstellen. Alleen Japan heeft voor de periode 2008–2012
een gedifferentieerde doelstelling van maximaal –5% voorgesteld. 2.2. De positie van de Europese UnieTijdens het Nederlands Voorzitterschap van de Europese Unie is als onderhandelingsinzet
een reductie van 15% in 2010 t.o.v. 1990 afgesproken. De lastenverdeling («Burden
Sharing») die daarbij als onderdeel van de EU onderhandelingsinzet binnen
de Unie overeen is gekomen (zie tabel 2.2) is mede gebaseerd op een door Nederland
gemaakte analyse van de per Lidstaat uiteenlopende reductiemogelijkheden.
Door Nederland is een voorstel voor een EU lastenverdeling gedaan (zie tabel
2.2). Tijdens de Milieuraad van maart jl. is echter het aandeel van een groot
aantal lidstaten op hun verzoek neerwaarts bijgesteld. Dit had tot gevolg
dat van de –15% slechts –9% gedekt is. Nadien heeft de Labour
Regering van het VK haar reductiedoelstelling verdubbeld van –10% naar –20%.
Hiermee zou in principe 11% van het EU totaal gedekt zijn. In deze notitie
wordt ervan uitgegaan dat in principe –10% gedekt is. Hoe dan ook, het
nog niet gedekte deel van de reductiedoelstelling moet later worden ingevuld
met nationaal en communautair beleid, waarbij overigens opgemerkt dient te
worden dat verschillende Lidstaten – waaronder Nederland – hebben
aangegeven dat zij reeds in belangrijke mate communautair beleid veronderstellen
voor de realisatie van hun bijdrage aan de –10% voor de EU. Uit een
analyse van het ECN blijkt dat er sprake is van aanzienlijke kostenverschillen
tussen de lidstaten als het gaat om hun aandeel van de –15%. Dit neemt
niet weg dat bij de concrete uitwerking van de Kyoto uitkomst opnieuw moet
worden stilgestaan bij de billijkheid van de interne lastenverdeling. Tabel 2.2. Emissie reducties in 2010 t.o.v. 1990 voor
CO2, CH4 en N2O gezamenlijk EU-lidstatenBurden
Sharing zoals overeen gekomen in Milieuraad maart 19971Burden
Sharing zoals voorgesteld door Nederland tijdens voorzitterschap2België– 10%– 15%Denemarken– 25%– 25% Duitsland– 25%– 30%Griekenland30%5% Spanje17%15% Frankrijk0%– 5%Ierland15%5% Italië– 7%– 10%Luxemburg– 30%– 40% Nederland– 10%– 10%Oostenrijk– 25%– 25% Portugal40%25%Finland0%– 10% Zweden5%5% Verenigd
Koninkrijk– 10%– 20%1 In de Raad is circa 9% reductie m.b.v. Burden Sharing ingevuld. 2 Het Burden Sharing voorstel heeft betrekking op de totale
15% reductie. bron: Besluit van de Milieuraad maart 1997 en Voorstel van Nederland
aan de milieuraad in februari 1997.Aan de inzet van de Unie (en dus aan die van het Kabinet) zijn drie voorwaarden
gekoppeld:1. De EU verwacht dat andere industrielanden een vergelijkbare verplichting
met betrekking tot emissiereducties op zich nemen. Het bod van de EU is dus
geen unilateriaal «committent».2. De Unie dringt aan op internationale afspraken over gecoördineerde
beleidsmaatregelen voor de gezamenlijke industrielanden. Dit is nodig om concurrentieverstoringen
te vermijden en geheel in lijn met het Berlijn mandaat, waarin wordt gesproken
over zowel doelstellingen als afspraken over maatregelen.3. Joint Implementation tussen industrielanden moet worden toegestaan.
Dit laatste is noodzakelijk om de reductiekosten te beheersen. Een voordeel
daarbij is dat Oost-Europese landen – op wie in de visie van de EU dezelfde
reductiedoelstelling van toepassing zal moeten zijn (met de huidige flexibiliteit
in basisjaar) als andere industrielanden – hiermee gemakkelijker in
staat zullen zijn om met aanzienlijke reducties akkoord te gaan.Om een substantiële reductie en zeker de –15% onderhandelingsinzet
van de EU ook daadwerkelijk te kunnen realiseren, is bovendien communautair
beleid onontbeerlijk. Dit in verband met het open karakter van de Europese
markt. In de Raad is aangegeven op welke terreinen dergelijk beleid tot stand
dient te komen. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, heeft aangegeven
dat zonder dergelijk beleid het thans toegedeelde aandeel in de onderhandelingsinzet
van de EU niet kan worden gehandhaafd. Voorts dient de lastenverdeling binnen
de EU opnieuw te worden bezien wanneer de uitkomst van Kyoto bekend is. Hierop
is door Nederland aangedrongen. De uitkomst van Kyoto en van de herziening
van de lastenverdeling is bepalend voor het aandeel waaraan Nederland zich
uiteindelijk kan committeren binnen de Unie. Het Nederlandse aandeel in de
onderhandelingsinzet is voorlopig –10% in 2010 ten opzichte van 1990
voor CO2, lachgas en methaan gezamenlijk.De nadruk die in de internationale klimaatonderhandelingen door de Europese
Unie wordt gelegd op gecoördineerd beleid vindt beperkte steun. Een in
overleg met andere landen opgestelde tekst over afspraken op dit terrein vormt
inmiddels, in zeer bescheiden vorm, onderdeel van de onderhandelingstekst
die dient als basis voor het verdere proces. In dat kader zal moeten worden
bezien of via de te kiezen formuleringen een oplossing kan worden gevonden.
De verwachting is voorshands dat dit op een aantal terreinen niet verder zal
gaan dan bindende afspraken om nationaal actie te ondernemen. Het is bijzonder
lastig gebleken om tot besluitvorming te komen over communautaire
en gecoördineerde maatregelen, maar de discussie hierover in de verschillende
Europese raden is gaande:– In de Ecofin Raad ligt een voorstel van de Europese Commissie
tot ophoging van de minimum accijnstarieven alsmede de verbreding van de heffingsgrondslag.
Het voorstel is nog niet politiek inhoudelijk besproken, maar ambtelijk is
het voorstel inmiddels wel in behandeling. Overigens overstijgt het Nederlands
accijnsniveau de voorstellen van de Commissie.– De Energieraad heeft onder Nederlands voorzitterschap naar aanleiding
van de onderhandelingspositie conclusies getrokken over verdere acties in
de energiesector die een bijdrage kunnen leveren (WKK, joint implementation,
efficiency normen voor apparaten en meerjarenafspraken met de industrie en
de Europese elektriciteitsindustrie). De EC heeft documenten over normen voor
apparaten en mja's met de industrie toegezegd. De Raad heeft tevens in een
resolutie richting gegeven aan het door de EC dit jaar uit te brengen Witboek
Duurzame Energie.– De Transportraad heeft de Commissie gevraagd een analyse te geven
van de wijze waarop transport kan bijdragen aan het realiseren van de EU-onderhandelingsinzet.De meeste Lidstaten kennen echter geen hoge prioriteit toe aan een verdere
uitwerking van gecoördineerd EU-beleid voorafgaande aan Kyoto. Ook het
Luxemburgs voorzitterschap heeft aangegeven zich vooral te willen richten
op het externe onderhandelingsproces. Wel zal de Milieuraad van oktober zich –
evenals het geval was tijdens de raad van juni jl. – buigen over de
voortgang die wordt gemaakt op het terrein van het communautaire klimaatbeleid
en zal opnieuw door Nederland worden aangedrongen op voldoende communautair
beleid.Bij de verdere voorbereiding op Kyoto zal Nederland zowel binnen als buiten
de Unie blijven aandringen op het voldoen aan de eerder genoemde voorwaarden.
Ook na Kyoto blijft dit van belang. Een voorbeeld: de Unie heeft zich duidelijk
uitgesproken over de wenselijkheid van communautair beleid, maar wanneer op
termijn dergelijk beleid nog niet concreet is ingevuld kunnen wij wellicht
niet anders dan constateren dat ons aandeel van de Kyoto-afspraak niet meer
haalbaar is. 2.3. De posities van de overige landenDe VS, Canada en Australië hebben nog geen kwantitatief voorstel
gedaan. Japan heeft een gedifferentieerde doelstelling van maximaal –5%
voorgesteld voor de periode van 2008–2012. Momenteel vinden in de VS
nog onderzoeken plaats die moeten dienen voor een meer definitieve positiebepaling.
Op 6 oktober is door het Witte Huis een belangrijke conferentie over klimaatverandering
gehouden. De conferentie had tot doel een krachtig signaal over de ernst van
het klimaatvraagstuk te geven richting de Amerikaanse bevolking en met name
het Congres. Een concrete doelstelling is nog niet bekend gemaakt. In juli
van dit jaar heeft de Amerikaanse Senaat een niet-bindende resolutie aangenomen
waarin de Senaat duidelijk stelling nam ten aanzien van de lopende klimaatonderhandelingen,
door te eisen dat ook niet-geïndustrialiseerde landen zoals China en
India emissieverplichtingen op zich dienen te nemen binnen het tijdvak van
het lopende onderhandelingsproces (2000–2020). Duidelijk is dat de politieke
discussie in de VS moeizaam verloopt. Niettemin hebben Amerikaanse onderhandelaars
aangegeven dat mogelijk in oktober door de VS een reductiegetal of reductierange
bekend zal worden gemaakt. Hopelijk wordt het gehele beeld m.b.t. de industrielanden
duidelijker tijdens de volgende onderhandelingsronde die in oktober plaats
vindt. Ook de positie van ontwikkelingslanden is van belang. Tot dusver heeft
de groep van G-77/China nog geen officieel reductievoorstel ingediend. Onderlinge
belangentegenstellingen spelen hier ongetwijfeld een rol. Wel hebben afzonderlijke
(groepen van) landen van de G-77/China groep concrete voorstellen gedaan.
Een eensgezinde doelstelling wordt vooralsnog geblokkeerd door OPEC vertegenwoordigers
die vrezen economisch te zullen lijden onder reducties in geïndustrialiseerde
landen vanwege afnemende vraag naar fossiele brandstoffen. De inschatting
is echter dat veel Aziatische, Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse landen voorstander
van een reductiedoelstelling zijn. Duidelijk is dat voor de G-77/China van
groot belang is de mate waarin de geïndustrialiseerde landen vorm geven
aan de overdracht van technologie en financiële middelen om de ontwikkelingslanden
in staat te stellen om te werken aan een adequaat nationaal klimaatbeleid.
Vooruitgang boeken op het terrein van kapitaal- en technologie-overdracht
is echter niet eenvoudig, zoals reeds eerder bleek op de speciale VN-zitting
over vijf jaar na Rio. Niettemin, hoopt het kabinet dat de ontwikkelingslanden
zich als groep nog vóór Kyoto zullen uitspreken over een concrete
reductiedoelstelling der industrielanden. 3. Evaluatie van de nationale stand van zaken 3.1. Emissie prognoses en doelstellingen in 2000Met de realisatie van de –3% reductiedoelstelling, die voor CO2 in het NMP2 is geformuleerd, is het somber gesteld. In de vierde Milieuverkenning
van het RIVM wordt de ontwikkeling van de CO2-emissies in de periode
1995–2020 verkend. In alle scenario's is de emissie in 2000, gegeven
het per begin 1997 vastgestelde beleid, hoger dan in 1990. In tabel 3.1 is
aangegeven hoe de prognoses in de verschillende scenario's zich verhouden
tot de CO2-doelstelling voor 2000. Uit de tabel blijkt dat de CO2-emissies in 2000 volgens de scenario's 9 tot 13% hoger zijn dan in
1990. Tabel 3.1. CO2-doel en CO2-emissie
in 2000 in de scenario's van de MV4 in Mton CO2 realisatie
19901– 3% doelDividedEuropeanGlobal  EuropeCoordinationCompetition1741681891931974 De hier gehanteerde getallen zijn alle gebaseerd op MV4 (Nationale
milieuverkenning 1997–2020) van het RIVM, juli 1997. Inmiddels is ook
de Nationale Milieubalans van het RIVM over 1996 uitgekomen. Daarin is overgegaan
op een andere methodiek voor het berekenen van emissies van broeikasgassen,
waardoor deze naar verwachting lager uitvallen. In deze brief is daarmee nog
geen rekening gehouden, omdat het om voorlopige cijfers gaat. Voor de doelstelling uit het Klimaatverdrag (stabilisatie van alle broeikasgassen
gezamenlijk op het niveau van 1990) zijn ook de overige broeikasgassen van
belang. De ontwikkeling van de emissies in CO2-equivalenten is
weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 3.2. Doelstelling broeikasgassen en emissies in
2000 in de scenario's van de MV4 (in Mton CO2-equivalenten) BroeikasgasRealisatieStabilisatie doelDividedEuropeanGlobal  1990(1990
realisatie)EuropeCoordinationCompetition Totaal212212228233237 w.v. w.v.w.v. w.v.CO2174 189193197 CH422 202020 N2O16 191919De emissies van de broeikasgassen CO2, CH4, en N2O gezamenlijk zullen in 2000 mogelijk 8–12% hoger zijn dan in
1990. De HFK's, PFK's en SF6 zijn hier nog buiten beschouwing gelaten. 3.2. Het klimaatbeleid voor 2000De omslag van stijgende naar dalende CO2-emissies is nog niet
gemaakt. Bij de behandeling van de Vervolgnota Klimaatverandering heeft het
Kabinet toegezegd een maximale inspanning te zullen leveren om de doelstelling
binnen bereik te houden. Het kabinet heeft daartoe in deze kabinetsperiode,
mede op basis van de Derde energienota en het Actieprogramma Duurzame Energie
in Opmars, verschillende instrumenten ingezet. Een deel van de instrumenten
is in de scenario's van de MV4 meegenomen. Voor wat betreft de fiscale instrumenten
zijn dat bijvoorbeeld de invoering van de regulerende energiebelasting en
de energie-investeringsaftrek.Vervolgens is hieraan meer recent een forse hoeveelheid instrumenten toegevoegd,
waarvan de effecten nog niet in de scenario's van de MV4 zijn verwerkt. In
het licht van de stijgende CO2-emissie heeft het kabinet in 1996
besloten tot het CO2-reductieplan van f 750 miljoen. De eerste
tranche van f 281 miljoen is inmiddels toegekend (onder voorbehoud van
goedkeuring uit Brussel) aan projecten in de sfeer van agrificatie waaronder
biobrandstoffen, verbeterde warmte/kracht en optimalisatie van industriële
processen. Aan de tweede tranche (onder meer restwarmtebenutting, duurzame
energie en doorbraaktechnologieën) wordt nu hard gewerkt. De versterking
van de energie-infrastructuur die daarmee wordt bereikt is ook voor de lange
termijn belangrijk.Voor de komende periode stelt het Kabinet nog eens f 750 miljoen
beschikbaar. Hiervan is reeds f 250 mln toegevoegd aan het CO2-reductieplan
waarvoor dan 1000 mln beschikbaar is. Over de overige middelen wordt nog overlegd.
In elk geval zal een aanzienlijk deel bestemd worden voor Joint Implementation
in Midden- en Oost-Europa. Verder is een verbreding naar reducties van de
overige broeikasgassen gewenst. Het Kabinet beseft dat joint implementation
inspanningen voorlopig niet kunnen worden gecrediteerd voor de doelen in 2000,
maar heeft deze keuze toch gemaakt om daarmee op snelle en kosteneffectieve
wijze bij te dragen aan de bestrijding van het mondiale klimaatprobleem. In
dezelfde categorie valt FACE, een Nederlandse inspanning gericht op CO2-vastlegging in bossen. In 2000 wordt door de FACE-bossen circa 1,5
Mton CO2 vastgelegd, wat zal oplopen tot enkele Mtonnen per jaar
over de hele groeiperiode van de bossen.Om de introductie van groene stroom verder te stimuleren is een nihil
tarief voor groene stroom in de regulerende energiebelasting opgenomen in
de begrotingsvoorstellen voor 1998. Daarnaast is bij de begroting 1998 een
voorstel gedaan voor een fiscaal vergroeningspakket, waarvan een belangrijk
deel betrekking heeft op energiebesparing (met name in het wegverkeer). Bij
voortduring zet het Kabinet zich in de verschillende EU-raden in voor een
sterk Europees CO2-reductiebeleid.Ook door de energiesector zijn recent maatregelen genomen die niet in
de MV4 zijn verwerkt. In het kader van MAP-2000 verplicht elk energiebedrijf zich om, uitgaande van het afzetjaar 1995, 3,2% van de elektriciteitsafzet
en 0,1% van de gasafzet in de vorm van duurzame energie te leveren. Tevens
is door hen een energiebesparingsfonds voor de zakelijke markt opgericht.
De elektriciteitsproduktiesector heeft besloten 1500 MW productievermogen
vanwege overcapaciteit vervroegd uit bedrijf te nemen.Het kabinet heeft ten behoeve van het realiseren van de 2000-doelen een
grote financiële inspanning geleverd, waarmee maatregelen en effecten
op korte termijn te realiseren zijn. Andere instrumenten dan financiële
overheidsbijdragen zullen aan belang moeten winnen, uitgaande onder andere
van de nagestreefde internationale afspraken voor beleid en maatregelen zoals
beoogd in het Protocol en binnen de EU.Van het CO2-reductieplan en de aanvullende f 750 miljoen,
alsmede het energiebesparingsfonds voor de zakelijke markt wordt een effect
verwacht van 1–2 Mton CO2-equivalenten in 2000, oplopend
tot 5–7 Mton in 2010. Hoeveel meer de overige hier genoemde inspanningen
gaan opleveren is momenteel nog niet gekwantificeerd. Ondanks al de extra
inspanningen in de afgelopen Kabinetsperiode en het in gang gezette beleid
voor de komende jaren, komen zowel de nationale –3% doelstelling voor
CO2 als de stabilisatieverplichting onder het Klimaatverdrag nog
niet binnen bereik. 3.3. De vooruitzichten voor 2010In deze paragraaf wordt een mogelijke invulling hiervan met beleidsmaatregelen
gepresenteerd met als doel het inzichtelijk maken met welke beleidsinspanningen
het voorlopige aandeel van Nederland van –10% ingevuld zou kunnen worden
en het geven van een indicatie van de reductiekosten. Het gaat om voorbeelden
en niet om impliciete keuzes voor te treffen maatregelen, in te zetten instrumenten,
voorkeuren voor beleidsopties of uitspraken over financiering. De selectie
van mogelijke opties is gebaseerd op maatregelen, waarvan verwacht kan worden
dat die reeds voor 2010 een substantiële bijdrage aan reducties kunnen
leveren.Het gaat hierbij om de volgende categorieën:– CO2-reductie in Nederland (emissiereductie en vastlegging);– Reductie van overige broeikasgassen;– Joint Implementation met Oost-Europa;– Gebruik van zogenaamde «backstops» zoals CO2-opslag en import van biomassa.Om werkelijk significante internationale reducties van broeikasgasemissies
te kunnen realiseren zijn afspraken over gecoördineerd internationaal
beleid onontbeerlijk. Dergelijke afspraken hebben tevens als voordeel dat
verstoring van de internationale concurrentieverhoudingen wordt tegengegaan.
De voorstellen die de EU heeft gedaan met betrekking tot internationale afspraken
voor het Kyoto-protocol richten zich op hervorming van de energiemarkt, economische
instrumenten, duurzaam transport, energiebesparing, het inperken van de emissies
van HFK's, PFK's en SF6 en op duurzame landbouw. Tijdens de Raad
van 16 oktober jl. is nogmaals de eerder genoemde randvoorwaarde benadrukt
dat het Kyoto-protocol afspraken op deze terreinen moet bevatten.Zoals reeds aangegeven is het eveneens onontbeerlijk dat binnen de EU
afspraken worden gemaakt over communautair beleid. Het open karakter van de
Europese markt is hiervoor de belangrijkste aanleiding. Omdat de concrete
discussie over internationale maatregelen onder het protocol nog
moet beginnen, en omdat concreet EU-beleid nog moet worden ingevuld, kan nog
geen precieze indicatie worden gegeven van de betekenis van dergelijk beleid
voor Nederland. Omdat over het beoogde EU-beleid het meest bekend is, uitgegaan
van een tweetal pakketten die slechts rekening houden met EU-beleid (en dus
niet met de protocol-afspraken).Als referentiescenario is gekozen voor het door het CPB ontwikkelde Global
Competition-scenario, dat gekenmerkt wordt door hoge economische groei (3.3%
per jaar) en een dynamische technologie-ontwikkeling. Voor dit scenario is
gekozen omdat dit het beste aansluit bij de ambitie van het kabinet om te
komen tot een volgehouden groei van 3%. Enerzijds zorgt de hoge groei voor
een hogere benodigde emissiereductie in Mtonnen, anderzijds zorgt de groei
voor de dynamiek die nodig is om substantiële reducties te bereiken.Volgens het GC-scenario leidt een reductie van 10% van de broeikasgas-emissies
van CO2, methaan en lachgas ten opzichte 1990 tot een te behalen
reductie van 58 Mton CO2-equivalent in 2010. Dit is dus de kloof
tussen ongewijzigd beleid en de onderhandelingsinzet. Bij de bepaling van
de kloof zijn de berekeningen van MV4 uitgangspunt geweest. Naar verwachting
levert het extra voorgenomen beleid van het kabinet in verband met de 2000-problematiek,
die in paragraaf 3.2. is beschreven, een reductie van 5–7 Mton per jaar
op. Het feitelijk nog te dichten gat waarvoor nog geen voornemens bestaan
bedraagt dus 51 Mton in 2010.Bij het doorrekenen van een mogelijk invulling van deze 51 Mton met behulp
van de bovengenoemde categorieën zijn 2 verschillende pakketten op verzoek
van VROM door ECN beschouwd. Deze pakketten laten verschillende manieren zien
waarop met de problematiek kan worden omgegaan. In beide pakketten wordt er,
conform de randvoorwaarden bij de onderhandelingsinzet, vanuit gegaan dat
er communautair beleid tot stand komt en dat de JI-inspanningen mogen worden
gecrediteerd. In beide pakketten is EU-beleid onontbeerlijk.Pakket 1 gaat er vanuit dat de bestaande doelstelling van stabilisatie
op het niveau van –3% CO2 ten opzichte van 1990 sowieso behaald
moet worden zonder JI (conform NMP2). De benodigde CO2-reductie
is dan 45 Mton. De resterende 6 Mton kan worden gerealiseerd via reductie
van overige broeikasgassen en Joint Implementation. Verder wordt deze variant
gekenmerkt door een optimistische visie op de invulling van het EU-beleid
ten aanzien van CO2-bestrijding.Pakket 2 gaat uit van wat redelijkerwijs verwacht kan worden
van JI en overige broeikasgassen. In pakket 2 wordt daarnaast in vergelijking
met pakket 1 een meer behoedzame inschatting gemaakt van het EU-beleid voor
CO2-reductie. Aangezien er op grond van veronderstelde internationale
afspraken slechts een deel van de te behalen reductie t.o.v. het 1990 niveau
via Joint Implementation kan worden ingevuld, is hiervoor 11 Mton als rekenvoorbeeld
ingeboekt. Verder wordt in pakket 2 verondersteld dat de overige broeikasgassen
een bijdrage aan de emissiereductie realiseren van 9 Mton CO2-equivalenten.
De benodigde reductie van CO2 in Nederland die vervolgens resteert
is 32 Mton.De beide pakketten gaan uit van extra CO2-vastlegging in bossen
van 1 Mton. CO2-reducties in NederlandIn pakket 1 moet in 2010 een CO2-reductie worden bereikt van
45 Mton en in pakket 2 een reductie van 32 Mton. Hieronder wordt nader inzichtelijk gemaakt wat er nodig is om een dergelijke
reductie in Nederland te realiseren en wat de daarmee verband houdende consequenties
zijn. Daarbij wordt gebruik gemaakt van gegevens van CPB, RIVM, ECN en de
departementen. Aangezien er geen macro-economische doorrekening is uitgevoerd
van deze specifieke pakketten, kunnen uitspraken over effecten op grootheden
als de werkgelegenheid en de structuur van de economie van deze pakketten
niet worden gedaan. In paragraaf 3.6 wordt een indicatie gegeven van wat nu
reeds kan worden gezegd over de macro-economische effecten.Een andere opmerking die moet worden gemaakt is dat het CO2-beleid
in Nederland reeds jaren loopt en telkens is versterkt. De kosten van het
beleid nemen gaandeweg toe omdat de meest kosten-effectieve of om andere redenen
aantrekkelijke maatregelen reeds genomen zijn. Uit een studie van ECN kan
voorzichtig worden afgeleid dat andere EU-lidstaten beschikken over opties
met lagere marginale en gemiddelde kosten omdat zij een minder intensief beleid
hebben gehad of in een andere situatie verkeren (hoog kolen-aandeel, minder
energie-intensieve industrie e.d.).Als uitgangspunt is gekozen voor maatregelen die als «common and
coordinated» in de EU zijn besproken, zonder dat op dit moment definitief
zicht is op hun implementatie. Daarbij zijn verschillende aannames gemaakt
t.a.v. de intensiteit waarmee dit beleid zal worden ingezet. Een overzicht
van de gekozen uitgangspunten staat in tabel 3.3.Het in tabel 3.3 veronderstelde EU-beleid leidt tot een reductie van 8
Mton per jaar in pakket 1 en 2 Mton per jaar in pakket 2 in 2010. Dat de in
pakket 2 verwachte emissiereductie t.g.v. het EU-beleid beperkt is doet niets
af aan het belang van gecoördineerd beleid. Dit beleid zorgt immers voor
een meer gelijk speelveld tussen de lidstaten, hetgeen de economische inpassing
van het klimaatbeleid ten goede komt. het EU-beleid is in geen van beide pakketten
voldoende om de veronderstelde CO2-reductie te bereiken. Daarom
is nagegaan welk additioneel beleid op nationaal niveau nodig zou zijn om
de beoogde CO2-reducties binnen bereik te brengen. Het blijkt dat
daarvoor een substantiële intensivering van de inspanning over de volle
breedte van het beleid nodig is. In grote lijnen is in pakket 1 en pakket
2 hetzelfde nationale beleid ingezet. Tabel 3.3. Verondersteld EU-beleid tot en met 2010  Pakket
1Pakket 2 EnergieheffingStapsgewijze verhoging van de brandstoffenbelasting
resulterend in een verdubbeling in 2010. Geen effecten op Nederlandse
energieprijzen. AccijnstarievenStapsgewijze accijnsverhoging resulterend
in accijnsverhoging van 46 ct/l voor benzine en 32 ct/l voor diesel in 2002
t.o.v. 1997 en 100 ct/l voor benzine en 75 ct/l voor diesel in 2010 t.o.v.
1997Stapsgewijze accijnsverhoging resulterend in accijnsverhoging van
46 ct/l voor benzine en 32 ct/l voor diesel in 2002 t.o.v. 1997. Efficiency-eisen
voor apparatenEU-normstelling leidend tot effciencyverbetering van apparaten
met 25% in 2010 t.o.v. 1997. Geen effecten op Nederlandse apparaten.Efficiency-eisen voertuig5 liter auto in 2005 en 3 liter auto
in 20105 liter auto in 2010 Verlaging rijsnelhedenConvenant:
cruise control in alle nieuwe motorvoertuigen vanaf 2005Convenant: cruise
control in alle nieuwe motorvoertuigen vanaf 2010  (geen aanpassing
snelheidslimiet)(geen aanpassing snelheidslimiet) Minimum aandeel
duurzame elek. productie 8% in 2010Geen gevolgen voor Nederland in vergelijking
met doelstelling Duurzame Energie in OpmarsGeen gevolgen voor Nederland
in vergelijking met doelstelling Duurzame Energie in Opmars Minimum
aandeel WKK 15%Geen gevolgen voor Nederland (aandeel is al hoger)Geen
gevolgen Nederland (aandeel is al hoger) EU-MJA (20% efficiency verhoging
exclusief WKK)EU-MJA's worden nationaal geïnstrumenteerd (zie nationaal
beleid). EU laat financiële ondersteuning door overheden toe. Bij
geen of minder vergaande EU-afspraak wordt nationale MJA-beleid voortgezet.Maximum aandeel kolen op 70% van 1990-niveauGeen gevolgen voor
Nederland (aandeel is al lager in GC in 2010)Geen gevolgen voor Nederland
(aandeel is al lager in GC in 2010)Samengevat zijn voor de verschillende sectoren bij wijze van voorbeeld
de volgende instrumenten voor nationale maatregelen bekeken. Algemeen– Verdubbeling brandstoffenbelasting. In pakket 1 is de verdubbeling
van de brandstoffen belasting een gevolg van EU-afspraken. In pakket 2 is
het een nationale keuze. Huishoudens en diensten– Verdubbeling van de regulerende energiebelasting en versterking
van de regulerende werking via o.m. de inbouw van positieve prikkels.– Aanscherping en uitbreiding normstelling energieprestatie in de
bouw.– Fiscale stimulering energiebesparingsinvesteringen. Industrie en landbouw– Meerjarenafspraken met als vangnet aangescherpte regelgeving.– Benchmarking.– In pakket 1 doorloopt het aardgastarief voor tuinders het normale
schijventarief inclusief de REB.– Herstructurering warmte en CO2-infrastructuur glastuinbouw.– Fiscale stimulering en subsidies. Bosuitbreiding– Fiscale stimulering van extra vastlegging van CO2 in
bossen via onder andere CO2-certificaten. Verkeer en vervoer– Rekeningrijden.– Stimulering zuiniger vrachtauto's.– Stimuleren marktintroductie zuinige auto's.– Verlaging maximumsnelheden. Energie-aanbod– Stoken van aardgas in bestaande kolencentrales.– Subsidiëring warmte-kracht.– Stimulering duurzame energie (in aanvulling op MV-4).Naar schatting kan, indien bovenstaande instrumenten op EU en nationaal
niveau tegelijk en snel worden ingezet, een emissiereductie van circa 28 Mton
in pakket 1 en 21 Mton in pakket 2 worden bereikt. Voor een onderverdeling
zie figuur 3.1. Verdere intensivering van dit type beleid is dan nog wel mogelijk,
maar zou erg duur zijn. De inzet van alternatieve opties («backstops»)
is dan in termen van vermeden emissies kosteneffectiever. Hierop wordt hieronder
verder ingegaan. Reductie van overige broeikasgassenHet gaat hierbij om de reductie van de emissies van methaan (CH4) en lachgas (N2O). Voor deze broeikasgassen wordt in pakket
1 en pakket 2 een reductie van respectievelijk 4 en 9 Mton in 2010 verondersteld.
Als eerste indicatie wordt uitgegaan van gemiddelde kosten van 40 gulden per
ton in 2010.Realisatie van deze reducties is afhankelijk van het succes van R&D
op het gebied van lachgas-katalysatoren en tot standkoming van
EU-beleid met betrekking tot lachgas-emissies.De volgende opties en instrumenten zijn voor de mogelijke invulling van
de –10% meegenomen:– Reductie van methaanuitstoot in de landbouw door stimulering van
mestvergisting, gecombineerd met warmte-kracht koppeling door combinatie van
VAMIL/investeringsaftrek en groene stroom. Alhoewel mestvergisting op zich
geen rendabele optie is, wijst een studie uit1
dat de combinatie met WKK en groene stroom deze optie aantrekkelijk maakt.– Reductie van N2O-emissies in het verkeer (afkomstig
van auto-katalysatoren) door EU-normstelling voor emissies uit auto-katalysatoren,
en R&D. Het zijn met name de emissies van het wegverkeer die de overschrijding
van de stabilisatie-doelstelling voor N2O in 2000 hebben veroorzaakt.– Reductie van N2O-emissies in de chemische industrie,
met name bij de productie van salpeterzuur, door R&D naar betere katalysatoren.Voorwaarde
is dat er inderdaad een geschikte katalysator gevonden wordt. Beoogd wordt
voorts deze reductie te effectueren door middel van convenanten, bij voorkeur
in EU-verband.De gassen HFK's, PFK's en SF6 maken thans geen deel uit van
de gassen waarop de onderhandelingsinzet van de Unie is gebaseerd. Deze heeft
uitsluitend betrekking op CO2, CH4 en N2O.
In de Milieuraad van 19 juni 1997 is wel vastgelegd dat de fluorverbindingen
HFK's, PFK's en SF6 niet later dan 2000 aan de EU-reductie-doelstelling
zullen worden toegevoegd. Op welke wijze dat zal gebeuren is thans nog niet
duidelijk. Deze gassen blijven daarom hier buiten beschouwing. Vanwege de
verwachte opname van deze gassen binnen de EU-doelstelling en de verwachte
groei van de emissies volgens de prognoses in MV4, zal het kabinet op basis
van afspraken met de industrie en internationale afspraken, bij voorkeur in
het protocol, in het NMP3 reeds een beleid inzetten gericht op reductie van
de emissies van HFK's, PFK's en SF6. Voor het Kyoto-protocol zijn
door Nederland in EU-verband voorstellen gedaan om de emissies van deze stoffen
door de industrielanden terug te dringen. Joint ImplementationUit een studie van het ECN2 blijkt dat er
in principe een groot potentieel voor CO2-reductie aanwezig is
in de Midden- en Oost-Europese landen: 1200–2000 Mton CO2-equivalent.
De kosten variëren van negatief tot ca. f 80,– per ton. Bij
de realisatie van dit potentieel kan goed worden voortgebouwd op de ervaringen
die thans worden verkregen bij de uitvoering van het Nederlandse proefprojecten-programma.
Deze proefprojecten worden conform OESO-normen inzake exportsteun voor 100%
door de Nederlandse overheid gefinancierd. Onlangs heeft het kabinet de eerste
voortgangsrapportage hierover aan de Kamer toegezonden (VROM 97 311).
Er is inmiddels een institutionele structuur voor de uitvoering van het proefprojecten-programma
tot stand gebracht door middel van financiële overheidsondersteuning
en een systeem voor certificatie en registratie van JI reducties. Er zijn
diverse «letters of intent» getekend met de Oost-Europese landen
en de Russische Federatie en er zijn concrete projecten in de deze regio is
geïdentificeerd. Hierdoor wordt het mogelijk een snelle start te maken
na 2000 en een significant deel van het JI-potentieel in deze regio's te benutten.
Daarbij moet rekening worden gehouden met het beslag dat andere landen en
de Oost-Europese landen zelf op dit potentieel leggen. Teneinde JI-projecten
te realiseren tegen lage kosten per ton CO2 zal – net zoals
bij Nederlandse CO2-projecten – de overheidsbijdrage beperkt
dienen te zijn. In dat geval zullen JI-projecten Europees moeten worden aanbesteed.Uitgaande van de redenering, dat de helft van de reducties van 10% ten opzichte van 1990 gerealiseerd mag worden door voor Nederland te
crediteren inspanning in het buitenland, lijkt het mogelijk via Joint Implementation
in Oost-Europa 11 Mton CO2-equivalent te reduceren. Daarvan wordt
naar verwachting met het reeds voorgenomen beleid 1 Mton gerealiseerd. Verondersteld
wordt dat in pakket 2 de overige 10 Mton wordt geëffectueerd. Dit is
in dit pakket aangenomen, omdat de regering in het Regeringsstandpunt JI (TK
1995–1996, 22 232, nr. 8) heeft besloten dat de huidige EU-doelstelling
(CO2-stabilisatie in 2000 ten opzichte van 1990) gerealiseerd dient
te worden middels inspanningen in eigen land, conform de besluiten van CoP-1
in Berlijn in 1995. Ook heeft de Unie aangegeven dat JI slechts aanvullende
rol mag spelen en dat de hoofdmoot van toekomstige reducties door de landen
zelf moeten worden gerealiseerd. Dit neemt niet weg dat de uiteindelijke invulling
anders kan uitpakken dan 10 Mton. De kosten voor Joint Implementation liggen
tussen de 0 en 80 gulden per tot CO2 indien de overheidsbijdrage
zich beperkt tot het onrendabele deel. Verwacht wordt dat de uiteindelijke
prijs beïnvloed zal worden door de vraag naar en het aanbod van projecten.
Daarom wordt als eerste indicatie aangenomen dat in pakket 1, waarin de rol
van internationale samenwerking beperkt is verondersteld, de kosten van Joint
Implementation in 2010 niet verder zullen oplopen tot 20 gulden per ton. In
pakket 2 zal de internationale vraag naar Joint Implementation projecten juist
erg groot zijn. De kosten zullen dan wellicht oplopen tot 40 gulden per ton. BackstopsOnder backstops worden opties verstaan met een groot potentieel voor emissiereductie,
waarbij de kosten per vermeden ton niet (sterk) toenemen naarmate er meer
van dit potentieel wordt aangesproken. Voorbeelden zijn grootschalige import
van biomassa en CO2-afvang in combinatie met CO2-opslag
in de diepe ondergrond (aquifers of aardgasvelden). In pakket 1 is 17 Mton
reductie nodig via deze opties. In pakket 2 gaat het om 11 Mton. De kosten
zijn hier geschat op f 90,– per Mton voor pakket 1 en f 70,–
per Mton voor pakket 2. De backstops worden geacht ingezet te worden als goedkopere
opties uitgeput zijn. Deze fungeren dus letterlijk als een «achtervang»
voor het geval de meer voor de hand liggende opties ontoereikend blijken. Alternatieven voor de backstopsHet opslaan van CO2 in de diepe ondergrond is alleen dienstbaar
aan het klimaatprobleem en het op grote schaal importeren van biomassa vereist
een zorgvuldig herbebossingbeleid in de landen van herkomst. Om deze redenen
is het inzetten van backstops onderwerp van discussie. Daarom wordt hier geschetst
wat de mogelijkheden zijn in beide pakketten om het gebruik van de backstops
te vermijden. Hierbij zal globaal worden aangegeven wat de gevolgen voor de
kosten zijn.In pakket 1 blijft het doel om 3% CO2 te reduceren overeind.
De backstops (17 Mton/jaar) moeten hier dus worden vervangen door alternatieven
die in Nederland tot CO2-reductie leiden. Extreme vormen van energiebesparing
en een verdere uitbouw van de hernieuwbare bronnen zijn dan de enige mogelijkheden.
De kosten voor de extra inzet van deze opties worden daarbij wel aanzienlijk
hoger.Geschat wordt dat 17 Mton extra reducties 200 tot 300 gulden per ton CO2 zullen gaan kosten.In pakket 2 is nu uitgegaan van een gelimiteerde inzet van Joint Implementation.
Als alternatief voor de inzet van backstops (11 Mton) zou in dit pakket een
ongelimiteerde hoeveelheid Joint Implementation verondersteld kunnen worden.
Het ontbreken van de limiet zal natuurlijk ook voor andere landen gelden en
daarom zal de vraag naar projecten sterk toenemen. De prijs zal
dan kunnen oplopen van 40 gulden per ton naar 80 gulden per ton. Dit is het
hoogste bedrag van de prijsmarge uit de studie van ECN bij een potentieel
van 2000 Mton. Dit potentieel is net toereikend om tweederde van de noodzakelijke
reducties in de Annex-1 landen te realiseren bij een ongelimiteerde inzet
van Joint Implemen- tation in Oost-Europa. Dit kan betekenen dat de prijs
nog verder zal oplopen. De nationale CO2-emissie zal bij de inzet
van dit alternatieve pakket 2 in 2010 ongeveer 12% boven die van 1990 liggen.Voor een recapitulatie van de verschillende reducties per pakket wordt
verwezen naar figuur 3.1. Figuur 3.1. Grafische weergave van de twee pakketten Figuur 3.1. Reducties in 2010 voor de verschillende pakketten in aanvulling
op bestaand beleid. De middelste en rechterkolom geven «uitvergroot»
aan op welke wijze die 51 Mton reductie in 2010 ingevuld zou kunnen worden. 3.4. Kosten van de doorgerekende pakkettenVoor het realiseren van de pakketten 1 en 2 is een eerste kostenraming
gemaakt door het ECN. Deze raming is partieel omdat niet met alle kosten en
baten rekening kan worden gehouden in de gehanteerde berekeningswijze. Daarvoor
zijn verdere sectorale modelberekeningen vereist zoals ook modelberekeningen
naar economische effecten. Het gaat hieronder dus om indicaties. Ook de macro-economische
consequenties ten gevolge van de pakketten 1 en 2 zijn niet doorgerekend.
In dit stadium is een nadere precisering van de kosten en baten nog niet zinvol
omdat de uitkomst van Kyoto nog ongewis is. Een globale indruk
van de macro-economische gevolgen wordt gegeven in paragraaf 3.6.De uitkomsten kunnen als volgt worden samengevat:Om de pakketten 1 of 2 te realiseren moet er door de maatschappij jaarlijks
flink geïnvesteerd worden: in energiebesparing, bossen, reductie van
methaan- en lachgasemissies, Joint Implementation, energie-aanbod en backstops.
Omgerekend op jaarbasis lopen de kapitaallasten van die investeringen voor
pakket 1 en 2 op tot een bedrag van ca. 7 resp. ca. 6 mld in 2010. Om de kosten
te berekenen komen bovenop deze kapitaallasten nog de exploitatielasten (enkele
honderden mln per jaar). Er zijn echter ook baten ten gevolge van energiebesparing:
ca. 3 mld per jaar. Deze mogen worden afgetrokken. De resterende kosten van
pakket 1 lopen in 2010 (GC-scenario) op tot ca. 4 mld gulden per jaar en van
pakket 2 tot ca. 3.5 mld gulden per jaar. Deze moeten op een of andere manier
door de overheid en particuliere sector worden opgebracht. De verdeling van
deze kosten volgt uit het instrumentarium dat gekozen is in de voorbeeld-pakketten.
De particulieren nemen in zowel pakket 1 als pakket 2 hiervan ca. 0.5 mld
per jaar voor hun rekening. De overheid suppleert de rest via subsidies en
fiscale steun: 3.5 mld per jaar voor pakket 1 en 3.0 mld voor pakket 2.In de voorbeeld-pakketten worden extra heffingen verondersteld (REB, WBM,
rekening rijden, brandstofaccijnzen) ter grootte van ruim 13 mld per jaar
(pakket 1) en 10 mld per jaar (pakket 2). Deze extra inkomsten kunnen worden
teruggesluisd, zodat voor dat gedeelte per saldo geen lastenverzwaring optreedt. 3.5. Vergelijking reductie-inspanning GC-scenario (Global
Competition) en EC-scenario (European Coordination)De voorbeeldpakketten zijn doorgerekend tegen de achtergrond van het GC-scenario,
dat onder meer gekenmerkt wordt door een hoge economische groei (3,3% per
jaar). Met deze keuze komt de problematiek zo scherp mogelijk naar voren.
Het gat tussen de emmissie-ontwikkeling in het scenario en de onderhandelingsinzet
van Nederland is in GC namelijk het grootst. Aangezien in veel analyses –
zoals bijvoorbeeld het NMP3 – ook wordt uitgegaan van het EC-scenario,
wordt hieronder ingegaan op de beleidsopgave bij dat scenario.De gemiddelde economische groei in het EC-scenario over de periode 1996–2010
is 2,8% per jaar. De prognose van de emissie van broeikasgassen voor 2010
is 242 Mton CO2-eq. Indien rekening gehouden wordt met de eerder
genoemde 7 Mton reductie ten gevolge van het inmiddels ingezette aanvullende
beleid, is de prognose 235 Mton. Bij een doelstelling van 191 Mton resteert
een gat van 44 Mton CO2-eq.In vergelijking met het GC-scenario is er dus in EC 51–44=7 Mton
minder te reduceren. De kostenconsequenties daarvan zijn niet precies aan
te geven omdat de beleidspakketten niet tegen de achtergrond van het EC-scenario
zijn uitgerekend. Omdat bijvoorbeeld de olieprijs tussen de scenario's aanmerkelijk
verschilt, kunnen reducties en bijbehorende kosten uit GC niet zomaar voor
EC worden gebruikt. Wel is aan te geven wat er in bovenstaande berekeningen
in GC zou gebeuren indien de beleidsopgave 7 Mton lager uit zou pakken. In
de beleidspakketten worden daartoe backstop-opties met 7 Mton verkleind. Omdat
de marginale kosten van backstop-opties per pakket verschillen leidt dit tot
een verschillende kostendaling. In pakket 1 bedraagt de kostendaling 805 mln,
waardoor de totale kosten uitkomen op 3175 mln. In pakket 2 bedraagt
de kostendaling 640 mln. Hetgeen resulteert in totale kosten van 2900 mln.De conclusie is dat de kosten bij een reductie van 44 Mton uitkomen rondom
de 3 miljard gulden per jaar in 2010. 3.6. Indirecte en macro-economische effectenDe macro-economische effecten van de beschreven beleidspakketten zijn
nog niet berekend. Ook is bij het bepalen van kosten in paragraaf 3.4 geen
rekening gehouden met mogelijke indirecte kosten en baten. Deze zouden aanzienlijk
kunnen zijn.Toch kan reeds enige indruk worden verkregen van de mogelijke macro-economische
effecten van een stringent reductie-beleid. In het recent verschenen rapport
«Economie en Fysieke Omgeving» van het CPB zijn de macro-economische
gevolgen in kaart gebracht van introductie van internationale heffingen als
ook nationale heffingen. Internationale heffingenIn de analyse van de economische gevolgen van internationale heffingen
heeft het CPB een variant doorgerekend waarin de Annex I landen overeenkomen
de totale emissies van CO2 in 2015 te reduceren tot 15% onder het
niveau van het referentiejaar 1992. Dit is enigszins vergelijkbaar (in orde
van grootte) met een reductie van 10% in 2010 ten opzichte van 1990. In de
CPB-analyse wordt speciale aandacht gegeven aan de gevolgen voor West-Europa,
maar afzonderlijke analyses voor Nederland zijn niet gemaakt. De belangrijkste
uitkomsten van de berekeningen is dat verplaatsing optreedt van energie-intensieve
productie naar niet-Annex I landen («carbon leakage»). De omvang
hiervan is niet zodanig dat de macro-economische ontwikkeling er sterk door
wordt beïnvloed. Echter, de effectiviteit van het Annex I beleid op mondiaal
niveau wordt er wel door ondergraven. De procentuele veranderingen zijn in
alle drie varianten ten opzichte van de ontwikkeling van het EU nationaal
inkomen in het basisscenario beperkt. Het nationaal inkomen in de EU stijgt
in dit scenario met 62,5% tussen 1992 en 2015, terwijl introductie van de
varianten leidt tot een afvlakking van slechts 0,1 tot 0,3 procentpunten.
Gelijktijdig wijst het CPB er op dat – ondanks lage macro-economische
kosten – de sectorale verschuivingen in de EU substantieel zijn. De
redenen dat de macro-economische kosten vrij laag zijn, zijn terug te voeren
op de veronderstelling dat alle Annex-I-landen tegelijk beleid invoeren, de
invoering geleidelijk is en het beleid in de Annex-I landen van te voren wordt
aangekondigd. Door het hoge aggregatieniveau wordt de onderliggende sectorale
problematiek niet volledig zichtbaar. Verschuivingen over sectoren en landen
kunnen voor individuele sectoren en landen veel groter zijn. Zo zal bijvoorbeeld
de chemie (voor Nederland belangrijk) in Nederland in werkelijkheid met een
groter percentage worden teruggebracht dan in de CPB-berekening voor de sector
consumptiegoederen, waar chemie modelmatig deel van uitmaakt. Het CPB wijst
op eerdere gedesaggregeerde analyses waarbij structurele aanpassingsproblemen
naar voren kwamen en die sectorale verschuivingen, structurele aanpassingen
en bijbehorende spanningen impliceren.Aan de mogelijke gevolgen van protocol-afspraken voor Nederlandse bedrijfstakken
wordt verderop ingegaan. Nationale heffingenHet CPB geeft in het rapport Economie en Fysieke Omgeving ook aan welke
macro-economische gevolgen nationale heffingen hebben. Uit eerder onderzoek
voor de Stuurgroep Regulerende Energieheffingen (Commissie Wolfson) bleek
dat de economische effecten van nationale energieheffingen zeer ongunstig
kunnen zijn voor de groei en werkgelegenheid indien de heffingen ook ten volle
gelden voor de grootverbruikers van energie. Voor de Werkgroep «Vergroening
van het Fiscale Stelsel» heeft het CPB twee heffingsvarianten onderzocht,
namelijk verdubbeling van de Regulerende Energiebelasting (REB) en de brandstofbelasting
uit de Wet belastingen op Milieugrondslag (WBM), en verdrievoudiging van de
REB op «zeer klein verbruik» (gezinnen).Beide varianten leiden tot een vermindering van het Nederlandse energiegebruik
met circa 2% in 2020. Het CO2-effect ligt voor beide varianten
in 2020 tussen minus vier en minus vijf Mton, ongeveer 2% van de emissie in
het basispad. Voor wat betreft de economische effecten constateert het CPB
dat deze (buiten de energiesfeer) zeer gering zijn. Een voorwaarde bij deze
uitkomsten is dat de heffing en terugsluizing maatschappelijk worden geaccepteerd
(geen extra looneisen). Ook per bedrijfstak zijn de gevolgen van heffing en
terugsluizing niet groot: de effecten op het niveau van de bruto productie
in 2010 en 2020 variëren per bedrijfstak, maar liggen tussen –½
en +½%. Gelet op het voorgaande concludeert het CPB dat het mogelijk
is om de Nederlandse CO2-emissies in 2020 met 4 à 5 Mton
(ongeveer 2%) terug te dringen door bestaande energieheffingen te verdubbelen
dan wel voor «echte kleinverbruikers» te verdrievoudigen. Dit
roept geen grote economische effecten op indien ten eerste zeer grote gebruikers
worden ontzien; ten tweede de heffingsopbrengst geheel of grotendeels wordt
teruggesluisd in de vorm van verlaging van andere belastingen; en ten derde
maatschappelijke acceptatie bestaat met betrekking tot heffing en terugsluizing.
Als bovendien een deel van de heffingsopbrengst wordt besteed aan gerichte
vrijstellingen en prikkels, kan volgens het CPB het totale CO2-effect
in 2020 mogelijk toenemen tot 7 à 10 Mton (3 à 4%). Het negatieve
effect van de heffingen op het BNP kan oplopen tot 0,3% van het BNP. Invloed pakketten voor de –10%Uit de berekening van de jaarlijkse kosten van de beleidspakketten op
basis van het eindverbruikersperspectief blijkt dat in 2010 jaarlijks 3.5
tot 4 miljard gulden voor het klimaatbeleid aangewend moet worden. Het gaat
daarbij om kosten voor overheid en doelgroepen. Hoewel het om een fors bedrag
gaat, moet dit wel in het perspectief worden gezien van de omvang die de economie
in 2010 heeft. Met een gemiddelde groei van 2,8% per jaar is het Bruto Binnenlands
Produkt (BBP) in 2010 bijna 50% groter dan nu. Invloed van mogelijke protocol-afspraken in KyotoDe eerder genoemde studie van het CPB wees reeds op de mogelijke invloed
van heffingen op sectorniveau binnen de EU. Door het Nederlands Economisch
Instituut (NEI) is een studie gedaan naar de gevolgen van internationale afspraken
voor de zee- en luchtvaart en de zware industrie voor Nederlandse bedrijfstakken.
Deze studie omvat een aantal deelstudies, waarin op bedrijfstakniveau nagegaan
is wat de gevolgen van mogelijke internationale afspraken om tot reductie
van broeikasgasemissies te komen zouden kunnen zijn. Getracht is een zo compleet
mogelijk beeld van mogelijke effecten voor een aantal, voor Nederland zeer
belangrijke sectoren te krijgen, te weten de luchtvaartsector, de maritieme
sector en de zware industrie. Qua onderwerp vallen de studies in twee groepen
uiteen. Voor de scheepvaart- en luchtvaartsector is een brandstof belasting
geanalyseerd, terwijl voor de zware industrieën de effecten van een pakket
maatregelen waarmee het (proces-) energiegebruik per eenheid product teruggedrongen
kan worden zijn bezien. Verondersteld wordt dat in alle gevallen zo'n maatregel
internationaal genomen kan worden door meerdere (groepen) landen.In de NEI-studie wordt berekend dat de doorgerekende maatregelen in de
vijf bedrijfstakken een totale CO2-reductie van ongeveer 2.7 Mton
met zich mee brengen in 2010 ten opzichte van «bestaand beleid»
basisscenario's, al is er geen sprake van absolute reductie. Verder kan met
betrekking tot de zware industrie worden geconcludeerd dat de geanalyseerde
maatregelen tot een productieverandering (ten opzichte van een base line ontwikkeling)
van ongeveer tussen de +2% en –3% leiden voor de betrokken Nederlandse
bedrijfstakken. Ten opzichte van de base line ontwikkeling leiden de reductiemaatregelen
bij de zware industrie tot negatieve werkgelegenheidseffecten. Per saldo treedt
een werkgelegenheidsverlies op van 650 mensjaren, voornamelijk in de basismetaal
en de raffinaderijen. Invoering van een niet wereldwijde belasting in de lucht-
en scheepvaartsector stuit op grote problemen. Het uitwijkgedrag is in de
scheepvaartsector dermate sterk, dat een niet wereldwijde belasting op scheepvaartbrandstof
niet of nauwelijks tot een vermindering van CO2-uitstoot in de
scheepvaartsector leidt, maar wel tot zeer grote verschuivingen van brandstofverkopen
naar regio's die geen belasting heffen. Met flankerend beleid is de belasting
effectiever in het terugdringen van emissies, maar onderzochte flankerende
beleidsopties stuiten op een groot aantal practische problemen. Duidelijk
is verder dat de economische gevolgen van de doorgerekende maatregelen-pakketten
in de zware industrie (in termen van werkgelegenheid en productie) beperkt
zijn, dan wel zelfs gunstig zijn in geval van «no regret»beleid.
Ook de economische effecten van de doorgerekende maatregelen voor de twee
transportsectoren zijn, zeker in vergelijking met een nog steeds stijgende
«baseline» ontwikkeling, en bij flankerend beleid in de maritieme
sector, beperkt. 3.7. Maatschappelijk draagvlak voor de Kyoto-onderhandelingsinzetOp 27 augustus heeft het ministerie van VROM de maatschappelijke geledingen
door middel van een conferentie geïnformeerd over en betrokken bij de
voorbereidingen voor Kyoto. Op de conferentie zijn meningen gepeild over diverse
elementen van een reductiebeleid gericht op de (middel)lange termijn. Het
ging daarbij om vraagstukken als de inzet van Nederland, het aandeel van JI,
backstops en andere zaken. Een meerderheid van de deelnemers – afkomstig
van de overheid, kennis-organisaties, maatschappelijke groeperingen en het
bedrijfsleven – was van mening dat de realiseerbaarheid van de Nederlandse
inzet in sterke mate afhangt of aan de EU-onderhandelingsinzet verbonden randvoorwaarden
wordt voldaan. Voor een situatie zonder internationale afspraken, bleek er
tijdens de conferentie brede steun voor het voortbouwen op het reeds ingezette
beleid gericht op een reductie van 3% tov 1990. Wat betreft de mogelijkheden
en keuzes met betrekking tot een eventuele extra beleidsinspanning waren de
meningen verdeeld.Natuurlijk kunnen op grond van een opinie-peiling op deze conferentie
geen algemene conclusies worden getrokken over het draagvlak binnen de maatschappelijke
geledingen en economische sectoren voor een verdergaand reductiebeleid in
Nederland. Wel concludeert het kabinet dat de betrokkenen graag actief willen
bijdragen aan en meedenken over de verdere beleidsontwikkeling. De dialoog
zal dan ook na Kyoto zeker worden voortgezet. BIJLAGE 1 KOSTEN VAN DE VOORBEELD-PAKKETTEN VOOR DE –10% ONDERHANDELINGSINZETIn deze bijlage wordt een indicatie gegeven van de kosten
die realisatie van de pakketten 1 en 2 met zich mee zouden brengen op grond
van een eerste rekenkundige verkenning van ECN. De kostenraming moet met omzichtigheid
beschouwd worden. De raming geeft een partieel beeld omdat niet met alle kosten
en baten rekening kan worden gehouden in de gehanteerde berekeningswijze.
Daarvoor zijn verdere sectorale modelberekeningen vereist zoals ook modelberekeningen
naar economische effecten. De kosten van het reeds geïnstrumenteerde
beleid zijn niet meegenomen. Het gaat nadrukkelijk slechts om indicaties,
want een aantal indirecte effecten zijn niet meegenomen. Grote investeringen
in reductie van broeikasgassen in de sectoren kunnen zowel positieve als negatieve
neveneffecten hebben die hier onzichtbaar blijven. Ook de macro-economische
consequenties ten gevolge van de pakketten 1 en 2 zijn niet doorgerekend.
In dit stadium is een nadere precisering van de kosten nog niet zinvol omdat
de uitkomst van Kyoto nog ongewis is. Een globale indruk van de macro-economische
gevolgen wordt gegeven in paragraaf 3.5. Kosten van CO2-reductieDe kosten voor CO2-reductie hebben deels betrekking op backstops,
sinks in dat geval zijn er geen directe baten – en deels op energiebesparing,
WKK en duurzame energie – in dit geval zijn er wel baten, namelijk lagere
brandstofkosten. Ten behoeve van deze laatste categorieën zijn voor de
berekeningen twee kostenbegrippen gebruikt, namelijk de maatschappelijke
kosten en de eindverbruikerskosten. Deze zijn op verschillende
principes gebaseerd en leiden dan ook tot verschillende kostencijfers. Samen
geven deze kostencijfers een indruk van de kosten die gemoeid zijn met het
bereiken van de emissiereducties. De methodiek van kostenberekening is overgenomen
uit de Vervolgnota Klimaatverandering. De berekening van de maatschappelijke
kosten brengt de kosten voor de «BV Nederland» (voor Nederland
als maatschappij in z'n geheel) in beeld. In deze benadering vallen de kosten
van de ene sector weg tegen de eventuele baten van andere sectoren. Gerekend
is met een «maatschappelijke rente» (5%) en energieprijzen exclusief
heffingen. Dit laatste wordt gedaan omdat op nationale schaal door energiebesparing
uitgespaarde heffingen niet als opbrengst kunnen worden gezien. De eindgebruikersbenadering brengt de kosten van de CO2-reductiemaatregelen in beeld
gezien door de bril van de individuele eindgebruiker van energie. Deze ziet
een CO2-reductiemaatregel als een investering in energie-efficiency
of duurzame energie, die hij terug moet verdienen uit een lagere energie-rekening,
en die hij moet afwegen tegen andere investeringen. De gangbare rendementseisen
variëren van 15% tot 25% per jaar op de investeringen, afhankelijk van
de sector. Verder wordt gerekend met energieprijzen tegen marktprijzen, dus
inclusief heffingen en accijnzen. De eindverbruikerskosten weerspiegelen dan
het bedrag op jaarbasis dat de eindgebruiker zou moeten ontvangen of bijpassen
om het onrendabele deel van die investering volledig te compenseren. Kosten voor JI en overige broeikasgassenIn de tabel is tevens aangegeven wat de kosten van de maatregelen bij
de overige broeikasgassen naar verwachting zullen worden, gebaseerd op een
kostenschatting van gemiddeld 40 gulden per gereduceerde ton CO2-equivalent
in het jaar 2010. Voor Joint Implementation is in pakket 1 gerekend met een
bedrag van 20 gulden per ton CO2 en in pakket 2 met een bedrag
van 40 gulden per ton. Kosten van de alternatieven zonder backstopsVoor pakket 1 worden de kosten van extreme maatregelen voor energiebesparing
en hernieuwbare bronnen geschat op gemiddeld 250 gulden per vermeden ton CO2. De backstops (17 Mton) kosten gemiddeld 90 gulden per ton. Het alternatief
zal dus 2.7 miljard per jaar duurder zijn, op basis van de eindgebruikersbenadering.
Voor pakket 2 worden de kosten van extra Joint Implementation (11 Mton) geschat
op gemiddeld 50 gulden per ton CO2.De hoofdconclusies die uit een eerste rekenkundige verkenning van het
ECN kunnen worden getrokken zijn de volgende:Voor uitvoering van pakketten 1 en 2 zijn (meer)investeringen benodigd
van ca. f 43 resp ca. f 37 mld in de periode tot 2010. Daarvan is
het rendabele deel in beide gevallen ongeveer f 20 mld. Omgerekend op
jaarbasis lopen de kapitaallasten van de investeringen voor pakket 1 en 2
op tot een bedrag van 7 resp. 6 mld in 2010.Om de eindverbruikerskosten te berekenen komen bovenop deze kapitaallasten
nog de exploitatielasten (tot maximaal 0.5 mld per jaar) en gaan de energiebesparingsbaten
(ca. 3 mld per jaar) er weer af. De resterende eindverbruikerskosten van pakket
1 lopen in 2010 op tot 4 mld gulden per jaar en van pakket 2 lopen deze op
tot 3.5 mld gulden per jaar.De maatschappelijke kosten bedragen voor pakket 1 ca. f 410 mln en
voor pakket 2 ca. f 620 mln per jaar in 2010.Bepalend voor burgers en bedrijven zijn de eindverbruikerskosten. Deze
worden in deze rekenkundige verkenning geacht ca. 0.5 mld per jaar van de
eindverbruikerskosten voor hun rekening te nemen als gevolg van regelgeving:
een langere terugverdientijd voor energiebesparende investeringen, energie-efficientere
produkten (met name auto's en apparaten) en aanscherping van de EPN voor woningen
en gebouwen. De overheid suppleert het resterende deel van de eindverbruikerskosten:
3.5 mld/jaar voor pakket 1 en 3.0 mld/jaar voor pakket 2. Deze is deels gedacht
als bijdrage in de investeringen en deels als bijdrage in de exploitatielasten.
Ook de overhead-kosten zijn hierin opgenomen.In tabel 1.1. worden de kostencijfers volgens de twee kosten-methodieken
(maatschappelijke kosten en eindverbruikerskosten) naast elkaar gepresenteerd
voor de pakketten 1 en 2. Het betreft de jaarlijkse kosten die in 2010 gelden.
Voor de periode vóór 2010 geldt dat de jaarlijkse kosten oplopen
tot het voor 2010 gepresenteerde niveau. Het CPB wijst er op dat de kosten
van energiebesparing bij eindverbruikers in de door het CPB gehanteerde modellen
doorgaans hoger uitvallen dan de kosten zoals die naar voren komen uit de
hier gehanteerde methode. Tabel 1.1. Jaarlijkse kosten voor 2010  Benodigde
emissiereductieMaatschappelijke kosten Kosten eindgebruikersbenadering (Mton CO2)(miljoen
gulden per jaar)(miljoen gulden per jaar) pakket 1   CO2452103 780Overige broeikasgassen4160160 Joint Implementation24040Totaal pakket 1514103 980     pakket
2   CO232– 1402 780Overige broeikasgassen9360360 Joint Implementation10400400Totaal pakket 2516203 540Overheidsuitgaven en -opbrengstenOm een indicatie te geven van de financiële gevolgen voor de overheid
zijn de overheidsuitgaven en -opbrengsten ingeschat. Hierbij wordt opgemerkt
dat de omvang van zowel de overheidsuitgaven als de opbrengsten sterk afhangen
van het ingezette instrumentarium. Bijvoorbeeld de verhouding tussen regelgeving
en financiële stimulering. De differentiatie van de belasting op personen
motorvoertuigen (BPM) ter stimulering van energiezuinige auto's heeft geen
effect op de overheidsuitgaven en -opbrengsten en is daarom niet meegenomen
in de tabellen.Verder zijn de kosten voor de overige broeikasgassen en Joint Implementation
opgenomen als investeringsbijdragen.In tabel 1.2. wordt een indicatie gegeven van de benodigde overheidsuitgaven.
De kosten van de overheid en semi-overheden, bijvoorbeeld voor de handhaving
van regelgeving, zijn niet in de beschouwing meegenomen. Tabel 1.2. Overheidsuitgaven reductiebeleid (inclusief
Joint Implementation en overige broeikasgassen) in miljoenen guldens per jaar
in 2010  Investerings-bijdrage:
subsidie en fiscaal, inclusief JI en overige BKG'sFinanciering van ondersteunende
activiteiten van bijvoorbeeld NOVEMExploitatie-bijdrage: afdrachtskorting
van de REBTotaal overheids-uitgaven Pakket 11 6302251 6803 535Pakket 21 9101559703 035De doorgerekende pakketten leveren via verschillende heffingen (REB, WBM,
rekening rijden, accijnzen) opbrengsten op voor de overheid. Bij pakket 1
gaat het om 13.2 mld, in pakket 2 om 10.2 mld gulden. Indien deze opbrengst
wordt teruggesluisd (zoals bij de REB is gebeurd) treedt ten gevolge van deze
heffingen geen lastenverzwaring op. XNoot1Deze inzet heeft betrekking op het totaal naar CO2 omgerekende
broeikaseffectvoor de gassen CO2, methaan (CH4) en
lachgas (N2O). De berekening is gemaakt met behulp van GWP's
(GWP = Greenhouse Warming Potential) over een periode van 100 jaar, conform
de definitie van IPCC in 1995. De fluorverbindingen (HFK's, PFK's en SF6) zullen niet later dan 2000 worden toegevoegd aan dit pakket van
gassen ten behoeve van de Europese doelstellingen (Milieuraad 19 juni 1997).
Over de wijze waarop zullen nog nadere afspraken moeten worden gemaakt.XNoot1Nijssen J. M. A. e.a., Perspectieven mestver- gisting op Nederlandse melkveebedrijven.
 DLO nr. 122, 1997.XNoot2Van Harmelen en van Rooijen, Joint Implementation; Mogelijkheden en 
belemmeringen bij realisatie van de Neder- landse CO2-reductiedoelstelling
in de periode 2000–2010, ECN, 1997. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24785-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl