Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2010; Brief minister ter aanbieding van het rapport Informatieverstrekking aan slachtoffers van misdrijven
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137541
 2009-2010
 
 32 123 VI
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 66
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 november 2009
 
 Hierbij bied ik u het rapport «Informatieverstrekking
aan slachtoffers van misdrijven» aan, een evaluatie van de
wijze waarop slachtoffers en nabestaanden worden
geïnformeerd over verloven en vrijlating bij tbs-gestelden en jeugdige
daders. In het onderzoek is de aandacht gericht
geweest op het huidige proces van de informatieverstrekking over de tenuitvoerlegging
van de tbs-maatregel, de pij-maatregel en jeugddetentie (met een strafrestant
vanaf 6 maanden) aan slachtoffers. Aan een aantal slachtoffers is gevraagd
naar hun ervaringen met de informatieverstrekking. Het onderzoek, dat onder
auspiciën van het WODC is uitgevoerd door het bureau Regioplan, levert
aanbevelingen op voor de verbetering van de informatieverstrekking in de executiefase.
 
 In de paragraaf 1 ga ik allereerst in op de aanleiding van dit onderzoek.
In paragraaf 2 ga ik nader in op de uitkomsten van het onderzoek en in
paragraaf 3 treft u mijn reactie op de uitkomsten van het onderzoek aan.
 1. Aanleiding voor het onderzoek
 Voor slachtoffers van ernstige delicten is het van groot belang om te
weten wanneer de dader voor verlof in aanmerking komt of vrijkomt. Een onverwachte
ontmoeting met de dader kan een schok teweeg brengen en het slachtoffer psychische
schade toebrengen. In 2005 is gestart met de informatieverstrekking over tbs-gestelden
en in 2006 over jeugdige daders.
 
 De wijze waarop de informatieverstrekking dient te verlopen is vastgelegd
in twee protocollen: één voor slachtoffers van tbs-gestelden
en een voor slachtoffers van jeugdige daders. Bij de informatieverstrekking
zijn veel partijen betrokken. Vanuit het Openbaar Ministerie (OM) hebben 19
arrondissementsparketten en 5 ressortsparketten taken in het informatieproces.
Vanuit de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) zijn de verlofunit, de
Forensisch Psychiatrische Centra (FPC) en de afdeling Individuele Jeugdzaken
(IJZ) bij het proces betrokken. De uitvoering van de informatieverstrekking in de executiefase is neergelegd bij het Landelijk Informatiepunt Justitiële
Verloven (LIJV), dat ondergebracht is bij het OM in Arnhem. Vanuit het OM
en DJI wordt het LIJV voorzien van relevante gegevens, die het LIJV weer doorgeeft
aan de slachtoffers. De informatieverstrekking verloopt volgens een complex
proces, waarbij verschillende organisaties zijn betrokken en er diverse overdrachtsmomenten
zijn. Dit maakt het proces kwetsbaar, een reden voor het laten uitvoeren van
een evaluatie.
 
 Dat het proces niet altijd goed verloopt, is helaas uit de praktijk ook
gebleken. Niet alle slachtoffers ontvangen de informatie waar zij om gevraagd
hebben. Vorig jaar zijn hierover naar aanleiding van een specifieke zaak kamervragen
gesteld. Naar aanleiding hiervan is onderzocht
of meer slachtoffers niet waren geïnformeerd. Dit bleek het geval te
zijn. Inmiddels zijn deze slachtoffers per brief geïnformeerd en is hen
excuses aangeboden.
 Het onderzoek sluit voorts aan bij een van de maatregelen uit het wetsvoorstel «Versterking
positie slachtoffers in het strafproces».
Dit voorstel is reeds aangenomen in uw Kamer en zal naar verwachting spoedig
worden behandeld in de Eerste Kamer. Op dit moment is de informatieverstrekking
over het strafverloop nog gebonden aan de strafmaat en het soort straf en
beperkt tot veroordeelden. Deze maatregel uit het wetsvoorstel houdt in dat
een grotere groep slachtoffers het recht heeft om op verzoek geïnformeerd
te worden over de invrijheidstelling van de verdachte of de veroordeelde.
 2. Uitkomsten van het onderzoek
 In het kader van het onderzoek zijn zestig slachtoffers geïnterviewd.
Het gaat om slachtoffers die hebben aangegeven een informatiebehoefte te hebben.
Zij zijn erg positief over de mogelijkheid tot het verkrijgen van informatie
over het strafverloop van de veroordeelde. Dit geeft hen een gevoel van veiligheid.
 
 In totaal heeft 82% van de slachtoffers informatie in de bevestigingsbrief
en/of daarna van het LIJV ontvangen. 18% van de slachtoffers en nabestaanden
heeft (nog) geen informatie gekregen. Het bereik van slachtoffers van jeugddeliquenten
blijft achter bij het bereik van slachtoffers van tbs-gestelden. Dit is mogelijk
toe te schrijven aan het gegeven dat er nog geen informatie is. Anderzijds
illustreert het dat het informatieproces voor deze groep nog niet op alle
fronten goed verloopt.
 
 Het proces van de informatieverstrekking loopt als volgt. Het parket stuurt
de slachtoffers een aankondigingsbrief, waarin wordt aangegeven dat ze op
de hoogte kunnen worden gehouden van de stand van zaken gedurende de tbs,
pij of jeugddetentieperiode. Bij de brief zit een antwoordformulier bijgesloten,
waarop de informatiebehoefte kan worden aangekruist. Van de 60 slachtoffers
heeft 75% aangegeven dat ze een aankondigingsbrief hebben ontvangen,
17% heeft zelf de informatiebehoefte gemeld en 8% heeft geen
aankondigingsbrief ontvangen.
 
 Vervolgens stuurt het LIJV een bevestigingsbrief dat het verzoek om informatie
is ontvangen. In sommige gevallen wordt in deze brief ook al gemeld dat de
veroordeelde inmiddels is geplaatst in een FPC of dat de veroordeelde inmiddels
verlof heeft gekregen. 53% van de respondenten geeft aan een bevestigingsbrief
te hebben ontvangen, 33% heeft deze niet ontvangen en 13% weet
het niet meer. 70% van de respondenten geeft aan na de bevestigingsbrief
(verdere) informatie te hebben ontvangen.
 
 Van de slachtoffers die informatie hebben gekregen, geeft 39% aan
dat de informatie voldoende, helder en begrijpelijk is. Echter, 61%
van de slachtoffers vindt de informatie onvoldoende: te weinig
informatie over wanneer het verlof precies plaatsvindt en waar de veroordeelde
naar toe mag. Tevens is er bij slachtoffers behoefte aan informatie over het
behandelplan en de psychische gesteldheid van de veroordeelde.
 
 Zoals al eerder is aangegeven komt uit het rapport naar voren dat de informatieverstrekking
aan slachtoffers een complex proces is doordat er verschillende organisaties
bij betrokken zijn en doordat er diverse overdrachten zijn. De verschillende
instanties voorzien elkaar van informatie. Het OM en DJI beschikken ieder
over eigen informatie die nodig is om slachtoffers te kunnen informeren. Dit
maakt het proces kwetsbaar en leidt ertoe dat slachtoffers niet altijd en
volledig informatie ontvangen. Op diverse punten hapert de uitvoering. Een
aantal oorzaken is hiervoor aan te wijzen. In de eerste plaats blijken de
parketten hun taken niet eenduidig uit te voeren. Er is geen sprake van een
overkoepelende vaste werkwijze. Dit is ook terug te zien bij de FPC, waar
de werkwijzen ook zeer divers zijn. Dit resulteert voor het LIJV in een onoverzichtelijke
situatie. Tevens wordt bij de parketten en FPC geen systematische digitale
administratie bijgehouden over het aanschrijven van slachtoffers en het doorgeven
van informatie aan het LIJV. Daarnaast sluiten de digitale systemen van de
betrokken organisaties niet voldoende op elkaar aan, waardoor een zelfstandige
controleslag van het LIJV niet mogelijk is.
 
 Regioplan geeft als verbeterpunten in haar rapport aan dat de betrokken
instanties eenduidig dienen te werken. Daarnaast moeten de betrokken partijen
gegevens structureel en digitaal administreren en controleren. De partijen
moeten zijn voorzien van een deugdelijk automatiseringssysteem en moeten toegang
kunnen krijgen tot elkaars systemen of met eenzelfde systeem werken. Ook moet
onderzocht worden of het LIJV beschikt over voldoende software en/of kennis
om te kunnen werken met het automatiseringssysteem. Tenslotte wordt genoemd
dat onderzocht moet worden of de plaatsing voortaan doorgegeven kan worden
door de DJI in plaats van door de FPC.
 
 Ook meent Regioplan dat juist gezien de complexiteit en kwetsbaarheid
van het proces het belangrijk is dat de betrokken instanties een goed beeld
hebben van het totale informatieproces en hun eigen taak daarbinnen en die
taak bovenal adequaat uitvoeren.
 
 Overigens stellen de onderzoekers voor dat slachtoffers met een informatiebehoefte
periodiek zouden kunnen worden geïnformeerd en dat de mogelijkheden voor
een meer gedetailleerde informatievoorziening zouden kunnen worden onderzocht.
 3. Reactie
 Slachtoffers zijn uitermate positief over de mogelijkheid informatie te
krijgen over verlof en invrijheidstelling van de veroordeelde. De informatie
die wordt verstrekt wordt helder en duidelijk bevonden. De informatie draagt
bij aan het gevoel van veiligheid bij de slachtoffers.
 
 Het rapport is echter kritisch over het huidige functioneren van de werkprocessen
rondom de informatieverstrekking aan slachtoffers. Het grote belang van deze
informatieverstrekking voor slachtoffers is voor mij reden om naast het verbeteren
van de werkprocessen ook de sturing op dit onderwerp te versterken. Het is
mijn doel om te komen tot een betrouwbaar en sluitend systeem van informatieverstrekking.
Gezien de verwachte invoering van het wetsvoorstel «versterking positie
slachtoffers in het strafproces» gaat het hierbij niet alleen om het
verbeteren van bestaande informatieprocessen, maar ook om het uitbreiden ervan.
 Sturing
 Zoals uit het rapport blijkt is de informatieverstrekking aan slachtoffers
een complex proces, waarbij informatie vanuit verschillende bronnen langs
verschillende routes bij het slachtoffer terecht moet komen. Veel van deze
processen worden op dit moment handmatig uitgevoerd. Om te komen tot een sluitende
procedure, is het noodzakelijk de stappen in deze routes verder te automatiseren.
Dit staat niet op zichzelf. De organisaties in de justitie-keten verstrekken,
met name in en aan het eind van de executiefase, steeds meer informatie aan
derden. Naast het informeren van slachtoffers, is dit het geval bij het informeren
van het openbaar bestuur over verlof en invrijheidstelling en bij het informeren
van gemeenten als onderdeel van de nazorg. In al deze trajecten gaat het voor
een belangrijk deel om informatie die uit dezelfde bronnen afkomstig is. Het
is onwenselijk het automatiseren van de gegevensstroom over verlof en invrijheidstelling
voor elk van deze trajecten apart te regelen. Ik acht het dan ook nodig om
meer samenhang aan te brengen tussen deze trajecten, met name in de sturing
op de informatievoorziening in dit deel van de strafrechtsketen.
 
 Noodzakelijke voorwaarde bij dergelijke omvangrijke informatiestromen
is dat verantwoordelijkheden helder worden belegd en dat alle partijen elkaar
structureel, juist, volledig en tijdig informeren. Hierover ben ik inmiddels
in overleg getreden met de betrokken partijen, waaronder het OM, DJI en de
Justitiële Informatiedienst. Ik zal u over de uitkomsten hiervan rapporteren
in mijn brief over de resultaten van de pilot «bestuurlijke informatie
aan gemeenten» in juni volgend jaar.
 Werkprocessen
 Op korte termijn wordt binnen bestaande mogelijkheden al een zoveel mogelijk
geautomatiseerde, uniforme en systematische werkwijze door de betrokken actoren
gegerealiseerd en breiden we de capaciteit bij het LIJV uit met het oog op
de toename en kwaliteitsverbetering van de informatieverstrekking aan slachtoffers.
Het OM, DJI en mijn departement werken op dit moment in detail uit wat hiervan
de praktische, financiële en personele consequenties zijn. Eind dit jaar
is een bedrijfsplan voor de omvang en positionering van het LIJV gereed.
 
 Het rapport doet op onderdelen voorstellen voor verbetering van het proces,
bijvoorbeeld bij het verschuiven van de informatieverstrekking aan het LIJV
over plaatsing van tbs-gestelden in de FPC. Deze adviezen zal ik waar mogelijk
verwerken in de nieuwe werkprocessen.
 
 Slachtoffers hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer informatie
over verlof. De pas gestarte werkgroep TBS en slachtoffers maakt met de FPC
nadere uniforme afspraken over de wijze waarop met de belangen van slachtoffers
rekening wordt gehouden bij verlof en de reikwijdte van informatieverstrekking
vanuit de FPC aan slachtoffers. Hierbij zal altijd sprake zijn van een afweging
tussen de belangen van de veroordeelde en de belangen van slachtoffers, en
zal ook rekening moeten worden gehouden met het medisch beroepsgeheim.
 
 De aanbeveling van de onderzoekers om slachtoffers periodiek te informeren
neem ik op dit moment niet over. De beschikbare capaciteit wordt vooreerst
ingezet om het proces van informatieverstrekking dusdanig te organiseren
en uit te voeren dat slachtoffers er zeker van kunnen zijn dat zij geïnformeerd
worden op het moment dat er nieuwe informatie beschikbaar is.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 In het vervolg worden voor de leesbaarheid onder slachtoffers ook de nabestaanden
begrepen.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 TK 2007–2008, Aanhangsel van de Handelingen 2312 en 2154.
 
 
 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht
en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven ter versterking van de positie van
het slachtoffer in het strafproces; Kamerstukken I 2007/2008, 30 143
A.