Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid; Brief minister en staatssecretaris bij het aanbieden van het Nationaal Actieplan ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting 2003
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-14 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-18, nr. 174

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-07-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

21501-18 nr. 174

03-07-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamINHOUDSOPGAVEInleidingINLEIDINGHOOFDSTUK 1: TRENDS EN UITDAGINGENa. Armoede en sociale uitsluitingb. HoofddoelstellingenHoofddoelstellingenc. Trends en context armoedebeleidTrendsTabel 1.1 Kerncijfers sociaal-economische trendsSociaal-economische ontwikkelingenDemografische ontwikkelingenBestuurlijke context3. Nederlandse armoedebestrijding in de Europese contextFiguur 1 Positie Nederland bij armoede-indicatoren ten
opzichte van de andere EU landen (op de schaal van 1–15 scoort men op
1 het beste en op 15 het slechtst van alle landen)d. RisicogroepenGendermainstreamingHOOFDSTUK 2: BELEIDSOPGAVENa) Terugblik NAP 2001b) Streefdoelen van het NAP 2003hoofddoelstelling 1Tabel 2.1 Verhogen van maatschappelijke participatieHoofddoelstelling 2Tabel 2.2 Waarborgen van een minimuminkomenHoofddoelstelling 3Betaalbaarheid van voorzieningenTabel 2.3 Betaalbaarheid van voorzieningenBeschikbaarheid van voorzieningenTabel 2.4 Beschikbaarheid onderwijsvoorzieningenTabel 2.5 Beschikbaarheid zorgvoorzieningenTabel 2.6 Beschikbaarheid inburgeringscursussenTabel 2.7 Beschikbaarheid maatschappelijke opvangVoorkomen van uitval uit voorzieningenTabel 2.8 Uitval uit voorzieningenHoofddoelstelling 4Tabel 2.9 Verbeteren van positie meest kwetsbarenHoofddoelstelling 5.HOOFDSTUK 3: MAATREGELENa) Verhogen van maatschappelijke participatie (zie tabel
2.1)Langdurig werkloze bijstandsgerechtigden Langdurige werklozen (WW'ers en arbeidsongeschikten) Jongeren Etnische minderheden Armoedeval b) Waarborgen van een minimuminkomen (zie tabel 2.2)Huishoudens met een minimuminkomen Mensen met een langdurig minimum inkomen Problematische schuldenNiet-gebruik van (inkomens)voorzieningenRechtsbijstandc) Betaalbaarheid van voorzieningen (zie tabel 2.3)Huisvesting voor huishoudens met lagere inkomens Onderwijs voor minder draagkrachtige (ouders/verzorgers
van) leerlingen Rechtsbijstand voor minder draagkrachtigen d) Beschikbaarheid van voorzieningen (zie tabellen 2.4,
2.5, 2.6 en 2.7)Analfabeten Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) Gehandicaptenzorg Inburgering nieuwkomers/oudkomers Voorzieningen Maatschappelijke Opvang dak- en thuislozen Voorzieningen vrouwenopvang e) Voorkomen van uitval uit voorzieningen (zie tabel 2.8)Voortijdig schoolverlaters Leerachterstanden Uitval uit inburgering f) Verbeteren van positie meest kwetsbaren (zie tabel
2.9)Combinatie van zorg en reïntegratie Sociaal-economische gezondheidsverschillen HOOFDSTUK 4 GOEDE VOORBEELDEN1. Experimenten sociale activering (1996–2001)2. Bestuurlijke samenwerking peuterspeelzaalwerk en basisonderwijs,
's-Hertogenbosch3. Integrale schuldhulpverlening in Arnhem en DordrechtBIJLAGE IDoelstellingen in de bestrijding van armoede en sociale
uitsluiting1. Bevordering van de deelneming aan het arbeidsproces
en van de toegang van eenieder tot alle hulpmiddelen, rechten, goederen en
diensten1.1. Bevordering van de deelneming aan het arbeidsproces1.2. Bevordering van de toegang van eenieder tot alle
hulpmiddelen, rechten, goederen en diensten2. Voorkoming van uitsluitingsrisico's3. Optreden ten behoeve van de meest kwetsbaren4. Mobilisatie van alle actorenBIJLAGE IIVOORTGANG STREEFDOELEN NAP 2001Tabel 1 Streefdoelen werkgelegenheidTabel 2 Streefdoelen sociale activeringTabel 3 Streefdoelen inkomenswaarborgTabel 4 Streefdoelen gebruik inkomensregelingenTabel 5 Streefdoelen problematische schuldenTabel 6 Streefdoelen huisvestingTabel 7 Streefdoelen onderwijsTabel 8 Streefdoelen zorgTabel 9 Streefdoelen ICTTabel 10 Streefdoelen openbaar vervoerTabel 11 Streefdoelen nieuw- en oudkomersTabel 12 Streefdoelen rechtsbijstandTabel 13 Streefdoelen dak- en thuislozenTabel 14 Streefdoelen huiselijk geweldTabel 15 Streefdoelen grotestedenbeleidTabel 16 Streefdoelen betrokkenheid belanghebbenden BIJLAGE IIIHET RISICO OP FINANCIËLE ARMOEDEI. Omvang en samenstelling van de huishoudens met een
minimum inkomen 1995–2000Tabel 1 Ontwikkeling aandeel huishoudens met een inkomen
rond het minimumInkomensbronnenTabel 2 Samenstelling huishoudens met (langdurig) inkomen
tot 101% minimumHuishoudtype, kinderen en geslachtTabel 3 Samenstelling huishoudens met (langdurig) inkomen
tot 101% minimumII. Het risico om (langdurig) aangewezen te zijn op een
minimum inkomenInkomensbronnenTabel 4 Aandeel huishouden met (langdurig) inkomen tot
101% minimumHuishoudtypeTabel 5 Aandeel huishoudens met (langdurig) inkomen tot
101% minimumMannen, vrouwen, kinderenTabel 6 Aandeel personen in huishoudens met (langdurig)
inkomen tot 101% minimumAllochtonenTabel 7 Aandeel huishoudens met inkomen tot 105% minimumIII. Ontwikkeling koopkracht minimum inkomenTabel 8 Ontwikkeling reële inkomen huishoudens met
een minimum inkomenTabel 9 Ontwikkeling financiële armoederisico (excl.
gemeentelijk beleid), uitkeringsgerechtigden beneden de 65 jaar.IV. Huishoudens met een minimum inkomen en de EU indicator
risk on povertyTabel 10 Aandeel personen beneden inkomensgrens, 2000Tabel 11 Ontwikkeling aandeel personen 16+ met een minimum.
Inkomen (tot 101%) en een inkomen beneden 60% van de mediaan.Tabel 12 Ontwikkeling aandeel personen 16+ met een inkomen
beneden 60% van de mediaan.BIJLAGE IVBijdrage van de EU structuurfondsen aan preventie en bestrijding
van armoede en sociale uitsluitingESF3EQUAL
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-18Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 173 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-18Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleidnr. 174BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 juli 2003Hierbij bieden we u namens het kabinet het Nationaal Actieplan ter bestrijding
van armoede en sociale uitsluiting 2003 aan. Dit actieplan wordt gelijktijdig
namens de Nederlandse regering aangeboden aan de Europese Commissie en de
Europese Raad voor Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken.
Het actieplan geeft een overzicht van het Nederlandse beleid op het gebied
van armoede en sociale uitsluiting op basis van Europese gezamenlijke doelstellingen
die zijn aangenomen tijdens de Europese Top in Kopenhagen in december 2002.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. J. de GeusDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,M. RutteINHOUDSOPGAVEInleidingHoofdstuk
1 Trends en uitdagingen4a)Armoede en sociale
uitsluiting4b)Hoofddoelstellingen4 c)Trends en context armoedebeleid5 d)Risicogroepen9   Hoofdstuk
2 Beleidsopgaven10a)Terugblik NAP 2001.10 b)Streefdoelen van het
NAP 200311    Hoofdstuk
3 Maatregelen22a)Verhogen maatschappelijke
participatie23b)Waarborgen van een
minimuminkomen25c)Betaalbaarheid van
voorzieningen27d)Beschikbaarheid van
voorzieningen28 e)Voorkomen van uitval
uit voorzieningen30 f)Verbeteren van positie
meest kwetsbaren32    Hoofdstuk
4 Goede voorbeelden321.Experimenten sociale
activering (1996–2001)32 2.Bestuurlijke samenwerking
peuterspeelzaalwerk en basisonderwijs, 's-Hertogenbosch333.Integrale schuldhulpverlening
in Arnhem en Dordrecht34   Bijlagen I.Gezamenlijke EU-doelstellingen
ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting36 II.Voortgang streefdoelen
NAP 200138 III. Het risico op financiële
armoede48 IV. Bijdrage van de EU
structuurfondsen aan preventie en bestrijding van armoede en sociale uitsluiting57INLEIDINGVoor u ligt het Nationaal Actieplan ter bestrijding van armoede en sociale
uitsluiting 2003 (NAP). Het NAP is onderdeel van een Europese open coördinatie
strategie ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting, waarbij de lidstaten
elkaar aanspreken op hun resultaten en goede voorbeelden met elkaar vergelijken
en uitwisselen. Hierbij ligt de beleidsverantwoordelijkheid voor de bestrijding
van armoede en sociale uitsluiting bij de lidstaten zelf (subsidiariteit).
Belangrijker nog dan de rol die het NAP speelt in het Europese beleid, is
het streven om met behulp van het NAP op nationaal niveau tot een samenhangende
aanpak te komen van de armoedeproblematiek. Mede in dit licht zijn departementen,
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), sociale partners en maatschappelijke
organisaties nauw betrokken bij de opstelling van het NAP.Op de Europese Raad in Lissabon in 2000 is overeengekomen dat Europa ernaar
moet streven «de meest dynamische en concurrerende kenniseconomie van
de wereld te worden, waar duurzame economische groei met meer en betere banen
en een hechtere sociale samenhang mogelijk is». In navolging van de
top in Lissabon is de open coördinatie strategie tegen armoede en sociale
uitsluiting gestart met de eerste ronde Nationale actieplannen die de EU-lidstaten
in 2001 uitbrachten. Op basis van de NAP's van de lidstaten is het gezamenlijk
verslag van Commissie en Raad ter bestrijding van armoede en sociale insluiting
opgesteld met daarin opgenomen beleidsaanbevelingen aan de lidstaten. In 2003
stelden de lidstaten opnieuw een NAP op. Op hoofdlijnen gelden voor de Nationale
actieplannen 2003 dezelfde Europese doelstellingen als voor de Nationale actieplannen
2001 (zie bijlage I). Daarnaast is op de Europese Raad van Kopenhagen (2002)
tot een aanvulling op deze doelstellingen besloten. De aanvulling behelst
een verklaring, waarin het belang wordt benadrukt dat de lidstaten in hun
Nationale actieplannen streefdoelen vaststellen om armoede en sociale uitsluiting
in 2010 te verminderen, dat lidstaten bij de opstelling, uitvoering en monitoring
van de Nationale actieplannen ten volle rekening houden met het genderaspect
en dat er duidelijker wordt gewezen op het hoge risico op armoede en sociale
uitsluiting dat sommige mensen lopen tengevolge van immigratie.Op basis van de Nationale actieplannen brengen de Europese Commissie en
de Raad in 2004 het tweede gezamenlijk verslag uit over de bestrijding van
armoede en sociale uitsluiting. De 17 Europese gemeenschappelijke armoede-indicatoren,
die op de Europese Raad van Laken (2001) zijn vastgesteld, spelen hierbij
een belangrijke rol, aangezien deze kwantitatieve vergelijkingen tussen lidstaten
mogelijk maken.Om de vergelijkbaarheid van de Nationale actieplannen te bevorderen heeft
het comité voor sociale bescherming (SPC) in 2002 een voorstel gedaan
voor een gemeenschappelijke indeling. Hoofdstuk 1 bevat de belangrijkste trends
en uitdagingen. Er is een overzicht gegeven van de economische en sociale
omstandigheden en van de veranderingen waarmee rekening moet worden gehouden.
Daarnaast worden trends, de belangrijkste risicofactoren op korte en lange
termijn en de belangrijkste risicogroepen op een rijtje gezet. Hoofdstuk 2
geeft de beleidsopgaven weer. In dit hoofdstuk is geëvalueerd in hoeverre
de streefdoelen uit het NAP 2001 zijn gerealiseerd. Voorts zijn de beleidsopgaven
gepresenteerd voor de komende jaren, waarbij streefdoelen en indicatoren voor
de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting zijn genoemd. Hoofdstuk
3 bevat de maatregelen. Aangegeven is welke beleidsmaatregelen worden ingezet
om de streefdoelen te bereiken. Tot slot geeft hoofdstuk 4 drie succesvolle
praktijkvoorbeelden van beleidsmaatregelen en/of institutionele maatregelen
gericht op de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting.HOOFDSTUK 1: TRENDS EN UITDAGINGENa. Armoede en sociale uitsluitingIn Balans van het armoedebeleid (vijfde Jaarrapport
armoede en sociale uitsluiting, 2000) werd geconcludeerd dat de vier voorgaande
jaarrapporten geen eenduidig onomstreden armoedeconcept hebben opgeleverd.
Net als in andere ontwikkelde landen wordt armoede gezien als een politiek
en omstreden begrip. Terwijl van armoede een veelheid aan uiteenlopende definities
bestaat, is het relatief nieuwe begrip sociale uitsluiting nog nauwelijks
omschreven.Al in de Armoedenota De andere kant van Nederland
(1996) is aangesloten bij het armoedebegrip dat de EU sinds 1994 hanteert:
«Armen zijn mensen, gezinnen of groepen mensen wier middelen (materieel,
cultureel en sociaal) zo beperkt zijn, dat zij uitgesloten zijn van de minimaal
aanvaardbare levenspatronen in de lidstaten waarin zij leven.» Deze
omschrijving van armoede in brede zin wordt ook in het NAP gehanteerd, omdat
hierin de veelzijdigheid van de armoedeproblematiek is opgenomen. Zoals in
het voorgaande NAP (2001) al is gesteld, is armoede een complex verschijnsel
met veelal samenhangende dimensies (inkomen, maatschappelijke participatie,
opleidingsniveau, gezondheid, zelfredzaamheid, wonen en leefomgeving), waarin
het toekomstperspectief een belangrijk onderscheidend kenmerk is, vooral in
situaties waarin niet of nauwelijks uitzicht is op werk of verandering van
leefsituatie. Armoede in deze brede betekenis is sociale uitsluiting.Vaak wordt armoede verengd tot een financieel begrip. Armoede in enge
zin wordt beschouwd als een tekort aan financiële middelen, waardoor
een groep mensen is uitgesloten van «de minimaal aanvaardbare levenspatronen».
In dit document noemen we dit financiële armoede.b. HoofddoelstellingenUitgaande van bovenstaande begrippen kan gesteld worden dat financiële
armoede zich in Nederland in beperkte mate voordoet. Bijlage III geeft inzicht
in de ontwikkeling van het aantal huishoudens dat (langdurig) is aangewezen
op een minimuminkomen en daarmee op de risico's op financiële armoede.
In Nederland bestaat een dekkend systeem van sociale uitkeringen dat burgers
een minimuminkomen garandeert. Dit sociaal minimum geldt als een beleidsmatige
grens waarop mensen over voldoende financiële middelen beschikken om
een voor Nederland «minimaal aanvaardbaar levenspatroon» te halen.1 Daarnaast biedt het voor internationale maatstaven uitgebreid
Nederlandse stelsel van inkomensondersteuning, activering en bepaalde basisvoorzieningen
voor de meeste mensen bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting.Ondanks het uitgebreide Nederlandse stelsel van voorzieningen kan het
voorkomen dat personen een verhoogd risico op armoede lopen. Het gaat dan
voornamelijk om personen die een opeenstapeling van problemen ondervinden,
nauwelijks of geen perspectief op een verbetering van de leefsituatie hebben
en/of door, in de persoon of omstandigheden gelegen, factoren onvoldoende
of geen gebruik kunnen maken van de bestaande institutionele voorzieningen.
Verder in dit hoofdstuk in paragraaf d zijn deze personen als risicogroepen
nader aangeduid.Voor deze risicogroepen zijn in het NAP de volgende hoofddoelstellingen
geformuleerd:Hoofddoelstellingen1. Verhogen van maatschappelijke participatie in de vorm van betaald werk
of als arbeidsinschakeling niet mogelijk is, door middel van het verrichten
van maatschappelijk zinvolle onbeloonde activiteiten.2. Waarborgen van een minimuminkomen voor mensen die niet in staat zijn
zelfstandig in hun levensonderhoud te voorzien.3. Bevorderen van de toegankelijkheid van voorzieningen op het gebied
van huisvesting, onderwijs, zorg, rechtsbijstand, inburgering en maatschappelijke
opvang.4. Verbeteren van de positie van de meest kwetsbaren door het bieden van
een geïntegreerd aanbod (maatwerk).5. Stimuleren van een actieve inbreng van en een nauwe samenwerking tussen
alle betrokkenen bij de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting.Deze nationale hoofddoelstellingen passen binnen de Europese gezamenlijke
doelstellingen ter bestrijding van armoede (zie bijlage I). Vergeleken met
het NAP 2001 zijn de hoofddoelstellingen slechts in beperkte mate gewijzigd.
De hoofddoelstellingen zijn in hoofdstuk 2 uitgewerkt in streefdoelen. In
hoofdstuk 3 zijn deze streefdoelen vertaald in maatregelen. De eerste drie
doelstellingen zijn thematisch en voornamelijk op preventie van armoede gericht.
De doelstellingen 4 en 5 zijn instrumenteel van aard. De vierde doelstelling
gaat om het bieden van een geïntegreerd aanbod aan mensen met een cumulatie
van hoge risico's op armoede (ofwel meervoudige problematiek). Het gaat om
beleid voor de meest kwetsbare risicogroepen met een laag inkomen die een
cumulatie van problemen hebben. Hierbij ligt de focus op het belang van een
samenhangende aanpak daar waar een ketenaanpak een meerwaarde heeft voor het
oplossen van problemen.Binnen het NAP 2003 is (ook ten opzichte van het NAP 2001) een keuze gemaakt
voor een beperkte set van streefdoelen en maatregelen die de kern raken van
het armoedebestrijdingsbeleid. Dit neemt niet weg dat beleidsterreinen waarover
het NAP geen streefdoelen geeft, belangrijk zijn en dat hierop binnen de Rijksoverheid
uitdrukkelijk wel beleid gevoerd wordt.c. Trends en context armoedebeleidTrendsNaast persoonlijke omstandigheden wordt de ontwikkeling van de omvang
van armoede en sociale uitsluiting beïnvloed door sociaal-economische
en demografische trends en het overheidsbeleid. Tabel 1 geeft sociaal-economische
en demografische kerncijfers ten opzichte van de totale Nederlandse bevolking
weer.Tabel 1.1 Kerncijfers sociaal-economische trends 1995200020032005Bevolking (x 1 mln)15.415.916.216.4 Aandeel 65+13.2%13.6%13.714.0% Aandeel niet-westerse allochtonen7.3%8.9%10.010.6%Werkgelegenheid    Arbeidsjaren x 1mln5.76.46.56.51Personen x 1 mln7.18.18.38.31Aandeel werkloos in beroepsbevolking7.8%3.6%5.4%6.3%1Verhouding inactieven/actieven (x100)82.466.768.870.81Huishoudens    Totaal (x 1mln)6.56.87.07.2 Aandeel alleenstaanden32.6%33.7%33.9%33.9% Aandeel met minimum inkomen8.5%7.7%. . Koopkracht (1995=100)    Minimum met kinderen 65-1001041091101Alleenstaand 65+ minimum10010811311311 raming 2004Sociaal-economische ontwikkelingen• Werkgelegenheid: In de periode 1995–2000 is de werkgelegenheid
met 760 000 arbeidsjaren toegenomen en is het werkloosheidspercentage
meer dan gehalveerd. Stonden er in 1995 tegenover 82 uitkeringsgerechtigden
nog 100 werkenden, in 2000 is deze verhouding gedaald tot 66.7. Het aandeel
huishoudens met een minimum inkomen is mede als gevolg van deze gunstige ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt tussen 1995 en 2000 afgenomen, terwijl de koopkracht van
deze groep is verbeterd. Het is evident dat de economische conjunctuur voor
2003 en waarschijnlijk ook de komende jaren tegenzit. Voor 2004 wordt bijna
een verdubbeling van het werkloosheidspercentage ten opzichte van 2000 geraamd
(zie tabel 1). Dit kan tot gevolg hebben dat het aantal huishoudens dat is
aangewezen op een minimum inkomen toeneemt.• Inkomensontwikkeling: De koopkracht voor de huishoudens met een
minimum inkomen is ten opzichte van 1995 gestegen. Als gevolg van fiscale
maatregelen is de koopkracht van ouderen met een minimum inkomen meer gestegen
dan van de huishoudens met een minimum inkomen beneden de 65 jaar (zie bijlage
III). Het hoofdlijnenakkoord vermeldt op dit punt: «Koopkrachtbehoud
zal komende jaren vanwege lage economische groei, de oplopende pensioenpremies
en de sterk oplopende kosten van gezondheidszorg niet mogelijk zijn. (...)
Vanzelfsprekend wordt gestreefd naar een eerlijke verdeling van de lasten.»1• Structuur arbeidsmarkt: Op de arbeidsmarkt zijn de openstaande
vacatures vooral aanwezig in sectoren, waarin relatief weinig laagopgeleiden
werkzaam zijn.2 Bovendien wordt voor de periode
2001–2006 verwacht dat banengroei zich voornamelijk voordoet voor werk
met een middelbaar of hoger opleidingsniveau.3
Hierdoor overstijgt het aanbod voor laaggekwalificeerd werk de vraag. Bovendien
sluiten vraag en aanbod niet altijd goed op elkaar aan en is er sprake van
een verdringingseffect van hoger opgeleiden die onder hun functieniveau werken.
Deze omstandigheden verkleinen de arbeidskansen van personen met een laag
opleidingsniveau en/of een grote afstand tot de arbeidsmarkt.Demografische ontwikkelingen• Vergrijzing: Evenals in andere lidstaten van de EU vergrijst de
Nederlandse bevolking. De verwachting is dat de bevolking van 65 jaar en ouder
bijna verdubbelt in de periode 2000–2040. Tot 2005 neemt het aandeel
65-plussers toe tot 14 procent van de bevolking. Door deze veranderingen in
de bevolkingssamenstelling neemt het belang van de financiële houdbaarheid
van de sociale bescherming toe. Een ander te verwachten effect
van de vergrijzing (en dan met name de hogere levensverwachting) is dat meer
65-plussers langdurig aangewezen zijn op de voorzieningen van de verzorgingsstaat.• Samenstelling huishoudens: Over de afgelopen 20 tot 30 jaar is
een duidelijke trend waarneembaar dat huishoudens kleiner worden. Het aandeel
alleenstaanden en eenoudergezinnen in het totaal aantal huishoudens is flink
toegenomen. Het voorkomen van armoede en sociale uitsluiting van alleenstaanden
en alleenstaande ouders vergt vaak andere (beleids)inspanningen dan bij (tweeverdienende)
paren. Bijvoorbeeld het feit dat men als ouder alleen de kinderen opvoedt
en er geen partnerinkomen aanwezig is, maakt dat deze personen een grotere
kans hebben om aangewezen te raken op een minimuminkomen.• Migratie: Door immigratie is de bevolkingssamenstelling de afgelopen
dertig jaar ingrijpend veranderd. Dit veranderingsproces is nog niet afgerond.
Verwacht wordt dat in 2005 10,6 procent van de bevolking van niet-westerse
afkomst is tegen 8,9 procent in 2000 (zie tabel 1.1). Bij de bestrijding van
armoede moet dan ook rekening gehouden worden met de etnisch gedifferentieerde
samenstelling van de bevolking.Bestuurlijke contextRelevant voor het beleid ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting
is de bestuurlijke context waarin dit beleid plaatsvindt. Hierbij spelen de
volgende zaken:• Ketenbenadering: Door de vele aspecten van de problematiek is (beleids)inzet
van verschillende partijen nodig. Daarbij dient de nadruk te liggen op een
ketenbenadering ten aanzien van risicogroepen met een meervoudige problematiek.
Bijvoorbeeld in het kader van het reïntegratiebeleid (keten op het gebied
van de Structuur Uitvoering Werk en Inkomen, SUWI), de integrale schuldhulpverlening
en het jeugdbeleid is aandacht voor de hele keten van uitvoeringsorganisaties
belangrijk. Zo streeft men bijvoorbeeld met de «Operatie Jong»1 naar het realiseren van een ketenbenadering voor leeftijdsgroepen
van 0–23 jaar. Waar mogelijk ambieert het NAP het proces van ketenbenadering
te stimuleren voor de hoge risicogroepen en groepen met een cumulatie van
risico's. Voor hen zijn verschillende streefdoelen in het NAP opgenomen. Een
keten waarin verschillende streefdoelen uit het NAP voor een doelgroep op
elkaar aansluiten, is wenselijk voor mensen met psychosociale problematiek.
Streefdoelen in het NAP die op hen van toepassing zijn, hebben betrekking
op de beschikbaarheid van Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) en/of maatschappelijke
opvang, de bestrijding van langdurige werkloosheid, langdurig minimuminkomen
en problematische schulden (zie hoofdstuk 2). Andere mogelijke ketenbenaderingen
in het NAP hebben betrekking op jeugdigen (leerachterstanden, voortijdig schoolverlaten,
jeugdwerkloosheid en betaalbaarheid van onderwijs), chronisch zieken en gehandicapten
(gehandicaptenzorg, langdurige werkloosheid, arbeidsongeschiktheid en gezondheidsverschillen)
en allochtonen (inburgering, voortijdig schoolverlaten, arbeidsongeschiktheid,
participatiegraad, langdurig minimuminkomen).• Verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk en gemeente: Op veel
onderdelen van het, voor het NAP relevante, beleid zijn bevoegdheden gedecentraliseerd
en heeft de gemeente de regie. Bijvoorbeeld welzijnsbeleid en maatschappelijke
opvang zijn sterk lokaal bepaald. Dit betekent dat gemeenten in eerste instantie
verantwoordelijk zijn voor de beleidseffecten op deze terreinen. In de ontwikkeling,
uitvoering en evaluatie van beleid dient hier rekening mee gehouden te worden.
Met de voorgenomen Wet Werk en Bijstand (WWB)2
zal ook de decentralisatie van het bijstandsbeleid verder worden doorgevoerd. Het doel van de voorgenomen WWB is het vergroten van de activerende
werking van het systeem van bijstandsverlening en gemeentelijk reïntegratiebeleid.
Daarmee wordt ook een bijdrage geleverd aan het terugdringen van armoede.
Dit wordt bereikt door een vergaande deregulering en decentralisatie naar
gemeenten in combinatie met een volledige budgettering van bijstands- en reïntegratiegelden.• Vermindering administratieve lasten en regeldruk: Het kabinet hecht
veel waarde aan het terugdringen van administratieve lasten. Bij beslissingen
over de uitvraag van gegevens (bijvoorbeeld bij gemeenten) zullen de administratieve
kosten die met de uitvraag gepaard gaan, een belangrijke overweging zijn.
Dat betekent dat effecten van beleid niet altijd tot op detailniveau (bijv.
voor specifieke groepen) gemeten kunnen worden. Informatie op hoofdlijnen
over de effecten van beleid is echter wel noodzakelijk. Per streefdoel is,
waar mogelijk, een indicator geformuleerd die het maatschappelijk effect («outcome»)
of de prestatie («output») van beleid weergeeft. 3. Nederlandse armoedebestrijding in de Europese contextNederland kent een voor internationale maatstaven uitgebreid stelsel van
inkomensondersteuning, activering en voorzieningen op het gebied van o.a.
huisvesting, onderwijs, zorg, rechtsbijstand, inburgering en maatschappelijke
opvang.Figuur 1 geeft een beeld van de rangorde van Nederland ten aanzien van
de belangrijkste gemeenschappelijke armoede-indicatoren in de Europese Unie1. Per indicator is de positie van Nederland weergegeven
ten opzichte van de 15 andere EU-landen.Figuur 1 Positie Nederland bij armoede-indicatoren ten
opzichte van de andere EU landen (op de schaal van 1–15 scoort men op
1 het beste en op 15 het slechtst van alle landen)Bron: Eurostat ECHP 1999 (voor de 1e, 3e en
6e indicator), Eurostat Focus 2001 (voor overige
indicatoren).Ten aanzien van het risico op financiële armoede en de toegang tot
werk behoort Nederland tot de best presterende landen. Ten aanzien van het
aantal voortijdige schoolverlaters en de verwachte levensduur scoort Nederland
iets slechter. In de beoordeling van de verschillende NAP's van de lidstaten
in het Gezamenlijk Verslag Sociale Insluiting 2001 is het Nederlands NAP redelijk
positief ontvangen. In dit verslag heeft de Europese Commissie voor Nederland
een aantal uitdagingen voor de toekomst geformuleerd, gericht op: reductie
van de armoedeval, reïntegratie van arbeidsongeschikten en
preventie van instroom in de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO),
aanpak van wachtlijstenproblematiek in de zorg, adequate tenuitvoerlegging
van integratieprogramma's voor allochtonen en terugdringing van leerachterstanden.
In dit nieuwe NAP zijn deze uitdagingen in de beleidsopgaven en maatregelen
uitgewerkt.d. RisicogroepenOp basis van een wetenschappelijke analyse van armoederisico's en de mogelijkheden
van de overheid om invloed op deze risico's uit te oefenen, is het NAP 2003
gericht op specifieke risicogroepen.1 Uit eerste
analyses blijkt dat onder bepaalde groepen een cumulatie van deze armoederisico's
vaker voorkomt dan gemiddeld. Het gaat vooral om allochtonen en ouderen (55-plussers).
In iets mindere mate is er bij eenoudergezinnen en alleenstaanden sprake van
een cumulatie van risicofactoren. Onder vrouwen komt cumulatie van armoederisico's
vaker voor dan onder mannen. Extra aandachtgroepen zijn bijvoorbeeld alleenstaande
en oudere allochtone vrouwen.Langdurig op een laag inkomen, c.q. een uitkering aangewezen zijn, een
lage opleiding, een slechte gezondheid en het wonen in een achterstandswijk
zijn risicofactoren die van invloed zijn op armoede en sociale uitsluiting.
Gezinnen waarbij armoede van generatie op generatie voorkomt zijn hiervan
een voorbeeld. Bijzondere aandacht is nodig om de achterstandspositie van
kinderen in deze gezinnen te doorbreken en hen een goede startpositie te geven
voor de toekomst. Bij het stellen van streefdoelen in hoofdstuk 2 zijn deze
risicogroepen nader aangeduid. Het gaat om personen met een grote afstand
tot de arbeidsmarkt, personen met een risico op financiële armoede, kwetsbare
groepen die door uitsluiting van of uitval uit basisvoorzieningen risico's
op armoede lopen en de meest kwetsbaren die door meervoudige problematiek
een cumulatie van armoederisico's ondervinden.Ondanks de forse toename van de werkgelegenheid in de tweede helft van
de jaren '90 is er een groep mensen die geen toegang heeft gevonden tot de
arbeidsmarkt. Bovendien wordt voor de komende jaren een stijging van de werkloosheid
geraamd en is er op de arbeidsmarkt een structureel tekort aan laaggekwalificeerd
werk (zie paragraaf 1c). Dit betekent dat het voor bepaalde groepen moeilijk
kan zijn op afzienbare termijn een betaalde baan te vinden (regulier of gesubsidieerd),
terwijl in de persoonlijke perceptie van armoede het perspectief op materiële
of immateriële positieverbetering in de toekomst juist een belangrijke
rol speelt. Het ontbreken van uitzicht op verbetering zoals betaald werk is
sterk bepalend. Daarom geldt de groep mensen met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt als risicogroep.Zoals beschreven in paragraaf 1b kent Nederland een dekkend systeem
van sociale uitkeringen, aangevuld met specifieke voorzieningen, dat burgers
een algemeen minimuminkomen garandeert. Het in het NAP beschreven stelsel
van voorzieningen op het gebied van inkomen, huisvesting, onderwijs, zorg,
rechtsbijstand, inburgering en maatschappelijke opvang vervult een belangrijke
rol bij het voorkomen en reduceren van armoederisico's. Op enkele onderdelen
van dit stelsel van voorzieningen doen zich knelpunten voor door beperkte
beschikbaarheid, of uitval. Het gaat o.a. om voortijdig schoolverlaten en
wachtlijsten voor (gezondheids)zorg en inburgering. Voor een heterogene groep
van personen kunnen deze knelpunten tot uitsluiting van basisvoorzieningen
leiden en daarmee risico's op armoede creëren2.
In hoofdstuk 2 zijn bij het stellen van streefdoelen de beleidsopgaven ten
aanzien van de toegankelijkheid van voorzieningen verder in beeld gebracht.De meest kwetsbaren zijn personen met een cumulatie van armoederisico's
(bijvoorbeeld een combinatie van slechte arbeidsmarktpositie, problematische
schulden, laag opleidingsniveau, dakloosheid, en gezondheidsproblemen). Het
zijn personen met meervoudige problemen die vaak een niet-financiële
achtergrond hebben, waarvan de situatie van uitsluiting en het ontbreken van
middelen de resultante vormt. Uitsluitend financiële ondersteuning is
voor de groepen met complexe problematiek niet genoeg. Binnen het kader van
het gemeentelijk armoedebeleid hebben gemeenten de mogelijkheid om (evt. gekoppeld
aan activering) maatwerk te leveren. In hoofdstuk 2 zijn ook ten aanzien van
een geïntegreerd aanbod van voorzieningen beleidsopgaven opgenomen.GendermainstreamingUit de verkennende analyses komt naar voren dat sexe via alleenstaand
ouderschap een determinant vormt van (risico op) financiële armoede.
Dat wil zeggen dat onder alleenstaande ouders (voornamelijk vrouwen) materiële
deprivatie vaker voorkomt. Dit kan deels verklaard worden uit het feit dat
het aandeel alleenstaande ouders met een langdurig minimum inkomen hoger is
dan gemiddeld en uit andere factoren zoals uitgavenpatronen.1 Overigens is het aandeel alleenstaande ouders met een (langdurig)
minimuminkomen tussen 1995 en 2000 fors afgenomen (zie bijlage III).Per streefdoel is geïnventariseerd of er man-vrouw verschillen een
belangrijke rol spelen in de problematiek. Op beleidsterreinen, zoals de normering
van uitkeringen voor alleenstaande ouders, de reïntegratie van alleenstaande
ouders in de bijstand en de afzonderlijke voorzieningen voor vrouwenopvang
binnen het geheel van de maatschappelijke opvang, is het onderscheid man-vrouw
evident. Daar waar relevant zal in het vervolgtraject van het NAP met de betrokken
departementen overlegd worden op welke wijze bij de invulling van streefdoelen
en maatregelen rekening kan worden gehouden man-vrouw verschillen in de problematiek.HOOFDSTUK 2: BELEIDSOPGAVENa) Terugblik NAP 2001In het eerste nationale actieplan zijn onder de destijds vier aangenomen
hoofddoelstellingen van de Top in Nice meer dan 50 streefdoelen op specifieke
beleidsonderwerpen gepresenteerd.2 Op enkele
doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid en inkomenswaarborg is de
laatste jaren – mede geholpen door de conjuncturele ontwikkeling –
succesvol beleid gevoerd. Zo is bijvoorbeeld het streven om het werkloosheidverschil
tussen autochtonen en etnische minderheden te halveren in de periode 1998–2001
bereikt.3Enkele doelstellingen uit het vorige NAP 2001 komen niet, dan wel op een
andere manier geformuleerd terug in dit nieuwe NAP 2003. Streefdoelen over
de beperking van de nieuwe instroom van werklozen en arbeidsongeschikten en
facilitering combinatie arbeid en zorg (o.a. door kinderopvang) zijn in dit
NAP niet opgenomen, aangezien dit primair tot het werkgelegenheidsterrein
behoort. Hiervoor wordt verwezen naar het NAP Werkgelegenheid. Een aantal
doelstellingen van het NAP 2001 zijn in dit NAP 2003 anders geformuleerd,
bijvoorbeeld vanwege veranderde beleidsinzichten.De doelstellingen uit het eerdere NAP 2001 op de terreinen van huiselijk
geweld, openbaar vervoer en ICT-vaardigheden en het Grotestedenbeleid komen
in het nieuwe NAP niet terug. Het uitgangspunt van het kabinet is om
de problematiek van armoede en sociale uitsluiting scherper af te bakenen
en het NAP 2003 toe te spitsten op een beknopte set streefdoelen. Het kabinet
hecht evenwel veel waarde aan beleid op het gebied van aanpak van huiselijk
geweld, toegankelijkheid van openbaar vervoer en verhoging van ICT-vaardigheden
onder alle lagen van de bevolking.De voortgang op de terreinen van het NAP 2001 is beschreven in bijlage
II.b) Streefdoelen van het NAP 2003hoofddoelstelling 1Verhogen van maatschappelijke participatie
in de vorm van betaald werk of als arbeidsinschakeling niet mogelijk is, door
middel van het verrichten van maatschappelijk zinvolle onbeloonde activiteitenBetaald werk is voor mensen die kunnen werken het beste middel om aan
armoede en sociale uitsluiting te ontsnappen; het geeft inkomen, sociale contacten,
zelfstandigheid, weerbaarheid en mogelijkheden tot ontplooiing. Het kabinet
staat op werkgelegenheidsgebied voor de volgende beleidsopgaven die onderdeel
vormen van het Nationaal actieplan Werkgelegenheid 2002: het verbeteren van
de concurrentiepositie; het structureel terugbrengen van (langdurige) uitkeringsafhankelijkheid;
het bevorderen van arbeidsdeelname onder jongeren, ouderen, (herintredende)
vrouwen, etnische minderheden en laagopgeleiden; het structureel verhogen
van de kwaliteit van het arbeidsaanbod en het moderniseren van arbeidsverhoudingen
en -patronen.Ter realisering van deze beleidsopgaven is een breed pakket aan instrumenten
en maatregelen geformuleerd, o.a. bestaande uit de sluitende aanpak, verbeteren
van de combinatie van werk en zorg (o.a. door kinderopvang), sociale activering,
en reïntegratie van arbeidsongeschikten.Het NAP ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting legt de nadruk
op de langdurig werklozen en andere personen die minder kans hebben op de
arbeidsmarkt. Tabel 2.1 hieronder benoemt dan ook slechts streefdoelen voor
deze groepen. De wijze waarop aan personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt
weer een plek in de samenleving geboden wordt en zij (op termijn) naar de
arbeidsmarkt toe worden geleid, kan beschouwd worden als een «reïntegratieladder».
Deze ladder begint doorgaans met voorzichtige stappen door middel van bijvoorbeeld
sociale activering. De top van de ladder is bereikt met regulier werk. Elke
stap op deze ladder vereist hogere eisen qua vaardigheden, waarbij het te
bereiken doel voor het individu zowel reëel als uitdagend moet zijn.
Wat voor een cliënt een reëel doel is, kan in de tijd veranderen.
Ervan uitgaande dat sociale activering mensen stimuleert zich te ontwikkelen,
kunnen doelen die bij aanvang van een sociale activering-traject onhaalbaar
leken, na verloop van tijd wel degelijk in beeld komen.1 Voor personen met een opeenstapeling van problemen (bijvoorbeeld een
combinatie van langdurige werkloosheid, problematische schulden en psychosociale
problematiek) is een geïntegreerd aanbod van verschillende voorzieningen
belangrijk. Hierop wordt ingegaan in tabel 2.9.Tabel 2.1 Verhogen van maatschappelijke participatieOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorLangdurig werkloze bijstandsgerechtigden.1Alle langdurig werkloze bijstandsgerechtigden
krijgen een aanbod voor activiteiten ter versterking van hun arbeidsmarktpositie.
(Sluitende aanpak zittend bestand bijstandsgerechtigden in 2003) a. het aandeel en aantal van de langdurig werkloze bijstandsgerechtigden
dat een aanbod heeft gekregen gericht op uitstroom naar werk, arbeidsreïntegratie
of sociale activering. b. (duurzame) plaatsing na een traject (inclusief gesubsidieerde
dienstbetrekking of werkervaringsplaats) voor langdurig werkloze bijstandsgerechtigden:
aandeel en aantal trajecten dat leidt tot aanvaarding van (1) niet-gesubsidieerd
werk en (2) gesubsidieerd werk.3Langdurig werklozen (WW'ers en arbeidsongeschikten) Iedere als inzetbaar voor de arbeidsmarkt beoordeelde
WW'er en arbeidsongeschikte uit het zittend bestand krijgt waar van toepassing
met een maatwerkbenadering en de nieuw vorm te geven WAO en REA een reïntegratietraject
aangeboden.2 Jongeren tot 23 jaar (jeugdwerkloosheid)Een jeugdwerkloosheid bereiken die niet meer bedraagt
dan het dubbele van de totale werkloosheid4Verhouding percentage jeugdwerkloosheid (tot 23 jaar) ten opzichte van totale
werkloosheid  Iedere werkloze jongere
moet binnen een half jaar weer aan de slag en/of op school zijn. Sluitende aanpak (het aandeel jongeren dat binnen 6 maanden
een aanbod heeft gekregen gericht op werk en/of school)Etnische minderhedenJaarlijkse toename arbeidsparticipatie etnische minderheden met 0,75 procentpunt
vanaf 2002 tot 54 procent in 2005Toename
netto arbeidsparticipatie onder etnische minderhedenArmoedevalActiverende
werking sociale zekerheid vergroten door de achteruitgang in besteedbaar inkomen
bij het aanvaarden van baan te verkleinen, dan wel de inkomensverbetering
bij aanvaarding van werk te verhogen (verkleinen armoedeval) De gemiddelde mutatie in besteedbaar inkomen (inclusief het effect
van inkomensafhankelijke regelingen als huursubsidie en kinderopvang) door
het aanvaarden van een baan op minimumloonniveau vanuit de bijstand51 Bijstandsgerechtigden die langer dan 1 jaar bij het Centrum
voor Werk en Inkomen (CWI) geregistreerd zijn als niet-werkende werkzoekende.2 Het zittend bestand in de Werkloosheidswet (WW) en WAO bestaat
uit personen die in een eerder stadium geen succesvol reïntegratietraject
hebben afgerond. Met REA wordt de Wet op de (re)integratie arbeidsgehandicapten
bedoeld.3 Voornemen tot monitoring van het aandeel als inzetbaar voor
de arbeidsmarkt beoordeelde WW'ers en arbeidsongeschikten uit het zittend
bestand dat een reïntegratietraject aangeboden krijgt.4 Zie hoofdlijnen plan van aanpak jeugdwerkloosheid van 9 mei
jl, Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 23 972 nr. 60.5 Berekend voor drie gestandaardiseerde huishoudtypen (alleenverdiener
met kinderen, alleenstaande, alleenstaande met kinderen)In hoofdstuk 1 is de groep personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt
als risicogroep aangeduid. Dit zijn o.a. langdurige werklozen aangezien mensen
die langdurig buiten het arbeidsproces staan, competenties en het contact
met de arbeidsmarkt verliezen. Voorts zijn er meer specifieke groepen die
ernstige knelpunten ervaren om toegang tot de arbeidsmarkt te
vinden en waarvan de arbeidsparticipatiegraad erg laag is. Jongeren zonder
startkwalificaties hebben meer barrières om een baan te vinden en kennen
een hogere werkloosheid.1 In het hoofdlijnenakkoord
roept het kabinet sociale partners op om specifieke aandacht te besteden aan
onder meer de jeugdwerkloosheid (jongeren tot 23 jaar). Vanuit het perspectief
van de arbeidsmarkt geeft het kabinet aan dat de aansluiting van de beroepsopleiding
op de arbeidsmarkt wordt verbeterd door meer samenwerking met het bedrijfsleven.
In samenhang met de aanpak van de jeugdwerkloosheid wordt voortijdig schoolverlaten
bestreden (zie streefdoelen tabel 2.8).Onder etnische minderheden is de participatiegraad lager dan gemiddeld.
In 2000 was de participatiegraad van mannen onder etnische minderheden 60
procent, onder vrouwen 36 procent.2 Uit onderzoek
(zie Hoofdstuk 1) blijkt dat hoge armoederisico's en een cumulatie van risicofactoren
aanmerkelijk vaker onder etnische minderheden voorkomen.3 Het verhogen van arbeidsdeelname onder deze groep opent het perspectief
om deze armoederisico's te reduceren.Het reduceren van de armoedeval blijft een belangrijke rol spelen in het
voorkomen van de situatie dat mensen (langdurig) afhankelijk van een uitkering
blijven. In het Gezamenlijk Verslag Sociale Insluiting 2002 heeft de Commissie
voor Nederland het «financieel aantrekkelijk maken voor mensen om te
gaan werken en het uitkeringenstelsel te verlaten» als belangrijkste
uitdaging voor Nederland geformuleerd.Een belangrijk deel van de Nederlandse burgers levert door middel van
niet-betaalde arbeid in de vorm van o.a. mantelzorg en vrijwilligerswerk een
maatschappelijk zinvolle bijdrage. Het Rijk en medeoverheden stimuleren en
faciliteren mantelzorg en vrijwilligerswerk. Voorts voeren gemeenten vanuit
het welzijnswerk beleid om sociaal isolement tegen te gaan, waarbij gemeenten
zelf de doelgroepen vast stellen. Tot slot beoogt (gemeentelijk) beleid op
het gebied van de Wet Voorzieningen Gehandicapten (WVG) een betere mobiliteit
voor mensen met een handicap of functiebeperking en daarmee hun mogelijkheden
tot volwaardige participatie.Hoofddoelstelling 2Waarborgen van een minimuminkomen voor mensen
die niet in staat zijn zelfstandig in hun levensonderhoud te voorzienDe hoogte van het sociaal minimum wordt afgeleid van het wettelijk minimumloon.
Tussen het netto minimumloon en het sociaal minimum is, langs fiscale weg,
een verschil gecreëerd om de uitstroom uit de uitkering naar betaald
werk te bevorderen. Voor personen van 65 jaar of ouder geldt sinds 1998 een
hoger sociaal minimum.4 Het inkomensbeleid voor
de minima berust op drie pijlers:1. Het generieke inkomensbeleid voor de vaststelling van de hoogte van
het wettelijk minimum loon, de uitkeringen en de hoogte van de belasting-
en premietarieven.2. Specifieke inkomensvoorzieningen ter dekking
van specifieke uitgaven. Voorbeelden zijn huursubsidie, kinderbijslag, tegemoetkomingen
in de studiekosten en voorzieningen voor gehandicapten en chronisch zieken.
Specifieke inkomensvoorzieningen zijn meestal inkomensafhankelijk.3. Gemeentelijke inkomensondersteuning. Dit
biedt de gemeenten de kans om met behulp van de (individuele) bijzondere bijstand
en de langdurigheidstoeslag voor 20035 maatwerk
te leveren.Voor zelfstandigen (incl. agrariërs) bestaat de mogelijkheid tot
verstrekking van bijstand voor levensonderhoud en/of bedrijfskapitaal aan
hen die hun bedrijf niet kunnen voortzetten zonder financiële ondersteuning
van de overheid (afhankelijk van het vermogen is de verstrekte bijstand een
gift of een lening).Tabel 2.2 Waarborgen van een minimuminkomenOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorHuishoudens met een minimuminkomen Waarborgen niveau algemeen minimum inkomen in het licht van de
algemene welvaartsontwikkeling en in lijn met de voornemens van het Hoofdlijnenakkoord.– Koopkrachtontwikkeling van sociaal minimum. –
Verhouding minimuminkomen t.o.v. andere lonen.1Mensen met een langdurig minimum inkomen.2Gemeenten bieden in 2003 financiële ondersteuning
aan mensen met een langdurig minimum inkomen zonder arbeidsmarktperspectief Percentage gemeenten dat langdurigheidstoeslag
in 2003 heeft ingevoerd en de hoogte van de toeslag per huishoudtype. Huishoudens tot 150% van sociaal minimum met problematische
schulden Het streven is gericht op het in kaart
brengen van de schuldenproblematiek3–1 In bijlage III zijn verschillende invalshoeken geformuleerd
die risico's op financiële armoede weergeven. Zo is in bijlage III de
koopkrachtontwikkeling van minimuminkomens in beeld gebracht. Tevens is de
omvang weergegeven van het aandeel huishoudens op een (langdurig) minimuminkomen,
uitgesplitst naar man-vrouw verschillen, huishoudsamenstelling, leeftijd,
etniciteit en inkomensbron.2 Door gemeenten aangemerkt als personen met langdurig minimum
inkomen zonder arbeidsmarktperspectief3 Aangezien er landelijk nog geen goed beeld is van de precieze
omvang van de problematiek, is het streven om door monitoring eerst meer inzicht
te verkrijgen in de problematiek. Daartoe worden momenteel de mogelijkheden
tot een nulmeting over peiljaar 2003 onderzocht.De koopkracht van huishoudens met een minimuminkomen is over de gehele
periode 1995–2003 toegenomen (Hoofdstuk 1, tabel 1). De lage economische
groei, oplopende pensioenpremies en stijgende kosten van de gezondheidszorg
zorgen ervoor dat koopkrachtbehoud de komende jaren niet mogelijk zal zijn.
De economische situatie maakt het noodzakelijk om de komende jaren de ontwikkeling
van de lonen te matigen. De arbeidsvoorwaarden in de publieke sector en het
minimumloon zullen daarom de komende jaren worden begrensd. Een beperking
van de stijging van het minimumloon werkt door naar de hoogte van de uitkeringen,
waaronder de minimum uitkeringen. Het kabinet roept werkgevers en werknemers
in de marktsector op om de lonen te matigen zodat de afstand tussen lonen
en minimum uitkeringen niet wordt vergroot. De koopkracht van kwetsbare groepen
(65 plussers en gezinnen met kinderen en een laag inkomen) zal zoveel mogelijk
worden ontzien.1In hoofdstuk 1 zijn situaties genoemd, waarin het risico op financiële
armoede kan voorkomen. Het gaat vooral om mensen met een langdurig minimum
inkomen zonder arbeidsmarktperspectief en mensen met problematische schulden.
Voorts komt het voor dat personen geen gebruik maken van inkomensvoorzieningen
die juist zijn bedoeld om specifieke uitgaven te dekken. Hiermee beschikken
zij over een lager inkomen dan waarop ze recht hebben. Niet-gebruik is heel
lastig in kaart te brengen en te meten, vooral als de potentiële doelgroep
niet bekend is bij gemeenten. Het lijkt erop dat de problematiek van niet-gebruik
vooral speelt onder zelfstandigen, allochtonen en ouderen.2Steeds meer gemeenten voeren een integraal schuldhulpverleningsbeleid,
waarbij behoudens financiële hulp bij het bemiddelen of saneren van de
schulden ook gedragsverandering bij de schuldenaar en preventiemaatregelen
bepalend zijn voor succesvol beleid. Ondanks de gemeentelijke inspanningen
blijkt de problematiek hardnekkig. Daarbij komt dat de omvang van het aantal
problematische schulden lastig meetbaar.is. Hoewel problematische schulden
voorkomen bij lage en hogere inkomens wordt voor de monitoring van de schuldenproblematiek
uitgegaan van de doelgroep tot 150 procent van het sociaal minimum.Hoofddoelstelling 3Bevorderen van de toegankelijkheid van voorzieningen op het gebied van huisvesting, onderwijs, zorg, rechtsbijstand,
inburgering en maatschappelijke opvangBetaalbaarheid van voorzieningenZoals bij hoofddoelstelling 2 geschetst bestaan er specifieke inkomensvoorzieningen
(landelijke regelingen), waarmee mensen met een laag inkomen1 specifieke uitgaven kunnen dekken. In het geval zich, ondanks de specifieke
inkomensvoorzieningen, vanwege individuele omstandigheden knelpunten voordoen
in de betaalbaarheid van basisvoorzieningen kan een beroep worden gedaan op
gemeentelijke inkomensondersteuning.Tabel 2.3 Betaalbaarheid van voorzieningenOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorHuisvesting minder draagkrachtigen1Het netto inkomen na kale huurlasten (ninki) in 2003 zo
mogelijk gelijk laten zijn aan het netto inkomen na kale huurlasten in het
tijdvak 2000/2001 en in ieder geval niet lager dan die in het tijdvak 1999/2000.2NINKI Onderwijs voor minder draagkrachtige (ouders/verzorgers
van) leerlingen3Waarborgen van de financiële
toegankelijkheid van het voortgezet onderwijs en tot 18 jaar het middelbaar
beroepsonderwijs voor minder draagkrachtige (ouders/verzorgers van) leerlingen:
Streven is dat de tegemoetkoming uit de Wtos gemiddeld kostendekkend is. Mate van overeenkomst tussen tegemoetkoming Wtos
en de gemiddelde hoogte van de schoolkosten.4Rechtsbijstand voor minder draagkrachtigen5Een adequaat stelsel van rechtsbijstand
voor minder draagkrachtige rechtzoekenden: Minder- draagkrachtigen maken op
vergelijkbare wijze als draagkrachtigen gebruik van het rechtssysteem en mediation 61 Tot 160 procent van wettelijk minimumloon meerpersoonshuishoudens.2 Een goede indicator om de betaalbaarheid voor huishoudens
met een laag inkomen te monitoren is het netto inkomen na kale huurlasten.
Dit geeft aan wat er netto overblijft in de portemonnee na aftrek van de huurlasten
en optelling van huursubsidie. De NINKI is een index die aangeeft hoe het
netto inkomen na kale huurlasten zich in de tijd ontwikkelt. Bron: VROM, Verslag van de werking van de Huursubsidiewet en de Wet bevordering
eigenwoningbezit, 2000–2001.3 De Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (Wtos)
geeft recht op een volledige tegemoetkoming voor huishoudens met een jaarinkomen
van maximaal € 25 749. Daarboven is de tegemoetkoming afhankelijk
van het inkomen en het aantal kinderen. Vanaf 18 jaar hebben leerlingen
in het middelbaar beroepsonderwijs recht op studiefinanciering op basis van
de Wet Studiefinanciering (WSF) 2000.4 De ontwikkeling van de schoolkosten wordt eens per drie jaar
gemonitord. In 2003 vindt een onderzoek plaats. In schoolkosten zijn o.a.
schoolboeken, overige leermiddelen en excursies opgenomen. 5 Rechtsbijstand is beschikbaar voor personen die minder verdienen
dan een wettelijk bepaalde absolute inkomensgrens van maximaal € 1987,-
netto inkomen per maand.6 Hiervoor wordt een monitor ingericht.De meeste mensen zijn goed in staat zelf voor huisvesting zorg te dragen
in een huur- of een koopwoning. Voor minder draagkrachtige huishoudens zijn
beschikbaarheid van goedkope huurwoningen en het reduceren van de netto huurlasten
van belang. Er worden door de overheid mogelijkheden gecreëerd om kwalitatief
goede betaalbare huurwoningen voor huishoudens met lagere inkomens toegankelijk
te maken.Onderwijs is een basisrecht voor iedereen, waar alle leerlingen dan ook
toegang toe moeten hebben. Gezien het belang van het beschikken over startkwalificaties
op de arbeidsmarkt dient in ieder geval de betaalbaarheid van het primair,
voortgezet en middelbaar (beroeps)onderwijs voor minder draagkrachtige (ouders/verzorgers
van) leerlingen gewaarborgd te blijven.Voor minder-draagkrachtige rechtzoekenden wordt een juridisch loket ingericht
dat tot taak krijgt informatie te verschaffen, de vraagstelling te verhelderen
en zo nodig door te verwijzen naar een rechtsbijstandverlener voor verdergaande
rechtshulp. Het loket biedt een uur gratis spreekuur. Voor verdergaande rechtshulp
betaalt de rechtzoekende een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.1Alle ingezetenen van Nederland, ongeacht het inkomen, zijn van rechtswege
verzekerd tegen «onverzekerbare» gezondheidsrisico's en langdurige
verpleging en verzorging. Voor de verstrekking van bepaalde voorzieningen
wordt een veelal inkomensafhankelijk eigen bijdrage gevraagd. Voor curatieve
zorg bestaan thans diverse verzekeringsvormen, zowel via particuliere zorgverzekeraars
als via ziekenfondsen. Mensen met een (beneden) modaal inkomen – waaronder
uitkeringsgerechtigden – zijn «automatisch» via een ziekenfonds
verzekerd.Per 1 januari 2006 wordt een verplichte standaardverzekering voor curatieve
zorg ingevoerd. Iedere volwassene betaalt een nominale premie, met een verplicht
eigen risico. Door middel van een zorgtoeslag wordt blijvend gezorgd voor
compensatie van in verhouding tot het gezinsinkomen te hoge ziektekosten (premielasten
plus eigen betalingen). Ter beperking van de stijging van de ziektekostenpremies
is besloten tot een beperking van het verzekerd pakket in de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en ziekenfonds van 1 miljard euro. Verder wordt
vooruitlopend op de genoemde stelselwijziging een eigen risico in de ziekenfondswet
geïntroduceerd. Bij het inkomensbeleid zal het kabinet rekening houden
met de gevolgen van deze maatregelen voor chronisch zieken, gehandicapten
en andere kwetsbare groepen, onder andere doordat binnen de belastingraming
meer ruimte ontstaat voor de vaste aftrek buitengewone lasten chronisch zieken
en gehandicapten.Beschikbaarheid van voorzieningenVoor bepaalde risicogroepen vormt het niet (tijdig) beschikbaar zijn van
voorzieningen (bijvoorbeeld klein cursusaanbod of lange wachtlijsten) een
verhoogd risico op armoede.2 Hierbij gaat het
om analfabeten, cliënten van de geestelijke gezondheidszorg, verslaafden,
allochtonen (nieuwkomers en oudkomers), dak- en thuislozen en opvangbehoevende
vrouwen.Voor het armoedebeleid is het streven dat de bovenstaande risicogroepen
in voldoende mate en tijdig gebruik kunnen maken van de voor hen noodzakelijke
voorzieningen, zodat voorkomen wordt dat zij hoge(re) risico's op armoede
lopen.Tabel 2.4 Beschikbaarheid onderwijsvoorzieningenOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorAnalfabeten en Functioneel analfabeten Tot 2006 jaarlijks een substantiële verhoging van het aantal
beschikbare cursusplaatsen voor autochtone analfabeten realiseren. In een
campagne wordt gestreefd naar een verhoging met 10 procent in 2003. Deelname
aan een alfabetiseringscursus door autochtone Nederlanders.1 1 In het schooljaar 2001–2002 namen 3300 autochtonen
deel aan een basiscursus. Een vervolgmeting is gepland voor 2002–2003.In Nederland kunnen ongeveer 1 miljoen volwassenen niet of nauwelijks
lezen en schrijven. Zij hebben een verhoogd risico om in een situatie van
sociale uitsluiting te belanden.1 Naar schatting
zijn onder hen zo'n 250 000 «echte» analfabeten.2 De overigen zijn functioneel analfabeet.3 In 2000 is geconstateerd dat analfabete autochtone Nederlanders niet in voldoende
mate gebruik (kunnen) maken van alfabetiseringscursussen.4 Door middel van het Actieplan alfabetisering streeft het kabinet naar
terugdringing van het analfabetisme bij deze groep en verhoging van het cursusaanbod
bij regionale opleidingencentra (ROC's). De campagne die in dit kader wordt
gevoerd, richt zich op volwassenen onder de autochtone bevolking.Tabel 2.5 Beschikbaarheid zorgvoorzieningenOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorGeestelijke gezondheidszorg (GGZ) Reductie wachtlijsten geestelijke gezondheidszorg: – beter
inzicht in wachtlijsten – halveren van aantal wachtenden in 2007 t.o.v.
2003 Totaal aantal wachtenden1Gehandicaptenzorg Reductie
wachtlijsten tot normale (frictie) wachtlijst in 2006 Vanaf 1-1-2003
geldt de tussenstreefwaarde om in 2004 50% van de VWS wachtenden te voorzien
van geïndiceerde zorg2Het aantal
mensen dat op een wachtlijst staat en niet binnen redelijke tijd een aanbod
heeft gekregen.1 Huidige wachtlijst per 1-1-2003 is 75 100 wachtenden
(GGZ inclusief verslavingszorg, exclusief forensische psychiatrie).2 Frictiewachtlijsten bestaan doordat iemand moet wachten op
een indicatiestelling en vervolgens zorgtoewijzing. Ook als er voldoende plaatsen
zijn en voldoende middelen beschikbaar zijn voor het verlenen van zorg, gaat
er een zekere tijd over heen, voordat de feitelijke zorg gerealiseerd is.Nederland kent een breed en geschakeerd aanbod aanvoorzieningen voor preventieve en curatieve lichamelijke en geestelijke
gezondheidszorg en zorg voor gehandicapten. Deze zijn in principe voor iedere
zorgbehoeftige toegankelijk. Doordat de vraag hoger is dan het aanbod bestaan
er wachttijden voor toegang. Ter voorkoming van armoede en sociale uitsluiting
is het met name belangrijk om de wachtlijsten voor de geestelijke gezondheidszorg
(GGZ) en de gehandicaptenzorg terug te dringen. Bij cliënten van de GGZ
kan niet-tijdige aandacht en behandeling leiden tot verdere marginalisering.
Afwezigheid van gehandicaptenzorg zou een ernstige belemmering in het zelfstandig
functioneren van gehandicapten betekenen.Tabel 2.6 Beschikbaarheid inburgeringscursussenOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorInburgering(scursus) Nieuwkomers Nieuwkomers de eerste stap op weg naar verdere integratie in de Nederlandse
samenleving bieden.1Het aantal nieuwkomers
dat door gemeenten in staat wordt gesteld een inburgeringsprogramma te starten
en succesvol af te ronden.2Inburgering(scursus) Oudkomers.Oudkomers de eerste stap op weg naar verdere integratie in de Nederlandse
samenleving bieden3Het aantal oudkomers
dat door gemeenten in staat wordt gesteld een inburgeringsprogramma te starten
en succesvol af te ronden.41 Het streven is om alle nieuwkomers die onder de Wet inburgering
nieuwkomers (Win) vallen te bereiken en hen de inburgeringscursus succesvol
te laten afronden.2 Dit wordt gemeten aan de hand van het aantal beschikkingen
over de te volgen inburgeringscursus en het aantal afgegeven verklaringen
over het feit dat een nieuwkomer zijn inburgeringscursus heeft afgerond.3 Oudkomers zijn allochtonen die reeds langer in Nederland
verblijven en nog geen inburgeringscursussen hebben gevolgd. Het gaat dan
in hoofdzaak om migranten die voor de inwerkingtreding van de Win in 1998
naar Nederland zijn gekomen. De gemeenten bepalen momenteel als regisseur
welke oudkomers in aanmerking komen voor een traject (raming voor 2004 is
18 000 trajecten voor oudkomers). Werkzoekenden en opvoeders krijgen
hierbij prioriteit.4 Dit wordt gemeten met behulp van de monitor oudkomers die
(half)jaarlijks door gemeenten wordt ingevuld.In het Hoofdlijnenakkoord van dit kabinet wordt de verantwoordelijkheid
voor een snelle inburgering nadrukkelijk bij de nieuw- of oudkomer zelf gelegd.
Wie zich duurzaam wil vestigen in Nederland moet actief aan de samenleving
deelnemen en zich de Nederlandse taal eigen maken, zich bewust zijn van de
Nederlandse waarden, en de normen naleven. Voornemen van het kabinet is dat
iedere nieuwkomer die op vrijwillige basis naar Nederland komt en valt onder
de doelgroepen van de Wet inburgering nieuwkomers (Win), eerst in eigen land
Nederlands op basisniveau moet leren als voorwaarde voor toelating. Eenmaal
in Nederland aangekomen, moet hij of zij zich dan verder verdiepen in de Nederlandse
maatschappij. Nader af te bakenen groepen oudkomers, in ieder geval zij die
onvoldoende Nederlands beheersen en afhankelijk zijn van een uitkering, moeten
alsnog een inburgeringsexamen halen. Voorts wordt het cursusaanbod vrijgegeven
en op eigen kosten gevolgd.1 Op een aantal punten
moeten deze beleidsvoornemens van het Hoofdlijnenakkoord verder worden uitgewerkt.Momenteel zijn er voor nieuwkomers geen wachtlijsten voor het onderwijs
in de Nederlandse taal en voor oudkomers heeft de omvang van de wachtlijsten
zich gestabiliseerd, in de vorm van een wachttijd van enkele maanden voordat
met een cursus kan worden gestart.Tabel 2.7 Beschikbaarheid maatschappelijke opvangOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorVoorzieningen Maatschappelijke Opvang dak- en thuislozenVersterken van gevarieerd aanbod aan ambulante
en residentiële hulp – Uitbreiding
aantal opvangplaatsen zwerfjongeren – Uitbreiding opvangcapaciteit1Voorzieningen Vrouwenopvang Uitbreiden capaciteit en doelmatigheidUitbreiding
opvangcapaciteit11 Uitbreiding opvangcapaciteit wordt gemonitord door Monitor
Maatschappelijke Opvang. In hoeverre de capaciteit toereikend is hangt ook
af van de instroom uit en de uitstroom naar andere sectoren. In 2006 wordt
een sluitende monitor voor de Maatschappelijke Opvang gerealiseerd.Beoogd effect van de maatschappelijke opvang is dat er geen mensen tegen
hun wil op straat leven. Hiertoe ontvangen centrumgemeenten een specifieke
uitkering. Het Rijk is in het kader van de maatschappelijke opvang verantwoordelijk
voor het volgen van ontwikkelingen in de samenleving en het stimuleren van
nieuw beleid. Een belangrijke functie hierin heeft de Monitor Maatschappelijke
Opvang. De monitor verzamelt landelijke en systematische gegevens over vraag,
aanbod en (gemeentelijk) beleid in de maatschappelijke opvang. Jaarlijks verschijnt
een rapportage van kerngegevens.In het Hoofdlijnenakkoord stelt het kabinet dat als onderdeel van een
goed preventiebeleid gemeenten in samenwerking met woningbouwcorporaties en
opvanginstellingen zorg moeten dragen voor voldoende maatschappelijke opvang
die 24 uur per dag toegankelijk is bij crisissituaties.1Voor opvangbehoevende vrouwen voorkomt opvang in crisissituaties langduriger
marginalisering. Preventie van de noodzaak voor opvang bestaat o.m. uit het
voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld. Hiertoe wordt onder regie van
het lokale bestuur samenwerking op lokaal niveau (politie, Openbaar Ministerie,
hulporganisaties en maatschappelijke opvang e.a.) bevorderd. In de vrouwenopvangvoorzieningen
is vaak geen plaats. Op ongeveer 45 procent van de geregistreerde aanmeldingen
volgt geen intake, en in 60 procent van de intakes die wel plaatsvonden geen
opname. Niet zelden wordt in de media benadrukt dat veel vrouwen, ruim 10 000
per jaar, geen plek in de opvang kunnen krijgen. Hoewel vrouwen vaak ontegenzeggelijk
nee krijgen te horen aan de voordeur, moeten deze cijfers sterk gerelativeerd
worden. Met name de wijze van aanmelding, doorverwijzing en registratie zorgt
voor vele dubbeltellingen.Ruim 80 procent van de cliënten in de dak- en thuislozenopvang is
man. Waarschijnlijk doet deze verhouding zich tevens op straat buiten de opvang
voor. Cliënten in de vrouwenopvang zijn vrijwel altijd vrouwen met kinderen.
Over het aantal kinderen bestaan echter geen registratiegegevens.2Voorkomen van uitval uit voorzieningenBij bepaalde voorzieningen kan uitval leiden tot een hoog risico op armoede.
Dit zijn mensen die uit huis worden gezet, voortijdig schoolverlaters en uitvallers
uit inburgeringstrajecten.Tabel 2.8 Uitval uit voorzieningenOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorVoortijdig schoolverlaters1Vermindering van voortijdig schoolverlaten met 50% tussen 2000
en 2010.2Percentage 18–24 jarigen
dat geen onderwijs volgt en geen diploma hoger secundair onderwijs heeft gehaald. Voortijdig schoolverlaters3Reductie van het aantal voortijdige schoolverlaters met 30% in
2006 t.o.v. 1999.4Netto schooluitval:
Totaal aantal schoolverlaters min het aantal herplaatste leerlingen.5AchterstandsleerlingenTaalachterstanden van «gewichtenleerlingen» (allochtone leerlingen
én autochtone leerlingen) terugdringen met 25% in 2006 ten opzichte
van «niet gewogen leerlingen»6Als referentie gelden de scores op taaltoetsen uit het PRIMA-cohort onderzoek
2000/2001.7Uitval uit inburgering De uitval bij oudkomers in 2003 beperken tot 33% van de gestarte trajecten
De uitval van nieuwkomers terugbrengen van 18 naar 15% Percentage uitvallers van het totaal
aantal trajecten voor oudkomers/nieuwkomers.1 Volgens EU definitie: Jongeren in leeftijdsgroep 18–24
jaar die geen onderwijs volgen en geen diploma hoger secundair onderwijs hebben
behaald. 2 EU-streefdoel, geformuleerd door de Europese Raad van Lissabon
(2000).3 Volgens nationale definitie: Jongeren onder 23 jaar zonder
startkwalificatie4 Het EU-streefdoel is vertaald in een nationale tussendoelstelling
in het Landelijk Beleidskader 2002–2006 voor het gemeentelijk onderwijs
achterstanden (goa) beleid. Voornoemde streefcijfers zijn ook opgenomen in
het actieplan tegen de jeugdwerkloosheid (2003).5 Als gevolg van de inwerkingtreding van de Wet op de Regionale
Melden Coördinatiefuncties voortijdig schoolverlaten zijn melding en
registratie sinds 2002 sterk verbeterd. Deze verbeterde registratie heeft
duidelijk gemaakt dat cijfers uit 1999 die tot dusver als nulmeting zijn gehanteerd,
als onbetrouwbaar moeten worden gekwalificeerd.6 Leerlingen krijgen op grond van bepaalde criteria (bijv.
behorend tot de groep allochtonen, laag opleidings- of beroepsniveau van de
ouders) een gewicht: de zogenoemde gewichtenregeling. Scholen ontvangen door
deze regeling extra personele en materiële faciliteiten.7 Volgens het laatst gehouden PRIMAcohort onderzoek uit het
schooljaar 2000/2001 bedroegen deze leerachterstanden 2 jaar. In 2003 wordt
een vervolgmeting gestart.Voortijdig schoolverlaters lopen een verhoogd risico niet tot de arbeidsmarkt
door te kunnen dringen. Voorkomen moet worden dat jongeren (onder 23 jaar)
zonder startkwalificatie hun opleiding beëindigen. Voor zover gegevens
bekend zijn, zijn jongens licht oververtegenwoordigd onder de voortijdige
schoolverlaters (in 2001 53 procent).1Kinderen met een leer- of taalachterstand hebben meer moeite met het onderwijs,
belanden in lagere schooltypen en hebben een verhoogd risico op uitval en
(daardoor) op een armoedesituatie.2 Het streven
is deze achterstanden te reduceren. In het basisonderwijs behoren 400 0000
kinderen tot de doelgroep van het onderwijsachterstandenbeleid, waarvan 52
procent allochtoon.Hoofddoelstelling 4Verbeteren van de positie van de meest kwetsbaren door het bieden van
een geïntegreerd aanbod (maatwerk).De meest kwetsbaren zijn mensen met een cumulatie van armoederisico's.3 Globaal beschouwd zijn dit: dak- en thuislozen, verslaafden4, mensen met een psychische handicap, mensen met chronische
psychosociale problematiek en mensen met een (chronisch) slechte gezondheidstoestand.
Deze meervoudige problematiek speelt vooral op de terreinen maatschappelijke
opvang, schuldenproblematiek, sociaal-economische gezondheidsverschillen en
reïntegratiebeleid door middel van de SUWI-ketenaanpak. Belangrijk hierbij
is een samenhangende aanpak, waarbij de verschillende ketens van hulpverlening
en reïntegratie op elkaar aansluiten.Tabel 2.9 Verbeteren van positie meest kwetsbarenOnderwerp/doelgroepStreefdoelIndicatorZorg en reïntegratie van personen met meervoudige
problematiek.1Bevorderen dat gemeenten
en/of uitvoerende instellingen aan doelgroepen met complexe problematiek een
geïntegreerd, op elkaar afgestemd aanbod van zorg en reïntegratie
aanbieden met als doel betaald werk of zelfstandige participatie.2– Gezondheidstoestand mensen met een lage sociaal-economische
status Het verlengen van de gezonde levensverwachting
van mensen met een lage sociaal-economische status met drie jaar (van ongeveer
53 naar 56 jaar) in 2020 Gezonde levensverwachting.3Geïntegreerde lokale aanpak van armoede en sociale
uitsluitingGemeenten vanaf 2005 een handreiking
bieden tot het formuleren van een geïntegreerde lokale aanpak van armoede
en sociale uitsluitingHandreiking gerealiseerd
in 20051 Dit betreft o.a. dak- en thuislozen, verslaafden, mensen
met een psychische handicap, mensen met psychosociale problematiek, mensen
met een chronisch slechte gezondheidstoestand met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt.2 Vanwege de voorgenomen decentralisatie in het kader van het
wetsvoorstel WWB is een kwantitatief nationaal streefdoel niet wenselijk en
zou de monitoring daarvan problematisch kunnen zijn.3 Een nulmeting vindt plaats in 2004.Personen met meervoudige problematiek zijn vanwege de complexe situatie
doorgaans zeer moeilijk te activeren.1 Bijkomend
probleem is dat geïntegreerde trajecten (zorg en activering) vanwege
verschillende redenen moeilijk te realiseren zijn. De overgang van arbeidsrehabilitatie
naar reïntegratie verloopt bijvoorbeeld niet soepel en de samenwerking
tussen GGZ-instellingen, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
en gemeenten zou verbeterd moeten worden. Het Rijk hecht er waarde aan dat
op lokaal niveau deze knelpunten weggenomen kunnen worden en dat gemeenten
en/of uitvoerende instellingen meer mogelijkheden hebben om aan doelgroepen
met complexe problematiek een geïntegreerd, op elkaar afgestemd aanbod
van zorg en reïntegratie aan te bieden. In het wetsvoorstel WWB hebben
gemeenten meer beleidsvrijheid om binnen een vrij besteedbaar reïntegratiebudget
een gecombineerd aanbod te realiseren.De gezondheidssituatie kan zowel het gevolg als de oorzaak zijn van armoede
en sociale uitsluiting.2 Ter verbetering van
de gezondheidstoestand van mensen met een lage sociaal-economische status
(SES) wordt een interdepartementaal implementatieprogramma opgesteld met concrete
maatregelen en investeringen. De publicatie hiervan geschiedt gelijktijdig
met de Preventienota 2003–2006. Streefdoel in dit programma is het verlengen
van de levensverwachting van mensen met een lage SES van ongeveer 53 jaar
(in 2000) naar 56 jaar (in 2020). Dit wordt bereikt door verkleining van verschillen
in opleiding, inkomen en andere sociaal-economische factoren (zie elders in
dit NAP), het bestrijden van negatieve effecten van gezondheidsproblemen op
opleiding, beroep en inkomen, het bestrijden van negatieve effecten van een
lage opleiding en een laag inkomen op de gezondheid en verbetering van de
toegankelijkheid en effectiviteit van gezondheidszorg van en voor mensen met
een lage SES. Er is sprake van verschillen tussen mannen en vrouwen in de
doelgroep (mensen met een lage SES), waarbij vrouwen (nog wel) positiever
scoren qua gezondheidssituatie en levensverwachting.Voorts is het van belang om segregatie tegen te gaan. De opeenhoping van
verschillende achterstandssituaties (naar opleidingsniveau, inkomen, uitkeringsafhankelijkheid
en gezondheid) in concentratiewijken met een eenzijdige bevolking van allochtone
afkomst moet gekeerd worden. De primaire verantwoordelijkheid om dergelijke
wijken niet in sociaal opzicht te laten isoleren van de samenleving ligt in
eerste instantie bij de lokale overheid. Hiertoe wordt de samenwerking met
grote steden (G30) en andere betrokken gemeenten versterkt.Hoofddoelstelling 5.Stimuleren van een actieve inbreng van en een nauwe samenwerking tussen
alle betrokkenen bij de bestrijding van armoede
en sociale uitsluiting.Het overheidsbrede beleid ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting
vergt draagvlak en inzet van vele actoren. Vooral gemeenten en in zekere mate
ook provincies zijn verantwoordelijk voor de uitwerking van beleid, zoals
de reïntegratie van (langdurig) werklozen, gemeentelijke inkomensondersteuning
bij huishoudens met een minimum inkomen (bijvoorbeeld ouderen), welzijnsbeleid,
maatschappelijke opvang, etc. Maatwerk komt voornamelijk tot uiting in de
uitvoering op het lokale niveau. Het is dan ook op dat niveau dat overlap,
witte vlekken of aansluitingsproblemen in het beleid, die maatwerk in de weg
staan, duidelijk worden.Het streven is te stimuleren dat maatschappelijke problemen worden opgelost
op dat bestuurlijke niveau waar zich kansen en problemen voordoen –
zoals bijvoorbeeld de stad – en met de juiste partijen om die problemen
aan te pakken en op te lossen. Zo heeft het grotestedenbeleid voor de G30
als doelstelling om met een integrale benadering te komen tot complete en
vitale steden die in fysiek, sociaal en economisch opzicht voldoen aan de
eisen en wensen van hun bewoners, instellingen en bedrijven en heeft daarmee
raakvlakken met het armoedebeleid.De Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal overleg
(IPO) en de sociale partners (Stichting van de Arbeid) zijn nauw betrokken
bij de inbreng die gemeenten, provincies en werkgevers kunnen hebben in het
beleid ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Daarnaast leveren
vele non gouvernementele organisaties (landelijke uitkeringsgerechtigden organisaties
en zelforganisaties waarvan velen gebundeld in de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid)
hun inbreng in de aanpak van armoede en sociale uitsluiting en het stimuleren
van het maatschappelijk debat op onderdelen van dit beleid. Tot slot is de
inbreng van cliënten zelf in de sociale zekerheid belangrijk bij de aanpak
van armoede en uitsluitingsvraagstukken. Een adequaat niveau van cliëntenparticipatie,
zowel lokaal als landelijk, is in dit kader van belang. Het streven is om
in 2006 tot optimale functionering van een systeem van cliëntenraden
te komen. Hiertoe worden de cliëntenraden die op de verschillende afzonderlijke
onderdelen van de sociale zekerheid actief zijn, geïntegreerd in een
samenhangend systeem van cliëntenparticipatie.Met ingang van 1 januari 2003 is op basis van de Wet Structuur Uitvoering
Werk en Inkomen (SUWI) een Landelijke Cliëntenraad ingesteld. Deze Landelijke
Cliëntenraad adviseert de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
over beleidszaken op het terrein van werk en inkomen en de vormgeving van
cliëntenparticipatie.HOOFDSTUK 3: MAATREGELENIn dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van overheidsmaatregelen
ter realisering van de streefdoelen die in hoofdstuk 2 zijn genoemd. Voorts
worden enkele relevante overheidsmaatregelen op het gebied van de bestrijding
van armoede en sociale uitsluiting die niet direct aan een streefdoel kunnen
worden verbonden, kort gepresenteerd.a) Verhogen van maatschappelijke participatie (zie tabel
2.1)Langdurig werkloze bijstandsgerechtigden Streefdoel: Alle langdurig werkloze bijstandsgerechtigden
krijgen een aanbod voor activiteiten ter versterking van hun arbeidsmarktpositie.
(Sluitende aanpak zittend bestand bijstandsgerechtigden in 2003)In het kader van de Agenda van de Toekomst zijn afspraken met de gemeenten
gemaakt over een sluitende aanpak van het zittend bestand. De gemeenten zullen
hun bestanden uiterlijk in 2003 doorlichten en zo snel mogelijk met de cliënten
een afspraak maken over het volgen van een traject of het ontheffen van een
of meer arbeidsverplichtingen. Daarnaast zal het merendeel van de gemeenten
uiterlijk in 2003 hun werkprocessen hebben ingericht op een sluitende keten
van reïntegratie. Hierbij zal iedereen die een traject heeft gehad, maar
vervolgens geen werk heeft gevonden, zo nodig een aanvullend aanbod ontvangen.Langdurige werklozen (WW'ers en arbeidsongeschikten) Streefdoel: Iedere als inzetbaar voor de arbeidsmarkt
beoordeelde WW'er en arbeidsongeschikte uit het zittend bestand krijgt waar
van toepassing met een maatwerkbenadering en de nieuw vorm te geven WAO en
REA een reïntegratietraject aangeboden.Voor nieuwe instroom WW geldt al langere tijd een sluitende aanpak. Het
zittend bestand WW bestaat uit personen die in een eerder stadium geen (succesvol)
reïntegratietraject hebben doorlopen. Een keer per jaar loopt het UWV
het zittend bestand door om te bezien welke WW'ers gezien de arbeidsmarkt
of wijzigingen in de persoonlijke situatie in aanmerking komen om met vooruitzicht
op succesvolle afronding opnieuw een reïntegratietraject te starten (de
2e kans reïntegratie). Het UWV heeft diverse pilot-projecten gestart
om inzicht te krijgen in de meest doeltreffende werkwijze om arbeidsongeschikten
uit het zittend bestand te activeren (en uiteindelijk naar werk te begeleiden).
Daarbij wordt iedereen die zich meldt om een reïntegratietraject te volgen
in principe doorverwezen.De trajecten naar werk of scholing worden via marktwerking en een aanbestedingsprocedure
ingekocht. Daarbij worden voor trajecten voor personen met een grotere afstand
tot de arbeidsmarkt meer reïntegratiemiddelen beschikbaar gesteld, aangezien
reïntegratie van deze personen doorgaans kostbaarder is.Jongeren Streefdoelen: Een jeugdwerkloosheid bereiken die niet
meer bedraagt dan het dubbele van de totale werkloosheid. Iedere werkloze
jongere moet binnen een half jaar weer aan de slag en/of op school zijn.De aanpak van jeugdwerkloosheid bestaat uit preventief beleid door zoveel
mogelijk voorkomen van voortijdig schoolverlaten en eventueel teruggeleiden
naar school en curatief beleid voor jongeren die zonder startkwalificatie
de arbeidsmarkt betreden. Voor jongeren met een startkwalificatie staat het
voorkomen van langdurige werkloosheid en het op peil houden van hun kwalificaties
centraal.Op korte termijn wordt ingezet op het versterken van de curatieve aanpak
voortijdig schoolverlaten door het versterken van de ketenbenadering (zie ook paragraaf 3e). Jongeren die niet aan het onderwijs deelnemen
of zonder werk zitten moeten zo snel mogelijk in contact met werk komen. Doel
is een sluitende aanpak voor de bevolkingsgroep tot 23 jaar. Om dit te realiseren
zijn meer banen en werkplekken nodig waar jongeren door het opdoen van werkervaring
werkend kunnen leren. Ook zal er meer aandacht moeten zijn voor de vergroting
van de mogelijkheden van duale trajecten voor inburgeraars tot 23 jaar. Op
(middel) lange termijn zal het beleid zich richten op het versterken van de
preventieve aanpak voortijdig schoolverlaten.Etnische minderheden Streefdoel: Jaarlijkse toename arbeidsparticipatie
etnische minderheden met 0,75 procentpunt vanaf 2002 tot 54 procent in
2005Het algemene (arbeidsmarkt)beleid wordt zodanig ingericht en uitgevoerd
dat de doelgroepen in evenredigheid profiteren van dit beleid. Waar het reguliere
arbeidsmarkt- en reïntegratiebeleid (nog) onvoldoende toereikend is worden
aanvullend specifieke maatregelen getroffen.Met het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) worden jaarlijks afspraken
gemaakt over de dienstverlening aan etnische minderheden. Voor 2003 is afgesproken
dat de intensieve dienstverlening aan etnische minderheden en werkgevers die
etnische minderheden in dienst willen nemen, zoals die ontwikkeld is in het
succesvolle Midden- en Kleinbedrijf (MKB)-minderhedenconvenant, wordt voortgezet.Ook met het UWV zijn afspraken gemaakt over een doelgroepgerichte benadering
met name om te voorkomen dat er onnodig veel etnische minderheden in de WAO
instromen.In het kader van de Agenda van Toekomst zijn met de 30 grootste gemeenten
afspraken gemaakt die er toe leiden dat etnische minderheden evenredig deelnemen
aan reïntegratietrajecten en evenredig uitstromen uit de bijstand. 28
gemeenten hebben daarnaast subsidie gekregen om specifieke projecten op te
zetten om allochtone bijstandsgerechtigden aan het werk te helpen. Dit zijn
de zogenoemde SPAG-projecten (Stimulering Projecten Allochtone Groepen).Aan zowel het CWI, UWV en de gemeenten heeft het Rijk gevraagd om etnische
minderheden die de taal nog onvoldoende beheersen leer/werktrajecten aan te
bieden die het mogelijk maken tijdens het reïntegratietraject of de baan
ook Nederlands leren.Om te stimuleren dat werkgevers de instroom en doorstroom en behoud van
etnische minderheden bevorderen heeft het Rijk met 110 grote ondernemingen
convenanten gesloten. Iedere onderneming heeft voor zichzelf een aantal taakstellingen
geformuleerd om de arbeidsparticipatie van etnische minderheden te bevorderen.
Deze convenanten lopen tot eind juni 2004.De Wet Samen, die werkgevers beoogt te stimuleren om multicultureel personeelsbeleid
te voeren en werkgevers met meer dan 35 werknemers opdraagt om jaarlijks inzicht
te geven over de arbeidsdeelname van etnische minderheden in hun bedrijf loopt
dit jaar af. De Wet wordt thans geëvalueerd. Daarbij is ook de vraag
aan de orde of en zo ja hoe nog extra beleid gevoerd moet worden om werkgevers
te stimuleren tot het voeren van multicultureel personeelsbeleid. In deze
evaluatie worden tevens de ervaringen die zijn opgedaan met andere instrumenten
gericht op de vraagzijde van de arbeidsmarkt, zoals het Raamconvenant Grote
Ondernemingen en het project Krachtig ondernemen met Minderheden (een project
om multicultureel personeelsbeleid te bevorderen in een vijftal sectoren)
meegenomen.Armoedeval Streefdoel: Activerende werking sociale zekerheid vergroten
door de achteruitgang in besteedbaar inkomen bij het aanvaarden van baan te
verkleinen, dan wel de inkomensverbetering bij aanvaarding van werk te verhogen
(verkleinen armoedeval)In het kader van een meerjarige aanpak van de armoedeval is de fiscale
arbeidskorting in 2003 verhoogd, waardoor het verschil tussen netto loon en
netto uitkering is vergroot. Het kabinet is voornemens de arbeidskorting verder
te verhogen, evenals de fiscale combinatiekorting welke gericht is op werkende
ouders met jonge kinderen.De afschaffing van de gemeentelijke categoriale regelingen per 1 januari
2004 in het kader van het wetsvoorstel Wet Werk en Bijstand voor personen
jonger dan 65 jaar, draagt bij aan de vermindering van de armoedeval. Tegelijkertijd
kent deze aan personen die geen arbeidsmarktperspectief hebben, en die dus
niet te maken krijgen met de armoedeval, het recht op een langdurigheidstoeslag
toe.Ook het voorgenomen vervallen van het bewonersdeel van de Onroerend Zaakbelasting
dient in dit verband genoemd te worden. Daardoor is de kwijtschelding van
die belasting, en de bijdrage daarvan aan de armoedeval, niet meer aan de
orde. Tot slot zal gewerkt worden aan een stroomlijning van de verschillende
inkomensafhankelijke regelingen. Door bundeling van regelingen en uniformering
van begrippen worden de regelingen beter op elkaar afgestemd.b) Waarborgen van een minimuminkomen (zie tabel 2.2)Huishoudens met een minimuminkomen Streefdoel: Waarborgen niveau algemeen minimum inkomen
in het licht van de algemene welvaartsontwikkeling en in lijn met de voornemens
van het HoofdlijnenakkoordDe hoofdlijnen van het beleid zijn in hoofdstuk 2 beschreven onder hoofddoelstelling
2. De overheid streeft naar een evenwichtig inkomensbeeld. Door fiscale maatregelen
zal de inkomenspositie van gezinnen met kinderen en ouderen de komende jaren
worden ondersteund.Mensen met een langdurig minimum inkomen Streefdoel: Gemeenten bieden in 2003 financiële
ondersteuning aan mensen met een langdurig minimum inkomen zonder arbeidsmarktperspectiefOp basis van het Najaarsakkoord 2002 tussen werknemers, werkgevers en
het Rijk is voor 2003 een langdurigheidstoeslag ingevoerd voor degenen die
door de gemeenten zijn aangemerkt als langdurige minima zonder arbeidsmarktperspectief.
De toeslag geeft een aanvulling op bestaande gemeentelijke categoriale regelingen
tot een vast bedrag per jaar is bereikt voor gezinnen, voor alleenstaande
ouders en voor alleenstaanden. Het beoogde effect is een verbetering van de
inkomenspositie van langdurige minima zonder dat armoedevaleffecten optreden.
In 2004 vindt monitoring plaats van het aantal in 2003 verstrekte aanvullingen
en het totaalbedrag aan verstrekte aanvullingen.Met het wetsvoorstel WWB krijgt de langdurigheidstoeslag vanaf 2004
de vorm van een landelijke generieke maatregel, waarin de rechthebbenden in
de wet zijn gedefinieerd. Zoals hiervoor vermeld, worden de categoriale regelingen
voor personen jonger dan 65 jaar per 1 januari 2004 afgeschaft. Voor
personen van 65 jaar en ouder blijven de gemeentelijke categoriale
regelingen bestaan. Deze groep personen heeft immers niet te maken met de
armoedeval.Problematische schuldenVerschillende acties zijn aangekondigd richting gemeenten, kredietverschaffers
en schuldenaren (bewustwording), in het kader van de aanpak van schuldenproblematiek.
Preventie en voorlichting is daarbij van groot belang. Zo is o.a. begin 2003
een voorlichtingscampagne gevoerd gericht op jongeren, om hen bewust te maken
van de gevaren van het hebben van schulden. Daarnaast bestaat het voornemen
gemeenten wettelijk de bevoegdheid te geven om bijstand in natura te verstrekken
en de toepassing van verplicht budgetbeheer in situaties waarin de belanghebbende
beschermd moet worden tegen het afglijden in de maatschappij. De gemeenten
zijn dan nog meer in staat om maatwerk te leveren. Voorts wordt de gemeentelijke
schuldhulpverlening gefaciliteerd, waarmee de kwaliteit van de uitvoering
een impuls krijgt. In dit verband vindt momenteel een verkenning plaats naar
mogelijkheden voor certificering van de schuldhulpverlening. Tenslotte zijn
er een aantal wetswijzigingen in voorbereiding. De voorgenomen Wet financiële
dienstverlening (Wfd) zal een aanscherping met zich meebrengen van de verantwoordelijkheden
van de kredietaanbieder en kredietbemiddelaar, die onder andere strekt tot
voorkoming van overkreditering. Daarnaast zal de voorgenomen wijziging van
de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) een verbetering van de hulpverlening
aan de schuldenaar betekenen. Deze wetswijziging beoogt een aantal knelpunten
bij de uitvoering van het wettelijke traject en bij de aansluiting met de
gemeentelijke schuldhulpverlening weg te nemen.Niet-gebruik van (inkomens)voorzieningenZelfstandigen:Ten behoeve van het realiseren van een betere kwaliteit van de uitvoering
van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) heeft SZW voor de periode
2002–2003 een project opgestart om te komen tot een vrijwillige totstandkoming
van regionale samenwerkingsverbanden tussen gemeenten op het gebied van de
uitvoering van het Bbz en de Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). Dit met het oog op de voordelen
die de schaalvergroting biedt, zoals het verbeteren van de kwaliteit van de
uitvoering, een optimaler gebruik van het Bbz en het afnemen van de kwetsbaarheid
van de uitvoeringsorganisatie.Voorts is een herziening van het Bbz in een aparte wet per januari 2005
gepland. Een aparte wet biedt de mogelijkheid om in (de opvolger van) het
Bbz meer bestaande sociale zekerheidsregelingen voor zelfstandigen op te nemen,
zodat de vaak complexe en versnipperde regelgeving en de uitvoering daarmee
worden vereenvoudigd en doelmatiger op elkaar worden afgestemd. Dit alles
leidt naar verwachting ook tot een toename van het beroep op (de opvolger
van) het Bbz. En samenvoeging van diverse regelgeving leidt tot deregulering.
Hierop vooruitlopend wordt het Bbz waarschijnlijk waar mogelijk per 1-1-2004
al op een paar punten vereenvoudigd.Huursubsidie:Een van de pijlers bij de nieuwe uitvoeringswijze van de huursubsidie
is laagdrempeligheid. Dit wordt in de eerste plaats gewaarborgd door het systeem
waarbij de klant slechts eenmaal een eenvoudig aanvraagformulier behoeft in
te dienen. VROM neemt verder het initiatief voor het vergaren van de benodigde
subsidiebepalende gegevens. Indien dit correct is hoeft de klant
niets meer te doen. Ook bij (tussentijdse) wijzigingen in de huishoudsituatie
neemt VROM het initiatief. Voor de betaling van de subsidie kan de klant er
verder voor kiezen dit aan de verhuurder te laten overmaken, zodat die het
met de huur kan verrekenen.Voorts vereist een goede uitvoering van de Huursubsidiewet dat het informeren
van de klant een centrale plaats inneemt voor zowel algemene als persoonlijke
vragen. Hiertoe zijn een aantal maatregelen genomen. Wat de algemene maatregelen
betreft vindt jaarlijks een publiekscampagne (Postbus 51, brochures, voorbeeldartikelen
voor huis aan huisbladen, benadering organen van allochtone origine, etc.)
plaats. Daarnaast is de internetsite op het punt van de huursubsidie geheel
vernieuwd en vraaggestuurd gemaakt. Op de internetsite kan de klant bovendien
een proefberekening maken en kan de status van de aanvraag worden nagaan.
Deze statusinformatie kan ook worden verkregen op een speciaal (gratis) 0800-nummer
waarbij gebruik wordt gemaakt van voice response.Het kan evenwel nodig zijn dat de klant een persoonlijk contact met een
telefoniste nodig heeft. Daartoe is een speciaal (betaald) 0900-nummer beschikbaar
(kosten € 0,35 per gesprek). Een andere wijze van (gratis) persoonlijk
contact is mogelijk bij de Huursubsidie InformatiePunten (HIP's). Bij deze
balies kunnen klanten worden geïnformeerd over hun ingediende aanvraag.
Zo kan de klant te weten komen hoe tot de subsidie is gekomen en in welk stadium
van behandeling de aanvraag op dat moment is. Ook kan de klant in voorkomende
gevallen worden gewezen op subsidiemogelijkheden die nauw samenhangen met
de huursubsidie. Per 1 juli 2003 zijn er ruim 300 Huursubsidie InformatiePunten
bij verhuurders en gemeenten en het aantal is nog groeiende. Onderzocht wordt
nog of de landelijke dekking van het net van informatiepunten nog een extra
inspanning van VROM vergt.Onderwijs- en schoolkosten:Om gebruik van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
(Wtos) te stimuleren geeft de uitvoerder van de regeling, de Informatie Beheer
Groep (IB-Groep), folders uit over de Wtos. De IB-Groep is bereikbaar via
verschillende kanalen: Internet, telefoon en fysiek aan de balies van regiokantoren
in het land. In 2003 is een tekst op de IB-Groep site geplaatst over de Wtos
die gemeenten en scholen kunnen overnemen in hun voorlichtingsmateriaal aan
ouders en leerlingen.Bij de introductie van de Wtos in 2001 hebben alle ouders die kinderbijslag
ontvangen een folder over de Wtos thuisgekregen.In 2003 staat een onderzoek gepland naar de hoogte van het niet-gebruik
van de Wtos.RechtsbijstandHet juridische loket is bedoeld om meer dan voorheen nadruk te leggen
op het bieden van primaire toegang tot het recht als publieke taak. De diensten
van het loket worden zowel telefonisch als fysiek en via het internet aangeboden,
waarmee een laagdrempelige toegang wordt beoogd. Hiermee wordt niet-gebruik
teruggedrongen.c) Betaalbaarheid van voorzieningen (zie tabel 2.3)Huisvesting voor huishoudens met lagere inkomens Streefdoel: Het netto inkomen na kale huurlasten in
2003 zo mogelijk gelijk laten zijn aan het netto inkomen na kale huurlasten
in het tijdvak 2000/2001 en in ieder geval niet lager dan die in het tijdvak
1999/2000Voor mensen die op grond van hun inkomens onvoldoende in staat zijn om
zelf in hun vrije woonkeuze te voorzien, draagt de overheid zorg voor een
betaalbare woning die voorziet in hun maatschappelijk gerechtvaardigde vraag.
Om deze doelstelling te bereiken wordt deze uitgewerkt in de operationele
doelstellingen «betaalbare woonkeuze huren», «betaalbare
woonkeuze kopen» en «versterking van de positie van de burger».
De instrumenten die voor een «betaalbare woonkeuze huren» worden
ingezet zijn de huurwetgeving, het (huur)prijsbeleid, huurgeschillenbeslechting,
woonruimteverdeling en de huursubsidiewet.Onderwijs voor minder draagkrachtige (ouders/verzorgers
van) leerlingen Streefdoel: Waarborgen van de toegankelijkheid van
het voortgezet onderwijs voor minder draagkrachtige (ouders/verzorgers van)
leerlingen. Streven is dat de tegemoetkoming uit
de Wtos gemiddeld kostendekkend is.Voor leerlingen in het voortgezet onderwijs en voor deelnemers jonger
dan 18 jaar in het middelbaar beroepsonderwijs beoogt de Wtos dat de toegankelijkheid
van het onderwijs voor alle leerlingen wordt gewaarborgd en dat er geen uitval
om financiële redenen is. Voorts heeft OCenW een handreiking voor scholen
laten vervaardigen, waarin praktische tips voor scholen en ouders worden gegeven
om de schoolkosten zoveel mogelijk te drukken, dan wel gespreid te betalen.Rechtsbijstand voor minder draagkrachtigen Streefdoel: Een adequaat stelsel van rechtsbijstand
voor minder draagkrachtige rechtzoekenden: Minder- draagkrachtigen maken op
vergelijkbare wijze als draagkrachtigen gebruik van het rechtssysteem en mediationMet de stelselwijziging wordt een duidelijke scheiding aangebracht tussen
publieke en private rechtshulp. Het juridische loket krijgt de publieke taak
laagdrempelige toegang te bieden tot het recht. Minder-draagkrachtige rechtzoekenden
wordt de mogelijkheid geboden duidelijkheid te verkrijgen over een juridisch
probleem. Er komt een kosteloos spreekuur van een uur (thans een half uur).
Deze rechtszoekenden kunnen hun vraag voorleggen ter verkrijging van informatie
en vraagverheldering. Indien nodig worden rechtzoekenden doorverwezen voor
verdergaande rechtsbijstand in de private sector. Hiervoor betaalt de rechtzoekende
een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.d) Beschikbaarheid van voorzieningen (zie tabellen 2.4,
2.5, 2.6 en 2.7)Analfabeten Streefdoel: Tot 2006 jaarlijks een substantiële
verhoging van het aantal beschikbare cursusplaatsen voor autochtone analfabeten
realiseren. In een campagne wordt gestreefd naar een verhoging met 10 procent
in 2003Het Actieplan alfabetisering (2001) betreft een campagne vanaf september
2002 en de ontwikkeling van een Meerjarenplan 2003–2006.1 Doelstelling is het cursusaanbod bij regionale opleidingencentra en
de mate waarin hiervan gebruik wordt gemaakt, jaarlijks tot 2006 substantieel
te verhogen. De eerste effecten van het Actieplan Alfabetisering (m.n. van
de in dit kader gevoerde campagne) kunnen worden opgemaakt op basis van een
vervolgmeting over 2002–2003 van de deelname aan alfabetiseringscursussen. In het meerjarenplan zijn voortgezette campagne activiteiten
en randvoorwaarden om de campagne te laten slagen, voorop gesteld. Vanaf de
zomer van 2003 zal geleidelijk meer aandacht geschonken (moeten) worden aan
regionale initiatieven die hierop aansluiten.Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) Streefdoel: Reductie wachtlijsten geestelijke gezondheidszorg:– beter inzicht in wachtlijsten– halveren van aantal wachtenden in 2007 t.o.v.
2003De wachtlijstmiddelen voor 2002 zijn volledig in productie omgezet. Het
afgelopen jaar is voor het eerst een dalende trend ingezet op alle fronten.
Een verdere daling is te verwachten als gevolg van het besluit «honorering
zorgaanspraken» dat per 1 januari 2003 ook op deze sector van toepassing
is. De verdere invoering van een «persoonsgebonden budget» draagt
ook bij tot betere bereikbaarheid van de zorg. Tevens wordt in 2003 gewerkt
aan «benchmarks» waardoor instellingen hun prestaties beter kunnen
vergelijken.Voor uitvoering van het rapport «Financiële Bouwstenen Zorg»
wordt beoogd de wachtlijsten in 2007 te halveren (ten opzichte van 1-1-2003).
Gemiddeld genomen zal iedereen binnen de Treeknormen1 geholpen kunnen worden.Gehandicaptenzorg Streefdoel: Reductie wachtlijsten tot normale (frictie)wachtlijst
in 2006. Vanaf 1-1-2003 geldt de tussenstreefwaarde om in 2004 50% van
de VWS wachtenden te voorzien van geïndiceerde zorgOm de toegang tot de zorg voor gehandicapten te verbeteren is in het jaar
2000 besloten om gericht de wachtlijsten voor de gehandicaptenzorg aan te
pakken. Daarbij is gekozen voor een regionale aanpak, waarbij is geïnvesteerd
in verbetering van de wachtlijst- en wachttijdregistratie en betere ramingen.
Voorts is in de regio's intensief voorlichting gegeven over de wachtlijstaanpak.
De regionale aanpak betekent dat zorgkantoren en instellingen op regionaal
niveau afspraken maken hoe te komen tot het terugdringen van de wachtlijsten
en wachttijden volgens het «boter bij de vis» principe. Procedures
rond het bouwen en toelaten van instellingen tot de financiering zijn daar
waar mogelijk vereenvoudigd en verkort. Resultaat van deze aanpak is dat het
aanbod, of de productie, versneld is toegenomen. Daartegenover staat dat het
aantal indicaties voor gehandicaptenzorg nog sneller is toegenomen. De toegang
tot de zorg is door deze gerichte aanpak de afgelopen jaren per saldo wel
verbeterd.Inburgering nieuwkomers/oudkomers Streefdoel: Nieuw- en oudkomers de eerste stap op weg
naar verdere integratie in de Nederlandse samenleving biedenOp basis van de Wet inburgering nieuwkomers (Win) en oudkomersregelingen
worden momenteel door gemeenten inburgeringscursussen aangeboden. Nieuwkomers
krijgen vanwege de verplichting om een inburgeringscursus te volgen daarbij
voorrang bij de beschikbare plaatsen. De laatste jaren zijn de investeringen
in het oudkomersbeleid verhoogd, zodat er steeds meer inburgeringsplaatsen
voor oudkomers beschikbaar zijn gekomen. Naar verwachting blijft de vraag
naar oudkomerscursussen de komende jaren groter dan het aanbod,
omdat er veel meer oudkomers met een taalachterstand dan beschikbare plaatsen
zijn.Voorzieningen Maatschappelijke Opvang dak- en thuislozen Streefdoel: Versterken van gevarieerd aanbod aan ambulante
en residentiële hulpStructureel is vanaf 2002 € 16,3 mln. toegevoegd aan het
budget voor de maatschappelijke opvang, waaronder € 3 mln. voor
de opvang van zwerfjongeren. De ontvangende centrumgemeenten kunnen dit bedrag
binnen het doel van de uitkering naar eigen inzicht besteden. Voorbeelden
van maatregelen die gemeenten nemen zijn uitbreiding van de opvangcapaciteit,
vermindering van de werkdruk bij opvanginstellingen en bevordering van de
veiligheid van het personeel.In het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar de maatschappelijke
opvang is verkend welke maatregelen (op het terrein van wet- en regelgeving,
verantwoordelijkheidsverdeling, financiering en sturing) nodig zijn om tot
een effectief en efficiënt werkende keten van maatschappelijke opvang
te komen. In het rapport «De opvang verstopt» heeft de IBO-commissie
een knelpuntenanalyse gegeven (knelpunten in de maatschappelijke opvang zelf,
in de omgeving en ten aanzien van het bestuurlijke stelsel). In het rapport
doet de onderzoekscommissie aanbevelingen ter verbetering van de randvoorwaarden
voor maatschappelijke opvang, verbetering van de beleidsinformatie, de in-
door- en uitstroom in de opvanginstellingen en de regierol van de centrum
gemeenten1.Voorzieningen vrouwenopvang Streefdoel: Uitbreiden capaciteit en doelmatigheidVanaf 2002 is € 6 mln. toegevoegd aan het budget. Evenals
bij de opvang van dak- en thuislozen besteden centrumgemeenten dit budget
binnen het doel van de uitkering naar eigen inzicht. Voorts zijn voor de realisering
van dit streefdoel de conclusies van eerdergenoemd IBO maatschappelijke opvang
relevant.e) Voorkomen van uitval uit voorzieningen (zie tabel 2.8)Voortijdig schoolverlaters Streefdoelen:• EU: Vermindering van voortijdig schoolverlaten
met 50% tussen 2000 en 2010.• Nationaal: Reductie van het aantal voortijdige
schoolverlaters met 30% in 2006 t.o.v. 1999De volgende maatregelen zijn c.q. worden genomen om het voortijdig schoolverlaten
terug te dringen. Er vindt trajectbegeleiding plaats vanuit de 39 Regionale
Meld- en Coördinatiefuncties voortijdig schoolverlaten (RMC's) gericht
op herplaatsing in het onderwijs, werk of een combinatie daarvan. De begeleiding
van de schoolverlaters gericht op welzijn is voorwaardelijk voor succes daarbij.
Het kan gaan om de inschakeling van uiteenlopende instanties via het RMC netwerk
(Jeugdzorg, GGZ, enz.). De RMC-functie is versterkt door eind 2001 scholen
wettelijk tot het melden van voortijdige schoolverlaters te verplichten. Ingevolge
de RMC-wet moet iedere leerling tot 23 jaar die voortijdig het onderwijs verlaat
en niet in het bezit is van een startkwalificatie (havo-diploma of diploma
op niveau 2 van de Wet Educatie Beroepsonderwijs), worden aangemeld.
Daarna volgt trajectbegeleiding gericht op herplaatsing.Er worden preventiemaatregelen genomen in het onderwijs met nadruk op
versterking van de leerplichthandhaving, op beroepsvoorbereidende trajecten
en op doorlopende leerwegen in vmbo-scholen en ROC's, die gericht zijn op
een goede aansluiting binnen de «beroepskolom» vmbo–mbo–hbo.
Voor risicojongeren in de grote steden (vsv-ers of leerlingen met een hoog
risico op uitval of voortijdig schoolverlaten) zijn er speciale projecten
die de gemeente financiert uit Grotestedenbeleid-middelen, vaak in samenwerking
met de onderwijsinstellingen (van spijbelopvang tot intensieve begeleiding).Leerachterstanden Streefdoel: Taalachterstanden van «gewichtenleerlingen»
(allochtone leerlingen én autochtone leerlingen) terugdringen met 25%
in 2006 ten opzichte van «niet gewogen leerlingen»Het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goa) heeft tot doel onderwijsachterstanden
aan te pakken en te voorkomen. Gemeenten krijgen extra faciliteiten (goa-middelen)
en ondersteuning om eigen verbeterplannen uit te voeren. Via de «gewichtenregeling»
ontvangen scholen extra formatie voor leerlingen met een achterstand (schoolgebonden
middelen). In het Landelijk Beleidskader Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid
2002–2006 zijn de doelen voor bestrijding van onderwijsachterstanden
opgenomen. Zo is in 2002 vastgesteld dat in 2006 de taalachterstand van «gewichtenleerlingen»
ten opzichte van ongewogen leerlingen teruggebracht moet worden met 25 procent.
Ook zijn doelstellingen geformuleerd voor deelname aan effectieve voor- en
vroegschoolse educatie (vve) programma's en de doorstroom naar het voortgezet
onderwijs. Met vve kunnen leerachterstanden vroegtijdig (vanaf 2 jaar)
aangepakt worden. Door de deelname van allochtone leerlingen aan het havo
en vwo te verhogen, wordt gezorgd voor een versterking van de schoolloopbaan
van allochtone leerlingen.In het Hoofdlijnenakkoord voor het kabinet CDA, VVD en D'66 is aangekondigd
dat middelen worden gebundeld en aan de scholen toegekend. Scholen krijgen
met deze aanpak de mogelijkheid budgetten naar eigen inzicht in te zetten.Uitval uit inburgering Streefdoel: De uitval bij oudkomers in 2003 beperken
tot 33% van de gestarte trajecten. De uitval van nieuwkomers terugbrengen
van 18 naar 15%Belangrijkste instrument ter reductie van de uitval uit inburgeringscursussen
is op dit moment de financieringssystematiek gebaseerd op prestaties. In dit
systeem, dat nu met name geldt voor de inburgering van oudkomers in kleinere
gemeenten, is een relatief hoge uitval niet lonend voor gemeenten. De afgelopen
jaren heeft de Taskforce Inburgering (TI) bij gemeenten ingezet op het leveren
van maatwerk aan inburgeraars: aansluitend bij werk, duale trajecten, avondonderwijs,
etc. De huidige Frontoffice Inburgering zal als opvolger van de TI in afgeslankte
vorm gemeenten hierover blijven adviseren.f) Verbeteren van positie meest kwetsbaren (zie tabel
2.9)Combinatie van zorg en reïntegratie Streefdoel: Bevorderen dat gemeenten en/of uitvoerende
instellingen aan doelgroepen met complexe problematiek een geïntegreerd,
op elkaar afgestemd aanbod van zorg en reïntegratie aanbieden met als
doel betaald werk of zelfstandige participatieVWS en SZW stemmen af over de te ontwikkelen aanpak voor personen met
een complexe problematiek. Daarvoor is een expertmeeting georganiseerd. Inzet
zal zijn om samenwerking en afstemming tussen gemeenten, UWV, reïntegratiebedrijven
en GGZ-instellingen te verbeteren.SZW laat in samenwerking met VWS in 2003 nader onderzoek verrichten naar
lopende initiatieven op het terrein van activering en zorg. De bevindingen
worden breed verspreid. Hiermee wordt beoogd dat gemeenten en andere organisaties
in 2004/2005 meer kennis hebben van het aanbod van complexe reïntegratietrajecten.Voorts
worden organisaties via good practices gestimuleerd een geïntegreerde
aanpak te ontwikkelen.Sociaal-economische gezondheidsverschillen Streefdoel: Het verlengen van de gezonde levensverwachting
van mensen met een lage sociaal-economische status (SES) met drie jaar (van
ongeveer 53 naar 56 jaar) in 2020Centraal staat de uitvoering van een interdepartementaal implementatieprogramma
waarin het verminderen van sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV)
wordt aangepakt via een intensivering van het achterstandenbeleid en het verbeteren
van de sociaal-economische positie als zodanig met name die van chronisch
zieken en gehandicapten. Verder worden interventies gepleegd op de leefstijl
en leefomgeving van mensen met een lage SES, en wordt aandacht gegeven aan
de vergroting van de toegankelijkheid en effectiviteit van de eerstelijnszorg
in achterstandswijken. Er is gekozen voor een zogeheten setting-benadering,
waarbij via de scholen de jeugd wordt bereikt en via de werkplek met name
volwassen mannen.Ter voorbereiding van een nieuw kader voor het grotestedenbeleid (2005–2009)
worden concrete afspraken gemaakt over reïntegratie van uitkeringsgerechtigden;
schoolgezondheidsbeleid; de wijkgerichte aanpak ter bevordering van leefstijl
en leefomgeving, en de toegankelijkheid van de eerstelijnszorg. Bij het bevorderen
van gezond gedrag staan het ontmoedigen van roken en het terugdringen van
overgewicht centraal.HOOFDSTUK 4 GOEDE VOORBEELDENHieronder volgen succesvolle en/of innovatieve beleidsaanpakken die als
goed voorbeeld worden gepresenteerd. Gekozen is voor goede voorbeelden die
door een integrale aanpak en een verbetering in de onderlinge aansluiting
van voorzieningen (ketenaanpak) een bijdrage leveren aan het bestrijden van
armoede en sociale uitsluiting.1. Experimenten sociale activering (1996–2001)Met het doel om sociale uitsluiting van bijstandsgerechtigden met een
zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt te voorkomen en toeleiding van hen
naar de arbeidsmarkt te bevorderen heeft het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid de mogelijkheid voor experimenten bij wet (Algemene
bijstandswet) geregeld. In de periode 1996–2001 hebben gemeenten experimenten
voor deze doelgroep uitgevoerd, waarbij een aantal gemeenten (op verzoek)
de bevoegdheid kreeg om van een aantal bepalingen van de Algemene bijstandswet
(Abw) af te wijken om nieuwe activeringsinstrumenten te ontwikkelen. Gemeenten
(sociale diensten) voerden de bijstandsexperimenten uit, maar zij werkten
daarvoor samen met andere gemeentelijke afdelingen, WIW-organisaties, welzijnsorganisaties,
vrijwilligersorganisaties, (andere) projectorganisaties en soms ook cliëntenorganisaties.De experimenten zijn intensief gevolgd. Dit gebeurde door middel van een
longitudinaal evaluatieonderzoek. Vanuit het ministerie van SZW is vanaf het
begin een ondersteunend project opgericht (ISP) dat de resultaten heeft gevolgd,
de bevindingen breed heeft verspreid en de gemeenten heeft ondersteund. Daarnaast
is de interdepartementale samenwerking tussen SZW en het meest betrokken ministerie
VWS geïntensiveerd. Uit evaluatieonderzoek bleek dat de experimenten
hebben bijgedragen aan een vermindering van het sociaal isolement, een versterking
van de arbeidsmarktpositie en een actievere houding bij de deelnemers. De
samenwerking binnen gemeenten tussen betrokken organisaties is toegenomen
en de experimenten zijn een impuls geweest voor ontwikkeling van sociale activering
in gemeenten met een blijvend karakter. Ook na de experimenteerperiode zetten
gemeenten hun beleid voort.De succesfactoren bij de experimenten voor sociale activering waren dat
het beleid een groot draagvlak onder de gemeenten had en samenviel met de
ontwikkeling van het armoedebeleid en beleid ter versterking van sociale cohesie
binnen steden en buurten. Opvallend is dat het beleid is ontwikkeld zonder
extra subsidie voor de experimenten zelf. Belangrijkste elementen van de experimenten
zijn structureel in de Abw opgenomen. Bovendien wordt sociale activering nu
ook voor andere groepen uitkeringsgerechtigden ingezet (met name WAO-ers).
De ondersteuning vanuit SZW (en later ook vanuit VWS) heeft stimulerend gewerkt.Op grond van de bevindingen van de evaluatie zijn stappen genomen om het
beleid te versterken:• Een tijdelijke subsidieregeling die de gemeenten in staat stelde
de infrastructuur en de beleidsontwikkeling voor sociale activering verder
te versterken.• Een versterkte ondersteuning d.m.v. het Informatie- en Servicepunt
Sociale Activering (ISSA), in 2000–2002 vanuit twee ministeries gezamenlijk:
het ministerie van SZW en het ministerie van VWS. De ondersteuning is inmiddels
overgenomen door de koepel van de gemeenten (ISSA Lokaal)2. Bestuurlijke samenwerking peuterspeelzaalwerk en basisonderwijs,
's-HertogenboschIn 2001 heeft de gemeente 's-Hertogenbosch het Peuterspeelzaalwerk aan
vijf schoolbesturen in de gemeente aanbesteed. Hierdoor participeren bijna
alle schoolbesturen (ca. 93 procent) in de Stichting Peuterspeelzaalwerk 's-Hertogenbosch.
Doel van de bestuurlijke samenwerking van het peuterspeelzaalwerk met het
basisonderwijs is een ononderbroken ontwikkelingslijn van kinderen in de leeftijd
0–12 jaar te bereiken, d.w.z. een ontwikkeling zonder breukvlakken tussen
de aanwezige (onderwijs)voorzieningen.Hiertoe brengt de gemeente 's-Hertogenbosch de komende jaren alle peuterspeelzalen
fysiek onder bij een basisschool. In mei 2003 is dat voor 70 procent reeds
gerealiseerd. Tevens zijn in het kader van de regeling voor- en vroegschoolse
educatie (vve) in de gemeente samenwerkingsclusters gevormd rondom de uitvoering
van de vve-programma's tussen peuterspeelzalen en basisscholen. De samenwerkingsclusters
zijn gelegen in achterstandsgebieden omdat de vve-regeling zich
richt op kinderen uit deze doelgroep, in de leeftijd van 2 t/m 5 jaar (dus
peuterspeelzaal en eerste twee jaren basisonderwijs). Het belangrijkste doel
van de regeling is het vroegtijdig aanpakken van achterstanden van autochtone
en allochtone kinderen, om een (taal)achterstand in groep 3 van het basisonderwijs
te voorkomen.De gemeente voert de regie over de beleidsontwikkeling. Schoolbesturen
en instellingen zijn verantwoordelijk voor het inhoudelijke beleid. Er zijn
overlegvormen gecreëerd waarin zowel gemeente als werkveld zijn vertegenwoordigd
(zoals samenwerkingsverband preventieve jeugdzorg, stuurgroep vve, stuurgroep
Lokaal Onderwijsbeleid).Doordat het gehele peuterspeelzaalwerk is ondergebracht bij één
stichting, waarbij er tevens sprake is van bestuurlijke samenwerking met het
basisonderwijs, zijn tot dusverre verschillende successen geboekt. Er is een
kwaliteitsslag en verdere professionalisering gemaakt in het peuterspeelzaalwerk.
De peuterspeelzaal heeft een vaste plaats gekregen binnen het onderwijs. Voorts
is er een vanzelfsprekende samenwerking tussen peuterspeelzaal en basisschool,
waarbij het aanbod op elkaar wordt afgestemd en er sprake is van zorg op maat
(extra aandacht voor zorgpeuters). Tot slot is er een eenduidig aanbod van
het peuterspeelzaalwerk in de hele stad, waarbinnen peuters stimuleringsprogramma's
op maat aangeboden krijgen.3. Integrale schuldhulpverlening in Arnhem en DordrechtIntegrale schuldhulpverlening richt zich op het oplossen van de financieel-technische
kant van de schulden en tegelijkertijd op het realiseren van gedragsverandering
ter voorkoming van nieuwe schulden. Het Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening
heeft hiervoor een landelijk referentiemodel ontwikkeld.1 De uitgangspunten voor integrale schuldhulpverlening in dit model
zijn dat de intake vanuit integraal gezichtspunt (financieel-technisch en
psycho-sociale achtergronden) wordt uitgevoerd, er in de hulpverlening voor
beide aspecten gelijktijdig of volgtijdelijk een toepasselijk traject is,
er een functionaris is die trajecten coördineert en bewaakt en dat er
zo snel mogelijk begonnen wordt met budgetbegeleiding of andere vormen van
begeleiding. Bij integrale schuldhulpverlening is er doorgaans sprake van
een keten van preventie, intake, hulpverleningstrajecten (psycho-sociale hulp,
budgetbegeleiding en budgetbeheer), aansluiting op het wettelijk traject (wsnp),
voortgangsbewaking/begeleiding en nazorg of zorg voor uitvallers.Het schuldhulpverleningsbeleid van gemeenten zoals Dordrecht en Arnhem
bevat elementen die overeenkomen met bovengenoemde uitgangspunten. Beide gemeenten
werken met een centraal meldpunt voor problematische schulden, waar (op klantniveau)
de regierol is neergelegd: het Bureau Schuldhulpverlening (BSHV) in Dordrecht
en het Budget Advies Centrum (BAC) in Arnhem. Voorts is er in beide gemeenten
sprake van een gecombineerd aanbod van financieel-technische en psychosociale
hulpverlening. Zowel het BSHV in Dordrecht als het BAC in Arnhem stellen als
voorwaarde voor dienstverlening dat de cliënt ook psychosociale hulpverlening
accepteert (bijvoorbeeld verslavingszorg).Ter realisering van dit integrale aanbod heeft zowel het BSHV als het
BAC convenanten gesloten met verschillende partners. Deze convenanten vervullen
o.a. een belangrijke rol in de preventie van problematische schulden, de aansluiting
van en doorwijzing naar verschillende vormen van hulpverlening en de verlening
van nazorg. Het BSHV van Dordrecht werkt bijvoorbeeld samen met woningbouwverenigingen
(o.a. preventief huur- en incassobeleid, spreekuur huurders met
schulden), energiebedrijf ENECO (convenant werkwijze bij energieschulden),
de Afdeling Uitstroom van de Sociale Dienst (deelname aan wijkwerkpunten),
de particuliere stichtingen Dordtmij en Buurtserviceteam (o.a. budgetcursussen
voor werknemers), de opvanginstelling Leger des Heils (o.a. trainingen schuldhulpverlening)
en het Algemeen Psychiatrisch Ziekenhuis Grote Rivieren (gezamenlijke projecten).In Arnhem is sinds 1997 een convenant van kracht, waarin afspraken zijn
gemaakt over o.a. het beleid en de werkverdeling tussen de instanties (de
gemeentelijke dienst Inwonerszaken, het BAC, het algemeen maatschappelijk
werk, de verslavingszorg en de reclassering) en de procesafspraken. Bij het
opstellen van het beleid worden deze instanties betrokken. De gemeente voert
hier de regie over. Daar waar mogelijk maakt schuldhulpverlening onderdeel
uit van een klanttraject dat is gericht op toeleiding naar werk en/of sociale
activering. Binnen de gemeentelijke dienst Arnhem zijn hierover afspraken
gemaakt tussen de afdelingen die hier verantwoordelijk voor zijn. Zij kunnen
diensten inkopen bij het BAC. De burger met schulden blijft zelf verantwoordelijk.Voor een goede aansluiting van minnelijke schuldhulpverlening op het wettelijk
traject (wsnp) voert het BSHV Dordrecht jaarlijks overleg met de Rechtbank
en biedt het voortrajecten aan. Binnen deze voortrajcten speelt psychosociale
hulpverlening doorgaans een belangrijk rol. Op verzoek van de bewindvoerder
kan budgetbeheer of -begeleiding voor de schuldenaar ingesteld worden.Zowel het BAC als het BSHV hechten veel belang aan het voorkomen van recidive.
Het BSHV Dordrecht zet hiertoe budgetteringscursussen in die erop gericht
zijn om om te gaan met geld en recidive te voorkomen. Aan het eind van de
hulpverleningsketen verleent de gemeente Dordrecht nazorg door middel van
(gratis) budgetbeheer. Het BAC Arnhem tracht recidive te voorkomen door doorverwijzing
naar derden (bijv. hulpverlening bij psycho-sociale problematiek wanneer het
een oorzaak is van de financiële problematiek), budgetbegeleiding, -beheer
en -cursussen door het BAC.In beide gemeenten speelt oog voor de individuele situatie (maatwerk)
een belangrijke rol. Wensen van de schuldeisers en de individuele situatie
van de schuldenaars worden meegenomen in het vaststellen van de dienstverlening.
Het proces en de verantwoordelijkheden van de medewerkers sluiten hierop aan.
Verder zijn o.a. belangrijk de laagdrempelige dienstverlening, periodiek contact
met schuldenaars (controle, vinger aan de pols), sturing op eigen verantwoordelijkheid
van schuldenaar en het voorlichten van de schuldeisers, waarbij nadruk wordt
gelegd op de neutrale positie van de bemiddelaar.BIJLAGE IDoelstellingen in de bestrijding van armoede en sociale
uitsluiting1. Bevordering van de deelneming aan het arbeidsproces
en van de toegang van eenieder tot alle hulpmiddelen, rechten, goederen en
diensten1.1. Bevordering van de deelneming aan het arbeidsprocesIn de context van de Europese werkgelegenheidsstrategie, en met name van
de uitvoering van de richtsnoeren:a) De toegang tot duurzame kwaliteitswerkgelegenheid bevorderen voor alle
mannen en vrouwen die tot werken in staat zijn, met name door:– voor personen die tot de meest kwetsbare bevolkingsgroepen behoren,
arbeidstoeleidingstrajecten te organiseren en hiertoe het opleidingsbeleid
in te zetten;– beleid te ontwikkelen waardoor de aansluiting tussen beroeps-
en gezinsleven wordt bevorderd, mede op het gebied van de opvang van kinderen
en afhankelijke personen;– gebruik te maken van de mogelijkheden tot inpassing en werk die
door de sociale economie worden geboden.b) Breuken in het beroepsleven voorkomen door het vermogen tot inpassing
in een beroep te ontwikkelen dankzij personeelsbeheer, arbeidsorganisatie
en levenslang leren.1.2. Bevordering van de toegang van eenieder tot alle
hulpmiddelen, rechten, goederen en dienstena) Sociale beschermingssystemen zodanig opzetten dat zij in het bijzonder:– ertoe bijdragen elke persoon de noodzakelijke middelen te waarborgen
om overeenkomstig de menselijke waardigheid te leven;– helpen de belemmeringen die een baan in de weg staan, te overwinnen –
waarbij de toegang tot werkgelegenheid een hoger inkomen betekent –
en de capaciteit tot inschakeling in een beroep te bevorderen.b) Een beleid uitvoeren dat erop is gericht om, rekening houdend met de
plaatselijke context, eenieder toegang te verlenen tot fatsoenlijke, gezonde
huisvesting, tot de noodzakelijke basisdiensten en tot een normaal bestaan
binnen de woning (elektriciteit, water, verwarming).c) Een beleid uitvoeren dat erop is gericht eenieder toegang te verlenen
tot de voor hem noodzakelijke gezondheidszorg, ook in gevallen van afhankelijkheid.d) Ter attentie van de betrokkenen prestaties, diensten of begeleidingsacties
ontwikkelen waardoor daadwerkelijke toegang tot onderwijs, justitie en andere
diensten van de overheid en de privé-sector, zoals cultuur, sport en
vrije tijd, mogelijk wordt.2. Voorkoming van uitsluitingsrisico'sa) Volledig benutten van het potentieel van de maatschappij waarin alles
draait om kennis en nieuwe informatie- en communicatietechnologieën en
erop toezien dat niemand erbuiten blijft, door onder meer speciale aandacht
te besteden aan de behoeften van gehandicapten.b) Een beleid ten uitvoer leggen dat gericht is op het voorkomen van breuken
in de levensomstandigheden die tot uitsluitingssituaties kunnen leiden, zoals
met name een te grote schuldenlast, uitsluiting op school of verlies van woonruimte.c) Acties uitvoeren die erop gericht zijn de solidariteit binnen het gezin
in alle vormen te behouden.3. Optreden ten behoeve van de meest kwetsbarena) De sociale integratie bevorderen van mannen en vrouwen die, met name
door hun handicap of omdat zij behoren tot een sociale groep met specifieke
inpassingsproblemen, zoals immigranten, geconfronteerd kunnen worden met situaties
van hardnekkige armoede.b) Streven naar de uitbanning van sociale uitsluiting waarvan kinderen
de dupe zijn, en hun alle kansen te geven voor een goede sociale inpassing.c) Algemene acties ontwikkelen ten behoeve van regio's die te kampen hebben
met uitsluiting.Deze doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt door de opneming ervan
in het geheel van de overige doelstellingen en/of door middel van specifiek
beleid en specifieke acties.4. Mobilisatie van alle actorena) Op basis van de nationale gebruiken bewerkstelligen dat personen die
in een uitsluitingssituatie verkeren, worden betrokken bij en zich kunnen
uitspreken over hun situatie, het beleid en de acties die voor hen worden
ontwikkeld.b) Waarborgen dat de bestrijding van uitsluiting in alle beleidsonderdelen
wordt opgenomen, met name:– door met inachtneming van de respectieve bevoegdheden de autoriteiten
op nationaal, regionaal en lokaal niveau gezamenlijk te mobiliseren;– door passende coördinatieprocedures en -structuren te ontwikkelen;– door de administratieve en sociale diensten aan te passen aan
de behoeften van personen in een uitsluitingssituatie, en door de actoren
in het veld van die behoeften bewust te maken.c) Dialoog en partnerschap bevorderen tussen alle betrokken actoren in
de overheids- en de privé-sector, met name:– door de sociale partners, de niet-gouvernementele organisaties
en de organisaties voor sociaal dienstbetoon met inachtneming van hun respectieve
bevoegdheden te betrekken bij de bestrijding van uitsluiting;– door het verantwoordelijkheidsbesef en de inzet van alle burgers
bij de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te bevorderen;– door de sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen te bevorderen.BIJLAGE IIVOORTGANG STREEFDOELEN NAP 2001Nvt = niet van toepassingNb = niet bekendTabel 1 Streefdoelen werkgelegenheidOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Arbeidsparticipatie algemeenbehoren tot de kopgroep van de EU73%Es/ 65% Ns 200074% Es/ 65%
Ns 2001          66% Ns 20021VrouwenVergroten van de arbeidsdeelname tot 65% in 201063%Es/  52% Ns 200065% Es/ 53%
Ns 2001          54% Ns 20021Uitkeringsgerechtigden–- Gemeenten zullen zich inspannen om in 2001 een
volledig sluitende aanpak voor de nieuwe instroom te realiseren63% (2001) van Abw'ers65% (2002)
van Abw'ers2    Langdurig werklozen–- Gemeenten zullen zich inspannen om het zittende
bestand uiterlijk 2002 door te lichten en zo mogelijk aansluitend een traject
aan te biedenNbNb      –- Minstens tweederde
van de gemeenten zal in 2003 de werkprocessen hebben ingericht op een sluitende
keten van reïntegratie, ook bedoeld voor niet-uitkeringsgerechtigden31 procent  (juni 2001)59 procent
(nov./dec. 2002)3   –- De gemeenten
realiseren van 2001 tot 2006 bijna 300 000 reïntegratietrajecten
met een uitstroomrealisatie van 40%90% trajecten
in 2001; 74% trajecten in 2002 en 76% uitstroom in 20024     Etnische minderhedenwerkloosheidsverschil tussen autochtonen en etnische minderheden
in 2002 halverenAutochtoon: 4% (1998)Autochtoon:
3% (2001) 3% (2002)    Etnische minderheid:  16% (1998)Etnische minderheid:
9% (2001) 10% 2002     Verschil 12%Verschil 6% in 2001 en 7% in 20025    Ouderen 55–64 jaarVergroten arbeidsdeelname met ¾ procentpunt per
jaar34% Ns 200034,5%
Ns 2001       37% Ns 20021 Met 74% behoort Nederland tot kopgroep EU. Eurostat-cijfers
(Es) zijn inclusief en CBS-cijfers (Ns) zijn exclusief kleine deeltijdbanen van minder dan 12 uur per
week. De Eurostat-cijfers voor 2002 zijn nog niet bekend.2 Bron SZW; sluitende aanpak nieuwe instroom.3 95% van de gemeenten verwacht dat casemanagement voor 1 juli
2003 is toegepast. Bron: SUWI-Monitor.4 Dit streefdoel vervangt het streefdoel uit het NAP 2001:
In 2001 is 90% van de prestatieafspraken over het aantal trajecten
gerealiseerd. Uitstroom was in 2001 in dit kader nog niet aan de orde.Vanaf 2002
is flexibilisering in de prestatieafspraken over meerdere jaren mogelijk gemaakt:
in 2002 is 74% van het aantal trajecten gerealiseerd en 76% van de uitstroom.
Deze laatste percentages zijn berekend t.o.v. de prestaties waarop de gemeenten
zijn bevoorschot en gebaseerd op voorlopige gemeentelijke gegevens. Definitieve
resultaten zullen blijken bij de per juli 2003 aan te leveren verantwoordingsinformatie.5 Het werkloosheidsverschil tussen de autochtone bevolking
en etnische minderheden is in 2002 gehalveerd ten opzichte van 1998. Wel is
in 2002 het werkloosheidsverschil t.o.v. 2001 met 1% toegenomen.Tabel 2 Streefdoelen sociale activeringOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Langdurig werklozen–- Gemeenten zullen zich inspannen om in 2001 een
volledig sluitende aanpak voor de nieuwe instroom te realiserenNvt1 –- Gemeenten zullen
zich inspannen om uiterlijk 2002 het zittende bestand door te lichten en zo
mogelijk aansluitend een traject aan te biedenNbNb –- Minstens tweederde
van de gemeenten zal in 2003 de werkprocessen hebben ingericht op een sluitende
keten van reïntegratie, ook voor niet-uitkeringsgerechtigden31 procent (juni 2001) 2)59 procent (nov./dec. 2002)2 –- Mensen met een
grote afstand tot de arbeidsmarkt zullen een aanbod op sociale activering
krijgen Een deel van
de trajecten voor zittend bestand volwassen Abw'ers betreft exclusief sociale
activering.     ArbeidsgehandicaptenEr zullen stappen worden gezet om te bezien of sociale
activering ook voor arbeidsgehandicapten op een adequate wijze kan worden
ingezet.Nvt3    Instrumentarium sociale activeringBevordering optimale inzet door gemeenten
van sociale activering, onder meer door verspreiding van geslaagde aanpakken
en methodiekenNvtPublicaties van het Informatie- en Servicepunt Sociale Activering (ISSA) 2001
en 20024 Stimuleringsregeling Sociale Activering; periode febr
2000 -juli 2002 ca. € 18 mln. toegekend51 Doelstelling sluitende aanpak voor nieuwe instroom is niet
van toepassing op langdurig werklozen (zij behoren immers niet tot de nieuwe
instroom). Het streefdoel is abusievelijk in het NAP 2001 opgenomen.2 Percentage gemeenten dat case-management toepast.3 Per 1 januari 2002 zijn er aanpassingen in de Wet reïntegratie
arbeidsgehandicapten (Wet Rea) van kracht geworden, waarbij expliciete bepalingen
zijn opgenomen op grond waarvan sociale activering ingekocht kan worden voor
arbeidsgehandicapten.4 In het kader van de verdere implementatie van sociale activering
zijn verschillende acties ondernomen voor de ontwikkeling van infrastructuur
en beleid. Het ISSA was een tijdelijk samenwerkingsverband van SZW en VWS
om de lokale praktijk van sociale activering te stimuleren (met behulp van
handreikingen, conferenties, praktijkbundels en nieuwsbrieven). Het ISSA is
inmiddels opgevolgd door ISSA-Lokaal dat is ondergebracht bij de VNG.5 De Stimuleringsregeling Sociale Activering heeft op lokaal
niveau de beleidsontwikkeling en infrastructuur voor sociale activering versterkt.Tabel 3 Streefdoelen inkomenswaarborgOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001VoortgangDekkingsgraad van het sociaal
minimumDekkingsgraad (100%) op peil houden100%100%    Sociaal minimumUitkeringen koppelen aan de algemene loonontwikkeling
op grond van de Wet Koppeling met afwijkingsmogelijkheid (WKA)In 2001 volledige koppelingIn 2002
volledige koppeling     Activerende werking Sociale zekerheidActiverende werking sociale zekerheid
vergroten door de inkomensverbetering bij aanvaarding van werk te verhogen
(verkleinen armoedeval)Nb11 In 2001 ging gemiddeld genomen een alleenstaande die vanuit
de bijstand een baan aanvaarde tegen het minimumloon er in besteedbaar inkomen
277 euro op achteruit. In 2002 is deze achteruitgang 13 euro kleiner geworden.
Voor alleenverdieners (met kinderen) verbeterde in 2002 deze werkloosheidsval
met 16 euro en voor alleenstaande ouders met gemiddeld 107 euro. Om de armoedeval
verder te verminderen zijn voor 2002 een aantal vervolgstappen genomen:• De leeftijdsgrens van de arbeidskorting voor alleenstaande werkende
ouders is verhoogd (leeftijd van kinderen: van 12 naar 16 jaar) en de combinatiekorting
voor werkende ouders met jonge kinderen is extra verhoogd.• Voor oudere werknemers is een toeslag op de arbeidskorting ingevoerd.Tabel 4 Streefdoelen gebruik inkomensregelingenOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang NaamsbekendheidDe naamsbekendheid van inkomensregelingen maximaliseren   Huursubsidie97–98% (1997–1998)Nadert 100% ('00-'01)  Tegemoetkoming studiekosten
(Wtos)Nb1 Studiefinanciering (WSF
2000)Nb21 De Wtos is een regeling die een grote bekendheid geniet.
De potentiële doelgroep wordt bereikt door een mailing van de Sociale
Verzekeringsbank op het moment dat de regeling voor ouders relevant is (als
hun kind 12 jaar wordt). Voorts verspreidt de IB-groep als uitvoerder informatiemateriaal
en voert het overleg met scholen en gemeenten om ook via die zijde informatie
over de Wtos te verspreiden. In 2003 zal onderzoek worden gedaan naar eventueel
niet-gebruik.2 De Wet Studiefinanciering (WSF) 2000 geniet grote bekendheid,
deels via dezelfde kanalen als de Wtos. Uit de Studentenmonitor 2001 blijkt
dat studenten door het aanboren van de hen ter beschikking staande financieringsbronnen
(overheid, ouders, lenen of werken) goed uit komen met hun geld.Van andere regelingen zijn geen actuele gegevens over de naamsbekendheid
beschikbaarTabel 5 Streefdoelen problematische schuldenOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Problematische SchuldenUniforme registratie in 2003 van alle trajecten voor schuldhulpverleningPilot benschmark schuldhulpverlening in 2001 en
2002Benchmark schuldhulpverlening1     Vermindering van het
aantal problematische schulden in 2005 met 10%2. NbNb1 SZW ondersteunt een benchmark schuldhulpverlening, waarbij
gemeenten definities en processen op elkaar afstemmen. In de jaren 2001 en
2002 is er een pilot uitgevoerd, als onderdeel van de grotere benchmark Werk
en inkomen bij gemeenten.2 De fors toenemende hulpvraag kan een indicatie zijn dat de
schuldenproblematiek juist is toegenomen. Aangezien er landelijk nog geen
goed beeld is van de precieze omvang van de problematiek, is het streven om
door monitoring eerst meer inzicht te verkrijgen in de problematiek. Daartoe
worden momenteel de mogelijkheden tot een nulmeting over peiljaar 2003 onderzocht.Tabel 6 Streefdoelen huisvestingOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Aandeel netto huurlasten in netto
inkomenPer jaar wordt ontwikkeling gevolgd
1)21,8% (1999/2000)21,6% ('00/'01)     Netto inkomen na kale huurlastenPer jaar wordt ontwikkeling gevolgd1106,6 (1999/2000)110,0 ('00/'01)    Rechtmatige huisuitzettingenVoorkomen door middel van maatregelen in de sfeer van
schulden en psychosociale problemen 21 Geldt voor gehele groep huursubsidieontvangers.2 Bij het voorkomen van rechtmatige huisuitzettingen is samenwerking
tussen de verschillende betrokken instanties van groot belang. Een werkgroep
van de brancheorganisaties van woningcorporaties (Aedes), maatschappelijke
instellingen (Federatie Opvang) en gemeentelijke kredietbanken (Nederlandse
Vereniging voor Volkskrediet, NVVK) wil modellen voor samenwerking bij preventie
en opvang, die in de praktijk hun waarde hebben bewezen, inventariseren en
breed uitdragen om zodoende lokale partijen de mogelijkheden tot maatwerk
te schetsen. Gelet op de maatregelen komt het streefdoel over huisuitzettingen
in het NAP 2003 niet terug.Tabel 7 Streefdoelen onderwijsOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Kinderen met grote leerachterstandenDeze leerachterstanden van 2 naar 1½
jaar terugbrengen in 2006Max. 2 jaar (1998)1Voortijdig schoolverlaters (vsv)Het aantal voortijdig schoolverlaters
halveren in 2010Netto uitval: 23 200 (1999)Netto uitval: 24 700 (2001)2    Toegankelijkheid onderwijsHet waarborgen van de toegankelijkheid van het onderwijs
voor minder draagkrachtige en gehandicapte leerlingenGewaarborgdGewaarborgd3, 4    AnalfabetismeHet aantal analfabeten van 18 jaar of ouder met 10% terugbrengen
in 2003Nvt5Scholing werkendenHet aantal mensen tussen 25 en 64 jaar dat deelneemt aan
enige vorm van (volwassenen)educatie al dan niet beroeps- of werkgerelateerd
zo dicht mogelijk het niveau te laten naderen van de twee best presterende
lidstaten.12,6% (d.w.z. achterstand van circa
10 procentpunt) (1997)15,6% (d.w.z. een achterstand
van 5 á 6 procentpunt) (2000)6    Veiligheid op schoolHet optimaliseren van de veiligheid op scholen 71 Taalachterstanden in het basisonderwijs van leerlingen van
Marokkaanse en Turkse afkomst zijn in de periode 1988–1998 afgenomen
tot maximaal twee jaar ten opzichte van autochtone leerlingen. Gegevens over
het schooljaar 2000–2001 bevestigen dit beeld. In de Cito-eindtoetsen
hebben leerlingen van Marokkaanse en Turkse afkomst in de periode 1994–1998
een derde van hun achterstand ten opzichte van autochtone leerlingen weggewerkt.
Gegevens over het schooljaar 2000–2001 laten een verdere, zij het kleine
verbetering zien.2 Sinds 1999 – het jaar van het Plan van aanpak en de
nulmeting – bedroeg het aantal gemelde en geregistreerde voortijdige
schoolverlaters steeds ongeveer 40 000. In 2001 is dit gestegen tot 47 059.
Hoopgevend is dat het aantal herplaatste voortijdige schoolverlaters een continu
stijgende lijn vertoont naar 22 368 (48% van het totaal) in 2001. Hierdoor
is in 2001 het «netto» aantal voortijdige schoolverlaters slechts
licht toegenomen tot 24 691. Van de 47 059 voortijdig schoolverlaters
zijn er 24 504 leerplichtig, 21 936 niet-leerplichtig en van 619
voortijdig schoolverlaters is dit onbekend.3Toegankelijkheid onderwijs minder draagkrachtige
leerlingen: De tegemoetkoming voor ouders in Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten (Wtos) is in het schooljaar 2000/2001 hoger geworden en beschikbaar
voor een grotere groep.4Toegankelijkheid gehandicapte leerlingen: Beoogd wordt per 1-8-2003 de Leerlinggebonden financiering (LGF
of «het rugzakje») in te voeren. Nieuw in LGF is dat het onderwijs
aan leerlingen met een handicap in plaats van aanbodgestuurd vraaggestuurd
wordt. Ouders bepalen of hun kind onderwijs volgt in een school voor regulier
onderwijs of voor speciaal onderwijs.5 Het Actieplan voor alfabetisering betreft een campagne in
2002 en de ontwikkeling van een Meerjarenplan. Het streefdoel is omgezet in
jaarlijkse realisering van een substantiële verhoging van het aantal
beschikbare cursusplaatsen voor autochtone analfabeten tot 2006. In de campagne
wordt gestreefd naar een verhoging met 10 procent in 2003. In het schooljaar
2000/2001 volgden ongeveer 3300 personen een alfabetiseringscursus binnen
de regionale opleidingencentra.6 Uit Eurostatcijfers volgt dat de onderwijsdeelname van 25–64
jarigen in Nederland in 2000 met 16% ongeveer twee maal zo hoog is als gemiddeld
in de EU. De achterstand ten opzichte van het Verenigd Koninkrijk en Zweden
(de best presterende landen in 2000) bedraagt in 2000 5 à 6 procentpunten.
In 1997 bedroeg de achterstand op de twee best presterende landen (Zweden
en Denemarken) circa 10 procentpunt. Om de achterstand in te lopen heeft het
kabinet in 2001 middelen structureel vrijgemaakt voor beroepsonderwijs en
scholing. Ten aanzien van scholing van werkenden en werkzoekenden met of zonder
startkwalificatie is in de Beleidsagenda Leven Lang Leren, die in april 2002
aan de TK is gestuurd, een aantal maatregelen genoemd dat er toe moet leiden
dat het geformuleerde streefdoel wordt bereikt:• het faciliteren van Persoonlijke Ontwikkelingsrekeningen• een vervolg op en evaluatie van de experimenten met de Individuele
Leerrekening• snelle implementatie van de systematiek m.b.t. erkenning van elders
verworven competenties (EVC).• prioriteit aan de groep personen zonder startkwalificatie7 Op het primair onderwijs gericht onderzoek van Regioplan
toont aan dat de veiligheidssituatie op scholen in het algemeen vaak als goed
tot redelijk goed wordt omschreven. In onderzoek van het ITS wordt geconstateerd
dat het grootste deel van de leerlingen zich veilig voelt in en om de school.
Binnen de klas voelt men zich het veiligst (88% meestal of altijd). In de
buurt van de school voelt men zich relatief minder veilig. Als de resultaten
van 2000 vergeleken worden met de mate van gewelddadig gedrag (1993) en met
pestgedrag (1991) kan geconstateerd worden dat de veiligheid in het voortgezet
onderwijs in het jaar 2002 ten opzichte van 1991 (pesten) en 1993 (geweld)
stabiel is gebleven. Scholen zijn verplicht tot een klachtenregeling en een
klachtencommissie, en moeten een veiligheidsplan opstellen. Met betrekking
tot conflicthantering en het tegengaan van pesten in het onderwijs heeft 80
procent van de scholen zich gecommitteerd aan het Nationaal Onderwijsprotocol
tegen pesten.Tabel 8 Streefdoelen zorgOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Verzekering tegen bijzondere ziektekostenDekkingsgraad (100%) op peil houden100%100% Sociaal-economische gezondheidsverschillenHet verlengen van de gezonde levensverwachting
van mensen met een lage sociaal-economische status met drie jaar (van ongeveer
53 naar 56 jaar),153 jaar2Reductie wachttijdenHet terugdringen van wachttijden in de (jeugd)zorgNb31 Deze doelstelling vervangt de doelstelling die in het NAP
2001 is geformuleerd. Het nieuwe streefdoel komt neer op het verlengen van
de gezonde levensverwachting van de lagere sociaal-economische statusgroepen
met tenminste 25% van het huidige verschil met hogere statusgroepen.2Sociaal-economische gezondheidsverschillen
(SEGV): Hiertoe is eind 2001 een beleidsagenda voor de toekomst geformuleerd,
enerzijds bestaande uit continuering en intensivering van bestaand beleid;
anderzijds uit opties voor nieuwe beleidsinitiatieven. De beleidsagenda wordt
uitgewerkt tot een implementatieprogramma met concrete maatregelen en investeringen
dat in juli 2003 aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.3 Voor diverse zorgvoorzieningen (curatieve zorg, gehandicaptenzorg,
ouderen, ggz, provinciale en jusitiële jeugdzorg) geldt een actief (overheids)beleid
ter reductie van wachttijden voor cliënten. Voor de evaluatie ervan worden
diverse indicatoren en monitoringssystemen gebruikt, die steeds meer betrouwbare
en gedetailleerde cijfers kunnen leveren. Deze cijfers zijn echter niet valide
als het gaat om het weergeven van de differentiële toegang tot deze voorzieningen
door personen met een (relatieve) armoede en achterstandsituatie. (In NAP-2003
zal deze indicator dan ook worden herzien).Tabel 9 Streefdoelen ICTOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang OnderwijsAlle onderwijsinstellingen aangesloten op internet in 2001NbGerealiseerd1    BibliothekenAlle openbare bibliotheken aangesloten op internet in
2001NbGerealiseerd    Overheidsdiensten– Alle gemeenten op internet in 2002    – 25% van de gemeentelijke
dienstverlening elektronisch afgehandeld in 2002NbGerealiseerd2 Gerealiseerd1 Een uitzondering geldt voor scholen die hebben aangegeven
later te willen worden aangesloten. Dit bijvoorbeeld vanwege een geplande
verhuizing, brand of verbouwing.2 Op 1,5% na, deze gemeenten hebben medio 2003 een eigen website.
In het NAP 2001 is dit streefdoel incorrect geformuleerd voor «gemeentelijke
diensten» i.p.v. «gemeenten»De streefdoelen ICT komen in het NAP 2003 niet terug, aangezien onvoldoende
is aangetoond dat er een causale relatie bestaat tussen armoede en sociale
uitstuiting en ICT vaardigheden.Tabel 10 Streefdoelen openbaar vervoerOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Prijzen spoorvervoerTariefstijging afhankelijk van geleverde vervoersprestatie Stijging van gemiddeld
9.05% in 2003Prijzen stads- en streekvervoerGematigde tariefstijging Stijging 5.5% in 2003 Toegankelijkheid stads- en streekvervoer100% in 2010Nb1Toegankelijkheid spoor100% in 2030Nb11 Bij het parlement is in behandeling een voorstel voor een
Wet gelijke behandeling op grond van handicap en chronische ziekte. Deze wet
zal op nader te bepalen datum zich ook uitstrekken tot het leveren van openbaar-vervoerdiensten.De algemene streefdoelen ten aanzien van tarieven en toegankelijkheid
van het openbaar vervoer komen in het NAP 2003 niet terug, aangezien dit niet
de kern van het beleid ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting
raakt. In het NAP 2003 is wel de relatie gelegd tussen fysieke functiebeperkingen
en beschikbaarheid van openbaar vervoer.Tabel 11 Streefdoelen nieuw- en oudkomersOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang NieuwkomersIedere in aanmerking komende nieuwkomer zal worden bereikt met
een inburgeringsprogramma 1    Werkloze oudkomersIedere werkloze oudkomer zal een passend traject aangeboden
worden. 2    Opvoeders onder oudkomersIedere in aanmerking komende opvoeder zal een aanbod krijgen,
bestaande uit een taalcursus Nederlands en voorlichting over opvoeding, onderwijs
en gezondheid 21 Uit de, in maart 2002 afgeronde, evaluatie van de Nederland
de Wet inburgering nieuwkomers (Win) blijkt dat het bereik onder nieuwkomers
hoog is, maar dat de uitval tussen 15 en 20 procent ligt.2 De 25 gemeenten van het grotestedenbeleid en 29 gemeenten
met relatief veel allochtonen in hun populatie ontvangen een budget voor de
uitvoering van een specifiek oudkomersbeleid. Sinds 2002 kunnen ook andere
gemeenten in aanmerking komen voor een dergelijke rijksbijdrage. Uitgangspunt
van het oudkomersbeleid is dat gemeenten van de groep oudkomers in eerste
instantie opvoeders en werkzoekenden een aanbod doen voor een inburgeringsprogramma.
Dit programma moet zoveel mogelijk duaal van karakter zijn, dwz combinatie
van Nederlands als tweede taal (NT2) met bijvoorbeeld beroepsonderwijs, opvoedingsondersteuning
of werk. Om de bijdrage te ontvangen hebben de genoemde 54 gemeenten een meerjarig
plan moeten indienen. Gemeenten zullen om het half jaar gegevens leveren over
enkele prestatie-indicatoren.Tabel 12 Streefdoelen rechtsbijstandOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Toegankelijkheid rechtDe toegankelijkheid van het recht voor minder draagkrachtigen
en asielzoekers dient gewaarborgd te blijvenGewaarborgdGewaarborgd11 Op 10 april 2002 heeft de toenmalige Staatssecretaris van
Justitie de Tweede Kamer haar principe-besluit gezonden over het advies van
de Commissie toekomstige inrichting stelsel gesubsidieerde rechtsbijstand
(Kamerstukken II 2001/02, 28 000 VI, nr. 63). Daarin wordt de nadruk
gelegd op het verzekeren van de toegang tot het recht middels één
loket dat in ieder geval minder-draagkrachtige burgers gelegenheid biedt tot
het verkrijgen van kosteloze informatie, vraagverheldering en doorverwijzing.
Het toekomstige loket zal ook een uur gratis spreekuur bieden. Tabel 13 Streefdoelen dak- en thuislozenOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Monitoring dak- en thuislozen
in de opvangSluitende monitoring in 2006
van dak- en thuislozen in de opvang, op basis van een aantal objectieve kernindicatorenNvt1VoorzieningenSamenhangend lokaal aanbod realiserenNvt2Onvrijwillige dak- en thuislozenHet aantal onvrijwillige dak-en thuislozen
terugdringen, in het bijzonder zwerfjongerenNb31 Er bestaan geen exacte gegevens over het aantal daken thuislozen
in Nederland. Een ruwe indicatie hiervoor is wellicht het aantal personen
met een bijstandsuitkering voor daken thuislozen. Eind 2001 was dit naar schatting
3500 personen. Er zijn echter dak- en thuislozen die van deze uitkering geen
gebruik maken, gegevens over hun aantal zijn niet beschikbaar. Gelet op de
wijze waarop de monitor nu gefaseerd wordt uitgebouwd wordt naar verwachting
het streefdoel gerealiseerd dat in 2006 sprake is van een sluitende monitor.
De Federatie Opvang zal het bestaande registratiesysteem voor de opvangorganisaties
in 2003 vernieuwen.2 Met het oogmerk om tot een verbetering van de aansluiting
in de hulpverleningsketen te komen, vindt momenteel een verkenning naar de
keten van de opvang van zwerfjongeren plaats.Vanaf 2002 is 22,5 miljoen
euro structureel extra toegevoegd aan centrumgemeenten ter verruiming van
de specifieke uitkering voor verslavingszorg/maatschappelijke opvang (16,3
miljoen euro) en voor de vrouwenopvang (6 miljoen euro).3 In het budget van 16,3 miljoen is een bedrag van 3 miljoen
euro opgenomen ten behoeve van zwerfjongerenvoorzieningen. Er zijn 67 instellingen
met een specifiek aanbod voor zwerfjongeren. Bron Hulpaanbod zwerfjongeren,
Trimbos Instituut, verschijnt mei 2003Tabel 14 Streefdoelen huiselijk geweldOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Huiselijk geweldHuiselijk geweld terugdringen door aanpak van kindermishandeling
en andere vormen van huiselijk geweld121 Uit een onderzoek uit 1997 bleek dat bij 12 procent van de
Nederlanders huiselijk geweld dagelijks of wekelijks voorkomt.2 Op 22 april 2002 is de nota «Prive
geweld, publieke zaak» aan de tweede Kamer is gezonden. Hierin
is als voornemen verwoord: het aanbod meer richten op plegers en slachtoffers,
bevordering van deskundigheid, gerichte publieksvoorlichting en informatieverstrekking
in het algemeen.Tabel 15 Streefdoelen grotestedenbeleidOnderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Werkloosheid– Terugdringen van (structurele) werkloosheidG4: 6% G21: 4% (1999)1G4: 4% G21: 4% (2000)1 – Bevorderen stijging
aantal arbeidsplaatsen in stad en aangewezen wijkenG4: 1,21 mln. banen G21: 1,40 mln. banen (1999)G4: 1,27 mln. banen G21: 1,48 mln. banen (2002)Economische positie– Versterken economische concurrentiepositie van
de stadNvtNvt  – Verbeteren aansluiting
onderwijs en arbeidsmarkt in stad en aangewezen wijkenNbNb Stedelijke woonmilieusVersterken positie stedelijke woonmilieus op de regionale
arbeidsmarktNbNbLeefbaarheidVerbeteren leefomgeving/leefbaarheid met name in de aangewezen
wijkenRapportcijfer: 6,6 (1998/99)2Rapportcijfer: 6,6 (2000/01)2BereikbaarheidVergroten bereikbaarheid economische activiteitenNvtNvtVeiligheidVerbeteren veiligheid, tevens veiligheid op scholen% van bevolking dat zich onveilig voelt (1999): G4: 40,9% G21:
36,4%% van bevolking dat zich onveilig voelt (2001):
G4: 42,5% G21: 32,8% Kwetsbare groepenVersterken sociale infrastructuur (maatschappelijke participatie
en beleid kwetsbare groepen) in aangewezen wijken33Kwetsbare wijkenVerbeteren van zelfherstellend vermogen van kwetsbare
wijken441 Betreft percentage geregistreerde werkloosheid in de beroepsbevolking.
Dit is voor het laatst gemeten over het jaar 2000.2 Het betreft een gemiddeld rapportcijfer van bewoners in concentratie-wijken
in de G25.3 De doelstelling «versterken sociale infrastructuur»
wordt gerealiseerd door een in de aangewezen wijken door de stad zelf te bepalen
vergroting van de maatschappelijke participatie en door een in de aangewezen
wijken door de stad zelf te bepalen beleid ten aanzien van kwetsbare groepen.
Tot de laatstgenoemde categorie worden gerekend ouderen, gehandicapten, uitkeringsgerechtigden
zonder arbeidsmarktperspectief, dak- en thuislozen, nieuwkomers). Er is geen
landelijke indicator om de doelbereiking te volgen.4 Betrokken gemeenten ontwikkelen zelf lokale indicatoren voor
dit streefdoel.Tabel 16 Streefdoelen betrokkenheid belanghebbenden Onderwerp/doelgroepStreefdoelNAP 2001Voortgang Uitkeringsgerechtigden, kerken,
humanisten en vakverenigingenHalfjaarlijks
overleg tussen de «Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid» en
de overhedenGerealiseerdGerealiseerd in 2001 en 20021, 2BijstandsgerechtigdenMogelijkheden tot cliëntenparticipatie bij alle gemeenten
op peil houden50% van de onderzochte gemeenten
(1998)Vrijwel 100% van de onderzochte gemeenten
(2001)3  22% van gemeenten heeft een cliëntenraad (november 2001)55% van gemeenten heeft een cliëntenraad (nov./dec. 2002)    HuurdersInformatierecht bij grote verhuurders op peil houdenIs aanwezig sinds 1998Is aanwezig Mensen met een fysieke beperkingIn 2002 betrekken alle gemeenten de doelgroep
van de Wet Voorzieningen Gehandicapten bij beleidswijzigingen en -uitvoering84% van de gemeenten heeft in 1999 structureel
overleg gevoerd met belangenorganisaties.491% in 2001.Dak- en thuislozenVerhogen niveau van inspraak in instellingen voor maatschappelijke
opvang van 33% (1999) naar 50% in 200333% (1999)Nb1 De bewindspersonen van SZW en andere betrokken departementen
hebben tot en met nov. 2002 periodiek overleg gevoerd over het armoedebeleid
met vertegenwoordigers van de VNG, het IPO en de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid.2Kleur in armoedebeweging: In
2002 en 2003 worden beleid-veld-gesprekken gevoerd over het thema «kleur
in het lokaal sociaal beleid» met beleidsmakers en uitvoerende medewerkers
van gemeenten en leden van lokale cliëntenraden. Rapportage en aanbevelingen
zijn gereed in september 2003. De beleid-veld-gesprekken lopen parallel met
een project dat lokale cliëntenraden begeleidt bij het leggen van contact
met allochtone gemeenschappen met het doel ze tebetrekken bij
de beleidsadvisering.3 Gaat om enige vorm van cliëntenparticipatie, zoals klanttevredenheidsonderzoek,
cliëntenraad en/of klachtenbus.4 In het NAP 2001 is gemeld dat 95 procent van de gemeenten
in 1999 de doelgroep bij beleidswijzigingen- en uitvoering betrok. Hierover
zijn geen recente vergelijkbare gegevens bekend. Wel kan er een vergelijking
gemaakt worden wat betreft structureel overleg. BIJLAGE IIIHET RISICO OP FINANCIËLE ARMOEDEZoals aangegeven in hoofdstuk 1 is armoede een veelzijdig begrip. Armoede
heeft behalve met inkomen te maken met maatschappelijke participatie, onderwijs,
gezondheid, zelfredzaamheid, wonen en leefomgeving. Hier beperken we ons echter
tot het financiële aspect van het armoederisico.I. Omvang en samenstelling van de huishoudens met een
minimum inkomen 1995–2000Nederland kent een volledig dekkend systeem van sociale verzekeringen
dat burgers een minimum inkomen garandeert. Dit minimum inkomen bestaat uit
een basisbedrag, aangevuld met uitkeringen in verband met kinderen en wonen
evenals gemeentelijke inkomensondersteuning. Dit laatste biedt maatwerk in
individuele gevallen.Het aangewezen zijn op een minimum inkomen staat niet gelijk aan financiële
armoede. Uit onderzoek blijkt dat de meeste mensen met een minimum inkomen
geen moeilijkheden hebben met rondkomen. In de periode 1995–2000 is
hier een forse verbetering zichtbaar. In 1995 gaf 37% van de huishoudens
met een minimum inkomen aan moeilijk rond te kunnen komen. In 2000 is dit
gedaald tot 23%.Naarmate mensen langer moeten rondkomen van een minimum inkomen, geeft
dit meer problemen en neemt het risico van sociale uitsluiting toe. Langdurig
aangewezen zijn op een minimum inkomen geeft daarmee een beter beeld van de
omvang en samenstelling van de meest kwetsbare groep. Onder langdurig wordt
verstaan een periode van 4 jaar of meer.Tabel 1 Ontwikkeling aandeel huishoudens met een inkomen
rond het minimum TotaalLangdurig Tot 101% minimumTot 105% minimumTot 110%
minimumTot 101% minimumTot 105% minimumTot 110% minimum19958.510.312.72.94.15.719968.510.512.72.73.95.519978.410.212.42.73.95.419988.19.812.12.63.85.319997.99.712.02.53.65.220007.79.311.52.53.55.0Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig.Van alle huishoudens in Nederland is 7.7% gedurende een heel jaar aangewezen
op een inkomen tot 101% van het minimum. Deze groep wordt hier verder aangeduid
als de huishoudens die moeten rondkomen van een minimum inkomen. 2.5% moet
langdurig rondkomen van dit inkomen. Tussen 1995 en 2000 is het aandeel minima
met ruim 9% gedaald (van 8.5 tot 7.7%). Het aandeel huishoudens dat langdurig
is aangewezen op een minimum inkomen is met ruim 14% gedaald (van 2.9 naar
2.5%). Ook wanneer we kijken naar de huishoudens met een inkomen vlak boven
het minimum zien we overal een daling.Over de periode na 2000 zijn nog geen gegevens beschikbaar. De verslechtering
van de economische situatie leidt vanaf 2002 tot een toename van de werkloosheid.
Dit werkt met enige vertraging door in een toename van het aantal huishoudens
dat is aangewezen op een bijstandsuitkering. Dit aantal neemt naar verwachting
in 2003 en 2004 toe. Dit zou er toe kunnen leiden dat ook het aantal minima
gaat stijgen. Aangezien het in tabel 1 echter gaat om huishoudens
die een jaar lang zijn aangewezen op het minimum inkomen zorgt een toename
van het aantal bijstandsgerechtigden niet onmiddellijk voor een toename van
het aantal minima. Veel is ook afhankelijk van de vraag wanneer de situatie
op de arbeidsmarkt weer verbetert.In het vervolg van deze bijlage beperken we de beschrijving tot de positie
van de huishoudens die zijn aangewezen op een inkomen tot 101% van het minimum
inkomen. In het vorige NAP werden gegevens over de groep tot 105% van het
sociaal minimum gepresenteerd. Door verbeteringen in de waarneming is het
inmiddels mogelijk om de minima nauwkeuriger af te bakenen. Tussen het minimum
inkomen en 105% minimum bevinden zich veel ouderen met een klein aanvullend
pensioen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
blijft vooralsnog gebruik maken van 105% als grenswaarde voor de beleidsmatige
minimuminkomensgrens.InkomensbronnenVan de huishoudens met een minimum inkomen heeft tweederde een uitkering.
Het resterende deel wordt gevormd door zelfstandigen en werknemers. Het aandeel
uitkeringsgerechtigden onder de 65 jaar is, mede als gevolg van de gunstige
ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, substantieel afgenomen.Tabel 2 Samenstelling huishoudens met (langdurig) inkomen
tot 101% minimum Totaal Langdurig 19952000 19952000   %  Zelfstandig1015 46Werknemer814 23 Uitkering 65-5947 5650 Uitkering 65+2324 3841Totaal100100 100100Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig.Het aandeel zelfstandigen onder de minima stijgt, evenals het aandeel
werknemers. Het gaat bij de werknemers niet om uitkeringsgerechtigden die
een baan hebben gevonden en nog steeds aangewezen zijn op een minimum inkomen.
In Nederland is het minimumloon in een voltijdbaan altijd hoger dan het sociaal
minimum. Het betreft hier voor een groot deel alleenstaanden die in het voorafgaande
jaar geen inkomen hadden. Het grootste deel van deze groep heeft het volgende
jaar een hoger inkomen. Langdurige minima zijn voor meer dan 90% aangewezen
op een uitkering. Er zijn weinig zelfstandigen en nog minder werknemers langdurig
aangewezen op een minimum inkomen.Huishoudtype, kinderen en geslachtVan alle huishoudens met een minimum inkomen is driekwart alleenstaand
of eenoudergezin. Het aandeel alleenstaande mannen beneden de 65 jaar is bijna
gelijk aan het aandeel vrouwen beneden de 65. Omdat de eenoudergezinnen ook
voornamelijk vrouwen zijn, zijn de vrouwen toch oververtegenwoordigd onder
de minima beneden de 65 jaar. Ook onder de 65 plussers zijn de alleenstaande
vrouwen oververtegenwoordigd. Onder de langdurige minima vormen de alleenstaande
vrouwen boven de 65 jaar de grootste groep. Het aandeel eenoudergezinnen dat
(langdurig) is aangewezen op een minimum inkomen neemt tussen 1995 en 2000
af.Tabel 3 Samenstelling huishoudens met (langdurig) inkomen
tot 101% minimum Totaal Langdurig 19952000 19952000   %  Beneden 65 jaar     Alleenstaande man1818 1314 Alleenstaande vrouw1617 1719Eenoudergezin12017 1913 Paren met kind1111 65 Paren zonder kind1112 87 65 jaar en ouder     Alleenstaande man33 44 Alleenstaande vrouw1518 2731 Paar44 55Overig32 10Totaal100100 100100Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig.1 Eenoudergezinnen met een minimuminkomen hebben hoofdzakelijk
een vrouwelijk gezinshoofd. Ter indicatie hiervan kan vermeld worden dat in
2000 van alle eenoudergezin met een bijstandsuitkering 97 procent een vrouwelijk
gezinshoofd hadden. Bron: SZW.II. Het risico om (langdurig) aangewezen te zijn op een
minimum inkomenWanneer we voor verschillende groepen de aantallen huishoudens met een
minimuminkomen relateren aan de omvang van de betreffende groep krijgen we
een beeld van de kans dat iemand in de groep (langdurig) een minimum inkomen
heeft. Op deze manier kunnen de risicogroepen in beeld worden gebracht.InkomensbronnenVan de uitkeringsgerechtigden beneden de 65 jaar heeft ongeveer een kwart
een minimum inkomen. 9% is langdurig aangewezen op een minimum inkomen. Het
aandeel uitkeringsgerechtigden met een minimum inkomen is gedaald. Dit hangt
samen met de verbeterde arbeidsmarktsituatie. Naarmate de werkloosheidsperiode
langer duurt, daalt de uitkering uiteindelijk tot het minimum niveau.Het deel van de 65 plussers dat is aangewezen op een minimum inkomen neemt
geleidelijk af. Als gevolg van het volwassen worden van de pensioenfondsen
wordt er steeds meer en steeds vaker aanvullend pensioen opgebouwd. Hierdoor
stijgt de omvang van het aanvullend pensioen. Het aandeel huishoudens dat
geen aanvullend pensioen heeft neemt af. Een groot deel van de huishoudens
zonder aanvullend pensioen heeft bovendien inkomen uit eigen vermogen.Onder de zelfstandigen en werknemers is het risico om aangewezen te zijn
op een minimum inkomen gestegen. Veel zelfstandigen hebben sterk wisselende
inkomsten. De toename van het aantal zelfstandigen met een minimum inkomen
wordt deels veroorzaakt door de groeiende groep startende ondernemers. Daarnaast
zorgt het afbouwen van de Europese landbouwsubsidies en een grotere concurrentie
er de laatste jaren voor dat het inkomen in de agrarische sector achter blijft.Tabel 4 Aandeel huishouden met (langdurig) inkomen tot
101% minimum Totaal Langdurig 19952000 19952000   %  Zelfstandig9.114.1 1.21.4Werknemer1.32.0 0.10.2 Uitkering 65-27.324.0 8.88.6 Uitkering 65+8.48.1 4.84.4Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig.Het aandeel huishoudens met een langdurig minimum inkomen is het grootst
onder de uitkeringsgerechtigden beneden de 65 jaar. In 2000 was 8.6% van deze
groep langdurig aangewezen op een minimum inkomen.HuishoudtypeEenoudergezinnen hebben de grootste kans op een minimum inkomen. Van alle
eenoudergezinnen heeft in 1995 46% een minimum inkomen. 14% heeft langdurig
een minimum inkomen. Het aandeel eenoudergezinnen met een (langdurig) minimum
inkomen is tot 2000 geleidelijk afgenomen. In 2000 is nog 31% van de eenoudergezinnen
aangewezen op een minimum inkomen waarvan 8% langdurig. Hierbij speelt ondermeer
een rol dat het aantal tweeverdieners fors toeneemt en daarmee ook het aantal
vrouwen dat een eigen inkomen verwerft. Wanneer in zo'n situatie een samenlevingsverband
uiteen valt zullen beide partners vaker in staat zijn in het eigen onderhoud
te voorzien en vaker een boven minimaal inkomen hebben. Hoewel werkende eenoudergezinnen
minder vaak zijn aangewezen op een minimum inkomen zijn zij nog wel oververtegenwoordigd
onder de laagste inkomensgroepen.Tabel 5 Aandeel huishoudens met (langdurig) inkomen tot
101% minimum Totaal Langdurig 19952000 19952000   %  Beneden 65 jaar     Alleenstaande man14.211.4 3.42.9 Alleenstaande vrouw16.815.0 6.15.5Eenoudergezin46.431.2 14.47.7 Paren met kind3.73.7 0.60.5 Paren zonder kind3.33.5 0.80.7 65 jaar en ouder     Alleenstaande man10.69.0 5.33.7 Alleenstaande vrouw13.813.6 8.68.6Paar3.23.2 1.51.2Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig.Het armoederisico onder de alleenstaanden is veel hoger dan onder de samenwonenden.
Dit komt voor een deel doordat er bij de alleenstaanden per definitie geen
partner is met een inkomen welke er voor kan zorgen dat het huishoudensinkomen
boven het minimum blijft. Alleenstaanden hebben daardoor een grotere kans
op een minimumuitkering. Onder de alleenstaanden beneden de 65 jaar is het
armoederisico afgenomen. Dit geldt zowel voor mannen als vrouwen.Mannen, vrouwen, kinderenWanneer we niet, zoals tot nu toe, het aantal huishoudens tellen maar
het aantal personen in die huishoudens, blijkt welk deel van de bevolking
aangewezen is op een minimum huishoudensinkomen. In totaal leeft in 2000
6.3% van de bevolking in een huishouden met een minimum inkomen. 1.7% moet
hier langdurig van rondkomen. Het armoederisico onder kinderen tot 18 jaar
ligt 1.6%-punt boven dit gemiddelde maar neemt tussen 1995 en 2000 wel flink
af. Dit hangt samen met de afname van het aandeel eenoudergezinnen dat is
aangewezen op een minimuminkomen.Van de bevolking boven de 18 jaar is in 2000 de kans voor vrouwen om een
minimum inkomen te hebben 2% punten hoger dan voor mannen (6.8 versus 4.8%).
Dit verschil is tussen 1995 en 2000 kleiner geworden. Onder de bevolking die
langdurig is aangewezen op een minimum inkomen blijft het verschil tussen
mannen en vrouwen gelijk (1.1 versus 2.2%). Tabel 6 Aandeel personen in huishoudens met (langdurig)
inkomen tot 101% minimum Totaal Langdurig 19952000 19952000   %  Kinderen < 18 jr9.47.9 2.41.6 Mannen 18+5.14.8 1.31.1 Vrouwen 18+7.46.8 2.62.2Totaal7.06.3 2.01.7Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig.AllochtonenIn 2000 waren er ruim 1 miljoen allochtone huishoudens. Daarvan was 0.4
miljoen afkomstig uit niet-westerse landen. Het aandeel huishoudens met een
inkomen tot 105% van het minimum is onder de niet-westerse allochtonen drie
maal hoger dan onder de autochtonen.Tabel 7 Aandeel huishoudens met inkomen tot 105% minimum 2000 Autochtoon7.7Allochtoon Westers10.7 Niet westers23.4Bron: RIO.Van het totale aantal huishoudens met een minimum inkomen is ongeveer
30% allochtoon. Over de ontwikkeling van het aantal allochtonen met een minimum
inkomen zijn geen gegevens beschikbaar. Wel is bekend dat tussen 1998 en 2000
het aandeel niet-westerse allochtonen met een laag inkomen met 6%-punten gedaald.
Het aandeel autochtonen met een laag inkomen is in die periode met 1%-punt
gedaald. Allochtonen hebben dus geprofiteerd van de gunstige ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt.III. Ontwikkeling koopkracht minimum inkomenHet aantal huishoudens dat is aangewezen op een minimum inkomen wordt
nauwelijks beïnvloed door veranderingen in de hoogte van dit inkomen.
De aanpassing van de hoogte van het minimum inkomen betekent dat alle minima
een hoger inkomen krijgen. Tegelijkertijd wordt de definitie van het minimum
inkomen naar boven bijgesteld. Het aantal huishoudens met een minimum inkomen
blijft daardoor ongeveer gelijk; alleen het inkomen van deze huishoudens stijgt.
Omdat het inkomen van de huishoudens met een inkomen vlak boven het minimum
in het algemeen evenveel of meer stijgt, komen er door de stijging van het
minimum inkomen geen groepen met een inkomen vlak boven het minimum
op het minimum terecht. De ontwikkeling van het aantal (langdurige) minima
geeft daarom een goed beeld van de veranderingen in het volume.Financiële armoede heeft zowel een hoeveelheidaspect als een prijs
aspect. Het risico op financiële armoede daalt wanneer minder huishoudens
aangewezen raken op het minimum inkomen maar daalt ook wanneer het minimum
inkomen stijgt. Als indicator voor de inkomensontwikkeling wordt hier gebruikt
de ontwikkeling van het reële inkomen van huishoudens met een minimum
inkomen (de koopkrachtmutatie).Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen het generieke, het specifieke
als het gemeentelijke beleid. Het generieke beleid betreft de hoogte van de
lonen en uitkeringen en belasting- en premietarieven. Het specifieke beleid
betreft de regelingen ter dekking van specifieke uitgaven voor kinderen en
woonlasten. De derde peiler, het gemeentelijke beleid, biedt maatwerk bij
kosten waar de andere regelingen niet in voorzien. Als gevolg hiervan is de
spreiding in het gebruik van gemeentelijke regelingen groot. In de tabel is
de reële ontwikkeling van het gemiddeld ontvangen bedrag aan gemeentelijk
beleid opgenomen.In hoofdstuk 1 is de ontwikkeling van de generieke koopkrachtontwikkeling
weergegeven tot 2004. Omdat de gegevens over de gemeentelijke regelingen slechts
beschikbaar zijn tot 2000 wordt in tabel 8 alleen de ontwikkeling tussen 1995
en 2000 geschetst.Tabel 8 Ontwikkeling reële inkomen huishoudens met
een minimum inkomen 19952000 Uitkering 65-  Generiek100104 Specifiek100104Gemeentelijk100107 Uitkering 65+  Generiek100108 Specifiek100102Gemeentelijk100106    Modaal loon generiek100103Bron: SZW.Als gevolg van generieke maatregelen is het inkomen van uitkeringsgerechtigden
boven de 65 jaar meer gestegen dan van uitkeringsgerechtigden beneden de 65
jaar. Over het algemeen hebben 65 plussers weinig perspectief meer op inkomensverbetering.
Een laag inkomen betekent voor deze groep dan ook veelal een langdurig laag
inkomen. De extra generieke inkomensondersteuning vanuit de overheid heeft
hierin verbetering aangebracht. De uitkeringsgerechtigden beneden de 65 hebben
daarnaast iets meer geprofiteerd van de specifieke inkomensmaatregelen en
gemeentelijke inkomensondersteuning.Geconcludeerd kan worden dat de kleiner wordende groep minima er reëel
in inkomen op vooruit is gegaan. Het risico op financiële armoede is
dus langs twee kanten afgenomen. Dit kan zichtbaar worden gemaakt door de
ontwikkeling van de koopkracht en de ontwikkeling van het aandeel huishoudens
met een minimum inkomen samen te voegen tot één indicator.Volgens de resulterende index halveert het armoederisico wanneer het aantal
huishoudens met een minimum inkomen halveert of wanneer de koopkracht van
het minimum inkomen verdubbelt. Ter illustratie is dit in tabel
9 weergegeven voor de uitkeringgerechtigden beneden de 65 jaar met een minimum
inkomen.Tabel 9 Ontwikkeling financiële armoederisico (excl.
gemeentelijk beleid), uitkeringsgerechtigden beneden de 65 jaar. 199519961997199819992000Aandeel huishoudens (1)1009289847570Koopkracht (2)100100102106106107Financiële armoede risico (1/2)1009288807166Bron: SZW.IV. Huishoudens met een minimum inkomen en de EU indicator
risk on povertyTot nu toe is een beeld geschetst van de ontwikkeling van de Nederlandse
indicatoren voor het risico op financiële armoede, te weten het aantal
huishoudens dat (langdurig) is aangewezen op het nationale minimum inkomen
en de ontwikkeling van de hoogte van dat inkomen. Deze indicatoren sluiten
het meest aan bij het nationale beleid rond het minimuminkomen.In EU verband zijn voor het vergelijken van de prestaties van de verschillende
landen andere indicatoren ontwikkeld. De indicator voor het risico op financiële
armoede gaat uit van het aantal personen dat moet rondkomen van een (gestandaardiseerd)
huishoudensinkomen dat beneden 40, 50, 60 of 70% van de mediaan ligt.
Dit is een relatieve norm omdat de grens wordt gerelateerd aan het mediane
inkomen in ieder land. De keuze voor een specifieke grens is betrekkelijk
willekeurig. Het percentage van de bevolking dat in Nederland is aangewezen
op een minimum inkomen blijkt tussen de norm van 50 en 60% van de mediaan
te liggen1.Tabel 10 Aandeel personen beneden inkomensgrens, 2000 Aandeel Minimum inkomen (tot 101%)6.3 Tot 40% mediaan2.3 Tot 50% mediaan4.7 Tot 60% mediaan9.7 Tot 70% mediaan18.7Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig.De grens van 60% van het mediane inkomen wordt het meest gebruikt om het
risico op armoede af te bakenen. Het verschil tussen deze indicator en het
Nederlandse minimum inkomen kan verklaard worden door de volgende factoren:• Het toetsinkomen van 60% van de mediaan ligt boven het minimum
inkomen.• Gezien de bijzondere positie van studenten en onvolkomenheden in
de meting van hun inkomen worden studenten in Nederland niet aangemerkt als
huishoudens met een minimum inkomen. Ze worden wel meegenomen in de EU definitie.• Gezinnen met kinderen en een inkomen vlak boven het minimum worden
niet tot de minima gerekend. In de EU definitie wordt uitgegaan van het zgn.
gestandaardiseerde inkomen. Gezinnen met kinderen moeten dan
een hoger inkomen hebben om niet beneden de inkomensgrens te vallen.• Het minimum inkomen is in Nederland afhankelijk van de woonlasten.
Zo hebben minima, afhankelijk van de hoogte van de huur, recht op huursubsidie.
Daarmee blijven ze echter nog steeds aangewezen op een minimum inkomen. In
de EU definitie tellen alle inkomensbestanddelen (dus ook de huursubsidie)
mee om te bepalen of iemand onder de grens valt. Een huishouden met huursubsidie
valt dan eerder boven de grens dan een huishouden zonder huursubsidie. Bij
het minimum inkomen maakt dit geen verschil.De gevolgen van dit verschil in benadering zijn aanzienlijk. Meer dan
de helft (53%) van de personen beneden de 60% mediaan norm worden in Nederland
niet aangemerkt als personen die moeten rondkomen van een minimum inkomen.
Anderzijds geldt dat van de Nederlandse minima ruim een kwart (27%) niet onder
de relatieve armoedegrens valt. Dit heeft gevolgen voor de samenstelling van
de populatie. Onder relatieve armoedegrens vallen naar verhouding meer werkenden,
meer jongeren (studenten) en meer gezinnen met kinderen dan onder het Nederlandse
minimum inkomen.Het aandeel personen in huishoudens met een minimum inkomen is tussen
1995 en 2000 gedaald. Het aandeel personen beneden de 60% mediaan geeft echter
geen duidelijke trend te zien (tabel 11).Tabel 11 Ontwikkeling aandeel personen 16+ met een minimum.
Inkomen (tot 101%) en een inkomen beneden 60% van de mediaan. Minimum inkomen (tot 101%)60% mediaan TotaalLangdurigTotaalLangdurig119958.52.97,6•19968.52.78,1•19978.42.78,0•19988.12.67,71,719997.92.58,11,720007.72.58,01,5Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig1 Inkomen beneden 60% mediaan in het lopende jaar en in minimaal
2 van de 3 voorafgaande jaren.Het aantal huishoudens dat is aangewezen op het minimum inkomen daalt
door de afname van het aantal uitkeringsgerechtigden. Onder de 60% mediaan
grens wordt de afname van het aantal uitkeringsgerechtigden gecompenseerd
door een toename van het aantal werkenden. Per saldo blijft het aandeel personen
beneden 60% van de mediaan vrij stabiel.De oorzaak van het verschil in ontwikkeling ligt in de relatief sterke
stijging van de 60% mediaangrens. Het gevolg is dat een koopkrachtverbetering
voor de laagste inkomens niet noodzakelijk leidt tot een afname van de financiële
armoede. Dit is pas het geval wanneer de koopkracht van deze groep méér
stijgt dan die van het mediane huishouden. Dit is over het algemeen een werknemer.
De vraag is echter of de huishoudens die moeten rondkomen van een laag inkomen
niet iedere koopkrachtverbetering als vooruitgang zien. Dus los van de vraag
of dat nu meer of minder is dan de vooruitgang van anderen. Op korte termijn
zal dit zeker het geval zijn. Pas wanneer de laagste inkomens structureel
zouden achterblijven dreigt uitsluiting (relatieve armoede). Dat geldt vooral
in de situatie waarin de afstand tussen het minimum inkomen en de
mediaan groot is. Wanneer echter, zoals in Nederland, deze afstand niet zo
groot is dreigt eerder de situatie dat arbeid niet voldoende financieel aantrekkelijk
is (de armoedeval). In een dergelijk situatie kan een relatieve vooruitgang
juist onwenselijk zijn omdat het de armoedeval vergroot en daarmee ook de
kans op uitsluiting.Een alternatieve benadering is het eenmalig vaststellen van het toetsinkomen
van 60% van de mediaan, en dit toetsinkomen vervolgens jaarlijks aanpassen
met de inflatie. Vervolgens wordt jaarlijks berekend hoeveel personen een
inkomen hebben beneden de grens.Tabel 12 Ontwikkeling aandeel personen 16+ met een inkomen
beneden 60% van de mediaan. 60% mediaan60% mediaan
niveau 1995 TotaalLangdurigTotaalLangdurig119957,6•7,6•19968,1•7,7•19978,0•6,9•19987,71,76,22,519998,11,75,92,220008,01,55,31,7Bron: CBS; cijfers 2000 voorlopig1 Inkomen beneden 60% mediaan in het lopende jaar en in minimaal
2 van de 3 voorafgaande jaren.Bij deze benadering levert een reële inkomensverbetering voor de
laagste inkomens altijd een afname van het armoederisico op. Het verkleinen
van de armoedeval zorgt dan niet voor een vergroting van het financiële
armoederisico. Volgens deze benadering neemt het aandeel personen beneden
60% van de mediaan in de periode 1995–2000 in Nederland met 30% af (van
7.6% tot 5.3%). Dit sluit aan bij de afname van het aantal huishoudens dat
is aangewezen op een minimum inkomen en de stijgende koopkracht van deze groep.BIJLAGE IVBijdrage van de EU structuurfondsen aan preventie en bestrijding
van armoede en sociale uitsluitingESF3De subsidieregeling Doelstelling 3 van het Europees Sociaal Fonds kent
drie prioriteiten die gericht zijn op een sluitende aanpak van de werkloosheid
onder volwassenen, een blijvende inzetbaarheid van de beroepsbevolking, en
een leven lang leren als onderdeel van het beroepsonderwijs. Hoewel deze prioriteiten
en onderliggende maatregelen met name gericht zijn op de richtsnoeren van
de Europese Werkgelegenheidsstrategie, draagt Doelstelling 3 in grote mate
bij aan sociale activering en het voorkomen van sociale uitsluiting. De subsidieregeling
Doelstelling 3 is in Nederland op 25 juni 2001 opengesteld. Vanaf deze
datum is het voor aanvragers mogelijk om ESF-aanvragen in te dienen. Op peildatum
30 april 2003 zijn in totaal 249 aanvragen ingediend (betreft alle maatregelen).
Hiervan zijn momenteel 140 toegekend voor een totaal van € 362 663 197,–.
Daarnaast is er nog voor ruim 89 miljoen euro aan aanvragen in behandeling.
Het aantal aanvragen is vanaf oktober 2002 beduidend meer gestegen dan de
periode ervoor.EQUALOp het eerste gezicht is er niet direct een relatie tussen het EQUAL programma
en de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Het doel van het EQUAL-programma
is het via transnationale samenwerking stimuleren van nieuwe benaderingen
voor de bestrijding van arbeidsmarktgerelateerde discriminatie en ongelijkheid
van welke aard dan ook.Het is echter een gegeven dat langdurige werkloosheid een belangrijke
oorzaak is voor armoede en sociale uitsluiting. Dit communautaire initiatief
maakt het mogelijk extra maatregelen te treffen die het aanvaarden en/of het
behouden van werk bevorderen waardoor indirect aan de bestrijding van armoede
en sociale uitsluiting een bijdrage wordt geleverd.Het EQUAL-programma is onderverdeeld in acht thema's, die sporen met de
Europese werkgelegenheidsrichtsnoeren 2001/2002. Een negende thema betreft
asielzoekers.Nederland heeft ervoor gekozen aan alle thema's mee te doen. Het totale
beschikbare budget in ESF-EQUAL bedraagt voor de eerste tranche (2001 t/m
2003) € 97 006 000.Op 15 november 2001 zijn 110 projecten toegelaten tot de voorbereidingsfase
(actie I). 10 projecten haakten af. Van de overige 100 zijn uiteindelijk 94
projecten in de loop van 2002 daadwerkelijk van start gegaan. De benutting
van het budget bedraagt 75%. Het restant schuift door naar de volgende tranche
(2004 t/m 2006), waarvoor eveneens € 97 006 000 beschikbaar
is.XNoot1In de perceptie van financiële armoede is het inkomensverschil tussen
minima en de rest van de bevolking net zo relevant als het absolute niveau
van rondkomen. Nederland kent vergeleken met andere EU-landen relatief kleine
inkomensverschillen (zie bijlage III).XNoot1Hoofdlijnenakkoord voor het kabinet CDA, VVD, D66:
Meedoen, meer werk, minder regels (16 mei 2003).XNoot2Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), o.a. EBB.XNoot3ROA, De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2006 (Maastricht 2001),
tabel 1.4XNoot1Met de Operatie Jong streven de vijf ministeries die het meest bij Jeugdbeleid
betrokken zijn, ernaar om de knelpunten in de uitvoering van het jeugdbeleid
aan te pakken door meer samenhang in het jeugdbeleid te brengen, harmonisatie
van wet- en regelgeving, ontschotting van budgetten en betere samenwerking.XNoot2Voorstel van Wet werk en bijstand (WWB) van 12 mei 2003; Kamerstukken
II nr. 28 870, nr. 2.XNoot1De indicator voor subjectieve gezondheidsverschillen levert nog veel interpretatieproblemen
op en is daarom buiten beschouwing gelaten.XNoot1Bron: Werkdocument Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) Sociale uitsluiting:
verslag van secundaire analyses (publicatie verwacht in augustus 2003). Om
de risico's op armoede en sociale uitsluiting in kaart te brengen verricht
het SCP een wetenschappelijke studie. Het SCP heeft een conceptueel model
ontwikkeld, waarin vier kenmerken van sociale uitsluiting (onvoldoende sociale
participatie, onvoldoende normatieve integratie, materiële deprivatie
en onvoldoende toegang tot «social rights») worden onderscheiden
en waarin een aantal risicofactoren zijn aangegeven. Met behulp van secundaire
analyses wordt vooral gekeken naar effecten van risicofactoren op armoede
en sociale uitsluiting en naar de samenhang tussen en cumulatie van risicofactoren.
Hiermee kunnen risicogroepen worden onderscheiden. De eerste bevindingen van
het SCP op basis van secundaire bestandsanalyses wijzen erop dat risico's
op armoede en sociale uitsluiting ontstaan wanneer een persoon zich in een
achterstandssituatie raakt op het gebied van arbeidsmarktpositie (bijv. langdurig
werkloos), inkomen (bijv. langdurig verblijf op sociaal minimum, problematische
schulden), gezondheid (bijv. slechte gezondheidstoestand), opleiding (bijv.
laag opleidingsniveau) fysieke en sociale leefomgeving (bijv. wonend in een
achterstandswijk) en zelfredzaamheid (bijv. analfabetisme). Ook achtergrondkenmerken
(etniciteit, leeftijd, gezinssamenstelling en geslacht) spelen een duidelijke
rol, maar deels zal het effect van deze achtergrondkenmerken via andere kenmerken
lopen. Het hebben van kinderen (zowel bij paren als alleenstaande ouders)
heeft bij huishouden met een laag inkomen een sterk direct effect op materiële
deprivatie.XNoot2Vanwege illegaal verblijf hebben mensen geen recht op voorzieningen in
Nederland. De problematiek van illegaliteit is een gecompliceerd vraagstuk
dat uitvoerig binnen andere beleidskaders wordt behandeld. Dit vraagstuk wordt
niet verder uitgewerkt in het NAP.XNoot1IVA, Problematische schulden: Zicht op het onzichtbare (Tilburg 1998), 79–80.XNoot2Op 6 december 2002 is aan de Tweede Kamer bij brief gerapporteerd over
de voortgang van de streefdoelen van het NAP 2001 (nr. SZW0200884). In bijlage
II vindt u een actuele stand van zaken ten opzichte van deze Voortgangsbrief.XNoot3Zie bijlage III Het risico op financiële armoede.XNoot1S. Serail, I. van de Pas, Bijstandsexperimenten: impulsen
tot activering (Tilburg 2002), 126–127.XNoot1In 2001 bedroeg het werkloosheidspercentage van jongeren (tot 23 jaar)
met alleen basisonderwijs 15 procent, met MAVO 11 procent, met VBO 6 procent
en met HAVO/VWO 11 procent. Het gemiddelde percentage onder jongeren was 8
procent. Bron: CBS, EBB.XNoot2Bron: CBS.XNoot3Werkdocument SCP Sociale uitsluiting: verslag van secundaire
analyses (publicatie verwacht in augustus 2003).XNoot4Voor personen in de intramurale zorg is er een minimum inkomensvoorziening
in de vorm van zak- en kleedgeld die aan het minimum inkomen gekoppeld is.
Overigens is het aantal personen dat verblijft in intramurale zorginstellingen
in de periode 1995–2001 met circa 13% afgenomen. Dit komt o.a. doordat
zorgbehoevenden steeds langer zelfstandig blijven wonen.XNoot5Bedoeld wordt de langdurigheidstoeslag die in het Najaarsakkoord 2002
overeen is gekomen.XNoot1Hoofdlijnenakkoord voor het kabinet CDA,VVD, D66: Meedoen,
meer werk, minder regels (16 mei 2003), 3–4.XNoot2Ouderen lijken vaker de neiging te hebben om het gebruik van voorzieningen
tegen psychosociale lasten af te wegen. Daarentegen zijn alleenstaande moeders
een groep die bereid is om alle mogelijkheden die het beleid biedt, te benutten.
A. Ypeij en G. Engbersen, Sociaal investeren in de sociale
infrastructuur (Rotterdam 2000). Het niet-gebruik van de huursubsidie
komt onder 65-plussers en huurders van een particuliere instelling/persoon
vaker voor. J. C. Vrooman en K. T. M. Asselberghs, De gemiste bescherming (Den Haag 1994).XNoot1De inkomensgrenzen verschillen per voorziening en daarmee ook de aanduiding
«minder draagkrachtigen».XNoot1Het juridisch loket vervangt ten dele het Bureau Rechtshulp. De verlengde
spreekuren en toegevoegde rechtshulp zullen voortaan in het privaat domein
worden aangeboden. De hiermee gepaard gaande kostenverhoging dwingt de rechtzoekende
tot een afgewogen keuze.XNoot2Het gaat hierbij met name om het voorkomen en terugdringen van armoederisico's
op het terrein van opleidingsniveau, gezondheid, zelfredzaamheid en fysieke
en sociale leefomgeving. Het gaat zowel om directe als indirecte effecten
van knelpunten in de beschikbaarheid van voorzieningen op armoederisico's.
Bijvoorbeeld niet tijdige hulpverlening van een ernstige psychische aandoening
heeft zeer waarschijnlijk een direct negatief effect op iemands gezondheid
en zelfredzaamheid, hetgeen weer kan leiden tot een laag inkomen (bijvoorbeeld
door WAO-toetreding of werkloosheid). Uit de SCP studie naar de cumulatie
van sociale uitsluitingsfactoren is gebleken dat een slechte gezondheid of
een lage opleiding een direct en indirect effect heeft op armoede en sociale
uitsluiting.XNoot1OECD, International Adult Literacy Survey (IALS).XNoot2Max Groote Kennisinstituut.XNoot3«Functioneel analfabeten» zijn die Nederlanders die onvoldoende
Nederlands kunnen lezen, schrijven en kunnen rekenen om zich op een volwaardige
manier in onze maatschappij te kunnen handhaven. «Echte» analfabeten
beheersen deze vaardigheden in het geheel niet.XNoot4CINOP, Monitor Educatie2000.XNoot1Hoofdlijnenakkoord voor het kabinet CDA, VVD, D66:
Meedoen, meer werk, minder regels (16 mei 2003), 11.XNoot1Hoofdlijnenakkoord voor het kabinet CDA, VVD, D66:
Meedoen, meer werk, minder regels (16 mei 2003), 6.XNoot2Bron: VWS.XNoot1Bron: OCenW. Het beeld is nu dat de ruim 40 000 voortijdige schoolverlaters
die in 1999 zijn gemeld en geregistreerd, mogelijk slechts de helft uitmaken
van het werkelijke aantal. Een sluitende registratie zal niet vóór
2006 operationeel zijn.XNoot2SCP, Rapportage Minderheden 2001, 21–23.XNoot3Het gaat om een combinatie van risicofactoren, zoals het hebben van een
slechte arbeidsmarktpositie, laag opleidingsniveau, langdurig minimuminkomen,
gezondheidsproblemen, etc. Bron: Werkdocument SCP Sociale uitsluiting: verslag
van secundaire analyses (publicatie verwacht in augustus 2003).XNoot4Het gebruik van hard drugs heeft ernstige gevolgen voor het zelfstandig
functioneren en andere factoren (zoals gezondheid, inkomen en arbeidsmarktpositie)
die armoede beïnvloeden. Er zijn circa 26 000 tot 30 000 problematische
gebruikers van hard drugs in Nederland. Dit aantal is over een lange periode
niet meer significant veranderd. Bron: Stichting IVZ en Schreuder en Broex, Verkenning drugsbeleid in Nederland (1998).XNoot1S. Serail, I. van de Pas, Bijstandsexperimenten: impulsen
tot activering (Tilburg 2002), 150.XNoot2Werkdocument SCP Sociale uitsluiting: verslag van secundaire
analyses (publicatie verwacht in augustus 2003). Programma Commissie
SEGV-II, Sociaal-economische gezondheidsverschillen verkleinen(2001), 14–15.XNoot1Het Meerjarenplan 2003–2006 is op 9-1-'03 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Kamerstuk 2002/2003, 28 760, nr. 1XNoot1Treeknormen: deze zijn door aanbieders en verzekeraars geformuleerd als
zijnde de streefnormen waarbinnen verzekerden de zorg (waarop zij recht hebben)
dienen te krijgen. Gebaseerd op wat medisch en – in hun opinie –
maatschappelijk aanvaardbaar is.XNoot1Uiterlijk september 2003 wordt het definitieve rapport met het kabinetsstandpunt
aan de Tweede Kamer aangeboden.XNoot1Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening, Landelijk referentiemodel Integrale schuldhulpverlening (Utrecht
2000–2002).XNoot1De hier gepresenteerde gegevens zijn gebaseerd op administratieve bronnen.
In de EU wordt gebruik gemaakt van enquêtegegevens (het European Commonity
Household Panel (ECHP)). De gehanteerde definities komen overeen met die van
de EU. Een uitzondering is dat er rekening is gehouden met de economische
huurwaarde van de eigen woning en de hypotheekrente. Over het algemeen is
voor 1999 het beeld van de onderkant van de inkomensverdeling voor Nederland
iets gunstiger dan blijkt uit het ECHP. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-18-174.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl