De Hoorn van Afrika; Brief van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22831, nr. 59

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

10-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

22831 nr. 59

02-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamEthiopiëDemocratisering en mensenrechtenHumanitaire situatieSomali regio (Ogaden)Conflict Ethiopië en EritreaSomaliëPolitieke situatieVeiligheidssituatiePiraterijHumanitaire situatieDe situatie van de Somalische vluchtelingen in JemenEritreaVerslag werkbezoek vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22831Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 26 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 831De Hoorn van Afrikanr. 59BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 oktober 2008Graag bied ik u hierbij, mede namens de minister van Buitenlandse Zaken,
een brief over de Hoorn van Afrika aan. Op 31 maart jl. informeerde ik
u over mijn bezoek aan Ethiopië, Eritrea en aan een kamp met Somalische
vluchtelingen in Jemen (kamerstuk 22 831 nr. 58). Daarvoor al had de
vaste commissie voor Buitenlandse Zaken een werkbezoek aan Ethiopië gebracht.
Ten behoeve van het Algemeen Overleg dat voorzien is op 8 oktober a.s.,
willen wij u – in aanvulling op het verslag van mijn bezoek aan de regio
en op eerder gegeven schriftelijke antwoorden op door de Kamer gestelde vragen –
informeren over recente ontwikkelingen in de Hoorn van Afrika. Tevens willen
wij in deze brief kort reageren op het verslag van uw werkbezoek. Hiermee
komen wij tegemoet aan het verzoek dat de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken op 19 mei jl. aan mij richtte (kenmerk 08-BuZa-B-072).De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,A. G. KoendersEthiopiëDemocratisering en mensenrechtenDe ontwikkelingen op het gebied van democratisering en mensenrechten in
Ethiopië waren afgelopen voorjaar niet erg positief. De lokale verkiezingen
die in april 2008 plaatsvonden, verliepen weliswaar relatief rustig en zonder
verrassingen, maar in de aanloop naar de verkiezingen verweet de oppositie
de regering intimidatie en bedreiging. Uit onvrede over de geringe ruimte
om daadwerkelijk oppositie te kunnen voeren, boycotten twee belangrijke oppositiepartijen
de verkiezingen, waarmee de uitslag van tevoren vaststond. Sinds de lokale
verkiezingen bestaat iets meer politieke ruimte, nu de nationale kiesraad
een nieuwe politieke partij, de «Unity for Democracy and Justice»
(UDJ), heeft geregistreerd. Daarnaast heeft een viertal oppositiepartijen
de handen ineen geslagen en een «Forum for Democratic Dialogue»
opgericht. Doelstelling van deze samenwerking is een sterkere oppositiebeweging,
die zich onder meer inzet voor het bevorderen van vrede en veiligheid, democratisering
en mensenrechten. De ruimte die deze partijen nu krijgen voor deelname aan
het politieke proces is hopelijk het begin van een nieuwe trend.In mei jl. werd een wetsvoorstel voor een zeer restrictieve NGO-wet voorgelegd
aan direct betrokken partijen. Donoren en NGO’s hebben zowel gezamenlijk,
als bilateraal hun zorgen over dit wetsvoorstel aan de Ethiopische autoriteiten
kenbaar gemaakt. Naar verwachting wordt het enigszins gewijzigde wetsvoorstel
in oktober a.s. aan het Ethiopische parlement voorgelegd. De strekking van
de wet zal naar verwachting echter nog steeds zo zijn, dat deze een obstakel
vormt voor de uitvoering van ontwikkelingsactiviteiten door internationale
en lokale NGO’s. Nederland en andere donoren blijven druk uitoefenen
op de Ethiopische autoriteiten om de restrictieve passages uit de wet te verwijderen
of aan te passen.Daarnaast nam het Ethiopische parlement op 1 juli jl. een nieuwe
perswet aan, die de mediavrijheid verder inperkt. Dit zijn ontwikkelingen
waarover wij ons zorgen maken en die voor Nederland een belemmering vormen
om directe ondersteuning aan de Ethiopische regering te geven, bijvoorbeeld
via (sectorale) begrotingssteun.Het benadrukt bovendien het belang van het tweesporenbeleid van Nederland,
waarbij enerzijds wordt ingezet op het bevorderen van het democratiseringsproces,
respect voor de mensenrechten en de ontwikkeling van de rechtsstaat in Ethiopië –
zowel door het voeren van een politieke dialoog met de Ethiopische autoriteiten,
als door ondersteuning van concrete projecten op dit gebied – en anderzijds
wordt ingezet op het behalen van de Millenniumdoelstellingen door ondersteuning
van programma’s op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, gender
en economische ontwikkeling. Deze programma’s worden niet via de centrale
overheid uitgevoerd.Humanitaire situatieDe humanitaire situatie in Ethiopië is momenteel zeer zorgelijk door
een combinatie van hoge voedsel- en brandstofprijzen, het uitblijven van de
regens en daardoor het mislukken van de oogst en de veiligheidssituatie in
de Somali-regio. Dit heeft ervoor gezorgd dat ruim 8 miljoen mensen op noodhulp
zijn aangewezen. Nederland heeft in de eerste helft van het jaar, via het «Humanitarian
Response Fund» van de VN voor Ethiopië en via UNICEF, een bedrag
van 13 miljoen euro beschikbaar gesteld. De VN heeft uit haar «Central
Emergency Response Fund» ruim 27 miljoen euro aan additionele middelen
beschikbaar gesteld voor humanitaire hulp in Ethiopië. Nederland is een
van de grootste donoren van dit fonds. Gezien de meest recente
ontwikkelingen heeft de minister voor Ontwikkelingssamenwerking besloten om
nog een extra bedrag van 10 miljoen euro vrij te maken voor humanitaire hulp
aan de Hoorn van Afrika. Hiervan gaat 8 miljoen euro naar Ethiopië.Naast de noodhulp achten wij het van belang om ook op meer structurele
wijze bij te dragen aan het vergroten van de voedselzekerheid in Ethiopië.
Om die reden is besloten 10 miljoen euro op jaarbasis bij te dragen aan het
door de Wereldbank uitgevoerde «Productive Safety Nets» programma.
Dit programma richt zich op het vergroten van de productiviteit van Ethiopische
boeren. Ook wordt ingezet op gemeenschapsprojecten, omscholing of de mogelijkheid
van vervangend werk. Op deze wijze zullen de boeren minder afhankelijk worden
van noodhulp en beter in staat zijn om het hoofd te bieden aan de gevolgen
van ongunstige klimatologische en/of economische ontwikkelingen.Somali regio (Ogaden)De situatie in de Somali regio heeft zowel tijdens het bezoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken aan Ethiopië, als tijdens het bezoek
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, terecht speciale aandacht
gekregen. De situatie in deze regio is sinds het begin van het jaar in een
aantal opzichten verslechterd, omdat de effecten van hoge voedsel- en brandstofprijzen,
het uitblijven van de regens en daardoor het mislukken van de oogst, worden
verergerd door onveiligheid in de regio. Het grensverkeer met Somalië
is bovendien nog steeds beperkt, waardoor nomadische veehouders uit de Somali
regio hun traditionele afzetmarkten in Somalië niet kunnen bereiken.
De onveiligheid in de regio bemoeilijkt voorts de toegang van NGO’s
tot hun doelgroepen, zoals ook bleek uit de recente ontvoering van twee medewerkers
van Dokters van de Wereld. Wel heeft de Ethiopische regering recent de toegang
voor NGO’s tot de regio verbeterd, maar deze is nog niet volledig en
blijft voor verdere verbetering vatbaar. Nederland blijft hier in contacten
met de Ethiopische overheid op alle niveaus voor pleiten. Daarnaast wordt
de situatie in de Somali regio in de verschillende relevante internationale
fora geregeld aan de orde gesteld.Conflict Ethiopië en EritreaOp 30 juli jl. heeft de VN-veiligheidsraad resolutie 1827 aangenomen,
waarmee het mandaat van UNMEE per 31 juli 2008 is beëindigd. UNMEE
is daarmee formeel opgehouden te bestaan. Door de Veiligheidsraad is getracht
naar alternatieve mogelijkheden voor het monitoren van de grens te zoeken,
maar die zijn vooralsnog door Ethiopië en Eritrea verworpen. Op dit moment
lijken beide partijen gebaat bij beheersing van het grensconflict, hoewel
door het recente gewapende treffen tussen Eritrea en Djibouti de spanning
tussen Ethiopië en Eritrea weer toenam, onder meer omdat vanuit de haven
van Djibouti een belangrijke aanvoerlijn naar Ethiopië loopt. In de dialoog
met beide landen zal Nederland blijven aandringen op de wenselijkheid om via
overleg tot een oplossing te komen. Waar mogelijk zal Nederland daarvoor steun
aanbieden. In de tussentijd blijft de gespannen relatie tussen beide landen
en de aanwezigheid van aanzienlijke aantallen troepen aan beide zijden van
de grens een explosieve combinatie vormen. Bovendien heeft het conflict een
negatieve invloed op andere situaties in de regio (Somalië). Om die reden
zal de onwenselijke huidige situatie, waarin geen internationale presentie
meer aanwezig is langs de grens met beide landen, snel moeten worden geadresseerd.
Dit is vooral een kwestie voor de VN-veiligheidsraad.SomaliëPolitieke situatieHet aantreden van de nieuwe premier van Somalië, Nur Hassan Hussein,
zorgde begin dit jaar voor een toenadering tot een deel van de politieke oppositie,
verenigd in de «Alliance for the Re-Liberation of Somalia» (ARS).
De ARS bevond zich op dat moment in Eritrea en bestond uit gematigde leden
van de Islamitische Rechtbanken (ICU), voormalige parlementsleden, zakenlieden
en leden uit de diaspora. Onder auspiciën van de Speciaal Vertegenwoordiger
van de Secretaris-generaal van de VN, Ahmedou Ould Abdallah, kwam op 9 juni
jl. in Djibouti een overeenkomst tussen de Transitional Federal Government
(TFG) en een deel van de ARS tot stand. De ARS was tijdens de onderhandelingen
verdeeld geraakt over de vraag in hoeverre terugtrekking van Ethiopische troepen
uit Somalië een harde voorwaarde voor onderhandelingen moest zijn. Als
gevolg hiervan is nu sprake van een ARS-tak in Djibouti, die de overeenkomst
met de TFG ondertekende, en een ARS-tak in Asmara, die niet ondertekende.Op 19 augustus jl. vond de formele ondertekening van de overeenkomst
van Djibouti plaats. De belangrijkste onderdelen van het akkoord zijn termijnen
voor een staakt-het-vuren, voor de terugtrekking van Ethiopische troepen,
de mogelijkheid van de komst van een internationale stabilisatiemacht en op
termijn wellicht van een VN-vredesmacht. Voorts voorziet de overeenkomst in
het instellen van een Politiek Comité en een Veiligheids-Comité,
die gezamenlijk belast zijn met de uitvoering van de overeenkomst.Het akkoord heeft onmiddellijk geleid tot een toename van activiteiten
van gewapende facties in Somalië, met name van radicale islamitische
groeperingen als Al Shabaab. Zij willen op die manier laten zien dat de overeenkomst
niet door alle Somali’s wordt gedragen. Dit benadrukt dat het sluiten
van de overeenkomst slechts het begin van een vredesproces is en dat er nog
een lange weg te gaan valt. Van belang is nu dat het fragiele momentum, dat
met deze overeenkomst is gecreëerd, niet verloren gaat. Behalve politieke
wil bij alle betrokken Somalische partijen om de overeenkomst daadwerkelijk
uit te voeren en een maximale inzet om dit proces zo inclusief mogelijk te
maken, vereist dit maximale terughoudendheid van landen uit de regio ten aanzien
van interventies in Somalië en is intensieve steun voor dit proces van
internationale actoren onontbeerlijk. Om die reden heeft Nederland 750 000
euro toegezegd aan de Speciaal Vertegenwoordiger van de Secretaris-generaal
van de VN voor ondersteuning van de uitvoering van de Djibouti-overeenkomst.
Binnen de Europese Unie heeft Nederland enkele malen nadrukkelijk de aandacht
gevraagd voor de situatie in Somalië. En marge van de Algemene Vergadering
van de Verenigde Naties heeft bovendien op initiatief van Nederland een overleg
over Somalië plaatsgevonden met de meest betrokken internationale actoren,
waarin is besproken hoe de uitvoering van de Djibouti-overeenkomst het best
kan worden ondersteund, met name op het gebied van humanitaire toegang en
veiligheid voor de bevolking van Somalië.VeiligheidssituatieDe situatie in Somaliland is relatief stabiel. De situatie in Puntland
verslechtert, mede vanwege de economische crisis en de activiteiten van piraten
langs de kust van Puntland. De veiligheidssituatie in Zuid- en Centraal-Somalië
is onverminderd slecht, door het onvermogen van de TFG om haar gezag in deze
gebieden uit te oefenen. Bovendien zien bepaalde groeperingen
de TFG als verlengstuk van Ethiopië en zijn zowel de Ethiopische troepen
in Somalië, als de TFG, doelwit van toegenomen gewapend verzet. Helaas
richten deze groeperingen zich ook tegen de troepen van AMISOM, journalisten
en hulpverleners. Tegelijkertijd vinden voortdurend gevechten plaats tussen
clanmilities onderling en kunnen criminele bendes ongestoord hun gang gaan.
Vooral de Somalische bevolking is het slachtoffer van de activiteiten van
de gewapende facties in Somalië. In dit verband werden door mensenrechtenorganisaties
ook mensenrechtenschendingen door de Ethiopische troepen in Somalië genoemd.
Deze meldingen nemen wij serieus en Nederland heeft hierover zijn zorg uitgesproken
tegenover de Ethiopische autoriteiten. De piraterij voor de Somalische kust
vormt ten slotte niet alleen een groot probleem voor de commerciële zeevaart,
maar ook voor de aanvoer van (humanitaire) goederen naar Somalië. Om
die reden heeft het Nederlandse fregat de Hr.Ms. Evertsen van eind maart tot
eind juni voedseltransporten van het World Food Programme begeleid van Mombasa
naar Mogadishu.PiraterijVanwege het probleem van de piraterij langs de kust van Somalië (voornamelijk
langs de kust van Puntland), besloot de Europese Unie op 15 september
jl., in het kader van VN-Veiligheidsraadresolutie 1816 (piraterijbestrijding
bij Somalië), tot het instellen van een lichte coördinatiestructuur
(«EU NAVCO»). Deze structuur werd ingesteld met het oog op een
mogelijke toekomstige maritieme EU-operatie in dit gebied en ter ondersteuning
van individuele activiteiten van EU-lidstaten tegen piraterij.Humanitaire situatieDe humanitaire situatie in Zuid- en Centraal-Somalië is schrijnend.
De hevige gevechten in Mogadishu en andere delen van het land verdrijven elke
maand veel mensen van hun woonplaats. Sinds maart 2007 zijn er 870 000
nieuwe ontheemden bij gekomen. De ontheemdenkampen zijn overvol en in veel
gevallen voor hulpverleners moeilijk bereikbaar. De onveiligheid, in combinatie
met de sterk gestegen voedsel- en brandstofprijzen en structurele droogte
in grote delen van het land, heeft ertoe geleid dat nu meer dan drie miljoen
mensen afhankelijk zijn van humanitaire hulp. Daarbij komt dat hulpverleners
voor sommige gewapende facties een doelwit zijn van ontvoeringen en gerichte
aanslagen. Inmiddels zijn meer dan twintig hulpverleners vermoord en worden
momenteel nog tien hulpverleners gegijzeld. In Mogadishu heeft de VN nu veiligheidsfase
vijf afgekondigd, hetgeen betekent dat alle internationale en lokale VN-medewerkers
in beginsel zijn geëvacueerd. De hulpverlening is daardoor beperkt en
wordt voor zover mogelijk voornamelijk verleend via lokale en internationale
non-gouvernementele organisaties.In juli jl. heeft Nederland daarom voor 2008 de humanitaire hulp voor
Somalië opgehoogd tot 12 miljoen euro. Zoals hierboven al vermeld, is
vanwege de schrijnende situatie in de Hoorn van Afrika besloten nog eens 10
miljoen euro ter beschikking te stellen, waarvan 2 miljoen euro naar Somalië
zal gaan.De situatie van de Somalische vluchtelingen in JemenHet aantal Somalische vluchtelingen in Jemen neemt nog steeds toe en stelt
de Jemenitische autoriteiten in toenemende mate voor beheersmatige problemen.
De situatie van de Somalische vluchtelingen in het vluchtelingenkamp Kharaz
in het zuiden van Jemen is niet wezenlijk veranderd ten opzichte van die tijdens
het bezoek van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking in maart. Met name
de veiligheidssituatie in en rondom het kamp fluctueert, mede
veroorzaakt door binnenlandse problemen in Jemen. De Nederlandse ambassade
in Sana’a heeft regulier contact met UNHCR, ook over de besteding van
de extra Nederlandse bijdrage van 0,5 miljoen euro aan UNHCR ten behoeve van
deze vluchtelingen. De ambassade bezoekt het kamp wanneer mogelijk. Het lot
van de vluchtelingen is echter onlosmakelijk verbonden met de politieke–,
humanitaire – en veiligheidssituatie in Somalië zelf. Zo lang daar
geen verbetering in komt blijft hun toekomst onzeker.EritreaWat betreft Eritrea is de situatie verder verslechterd. Niet alleen is
Eritrea een gewapend conflict aangegaan met buurland Djibouti, maar ook is
Eritrea – net als de andere landen in de regio – getroffen door
de combinatie van hoge voedsel- en brandstofprijzen, het uitblijven van regens
en daardoor het mislukken van de oogst. Met de Kamer maken wij ons grote zorgen
over de mensenrechtensituatie, inclusief de situatie van religieuze groeperingen
in Eritrea, zoals onder andere blijkt uit het verslag van het bezoek van de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking aan de regio in maart jl. Kortheidshalve
verwijzen wij wat dit betreft naar de antwoorden op Kamervragen hierover die
u recent toegingen. Deze zaken worden door Nederland opgebracht in de dialoog
met de Eritrese autoriteiten.In dit verband is het van belang te vermelden dat, mede onder druk van
de EU-lidstaten, de politieke dialoog tussen de Europese Commissie en de Eritrese
autoriteiten onder artikel 8 van het Verdrag van Cotonou is herstart. Voor
de Commissie is een inhoudelijke politieke dialoog een voorwaarde om te kunnen
overgaan tot uitbetaling van gereserveerde fondsen voor Eritrea.Daarnaast blijft Nederland humanitaire activiteiten in Eritrea ondersteunen
via multilaterale organisaties. Nederland heeft hieraan in 2008 vooralsnog
2.5 miljoen euro bijgedragen via UNICEF.Verslag werkbezoek vaste commissie voor Buitenlandse ZakenMet instemming hebben wij kennis genomen van het verslag van uw werkbezoek
aan Ethiopië. Een dergelijk bezoek draagt bij aan een inhoudelijk debat
over deze regio dat wij op 8 oktober a.s. zullen voeren. Wij stellen
vast dat de commissie een divers programma heeft gevolgd en met zeer veel
personen heeft gesproken, waardoor zij zich breed heeft kunnen oriënteren
en zo een goed beeld heeft gekregen van de situatie in Ethiopië. Het
is een grote uitdaging om alle aspecten van het Nederlands buitenlands beleid
vorm te geven in de bilaterale betrekkingen met Ethiopië, maar wij zijn
ervan overtuigd dat het huidige tweesporenbeleid zowel de noodzakelijke kritische
dialoog, als de betrokkenheid bij de huidige situatie en de toekomst van de
Ethiopische bevolking in zich draagt. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22831-59.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl