Embryowet; Nadere memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20012002-27423, nr. 47e

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

28-03-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27423 nr. 47e

26-03-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamDe effecten van in-vitrofertilisatie op kinderenVoorkómen van ontstaan van restembryo'sVerdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskundeWaarborgen tegen het doen ontstaan van «overbodige»
embryo'sPreïmplantatie genetische diagnostiekPostmortale voortplantingCommerciële belangenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27423Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 37 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 423Wet houdende regels inzake handelingen met geslachtscellen en embryo's
(Embryowet)nr. 47eNADERE MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 26 maart 2002De leden van de CDA-fractie hebben naar aanleiding van de memorie van
antwoord nog een aantal vragen die zij graag aan de regering willen voorleggen.De effecten van in-vitrofertilisatie op kinderenHet voorstel van Wet houdende regels inzake handelingen met geslachtscellen
en embryo's leunt voor een deel op het gegeven van in-vitrofertilisatie, zo
stellen deze leden. Naar aanleiding van onze mededeling dat het CVZ een landelijk
evaluatieonderzoek doet, waarvan het rapport naar verwachting eind mei 2002
uitkomt, vragen deze leden of wij niet mét hen van mening zijn dat
het wenselijk is dat rapport te betrekken bij de behandeling van het onderhavige
wetsvoorstel. Deze leden vragen verder of de internationale studie in drie
centra waarnaar in noot 2 (op bladzijde 3) van de memorie van antwoord reeds
is afgerond en of de bevindingen kunnen worden meegedeeld.Het ligt niet voor de hand dat de uitkomsten van het landelijk evaluatieonderzoek
of van internationale studies naar kinderen geboren na IVF en ICSI zodanig
zullen zijn dat in-vitrofertilisatie niet langer als behandeling zou moeten
worden aangeboden. Eerder uitgevoerde onderzoeken geven geen aanleiding om
dat te veronderstellen. Als er al uitkomsten zouden zijn die aanleiding geven
tot aanpassing van het beleid dan zal dat een medisch-inhoudelijke aangelegenheid
betreffen die regeling vindt in het protocol dat de beroepsgroep opstelt en
waarnaar in het planningsbesluit IVF wordt verwezen. Het is dus niet nodig
om met de behandeling van het wetsvoorstel te wachten tot het rapport is uitgekomen.Het is ons niet bekend of de internationale studie in die in drie centra
wordt uitgevoerd reeds is afgerond.Voorkómen van ontstaan van restembryo'sDe leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat het
succespercentage van IVF in Duitsland niet ongunstig afwijkt van dat in Nederland,
ondanks het feit dat krachtens de Duitse wetgeving niet méér
embryo's tot stand mogen worden gebracht dan geïmplanteerd zullen worden. Zij vragen of de regering met onderzoeken kan onderbouwen dat de Duitse
wetgeving tot gevolg heeft dat er vaker hormoonstimulatie plaats moet vinden.
Verder vragen zij of er onderzoeken bekend zijn waarin blijkt dat artsen en/of
patiënten in Duitsland dit zodanig belastend vinden dat zij aandringen
op wijziging van de Duitse wetgeving en zo ja of de regering dan uiteen kan
zetten waarom men in Duitsland desondanks niet van zins is de wetgeving op
dit punt te wijzigen.Het succespercentage van IVF in Duitsland wijkt inderdaad niet ongunstig
af van dat in Nederland. Ten aanzien van de constatering van deze leden dat
dat zo zou zijn ondanks het feit dat krachtens de Duitse wetgeving niet méér
embryo's tot stand mogen worden gebracht dan geïmplanteerd zullen worden,
past echter een relativering.Het Duitse Embryonenschutzgesetz stelt inderdaad als eis dat voor een
IVF-behandeling niet meer dan drie embryo's tot stand mogen worden gebracht
en bij de vrouw teruggeplaatst. In de Duitse wetgeving is echter pas sprake
van een embryo als de kernversmelting (van de kern van de zaadcel en de kern
van de eicel) volledig heeft plaatsgevonden.1
De consequentie van deze definiëring is dat in de Duitse praktijk de
overige eicellen die beschikbaar komen bij de punctie wel door een zaadcel
mogen worden geïmpregneerd, maar dat verder ontwikkeling niet is geoorloofd.
Met andere woorden de zaadcel mag de eicel binnendringen, maar er mag nog
geen versmelting van de mannelijke en vrouwelijke voorkern plaatsvinden. Het
is dus niet zo dat er in Duitsland niet méér eicellen mogen
worden bevrucht dan er worden geïmplanteerd. Het vroegste stadium na
bevruchting van de eicel is naar Duits recht alleen nog geen embryo.In dit «voorkernstadium» kunnen en mogen de pas bevruchte
eicellen (bij ons gedefinieerd als embryo's) wel ingevroren worden.2 Nadeel is dat de embryo's op het moment van invriezen
niet, zoals in Nederland, gecontroleerd kunnen worden op een goed verlopen
bevruchting. In de voorkernfase is namelijk nog niet te zien of de embryo's
zich goed ontwikkelen en of er morfologische afwijkingen zijn. In Nederland
worden alleen embryo's ingevroren die naar verwachting goed genoeg zijn om
het invriesproces te doorstaan en (later) terug te plaatsen. In Duitsland
worden alle geïmpregneerde eicellen ingevroren. Per terugplaatsing mogen
slechts twee of drie embryo's worden ontdooid waarbij er een gerede kans is
dat de embryo's niet goed genoeg zijn om daadwerkelijk te kunnen worden teruggeplaatst.
De vrouw komt dan voor niets en er is voor niets een hormoonbepaling uitgevoerd.
In sommige gevallen heeft de vrouw zelfs opnieuw een stimulatie moeten ondergaan
om de cyclus «in het juiste stadium» te brengen. Uiteindelijk
moet er dus met deze werkwijze in Duitsland vaker een hormoonstimulatie plaats
vinden dan in Nederland. Sommige artsen in Duitsland dringen er daarom op
aan de wetgeving op dit punt te wijzigen. Het ziet er echter niet naar uit
dat er daardoor een wijziging van het Embryonenschutzgesetz zal komen.De leden van de CDA-fractie vragen verder of de regering in dit verband
kan aangeven welke (financiële of andere) maatregelen zij heeft genomen
of voornemens is te nemen ter bevordering van het onderzoek naar verbetering
van hormoonstimulatie.Een directe overheidsfinanciering voor klinisch onderzoek is niet gebruikelijk
en achten wij ook niet aangewezen. Dit wil niet zeggen dat wij een verbetering
van hormoonstimulatie niet belangrijk vinden. Met de Gezondheidsraad3 zijn wij van mening dat hormoonstimulatie gericht moet
zijn op optimalisatie en niet op maximalisatie van het aantal eicellen. Dit
betekent een zodanige stimulatie dat de risico's voor de vrouw minder worden
bij een min of meer gelijkblijvende kans op succes. Omdat te hoge doseringen
het gevaar van hyperstimulatie met zich brengen, hetgeen een groot risico
voor de vrouw inhoudt, is handelen conform de professionele standaard van
groot belang. De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG)
heeft een richtlijn in voorbereiding voor het klinische deel van
de IVF-behandeling. Deze richtlijn zal deel gaan uitmaken van het landelijk
standaardprotocol dat de instellingen op basis van artikel 2 moeten hebben.
Bij de ontwikkeling van dit protocol zullen wij benadrukken dat de hormoonstimulatie
gericht moet zijn op optimalisatie.Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskundeDe leden van de CDA-fractie vragen de regering te beargumenteren hoe het
voorliggende wetsvoorstel c.q. de gedragslijn met betrekking tot de tijdelijkheid
van het verbod op het creëren van embryo's zich verhoudt tot artikel
19 van het Verdrag van Wenen, met name voor wat betreft onderdeel C.Het Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde (VRMB)
regelt een breed scala aan onderwerpen op het gebied van de bio-ethiek. Vanwege
de grote diversiteit binnen de Lidstaten van de Raad van Europa – en
om toch tot een kaderverdrag te kunnen komen – is ervoor gekozen om
Lidstaten de mogelijkheid te bieden een voorbehoud te maken ten aanzien van
een specifiek artikel. Dat is vastgelegd in art.36 van het VRMB. Voorwaarde
daarbij is dat de Lidstaat op het moment van ratificatie nationale wetgeving
heeft die niet in overeenstemming is met het VRMB. Dankzij deze mogelijkheid
is het waarschijnlijk dat meer landen het verdrag ratificeren en dat er dan
ook een harmoniserende werking van het verdrag kan uitgaan. Over velerlei
belangrijke onderwerpen hebben landen immers overeenstemming bereikt.Het verbod op het speciaal kweken van embryo's voor wetenschappelijk onderzoek
is slechts één van de onderwerpen die het verdrag regelt. Het
maken van een voorbehoud bij artikel 18, tweede lid, is niet uitgezonderd
van de algemene in art.36 met zoveel woorden toegekende bevoegdheid tot het
maken van een voorbehoud. Er is daarom geen sprake van een situatie waarin
het maken van dit voorbehoud onverenigbaar zou zijn met het voorwerp en doel
van het VRMB, zoals bedoeld in artikel 19 van het Verdrag van Wenen.Waarborgen tegen het doen ontstaan van «overbodige»
embryo'sDe leden van de CDA-fractie vragen ons aan te geven of en hoe (vaak) de
controle naar overeenstemming van de in de patiëntendossiers beschreven
doseringen met betrekking tot hormoonstimulatie met hetgeen in het instellingsprotocol
is bepaald zal plaatsvinden.Zoals hiervoor gezegd in antwoord op een andere vraag van deze leden over
hormoonstimulatie is de hormoonstimulatie erop gericht een optimaal aantal
eicellen tot rijping te laten komen. Omdat te hoge doseringen een risico voor
de vrouw met zich brengen, is handelen conform de professionele standaard
van groot belang. De wijze waarop en de mate waarin hormoonstimulatie plaatsvindt,
behoort tot de standaard van de beroepsgroep. Een arts die zich niet houdt
aan de professionele standaard kan tuchtrechtelijk worden aangesproken.Er vindt controle plaats door middel van intercollegiale toetsing en door
middel van inspectiebezoek. De NVOG heeft een visitatieprogramma. Bij dit
programma worden ook de IVF-centra als subafdelingen van de klinieken die
worden gevisiteerd, gecontroleerd. Dergelijke visitaties vinden eens in de
vijf jaar plaats. De IGZ controleert om de paar jaar de naleving van de regels
en ieder geval wanneer er een concrete aanleiding is. Preïmplantatie genetische diagnostiekDe leden van de CDA-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat de
Gezondheidsraad niet heeft uitgesloten dat sprake kan zijn van totipotentie
bij het embryo en dat derhalve bij het afsplitsen van een cel een nieuw embryo
wordt gecreëerd. Daarnaast vragen zij of de regering het zekere voor
het onzekere wil nemen door PGD te laten vallen onder het tijdelijk verbod
op het speciaal kweken van embryo's voor wetenschappelijk onderzoek.Zoals ook verwoord in de Memorie van Antwoord kan in een zeer vroeg stadium
van ontwikkeling inderdaad nog sprake zijn van totipotentie bij het embryo.
In zijn advies geeft de Gezondheidsraad aan dat bij een embryo van 6 tot 10
cellen naar alle waarschijnlijkheid geen sprake meer is van totipotentie.
Het is dus niet aannemelijk dat er bij het afsplitsen van een cel ten behoeve
van PGD een nieuw embryo wordt gecreëerd en derhalve wordt in het wetsvoorstel
daarvan niet uitgegaan. PGD zal dan ook niet verboden zijn. Wel zullen aan
de toepassing van deze techniek voorwaarden worden verbonden in de nieuwe
Regeling klinische genetica ex Wet op bijzondere medische verrichtingen.De leden van de CDA-fractie vragen de regering in te gaan op het feit
dat PGD in het wetsvoorstel valt onder de paragraaf die betrekking heeft op
«wetenschappelijk onderzoek met embryo's buiten het menselijk lichaam
waarmee wordt beoogd een zwangerschap tot stand te brengen», terwijl
PGD juist wordt gehanteerd om te voorkomen dat een zwangerschap tot stand
komt ingeval het embryo is aangedaan. Dit laatste door het embryo verloren
te laten gaan. De leden van de CDA-fractie vinden dit des te klemmender daar
in de WAZ bij een vergelijkbare situatie van een embryo met een ernstige ziekte/
aandoening nog van een noodsituatie sprake moet zijn, wil abortus wettelijk
toegestaan zijn.In reactie hierop kan worden opgemerkt dat het bij deze paragraaf in het
wetsvoorstel niet zozeer gaat om de aangedane embryo's die niet worden teruggeplaatst,
maar om de gezonde embryo's. Daar PGD zich nog steeds bevindt in een stadium
van wetenschappelijk onderzoek en de onderzochte en niet-aangedane embryo's
worden geïmplanteerd, valt PGD onder de betreffende paragraaf van het
wetsvoorstel. Met PGD wordt voorkomen dat een noodsituatie in de zin van de
WAZ ontstaat: aangedane embryo's worden niet teruggeplaatst waardoor een abortus
provocatus kan worden voorkomen.Postmortale voortplantingDe leden van de CDA-fractie en de leden van de VVD-fractie vragen of de
regering kan aangeven om hoeveel gevallen van postume voortplanting het jaarlijks
gaat.Om een indruk hiervan te verkrijgen hebben wij bij alle IVF- en KI-klinieken
nagevraagd of zij in het verleden een verzoek hebben gehad tot gebruik van
ingevroren sperma of ingevroren embryo's na het overlijden van de partner.
Uit deze navraag is gebleken dat meerdere klinieken wel eens een dergelijk
verzoek hebben gehad: de afgelopen 10 jaar hebben alle klinieken samen zo'n
10–15 verzoeken gehad. Bij een drietal IVF-klinieken en een enkele KI-instelling
is men bereid (geweest) zo'n verzoek in te willigen. In totaal zijn daaruit
vermoedelijk 5 of 6 kinderen geboren. De laatste paar jaar hanteert men
daarbij steeds meer een wachtperiode van twee jaar. Op deze manier wordt voorkomen
dat de beslissing wordt genomen tijdens de rouwperiode. De klinieken die niet
bereid zijn tot postume voortplanting hebben een strikt protocol dat voorschrijft
dat het ingevroren sperma c.q. het embryo vernietigd wordt op het moment dat de «relatie (door overlijden) verbroken wordt». Een aantal
klinieken daarvan is wel bereid om ingevroren sperma mee te geven voor gebruik
elders.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat het beginsel van gezamenlijk
beslissingsrecht van beide partners over de bestemming van een embryo niet
als afgedaan moet worden beschouwd indien sprake is van een feitelijke situatie
waarin één van de partners is overleden. Zij zijn van mening
dat het door ons gehanteerde uitgangspunt van respect voor beginnend menselijk
leven in die situatie ertoe zou moeten leiden dat de nabestaande de mogelijkheid
zou moeten hebben te kiezen voor donatie ten behoeve van de zwangerschap van
een ander of voor een eigen zwangerschap. Deze leden pleiten ervoor dat artikel
8 toch de ruimte biedt voor de nabestaande om het embryo óók
ter beschikking te stellen voor een zwangerschap, indien de overleden partner
daarvoor geen toestemming heeft gegeven.Wij menen op de gronden vermeld op blz 15 overlopend naar blz. 16 van
de memorie van antwoord, bij het uitgangspunt van het beslissingsrecht van
beide partners over een embryo te moeten blijven. Wij herinneren er daarbij
wel aan, dat partners vernietiging van het embryo zonder meer kunnen voorkomen
door reeds bij de in-vitrofertilisatiebehandeling ook zodanige bestemming
mogelijk te maken door het geven van uitdrukkelijke toestemming daartoe. Vanzelfsprekend
zullen zij, bij het verstrekken van de inlichtingen ter zake, ook tijdig op
die mogelijkheid worden gewezen. Wordt desalniettemin van die mogelijkheid
geen gebruik gemaakt, dan behoort de verplichting van het hier van overeenkomstige
toepassing zijnde artikel 7, tweede volzin (zie immers art. 8, derde lid),
tot toepassing te komen, omdat de overledene eenvoudigweg geen toestemming
heeft gegeven.De leden van de CDA-fractie vragen onze reactie op hun stelling dat het
feit dat het wetsvoorstel donorgegevens kunstmatige bevruchting beoogt te
regelen dat het kind kan weten van wie het afstamt, de basis schept voor die
donorkinderen die een kennismaking met hun biologische vader wensen. Daaraan
doet aldus deze leden niet af dat ook onder werking van het wetvoorstel donorgegevens
een donor kan overlijden en evenmin dat de donor geen prijs hoeft te stellen
op een nadere kennismaking met het kind.De essentie van hetgeen wij op bladzijde 16 van de memorie van antwoord
hebben betoogd, is dat het niet vernietigen van geslachtscellen, indien de
donor voor het gebruik daarvan na zijn overlijden toestemming heeft gegeven,
niet in strijd is met het wetsvoorstel donorgegevens kunstmatige bevruchting.
Dit laatste wetsvoorstel geeft, zoals deze leden onderkennen, slechts een
voorwaardelijke basis voor een ontmoeting van bedoelde kinderen met hun verwekker,
namelijk indien deze nog leeft en vooral ook indien deze een daadwerkelijke
ontmoeting ook werkelijk wenst. Het gaat er bij dat wetsvoorstel primair om
dat het kind de mogelijkheid heeft te weten te komen van wie het afstamt.Indien een kind wordt verwekt en geboren nadat de verwekker reeds was
overleden, zal in ieder geval wel duidelijk zijn van wie het afstamt. Die
afstamming zal in -juridische zin- kunnen worden gevestigd doordat tot gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap op de voet van artikel 1:207 BW wordt overgegaan(
vergelijk ook de memorie van toelichting, blz. 19).De leden van de CDA-fractie constateren dat met de huidige praktijk aan
het uitgangspunt in het wetsvoorstel van vernietiging van geslachtscellen
na overlijden niet of niet adequaat gevolg kan worden gegeven. Zij vragen
of wij het hiermee eens zij en of wij bereid zijn maatregelen in overweging
te nemen. Vervolgens doen zij enkel suggesties daartoe.Over enkele weken zal de laatste stap worden gezet van de parlementairebehandeling van het wetsvoorstel donorgegevens kunstmatige bevruchting.
Als dat wetsvoorstel zal worden aangenomen, zullen concrete stappen worden
gezet om het register in het leven te roepen waarin de gegevens van donoren
zullen worden opgeslagen gedurende minstens tachtig jaar. Bij inwerkingtreding
van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting zullen de gegevens die nu
bij de klinieken aanwezig zijn, moeten worden overgedragen aan de stichting
die het register beheert. In het reglement dat deze Stichting donorgegevens
kunstmatige bevruchting gaat opstellen zal aandacht moeten worden besteed
aan de wijze waarop de gegevens actueel zullen worden gehouden. In artikel
9 van het wetsvoorstel donorgegevens is bepaald dat «de gemeentebesturen
de Stichting kosteloos alle inlichtingen verschaffen en kosteloos alle afschriften
en uittreksels uit hun registers verstrekken die de Stichting ter uitvoering
van haar taak vraagt». Het reglement van de Stichting zal vervolgens
een bepaling bevatten waarin wordt aangegeven op welke wijze klinieken van
wijzigingen in de gegevens op de hoogte worden gesteld. Uiteraard moeten de
donoren op de hoogte worden gesteld van de wijze waarop met hun gegevens wordt
omgegaan.Andere maatregelen dan deze, zoals door deze leden gesuggereerd, zijn
naar onze mening niet nodig.Commerciële belangenNaar aanleiding van hetgeen in de memorie van antwoord is meegedeeld betreffende
de ontwikkeling van een gedragscode voor onderzoekers verklaren de leden van
de CDA-fractie tenslotte dat zij met betrekking tot commerciële belangen
maatregelen missen die geëffectueerd zijn voordat het wetsvoorstel kracht
van wet verkrijgt.Wij willen de aan het woord zijnde leden erop wijzen dat het wetsvoorstel
bepalingen bevat die het anders dan om niet ter beschikking stellen van geslachtscellen
en embryo's verbieden evenals het verstrekken aan anderen van ter beschikking
gestelde geslachtscellen en embryo's tegen een vergoeding die uitgaat boven
de kosten gemoeid met de handelingen die zijn verricht. Wij achten het niet
wenselijk met de inwerkingtreding van deze en andere bepalingen in de wet
te wachten totdat ook een gedragscode voor onderzoeksinstituten is ontwikkeld.De leden van de VVD-fractie stellen naar aanleiding van de memorie van
antwoord nog een aantal vragen.De eerste vraag betreft het standpunt inzake de belangen van de ouders,
dat in de Embryowet wordt ingenomen. Deze leden vragen hoe zich dat verhoudt
tot het standpunt daarover in het wetsvoorstel donorgegevens kunstmatige bevruchting.
In dit wetsvoorstel worden de belangen van het met behulp van donorzaad te
concipiëren kind voorop gesteld en komen die van de wensouders op de
tweede plaats; de wensouders, zo stellen deze leden, moeten het accepteren
dat hun kind kennis kan nemen van zijn herkomst uit donorzaad en dat het nadere
inlichtingen over de donor kan krijgen. De (mogelijk vermeende) belangen van
het kind wegen het zwaarst, aldus deze leden.In de Embryowet daarentegen wordt, zo vervolgen deze leden, prioriteit
gegeven aan de belangen van de overgebleven ouder als die na de dood van de
partner nog een kind uit diens zaad wenst. Dat het mogelijk te verwekken kind
hiermee wordt geschaad omdat het maar één ouder heeft, blijkt
minder belangrijk, vinden deze leden. De leden van de VVD-fractie willen graag
opheldering over deze kennelijke inconsistentie.De leden van de VVD-fractie geven met juistheid aan dat de belangen van
het kind in het wetsvoorstel donorgegevens kunstmatige bevruchting gaan boven
die van de wensouders. De vraag of het kind toegang moet krijgen tot persoonsidentificerende
gegevens omtrent de donor, is een aangelegenheid tussen het kind
en die donor. De toetsingsgrond die volgens het desbetreffende wetsvoorstel
daarbij moet worden gehanteerd, maakt duidelijk dat de wens van het kind in
beginsel ook moet worden gevolgd. Het gaat hier toch niet om «mogelijk
vermeende» belangen van het kind. Dat het kind, eventueel na een afweging
van belangen, toegang zou krijgen tot de persoonsidentificerende gegevens
van de donor is als zodanig in zijn belang. De wensouders staan op goede gronden
buiten deze belangenafweging. Zij hebben immers, zich bewust van de mogelijkheid
dat het kind naar zijn afkomst zal vragen, voor de hier bedoelde vorm van
voortplanting gekozen. Het ligt ook alleszins op hun weg om het kind duidelijkheid
omtrent zijn wijze van verwekking te verschaffen.Het lijkt ons onjuist te stellen dat in de Embryowet prioriteit wordt
gegeven aan de overgebleven ouder, indien en omdat deze na de dood van de
partner met gebruikmaking van diens geslachtscellen nog een kind wenst. Als
gezegd, zulks is alleen mogelijk indien de overleden partner daartoe uitdrukkelijk
schriftelijk toestemming had gegeven. En ook dan wordt aan de kinderwens niet
zomaar medewerking verleend. Zoals (laatstelijk) ook in de memorie van antwoord
(blz 14 e.v., 20 e.v., en 28 e.v.) is uiteengezet, geldt hier een «nee-tenzij»-benadering
bij de beoordeling van de vraag of de belangen van het toekomstige kind voldoende
zijn gewaarborgd. Juist indien aannemelijk zou zijn dat de belangen van het
te geboren kind zouden worden geschaad, zal in een voorkomend geval al helemaal
niet aan postume procreatie medewerking worden en dienen te worden verleend.
Zoals eerder aan de leden van de VVD-fractie is geantwoord:»Wij willen
postume procreatie alleen dan mogelijk maken, indien de belangen van het toekomstige
kind ook gewaarborgd zijn (memorie van antwoord, blz. 20). Wij hopen de leden
van de VVD-fractie er alsnog van te hebben overtuigd, dat de door hen gesignaleerde
kennelijke inconsistentie hier toch niet bestaat.Een tweede vraag van de leden van de VVD-fractie betreft de toetsing van
de wens van de overgebleven ouder door de artsen c.q. overige hulpverleners.
Zij spreken hun ernstige twijfel uit over de haalbaarheid van een professioneel
oordeel van artsen en andere hulpverleners over de (on)wenselijkheid van postmortale
voortplanting. Deze leden zijn van mening dat artsen deze verantwoordelijkheid
niet wensen en zij vinden dat terecht. Zij vinden het een fictie om te denken
dat andere hulpverleners wel bereid en in staat zouden zijn tot een dergelijke
toetsing.In de praktijk blijken hulpverleners wel degelijk deze verantwoordelijkheid
te nemen. Wij vinden het een goede zaak dat dergelijke beslissingen in een
multidisciplinair team worden genomen. Aan de commissie die het landelijke
standaardprotocol gaat opstellen, zullen wij deze suggestie dan ook meegeven.
Wij zijn namelijk van mening dat het geenszins zo behoeft te zijn, dat bij
postume procreatie van «arbitraire keuzes» sprake is (daargelaten
of het bij de door deze leden bedoelde toetsingscommissie inzake medische
abortus provocatus ook inderdaad om arbitraire keuzes ging) en/of van een
onmogelijke positie van de hulpverlener. Het team dat beoordeelt, zal zich
immers behalve op beroepsstandaarden, ook kunnen (en moeten) baseren op het
protocol, bedoeld in artikel 2, derde lid, van het wetsvoorstel. Wij hebben
er alle vertrouwen in dat de betrokkenen, van verschillende disciplines, die
als team de beslissing nemen, ook daadwerkelijk in staat zullen zijn de hier
aan de orde zijnde beslissingen nemen. Overigens behoeven artsen of andere
hulpverleners die dat niet wensen hieraan geen medewerking te verlenen, ook
straks niet.De leden van de VVD-fractie stellen als derde punt aan de orde dat naar
hun mening het rouwproces van de achterblijvende vrouw ernstig wordt bemoeilijkt
doordat zij weet heeft van de mogelijkheid dat het ingevroren zaad van de
overleden partner voor haar beschikbaar is. Deze leden vinden
daarom dat het de vraag is of de overlevende partner met de in de Embryowet
geformuleerde regeling gebaat is. Zij zouden graag eerst nader onderzoek zien,
niet alleen naar de vraag naar een mogelijke bemoeilijking van het rouwproces,
maar ook ten aanzien van het aantal personen dat zich uiteindelijk meldt voor
inseminering met zaad van de overleden partner.Zoals ook aangegeven in antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie
is het de afgelopen tien jaar enkele malen voorgekomen dat een verzoek om
KI of terugplaatsing van een embryo na overlijden van de partner is ingewilligd.
Vanuit die praktijk vernemen wij dat in het bijzonder rouwverwerkingsproblemen
ontstaan als er nog zaad is ingevroren of nog embryo's zijn ingevroren en
de kliniek zegt nooit mee te zullen werken aan inseminatie of terugplaatsing.
Tegen een besluit om tot vernietiging over te gaan wordt dan soms door de
achtergebleven partner bezwaar gemaakt. Dit leidt er soms toe dat het ingevroren
materiaal wordt overgebracht naar een andere kliniek. Soms leidt het ook tot
juridische procedures.Het is in ieders belang dat aan deze onduidelijk situatie een einde komt.
In het Embryowetsvoorstel zijn de voorwaarden opgenomen waaraan in ieder geval
moet zijn voldaan om tot postume procreatie over te kunnen gaan. Verder is
in artikel 2 bepaald dat in het instellingsprotocol de werkwijze moet worden
beschreven betreffende gebruik na overlijden. In de nota naar aanleiding van
het verslag en bij de plenaire behandeling in de Tweede Kamer hebben wij al
gesteld dat instellingen niet verplicht zijn hier medewerking aan te verlenen.
Dat betekent niet zij in het protocol geen aandacht aan het onderwerp zouden
moeten besteden. Het is van groot belang dat in alle klinieken de grootst
mogelijke duidelijkheid wordt gegeven. Dit kan ook betekenen dat wordt meegedeeld
dat de kliniek geen medewerking verleent aan postume voortplanting. Zoals
al in de Tweede Kamer aangegeven, zal er een landelijk standaardprotocol worden
opgesteld. Bij de totstandkoming van dit protocol zal ervoor worden zorggedragen
dat de klinieken die medewerking verlenen zich aan dezelfde voorwaarden houden.Gezien het geringe aantal gevallen waarin postmortale voortplanting is
en wordt uitgevoerd, is onderzoek naar een mogelijke bemoeilijking van het
rouwproces niet goed mogelijk. In antwoord op een vraag van de leden van de
CDA-fractie is aangegeven hoe vaak postmortale voortplanting is voorgekomen
en hoe vaak er een verzoek daartoe wordt gedaan.In de vierde plaats komt het de leden van de fractie van de VVD voor dat
in de memorie van antwoord niet overtuigend aannemelijk is gemaakt dat er
een noodzaak is om – op termijn – over te gaan tot het speciaal
kweken van embryo's voor wetenschappelijk onderzoek, waarbij naar hun mening
ook geen voldoende expliciete afweging is gemaakt tussen eventuele belangen
van de wetenschap, die van de vrouw die die embryo's afstaat en het embryo
zelf. Zij zouden graag nader geïnformeerd worden over het belang van
de in de memorie van antwoord beschreven onderzoeken met behulp van speciaal
gekweekte embryo's.In de memorie van antwoord hebben wij naar aanleiding van vragen van de
leden van de VVD-fractie een aantal voorbeelden genoemd van onderzoek waarbij
niet kan worden volstaan met het gebruik van overgebleven embryo's. In de
beschrijving van deze vormen van onderzoek lag een aanduiding van het belang
ervan uiteraard besloten, maar wij zijn graag bereid dat voor de aan het woord
zijnde leden verder te verduidelijken. Het eerst genoemde voorbeeld betreft
de ontwikkeling van mogelijkheden tot transplantatie met behulp van lichaamseigen
weefsel. In de eerste plaats zou een dergelijke techniek het probleem van
afstotingsverschijnselen, dat thans nog een belangrijk risico vormt bij het
uitvoeren van transplantaties, kunnen oplossen. In de tweede plaats zou het
kunnen bijdragen aan opheffing van het tekort aan orgaandonoren na overlijden,
een probleem dat in ander verband niet alleen door het kabinet maar door alle
betrokkenen als zeer ernstig wordt ervaren. Het tweede genoemde voorbeeld
heeft betrekking op ontwikkeling van mogelijkheden waardoor een IVF-behandeling
voor vrouwen minder belastend zou kunnen worden. Indien het mogelijk zou zijn
eicellen in te vriezen, zou bij de betrokken vrouwen immers minder hormoonstimulatie
hoeven plaats te vinden.Gelet op het belang van dergelijke mogelijke verbeteringen van de gezondheidszorg
in de toekomst zijn wij van mening dat het niet gewenst zou zijn de weg daarheen
nu bij voorbaat af te sluiten, hetgeen het gevolg zou zijn van een ongeclausuleerd
verbod op speciaal kweken en het -dus- niet kunnen maken van een voorbehoud
bij het VRMB. Of en in hoeverre het speciaal kweken van embryo's met het oog
op onderzoek naar dergelijke toepassingen de komende jaren daadwerkelijk aan
de orde zal komen, is afhankelijk van verschillende factoren zoals ontwikkelingen
in de maatschappelijke opvattingen en de technische mogelijkheden ter zake,
alsmede van de vraag in hoeverre alternatieve methoden, waarbij geen gebruik
van embryo's aan de orde is, een alternatief kunnen vormen. Dit standpunt
impliceert dat in de toekomst onder de in het wetsvoorstel vastgelegde voorwaarden
en beperkingen het belang van het embryo in bepaalde gevallen ondergeschikt
zal kunnen zijn aan het belang, niet van de wetenschap, maar van verbetering
van de medische zorg. Dat is de uitkomst van de afweging die dit kabinet heeft
gemaakt.Het standpunt impliceert tevens dat het niet onmogelijk wordt gemaakt
dat vrouwen eicellen afstaan voor het speciaal tot stand brengen van embryo's.
Wij zijn ons zeer wel bewust van de daaraan verbonden risico's. Daarom eist
het wetsvoorstel dat in elk concreet geval waarin eicellen worden afgestaan,
een toetsing plaatsvindt waarbij speciaal de belangen van de vrouw aan de
orde zijn. Zowel in de memorie van toelichting als in de verdere parlementaire
behandeling is de wat dit betreft gemaakte afweging van de verschillende in
het geding zijnde factoren zeer expliciet en zeer uitvoerig aan de orde geweest.Tenslotte noemen de leden van de VVD-fractie als vijfde punt dat de dubbele
constructie in de wet ten aanzien van speciaal kweken van embryo's hen uitermate
ongewenst voorkomt. Zij menen dat het mogelijk moet zijn daarvoor een andere
constructie te bedenken.Wij sommen de verschillende relevante factoren nog eens op:1. het kabinet wijst het speciaal kweken van embryo's op dit moment af,
maar vindt het niet juist speciaal kweken ook voor de toekomst bij voorbaat
uit te sluiten.2. indien speciaal kweken van embryo's wordt toegelaten, moet het in ieder
geval aan strikte voorwaarden worden verbonden.3. het VRMB bevat een absoluut verbod op het speciaal kweken van embryo's.4. wijziging van het VRMB is een niet begaanbare weg.5. het VRMB bevat een mogelijkheid tot het maken van een voorbehoud, maar
alleen op basis van bij de ratificatie bestaande wetgeving die niet in overeenstemming
is met het VRMB.6. Nederland kent op dit moment geen wetgeving ter zake van het gebruik
van embryo's maar bereidt die wel voor.Deze factoren leiden in samenhang tot de voorgestelde opzet: een wettelijk
verbod op speciaal kweken van embryo's, maar met de mogelijkheid dat verbod
op termijn te vervangen door een toelating onder strikte voorwaarden, op basis
van welke wettelijke regeling bij de ratificatie van het VRMB een voorbehoud
kan worden gemaakt. Uitgaande van genoemde factoren zien wij geen goed alternatief
voor de voorgestelde constructie. Ook anderen hebben daarvoor geen ideeën
aangedragen. De leden van de fracties van de SGP en de Christenunie stellen dat tot
nu toe geen enkel wetenschappelijk bewijs is geleverd dat behandeling met
weefsel gekweekt vanuit ES cellen klinisch relevant kan zijn en dat er daarentegen
eerder de aanwijzingen toenemen dat behandeling met adulte stamcellen tot
succesvolle therapieën kan leiden. Deze leden vragen waarom niet het
advies van de Gezondheidsraad wordt afgewacht.Op grond van dierexperimenteel onderzoek zijn er aanwijzingen dat behandeling
met weefsel gekweekt uit embryonale stamcellen klinisch relevant kan zijn.
De stand van de wetenschap is nog lang niet zo ver dat gesproken kan worden
over bewijzen. Ook ten aanzien van gebruik van adulte stamcellen is men, zoals
deze leden ook stellen, niet verder dan aanwijzingen. De berichtgeving over
onderzoek met adulte stamcellen krijgt relatief veel aandacht omdat er met
adulte stamcellen meer mogelijk lijkt dan tot voor kort werd aangenomen en
ook omdat ze in meer verschillende weefsels te vinden zijn dan werd aangenomen.
Een van de grote problemen is daarbij weer dat ze maar zeer sporadisch voorkomen.
Zoals ook aangegeven in de memorie van antwoord verdient het geen aanbeveling
om langer te wachten met de Embryowet, omdat we dan achter de feiten aan gaan
lopen en wettelijke normering handelingen met geslachtscellen en embryo's
voorlopig uit zal blijven.De leden van de fracties van de SGP en de ChristenUnie zijn van mening
dat uit een oogpunt van ons eigen principe van subsidiariteit bepaalde vormen
van gebruik en tot stand brengen van embryo's zouden moeten worden uitgesloten,
omdat, volgens deze leden nu reeds blijkt dat voor deze vormen van gebruik
goede alternatieven bestaan of beschikbaar lijken te komen via het adulte
stamcelonderzoek.Zoals uit het antwoord op de vorige vraag van deze leden blijkt, zijn
wij niet van mening dat reeds gesteld kan worden dat er goede alternatieven
zijn of zeker zullen komen. Hiermee zeggen wij niet dat het ondenkbaar is
dat het ooit wel zover zou kunnen komen. In het wetsvoorstel is echter in
verschillende bepalingen het criterium van subsidiariteit opgenomen. Steeds
moet duidelijk zijn dat het betreffende onderzoek of de betreffende transplantatie
uitsluitend met gebruikmaking van cellen van speciaal tot stand gebrachte
embryo's kan worden verricht. Bij de toetsing van onderzoek waarbij gebruik
wordt gemaakt van embryo's als bron voor stamcellen zal het protocol geen
positief oordeel krijgen als er goede alternatieven zouden bestaan met stamcellen
van volwassenen.De leden van de fracties van SGP en ChristenUnie stellen dat onderzoek
op het terrein van adulte stamcellen voor zover daarvoor ook onderzoek met
embryonale stamcellen nodig is, in hoge mate plaats zal kunnen vinden met
de bestaande huidige stamcellijnen. Verder stellen zij dat naar hun mening
deze lijnen ook voldoende zijn om te onderzoeken of de weg van behandeling
met weefsel gekweekt van embryonale stamcellen überhaupt wel tot resultaten
zal leiden.Het meer fundamentele onderzoek naar de vraag hoe differentiatieprocessen
plaatsvinden zal voor een deel wel plaats kunnen vinden met bestaande stamcellijnen.
In Nederland bestaat echter op dit moment slechts één embryonale
stamcellijn.Dat is niet voldoende om de verschillende soorten onderzoek te
kunnen verrichten. Wij vinden het ethisch geen groot verschil of, na inwerkingtreding
van de Embryowet, nieuwe stamcellijnen worden opgezet uit restembryo's, of
dat vanuit elders bestaande lijnen in Nederland ook lijnen worden opgezet.
Voor deze mening speelt een rol dat de vraag of de bestaande embryonale stamcellijnen
voldoende zijn om te onderzoeken of behandeling met weefsel gekweekt uit embryonale
stamcellen tot resultaten zal kunnen leiden, niet kan worden beantwoord met
behulp van de bestaande stamcellijnen. Bij de resultaten die voor ogen staan
gaat het in het bijzonder om transplantatie van cellen of weefsels. Daarbij
is weefselovereenkomst van belang. Om een redelijke goede match
te kunnen maken moet er een veel groter aantal cellijnen zijn om uit te kunnen
kiezen dan nu, zelfs wereldwijd, bestaan.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-EilersDe Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Dit in tegenstelling tot onderhavig wetsvoorstel waar al sprake is van
een embryo zodra de zaadcel de eicel is binnengedrongen.XNoot2Het doel van invriezen moet dan wel zijn later alsnog een zwangerschap
te bewerkstelligen.XNoot3Gezondheidsraad (1998). IVF: afrondende advisering, blz. 48–49. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20012002-27423-47e.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl