Persbeleid; Brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31777, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

26-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31777 nr. 1

14-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Visie op de rol van de overheid bij het mediabeleidEen breed mediabeleid is noodzakelijkWaarom is gerichte aandacht voor pers en journalistiek
nog altijd nodig?Drie componenten van het persbeleidGrenzen aan het persbeleid3. Ontwikkelingen in het medialandschap en binnen
de journalistiekDagbladenNieuwsbladenOpiniebladenNieuwsvoorziening op lokaal en regionaal niveauOntwikkelingen binnen de journalistiek4. Wat betekent dit voor beleid en regelgeving ?4.1. Regelgeving4.2. Steunverlening via het Stimuleringsfonds voor de
PersGratis bladen binnen de werkingssfeer van het Fonds brengenSteun bieden aan kleinschalige persproductenSteun bieden aan nieuwe bladenSteun bieden aan bladen die in concernverband verschijnenRegeling voor minderhedenbladenRegeling voor journalistieke internet-informatieproductenToekomstige financiering van het Stimuleringsfonds voor
de Pers4.3. Zelfregulering binnen de journalistiekNieuwsmonitorStichting MediaDebatVersterking Raad voor de JournalistiekConclusies evaluatie drieluik5. Diverse onderwerpen op het terrein van de journalistiek5.1. Onafhankelijk Mediafonds conflictgebieden5.2. Bronbescherming van journalisten5.3. Monitoring5.4. Stimuleringsfonds voor de Media5.5. Mediawijsheid5.6. Recht op weerwoord5.7. Redactionele onafhankelijkheid6. TenslotteOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 31777, nr. 1 b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31777, nr. 1 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31777, nr. 1 b3Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31777, nr. 1 b4Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31777, nr. 1 b5Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31777Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 71 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 777Persbeleidnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 november 20081. InleidingOp 26 februari 1815 ontsnapt Napoleon uit zijn ballingschap op Elba
en begint aan een nieuwe opmars. Hij formeert een leger en neemt in Frankrijk
weer de macht in handen. Andere Europese mogendheden mobiliseren ook hun strijdmachten.
In juni bereiden de geallieerden onder leiding van Wellington en Blücher
zich voor op de beslissende veldslag bij Waterloo. De financiële markten
van Europa volgen het verloop van de strijd ademloos. In Londen komt een jonge
journalist met een goed idee naar Lord Rothschild, een van de rijkste en machtigste
mannen van die tijd: hij stelt voor om de afloop van de veldslag door middel
van postduiven te melden. De eigenaar van de postduiven zal het resultaat
drie dagen eerder weten dan de rest van Londen. De slag bij Waterloo begint
op 18 juni 1815. Europa houdt zijn adem in. Na afloop van de slag worden
de duiven gelost. Baron Rothschild loopt de beursvloer op en heft zijn handen
omhoog. «We hebben verloren», zegt hij. «Napoleon heeft
overwonnen». De aandelenkoersen storten ineen. Het is een ramp. Rothschild
koopt in allerijl zoveel mogelijk aandelen tegen de ingestorte koersen. Drie
dagen later arriveren schepen uit België en wordt de nederlaag van Napoleon
en de geallieerde overwinning algemeen bekend. De aandelenkoersen stijgen
naar ongekende hoogte en Rothschild verveelvoudigt zijn fortuin. En die journalist?
Zijn naam is Julius Reuter, grondlegger van het persbureau Reuters.Ik sta niet in voor de historische authenticiteit van dit bijna 200 jaar
oude verhaal, maar het vormt wel een heldere illustratie van een paar fundamentele
noties, die ook in onze 21e eeuw nog altijd relevant zijn. Ten eerste, dat
een betrouwbare nieuwsvoorziening van vitaal belang is voor de samenleving.Ten tweede, dat de betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van de nieuwsvoorziening
geen vanzelfsprekendheid is, maar voortdurend onder druk staat op grond van
politieke, economische en andere motieven. Het kabinet ziet het
als een kerntaak van de overheid om te zorgen voor een onafhankelijke, kwalitatief
hoogwaardige en pluriforme nieuws- en informatievoorziening voor de gehele
samenleving. Verderop in deze brief kom ik hier uitgebreid op terug.Tijdens de behandeling van de Mediabegroting-20081 heb ik de Kamer een brief over het (brede) persbeleid toegezegd. Die
toezegging doe ik hierbij gestand. In deze brief stel ik het persbeleid centraal,
en geef ik de visie van het kabinet hierop, als integraal onderdeel van het
brede mediabeleid en in reactie op de motie Atsma.2
De Tweede Kamer heeft concreet zijn zorg geuit over de afnemende diversiteit
onder met name lokale en regionale dagbladen, nu vijfentachtig procent van
de dagbladen in handen is van drie bedrijven. In deze brief ga ik nader in
op de nieuwsvoorziening op lokaal/regionaal niveau.3
Tot slot vroeg uw Kamer mij in overleg te treden met de journalistieke sector
over de mogelijkheden voor een fonds voor journalisten in conflictgebieden,
omdat verslaggeving in deze gebieden hoge kosten met zich meebrengt. In deze
brief stel ik u op de hoogte van mijn bevindingen.4Voor deze brief heb ik advies ingewonnen bij de Raad voor Cultuur en het
Stimuleringsfonds voor de Pers. Hun adviezen voeg ik als bijlagen bij deze
brief.5De opbouw van deze brief is als volgt. In hoofdstuk 2 vindt u de kabinetsvisie
op de rol van de overheid bij het mediabeleid, waarvan het persbeleid integraal
onderdeel vormt. In hoofdstuk 3 komen de ontwikkelingen aan de orde op het
terrein van de nieuwsvoorziening en journalistiek in ons land met daarbij
ook aandacht voor het lokale en regionale niveau. In hoofdstuk 4 geeft het
kabinet aan, welke conclusies hij verbindt aan die ontwikkelingen en wat dat
concreet betekent voor beleid en regelgeving. Tenslotte komen in hoofdstuk
5 een paar onderwerpen aan de orde, die ofwel voortkomen uit toezeggingen
aan de Kamer, ofwel onderdeel vormen van de adviezen die het Stimuleringsfonds
voor de Pers en de Raad voor Cultuur ten behoeve van deze persbrief hebben
uitgebracht.2. Visie op de rol van de overheid bij het mediabeleidMensen besteden tijdens hun leven meer tijd aan media dan aan werk, opleiding
en andere activiteiten.6 Onze democratie wordt
beschouwd als een mediacratie, onze cultuur als een beeldcultuur, onze economie
ontwikkelt zich in de richting van een creatieve kenniseconomie en de media
zijn prominent aanwezig, zowel in ons werk als in onze vrije tijd.Voor een parlementaire democratie zijn onafhankelijke, kritische en pluriforme
media van levensbelang. Wanneer het parlement het hart vormt van onze democratie,
dan zijn de media als het ware de longen: zij zorgen voor de zuurstof die
het democratisch maatschappelijk debat voedt en gaande houdt. Media stellen
burgers in staat om de politieke en maatschappelijke actualiteit te volgen
en daar een gefundeerde mening over te vormen. De wetenschapper Niklas Luhmann
verwoordt de cruciale rol van de media wel heel kernachtig: «Whatever
we know about our society, or indeed about the world in which we live, we
know through the mass media».7 De centrale
doelstelling van het mediabeleid is dan ook: zorgen dat burgers toegang hebben
tot een breed en pluriform media-aanbod. Het gaat daarbij om onafhankelijke
en toegankelijke media van hoge kwaliteit, met een grote mate van verscheidenheid
in hun berichtgeving, zodat zij ruimte bieden aan alle relevante opvattingen
die over actuele onderwerpen binnen onze samenleving bestaan. Ook een gezonde journalistiek is onontbeerlijk voor een democratische
samenleving. Van oudsher functioneert de journalist als een bemiddelaar tussen
de burger en de wereld: hij informeert de burger over de ontwikkelingen in
de maatschappij, hij duidt het nieuws en hij jaagt het debat aan. De burger
kan zo de vele en vaak ingewikkelde gebeurtenissen in de wereld leren begrijpen
en op basis daarvan zijn mening vormen en participeren in de samenleving.
Om die wezenlijke rol te kunnen vervullen, dient de journalist in vrijheid
en onafhankelijkheid te opereren. Hij moet de burger waarheidsgetrouw, evenwichtig
en transparant informeren. Alleen op die manier kan ook de burger zijn eigen
mening vrij en onafhankelijk vormen.De laatste jaren is druk komen te staan op de professionele, traditionele
journalistieke standaarden. De WRR constateert dat er spanning is gekomen
op enerzijds de relatie tussen journalist en politiek en anderzijds de relatie
tussen journalistiek en commercie. Dit brengt de onafhankelijkheid, de kwaliteit
en de pluriformiteit van de nieuwsvoorziening in gevaar, zo meent de WRR.1 Het is de verantwoordelijkheid van de overheid om er
voor te zorgen dat de traditionele maatschappelijke functies die door de journalistieke
media vervuld worden, ook in de toekomst gewaarborgd blijven. Maar daarbij
dient de overheid wel de nodige afstand te bewaren ten opzichte van de journalistiek
en de media. Wettelijke regels staan al snel op gespannen voet met de vrijheid
van meningsuiting en daar moet de overheid dus voorzichtig en terughoudend
mee omgaan. Daarom gaat de voorkeur van de overheid sterk uit naar zelfregulering
door de journalistiek zelf om zo goed mogelijk te garanderen dat media en
journalisten hun belangrijke functies voor de samenleving optimaal kunnen
uitoefenen.Een breed mediabeleid is noodzakelijkWereldwijde trends zoals digitalisering, commercialisering en internationalisering
stellen nieuwe eisen aan het mediabeleid van de overheid. Het vraagt om een
beleid dat zich niet beperkt tot bepaalde mediumtypen, zoals omroep of pers,
maar dat zich uitstrekt over de volle breedte van het medialandschap. Het
gaat om productie én distributie, om publieke én commerciële
omroep, om kranten, nieuwsbladen, tijdschriften en boeken, en ook om journalistieke
uitingen via het internet. Ik noem dat het «brede mediabeleid».
Trefwoorden daarbij zijn: onafhankelijkheid, kwaliteit, verscheidenheid en
toegankelijkheid.Het kabinet heeft de hoofdlijnen van het WRR-advies Focus op Functies onderschreven.2 De
WRR onderscheidt zes functies in het medialandschap: nieuwsvoorziening, opinie &
achtergrond, vermaak, kunst & cultuur, specifieke informatievoorziening
en commerciële uitingen/voorlichting. Binnen het mediabeleid gaat het
met name om de functies «nieuwsvoorziening» en «opinie &
achtergrond». Die functies worden zowel vervuld door de (publieke en
commerciële) omroep, door de pers en in toenemende mate door informatie-aanbieders
via het internet. In deze brief focust het kabinet op de rol van de pers en
de journalistiek.Waarom is gerichte aandacht voor pers en journalistiek
nog altijd nodig?De laatste jaren komt met enige regelmaat de vraag naar voren of het nog
wel nodig is dat de overheid een beleid voert, dat specifiek betrekking heeft
op de verschillende mediumtypen. Door de toenemende convergentie tussen pers,
omroep en internet zou dat zijn achterhaald. Het persbeleid richt zich in
feite echter al op het beschermen en stimuleren van die belangrijke functies
die (bepaalde delen van) de pers vervult, namelijk het informeren en opiniëren.
En ondanks de toenemende convergentie tussen de media kunnen we constateren
dat de pers binnen het geheel van de maatschappelijke informatievoorziening
nog altijd een belangrijke rol vervult. Het kabinet vindt het
daarom gewenst dat ook de komende jaren een gericht persbeleid integraal deel
uit maakt van het bredere media- en informatiebeleid van de overheid, juist
vanwege de informerende en opiniërende functie van de (dagblad)pers.Kranten, nieuwsbladen en (opinie)tijdschriften nemen een bijzondere plaats
in bij de informatievoorziening van de burgers. Zij vervullen immers bij uitstek
de functies die cruciaal zijn voor het functioneren van onze samenleving:
nieuws en informatie, debat en opinie. Door hun (bijna) dagelijkse verschijning
zijn kranten uitermate geschikt om de maatschappelijke en politieke actualiteit
op de voet te volgen. Door hun – nog altijd – zeer aanzienlijke
oplagen stellen kranten veel burgers in staat om zich te informeren en opinies
te vormen. Kranten bieden bovendien een podium voor maatschappelijk debat,
of het nu gaat over de Nederlandse aanwezigheid in Afghanistan, de toekomst
van Europa, de moeizame integratie van sommige groepen allochtonen of de voor-
en nadelen van kernenergie. Dat zijn allemaal redenen waarom de overheid een
vitale perssector van groot belang acht.De vrijheid van meningsuiting, zoals in de Grondwet gegarandeerd, heeft
voor het persbeleid twee kanten. In de eerste plaats betekent het dat de overheid
zich niet bemoeit met de vorm en inhoud van kranten, nieuwsbladen, tijdschriften,
boeken en alle andere producten die van de drukpers rollen (de zogeheten afweerfunctie).
Daar komt bij dat de hele perssector privaat terrein is, waarop persondernemingen
op winst gericht opereren.1 Dat heeft er voor
gezorgd dat de overheid zich op gepaste afstand houdt van de perssector en
terughoudend persbeleid voert. Wel rekent de overheid het tot haar taak om
een beleid te voeren, dat gericht is op bescherming en stimulering van een
onafhankelijke en pluriforme pers. Dat legitimeert een actief overheidsoptreden
met name bij dagbladen, nieuwsbladen en opiniebladen (de zogeheten zorgfunctie).Drie componenten van het persbeleidHet overheidsbeleid ten aanzien van de pers krijgt op drie verschillende
manieren gestalte. Ten eerste biedt de Nederlandse wet- en regelgeving uitgevers
de gelegenheid om zich multimediaal te ontplooien.2
Het is een onderneming toegestaan om op de gecombineerde markten van dagbladen,
radio en televisie (300%) een marktaandeel van maximaal 90%
te verwerven. Tegelijkertijd stelt de overheid, uit oogpunt van pluriformiteit
en mededinging, grenzen aan de mate waarin concerns door middel van concentraties
marktaandeel kunnen verwerven. Zo is het maximum marktaandeel op de dagbladmarkt
gesteld op 35%.3 Op de markt van radio
en televisie is de publieke omroep in ieder geval aanwezig; daarnaast zijn
daar in ieder geval twee grote commerciële partijen actief, naast de
nodige kleinere. Op die manier is veilig gesteld dat op elk van de drie markten
die relevant zijn voor de nieuwsvoorziening ten minste drie spelers actief
blijven. Dat voorkomt een situatie waarin teveel opiniemacht in te weinig
handen terecht komt. Ook zijn de mogelijkheden voor samenwerking tussen uitgevers
en omroepen – publiek én commercieel – aanmerkelijk verruimd.Ten tweede biedt de overheid financiële steun aan persorganen. Maar
ook hier gebeurt dat op afstand en terughoudend: de steun wordt verleend door
het Stimuleringsfonds voor de Pers en geschiedt uitsluitend op tijdelijke
basis, juist om te voorkomen dat persorganen hun onafhankelijkheid ten opzichte
van de overheid in gevaar brengen. Het Stimuleringsfonds kan ook steun bieden
aan bladen voor minderheden en aan journalistieke informatieproducten die
via het internet worden verspreid. Op die manier wil de overheid nieuwe ontwikkelingen
op terrein van nieuws en informatie stimuleren. Het gaat immers niet alleen
om het in stand houden van bestaande bladen; dat zou eigenlijk
neerkomen op monumentenzorg. Juist vanwege de dynamiek in de nieuwsvoorziening
is het van belang dat naast bestaande bladen ook nieuwe initiatieven een kans
krijgen. Om de beeldspraak van «monumentenzorg» vol te houden:
naast onderhoud van bestaande woningen moet er ook nieuwbouw verrijzen om
een stad leefbaar te houden. Dat vraagt ook om herijking van de werkingssfeer
en het steuninstrumentarium van het Stimuleringsfonds voor de Pers, om het
Fonds slagvaardig te kunnen laten reageren op de ontwikkelingen in de perssector.1Ten derde stimuleert de overheid versterking van de zelfregulering op
journalistiek gebied. Dat gebeurt door middel van het zogeheten drieluik zelfregulering:
versterking van de Raad voor de Journalistiek, wetenschappelijk onderzoek
door middel van de Nieuwsmonitor en ondersteuning van Stichting MediaDebat.Grenzen aan het persbeleidIn het persbeleid staat al decennialang het grote belang centraal dat
achtereenvolgende kabinetten hechten aan een pluriforme, onafhankelijke en
kwalitatief hoogwaardige pers. Tegelijkertijd moeten we vaststellen dat de
overheid niet bij machte is om zo’n voorziening «koste wat het
kost» in stand te houden: jarenlange trends als dalende (betaalde) oplagen,
gestaag teruglopende advertentie-inkomsten en schaalvergroting door samenvoeging
of opheffing van titels kan de overheid niet keren. Het kabinet kan uitgevers
niet verplichten om verlieslijdende exploitaties op de markt te houden en
het kabinet vindt het beslist onwenselijk om over te gaan naar hoge en min
of meer structurele vormen van financiële ondersteuning voor de pers.
Het kabinet voelt dan ook niet voor het pleidooi dat zo nu en dan klinkt voor
een verdere verlaging van het huidige (lage) BTW-tarief voor persorganen naar
het nultarief en/of het bieden van fiscaal voordeel op journalistieke arbeidskracht.
Deze laatste maatregel zou het voor toetreders op de markt of bestaande persbedrijven
makkelijker maken om arbeidsintensieve producten te introduceren of te handhaven.
Alhoewel het kabinet de achterliggende zorg bij deze generieke maatregelen
begrijpt, kleven er te veel nadelige bijeffecten aan. Dergelijke generieke
maatregelen hebben niet alleen een ongewenste precedentwerking naar andere
goederen en diensten, maar zij druisen ook in tegen de bestendige gedragslijn
van achtereenvolgende kabinetten om door middel van tijdelijke en relatief
bescheiden financiële steunverlening zich specifiek te richten op verlieslijdende
persondernemingen. Het Stimuleringsfonds voor de Pers wijst er in zijn advies
bovendien op dat dit soort generieke maatregelen niet altijd gericht zijn
op het wegnemen van knelpunten in de perssector en waarschijnlijk de sterkste
spelers het meeste zullen bevoordelen. Ook werpt het Fonds de vraag op in
hoeverre dergelijke maatregelen verenigbaar zijn met het principe van tijdelijkheid
van overheidssteun aan de pers.De introductie van deze generieke maatregelen zou een wezenlijke draai
van het huidige persbeleid betekenen, waarin de overheid zich op gepaste afstand
bevindt en terughoudend beleid voert. De gebruikte instrumenten die passen
binnen die politieke, beleidsmatige en financiële kaders zijn: het wegnemen
van onnodige belemmeringen, zodat mediabedrijven in staat zijn om zich multimediaal
te ontplooien; het bieden van (bescheiden) steun op tijdelijke basis door
middel van het Stimuleringsfonds voor de Pers en tenslotte het stimuleren
van zelfregulering die gericht is op het professioneel en maatschappelijk
verantwoord functioneren van media en journalistiek.Wel wil het kabinet onderzoeken hoe in de toekomst is te voorkomen dat
uitgevers van landelijke en regionale kranten in handen komen van investeerders met te weinig oog voor het belang en de publieke functie van
deze media.13. Ontwikkelingen in het medialandschap en binnen
de journalistiekHet Nederlandse medialandschap behoort tot de meest competitieve markten
van Europa.2 Er is een groot aanbod van publieke
en commerciële omroep op landelijk, regionaal en lokaal niveau. Internet
speelt een steeds belangrijker rol bij de informatievoorziening. Maar in deze
brief ligt de focus op de ontwikkelingen op persgebied.DagbladenEen belangrijk fenomeen vormen de gratis kranten die de afgelopen jaren
een sterke positie hebben verworven op de lezersmarkt. Naast Metro en Spits
(beiden 1999) kwamen er in 2007 nog twee titels bij: DAG en De Pers. Hun totale
oplage steeg naar ongeveer 1,8 miljoen per dag. Op 1 oktober jl. verscheen
het laatste papieren nummer van DAG. De titel wordt voortgezet als digitale
nieuwsvoorziening, via website, mobiele telefoon en narrowcasting. Het blad
is er niet in geslaagd om voldoende adverteerders aan zich te binden, aldus
uitgever PCM. De krappe advertentiemarkt is voor alle gratis kranten een probleem,
aangezien zij volledig op die inkomstenbron zijn aangewezen.Bij de betaalde dagbladen is al jarenlang sprake van een dalende oplage:
begin 2008 bedroeg die nog ca 3,7 miljoen.3 Opvallende
nieuwkomer is nrc.next die aantoont dat er nog voldoende belangstelling bij
het publiek bestaat voor een nieuwe betaalde krant.
Ook bij de betaalde kranten lopen de advertentie-inkomsten sterk terug: rubrieksadvertenties
(vacatures, huizen, auto’s, tweedehands spullen) hebben allang de enorme
mogelijkheden van het internet ontdekt. Deze ontwikkelingen gelden niet alleen
voor de Nederlandse dagbladen. In Europa en in de VS verkeert de dagbladmarkt
ook in zwaar weer, dankzij dalende oplages en reclame-inkomsten, die gepaard
gaan met een cultuur van gratis informatie, via internet en gratis kranten.
Zo heeft de Franse president Nicolas Sarkozy recent aangekondigd een plan
te willen opstellen om de Franse dagbladpers te redden. De totale dagbladoplage
in Frankrijk daalde in tien jaar tijd met 900 000 naar nog geen acht
miljoen. Een van de maatregelen die Sarkozy aangekondigd heeft, is een verruiming
van de mogelijkheden voor crossmediale samenwerking, zoals dit ook in Nederland
al is doorgevoerd.Na de kortstondige aanwezigheid en het rumoerige vertrek van Apax bij
PCM zorgde de overname van Wegener door Mecom voor opschudding. De nieuwe
eigenaar stelde een hogere rendementseis, wat leidde tot grote onrust binnen
het concern. Gelet op het feit dat een groot deel van de regionale kranten
bij Wegener verschijnt, is dit een zorgelijke ontwikkeling. Het Wegenerconcern
voert de komende tijd overleg met de NVJ en met zijn regionale dagbladonderdelen
over de precieze invulling van de beoogde kostenbesparingen. Inzet van dat
overleg is zoveel mogelijk behoud van de bestaande titels en (journalistieke)
werkgelegenheid.Bij de Telegraaf Media Groep (TMG) zorgde de aankoop van aandelen ProSiebenSat1
voor een aanzienlijk verlies en leidde dit tot de aankondiging van reorganisatie
en ontslagen. Ook hier is overleg gaande met als inzet behoud van titels en
journalistieke arbeidsplaatsen. Het is duidelijk dat de internationalisering
van media-eigendom zorgt voor een nieuw spanningsveld in de dagbladsector.
Zeker waar nieuwe eigenaars (sterk) verhoogde eisen stellen aan het rendement
dat een krantenonderneming maakt. Dit is een ontwikkeling die het kabinet
met zorg en aandacht volgt, juist vanwege het grote belang dat
hij hecht aan een optimale uitoefening van de publieke functie van kranten
in de nieuws- en informatievoorziening binnen onze democratische samenleving.
Het kabinet meent dat het de eigenaars/aandeelhouders kan aanspreken op hun
maatschappelijke verantwoordelijkheid.De Raad voor Cultuur pleit in dit verband voor een onderzoek naar de risico’s
van overname van maatschappelijk belangrijk geachte pers- en mediafuncties
door (buitenlandse) private partijen, en naar de mogelijkheden om in dit soort
gevallen de ruimte voor toetsing en toezicht te versterken. Dit ondanks het
feit dat de pers een private sector is.Dit is een interessant idee. We hebben op mediaterrein inmiddels enige
ervaring opgedaan met (buitenlandse) private partijen die eigendom hebben
verworven in mediabedrijven die actief zijn op de Nederlandse markt, zoals
de hierboven genoemde voorbeelden van Apax en Mecom. Maar ook kabelexploitant
Ziggo is grotendeels in buitenlandse handen. Het kabinet wil nagaan wat de
mogelijkheden zijn – zowel nationaal als op Europees1 niveau – om de belangrijke publieke functies, die dit soort
mediabedrijven vervullen op de Nederlandse markt, te beschermen tegen mogelijke
gevaren die kleven aan het feit dat ze eigendom zijn van (buitenlandse) private
partijen. In ieder geval acht ik het wenselijk om zoveel mogelijk transparantie
te bewerkstelligen in de eigendomsverhoudingen van mediaondernemingen. Het
kabinet zal dit betrekken bij de evaluatie van de Tijdelijke wet mediaconcentraties,
die voor 2009 is voorzien.Uitgevers en omroepen blijven elkaar opzoeken om crossmediale activiteiten
te ontwikkelen. De Tijdelijke wet mediaconcentraties biedt daartoe de ruimte.2 Met name de Telegraaf Media Groep (TMG) manifesteert
zich op audiovisueel terrein, met het nemen van belangen in producenten en
het uitbouwen van het eigen productiehuis. Daarnaast is TMG voor 85%
eigenaar van de Sky Radio Group, voor 50% van TMF, voor 12%
van ProSieben-Sat1 Media en (sinds kort) volledig eigenaar van de website
Geenstijl. Ook Wegener (fusie met Mecom) en RTL (overname Radio 538) maakten
gebruik van de verruimde mogelijkheden op crossownership, die de Tijdelijke
wet mediaconcentraties biedt.De dagbladuitgevers klagen erover dat anderen op de loop gaan met hun
content: dat geldt zowel voor knipselkranten als voor nieuwsaanbieders op
het internet. Zodra journalistieke informatie op het internet verschijnt,
lijkt het alsof deze informatie door een ieder vrij te gebruiken is. Het klassieke
auteursrecht, ontworpen in de analoge wereld, lijkt hier tekort te schieten.
Zij pleiten daarom voor een betere bescherming van het auteursrecht en databankenrecht
op internet3. Ook de NVJ meent dat een betere
bescherming van de digitale omgeving van belang is: digitale journalistieke
investeringen zijn volgens de NVJ nu vaak niet lonend omdat de bescherming
van creatief materiaal in een digitale omgeving moeilijk te handhaven is en
betaalmodellen omslachtig zijn, waardoor «gratis» de norm is geworden.
Oplossingen hoeven niet per se in de juridische sfeer gezocht te worden. Ook
technische middelen kunnen helpen bij een juist gebruik van content op internet.
Zo participeren de Nederlandse uitgevers in het project ACAP (Automated Content
and Access Protocol). ACAP is een taal voor zoekmachines, met uitleg over
de gebruikersmogelijkheden van digitale content. Mag de betreffende tekst
worden overgenomen, of slechts ten dele, en voor welke doeleinden bijvoorbeeld.
Ik zal in overleg met (dagblad)uitgevers en journalisten inventariseren wat
de concrete knelpunten zijn en nagaan hoe de overheid hierbij zou kunnen helpen. De dagbladuitgevers vragen aandacht voor de problemen die zich voordoen
rond de bezorging van kranten. Kenmerkend voor het Nederlandse krantenlandschap
is de hoge abonnementsgraad; dat betekent dat dagelijks circa 3,5 miljoen
kranten bij de abonnees worden afgeleverd. Daarvoor wordt traditioneel een
sterk beroep gedaan op jongeren, maar de dagbladsector tracht ook andere categorieën
bezorgers aan te boren. Het is duidelijk dat de bezorging een vitale kwestie
is voor de dagbladen. Ik vind het belangrijk om in goed overleg tussen alle
betrokken partijen te bezien hoe de overheid hierbij een helpende hand kan
bieden om eventuele knelpunten op te lossen.NieuwsbladenNieuwsbladen zijn lokale/regionale kranten, die één of meer
keer per week tegen betaling verschijnen. Het aantal nieuwsbladen daalt al
jaren, evenals hun gezamenlijke oplage. Er zijn momenteel ca 150 nieuwsbladen,
met een oplage van ruim drie miljoen exemplaren per week. Zij besteden veel
redactionele aandacht aan het eigen verzorgingsgebied en zijn daardoor van
grote betekenis voor de lokale informatievoorziening. Daarnaast zijn er ook
nog vele honderden huis-aan-huisbladen, maar die vormen in redactionele zin
een nogal heterogeen gezelschap.OpiniebladenOns land kent een viertal opinieweekbladen: Elsevier, Vrij Nederland,
HP/De Tijd en De Groene Amsterdammer, met een gezamenlijke oplage van ca.
230 000 exemplaren. In het voorjaar van 2008 hield het blad Opinio op
te verschijnen, omdat investeerder Roel Pieper de financiering staakte. HP/De
Tijd ziet zich genoodzaakt om de redactie in te krimpen, zo werd onlangs bekend.
Daarnaast verschijnt er een groot aantal week- en maandbladen die in meer
of mindere mate aandacht besteden aan actuele maatschappelijke ontwikkelingen
en daarbij gericht zijn op het algemene publiek of op bepaalde doelgroepen:
vrouwen, jongeren, ouderen, minderheden. Zij dragen op die manier bij aan
de pluriformiteit van de informatievoorziening, maar worden doorgaans niet
gerekend tot de specifieke categorie van opiniebladen.Nieuwsvoorziening op lokaal en regionaal niveauIn de afgelopen twintig jaar daalde het aantal redactioneel zelfstandige
regionale dagbladen van 40 naar 18; hun totale betaalde oplage daalde van
2,8 miljoen naar 1,7 miljoen exemplaren. Een sterke daling deed zich voor
in 2006, toen het Algemeen Dagblad werd samengevoegd met zeven regionale kranten.
Wat de lokale pers betreft: het aantal betaalde nieuwsbladen is in die twintig
jaar meer dan gehalveerd, terwijl hun gezamenlijke oplage terugliep met ruim
60%.Met uw Kamer deel ik de zorg over de diversiteit onder de lokale en regionale
dagbladen. Met name de ontwikkelingen bij Wegener – veruit de grootste
uitgever van regionale kranten in ons land – zijn zorgelijk. Er is in
de zomer van 2008 weliswaar overeenstemming bereikt tussen eigenaar Mecom
en de vakbonden, maar de verhoogde rendementseis van de eigenaar zou in de
toekomst kunnen leiden tot reorganisaties en inkrimping. Daar staat tegenover
dat veel regionale en lokale informatie wordt verzorgd door de regionale en
lokale omroepen (publiek en commercieel), terwijl ook de huis-aan-huisbladen
een stevige bijdrage leveren. Ook zijn er sterke verschillen tussen diverse
regio’s: zo wijst het Stimuleringsfonds voor de Pers er op dat in Nederlandse
gemeenten gemiddeld 11 lokale media worden aangeboden, maar dat gemeenten
in de provincies Zeeland, Groningen, Flevoland en Utrecht onder dat gemiddelde
zitten.Er zijn gelukkig ook positieve ontwikkelingen te melden over lokale/regionale
nieuwsvoorziening. Zo is bijvoorbeeld in Rotterdam een nieuwe gratis
weekkrant van start gegaan: Rotterdam Vandaag & Morgen. Den Haag kende al eerder een nieuwe betaalde weekkrant Den Haag Centraal. Het zijn signalen van belangstelling
bij burgers om geïnformeerd te worden over de gebeurtenissen in de eigen
leefomgeving en de ondernemingszin van uitgevers om daarop in te spelen. Ook
via het internet zijn diverse lokale/regionale aanbieders van nieuws en achtergrondinformatie
actief.Maar het is en blijft zaak om de ontwikkelingen rond de lokale/regionale
nieuwsvoorziening aandachtig te blijven volgen. Ik zal het Stimuleringsfonds
voor de Pers daarom vragen samen met het Commissariaat voor de Media hier
nader onderzoek naar te doen en mij daarover te rapporteren.1Ontwikkelingen binnen de journalistiekZowel in wetenschappelijke als in journalistieke kringen hoor je nogal
eens dat de toename van het aantal media en de toegenomen strijd om de reclame-inkomsten
en de aandacht van het publiek hebben geleid tot een zekere vervlakking binnen
de journalistiek. Per redactie moet met minder journalisten méér
output worden geleverd en dat komt de nauwkeurigheid niet altijd ten goede.
Journalistieke principes als het plegen van hoor en wederhoor, het checken
van feiten etc, komen zo nu en dan in het gedrang omdat er een grote druk
op media en journalisten ligt om «het laatste nieuws het eerst te brengen».2Het Commissariaat voor de Media meldt een opvallende ontwikkeling, dat
bij veel nieuwsaanbod tegenwoordig nog weinig journalistieke bewerking en
toevoeging plaats vindt. Een steeds groter deel van het nieuwsaanbod bestaat
uit louter onbewerkt doorgegeven berichten van persbureaus, ondernemingen
en andere belangenpartijen. Die ontwikkeling doet zich uiteraard niet alleen
in Nederland voor. Deze trend manifesteert zich vooral bij internet nieuwssites,
maar ook de nieuwsvoorziening van commerciële radiozenders kent nauwelijks
tijd voor achtergrondinformatie en toelichting bij het nieuws. Ook de gratis
kranten bestaan voor een belangrijk deel uit korte berichten. Omdat «gratis»
de kern van hun business model is, kunnen gratis kranten en nieuwssites slechts
met verhoudingsgewijs kleine redacties opereren. Deze trend tot versnelling
en verkorting van het nieuws kan leiden tot verschraling van de nieuwsvoorziening,
aldus het Commissariaat.3De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) stelde in 2003 vast dat
het publieke domein onderhevig is aan «medialogica»: het publieke
debat wordt steeds meer bepaald door de mogelijkheden én begrenzingen
van de media, met name televisie. Onder invloed van de media komt in het publieke
en politieke debat het accent te liggen op personen en conflicten in plaats
van op inhoud en standpunten, op beelden en emoties in plaats van op feiten
en argumenten, op schandalen en incidenten in plaats van op visies en beleid
voor de lange termijn, op het zoeken naar schuldigen in plaats van het zoeken
naar oplossingen. Ook de neiging tot hypes – nieuws dat zichzelf versterkt
zonder dat zich nieuwe feiten voordoen – en meutevorming – alle
media berichten vanuit hetzelfde perspectief – rekent de RMO tot de
negatieve kanten van medialogica.4Gelukkig is de afgelopen jaren binnen de journalistiek de bereidheid toegenomen
om verantwoording af te leggen over het journalistieke doen en laten.5 Dit heeft onder meer geresulteerd in het zogeheten drieluik
voor versterking van zelfregulering in de media: versterking van de Raad voor
de Journalistiek, wetenschappelijk onderzoek naar berichtgeving in de media
door middel van de Nieuwsmonitor en oprichting van de stichting MediaDebat
als stimulans voor publicaties en debat over journalistieke werkwijzen. In
het volgende hoofdstuk ga ik hier nader op in.4. Wat betekent dit voor beleid en regelgeving ?Hiervoor is al uiteengezet dat het beleid ten aanzien van pers en journalistiek
is opgebouwd uit drie componenten: (beperkte) regelgeving, steunverlening
via het Stimuleringsfonds voor de Pers en bevordering van de zelfregulering
binnen de journalistiek. In dit hoofdstuk geef ik aan welke conclusies ik
verbind aan de eerder in deze brief geschetste ontwikkelingen op het terrein
van nieuwsvoorziening en journalistiek en wat dat concreet betekent voor elk
van deze drie beleidscomponenten. Kort maar krachtig gezegd komt het hierop
neer: evaluatie van de (beperkte) regelgeving, modernisering van de werkingssfeer
en het instrumentarium van het Stimuleringsfonds voor de Pers en een krachtige
impuls aan de zelfregulering op terrein van de journalistiek.4.1. RegelgevingDe Tijdelijke wet mediaconcentraties is sedert medio 2007 in werking getreden
met een looptijd tot 1 januari 2010. In 2009 is een evaluatie voorzien.
Mede op basis daarvan zal worden besloten om de regeling ofwel te beëindigen,
ofwel – al dan niet in gewijzigde vorm – te continueren.De mogelijkheden voor samenwerking tussen mediabedrijven enerzijds en
publieke omroepen anderzijds zijn de afgelopen tijd aanmerkelijk verruimd.
Het Commissariaat voor de Media heeft een uitvoerige beleidslijn over deze
vorm van publiek-private samenwerking opgesteld. Ook hier is het oogmerk:
het wegnemen van onnodige beperkingen voor mediabedrijven (met name dagbladen)
om zich multimediaal te manifesteren en te ontplooien. We moeten ons niettemin
realiseren dat er altijd bepaalde grenzen voor dergelijke samenwerking zullen
gelden, gelet op de bepaling in de Mediawet dat de publieke omroep niet dienstbaar
mag zijn aan het maken van winst door derden. Dat staat echter niet in de
weg aan normaal economisch handelen tussen publieke omroep en private partijen,
waaronder uitgevers en andere mediabedrijven.4.2. Steunverlening via het Stimuleringsfonds voor de
PersDoel van het Stimuleringsfonds voor de Pers is «het handhaven en
bevorderen van de pluriformiteit van de pers, voor zover die van belang is
voor de informatie en opinievorming».1
Het Fonds heeft ook tot taak om innovatie binnen de persbedrijfstak zoveel
mogelijk te ondersteunen, door middel van financiële steun en/of onderzoek.
Het Fonds wijst in zijn adviezen2 op een viertal
beperkingen in zijn werkingssfeer, die een belemmering vormen voor zijn doelmatig
en eigentijds functioneren. Ik loop ze langs en voorzie ze van mijn reactie.
Oogmerk daarbij is herijking en modernisering.Gratis bladen binnen de werkingssfeer van het Fonds brengenHet Fonds kan tot dusverre uitsluitend steun verlenen aan betaalde persorganen.3 Sedert de verschijning
van gratis kranten in ons land is de vraag opgekomen of het Fonds in beginsel
ook bladen zou moeten kunnen steunen, die niet tegen betaling worden aangeboden,
maar niettemin een rol spelen in de journalistieke nieuwsvoorziening van grote
groepen burgers. Diezelfde vraag kwam al eerder op in verband met huis-aan-huisbladen
die in hun verschijningsgebied een duidelijke nieuwsfunctie vervullen. Het
Fonds ziet geen principieel bezwaar tegen steunverlening aan gratis bladen
op voorwaarde dat ze wel voldoen aan de andere wettelijke eisen om voor steunverlening
in aanmerking te komen. Het Fonds verwacht geen stormloop als gevolg van zo’n
verruiming; het budgettair beslag is waarschijnlijk gering omdat
een groot deel van de gratis bladen niet voldoet aan de wettelijke criteria
die gelden om in aanmerking te komen voor steun door het Fonds.1Ik sta positief tegenover dit voorstel van het Fonds. De bijdrage die
gratis kranten sinds 1999 leveren aan de nieuwsvoorziening op landelijk niveau
is onmiskenbaar en aanzienlijk. Daarnaast zijn er al vele decennia gratis
huis-aan-huisbladen die op lokaal niveau verschijnen en in sommige gevallen
eveneens een waardevolle journalistieke bijdrage leveren. In veel gemeenten
bericht de lokale (gratis) krant als enig onafhankelijk medium structureel
over de lokale politieke besluitvorming en levert daarmee een bijdrage aan
de politieke meningsvorming. Bovendien informeert de lokale overheid in de
regel haar bewoners via dezelfde lokale (betaalde of gratis) krant.Ik ben daarom van plan om de werkingssfeer van het Fonds zodanig te wijzigen,
dat ook bladen die niet tegen betaling verschijnen in beginsel voor steun
in aanmerking kunnen komen. De andere wettelijke eisen blijven onverkort van
toepassing.Steun bieden aan kleinschalige persproductenHet Fonds vraagt aandacht voor het grote belang van kleinschalige persproducten
voor de pluriformiteit van de informatievoorziening. «Kleinschalig»
is uiteraard een betrekkelijk begrip. Het Fonds verstaat er onder: «bladen
of websites die door zelfstandige uitgevers op de markt worden gebracht en
die zich met informatie en opinie richten op een specifieke, relatief kleinschalige
bevolkingsgroep, dan wel op een bestuurlijke of historisch bepaalde geografische
eenheid». Het fonds heeft brede ervaring opgedaan met dergelijke kleinschalige
producten, die voor de verscheidenheid in de informatievoorziening een belangrijke
rol kunnen spelen. Het Fonds taxeert het financieel beslag dat hiermee gemoeid
is op hoogstens twee ton per jaar. Hij adviseert om dit gedurende een periode
van drie jaar te doen en dan te evalueren. Ik sta positief tegenover dit advies
en zal het Fonds vragen om deze verruiming in zijn beleidsregels vast te leggen.Steun bieden aan nieuwe bladenHet Fonds kan tot dusverre uitsluitend steun bieden aan nieuwe dagbladinitiatieven.2 Hij
meent dat verruiming geboden is, zodat ook andersoortige nieuwe bladen voor
steun in aanmerking komen. Gelet op het sterk risicodragend karakter van dergelijke
projecten vindt het Fonds echter wel dat ze voor het merendeel door de aanvrager
zelf of door derden gefinancierd dienen te worden.Ik sta hier in beginsel positief tegenover. Nieuwe initiatieven kunnen
een waardevolle aanvulling vormen op de bestaande pluriformiteit. Uiteraard
moeten dergelijke initiatieven binnen de werkingssfeer van het Fonds vallen
en dus ook voldoen aan de wettelijke eisen om zich voor steun te kwalificeren.3 Ook de opvatting van het Fonds dat – gelet op
het risico dat gepaard gaat met nieuwe initiatieven – het merendeel
van de financiering door de aanvrager of door derden moet plaats vinden, acht
ik op zijn plaats. Dat zou immers betekenen dat er «maatschappelijk
draagvlak» voor zo’n nieuw initiatief bestaat en voorkomt dat
het Fonds een stortvloed van aanvragen over zich heen krijgt, met alle budgettaire
gevolgen van dien.Ik zal met het Fonds in overleg treden over de precieze uitwerking van
deze verruiming en de budgettaire implicaties, die binnen de bestaande middelen
van het Fonds moeten worden opgelost.Steun bieden aan bladen die in concernverband verschijnenHet Fonds kan tot dusverre niet of nauwelijks steun bieden aan bladen,
die verschijnen in concernverband.1
Bij steunverlening moet namelijk vast staan dat steun uit andere bronnen dan
het Fonds niet of niet afdoende mogelijk is en dat is bij bladen in concernverband
meestal onmogelijk. In de praktijk worden veruit de meeste (dag)bladen in
concernverband uitgegeven en dat betekent dat het Fonds voor al die bladen
niets kan betekenen. Het Fonds heeft de afgelopen jaren zo nu en dan een uitzondering
op deze regel gemaakt voor bladen die al jarenlang verlieslijdend waren en
waar het concern veel geld in had gepompt. Bovendien moest het concern zich
ook bereid verklaren om in de toekomst nog behoorlijk te investeren bij een
project, dat uitzicht biedt op een sluitende exploitatie.Ik begrijp de zorg van het Fonds in dergelijke gevallen, juist vanwege
het grote belang dat ik hecht aan een goede nieuwsvoorziening op lokaal en
regionaal niveau. Daarom sta ik positief tegenover dit advies. Ik wil met
het Fonds nader overleggen hoe zo’n verruiming van de werkingssfeer
juridisch sluitend kan worden gerealiseerd, zonder te treden in beslissingen
die thuishoren bij de leiding van het desbetreffende concern. Ook moet ik
nader bezien wat de financiële gevolgen kunnen zijn van een dergelijke
verruiming.Naast deze reguliere steun kent het Fonds nog twee tijdelijke steunregelingen:
voor minderhedenbladen en voor journalistieke internet-informatieproducten.
Ze werden ingevoerd in 2002 en in 2005 is besloten om ze vooralsnog voort
te zetten. Het Stimuleringsfonds voor de Pers heeft beide regelingen laten
evalueren.2Regeling voor minderhedenbladenDeze regeling is in het leven geroepen omdat er een knelpunt bestaat bij
de informatievoorziening van en voor minderheden. De bestaande kranten en
tijdschriften worden door hen over het algemeen weinig gelezen, omdat zij
in deze bladen (te) weinig vinden wat aansluit bij hun eigen leefwereld.3 De bladen die voor deze steun in aanmerking willen komen,
moeten zich richten op ontwikkelingen binnen de Nederlandse samenleving en
dragen zodoende bij aan een goede integratie.De regeling heeft geleid tot een hele reeks nieuwe projecten, maar slechts
weinig bladen bleken op den duur commercieel levensvatbaar. Daarbij moet worden
aangetekend dat de regeling relatief kort loopt. Het grootste deel van de
projecten is net afgerond of loopt nog. In feite is het daarom nog te vroeg
voor een definitief oordeel over deze regeling. Een deel van de bladen heeft
geleid tot spin-offs, bijvoorbeeld in de vorm van een website of van expertise
die op andere terreinen wordt benut. Alles afwegend komen de onderzoekers
tot de conclusie dat de regeling voorlopig voortzetting verdient, maar dat
er wel aanpassingen nodig zijn om haar effectiviteit te vergroten.4Ik vind het nog te vroeg om een definitief oordeel over deze regeling
te vellen. Daar komt bij dat de aanbevelingen ter verdere verbetering van
de regeling nuttig en waardevol zijn. Ik vind het daarom verstandig om de
regeling nog twee jaar voort te zetten en dan andermaal te evalueren om te
zien wat het effect van de verbeteringen is geweest. Gelet op de toegekende
bedragen in de periode 2002–2007 vind ik het verantwoord om het jaarlijks
beschikbare budget voor de regeling benedenwaarts aan te passen.5 Ik zal in de voortgezette regeling € 300 000,= als
jaarlijks plafond vastleggen. Regeling voor journalistieke internet-informatieproductenDeze regeling is bedoeld als stimulering van kwalitatief hoogwaardige
journalistieke informatievoorziening via het internet, dat zich immers in
betrekkelijk korte tijd heeft ontwikkeld tot een belangrijke informatiebron voor burgers. In het kader van de overheidszorg voor een optimale
informatievoorziening werd een dergelijke stimuleringsregeling van belang
geacht. Het moest uitgevers in staat stellen om met nieuwe producten op internet
te experimenteren. Lokale en regionale initiatieven kunnen mogelijk lacunes
vullen, die (dreigen te) ontstaan in de informatievoorziening op lokaal en
regionaal niveau.1 Opvallend is dat geen van
de afgesloten initiatieven geheel commercieel kan draaien en dat weinigen
verwachten dat ze hiertoe in de toekomst in staat zullen zijn. Dat is een
euvel waar internetaanbieders van nieuws en informatie regelmatig tegenaan
lopen: het ontbreekt aan een rendabel businessmodel. Alles afwegend komen
de onderzoekers tot de conclusie dat de resultaten van de regeling waardevol
zijn, maar nog niet rendabel. Ze formuleren een aantal aanbevelingen.2Ook deze regeling wil ik nog twee jaar voort te zetten en nogmaals evalueren
om te zien wat het effect van de verbeteringen is geweest. Voor deze regeling
stel ik een jaarlijks plafond vast van € 450 000,=. De bedragen
van beide regelingen liggen boven het gemiddelde bedrag van de afgelopen zes
jaren en biedt het Fonds dus voldoende ruimte. Daarmee wordt bovendien voorkomen
dat teveel nieuwe projecten tegelijkertijd in de markt worden gezet, hetgeen
de slagingskans per project ten goede komt.Toekomstige financiering van het Stimuleringsfonds voor
de PersHet kabinet hecht groot belang aan het werk dat het Stimuleringsfonds
voor de Pers verricht: door tijdelijk steun te bieden helpt het Fonds persorganen
om vanuit een verlieslijdende situatie naar een kostendekkende exploitatie
te groeien. Het onderzoek dat het Fonds laat doen komt ten goede aan de gehele
persbedrijfstak. De hierboven voorgestelde aanpassingen van de werkingssfeer
stellen het Fonds nog beter in staat om zijn wettelijke taak uit te voeren.De middelen waarover het Fonds beschikt, nemen geleidelijk af. Ultimo
2007 beschikte het Fonds nog over circa € 5,7 miljoen. Over de jaren
2002–2007 gaf het Fonds gemiddeld € 2,3 miljoen per jaar uit
aan zijn reguliere steuntaken. Dat betekent dat in de loop van 2009 het Fonds
geen langlopende verplichtingen meer aan zou kunnen gaan. Dat vind ik niet
acceptabel, gelet op het grote belang dat ik hecht aan een goede uitvoering
van die reguliere steuntaken door het Fonds. Ik ben dan ook van plan om de
jaarlijkse dotatie aan het Fonds te hervatten.3
In de Mediabegroting-2009 neem ik een dotatie op van€ 1 miljoen
en vanaf de begroting-2010 ben ik voornemens de jaarlijkse dotatie te verhogen
naar € 2,3 miljoen. De dekking daarvoor vind ik binnen de mediabegroting.
Die middelen zijn bestemd voor de reguliere taken van het Fonds.Daarnaast zou het Fonds graag beschikken over extra budget ten behoeve
van innovatie-projecten. Die zouden uitgevers van gedrukte media moeten ondersteunen
in het overschakelen naar digitale media, zodat ze ook in de digitale wereld
hun rol kunnen blijven vervullen op het terrein van informatievoorziening
en meningsvorming. Het zou daarbij gaan om innovatie-projecten in de lokale,
de regionale en de landelijke pers, terwijl ook innovatie van de journalistiek
in aanmerking zou moeten komen voor dergelijke ondersteuning. Het Fonds raamt
dat voor een periode van vier jaar in totaal € 7,3 miljoen voor
dergelijke projecten beschikbaar zou moeten zijn.4Hoewel ik voorstander ben van innovatie in de persbedrijfstak, ben ik
door het uitgebrachte advies nog niet overtuigd van de noodzaak dat de overheid
daaraan zo’n forse bijdrage zou moeten leveren. Ik zie innovatie primair
als een eigen verantwoordelijkheid van de persondernemingen zelf.
De afgelopen jaren hebben zij gelukkig blijk gegeven doordrongen te zijn van
de noodzaak om te innoveren. Ik stel voor dat het Fonds zijn reguliere middelen
zoveel mogelijk inzet om projecten met een innovatief karakter te ondersteunen;
dan snijdt het mes als het ware aan twee kanten.4.3. Zelfregulering binnen de journalistiekIn 2005 ging het zogeheten drieluik zelfregulering van start: versterking
van de Raad voor de Journalistiek, wetenschappelijk onderzoek naar mediaberichtgeving
door middel van de Nieuwsmonitor en ondersteuning van de Stichting MediaDebat.
Dit drieluik is geëvalueerd met hulp van de betrokken partijen en het
Stimuleringsfonds voor de Pers. In februari 2008 werd op initiatief van OCW
een werkconferentie georganiseerd, gewijd aan dit drieluik.NieuwsmonitorIn maart 2005 is Stichting Het Persinstituut gestart met het project De
Nederlandse Nieuwsmonitor, met steun van het Stimuleringsfonds voor de Pers,
de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) en de Nederlandse Dagbladpers
(NDP). De Nieuwsmonitor wil empirisch materiaal aandragen dat binnen de journalistiek
en de samenleving gebruikt kan worden voor reflectie op en discussie over
de kwaliteit van het journalistieke werk. Alhoewel wetenschap en journalistiek
niet altijd in de pas lopen, bleken de verschillende publicaties van de Nieuwsmonitor
in de afgelopen jaren interessante gegevens op te leveren. De Nieuwsmonitor
publiceerde onder andere over politici in het nieuws in 2006, over de rol
van media en stemwijzers bij de verkiezingen van 2006/2007 en over de berichtgeving
rond de affaire Wisse Smit.De Nieuwsmonitor kan met zijn empirische gegevens een belangrijke en positieve
bijdrage leveren aan het publieke debat en de functie van zelfreflectie binnen
de media. Hij helpt zo met het transparant maken van het nieuwsproces. Het
Stimuleringsfonds voor de Pers en de Raad voor cultuur zijn positief over
dit initiatief en ook de verschillende partijen in het veld zijn enthousiast.
Wel maakt het Stimuleringsfonds een aantal kanttekeningen. Hij wil financiering
van de Nieuwsmonitor pas voortzetten als ook de NDP en de NVJ hun bijdragen
voortzetten, en daarnaast de publieke omroep gaat bijdragen. Dit advies van
het Stimuleringsfonds onderschrijf ik en ik zal dan ook met de NOS in overleg
gaan over de mogelijkheden tot een bijdrage aan de Nieuwsmonitor.Het Stimuleringsfonds voor de Pers zal, als aan deze voorwaarden voldaan
wordt, nog twee jaar doorgaan met financiering van de Nieuwsmonitor. Daarna
zal het project op eigen kracht moeten kunnen draaien. De Nieuwsmonitor zal
daarom tijd vrij moeten maken om externe opdrachtgevers te werven en om na
te denken over de financiering na de toegezegde twee jaar.Tot slot wijst het Stimuleringsfonds voor de Pers er terecht op dat de
gegevens uit de Nieuwsmonitor adequaat opgepakt horen te worden door de verschillende
media, zij dienen immers als bron voor discussie en reflectie over de kwaliteit
van de journalistiek. Als zij vallen op droge aarde, dan bereikt het onderzoek
niet het beoogde doel. Stichting MediaDebat kan hier een belangrijkere rol
spelen, door onderzoeksresultaten direct onderwerp van debat te maken. Ook
de Nieuwsmonitor zelf zal zich moeten afvragen hoe hij zijn wetenschappelijke
tempo en werkwijze meer kan afstemmen op de wereld van de media. Stichting MediaDebatDit is een gezamenlijk initiatief van de NDP, de NOS en de NVJ. Zij krijgt
naast bijdragen uit de sector ook financiële steun van OCW. In 2006 draaide
MediaDebat voor het eerst een volledig jaar. Het debatbureau organiseert gemiddeld
tien debatten per jaar op diverse locaties in het land. Soms ging dit in samenwerking
met andere partijen, waaronder de Nieuwsmonitor. Het MediaDebat weet goed
in te spelen op de actualiteit en kan in snel tempo een debat op poten zetten
naar aanleiding van een maatschappelijke discussie. Een goed voorbeeld hiervan
vormde het debat naar aanleiding van berichtgeving over gezinsmoorden. Maar
het debatbureau organiseert ook grootschaliger debatten over meer algemene
of fundamentele kwesties, zoals bijvoorbeeld het belang van Europa in de Nederlandse
berichtgeving.De Raad voor cultuur is van mening dat het MediaDebat nog maar matig gelukt
is om een rol te spelen in de discussie over de journalistieke kwaliteit.
Ook het Stimuleringsfonds voor de Pers onderstreept in zijn advies dat er
meer debatten door de sector zelf georganiseerd zouden moeten worden. De discussies
die tijdens de verschillende debatten gevoerd worden, lijken tot op heden
niet op grote schaal teruggekoppeld te worden. Dat is jammer, want de debatten
geven vaak tekenend weer met welke dilemma’s journalisten geconfronteerd
worden en op welke wijze zij hun afwegingen maken. Ook is het MediaDebat tot
op heden nog niet gelukt om een vorm te vinden waarin zij zichzelf kan bedruipen.
Alhoewel mijn voorganger in eerste instantie voor een opstartperiode van drie
jaar steun toegezegd had, heb ik deze bijdrage inmiddels met nog een jaar
(2008) verlengd. MediaDebat heeft onder andere door personele wisselingen
in het eerste jaar wat opstartproblemen gekend, maar heeft aangegeven de organisatie
inmiddels goed op de rails te hebben. Het is de bedoeling dat de sector dit
initiatief in de toekomst zelfstandig zal kunnen dragen, zodat Mediadebat
kan functioneren zonder structurele overheidssubsidie.Versterking Raad voor de JournalistiekDe versterking van de Raad voor de Journalistiek kwam drie jaar geleden
tot stand door de sector zelf, zonder hulp of financiering door de overheid.
Het ledental van de Raad is uitgebreid, het aantal zittingen per jaar is vergroot
en externe griffiers zijn ingeschakeld om de raad te ontlasten en de procedure
te verkorten. Ook is de website verbeterd, is de raad actiever geworden in
zijn voorlichtingsrol en heeft hij een leidraad gepresenteerd op basis waarvan
hij zijn afwegingen maakt.De Raad voor Cultuur is van mening dat de versterking van de Raad voor
de Journalistiek nog onvoldoende tot stand gekomen is. Ook het Stimuleringsfonds
voor de pers benadrukt dat de discussie over de versterkingsmogelijkheden
van de Raad voor de Journalistiek gevoerd moet blijven worden. De Raad voor
de Journalistiek ziet bovendien zelf nog andere mogelijkheden voor verbetering.
Zo blijft de financiële situatie een zorgpunt, is hij op zoek naar eventuele
mogelijkheden voor een hoger beroep en kan de toegankelijkheid en bekendheid
groter. Recent nog was de Raad in het nieuws omdat Nova zijn steun aan de
raad opschortte. Nova stelde de uitspraken van de Raad publiekelijk aan de
kaak omdat een hoger beroep niet mogelijk was. Eerder al gaven ook TROS en
RTL een dergelijk signaal af.Met financiële steun van het Stimuleringsfonds voor de Pers heeft
de Raad voor de Journalistiek het afgelopen jaar een vergelijkend onderzoek
uitgevoerd naar het functioneren van de verschillende raden voor de journalistiek
in West-Europa. Op basis van dit onderzoek heeft de Raad een aantal verbeterpunten
geformuleerd. Allereerst krijgt de Raad een ruimere taakomschrijving.
Hij moet gaan bijdragen aan de ontwikkeling van de beroepsethiek, iets wat
de Raad nu nog maar incidenteel doet. Hij zou meer ambtshalve uitspraken kunnen
doen en deelnemen aan maatschappelijke discussies en debatten, voorlichting
en interviews. De samenstelling van de Raad dient verder veranderd te worden.
Naast niet-journalistieke leden uit participerende organisaties, horen ook
publieke leden geworven te worden via een openbare procedure. De sancties
van de Raad kunnen dwingender; gegrond verklaarde uitspraken horen gepubliceerd
te worden. Dit kan gerealiseerd worden door middel van nieuwe convenanten
met uitgevers en/of hoofdredacties. Ook de klachtenprocedure kan verbeterd
worden. Klagen per e-mail moet mogelijk worden, bijvoorbeeld door het invullen
van een online klachtenformulier en er moet een snelle, vereenvoudigde procedure
worden ingevoerd, voor die gevallen waarin de Raad onbevoegd is of de klager
niet-ontvankelijk of de klacht ongegrond. De Raad zou ook vaker om nadere
informatie moeten vragen. De Raad wil in de toekomst een uitspraak kunnen
herzien als daar aanleiding toe is. Tot slot wil de Raad een ombudsfunctie
gaan vervullen. De voorzitter en de secretaris van de Raad zouden deze functie
op zich kunnen nemen. Nu al hebben de voorzitter en de secretaris een bemiddelende
functie in de voorfase van een klachtenprocedure; deze tendens zou moeten
worden doorgezet. Wel is meer menskracht nodig en een duidelijk gezicht naar
buiten.De Raad heeft aangegeven zeker een verdubbeling van het huidige budget
(ca € 144 000) nodig te hebben om deze veranderingen te kunnen
doorvoeren. Hij heeft aangegeven dit bij voorkeur door de branche zelf te
laten dragen. Immers, de Raad is een orgaan van zelfregulering. De overheid
blijft in het persbeleid op afstand. Wel kan ik mij voorstellen dat de overheid
een aanjagende en stimulerende rol vervult om de versterking van de zelfregulering
te ondersteunen, zoals dat ook gebeurd is bij de start van Stichting MediaDebat.
Het is immers ook van belang voor de overheid als de zelfreguleringsmechanismen
in de perssector goed functioneren. De Raad voor de Journalistiek is een orgaan
dat inmiddels kan bogen op een lange geschiedenis en groot draagvlak in het
veld. Er zijn de laatste tijd wel kritische geluiden uit het veld te horen
richting de Raad voor de Journalistiek, maar duidelijk is dat de Raad voor
de Journalistiek hier niet doof voor is en zelf hard werkt aan structurele
verbetering. Ik ben daarom bereid om tijdelijk, gedurende drie jaren, voor
maximaal 50% bij te dragen aan de kosten die met de Raad voor de Journalistiek
gemoeid zijn, met een maximum van € 150 000,= per jaar en op
voorwaarde dat het draagvlak voor de Raad binnen de mediasector substantieel
blijft. Dekking hiervoor vind ik binnen de subsidies mediabeleid. De andere
50% zal gefinancierd moeten worden door de mediasector zelf. Na afloop
van deze periode is de sector zelf weer verantwoordelijk voor honderd procent
van het budget voor de Raad voor de Journalistiek.Conclusies evaluatie drieluikIn de afgelopen drie jaar is het nodige gesleuteld aan de verantwoordingsmechanismen
in de journalistiek. Het drieluik zelfregulering heeft een aantal ontwikkelingen
in gang gezet en de zelfregulering zeker versterkt, maar het heeft nog niet
het volle potentieel aan mogelijkheden benut. Daarvoor is drie jaar blijkbaar
niet genoeg.In november 2007 heb ik een gesprek gehad met een afvaardiging uit de
sector (NVJ, Mediadebat, NUV/NDP, Genootschap van Hoofdredacteuren) over de
mogelijkheden tot intensivering van de zelfregulering,en in het bijzonder
tot een klachteninstelling waar mensen die benadeeld zijn door de media terecht
kunnen. De NVJ, de Raad voor de Journalistiek en Mediadebat hebben mij in
dit gesprek laten weten dat zij overwegen de drie afzonderlijke initiatieven
van het drieluik duidelijker en in samenhang te presenteren en
dat er gewerkt zal worden aan onderlinge cohesie, dialoog en samenwerking.
Dat vind ik een gunstige ontwikkeling, die ik met kracht wil onderschrijven.5. Diverse onderwerpen op het terrein van de journalistiekIn dit hoofdstuk komen onderwerpen aan de orde, die ofwel voortkomen uit
een toezegging aan de Kamer, ofwel onderdeel vormen van de adviezen die de
Raad voor Cultuur en het Stimuleringsfonds voor de Pers hebben uitgebracht
ten behoeve van deze persbrief.5.1. Onafhankelijk Mediafonds conflictgebiedenWerken als journalist in een conflictgebied kan levensgevaarlijk zijn.
Dat werd in augustus 2008 bijzonder pijnlijk geïllustreerd door de tragische
dood van RTL-cameraman Stan Storimans tijdens een beschieting in Gori, Georgië.
Zijn collega Jeroen Akkermans raakte bij die aanval gewond. Storimans is de
zevende Nederlandse journalist die tijdens werkzaamheden in een conflictgebied
om het leven kwam sinds 1982.1 Wereldwijd kwamen
vele duizenden journalisten om het leven.Tijdens de behandeling van de Mediabegroting-2008 is vanuit de Kamer gevraagd
naar de mogelijkheid van een Onafhankelijk Mediafonds Conflictgebieden, waaruit
journalisten financiële steun kunnen krijgen voor werk in conflictgebieden.2 Onafhankelijke verslaggeving uit conflictgebieden is
schaars, omdat er voor journalisten vaak te hoge kosten kleven aan werk in
zo’n risicogebied. Ik heb het Stimuleringsfonds voor de Pers gevraagd
om mij hierover te adviseren. Het Fonds heeft zich daarbij gebaseerd op opvattingen
die de NVJ, het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) en de NDP desgevraagd naar
voren hebben gebracht.De NVJ vindt het belangrijk dat Nederlandse burgers zich ook een mening
kunnen vormen over het optreden van de Nederlandse militairen, juist nu Nederland
op verschillende plaatsen in de wereld actief is in conflictgebieden. Volgens
de NVJ geeft het meereizen met militaire groepen, het zogenaamd «embedded»
verslag doen, een tamelijk eendimensionaal beeld van het conflict. Om de pluriformiteit
van de verslaggeving te ondersteunen zou ook onafhankelijke journalistiek
in oorlogsgebieden gestimuleerd moeten kunnen worden. De drempels hiervoor
zijn erg hoog, vanwege torenhoge verzekeringspremies, voorbereidings-, uitrustings-
en reiskosten. Daardoor zijn volgens de NVJ zeer weinig media in staat om
eigen journalisten verslag te laten doen. Een (mede) door de overheid c.q.
het Stimuleringsfonds voor de Pers gefinancierd onafhankelijk waarborgfonds
zou die drempels kunnen verlagen. Ook zou een professionele voorbereiding
van journalisten die naar oorlogsgebieden gaan, uit een dergelijk fonds gefinancierd
kunnen worden. Zowel reguliere media als professioneel opererende freelancers
zouden volgens de NVJ een beroep op zo’n fonds moeten kunnen doen.De NDP laat weten sympathie te hebben voor het voorstel van een Onafhankelijk
Mediafonds Conflictgebieden, maar ziet niet hoe bij de operationalisering
van dat idee de onafhankelijkheid van de journalistiek kan worden gewaarborgd.
Nader onderzoek naar de mogelijkheden hiertoe en discussie hierover met betrokkenen
uit de sector acht de NDP op zijn plaats. Het NUV meldt dat binnen die organisatie
nog overleg plaats vindt over de vraag in hoeverre uitgevers naast de al bestaande
ad-hoc steun – zowel via de branche als op individueel niveau –
op brancheniveau kunnen bijdragen aan het vrij kunnen verrichten van journalistieke
werkzaamheden, zoals door middel van fondsen. Het Stimuleringsfonds voor de Pers trekt op basis van die reacties de
conclusie dat deze aangelegenheid in eerste instantie een zaak is voor de
pers zelf, waarin de overheid zich terughoudend dient op te stellen. Ik deel
die opvatting. Als de overheid in dit verband al een taak zou hebben, valt
te overwegen die uitsluitend betrekking te laten hebben op situaties van vredesmissies
van het Nederlandse leger in conflictgebieden.1
Het Fonds wil een werkgroep instellen met vertegenwoordigers van journalisten,
omroep, uitgevers, verzekeringsbranche en de overheid. Die werkgroep kan dan
bezien of er naast een onafhankelijk speciaal fonds ook alternatieven de overweging
verdienen. Ik neem dit advies over en zal het Fonds vragen om hier op korte
termijn mee te starten.5.2. Bronbescherming van journalistenIn het Goodwin-arrest (1996) heeft het Europese Hof voor de Rechten van
de Mens (EHRM) zich op het standpunt gesteld dat aan journalisten geen volledig
verschoningsrecht toekomt, maar dat zij vanwege het belang van de vrijheid
van meningsuiting en de persvrijheid in een democratische samenleving onder
omstandigheden wel aanspraak kunnen maken op een recht op bronbescherming.2 Dit recht is evenwel niet absoluut en kan – ter
beoordeling aan de rechter– door een ander zwaarder wegend belang opzij
worden gezet.Naar aanleiding van de uitspraak van het EHRM op 22 november 2007
in de zaak-Voskuil, waarin een schending van artikel 10 van het EVRM werd
vastgesteld, heeft de minister van Justitie de Tweede Kamer toegezegd een
wettelijke regeling ter zake in voorbereiding te nemen.3 Een conceptwetsvoorstel met die strekking is inmiddels besproken met
vertegenwoordigers van de NVJ en het Genootschap van Hoofdredacteuren. Ook
zal de minister van Justitie het oordeel inwinnen van de vaste adviesorganen
uit de strafrechtspleging: de Raad voor de rechtspraak, de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak, het College van procureurs-generaal, de Nederlandse Orde
van Advocaten en de Raad van Hoofdcommissarissen. Als eerstverantwoordelijke
voor het mediabeleid ben ik nauw bij dit onderwerp betrokken.5.3. MonitoringDe Raad voor Cultuur wijst er op dat momenteel diverse instanties bepaalde
ontwikkelingen in het medialandschap monitoren, zoals het Commissariaat voor
de Media, het Stimuleringsfonds voor de Pers en de Nieuwsmonitor. Om de effectiviteit
van de monitoring te verbeteren vindt de Raad een bundeling van de verschillende
activiteiten op zijn plaats. Hij ziet voor de toekomst een cruciale rol weggelegd
voor een gezaghebbend monitororgaan. Dat moet zich afstandelijk en flexibel
opstellen, met een scherp oog voor nieuwe ontwikkelingen in het medialandschap.
De Raad acht het van groot belang dat dit orgaan een gezamenlijk en gedeeld
instrumentarium ontwerpt op basis waarvan witte vlekken in de maatschappelijke
informatievoorziening, zowel in het aanbod als in het gebruik, kunnen worden
vastgesteld als basis voor mogelijke publieke interventie. De exacte werkwijze
en parameters van het monitororgaan moeten uiteraard nog worden uitgewerkt
en ingevuld, aldus de Raad. Van belang is hierbij dat de overheid, wanneer
ze vaststelt dat de media een aantal publieke functies, gebaseerd op relevante
waarden, moeten vervullen, zich minder op beleid en regelgeving vooraf richt,
meer ruimte laat aan maatschappelijke partijen en zich vooral beperkt tot
toezicht en evaluatie achteraf, en pas ingrijpt op het moment dat er daadwerkelijk
witte vlekken ontstaan op het gebied van maatschappelijk belangrijk geachte
functies zoals nieuws, opinie en achtergrond. Ik ben niet geneigd dit advies te volgen. We moeten een scherp onderscheid
maken tussen inhoudelijke monitoring, zoals gebeurt bij de Nieuwsmonitor,
en niet-inhoudelijke monitoring, zoals het geval is bij de activiteiten van
het Commissariaat voor de Media en het Stimuleringsfonds voor de Pers. Ik
vind het onwenselijk om die twee soorten van monitoring met elkaar te verbinden.
Wel vind ik het van belang dat een goede afstemming tussen de diverse instanties
plaats vindt om te voorkomen dat werkzaamheden elkaar onnodig overlappen dan
wel dat er witte vlekken in de monitoring ontstaan.5.4. Stimuleringsfonds voor de MediaVanuit de gedachte dat het in het mediabeleid niet langer om mediumtypen
gaat, maar om publieke functies beveelt de Raad voor Cultuur aan dat het belangrijkste
beleidsinstrument op dit terrein, het Stimuleringsfonds voor de Pers, zich
samen met andere fondsen evolueert in de richting van een stimuleringsfonds
voor de media. Zo’n fonds zou daar waar de maatschappelijke functies
van de media in het geding komen de mediasector moeten kunnen ondersteunen.
Het moet, in samenhang met andere fondsen, waardevolle initiatieven op het
gebied van nieuws, opinie en achtergrond en van kunst en cultuur kunnen ondersteunen.
Voor de omvorming van de bestaande fondsen in de richting van een mediafonds
is evident politieke regie onontbeerlijk, meent de Raad. Alleen bij een goed
geregisseerde overgangssituatie blijven de waardevolle elementen uit het bestaande
media- en cultuurbeleid overeind.Ik volg dit advies (nog) niet. Uiteraard heb ik oog voor de convergentie
tussen mediumtypen en de gevolgen die dat op termijn heeft voor het beleid,
maar de convergentie is nog niet zo ver voortgeschreden dat een onderscheid
tussen de diverse mediumtypen niet langer aan de orde zou zijn. Pers en omroep
hebben heel eigen regelgeving en financiële kaders. Hetzelfde geldt voor
de mediasector en de cultuursector. We zullen dit onderwerp op langere termijn
nader moeten bezien.5.5. MediawijsheidDe Raad voor Cultuur benadrukt het belang van mediawijsheid en prijst
de verschillende activiteiten die de overheid op dit terrein heeft ontwikkeld.
Wel vindt de Raad dat de huidige initiatieven teveel op de kinderen en jeugd
zijn gericht. Bij een steeds groter wordend aanbod van media-inhouden en in
een tijd waarin deze inhouden steeds commerciëler worden, acht de Raad
het van belang dat alle burgers over voldoende kennis, vaardigheden en mentaliteit
beschikken om alle informatie die zij via de media tot zich nemen, te kunnen
wegen en beoordelen. Daarom pleit Raad ervoor dat de innovatiegelden, die
momenteel louter ten goede komen aan technische innovatie, ook ingezet kunnen
worden voor het bevorderen van mediawijsheid.Het kabinet is blij met de lof van de Raad voor zijn plannen rond Mediawijsheid.
Ik stel voor dat we die eerst gaan implementeren. Overigens wijs ik er op
dat de uitgevers zich al vele jaren inspannen om leerlingen te leren omgaan
met kranten: het project Krant-in-de-Klas loopt al sinds 1975 en richt zich
zowel op het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs.5.6. Recht op weerwoordIn een gemedialiseerde samenleving is het van belang dat er een zekere
gelijkwaardigheid bestaat tussen mediaproducent en mediaontvanger, vindt de
Raad voor Cultuur. Hij pleit daarom voor een recht op weerwoord. Dit verplicht
media-aanbieders ruimte te bieden aan lezers/kijkers die kunnen
aantonen door een publicatie van het medium benadeeld te zijn. De Raad beveelt
aan dit recht te laten gelden voor alle Nederlandse media.Ik ben hier geen voorstander van. Ons huidig systeem kent twee mogelijkheden
voor klagende partijen: de Raad voor de Journalistiek en/of de rechter. De
rechter kan een medium een plicht tot rectificatie opleggen. Tot dusverre
is niet gebleken dat het bestaande systeem ontoereikend zou zijn. Uit oogpunt
van de redactionele onafhankelijkheid van de media moeten we zeer terughoudend
zijn met een recht op weerwoord.5.7. Redactionele onafhankelijkheidDe Raad voor Cultuur is bezorgd over de vermenging van commerciële
en redactionele inhouden. Om de onafhankelijkheid te waarborgen is het van
groot belang dat hier regelgeving voor wordt ontwikkeld. In het geval van
journalistieke producten moet volstrekt duidelijk zijn – ook aan de
gebruiker – aan welke media-uitingen wordt meebetaald door derde, al
dan niet commerciële partijen. Bij radio- en televisieprogramma’s
wordt reeds middels billboards vermeld wie er (mede) heeft betaald aan het
programma. De Raad beveelt aan, indien er sprake is van inmenging in mediaproducten,
ook voor de geschreven pers een vermelding te verplichten.Ik vind dit een sympathieke suggestie. Ook binnen de journalistiek staat
het onderwerp van redactionele onafhankelijkheid zeker in de belangstelling.1 Ik zal met de perssector overleggen of zoiets vrijwillig
geregeld kan worden. Het zou mijns inziens in ieder geval moeten gelden voor
nieuws, achtergronden etc. Het past ook in het algemene streven van media
en journalisten om verantwoording af te leggen en transparant te zijn jegens
het publiek.6. TenslotteIn deze brief is de visie van het kabinet verwoord op het grote belang
van een pluriforme, onafhankelijke en kwalitatief hoogwaardige nieuwsvoorziening
en de belangrijke rol die de pers daarbij vervult. Ik heb concrete voorstellen
gedaan om de drie componenten van het persbeleid te actualiseren: het wegnemen
van onnodige belemmeringen, zodat mediabedrijven in staat zijn om zich multimediaal
te ontplooien; het bieden van (bescheiden) steun op tijdelijke basis via het
Stimuleringsfonds voor de Pers en tenslotte het stimuleren van zelfregulering
die gericht is op het professioneel en maatschappelijk verantwoord functioneren
van media en journalistiek. Ik ben van plan om deze voorstellen op korte termijn
in uitvoering te nemen.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R. H. A. PlasterkXNoot126 november 2007, Kamerstukken II 2007–2008, 31 200 VIII,
nr. 86.XNoot2Uitvoering van de motie-Atsma, Kamerstukken II 2007–2008, 31 200
VIII, nr. 45.XNoot3Uitvoering van de motie-Van Dijk, Kamerstukken II 2007–2008, 31 200
VIII, nr. 42.XNoot4Uitvoering van de motie-Halsema (aangehouden), Kamerstukken II 2007–2008,
31 200 VIII, nr. 54.XNoot5Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot6Alleen slapen legt een nog groter beslag op onze tijd, maar dat terzijde.
De tijd die mensen besteden aan media, is al zo’n 30 jaar min of meer
constant: ca 19 uur per week. SCP Tijdbestedingsonderzoek
2005.XNoot7Niklas Luhmann: The reality of mass media, 2000.XNoot1Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Focus
op Functies. Uitdagingen voor een toekomstbestendig mediabeleid,
Amsterdam 2005.XNoot2Brief minister OCW aan de Tweede Kamer, 24 mei 2007, Kamerstukken
II 2006–2007, 29 692, nr. 17. WRR-advies Focus op functies, uitdagingen voor een toekomstbestendig mediabeleid,
Amsterdam 2005.XNoot1Enige nuancering van dat winststreven is geboden: zo is PCM in handen
van ideële stichtingen, terwijl het Friesch Dagblad in handen is van
de Vereniging Friesch Dagblad. Maar ook zij streven een renderende exploitatie
van hun uitgaven na.XNoot2Zie de verruimde mogelijkheden voor crossownership tussen dagbladen, radio
en televisie, zoals die gestalte heeft gekregen in de Tijdelijke wet mediaconcentraties,
juli 2007.XNoot3In de «oude» crossownershipregeling kon een dagbladonderneming
met meer dan 25% marktaandeel geen eigendom verwerven in een commerciële
radio- of televisiezender.XNoot1Zie hiervoor met name hoofdstuk 4 van deze brief.XNoot1Zie ook verderop in deze brief.XNoot2Bronnen: Mediaconcentratie in Beeld. Concentratie en
pluriformiteit van de Nederlandse media 2007Commissariaat voor de
Media, Hilversum 2008. Adviezen van de Raad voor Cultuur en het Stimuleringsfonds
voor de Pers, beiden augustus 2008.XNoot3Sommige betaalde kranten wisten in 2008 hun oplage te stabiliseren of
vertonen zelfs een kleine groei; dat betreft bijvoorbeeld De Telegraaf, Het
Parool, nrc.next, Trouw en Het Financieele Dagblad. Bron: Cebuco.XNoot1Zie bijvoorbeeld een regeling in Duitsland, waarbij het aandeel van één
partij in een media-onderneming aan beperking is onderworpen.XNoot2In werking getreden per 13 juli 2007.XNoot3Brief van NDP, 21 april 2008 (zie bijlage). Ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Ik geef hiermee uitvoering aan de motie-Van Dijk, Kamerstukken II 2007–2008,
31 200 VIII, nr. 42.XNoot2Zoals in perscentrum Nieuwspoort over «de journalist» staat
te lezen: «Hij weet het laatste nieuws als eerste en schreef daar reeds
gisteren over in de krant».XNoot3Commissariaat voor de Media: Mediaconcentratie in Beeld.
Concentratie en pluriformiteit van de Nederlandse media 2007, Hilversum
2008.XNoot4Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, Medialogica:
over het krachtenveld tussen burgers, media en politiek, 2003.XNoot5Dat blijkt onder meer uit het feit dat diverse media een «ombudsman»
of «lezers-redacteur» hebben aangesteld, terwijl ook in diverse
rubrieken en op sites de redactie ingaat op klachten/opmerkingen van lezers,
kijkers en luisteraars.XNoot1Artikel 123, eerste lid, Mediawet.XNoot2Adviezen inzake gratis bladen, kleinschalige persproducten, steun aan
nieuwe bladen, steun aan bladen in concernverband. Advies De Krant Doorgeklikt, innovatie en transformatie in de dagbladpers, Den
Haag 2007.XNoot3Artikel 129, tweede lid, Mediawet stelt een aantal eisen waaraan persorganen
moeten voldoen om voor steun in aanmerking te komen. Een daarvan luidt: «zij
worden verkrijgbaar gesteld tegen betaling».XNoot1Artikel 129 Mediawet bepaalt onder meer dat bladen die voor steun in aanmerking
willen komen «in belangrijke mate nieuws, analyse, commentaar en achtergrondinformatie
(dienen te bevatten) over een gevarieerd deel van de maatschappelijke actualiteit,
mede in het belang van politieke meningsvorming»; ook moeten zij worden
geredigeerd door een zelfstandige redactie op basis van een statuut waarin
de redactionele identiteit is neergelegd.XNoot2Met de Tijdelijke regeling voor minderhedenbladen kan het Fonds ook steun
bieden aan nieuwe initiatieven op dit gebied. Zie verderop in dit hoofdstuk.XNoot3Die eisen staan opgesomd in artikel 129, tweede lid Mediawet en houden
o.a. in dat ook zo’n nieuw blad «in belangrijke mate nieuws, analyse,
commentaar en achtergrondinformatie over een gevarieerd deel van de maatschappeljjke
actualiteit, mede in het belang van politieke meningsvorming» dient
te bevatten.XNoot1Dat speelde bijvoorbeeld een rol in het verleden bij aanvragen van Trouw
en Het Parool toen dat nog deel uitmaakte van PCM.XNoot2Evaluatie stimuleringsregeling bladen voor etnische
en culturele minderheden en journalistieke internet-informatieproducten, TNO-rapport, Delft augustus 2008. Zie de bijlagen bij deze persbrief.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot3In de periode 2002–2007 heeft het Stimuleringsfonds 72 aanvragen
ontvangen. Daarvan zijn er 15 geheel of gedeeltelijk toegewezen. Van deze
15 zijn er vier anderstalig of tweetalig, de rest verschijnt in het Nederlands.XNoot4Zie de bijlagen bij deze brief. Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.XNoot5Tot dusverre was voor de minderhedenbladen jaarlijks € 700 000,=
beschikbaar maar werd gemiddeld € 290 000,= toegekend. Voor
de journalistieke internet-informatieproducten was het jaarbudget € 2 260 000,=
maar werd per jaar gemiddeld € 422 000,= toegekend.XNoot1In de periode 2002–2007 heeft het Fonds 103 aanvragen ontvangen.
Daarvan zijn er 28 toegewezen.XNoot2Zie bijlagen bij deze brief. Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.XNoot3De laatste dotatie aan het Fonds vond plaats in 1989.XNoot4Stimuleringsfonds voor de Pers: De Krant doorgeklikt.
Innovatie en transformatie in de dagbladpers, Apeldoorn 2007. Zie
ook het advies van het Fonds dat als bijlage bij deze brief is opgenomen.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1In 1982 kwamen Koos Koster, Jan Kuiper, Joop Willemsen en Hans ter Laag
(allen IKON) om het leven in El Salvador; in 1989 stierf Cornel Lagrouw (IKON),
eveneens in El Salvador; in 1999 kwam Sander Thoenes (Financial Times, Vrij
Nederland) om het leven in Oost-Timor.XNoot2Motie ingediend door mw. Halsema (GL), 31 200 VIII, nr. 54. Later
weer afgevoerd van de agenda.XNoot1Zie in dit verband ook het onderzoek van het The Hague Centre for Strategic
Studies «Eyes Wide Shut» naar het effect van embedded journalistiek
op de verslaggeving over Afghanistan in vijf landelijke dagbladen, Den Haag
2008.XNoot227 maart 1996, NJ 1996, 571.XNoot3Algemeen Overleg met de Tweede Kamer op 5 december 2007, Kamerstukken
II 2007–2008, 31 200 VI, nr. 104, pagina 7.XNoot1Zie bijvoorbeeld het recente boek van Kees Buijs, Journalistieke kwaliteit in het crossmediale tijdperk, Amsterdam
2008. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31777-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl