Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2010; Verslag algemeen overleg van 24 oktober 2009 over onder andere Handhavingskader Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ)
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135902
 2009-2010
 
 32 123 XVI
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 16
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 21 oktober 2009
 De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op 24 september 2009 overleg gevoerd met minister Klink
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 23 december 2008 over het Handhavingskader Inspectie
voor de Gezondheidszorg (IGZ) (31 700 XVI, nr. 111);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 20 februari 2009 over de Regieraad Kwaliteit van
Zorg (31 765, nr. 2);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 6 mei 2009 met antwoorden op vragen in het kader
van een verslag van een schriftelijk overleg inzake de modernisering van het
tuchtrecht voor de gezondheidszorg, zoals geregeld in de Wet BIG (31 700
XVI VSO, 31 700 XVI, nr. 151);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 17 november 2008 over het moderniseren van het
tuchtrecht voor de gezondheidszorg (Wet BIG) (31 700 XVI, nr. 89);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 18 mei 2009 met de reactie op een verzoek n.a.v.
een uitzending van Zembla inzake slecht functionerende medisch specialisten
en over het optreden van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) (31 700
XVI, nr. 149);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 20 mei 2009 inzake de aanbieding van het Jaarverslag
en Jaarbericht IGZ 2008 (31 700 XVI, nr. 147);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 29 mei 2009 met de reactie in de vorm van een plan
van aanpak op de Staat van de Gezondheidszorg 2008 (31 700 XVI, nr. 154);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 24 juli 2009 inzake het onafhankelijk advies IGZ
rapportage neuroloog MST (31 700 XVI, nr. 173);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 9 september 2009 over de rapportage van de externe
onderzoekscommissie over de MST-neuroloog (31 700 XVI, nr. 176);
 
 
 – de brief van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport d.d. 17 september 2009 met de beantwoording van vragen
van de commissie voor de Rijksuitgaven en de vaste commissie van VWS over
het rapport Implementatie Kwaliteitswet zorginstellingen van de Algemene Rekenkamer
(31 961, nr. 5).
 
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,
 Smeets
 De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,
 Teunissen
 
 
 
 Voorzitter: Smeets
 
 
 Griffier: Clemens
 
 
 Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Agema, Van Gerven, Schermers,
Smeets, Van der Veen, Wiegman-van Meppelen Scheppink en Zijlstra,
 
 en minister Klink, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
 
 De voorzitter: Ik heet de minister en de ambtenaren,
het publiek op de tribune en de geachte afgevaardigden van harte welkom. Wij
hebben afgesproken dat dit AO drie uur zal duren. De spreektijd is vijf minuten
per fractie.
 
 De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Gezondheid
en gezondheidszorg zijn zaken van eminent belang. Mensen hechten daar buitengewoon
veel waarde aan. Hetzelfde geldt voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) en het toezicht op de gezondheidszorg. Is het toezicht op orde? Dat
is de vraag. Het antwoord daarop moet ontkennend luiden. Dat is erg, want
goed toezicht is temeer noodzakelijk omdat de overheid zich in toenemende
mate uit de zorg heeft teruggetrokken en de markt oprukt. Minder overheidsregulering
en meer markt vereisen meer toezicht, want de markt kent geen moraal en tast
de beroepseer aan.
 Uit vele recente calamiteiten wordt duidelijk dat in de zorg nog veel
wordt toegedekt en dat de positie van patiënten of van hun nabestaanden
weinig benijdenswaardig is. Het valt mij op dat de patiënt die gedupeerd
is, aan zijn lot wordt overgelaten. Waarom helpt de overheid niet een handje?
Waarom wordt het ziekenhuis of een instelling niet gedwongen de patiënt
tegemoet te komen en de beerput, als die er is, te openen? Tenslotte is de
patiënt de gedupeerde en ontspringt de schuldige, zo lijkt het vaak,
de dans. Waarom is het zo moeilijk om medische dossiers openbaar te maken?
 De Algemene Rekenkamer maakte onlangs gehakt van het gefaseerd toezicht.
Begin juni maakte de Rekenkamer bekend dat het systeem niet zorgt voor een
goed toezicht en goede zorg. Het systeem voldeed niet aan drie randvoorwaarden.
In de eerste plaats doen niet alle instellingen mee. De inspectie heeft particuliere
instellingen en organisaties die werken op basis van persoonsgebonden budgetten
onvoldoende in beeld. In de tweede plaats is de informatie niet voldoende
betrouwbaar, zoals de inspectie zelf toegeeft. In de derde plaats is het systeem
van handhaven nog in ontwikkeling.
 De SP wil een aantal voorstellen doen ter verbetering van het toezicht.
Graag hoort zij de reactie van de minister hierop.
 1. De zorg verdient een eigen ongevallenraad, die wordt ondergebracht
bij de inspectie. Medische fouten, bijna-fouten en onzorgvuldig handelen moeten
gemeld worden bij deze ongevallenraad. Op niet melden komt een sanctie te
staan. Deze medische ongevallenraad bepaalt zelf op basis van de meldingen
of onderzoek moet worden gedaan. Het doel is om in de toekomst fouten te voorkomen.
 2. Het veilig melden van incidenten moet prioriteit hebben. De melding
mag op zichzelf geen basis zijn voor tuchtrechtelijke of strafrechtelijke
vervolging.
 3. Bij medische calamiteiten moet het ziekenhuis aantonen dat het de protocollen
van verantwoorde zorg heeft nageleefd. Dit moet gebeuren omdat in het tuchtrecht
de patiënt of de nabestaande bijna altijd in een achterstandspositie
verkeert ten opzichte van het ziekenhuis of de zorginstelling.
 4. De inspectie moet worden geregionaliseerd en geactiveerd. De SP stelt
voor om de inspectie fors uit te breiden en regionale zorgbrigades op te richten. Wij denken eraan om deze te koppelen aan de veiligheidsregio’s.
Deze brigades moeten de bevoegdheid krijgen om desgewenst falende bestuurders
op non-actief te zetten.
 5. De inspectie moet er ook zijn als cliënten ernstige klachten hebben.
Cliënten vallen nu vaak tussen wal en schip. Wij vinden dat dit een taak
van de inspectie behoort te zijn.
 6. De SP is een voorstander van een medisch letselschadefonds, onafhankelijk
van de schuldvraag. Dit versterkt de positie van de patiënt en voorkomt
zeer veel langdurige procedures. Het bevordert verder de openheid in de zorgsector.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Heeft de SP ook nagedacht
over hetgeen de inspectie kan doen ter preventie van al deze ellende?
 
 De heer Van Gerven (SP): Natuurlijk. Ik heb
een aantal voorstellen gedaan. De medische ongevallenraad is daar een duidelijk
voorbeeld van. Deze raad moet de bevoegdheid krijgen om onderzoek te doen
zodat hij kan uitzoeken hoe fouten tot stand zijn gekomen. Ook moet deze raad
voorstellen kunnen doen ter verbetering. Natuurlijk doet de inspectie ook
nu een aantal zaken, maar zij heeft onvoldoende mogelijkheden en middelen
om goed toezicht te houden. Door zo’n raad kan een aantal calamiteiten
worden voorkomen en kan de zorg verbeteren.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Wat zou deze veiligheidsraad
dan extra moeten kunnen doen?
 
 De heer Van Gerven (SP): Er is nu een veiligheidsraad,
de Onderzoeksraad voor Veiligheid, voorgezeten door Pieter van Vollenhoven.
Ik neem aan dat mevrouw Schermers op de ongevallenraad doelt.
 Bij het Medisch Spectrum Twente heeft de inspectie zich verlaten op het
onderzoek van de instelling zelf. Het staat de instelling natuurlijk volkomen
vrij om onderzoek te doen, maar ik denk dat het heel goed zou zijn als de
inspectie ook zelf onderzoek zou hebben gedaan naar wat er aan de hand is
en wat de oplossing kan zijn. De inspectie moet dus veel actiever zelf op
onderzoek uitgaan en zich niet verlaten op het onderzoek en het handelen van
de instelling.
 Voorzitter. De SP ergert zich al een tijd aan het feit dat moeilijk toezicht
te houden is op alternatieve geneeswijzen en op zaken die buiten de reguliere
zorg gebeuren, bijvoorbeeld in privéklinieken en de alternatieve sector.
Wij hebben er al eerder voor gepleit om het toezichtsgebied en de mogelijkheden
van de inspectie op dat terrein uit te breiden. Dat betekent dat een capaciteitsuitbreiding
nodig is, maar ook dat de wet moet worden aangepast. Wij hebben begrepen dat
de minister daar druk mee doende is, maar wij willen hier nogmaals pleiten
voor het vergroten van de kennis van het Openbaar Ministerie, voor het aanpassen
van de strafbepaling in artikel 96 van de Wet BIG en voor de invoering van
een mogelijkheid tot bevel aan alternatieve behandelaren. Jaarlijks zien immers
enkele honderden mensen af van een behandeling omdat zij een beroep doen op
het alternatieve circuit en dat is een heel kwalijke zaak.
 Naar onze mening zit in de wet- en regelgeving een duidelijke leemte.
Wie is nu verantwoordelijk? De directie, het ziekenhuis of de professionals?
De minister wil de verantwoordelijkheid nadrukkelijk leggen bij de directie,
maar dat is slechts een halve oplossing. Uiteindelijk gaat het om de hulpverlener
en de specialist. Bij het MST en de IJsselmeerziekenhuizen waren veel hulpverleners
op de hoogte, maar zij kwamen niet in actie. De SP vindt dat aan de artseneed
een regel moet worden toegevoegd, namelijk de volgende. «In het belang
van de patiënt is een arts verplicht actief te handelen wanneer collega’s
door hun handelwijze schade toebrengen aan de patiënt.» Graag horen
wij hierop de reactie van de minister. Niet melden en niet actief
handelen moeten worden beschouwd als strijdig met de beroepseer.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Voorzitter. Veilige
zorg is een zaak van alle betrokkenen. Zij hebben in de loop van de tijd in
wet- en regelgeving een rol gekregen. Toch gaat het soms grandioos fout. Dan
gaan wij na hoe dat heeft kunnen gebeuren. Vandaag spreken wij over de inspectie
in het bijzonder en, naar aanleiding van een casus, over de rol van de andere
betrokkenen.
 Bij een groot deel van de meldingen die bij de inspectie worden gedaan,
verwijst de IGZ naar andere instanties omdat het gemelde geen zaak voor de
inspectie is. Graag wil ik weten of die meldingen wel worden geregistreerd
en of regelmatig wordt onderzocht of er een structuur in die meldingen zit,
bijvoorbeeld herhaalde meldingen over dezelfde dokter of van hetzelfde probleem.
Kortom, zijn er aanwijzingen voor een structureel tekortschieten van de zorg?
De inspectie probeert steeds transparanter te worden. Dat was zij zeker toen
zij aankondigde dat zij een groot aantal niveau-1-ic’s onvoldoende van
kwaliteit vond om die naam te dragen. Als de situatie van deze ic’s
niet binnen zeer korte tijd zou verbeteren, zouden deze afdelingen moeten
sluiten. Dit leidde tot veel invoelbare onrust, vooral voor de patiënten
die op dat moment op zo’n ic lagen en voor hun familieleden. De inspectie
is in haar jaarbericht enthousiast over haar optreden in deze zaak en gaat
daarmee voorbij aan de onrust die zij veroorzaakte. Het doel dat zij wilde
bereiken was goed, maar ook de inspectie moet nadenken over de manier waarop
dat doel moet worden bereikt. Ook zij moet leren van zaken die niet goed zijn
gegaan. Graag hoor ik hierop een reactie van de minister.
 Uit de overigens niet geagendeerde brief over het mogelijk stilzwijgen
van medische fouten door de inspectie, komt een probleem naar voren dat zich
al heel lang voordoet en dat is het volgende. Als een zaak door de inspectie
wordt beoordeeld op een mogelijk tuchtrechtelijke toetsing en door het OM
op een mogelijke vervolging, dan is de inspectie in haar handelen gehandicapt
omdat het OM de bevindingen van de gerechtelijke sectie niet wil of kan prijsgeven.
Het CDA vindt dat deze barrière uit de weg moet worden geruimd. Graag
hoor ik ook daarop een reactie van de minister.
 Het rapport van de externe onderzoekscommissie in de casus-Jansen Steur,
het Medisch Spectrum Twente, leest als een thriller. Het zou zelfs prettig
lezen zijn als je niet wist hoeveel menselijk leed er achter de problematiek
schuilgaat. Medisch Spectrum Twente heeft een raad van commissarissen. Dat
klinkt wel voornaam, maar diezelfde raad was in deze zaak volledig buiten
beeld. De raad van bestuur was Oost-Indisch doof voor alle signalen van de
vakgroep en het stafbestuur. Signalen over onvoldoende dossiervorming, over
het vermelden van fictieve uitslagen op aanvragen voor geneesmiddelen en over
ernstige conflicten binnen de maatschap leidden niet tot een reactie. Er lag
een lading aan signalen toen Jansen Steur voor de tweede keer medicijnen voor
eigen gebruik stal, waarna hij met ziekteverlof werd gestuurd. Zelfs toen
was druk van de vakgroep nodig om de raad van bestuur ervan te weerhouden
om hem toch weer in genade aan te nemen. Het is ongelooflijk. De inspectie
heeft, om het zachtjes te zeggen, sloom gereageerd. Men wist al jaren van
de slechte onderlinge verhoudingen. Toch dacht men, toen de diefstal van medicijnen
werd gemeld: het zal wel weer de zoveelste verslaafde dokter zijn. Als de
collega’s van Jansen Steur hun professionele verantwoordelijkheid hadden
waargemaakt en zelf de inspectie hadden benaderd, was het misschien anders
gelopen. Wat ik echter onacceptabel vind, is dat de inspectie herhaaldelijk
aan de raad van bestuur heeft gevraagd of er ook sprake was geweest van problemen
in de medisch inhoudelijke sfeer en dat daarop, dus ook bij herhaling, steeds
ontkennend is geantwoord. Dat begrijp ik althans uit de brief van de minister.
En dat wordt gezegd door een raad van bestuur die nota bene zelf
een klaagster over het handelen van Jansen Steur zwijggeld gaf. Liegen noemen
wij dat. Dit is onacceptabel gedrag van de raad van bestuur, die eindverantwoordelijk
is voor de kwaliteit van zorg. Wij vragen van het veld ketenzorg, maar wij
willen toewerken naar ketentoezicht. De zwakste schakel zit in dezen dan bij
de raad van bestuur.
 De externe onderzoekscommissie heeft een groot aantal aanbevelingen gedaan.
Ik wil ingaan op de aanbeveling om de definitie van «calamiteit»
op te rekken. Ik denk dat het vrijwel niet mogelijk is om daar een goede lijst
voor op te stellen. Ik wil in ieder geval wel dat een herhaling van wat in
Medisch Spectrum Twente is gebeurd, wordt voorkomen. Als een raad van bestuur
reden ziet om een specialist de laan uit te sturen, dan moet dat gemeld worden
aan de inspectie. Het mag niet voorkomen dat een disfunctionerende specialist
vrij op de markt komt, waarna hij weer aan de slag kan gaan in een ander ziekenhuis.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Ik vind het voorstel
van de CDA-fractie om ketentoezicht te realiseren, hartstikke goed. Ik vraag
mij wel af wat de CDA-fractie vindt van het functioneren van de inspectie
op dit moment. Vindt zij dat de inspectie goed functioneert, of dat het beter
kan? Zijn er kritiekpunten? Wat kan er, naast die ketentoezicht, nog worden
verbeterd?
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Ik denk dat de inspectie
afhankelijk is van signalen die haar worden aangeleverd. Als zij signalen
krijgt, moet zij daarmee zorgvuldig omgaan. Ik vind dat de inspectie de verantwoordelijkheid
heeft om een structuur te ontdekken in de signalen die bij haar binnenkomen.
Soms krijgt de inspectie inderdaad signalen die niet bij haar thuishoren omdat
zij daar niet optimaal op kan reageren. Er kan altijd wat fout gaan in de
gezondheidszorg, maar als wij niet met z’n allen attent zijn op de zaken
die structureel fout gaan en die dus structureel moeten worden verbeterd,
dan zijn wij verkeerd bezig.
 
 De heer Van Gerven (SP): Wil mevrouw Schermers
ingaan op de suggestie van de SP om bij een calamiteit ook de aansprakelijkheid
bij de professional neer te leggen? Ik heb het voorstel gedaan om de eed van
Hippocrates in die zin uit te breiden. Wij vinden dat in eerste instantie
moet worden uitgegaan van de professional en niet van de raad van bestuur
of de inspectie. Hoe staat het CDA daartegenover?
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Helemaal waar. Ik
denk dat het een beetje overtrokken is om de eed van Hippocrates aan te vullen
zoals door de SP is aangegeven. De inzet deel ik echter wel. Ik zie de professional
namelijk als de eerste schakel in die keten. Als de professional disfunctioneert,
dan moet dat verderop in de keten worden opgepakt. Ik ben het helemaal met
de heer Van Gerven eens dat daar het zwaartepunt neergelegd moet worden.
 
 De heer Van Gerven (SP): De minister wil de
verantwoordelijkheid leggen bij de raad van bestuur. Deze raad is verantwoordelijk
voor de kwaliteit en hij is het aanspreekpunt. Vindt mevrouw Schermers niet
dat de arts of de hulpverlener en hun collega’s evenzeer aansprakelijk
zijn? Hoe ziet zij die verhouding?
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Ik heb gezegd dat
de professional en zijn collega’s de eerste schakel zijn in de keten.
Ik heb ook gesproken over de professionele verantwoordelijkheid, die in dit
geval niet is genomen door de collega’s van de heer Jansen Steur. Als
de mensen eromheen vastlopen op de raad van bestuur, als zij vastlopen op
het stafbestuur – de raad van commissarissen was niet eens in zicht –
dan hebben zij ook de professionele verantwoordelijkheid om zelf
naar de inspectie te gaan. Absoluut.
 Voorzitter. Ik wil graag nog wat zeggen over het feit dat tot nog toe
erg is gekeken naar de «periode-Jansen». Het CDA meent dat ook
de periode daarna een grondig onderzoek verdient. De raad van toezicht dient
daarbij naar onze mening een duidelijke rol te spelen. Die raad kan dan eens
eindelijk uit zijn hok komen. Ik vraag de minister toe te zeggen dat hij de
raad van toezicht om een onderzoek zal vragen als die raad die verantwoordelijkheid
niet zelf neemt.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Ik wil ingaan
op de laatste opmerking van mevrouw Schermers over het onderzoek door de raad
van toezicht. Het is prima dat onderzoek wordt gedaan, maar in hoeverre loop
je daarbij het risico dat de slager zijn eigen vlees keurt? Als de raad van
toezicht dat onderzoek gaat uitvoeren, kunnen er dus twijfels ontstaan over
de betrouwbaarheid van de uitkomst.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Daarmee ben ik het
helemaal eens. Ik denk dan ook dat het onderzoek moet plaatsvinden op instigatie
van de raad van toezicht, maar niet door de raad van toezicht zelf moet worden
uitgevoerd. Ik deel dus de zorgen die de heer Van Gerven uitspreekt over de
slager die zijn eigen vlees keurt.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Volgens mij heeft
mevrouw Schermers de minister gevraagd om de raad van toezicht te verzoeken
om een onderzoek in te stellen als de raad van toezicht daartoe niet zelf
besluit. Als de raad dat niet doet, vindt het CDA dan dat in het ultieme geval
de minister een onafhankelijk onderzoek moet instellen, bijvoorbeeld via de
inspectie? Gaat het CDA dan zover?
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Het CDA gelooft in
de verbeterbaarheid van mensen. De raad van toezicht heeft kritiek gehad.
Als de minister deze raad duidelijk vraagt om een onderzoek te laten verrichten,
maar dat gebeurt dan nog niet, dan gaan wij samen nadenken over wat er dan
moet gebeuren. Naar mijn mening mag de raad dan wel stevig aangepakt worden.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Vandaag
spreken wij in feite over de geslotenheid in de zorg. Dat blijkt wel uit de
cijfers. Jaarlijks worden 100 tot 200 calamiteiten gemeld. Verder komen jaarlijks
1500 tot 2000 vermijdbare sterfgevallen voor. Ook zijn er zo’n 17 000
vermijdbare ongevallen. Dat toont meteen aan waar een heel belangrijke bottleneck
zit. Het een kan niet samengaan met het ander als alles goed loopt. Het loopt
dus niet goed. De heer Van Gerven gaf al aan dat de Algemene Rekenkamer daarover
serieuze noten kraakt.
 De VVD vindt dat de minister een aantal goede stappen zet door van reactief
naar actief toezicht te gaan. Hij noemt een heel aantal maatregelen. Wij missen
wel dat op de werkvloer door middel van visitatie en steekproeven zal worden
gecontroleerd. Dat hebben wij niet uit de maatregelen kunnen halen, maar dat
vinden wij wel belangrijk. Ik vind het ook belangrijk dat de minister heeft
aangegeven dat hij de geschillen- en klachtenprocedures zal verscherpen. Verder
vinden wij het belangrijk dat de minister overweegt om patiënten recht
te geven op informatie over incidenten. Dit «overwegen» zie ik
graag vervangen door de woorden die de minister gebruikt in zijn brief van
18 mei, namelijk: dat gaan wij gewoon doen. Ik denk dat de patiënten
dat soort informatie nodig hebben om de geslotenheid in de zorg te doorboren.
Ook hierbij kan en moet het epd (elektronisch patiëntendossier) naar
onze mening een belangrijke rol spelen. Wij zien graag dat inzage in het dossier
door nabestaanden wel degelijk mogelijk wordt. De minister zegt dat het beroepsgeheim
blijft gelden, maar hij overweegt om ook dit te doorbreken. Ik
zou het niet bij overwegen laten, want hierbij geldt de impliciete verdediging
van medici dat, als er sprake is van een vermijdbaar dodelijk ongeval –
tussen de 1500 en 2000 gevallen per jaar – de familie heel vaak geen
informatie krijgt omdat zij geen toegang heeft tot de gegevens. Zo’n
familie raakt terecht gefrustreerd. Ik denk dat wij de nabestaanden in dezen
een wapen in handen moeten geven, opdat zij op een fatsoenlijke manier een
procedure kunnen starten.
 Is de minister van mening dat het tuchtrecht in een juiste verhouding
staat tot het normaal recht? Het gaat hierbij om vermijdbare doden. Hoe absurd
die ook mag klinken, ik maak de volgende vergelijking. Als een automobilist
iemand per ongeluk doodrijdt, krijgt hij een rechtszaak aan zijn broek. Hem
wordt dood door schuld ten laste gelegd. Daar staan best nog forse straffen
op. Vindt de minister dat, als dood door schuld niet ontstaat door opzettelijk,
maar wel door het fysiek handelen van een medicus, het tuchtrecht in verhouding
staat met hetgeen volgens normaal recht gangbaar is? Kan de minister daar
eens op ingaan? Naar onze mening mag daar wel een slag overheen.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Vindt de heer Zijlstra
niet dat het tuchtrecht een volstrekt ander soort recht is en ook een ander
doel dient dan het gewoon recht?
 
 De heer Zijlstra (VVD): Dat klopt. Dan hebben
wij namelijk te maken met strafrecht. Je kunt een strafrechtelijke procedure
opstarten. Uit de stukken blijkt echter duidelijk – dat is ook de dagelijkse
praktijk – dat tuchtrecht ook vaak ter vervanging wordt ingezet. Dat
willen wij graag zo houden, maar dan moet de strafmaat in het tuchtrecht een
bepaalde verhouding hebben, waardoor je dit soort zaken uit de strafrechtelijke
sfeer kunt en wilt houden. Anders wordt de strafrechter overbelast doordat
bij al die medische zaken een beroep op het strafrecht wordt gedaan. Dat zouden
wij ook niet willen. Ik wil daarom graag van de minister horen of hij deze
verhouding zo goed vindt dat wij de huidige verhouding tussen het straf- en
tuchtrecht in optima forma kunnen handhaven.
 De heer Legemaate heeft op verzoek van de minister bekeken wat nodig is.
Hij heeft een aantal maatregelen genoemd en ik denk dat die allemaal heel
goed zijn. Ik noem het Europees register voor medici om te voorkomen dat men
over de grens weer aan de slag gaat. Daar hebben wij in eerdere instantie
al voor gepleit. Verder wordt gesproken over een spoedprocedure bij het CMT.
Ook dat is heel goed. Tot slot noem ik het advies om, waar dat gelet op de
privacy mogelijk is, de beroepsbeperkende afspraken die het IGZ met de medicus
maakt, vast te leggen. Ook daar zijn wij het mee eens.
 Alles is begonnen met de zaak MST. Daar hebben wij nog een extra rapport
over gekregen, namelijk het rapport van de commissie-Lemstra. Dat was schokkend
leesvoer, om het maar zo te zeggen. Het rapport gaat in op de feiten in de
periode van 1992 tot 2003. Op een aantal punten wordt een doorkijk gegeven
naar latere jaren. Naar onze mening zou een vervolgonderzoek moeten plaatsvinden
naar de periode daarna. Anderhalf jaar geleden heb ik het de minister al gevraagd.
Dit onderzoek zou zich vooral moeten richten op de vraag hoe het kan dat het
zes jaar heeft geduurd voordat dit in de openheid kwam. Hoe kan het dat medici
die wisten dat een collega de beroepseer niet helemaal op de juiste manier
invulde, dat niet hebben gemeld en niet actief op zoek zijn gegaan naar diens
patiënten? Hoe kan het dat de raad van bestuur dit niet heeft gezien?
Hebben patiënten signalen gegeven? Daar lijkt het wel op. Waarom zijn
deze signalen genegeerd? Zijn die opzettelijk genegeerd? Is er sprake van
verwijtbaar handelen? Dat willen wij vastgesteld hebben. Alleen als dat soort
zaken helder wordt, kan deze zaak worden gesloten en kunnen ook de patiënten
deze zaak voor zichzelf emotioneel afsluiten. Daar hoort bij dat
alle betrokken dossiers doorlopen moeten worden. Ook op dit moment, door de
publiciteit, melden zich patiënten die zich afvragen of het bij hen wel
goed is gegaan. Ook daarom zul je dat moeten bekijken. Anders ontstaat er
een nasleep en dat moet je zien te voorkomen.
 De IGZ constateert dat zij tot een andere conclusie was gekomen als zij
alle informatie had gehad. Ik wil hier benadrukken dat de IGZ niet actief
naar die informatie heeft gezocht. Dat vindt de VVD zeer verwijtbaar.
 Dan het begrip «calamiteit». Daarbij zou «kunnen»
gehanteerd moeten worden in plaats van «daadwerkelijk gebeurd zijn».
De minister wil voorkomen dat dit het veilig melden in de weg gaat staan.
Dat snappen wij. Als je ziet hoeveel calamiteiten op dit moment worden gemeld –
ik heb de cijfers aan het begin van mijn betoog genoemd – en je zet
dat af tegen de bekende hoeveelheid calamiteiten, dan vindt de VVD dat de
minister vandaag meer argumenten moet geven om te onderbouwen waarom wij bij
calamiteit niet «kunnen» zouden moeten invullen. Op dit moment
is de geslotenheid te groot om dat te laten lopen.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Dat laatste intrigeert
mij. Alles kan schade veroorzaken. Alles kan fout lopen. Wij denken dat het
niet goed mogelijk is om zo’n lijst met criteria op te stellen die wel
gemeld zouden moeten worden. Want waar houdt die lijst op? Houdt die op bij
het feit dat er per ongeluk twee tabletjes zijn gegeven in plaats van één?
Moet dat allemaal worden gemeld? Dat kan immers wel degelijk kans op schade
geven. Als iemand de straat oversteekt, kan hij aangereden worden. Waar houdt
het op? Ik denk dat het niet mogelijk is, maar ik hoor graag de reactie van
de heer Zijlstra.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Ik heb de cijfers
genoemd: een paar honderd meldingen afgezet tegen de hoeveelheid vermijdbare
ongevallen en vermijdbare doden. Daar zit een enorm gat tussen. Dat betekent
gewoon dat men zaken niet meldt die wel gemeld hadden moeten worden. Zaken
worden dus niet vermeden. Ik noem het Westfriesgasthuis en het Scheper Ziekenhuis,
het MST. Je ziet dat de geslotenheid in de zorg nog te groot is. In die cultuur
is een omslag nodig. Daarvoor heb je misschien een breekijzer nodig zoals
dit middel. En dit middel is een breekijzer. Ik ben het met mevrouw Schermers
eens dat dit heel moeilijk zal zijn, maar ik wil dit niet bij voorbaat weggooien.
Kennelijk wil het CDA dat wel.
 
 De voorzitter: Mevrouw Schermers, wilt u een
aanvullende opmerking maken?
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Nee, ik constateer
alleen dat mijn vraag niet is beantwoord.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Volgens mij moet je
ook een antwoord willen horen. Wij vinden dat het wel degelijk mogelijk moet
zijn om criteria te stellen. Dat zal niet makkelijk zijn; dat geef ik het
CDA toe. Gezien de grote problemen die er zijn en gezien de geslotenheid vinden
wij echter dat die exercitie moet plaatsvinden. De problemen zijn te groot
om te negeren.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Voorzitter. Zelden
heb ik met zulke dubbele gevoelens een algemeen overleg voorbereid. Aan de
ene kant ligt er een aantal rapporten en aanbevelingen, waar ik straks op
in zal gaan, en aan de andere kant ligt er het rapport van de commissie-Lemstra.
Ik heb dit rapport met een toenemende boosheid gelezen. Het is een zeer emotionerend
verhaal. Als je de aanbevelingen, die allemaal goed zijn, en het gebeurde
in Enschede tegenover elkaar zet, dan blijkt dat het gat tussen de aanbevelingen
en de werkelijkheid in Enschede wel heel erg groot is. Op beide zaken wil
ik ingaan.
 Ik heb waardering voor de aanpak van de minister. Er wordt een aantal
goede stappen gezet. Daar hebben wij ook vertrouwen in. Wij zijn blij met
de komst van één loket voor klachten. Mensen worden begeleid
en de klacht wordt gelegd bij de instantie waar hij het beste thuis hoort.
Financiële belemmeringen bij het gebruik van het tuchtrecht worden weggenomen.
Er komt een vol beroepsrecht voor beide partijen. Wij zijn er ook blij mee
dat de onafhankelijkheid wordt gewaarborgd doordat het ministerie van VWS
het tuchtrecht betaalt. Verder wordt de mogelijkheid gecreëerd om samenwerkende
zorggroepen aansprakelijk te stellen en het bestuurlijk handhavingskader van
de IGZ wordt uitgebreid. Het is wel duidelijk dat de procedures rondom klachten
een verdere stroomlijning en vereenvoudiging nodig hebben. Iedereen die ermee
te maken krijgt en zijn recht zoekt, vindt het verschrikkelijk ingewikkeld.
Ik wil de minister toch vragen of een en ander niet verder kan worden vereenvoudigd.
 Is het patiëntenperspectief in de tuchtcolleges voldoende gewaarborgd?
Voor zover de PvdA-fractie weet, is de klacht juist dat er te veel begrip
is voor de behandelend arts doordat het aantal beroepsgenoten bij tuchtzaken
groot is. Dat komt regelmatig naar voren. Ik vraag hiervoor de aandacht van
de minister.
 De afstand tussen de schrijnende werkelijkheid in Enschede en de goede
aanbevelingen die zijn gedaan is heel erg groot. Eén ding is duidelijk:
hoeveel regels en hoeveel procedures je ook bedenkt, als de mensen die verantwoordelijk
zijn hun verantwoordelijkheid niet nemen, dan leidt dat tot heel vervelende
situaties. Ik wil voorkomen dat wij weer regels verzinnen zodat de mensen
die verantwoordelijk zijn, de gelegenheid krijgen om zich achter die regels
te verschuilen. In een aantal gevallen gebeurt dat ook. Als ik lees in het
IGZ-rapport hoe zij hebben gehandeld, dan kan ik mij niet aan de indruk onttrekken
dat er sprake is van indekgedrag.
 De regels kloppen, maar hoe komt het dat er geen alarmbellen gaan rinkelen?
Hoe kan het dat collega-artsen wel signalen hebben gegeven, maar daar op een
gegeven moment maar mee zijn gestopt? In het rapport van de commissie-Lemstra
wordt dit heel indringend beschreven. Wat heeft de beroepsgroep daar nu mee
gedaan? Artsen wisten wat er aan de hand was. Zij hebben ook actie ondernomen,
maar op een gegeven ogenblik hebben zij het hoofd in moeders schoot gelegd.
Ik vind dat de beroepsgroep daar iets aan zou moeten doen. Collega Van Gerven
sprak over een aanvulling op de eed. Ik weet niet of je dat zou moeten doen,
maar als zij zien dat een collega het niet goed doet of als zij zien dat patiënten
slecht worden behandeld, zouden zij met hetzelfde fanatisme en dezelfde overtuiging
waarmee hulpverleners iemand helpen, ervoor moeten zorgen dat die zaak aan
de orde wordt gesteld. Hetzelfde geldt voor de opleiding. Mij verrast het
dat bij de visitatiecommissie wel bekend is dat het ziekenhuis slecht functioneert,
maar dat men dan toch toestemming krijgt. Wat is daaraan gedaan? Wordt daarop
nog actie ondernomen?
 De IGZ heeft zelf een rapport uitgebracht over het handelen. Voor een
groot deel klopt het allemaal wel dat mensen niet gehandeld hebben, maar wat
mij blijft verbazen is dat bij de IGZ niet meer bekend was over wat er zich
voordeed in het ziekenhuis. Ik zeg dat met opzet omdat de rol van de toenmalige
inspecteur-generaal, de huidige voorzitter van de raad van bestuur van het
ziekenhuis, ook een onderdeel van de discussie is. Telkens komt de vraag naar
boven of hij nou wel iets wist of niet. Ik vind dat daar onderzoek naar gedaan
moet worden. Bekeken moet worden – dat geldt voor anderen, maar zeker
voor de IGZ – waar men zich keurig aan de regels heeft gehouden en vooral
waar men is afgeweken van het verantwoordelijkheidsgevoel. Dit thema –
heeft men zich netjes aan de regels gehouden en waar heeft men de verantwoordelijkheid
niet genomen -zou onderwerp van onderzoek moeten zijn, zowel binnen het ziekenhuis zelf als bij de omringende partijen. De IGZ is daarbij
niet de laatste. Dat maakt de IGZ betrouwbaar.
 Ik sluit mij helemaal aan bij de opmerking van de heer Zijlstra over de
geslotenheid van de beroepsgroep. Dit is dé gelegenheid om die open
te breken. Werkelijk alles moet op tafel komen. De getroffenen hebben daar
recht op. Van deze lessen kunnen wij leren. Wij gaan ervan uit dat gezondheidszorg
mensenwerk is. Wij redden het niet alleen met regels en procedures. Het gaat
vooral over mensen die hun verantwoordelijkheid nemen.
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. In mijn bijdrage wil ik mij vooral concentreren op de verschenen
onderzoeksrapporten rondom de Twentse neuroloog en de reactie van het kabinet
daarop. Ook zal ik ingaan op de daaraan gekoppelde conclusies over de manier
waarop het toezicht en de handhaving beter vormgegeven kunnen worden en op
de rol die de IGZ daarbij zou moeten spelen.
 De ChristenUnie onderschrijft de conclusies in de rapporten van de commissie-Lemstra
en de commissie-Legemaate op hoofdlijnen. Wij willen wel een opmerking maken
over de beroepsbeperkende afspraken. Hier zou terughoudend mee worden omgegaan,
maar die terughoudendheid tref ik bij Legemaate onvoldoende aan. Ik citeer
uit zijn rapport: de vaste jurisprudentie van de Hoge Raad ter zake de tweewegenleer
houdt kort gezegd in dat het een overheidsinstantie die beschikt over wettelijke
publiekrechtelijke bevoegdheden ter behartiging van het algemeen belang, niet
zomaar vrijstaat om dat algemeen belang te realiseren door middel van privaatrechtelijke
middelen. Ondanks die overwegingen geeft hij meer ruimte aan de beroepsbeperkende
afspraken. Dat is dus toch die privaatrechtelijke weg. De voormalige inspecteur-generaal
van IGZ, nu voorzitter van de raad van bestuur van het Medisch Spectrum Twente,
sprak in de media van de «conspiracy of silence».
 Nog een citaat: nog maar kort geleden hielden wij elkaar eerder de hand
boven het hoofd dan dat wij fouten openbaar maakten. Het te veel toepassen
van privaatrechtelijke maatregelen door IGZ kan wel eens de indruk wekken
dat ook de inspectie deel uitmaakt van die cultuur waarin men elkaar de hand
boven het hoofd houdt, de cultuur van de doofpot. Volgens mij is dat een fout
signaal aan de samenleving. Volgens mij zou de IGZ als hoofdregel ervoor moeten
kiezen dat zij gebruikmaakt van haar wettelijke, publiekrechtelijke bevoegdheden
en slechts in uitzonderingsgevallen van privaatrechtelijke maatregelen. Volgens
mij komt dat de geloofwaardigheid van de IGZ ten goede. Ik denk bovendien
dat van dat soort type maatregelen een meer afschrikwekkende werking uitgaat
naar de beroepsgroep en dat het een vertrouwenwekkend signaal aan de bevolking
geeft.
 De commissie-Lemstra spreekt over gebeurtenissen die tot schade kunnen
leiden. Daarbij gaat het om gebeurtenissen waarbij het handelen van de medisch
specialist medisch verwijtbaar is, maar niet tot schade heeft geleid. De minister
wil geen verruiming van de wet. Daar zitten natuurlijk wel wat haken en ogen
aan, maar als wij dat niet doen, ben ik er toch bang voor dat wij misschien
onvoldoende lessen trekken uit de kwestie van de Twentse neuroloog en de kennis
die wij daarbij hebben opgedaan. Wij zijn er bang voor dat iets dan uiteindelijk
toch weer te laat bij de IGZ wordt gemeld en dat te laat wordt ingegrepen.
Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.
 Een citaat uit de brief van het kabinet.
 Op basis van de nieuwe feiten in het rapport komt de IGZ tot de conclusie
dat het onverantwoord is dat deze neuroloog nog ooit zijn beroep uitoefent.
De inspectie zal zich daarvoor inspannen. Zij zal deze neuroloog tuchtrechtelijk
vervolgen als dat de beste manier is om dat doel te bereiken. Hiertoe zal
de IGZ ook met het OM overleggen. Er loopt immers inmiddels een gerechtelijk
vooronderzoek door het Openbaar Ministerie waaraan de IGZ medewerking verleent.
 Ik heb begrepen dat de IGZ eerst probeert te bewerkstelligen dat de neuroloog
zich zelf laat uitschrijven uit het BIG-register en dat als de neuroloog dat
niet doet, de zaak aan de tuchtrechter zal worden voorgelegd. Als de IGZ eerst
langs privaatrechtelijke weg de arts wil bewegen tot uitschrijving uit het
BIG-register en pas naar de tuchtrechter stapt als dat niet lukt, dan gaat
daar volgens mij een verkeerd signaal van uit. Dat wekt namelijk de indruk
dat artsen het wel onderling kunnen regelen met de IGZ en zich niet hoeven
te verantwoorden voor de tuchtrechter. Natuurlijk, er zijn gevallen waarbij
dat misschien zo is, maar als de zaak van de Twentse neuroloog het niet verdient
om door de tuchtrechter te worden afgedaan, welke zaak verdient dat dan nog
wel? Het is natuurlijk anders als de IGZ in overleg met het OM besluit om
een ontzetting uit het beroep van arts in eerste instantie over te laten aan
de strafrechter. Dat geldt zeker als daaraan de overweging ten grondslag ligt
het eigen handelen van de IGZ in de te verwachten strafzaak niet te ondermijnen.
 Ik vraag mij af of de opdracht van de commissie-Lemstra volledig is uitgevoerd.
De opdracht was nadrukkelijk ook het opsporen van mogelijk benadeelde patiënten.
Hierover kom ik in het rapport niks tegen. De heer Zijlstra zei al dat zich
nog steeds nieuwe slachtoffers melden. Onder de cliënten bevinden zich
ook mensen die pas dit jaar hebben vernomen dat de diagnose gesteld voor 2004
onjuist was. Deze mensen zijn dus pas onlangs gestopt met de inname van medicijnen
die op een foute diagnose waren gebaseerd. De raad van bestuur van het MST
moet het tot zijn taak rekenen om alle slachtoffers op te sporen, zeker de
slachtoffers die nu nog steeds uitgaan van de onjuiste diagnose en dus ook
onjuiste medicijnen gebruiken. Het is jammer dat de commissie alleen de opdracht
had om te kijken naar de periode tot 2004. Ook op de periode daarna valt immers
veel kritiek te geven. Ik denk daarbij vooral aan de rol van de raad van bestuur
en van de raad van commissarissen. Waarom bleef het bijvoorbeeld zo oorverdovend
stil en waarom werd er niks gedaan met de meldingen die binnenkwamen? Ik denk
dat het heel makkelijk is voor de huidige raad van bestuur om de rol van de
vorige raad van bestuur wel kritisch tegen het licht te houden, maar de eigen
rol niet. Ik pleit daarom ook voor een aanvullend onderzoek. Daar hebben alle
patiënten recht op. Het zou goed zijn als dat vanuit het MST zelf wordt
gedaan. Ik denk dat dit goed kan helpen om echt een einde te maken aan de
doofpotcultuur.
 Ik denk dat de Consumentenbond een aantal goede suggesties heeft gedaan
over de rechten van de patiënten op informatie en inzicht. Ik vraag de
minister om ook dit bij de lopende zaken te betrekken en daarmee aan de slag
te gaan bij de aanpassing van het tuchtrecht en bij de hernieuwde rol en taak
van de IGZ. Bij dit alles moet voortdurend in gedachten worden gehouden dat
het allemaal gaat om de patiënt.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Wij onderstrepen
dat zeer. Ook wij vinden dat onderzoek moet plaatsvinden naar de periode na
2003. Mevrouw Wiegman zegt dat het onderzoek plaats zou moeten vinden in het
MST. Vindt zij dat het MST zelf opdrachtgever en onderzoeker moet zijn? Of
vindt zij dat dit door buitenstaanders moet worden onderzocht?
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
De heer Van der Veen noemde al de slager die zijn eigen vlees gaat keuren.
Dat is een risico, maar de doofpotcultuur, die in het MST expliciet naar boven
is gekomen, is ongelooflijk hardnekkig. Het lijkt mij dat het wel eens heel
goed kan zijn als het onderzoek juist door de organisatie zelf op gang wordt
gebracht met het doel om de doofpotcultuur echt uit de hoofden en de harten
van de mensen halen.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Daar geloof ik
helemaal niet in. Dat zeg ik heel eerlijk. Als er sprake is van een doofpot,
dan moet je het onderzoek niet laten doen door de mensen die
zelf de zaken in de doofpot stoppen. Dat moet je door iemand van buiten laten
doen.
 Verder begrijp ik dat mevrouw Wiegman vindt dat bezien moet worden welke
rol de toenmalige inspecteur-generaal van de IGZ, de huidige voorzitter van
de raad van bestuur, heeft gespeeld.
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Over dat laatste aspect heb ik niet expliciet een opvatting uitgesproken.
Ik denk wel dat het een heel bijzondere combinatie is die zonder meer aandacht
behoeft. Ik denk dan aan de verschillende petten, de verschillende ervaringen
die mensen hebben opgedaan en de verantwoordelijkheid die dat met zich brengt.
Dat van buitenaf een onderzoek wordt opgedragen of dat mensen van buitenaf
erbij worden betrokken, kan wellicht helpen, maar ik denk dat wij nu geen
onderzoek moeten laten uitvoeren door externen, waarbij men over de hoofden
van de mensen heen gaat, zonder dat de mensen worden gedwongen om naar hun
eigen functioneren te kijken en daarmee aan de slag te gaan. Dat is een beetje
de angst die ik heb bij een extern onderzoek en een extern rapport.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Is het voor de ChristenUnie
net als voor de VVD een optie om de commissie-Lemstra een vervolgonderzoek
te laten uitvoeren? Het eerste deel hebben zij prima gedaan. Daarmee wordt
voorkomen dat weer opnieuw met al die mensen gesproken moet worden. Daarmee
zouden wij hen opnieuw belasten. Is dat ook voor de ChristenUnie een optie?
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Over de precieze vorm van het vervolgonderzoek heb ik geen uitgekristalliseerde
ideeën waaruit blijkt wie dat onderzoek precies zou moeten doen. Een
ding staat voor mij wel vast: het onderzoek moet niet opnieuw worden gedaan,
maar de verantwoordelijken moeten er wel bij betrokken worden en gedwongen
worden om zelf onderzoek te doen en om aan hun eigen patiënten informatie
te verstrekken. Volgens mij helpt dat om de cultuur te verbeteren en de vertrouwensband
tussen bestuur en patiënten weer op gang te brengen.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Twee weken
voor het meireces vroeg de heer Van Gerven bij de regeling van werkzaamheden
een debat aan over het functioneren van de inspectie. Wij hebben de regering
toen verzocht om een brede opvatting te geven over het functioneren van de
inspectie. Ondanks rappel en ondanks Kamervragen is die brede opvatting niet
gegeven. Ik vind dat een gemis. Steeds als mijn fractie in Kamervragen begint
over het functioneren van de inspectie reageert het kabinet alsof het door
een wesp wordt gestoken. Ik geef een voorbeeld en citeer daarvoor uit een
antwoord van de staatssecretaris. Het gaat om de vraag wanneer het kabinet
zijn brede visie op het functioneren van de inspectie zal geven. De staatssecretaris
zegt dan: de IGZ werkt hard aan het vergroten van de effectiviteit van haar
toezicht. Vervolgens wordt een aantal voorstellen ter verbetering gedaan.
De staatssecretaris eindigt met: mede door deze activiteiten van de IGZ worden
de gebreken in de kwaliteit van zorg in toenemende mate duidelijk en hierdoor
kan het beeld ontstaan dat de kwaliteit van zorg in Nederland verslechtert.
Dat is echter geen antwoord op de vraag. De vraag was namelijk wat de regering
nou vindt van het functioneren van de inspectie. Ik denk dat dit een legitieme
vraag is. Hoe werkt het instrument dat wij in Nederland hebben? Werkt dat
instrument wel naar behoren?
 Het afgelopen jaar is de inspectie wat actiever geweest. Een aantal sluitingen
heeft plaatsgevonden: de intensive care unit van vier ziekenhuizen, de CityKliniek
in Den Haag, de Maximaklinieken in Bloemendaal, Barendrecht en Zandvoort,
de tandartspraktijk Wezel te Heemstede. Dit doorpakken van de
inspectie leidt echter toch tot vragen. De tandartsenpraktijk voldeed niet
aan de voorwaarden voor verantwoorde zorg. Daarbij is een bevel uitgevaardigd
dat geldig blijft tot de tandarts aan de inspectie kan aantonen dat hij voldoet
aan de eis om verantwoorde zorg te leveren. Maar wat gebeurt er met alle fouten
die tot dan toe zijn gemaakt? Gaat het OM onderzoek doen?
 Een aantal instellingen komt onder verscherpt toezicht te staan. Wat als
de inspectie geen actie onderneemt of te laat actie onderneemt? Kan de minister
daar een reactie op geven? Twee keer is gebleken dat de inspectie weinig werk
maakt van het toezicht op separatie. In september 2008 is naar buiten gekomen
dat veel langdurig opgesloten psychiatrische patiënten onder erbarmelijke
omstandigheden leefden. Dat had de inspectie tot dan toe nooit opgemerkt.
Ik noem ook de mate en de duur van het disfunctioneren. Ik verwijs naar de
rapporten van de commissie-Lemstra. De afdeling hartchirurgie van het St Radboud
ziekenhuis in Nijmegen, 22 september: de conclusie van de onderzoeksraad
is dat het huidige toezicht van de IGZ ondermaats was. De brand in een operatiekamer
in het Twenteborg ziekenhuis: de conclusie van de onderzoeksraad is dat het
huidige toezicht van de IGZ ondermaats is. Wat is de verklaring hiervoor?
Ik vind dat deze vragen beantwoord moeten worden in plaats van daarop te reageren
alsof men door een wesp is gestoken. Heeft de IGZ te weinig capaciteit? Is
dat misschien een antwoord op de vraag? Heeft de IGZ een te lakse houding?
Is dat wellicht een antwoord? Naar de mening van mijn fractie moeten die antwoorden
er wel komen.
 De staatssecretaris heeft een aantal toezeggingen gedaan. Hoe staat het
met de mystery guest? Hoe gaat het met de onaangekondigde bezoeken of met
Winnersway, waar het gigantisch misging? In de brief van de staatssecretaris
lezen wij dat in september twee bezoeken aan Winnersway zullen worden gepleegd,
waarvan er een onaangekondigd zal plaatsvinden. Maar als je nu al zegt dat
je in september twee keer komt, dan kom je toch niet onaangekondigd? Dan kondig
je al aan dat je in september twee keer komt. Kan dat soort dingen niet wat
scherper? Kan dit niet wat sterker aangezet worden?
 Hoe staat het met de toezegging omtrent een VOG voor alle medewerkers
in de zorg? Op welke wijze wordt daarop nou eens actie ondernomen?
 Een aantal dingen in de brief heeft mijn gedachten geprikkeld. Ik lees
voor: IGZ erkent dat zij niet adequaat heeft gereageerd inzake het disfunctioneren
van bepaalde professionals omdat te veel werd vertrouwd op informatie die
vanuit de zorginstelling zelf naar buiten kwam. Ik vind dit een belangrijk
punt om te monitoren. Ik heb namens mijn fractie vijf of zes Kamervragen gesteld
naar aanleiding van de situatie in Huis in de Duinen. Bij 26 van de 30 sterfgevallen
in 18 maanden tijd lijkt het erop dat de staatssecretaris haar oren te veel
heeft laten hangen naar de bestuurders. Dan de hospital standardized mortality
rate. De werkelijke sterfte in een ziekenhuis wordt daarbij afgezet tegen
de sterfte die op basis van de kenmerken van de patiënt werd verwacht.
Dat is precies wat mijn fractie met Huis in de Duinen naar voren heeft willen
brengen. Daar was het gemiddelde sterftecijfer 2,5 keer hoger dan gewoon is
in zorginstellingen. Noch door de inspectie noch door de staatssecretaris
is iets gedaan om daarover opheldering te krijgen. Het afgelopen jaar was
de sterfte ineens 7 op 30. Dan moeten wij het doen met verbeterplannen. Waarom
wordt dit niet opgehelderd? Waarom gebeurt er niks? Vijf medewerkers hebben
een verklaring afgelegd waaruit gebrekkige zorg, mishandeling en nalatigheid
blijkt. Waarom worden die mensen noch door de inspectie noch door de staatssecretaris
serieus genomen?
 
 De voorzitter: Hiermee zijn wij aan het eind
gekomen van de eerste termijn van de Kamer. Na een korte schorsing gaan wij
door met de eerste termijn van de minister.
 
 Minister Klink: Mevrouw de voorzitter. Wij
voeren vandaag een algemeen debat over de Inspectie voor de Gezondheidszorg,
over het functioneren van de inspectie, over haar toekomst en over haar verleden.
Wat bij het MST is gebeurd, illustreert waarom het noodzakelijk is dat de
inspectie anders gaat werken. Ook zal zij kritisch moeten bekijken in hoeverre
de kanteling die zich heeft afgetekend, al toereikend is. In die zin vloeit
het in elkaar over, maar het zwaartepunt ligt nu bij het MST. Ik wil daar
dan ook eerst iets over zeggen.
 Twee weken geleden voerden wij een algemeen overleg over de governance.
Ook toen kwam de vraag naar voren over de raad van bestuur en de raad van
toezicht, van MST, maar ook van andere ziekenhuizen. Zo-even werd door mevrouw
Agema al het St Radboud ziekenhuis genoemd. Dat is ook terecht, want de Onderzoeksraad
voor Veiligheid heeft daar niet voor niks onderzoek naar gedaan en geconstateerd
dat er grote hiaten zijn in de sfeer van de governance. Na afloop van dat
debat werd mij door RTV Oost gevraagd wat ik ervan zou vinden als er een vervolgonderzoek
zou plaatsvinden naar de periode vanaf 2004. Naar ik meen hebben alle
leden van de commissie dat naar voren gebracht. Ik heb toen gezegd dat ik
dat een verantwoordelijkheid van de raad van bestuur vind, maar dat ik de
raad daartoe wel oproep. De heer Zijlstra vroeg hoe het mogelijk was dat het
zo lang heeft geduurd voordat een en ander naar boven kwam. Die vraag vind
ik relevant. Mevrouw Wiegman en mevrouw Schermers noemden het vergroten van
het zelfinzicht van de raden van bestuur en ook daarom vind ik het van betekenis.
Daarmee laat je ook zien dat niemand voor de transparantie en openbaarheid
wegloopt. Ik herhaal hier dan ook nadrukkelijk de oproep aan de raad van bestuur
om dat gewoon te doen en daar maximaal open in te zijn. Ik roep de raad ook
op om dat door externen te laten doen. Spiegelen wil immers zeggen dat je
jezelf openstelt voor een kritische blik van derden.
 De heer Van der Veen stipte al de vervolgvraag aan: geldt dit dan niet
ook voor de inspectie? Wij hebben onderzoek gedaan naar de rol van de inspectie
in het verleden en daar lessen uit getrokken. Wij hebben de inspectie gevraagd
om de toedracht en de verschrikkelijke gebeurtenissen te bekijken. Rond de
170 mensen hebben zich de afgelopen periode gemeld bij de raad van bestuur.
Het is overigens goed dat de raad van bestuur de mensen heeft gevraagd om
zich te melden. Veel mensen zijn immers onzeker over de diagnose en kijken
vanuit dat perspectief terug op hun leven. Twee weken geleden vertelde mij
iemand – naar ik meen is hij hier aanwezig – wat voor een enorme
impact het heeft op je werkzame leven en op je pensionering; hij moest zelfs
verhuizen. Het is werkelijk dramatisch. Als zo iemand daarover spreekt, zou
je bijna in de dramatiek meegaan; het is echt heel erg. Het verkennen van
die toedracht was noodzakelijk. De inspectie heeft dat openhartig, ruimhartig
en met een open blik gedaan. Zij heeft daar ook lessen uit getrokken. Bij
een van de punten die toen al naar voren kwamen, hebben wij de vraag gesteld:
is dit het verhaal met de verklaringen erbij, of moeten wij toch aan externen
vragen om eens te bezien of hieruit meer lessen te trekken zijn dan wij nu
doen? De heer Legemaate heeft daar toen naar gekeken. Naar mijn mening heeft
hij daar perfecte conclusies uit getrokken en ons aanbevelingen gedaan waarmee
wij uit de voeten kunnen. Diezelfde houding moeten wij uitstralen bij het
verzoek om eens na te gaan of met het interne onderzoek alle feiten boven
tafel zijn gekomen. Ik zal dan ook doen wat de heer Van der Veen en anderen
vroegen. Laten wij maar eens kijken of het onderzoek van de inspectie alle
feiten boven tafel heeft gebracht. Als het aan mij ligt, komen er dan twee
onderzoeken: de inspectie zelf wil het onderzoek entameren met de vraag of
voldoende gegevens naar boven zijn gehaald – wellicht is er nog meer –
en het MST moet nagaan in hoeverre vanaf 2004 toereikend is opgetreden.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Ik dank de minister
voor de toezegging, maar ik wil dat wij elkaar goed begrijpen. Wij vragen
om een onderzoek waardoor duidelijk wordt wie op welk moment wat wist. Ook
willen wij weten wat hij of zij vervolgens met die informatie heeft gedaan.
Wij vragen om dat onderzoek omdat formeel wel posities worden ingenomen, maar
het nemen van een verantwoordelijkheid, het verdergaan dan de formele positie,
onderbelicht is gebleven. Wij vinden dat dit geldt voor het MST en voor de
inspectie. Daar kunnen immers dezelfde vragen worden gesteld. Ik vraag mij
af of het verstandig is als het MST dat door de raad van bestuur laat doen.
 
 Minister Klink: Inderdaad, wij moeten elkaar
goed verstaan. Ik ga eerst in op de vraag wie het onderzoek uitvoert. De inspecteur-generaal
en ik hebben besproken of dit moet gebeuren of niet. De inspecteur-generaal
heeft gezegd dat hij dat prima vindt. Wij laten dat echter door externen doen.
Wij hebben lessen uit de rapportage getrokken en die lessen zijn vervolgens
door de heer Legemaate nog eens bekeken. Hij heeft daar nog zaken aan toegevoegd.
De externen gaan nog eens na wie wanneer wist wat er gebeurde en wat de betrokkene
daarmee heeft gedaan. Wij laten dus nog eens valideren of die vragen toereikend
zijn beantwoord. «We» is dus de inspectie zelf. Zij laat dit door
een externe instantie uitvoeren.
 Hetzelfde geldt naar mijn mening voor het MST. Ik wil het MST dringend
aanbevelen om dat onderzoek door externen te laten doen.
 Dan de lessen die getrokken zijn. Ook dat is een punt van aandacht. Ik
zeg dit in het verlengde van de opmerking van de heer Van der Veen: wie wist
wat en is daarna adequaat opgetreden? Stel dat de casus zich zou herhalen.
Je weet van iemand dat hij verslaafd is en een verkeerd recept heeft voorgeschreven.
Wellicht komen er zelfs signalen dat iemand – en dat was in 2002 meen
ik het geval – een tuchtzaak wil aanspannen. De inspectie en ik vinden
dat zo’n signaal serieus genomen moet worden. Vervolgens moeten patiëntendossiers
en ander bronmateriaal worden bekeken. Huisartsen moet worden gevraagd of
zij signalen dienaangaande hebben gekregen. Als er dergelijke ernstige aanwijzingen
zijn voor incidenten die een bredere reikwijdte kennen, dient er meer gespit
te worden. De bronnen moeten worden achterhaald en vervolgens moet men er
achterheen gaan. Dat is een belangrijke les uit hetgeen er in 2001–2002
is gebeurd. Dat is de les die nu wordt getrokken. De inspectie heeft verklaard
waarom zij conform de toen geldende praktijk en maatstaven heeft opgetreden.
Bij de raad van bestuur is gevraagd in hoeverre hij informatie had over het
medisch disfunctioneren van betrokkene. Daarop werd geantwoord dat het allemaal
goed zat. Mevrouw Schermers wees er zo-even op. De combinatie van een verslaving,
die op zichzelf al een herhalingsrisico met zich brengt – dat is een
van de criteria van de inspectie – en incidenten in de medische sfeer
is voor de inspectie een aanknopingspunt om dieper te gaan spitten.
 Ik ga verder met mijn algemeen betoog. Ik zal zo meteen ingaan op de specifieke
vragen rondom het MST. Ik wilde eerst hierop ingaan omdat dit direct helder
moest zijn.
 Ik ben het met mevrouw Agema eens dat er veel commotie is geweest over
incidenten in de zorgsector. Wij spraken over de neuroloog in Twente. Zij
verwees naar de CityKliniek in Den Haag, de babysterfte in het Westfriesgasthuis,
de maagverkleining in Emmen. Die incidenten hebben terecht veel aandacht gekregen.
Ik deel haar mening dat door de inspectie op veel fronten daadwerkelijk en
toereikend is opgetreden. Dat moge helder zijn. Ik kom zo meteen nog terug
op de omslagen die zijn gemaakt. Dat is gebeurd vanuit het motief dat patiënten
die een zorginstelling binnengaan, erop moeten kunnen vertrouwen dat daar
op een hoog niveau toereikende zorg wordt geboden.
 Ik ben het zeer met de staatssecretaris eens dat het naar voren komen
of het naar boven halen van gegevens uiteindelijk reputatieschade voor de gezondheidszorg in bredere zin met zich kan brengen. Door die zure
appel moeten wij echter heen bijten. Ik wil wel gemeld hebben dat de gezondheidszorg
in Nederland in brede zin echt in optima forma is. Die is gewoon heel goed.
Binnenkort wordt de European Health Consumer Index gepubliceerd. Nederland
staat echt met afstand op de eerste plaats. Volgens mij wordt het maandag
in Brussel bekendgemaakt. Ik zag het al op het internet, dus ik neem de vrijheid
om dat hier toch maar even te zeggen in de hoop dat de leden dit niet al te
wijd verspreiden. De Nederlandse zorg is heel goed; laat dat duidelijk zijn.
De meeste mensen werken er met toewijding. Dat moge ook duidelijk zijn. Dat
is zo-even ook door leden gezegd, maar ik hecht eraan dat zelf nog eens te
benoemen.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Ik waardeer natuurlijk
dat de minister het wil opnemen voor de staatssecretaris, maar ook hier krijg
ik weer een antwoord op een vraag die ik niet heb gesteld. Het gaat erom wat
wij in brede zin vinden van het functioneren van de inspectie. Is dit het
juiste instrument? Werkt dit instrument naar behoren? Waar kan het beter?
 Laat ik nog een voorbeeld geven uit de stukken. De IGZ zal meer bekendheid
geven aan het loket voor klachten en meldingen. Individuele en anonieme meldingen
behandelt het IGZ niet. Hierbij wordt terugverwezen naar de zorginstelling
en naar de genoemde klachtencommissie. Dat is het functioneren van de inspectie.
De inspectie kiest ervoor om op die manier te functioneren. Bijvoorbeeld bij
de casus-Huis in de Duinen is al in februari een anonieme klacht neergelegd
bij de inspectie. De inspectie heeft die terugverwezen naar Huis in de Duinen.
Vervolgens is er een flauw intern rapportje gekomen en is een etterende wond
ontstaan. Binnen anderhalf jaar was het sterftecijfer er 2,5 keer hoger dan
normaal. Ik denk dat dit niet de werkwijze van de IGZ moet zijn. Ik denk dat
de IGZ in een bredere context op een aantal punten anders moet werken. Daar
gaat mijn vraag over. Die gaat niet over wat wel goed gaat, niet over de plek
die Nederland op een Europese lijst inneemt. Het gaat om het functioneren
van de inspectie.
 
 Minister Klink: Dan moet ik mevrouw Agema
toch een beetje teleurstellen. Het gaat er mij wel om het beeld neer te zetten
van een gezondheidszorg die door de bank genomen toereikend functioneert.
Men moet erop kunnen vertrouwen dat in een zorginstelling goede zorg wordt
geleverd. Dat is in de regel het geval en dat wil ik gewoon even gemeld hebben.
 Natuurlijk kom ik op de vragen van mevrouw Agema terug, maar ik wil daarbij
wel de volgorde hanteren van de sprekers. Ik ga ook in op de cases die mevrouw
Agema heeft genoemd.
 Nu zijn wij bezig met het benoemen en expliciteren van de verantwoordelijkheden.
Die liggen in de eerste plaats bij de beroepsgroepen, bij de medici zelf.
Dat gaf de heer Van Gerven ook aan en daarover ben ik het met hem eens. In
de tweede plaats ligt de verantwoordelijkheid bij de raden van bestuur en
de raden van toezicht. Om die reden leggen wij in de Wet cliëntenrechten
zorg en in de governancebrief zoveel nadruk op het feit dat de raad van bestuur
zelf verantwoordelijk moet zijn voor de kwaliteit. Staan daaraan toelatingsovereenkomsten
in de weg, dan zijn die bepalingen domweg nietig. Vervolgens is de IGZ de
toezichthouder op het gebied van kwaliteit van zorg. Het moet van binnenuit
komen, maar wij kunnen niet zonder een goed verticaal toezicht.
 Wat doen wij om de rol van de inspectie te verbeteren? Mevrouw Agema zegt
dat de inspectie er niks mee doet als mensen klachten bij de inspectie deponeren.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Anoniem.
 
 Minister Klink: Zelfs anoniem. De inspectie
zal inderdaad niet vervolgens de klachtenprocedure ingaan of naar de geschillencommissie
of de tuchtrechter gaan. Dat gebeurt inderdaad in eerste aanleg op het niveau
van de patiënt. Dat geldt echter niet als zich een patroon aftekent,
ook niet als dat door anonieme klachten blijkt. Calamiteiten worden bijvoorbeeld
gemeld of patiënten hebben klachten of een en ander blijkt uit de basisregistratie
die elk jaar door ziekenhuizen moet worden ingevuld en waaruit per ziekenhuis
verschillen in kwaliteit kunnen blijken. Als daar een patroon in zit dat aanleiding
geeft voor een geïntensiveerd toezicht, of als het aanleiding geeft om
intensiever te gaan bekijken wat er in een instelling gebeurt, dan neemt de
inspectie dat terdege ter hand. Dat is het zogenaamde risicogestuurde toezicht
van de inspectie. Daar kan ook bij komen dat de inspectie in de breedte alle
informatie bekijkt en bepaalt welke instellingen wel en welke instellingen
niet goed scoren. Dat is het gefaseerde toezicht, waarover de Algemene Rekenkamer
ook het een en ander heeft gezegd. Dat lijkt mij een valide manier om te inspecteren
in hoeverre de zorg toereikend is. De afgelopen jaren is daar het thematische
toezicht bijgekomen. De ic’s zijn al door mevrouw Schermers genoemd.
De laparoscopie is de afgelopen jaren ter hand genomen. De inspectie heeft
ook gekeken naar het preoperatieve en het operatieve proces en zal binnenkort
gaan kijken naar het postoperatieve proces. Daarbij wordt nagegaan waar hiaten
in de zorg voorkomen. Niet om het daarbij te laten, maar om een handhavingskader
te formuleren op basis waarvan vervolgens wordt gehandhaafd. Dat laatste is
echt een uitdrukking van het proactieve karakter van de inspectie. Het handhavingskader
wordt geformuleerd. Iedereen weet via kenbare normen waar hij aan toe is en
ook is bekend waar vervolgens op kan worden gestuurd en gehandhaafd.
 De inspectie moet nu vaak leunen op richtlijnen. Dat was bijvoorbeeld
bij de ic’s het geval. De inspectie tilt die richtlijnen naar het niveau
van een kader voor handhaving. Als normen ontbreken, ontwikkelt de inspectie
die. Op basis van deze toegevoegde normen worden de instellingen beoordeeld.
Dat is bijvoorbeeld ook bij separaties gebeurd, waarvoor ook een handhavingskader
is ontwikkeld. Om die reden zijn wij op dit moment bezig met veiligheidsnormen.
Mevrouw Sap heeft hierover een motie ingediend die door een Kamermeerderheid
is gesteund. Daarin wordt gevraagd om uit de richtlijnen die normen naar boven
te tillen die als een veiligheidsnorm, als een ondergrens, kunnen gelden.
Komt men daar onder, dan zal de inspectie handhaven. Dat kan gebeuren via
geïntensiveerd toezicht, maar ook via een bevel of zelfs door het sluiten
van een zorginstelling. Met de nieuwe Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving
volksgezondheidswetgeving komt er een instrument bij, namelijk de boete. Wordt
een calamiteit niet gemeld, dan kan de inspectie aan de betrokken instelling
een boete of een last onder dwangsom opleggen. Het hoofdpunt is dat wij beter
helder maken wat de normen zijn, via de veiligheidsnormen en via de kwaliteitsindicatoren –
de tachtig aandoeningen. Zijn die normen helder en zijn de handhavingskaders
ontwikkeld, dan zal de inspectie de handhaving beter ter hand nemen. Dat is
in feite de drieslag die wij maken: transparantie, handhavingskaders ontwikkelen
en effectief handhaven. Die drieslag is kenmerkend voor de proactieve rol
die de inspectie de afgelopen periode heeft opgepakt. En naar mijn beleven
moet zij op die weg verdergaan. De vragen die vandaag hierover zijn gesteld
kunnen nog steeds tot een meerwaarde leiden in het traject dat nu is ingezet.
 Mevrouw de voorzitter. Hiermee rond ik mijn algemene blok af. Ik zeg dat
omdat dit wellicht een aanleiding is voor het plegen van interrupties. Nu
dat niet het geval is, ga ik in op de specifieke vragen.
 De heer Van Gerven vindt dat de inspectie geregionaliseerd moet worden.
Hem staat een onderzoeksraad voor de veiligheid voor ogen met regionale ankerpunten.
De inspectie werkt nu regionaal. Maakt het zoveel uit of de onderzoeksraad
iets doet of de inspectie? Gaan wij organisaties dan niet dupliceren?
Bijna alle punten die de heer Van Gerven noemde, worden op dit moment erbij
betrokken. Medische fouten zouden volgens hem gemeld moeten worden bij de
ongevallenraad; gebeurt dat niet, dan volgt een sanctie. Ik zei zo-even al
dat de Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezondheidswetgeving ons
de mogelijkheid geeft om bij het niet melden van een calamiteit een boete
op te leggen. Daar zijn wij dus mee bezig. Verder vroeg hij om prioriteit
te geven aan het veilig melden. Dat doet de inspectie. Zij ziet toe op het
veiligheidsmanagementsysteem (VMS). In 2012 moet dat in elke zorginstelling
aanwezig en geaccrediteerd zijn. Het veilig melden van incidenten maakt daarvan
deel uit. De inspectie ziet er ook op toe dat de protocollen bij medische
calamiteiten worden nageleefd. Er wordt al geregionaliseerd gewerkt. De inspectie
moet er verder zijn bij ernstige klachten, zo zegt de heer Van Gerven. Ik
heb net al aangegeven dat bij ernstige klachten het risicogestuurd toezicht
van de inspectie ter hand wordt genomen. Een medisch letselschadefonds is
inderdaad van een andere orde, maar dat staat min of meer los van de vraag
in hoeverre er een inspectie of een ongevallenraad moet zijn. Ik ben het dus
met mevrouw Schermers eens als zij zich afvraagt wat een nieuwe instantie
toevoegt als de activiteiten die daarvan worden gevraagd, al ter hand worden
genomen. Ik zie de meerwaarde van een onderzoeksraad niet.
 De heer Van Gerven vraagt verder wanneer het voor de inspectie mogelijk
wordt om alternatieve genezers aan te pakken. Ik heb de Kamer eerder gemeld
dat de inspectie de mogelijkheid krijgt om een bevel op te leggen aan alternatieve
genezers als zij schade veroorzaken aan de gezondheid van cliënten. De
inspectie krijgt de mogelijkheid om uitwassen bij alternatieve geneeswijzen
aan te pakken. Zaken zoals bij mevrouw Millecam en dergelijke kunnen dan hoop
ik, als er schade is opgetreden, via een bevel in het vervolg worden ondervangen.
 
 De heer Van Gerven (SP): Ik wil de minister
toch vragen of hij serieus in wil gaan op mijn voorstellen, in ieder geval
nog op de capaciteitsvraag. Ik kom even terug op de medische ongevallenraad
en de ernstige klachten. De SP vindt bijvoorbeeld dat in een geval zoals het
Medisch Spectrum Twente een onafhankelijke ongevallenraad a la de onderzoeksraad
van Pieter van Vollenhoven zelf onderzoek zou moeten doen. Als zo’n
raad, die werkt onder de vlag van de inspectie maar losstaat van de dagelijkse
praktijk van de inspectie, daar onderzoek naar zou doen, zou daar een preventieve
werking van kunnen uitgaan. Het zou de inspectie tot een veel actiever instrument
maken, want ze is nu veel te afwachtend. Mijn andere punt betreft de ernstige
klachten. Er is een verschil tussen een patroon dat er is en de ernst van
de individuele klacht. Stel dat sprake is van een ernstige individuele klacht
met de dood daarop volgende. Is dat op zichzelf geen aanleiding voor de inspectie
om direct onderzoek te doen? Veel mensen voelen zich daarin niet gesteund.
 
 Minister Klink: Dat zijn twee vragen. U hebt
het over een onafhankelijke raad, maar de inspectie moet ook onafhankelijk
zijn. Ik snap u wel. Sterker nog, het is niet alleen uw gevoel, het is ook
mijn gevoel. Neem van mij aan, de eerste keer dat ik het relaas las van de
neuroloog in Twente, had ik een onbehaaglijk gevoel, zo van: had men niet
doortastender kunnen optreden? Dat is volstrekt evident. Dat gevoel leefde
ook bij de inspecteur-generaal met wie ik toen sprak. Daarom wordt niet alleen
de les getrokken die de heer Legemaate ons aan de hand deed, namelijk dat
een voorlopige voorziening bij de tuchtrechter gevraagd moet kunnen worden
en dat er een zwarte lijst moet komen en dergelijke, maar ligt ook de vraag
voor wanneer een signaalwaarde dusdanig is dat de inspectie moet zeggen: oké,
hier is sprake van een combinatie van bijvoorbeeld verslaving en een incident
en hier kan gemakkelijk meer aan de hand zijn dan zich nu aftekent. Dan is
de raad van bestuur de eerste instantie waarbij je navraag doet.
Ik kan me echter goed voorstellen dat je in dat geval, zoals de onderzoeksraad
dan doet, dieper spit en ervoor kiest om patiëntendossiers naar boven
te tillen. De inspectie komt daarvoor met een protocol. Ik zal de Kamer dat
protocol graag doen toekomen zodra het er ligt en voor het actief handelen
van de inspectie afgerond is. Dit is dus precies de vraag die bij de inspectie
voorligt. Ik wil die handhavingsrichtlijn graag met de Kamer wisselen, want
dat gevoel van ongemak leeft niet alleen bij haar.
 Uw tweede vraag ben ik even kwijt.
 
 De heer Van Gerven (SP): Die ging over de
ernst van de klacht. Zou een bijzonder ernstige klacht op zichzelf niet al
voldoende reden moeten zijn voor actief optreden door de inspectie?
 
 Minister Klink: Ik ben geneigd ja te zeggen.
Ik wijs op het recente vreselijke incident waarbij iemand inwendig –
laat ik het maar even hard zeggen – verbrandt. Dat kan voor de inspectie
inderdaad een reden zijn om te zeggen: dit is voor ons zo ernstig, dit laten
we niet over aan het tuchtrecht of een individuele klacht, we gaan hier poolshoogte
nemen. Dus: ja.
 Over de capaciteit van de inspectie hebben we al verschillende keren gesproken.
Naar onze beleving is die toereikend. We zijn min of meer gevrijwaard van
de 20%-operatie die op het openbaar bestuur afkwam en afkomt; 6%
is de taakstelling geweest. Ik maak wel een punt. Ik ben het namelijk zeer
eens met wat de heer Zijlstra en mevrouw Agema zeiden over de mystery guests.
Steekproefsgewijs werken kan heel nuttig zijn, omdat men niet weet wanneer
de inspectie langskomt en je niet elk ziekenhuis op elk thema hoeft te bespiegelen.
Het kan echter veel gerichter. Een gerichte handhaving op basis van een klein
aantal casussen kan er wel degelijk toe leiden dat de norm ingeprent wordt,
zoals men in justitiële kringen zegt. Dan doe je dus wat je beoogt, namelijk
betere zorg realiseren.
 Er is gevraagd om een medisch klachtenschadefonds. Sinds 1 januari
2008 hebben we geschillencommissies bij de zorginstellingen. Die verschaffen
eenvoudige, goedkope en snelle procedures voor cliënten om een geschil
af te handelen. Daar kan men ook schadevergoeding eisen. Dat traject is gekozen
in plaats van een fonds.
 Mevrouw Schermers wees er zeer terecht op dat de inspectie, als zij een
structuur in meldingen ziet die het gevoel geeft dat er meer aan de hand is
dan een afzonderlijk incident, hoe ernstig soms ook, zich vanwege het risicogestuurd
toezicht van de toedracht moet vergewissen.
 Mevrouw Schermers vraagt naar de relatie tussen het Openbaar Ministerie
en de inspectie. Is het zo dat feitelijke informatie eerder beschikbaar is
bij het OM dan bij de IGZ? De inspectie en het OM hebben een samenwerkingsprotocol.
Ik ga echter in overleg met de minister van Justitie– dat is dus een
toezegging – om die bepalingen aan te passen, zodat de inspectie ook
van meet af aan op de hoogte is van de feiten.
 Dat brengt mij bij een punt dat de heer Zijlstra aansneed: de functie
van het tuchtrecht in relatie tot het strafrecht. Het tuchtrecht beoogt de
kwaliteit van de zorg te dienen en niet om punitief te zijn. Dat geldt natuurlijk
wel voor het strafrecht. Als sprake is van vermijdbare sterfte en hiaten in
meldingen hiervan aan de inspectie, dan is dat een omissie voor het risicogestuurd
toezicht van de inspectie, omdat een fiks aantal meldingen niet op de burelen
van de inspecteurs komt. Het is ook in de sfeer van de strafrechtelijke handhaving
een omissie, omdat het OM dan niet de informatie krijgt die een aanknopingspunt
kan zijn voor een strafrechtelijk traject. Dat speelt dus op dat niveau wel
degelijk. Ik begrijp uit dien hoofde de terughoudendheid bij het doen van
meldingen, maar het zou niet zo mogen zijn. Een ziekenhuis of een arts dient
zich inzichtelijk en voor correctie vatbaar op te stellen. Natuurlijk zal
het OM altijd rekening houden met de omstandigheden en proportioneel
optreden, ook in zijn handhaving, maar het kan niet zo zijn dat calamiteiten
niet gemeld worden.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Ik vergelijk het maar
met de situatie rond euthanasie. Als je dat niet meldt, dan is het fout, maar
men is van nature altijd terughoudend geweest met melden, want je weet als
arts niet wat je veroorzaakt. Ik deel wat u zegt, dat het er niet toe mag
leiden dat men niet meldt, maar hoe gaan we dat grijze vlak dat we constateren
tussen tucht- en strafrecht, opvullen? Ik trek toch maar de vergelijking met
de automobilist. Dan gaat er meteen een strafrechtelijke procedure overheen.
In de praktijk wordt in het tuchtrecht, hoewel daarvoor niet bedoeld, impliciet
of expliciet genoegdoening voor de patiënt nagestreefd. Moeten we niet
kijken in hoeverre zaken nadrukkelijker bij het OM moeten worden neergelegd,
omdat er vaker een strafrechtelijke procedure zou moeten volgen? Hoe ziet
u die verhoudingen? Hoe kunnen we dat grijze vlak opvullen?
 
 Minister Klink: Ik pak drie punten die u aanreikt
samen om vervolgens bij uw vraag in algemene zin terug te keren. Allereerst
het punt dat de heer Van Gerven opperde: in hoeverre ben je als collega gehouden
om een calamiteit te melden als er sprake is van een doofpotcultuur? De heer
Van der Veen sprak over visitatiecommissies die accrediteren terwijl ze weten
dat er van alles mis is. Dan zijn er de wetenschappelijke verenigingen die
in het kader van visitaties, en die gaan niet altijd over opleidingen, gegevens
hebben over het functioneren van maatschappen die soms niet bij raden van
bestuur terechtkomen. Ik vernam zo-even van een van de collega’s dat
de Vereniging voor Heelkunde en een andere wetenschappelijke vereniging die
informatie wel al jaren bij de raden van bestuur melden. De overige wetenschappelijke
verenigingen doen dat nog niet, alhoewel ik vernomen heb dat de Orde van Medisch
Specialisten de aanbeveling zal doen om dat wel te gaan doen. Dat zijn drie
zaken waarbij je je afvraagt in hoeverre sprake is van een soort gildecultuur,
waarbij de correctie hooguit over en weer plaatsvindt en niet transparant
in de openbaarheid. Dat is een reëel punt. Maar stel dat elk incident,
bijna-incident of omissie gemeld moet worden bij de inspectie. Ik wil geen
klikkerscultuur, waarbij, als zaken dreigen te ontsporen of er net wat kleinere
fouten gemaakt zijn, achteraf zelfs gezegd kan worden «dat had u moeten
melden bij de inspectie of de raad van bestuur». Het is een gebied dat
wellicht nadere verkenning vergt. In hoeverre is het de beroepseer en de beroepsplicht
van betrokkene om te melden bij raden van bestuur en de inspectie? En wellicht
in die volgorde. Of eerst binnen de maatschap, dan bij de raad van bestuur
en dan bij de inspectie. Het zou te gemakkelijk zijn om nu zomaar even een
antwoord op die vraag te geven. Ik zeg wel toe dat ik dat thema ga verkennen
en wellicht de komende periode ook externen – dat was achteraf een gelukkige
greep – zal vragen mee te denken over de vraag welke verbeteringen mogelijk
zijn.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Mijn vraag is niet
beantwoord. Ik heb de cijfers genoemd: 100 tot 200 meldingen versus 1500 tot
2000 doden. Als een vrachtwagenchauffeur over een fietser heen rijdt, heeft
hij meteen een strafzaak aan zijn broek. Die leidt in veel gevallen misschien
niet tot vervolging, maar het gebeurt wel. Als patiënten of nabestaanden
met een situatie geconfronteerd worden waarbij er echt iets aan de hand is,
moet mogelijk, en veel vaker dan nu, onderzocht worden of er een strafrechtelijk
vervolg moet komen. Mijn gevoel is dat het nu te vaak blijft hangen in het
tuchtrecht. Daar is het tuchtrecht niet voor bedoeld.
 
 Minister Klink: Ik onderscheid twee punten
in uw vraag. Ik zal niet zo uitweiden dat ik vervolgens weer bij andere terechtkom.
Het eerste is de meldingsplicht als zodanig. U trok een parallel met euthanasie.
Dat moet gemeld worden, anders zit je volgens mij ook in de strafrechtelijke
sfeer. Het tweede punt betreft de vraag wat het OM met de melding doet. Dat
ligt met name in de justitiële, strafrechtelijke sfeer, vooral de vervolging
en het opportuniteitsbeginsel dat geldt en de mate waarin sprake was van causaliteit.
Die ligt in de medische sfeer natuurlijk een stuk genuanceerder dan daarbuiten.
Je kunt niet zomaar aannemen dat er dood door schuld is wanneer een medische
fout gemaakt is. Die causaliteit is in ieder geval ingewikkelder, genuanceerder
en minder direct dan in andere sferen. Ik wil in het verlengde van wat ik
zo-even zei, u best toezeggen dat ik ook daar nog eens even goed over ga nadenken
en de strafrechtelijke trajecten tegen het licht zal houden. Het andere punt
betreft de melding als zodanig bij calamiteiten waar vermijdbare sterfte mee
gemoeid is. Daar ga ik ook naar kijken, want ik vind dat u een terecht punt
aansnijdt. Het is al zo dat calamiteiten gemeld moeten worden bij de inspectie.
Op niet melden kan inmiddels een boete staan, maar dan hebben we het over
bestuursrechtelijke handhaving door de inspectie. Wat u aansnijdt, is het
strafrechtelijke traject voor het onthouden van informatie aan het OM die
van belang kan zijn voor iets wat de rechtsorde ook kan schokken, namelijk
medische fouten. Ik teken daar nogmaals bij aan dat de causaliteit daarbij
veel minder duidelijk is. We moeten ook geen cultuur krijgen waarin een arts
bijna niet meer durft te opereren.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Daar zijn we het over
eens.
 
 Minister Klink: Mevrouw Schermers vroeg naar
de transparantie van de inspectie, die onrust met zich kan brengen bij patiënten.
Uit het citaat van mevrouw Agema bleek al dat ook de staatssecretaris ooit
gezegd heeft dat maatvoering en de manier waarop je die inbedt, van belang
is. Het is ook de reden dat ik nog maar eens meld dat Nederland mondiaal goed
presteert. Dat heeft precies te maken met het punt van mevrouw Schermers.
Laten we niet het beeld oproepen dat het over de hele linie mis is. Dat is
namelijk niet zo. Velen van u weten dat uit eigen ervaring. Die transparantie
geldt ook voor de mate waarin de inspectie zelf kritisch wil zijn. Uit dien
hoofde deed ik zo-even de toezegging dat de inspectie gaat onderzoeken of
alles naar boven gehaald is en of voldoende is opgetreden toen de feiten naar
boven kwamen.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Dat was niet de essentie
van mijn vraag. Ik weet dat vaak gezegd wordt dat mensen onzekerder worden
over de zorg in Nederland naarmate wij meer verkeerde dingen naar boven halen.
Ik heb mijn vraag specifiek toegespitst op de casus van de niveau-1-ic’s.
Het was namelijk vrij nieuw dat over dezelfde soort afdelingen in verschillende
ziekenhuizen gezegd werd dat ze het niet meer waard waren om die naam te dragen,
terwijl er op dat moment wel patiënten liggen die niet overplaatsbaar
zijn. Die liggen daar naar hun infuusje te staren en denken «lig ik
hier nog wel veilig?». Het is heel goed dat het toezicht verscherpt
wordt en dat er maatregelen worden genomen, maar kondig niet op donderdag
aan dat een heleboel patiënten in heel Nederland ineens niet meer veilig
liggen op de ic. Dat was de essentie.
 
 Minister Klink: Laat ik dat maar gewoon als
boodschap meenemen, want anders gaan we de hele discussie over de ic’s
en die periode overdoen. Er valt wel meer over te zeggen. Er waren aankondigingen
geweest aan de ziekenhuizen. Er was ook de aansporing van «u voldoet
niet meer aan level x, dus moeten patiënten naar andere instellingen
toe». Daarbij lag er wel een verantwoordelijkheid van de instellingen
zelf. De inspectie kan niet zelf een karretje langsturen. Het lag dus iets
genuanceerder dan u stelt, maar het is een punt van aandacht.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Mijn boodschap was
ook een beetje dat ik de inspectie vraag om daar rekening mee te houden en
daarvan te leren.
 
 Minister Klink: Ik durf wel te zeggen dat
dat leermoment niet geruisloos gepasseerd is bij de inspectie.
 We gaan in de Wet cliëntenrechten zorg regelen dat nabestaanden inzage
krijgen in patiëntendossiers. Er moet wel een gerechtvaardigd belang
zijn, maar het betekent wel een accentverschuiving. Meer dan dat, het zal
een klimaatverschuiving zijn. Een ding mogen we niet uit het oog verliezen.
Ik zeg het maar vrij bewust, omdat ik signalen krijg dat dit niet over de
hele linie gewaarborgd is. Patiëntendossiers dienen volledig te zijn
en te blijven, ook in geval van incidenten, zodat naderhand, met name voor
de patiënt zelf, traceerbaar is wat er is gebeurd.
 De heer Van der Veen wees erop dat we bezig waren met de vereenvoudiging
van de klachtregeling. Volgens mij was dat met Adhesie.
 De heer Van Gerven wil een regel toevoegen aan de eed van Hippocrates.
De heer Van der Veen sneed hetzelfde punt in algemene zin aan door te vragen
in hoeverre melden bij de beroepscode hoort. Ik ga serieus verkennen in hoeverre
dat meegenomen kan worden, in die zin dat je bij calamiteiten, als je ervan
af weet, ook transparant bent tegen collega’s, de raad van bestuur en
de inspectie, in die volgorde. Ik ga ook verkennen in hoeverre je daar de
vinger achter kunt krijgen.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Juist de casus
in Enschede leert dat collega’s op een gegeven moment stoppen met actie
ondernemen. Ik heb nog niet gezien dat de beroepsgroep daar een punt van maakt.
Of het nu in de eed moet of op een andere manier, maar wat ik zou willen –
misschien zijn de wetenschappelijke verenigingen daarom te verzoeken –
is dat men helder maakt hoe men als beroepsgroep vindt dat een hulpverlener
moet handelen wanneer hij constateert dat een collega in de fout gaat en hoe
men sanctioneert of het wel of niet gebeurt. Het is dus meer dan vrijblijvend.
Kan de minister de beroepsgroepen en de wetenschappelijke verenigingen vragen
hoe zij ertegen aankijken dat hulpverleners op een gegeven moment de moed
opgeven of helemaal niet melden dat een collega het niet goed doet, en hoe
men dat denkt te formaliseren?
 
 Minister Klink: De KNMG (Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) en de orde hebben die verplichting
al op papier gezet en daarmee een veldnorm gecreëerd. Ik zeg graag toe
dat ik de Kamer die toezend. Ik zal navragen hoe die eruit ziet en wat die
behelst. Uw vervolgvraag in hoeverre men erbovenop zit wanneer wordt afgeweken
van de norm, is relevant. De inspectie kan de veldnorm als handhavingskader
gebruiken. Dan is de vraag wat de inspectie doet als men zich daaraan niet
committeert of in hoeverre er intern maatregelen genomen kunnen worden. Ik
stuur de Kamer de veldnorm. Dan kijken we samen of die toereikend is. Vervolgens
gaan we bezien of er sancties uit kunnen en moeten voortvloeien.
 Mevrouw Wiegman, de heer Zijlstra en mevrouw Schermers vroegen naar het
begrip «calamiteit». Mevrouw Schermers zei: rek dat niet op. De
heer Zijlstra zei: trek het breder. Ik wil het om verschillende redenen niet
oprekken. Calamiteiten moet je melden. Daar staat ook een sanctie op. Dat
moet niet – laat ik een verschil maken tussen incidenten en calamiteiten–
bij elk incident gebeuren. Het is wel van belang dat de inspectie het weet
als zich een overmaat aan incidenten of anderszins voordoet. Ik heb het nu
dus niet over calamiteiten. Het risicogestuurde toezicht is, net als het gefaseerde
toezicht, van belang om op basis van meldingen en inzichten van de prestatie-indicatoren
na te gaan of er aanknopingspunten zijn die aantonen dat een ziekenhuis of
een andere zorginstelling negatief afsteekt tegen andere. Daar komt nog bij
dat het veilig incidenten melden ook een beetje uit zicht gaat verdwijnen
als elk incident aan de inspectie moet worden gemeld, want dan
wordt elk incident een calamiteit en dan moeten we naar de inspectie toe.
Dat kan gaan wringen met de langzamerhand ontstane cultuur en sfeer dat je
duidelijk en openbaar moet zijn over incidenten.
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Ik begrijp het antwoord en ik kan er erg in meekomen, maar laten we het in
het licht van Twente bezien. Als we dit als uitgangspunt nemen, redden we
het dan, omdat we kunnen zeggen «Twente leert ons dat te late meldingen
desastreus zijn»? Is verruiming van de wet niet eens nodig, omdat we
het op deze manier vormgeven? Of verdient het toch nog nadere bestudering?
Moet de wet toch wat verruimd worden om dat eerder melden voor elkaar te krijgen?
 
 Minister Klink: Toen kwam er geen melding
bij de inspectie, althans niet met de strekking van wat we nu weten over bewust
verkeerde diagnoses enzovoorts. Dat iemand bewust een verkeerde diagnose stelt,
mag je een calamiteit noemen. Dat zal betrokkene natuurlijk nooit melden,
want hij is de veroorzaker, maar de mensen eromheen zouden wel moeten melden.
Dat is precies het punt dat de heren Zijlstra en Van Gerven aansnijden. Het
is kennelijk bij het bestuur gemeld, maar het is nooit verder gekomen dan
dat. Het is dus ook een omissie van het bestuur. Maar als ik mevrouw Wiegman
goed begrijp, zegt zij dat het ook bij de inspectie terecht moet komen als
het bestuur er niets mee doet. Ik zie haar instemmend knikken. Dan is de vraag
van de heer Van der Veen hoe je dat afdwingt; preventief, maar ook sanctionerend
en daarmee preventief. Daar komen we op terug, zowel voor intern als voor
de inspectie zelf.
 Mevrouw Wiegman en de heer Van der Veen vragen naar de aard van het tuchtrecht.
Dat beoogt de kwaliteit van de zorg hoog te houden en niet punitief of sanctionerend
te zijn. Ik zal direct de vraag van mevrouw Wiegman beantwoorden: publiekrechtelijk
heeft de voorkeur boven privaatrechtelijk. Dat wil ik hier uitgesproken hebben.
Dat heeft er mede mee te maken dat weliswaar het tuchtrecht niet punitief
is, maar wel in de openbaarheid plaatsvindt. Er zit een element in van wat
ik geen genoegdoening zou willen noemen, want dat is het niet, maar de openbaarheid
zelf is een functie van het vertrouwen dat de zorg zou moeten inboezemen.
De openbaarheid en het feit dat fouten transparant zijn en transparant een
vervolg krijgen in de zin van bijvoorbeeld beroepsbeperkingen, dragen bij
aan het vertrouwenwekkende karakter van de zorg zelf. Uit dien hoofde alleen
al vind ik dat de publiekrechtelijke weg de voorkeur heeft, maar het kan niet
altijd en dat moet ook niet. De privaatrechtelijke weg kan aan de orde zijn
als iemand, weliswaar niet moedwillig, maar bijvoorbeeld vanwege overspannenheid,
zijn functie niet goed uitoefent. Er is geen reden om direct naar de tuchtrechter
te gaan als iemand zelf inziet dat hij pas op de plaats moet maken en een
beroepsbeperking accepteert. Dat kan ook langs privaatrechtelijke weg. Er
is dan dus geen sprake van calamiteiten. Het is dan puur preventief. Iemand
onderwerpt zich aan de privaatrechtelijke afspraak met de inspectie omdat
het in een bepaalde periode gewoon even niet gaat. Als echter calamiteiten
aan de orde zijn of iemand moedwillig de beroepscode verzaakt, is de publiekrechtelijke
weg de aangewezen weg. De inspectie komt in januari met een handhavingskader
waarin zij dit uiteenzet.
 Op het gevaar af dat mevrouw Agema zegt dat ze dat niet vroeg, merk ik
toch op dat de hospital standardized mortality ratio over 2010 in 2011 wordt
opgevraagd. Dat betekent dat de registratie in 2010 op orde moet zijn, anders
krijg je vertekeningen. Het is nodig om dat hier te melden, want het geeft
een indicatie aan de zorginstellingen dat men die registratie op orde moet
hebben, anders bestaat de kans dat de cijfers in 2011 niet kloppen.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Is het de bedoeling dat
het zowel voor ziekenhuizen als voor zorginstellingen gaat gelden?
 
 Minister Klink: Ik kijk even naar de inspecteur-generaal
naast mij.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Dat is mijn hele punt
uit eerste termijn.
 
 Minister Klink: Het antwoord is ...
 
 De voorzitter: Mevrouw Agema mag haar punt
maken.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Het zou natuurlijk wel
heel erg nuttig zijn als de minister dat ook in de zorginstellingen gaat doen.
 
 Minister Klink: De «h» staat voor «hospital».
Het geldt sowieso voor de ziekenhuizen, maar ik zal kijken of het breder kan.
Ik snap uw vraag wel. U verwees naar een tweetal voorbeelden. In Huis ter
Duin zou het sterftecijfer twee keer hoger zijn dan in andere instellingen.
U zegt dat de inspectie niets heeft gedaan, maar bij nader onderzoek bleek
er geen oversterfte of onvoldoende kwaliteit van zorg in Huis ter Duin te
zijn. Dat geeft maar weer aan hoe riskant het is om met dergelijke cijfers
te schermen.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Dat is beslist niet feitelijk.
Er is een heel scala aan verbetertrajecten ingezet en die begin je niet als
de zorg op maat is. Op die afdeling in verpleeghuizen zijn gemiddeld 10, 11
sterfgevallen op 30 bewoners in anderhalf jaar tijd. Daar was het 26 op 30.
Het is niet kies om het tegendeel vol te houden, want het was tweeënhalf
keer hoger dan normaal. Inmiddels is het teruggevallen naar 10 op 30, in anderhalf
jaar tijd. Er was dus wel degelijk iets mis en wel degelijk was de zorg onder
de maat, anders was geen scala aan verbetertrajecten ingezet.
 
 De voorzitter: De minister kan niet specifiek
op deze twee situaties ingaan, want daar heeft de staatssecretaris al op geantwoord.
 
 Minister Klink: Ik verwoord wat de staatssecretaris
heeft gemeld. Daaruit blijkt dat weliswaar de kwaliteit van de zorg in Huis
ter Duin onder de maat was, maar dat er geen oversterfte was. Er was dus ook
geen causale relatie tussen beide. Over Winnersway heeft de staatssecretaris
de Kamer een brief gestuurd. Als er geen verbeteringen in de zorg zijn, zal
op basis van de Kwaliteitswet zorginstellingen worden ingegrepen via een bevel.
De inspectie kan mij ook vragen om de instelling te sluiten.
 De staatssecretaris is met de inspectie in overleg over de vraag hoe vorm
te geven aan de mystery guest. In algemene zin geldt dat niet altijd gemeld
wordt wanneer men langskomt. Dat gebeurt steekproefsgewijs en onaangekondigd.
Ik heb dat eerder gemeld. Daar wordt ook invulling aan gegeven door de inspectie,
bijvoorbeeld bij ggz-instellingen als het gaat om separaties.
 
 De voorzitter: De minister is klaar met de
beantwoording. Zijn er vragen blijven liggen?
 
 De heer Zijlstra (VVD): Ik heb een vraag gesteld
over de vervolgonderzoeken bij MST. Is de minister van mening dat daarbij
hoort, zoals onder andere door mij is aangegeven, dat alle patiëntendossiers
worden doorlopen, dus ook van patiënten die zich niet actief gemeld hebben?
Dit om te voorkomen dat we na dat soort onderzoeken een volgende flow van
nieuwe meldingen krijgen.
 
 De heer Van Gerven (SP): De minister is niet
ingegaan op ons idee inzake de omkering van de bewijslast bij medische calamiteiten,
zodat het ziekenhuis moet aantonen dat het volgens de protocollen van verantwoorde
zorg heeft gewerkt. Graag krijg ik daar een reactie op.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): De minister schrijft
dat het mogelijk moet worden dat de raad van bestuur meer grip krijgt op disfunctionerende
specialisten. Dat betekent dat die specialisten met een regeling zouden moeten
kunnen vertrekken. Ik denk dat je kans op herhaling van MST daarmee alleen
maar vergroot. Ik heb de minister gevraagd om een toezegging. Als de raad
van bestuur vindt dat er redenen zijn om de toelatings- of arbeidsovereenkomst
met een specialist te beëindigen, moet dat worden gemeld aan de inspectie,
zodat de specialist niet in het wild verdwijnt en weer aan het werk kan gaan.
 
 Minister Klink: Ik begin bij mevrouw Schermers.
Ik ben het met haar eens dat gemeld moet worden. Ik noem nog iets waar je
tegenaan kunt lopen. We spraken zojuist over de privaatrechtelijke weg en
afspraken tussen de inspectie en betrokkene om een tijdje te abstineren. Er
is echter nog een privaatrechtelijke weg, namelijk dat betrokkene zich laat
uitschrijven uit het BIG-register. Op dat moment is betrokkene niet meer actief.
Maar als hij zich dan weer inschrijft, doet zich de vraag voor hoe de inspectie
er zicht op krijgt als betrokkene ergens anders gaat werken. Dat geldt ook
voor het punt van mevrouw Schermers. Iemand wordt ontslagen, op basis van
de toelatingsovereenkomst wordt de overeenkomst met betrokkene ontbonden en
hij begint ergens anders opnieuw. Daarom ben ik het met haar eens dat de inspectie
op dat moment zou moeten weten dat betrokkene zijn ambt of functie niet meer
uitoefent, zodat het kenbaar is voor derden als hij zich herinschrijft in
het register of na ontbinding van de overeenkomst elders aan de slag gaat.
De heer Legemaate heeft voorstellen gedaan. Daar waar een privaatrechtelijke
overeenkomst uiteindelijk ertoe leidt dat betrokkene zijn functie niet meer
uitoefent – het kan ook zijn dat hij ontslagen wordt – en hij
gaat elders weer aan de slag, dient dat via een register inzichtelijk te zijn.
Hetzelfde doet zich voor als iemand zich uitschrijft uit het BIG-register.
Het antwoord op de vraag van mevrouw Schermers is dus: ja, dat moet bij de
inspectie helder zijn.
 De heer Van Gerven vraagt om omkering van de bewijslast. Daar moet ik
nog eens goed naar kijken, want het is een enorme cultuurbreuk. Ik krijg van
mijn ambtenaren door dat men altijd moet aantonen dat men volgens de protocollen
heeft gewerkt, maar als het in de strafrechtelijke sfeer gaat om omkering
van de bewijslast, kan ik niet helemaal overzien in hoeverre ik dan meer toezeg
dan ik kan waarmaken.
 De heer Zijlstra sprak over het doorlopen van alle patiëntendossiers.
Ik ben dat met hem eens.
 
 De voorzitter: Daarmee zijn wij aan het einde
gekomen van de eerste termijn. We gaan direct door met de tweede termijn.
Ik stel voor om de helft van de spreektijd te gebruiken.
 
 De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Ik dank
de minister voor de antwoorden. De minister zegt dat hij zich kan voorstellen
dat bij ernstige klachten of meldingen de inspectie niet afwacht maar gaat
onderzoeken. Dat is winst.
 Over de discussie van de capaciteit en het actief zijn van de inspectie,
wil ik twee zaken aanroeren. Dat is allereerst het rapport over de permanente
rimpelvullers in privéklinieken. De inspectie constateert dat in de
helft van de privéklinieken permanente rimpelvulling wordt aangeboden,
maar er wordt niet gehandhaafd. Daarnaast is er de problematiek van de isoleercellen.
Ook daarover komt de inspectie met een onthullend rapport, maar zij trekt
daaruit niet de conclusie om alle instellingen te gaan onderzoeken. Dat
is pas na langdurige discussie gebeurd. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken
dat dit ook komt door capaciteitsproblemen. De inspectie heeft niet de menskracht
om achter alles wat ze constateert aan te gaan en moet dan keuzes maken. Wil
de minister daar nog eens goed naar kijken? Ik vind niet dat bezuinigd kan
worden op de inspectie, terwijl juist meer en beter toezicht nodig is.
 Mijn volgende punt betreft de regionalisering van de inspectie. De minister
zegt dat de inspectie al regionaal werkt. Er zijn nu vijf kantoren, maar ik
had het over het fors uitbreiden van dat aantal naar bijvoorbeeld 25. Wil
de minister daar nog eens op ingaan?
 Wil de minister ook ingaan op ons voorstel om de inspectie de bevoegdheid
te geven om raden van bestuur op non-actief te zetten? Volgens mij heeft ze
die bevoegdheid nu niet. Ze kan wel ingrijpen als artsen disfunctioneren.
 Er zijn landen met een letselschadefonds. Dat heeft het grote voordeel
dat men wegblijft uit het traject rond de schuldvraag. De minister maakt zich
er erg gemakkelijk van af. Ik weet dat hij voorstellen heeft gedaan. Die zijn
een vooruitgang ten opzichte van de huidige situatie, maar wij denken dat
het nog beter kan en dat een fonds leidt tot minder juridisering en versterking
van de positie van de patiënt.
 De beroepseer is uitvoerig aan de orde geweest. Ik ben blij met de toezegging
van de minister dat hij daar goed naar gaat kijken. De wegkijkcultuur moet
verdwijnen. Die moeten we aanpakken.
 
 Mevrouw Schermers (CDA): Voorzitter. Ik dank
de minister voor zijn uitgebreide beantwoording. Ik ben blij met de toezegging
dat nog eens gekeken wordt naar de samenwerkingsovereenkomst tussen het OM
en de IGZ, want ik denk dat dit erg nodig is.
 Het is mij niet helemaal duidelijk of bij meldingen aan de inspectie die
de inspectie niet in behandeling neemt, omdat verwezen wordt naar een andere
instantie, ook geprobeerd wordt om structuur te ontdekken.
 Ik ben nog niet helemaal tevreden met het antwoord op de vraag of er een
meldingsplicht aan de inspectie is als een specialist wordt ontslagen. Dat
is absoluut noodzakelijk. Het komt niet in het BIG-register. Dat is nu net
de truc: we regelen dat een beetje onderhands en als jij nu wat vroeger vertrekt,
dan praten we nergens meer over, ben ik van jou af en kan jij lekker gaan
zeilen. Dat is bij het MST ook gebeurd. Om MST-gevallen te voorkomen, is het
echt noodzakelijk om een plicht op te leggen om te melden als mensen om die
reden de laan uit worden gestuurd.
 Het valt mij op dat in de beantwoording van de minister de raad van commissarissen
helemaal nergens is; geen raad van toezicht, geen raad van commissarissen,
niets. Er wordt nu een oproep gedaan aan de raad van bestuur om een extern
onderzoek te laten verrichten. Wat is voor de minister de rol van de raad
van toezicht? De SP zegt dat de inspectie toezicht moet gaan houden op de
raad van bestuur en vraagt of de inspectie de raad van bestuur niet kan ontslaan
als het slecht gaat. Wat is de rol van de raad van toezicht in vredesnaam?
De minister zegt dat de inspectie bezig is met het expliciteren van de rollen
in de gezondheidszorg. Daarbij moet heel goed gekeken worden naar de raad
van bestuur. Over de rol de raad van toezicht in deze casus wil ik toch nog
wel wat verduidelijking van de minister.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. Ik dank
de minister voor de uitgebreide beantwoording. Uiteindelijk gaat het om de
vraag hoe we ervoor zorgen dat de zorg voor de patiënt beter wordt. Wat
dat betreft was de titel van het rapport van de commissie-Lemstra veelzeggend:
En waar was de patiënt...? Die was in die zaak volledig buiten beeld.
Dat zie je in al die zaken terug. Dan kom ik weer terug op het punt dat ik
heb getracht te maken, namelijk de gesloten cultuur, die er nog wel degelijk
is.
 De minister heeft een aantal zaken toegezegd die de situatie moeten verbeteren.
Hij gaat bijvoorbeeld bezien of er geen strafrechtelijke gevolgen aan een
meldplicht moeten worden gegeven, hoe het we het te lage aantal meldingen
kunnen expliciteren en wat we daaraan kunnen doen. Inzage door nabestaanden
als daar aanleiding toe is, is ook een goede zaak.
 De minister benadrukt de compleetheid van dossiers, maar hoe wordt het
gewogen als een dossier incompleet is? Wat voor melding moet eraan vastzitten
als een vervangende collega ziet dat dossiers incompleet zijn? En dan echt
op een heel foute manier incompleet; dat er een keer iets niet in staat, snapt
iedereen. Hoe ziet de minister in dit licht het elektronische patiëntendossier
als sturingsmiddel om die cultuuromslag in de medische sector voor elkaar
te krijgen? Door het epd krijgen patiënten en de beroepsgroep zelf veel
duidelijker inzicht in de dossiers. De VVD ziet daar een duidelijke toegevoegde
waarde in. Ik hoor graag of de minister die ook ziet.
 De minister zegt dat de IGZ-capaciteit toereikend is. Is die ook toereikend
voor meer steekproeven en visitaties? Ik proefde enige twijfel. Kunnen met
de huidige capaciteit onafhankelijke steekproeven en reguliere visitaties
plaatsvinden? Als dat kan, vermindert dat volgens mij ook het papierwerk,
want dan kun je het doen op basis van die bezoeken in plaats van door achter
het bureau een setje cijfers door te werken.
 Tot slot, het onderzoek naar de MST-zaak. Ik bouw voort op wat mevrouw
Schermers zei. De raad van commissarissen of de raad van toezicht is het enige
orgaan dat vanaf het begin tot op heden daar heeft gezeten. De voorzitter
van dat orgaan heeft het vanaf 1999 meegemaakt. Het rapport-Lemstra lezend,
heb ik het idee dat men links en rechts de dans een beetje ontspringt. Ik
wil helder meegeven dat wat mij betreft er een extern vervolgonderzoek moet
komen – dus niet de slager die zijn eigen vlees keurt – waarbij
over de volle breedte wordt onderzocht wat er bekend was en waarom het zes
jaar heeft geduurd. Dat geldt voor de raad van commissarissen, de raad van
bestuur, de medici en de IGZ. Ik hoor graag van de minister dat het onderzoek
door externen zal worden gedaan en dat hij daar niet alleen bij de raad van
bestuur op zal aandringen, maar zelf ook verantwoordelijkheid zal nemen als
dat tot onvoldoende resultaat leidt.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Voorzitter. Ik
dank de minister voor zijn uitvoerige beantwoording. Ik sluit mij aan bij
de heer Zijlstra over het onderzoek bij het MST. Wij dringen aan op een onderzoek,
door externen uitgevoerd. Als de raad van bestuur dat niet wil, dan zou de
minister het moeten doen. Onderdeel van dat onderzoek zouden de volgende vragen
moeten zijn: wie beschikte wanneer over welke informatie en wat heeft men
met die informatie gedaan? Pas wanneer dat tot in detail helder is, kunnen
we zien waar het fout is gegaan, hoe het heeft kunnen gebeuren en wat we moeten
veranderen om het in de toekomst te voorkomen. Dat zeg ik ook tegen de collega’s
die zeggen dat je ook ervan moet leren. Ik denk dat dit onderzoek het materiaal
oplevert dat ook gebruikt kan worden binnen de zorg zelf. Wij vinden dat het
een compleet onderzoek moet zijn, dus lopend van intern, van de raad van commissarissen
tot en met de hulpverleners, tot de IGZ. Het onderzoek is nu een aantal keren
benadrukt. Ik weet niet of het procedureel kan, maar ik kan mij voorstellen
dat de minister de Kamer het onderzoeksvoorstel toestuurt om te bezien of
het beantwoordt aan de wensen van de leden, want die verschilden onderling
wat.
 Anderen spraken al over de capaciteit van de IGZ. Als ik in het rapport
van de IGZ lees dat men maar een bescheiden bijdrage kan leveren aan het handhaven
van de normconformiteit, dan schrik ik. Vervolgens staat in het rapport dat
men in toenemende mate te maken heeft met artsen die zich commercieel –
dat zal nog niet zo erg zijn – maar ook malafide gedragen of
alleen op geld uit zijn. De inspectie spreekt daar haar zorgen over uit. Dan
is het goed om nog eens heel goed na te gaan of de inspectie voldoende capaciteit
heeft om dit soort zaken waar te maken. Ik zeg dit ook in het licht van de
vijf functies die de inspectie heeft. Ik heb daar eerder een opmerking over
gemaakt. Kunnen die vijf functies, lopend van bezig zijn met kwaliteit tot
opsporing, wel in één een organisatie verenigd worden? Wat betekent
dat voor de capaciteit?
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Ik ben erg tevreden
met wat de minister heeft gezegd over het onderscheid tussen privaatrecht
en publiekrecht en wanneer wat ingezet zou moeten worden.
 Ik sluit mij aan bij de vragen van mevrouw Schermers over het BIG-register.
 Ik deel ook haar frustratie. De rol van de raad van toezicht in dit alles
zou duidelijker in beeld moeten komen. Graag krijg ik vandaag die duidelijkheid
van de minister. Het is ook ontzettend belangrijk voor een vervolgonderzoek.
Ook belangrijk is dat de minister in de gaten houdt dat het vervolgonderzoek
daadwerkelijk doorgaat. Als ik van de minister hoor hoe hij het onderzoek
voor zich ziet, maar ook wat collega’s erover zeggen, denk ik dat een
combi misschien een goed idee is. Ik hecht erg aan dat zelfinzicht. Volgens
mij krijg je dat het beste voor elkaar als je de huidige leden van de raad
van bestuur en de raad van toezicht daarbij inschakelt, maar om tot goede
resultaten te komen, is ook enige externe leiding nodig.
 In aansluiting op de heer Van der Veen vraag ik of de capaciteit van de
inspectie voldoende is. Ik wijs ook op wat de NVTZ (Nederlandse Vereniging
van Toezichthouders in Zorginstellingen) heeft opgemerkt. Die wijst op het
onderzoek uit 2002 en de conclusie van de commissie-Abeln dat de IGZ extra
capaciteit nodig heeft, zolang de gewenste situatie van systeemtoezicht niet
is bereikt. Dat is toen wel opgepakt door VWS, maar met de mening dat met
aanzienlijk geringere uitbreiding van de capaciteit kon worden volstaan. Ik
krijg graag meer informatie over de huidige stand van zaken.
 Tot slot heb ik een heel ander en nieuw punt. Ik kwam het volgende tegen
in mijn stukken. In februari 2009 heeft in het blad Medisch Contact een artikel
gestaan over de vraag wat te doen met verslaafde dokters. Dat is een wat onderbelicht
thema en probleem. In het artikel worden wat suggesties gedaan. Het zal vooral
door de beroepsgroep zelf opgepakt moeten worden. Er wordt ook een voorstel
gedaan voor een gezondheidsprogramma specifiek voor verslaafde dokters. Ze
verwijzen in het artikel ook naar de luchtvaart, waar een groep piloten een
zogenaamd anti-skidteam heeft opgezet. Nogmaals, het zal van de beroepsgroep
zelf moeten komen, maar misschien kan de minister vanuit zijn rol voor enig
enthousiasme en stimulans zorgen.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Ik vind de
loop van het debat behoorlijk teleurstellend. Als de conclusie van de onderzoeksraad
is dat het huidige toezicht van de IGZ ondermaats was als het gaat om de afdeling
hartchirurgie van het St. Radboud ziekenhuis, de brand in de operatiekamers
van het Twenteborg ziekenhuis of de psychiatrische patiënten van wie
niet werd opgemerkt dat ze onder erbarmelijke omstandigheden leven, vind ik
dat we daar als landsbestuur een verklaring voor moeten vinden en dat het
functioneren van de IGZ in bredere context beoordeeld moet worden. De minister
stelt dat de capaciteit in orde is, maar wat is dan de reden? Ik vind het
niet terecht dat de minister dan stelt dat Nederland het goed doet op internationale
lijstjes. Dat is niet wat de betrokkenen, de patiënten, de mensen die
hartpatiënt waren op die afdeling, willen weten of horen. Die willen
weten dat gezocht wordt naar het waarom. Was de inspectie te laks? Schiet
het instrumentarium van de inspectie wellicht tekort? Dat zijn
fundamentele vragen die beantwoord zouden moeten worden.
 De gevolgen van het terugverwijzen van anonieme klachten van de IGZ naar
de instellingen zijn echt verschrikkelijk. Dat was ook het geval in de casus
van Huis in de Duinen, dus niet «Huis ter Duin». Ik heb het niet
over een luxe A-locatie aan zee, maar over een zorginstelling in Zandvoort.
Het terugleggen van die klacht bij de instelling leidde tot een heksenjacht
op degene die de melding had gedaan. De problemen die zijn ontstaan door het
intern onder de pet willen houden van wat er gebeurde – dat was het
belang van de instelling zelf – het doen van onderzoek naar de onderlinge
communicatie in plaats naar wat er is gebeurd en het daadwerkelijk boven water
komen dat in ieder geval minimaal een van de medewerkers te veel handelde
vanuit zijn mannelijke kracht ... Daar kan wel gniffelend over gedaan worden,
maar het persoonlijk drama dat daar is ontstaan ...
 
 De voorzitter: Kunt u dat even toelichten?
 
 Mevrouw Agema (PVV): Ik merk dat er wat wordt
gegniffeld. Het spijt me, maar dat was toch wat ik zojuist merkte.
 
 De voorzitter: Oké, gaat u verder met
uw betoog.
 
 Mevrouw Agema (PVV): Er is veel persoonlijke
leed ontstaan doordat de anonieme klacht die een medewerker aan de inspectie
heeft gemeld, vervolgens is neergelegd bij de instelling. Dat kan echt niet.
De inspectie moet dat niet doen! Die moet zo’n klacht oppakken en met
een mystery guest naar de instelling toe gaan. Als de inspectie erkent te
veel vertrouwen te hebben in de informatie die vanuit de zorginstellingen
zelf van buiten kwam, dan moet dat serieus genomen worden. Als de inspectie
dat niet oppakt en niet in rapporten zet, en de staatssecretaris zegt dat
na, dan worden problemen niet opgehelderd. Ik vind dat twee ernstige tekortkomingen,
waaraan wat moet gebeuren.
 
 Minister Klink: Voorzitter. Tegen de heer
Van Gerven zeg ik dat meldingen wel door de inspectie worden betrokken bij
het risicogestuurde toezicht, niet als klacht, want daarvoor moet je bij de
klachtencommissie zijn, maar wel als melding. Tegen mevrouw Schermers zeg
ik gelijk maar: als er structuur in zit – men let daar ook op –
is dat een indicatie om op instellingsniveau een vinger aan de pols te gaan
houden.
 De heer Van Gerven en ik hebben volgens mij verschillende keren schriftelijk
gewisseld over de permanente rimpelvullers die niet mogen en de privéklinieken.
Ik denk dat ik maar weer aansluit bij wat ik hem toen al melde. De inspectie
heeft verschillende keren publiekelijk aangegeven dat die norm geldt voor
de privéklinieken. Laat een ding duidelijk zijn. De meeste privéklinieken
die de inspectie onderzoekt, functioneren goed. Zeer goed zelfs. De inspectie
treedt handhavend op als ze ziet dat men zich niet aan de norm houdt. Daar
komt bij, dat is wellicht een hiaat waarvan u allen weet dat die bestaat,
dat de inspectie niet altijd weet welke privéklinieken functioneren.
Met de registratieverplichting die uit de wet uitbreiding bestuurlijke handhaving
voortvloeit, zal die omissie in elk geval verdwijnen.
 
 De heer Van Gerven (SP): De inspectie constateert
dat de helft van de privéklinieken permanente rimpelvullers aanbiedt,
wat eigenlijk niet zou mogen. Dat zet ze in haar rapport. Vervolgens gebeurt
er niets. De inspectie constateert dat isoleercellen slechts in een derde
van de instellingen op orde zijn en in twee derde matig of slecht. Vervolgens
is de inspectie niet in staat, wat logisch zou zijn, om alle instellingen
langs te gaan omdat uit haar onderzoek blijkt dat het grondig mis is in heel
veel instellingen. Ze heeft niet de capaciteit. Ze bezoekt dus niet de instelling, maar geeft gewoon haar mening weer. Natuurlijk gaan instellingen daar
al of niet mee aan de slag. Het wordt alleen niet gecontroleerd en getoetst.
Ik heb dit voorbeeld genoemd, omdat ik denk dat er wel degelijk een capaciteitsprobleem
is. De instelling denkt: dat kan de inspectie wel schrijven, maar ze komt
toch niet, omdat ze de mensen niet heeft. De inspectie komt maximaal een keer
per vier jaar mogelijk in een zorginstelling.
 
 De voorzitter: Uw punt is helder.
 
 Minister Klink: Het OM werkt met het opportuniteitsbeginsel,
omdat het -ik bedoel dit niet badinerend – niet elke verkeersovertreding
kan opsporen en beboeten. Hoe zorgt het toch voor een adequate handhaving
van onze rechtsstaat en van de normen? Dat doet het door steekproefsgewijs
mensen eruit te pikken en te zeggen: oké, nu wijk je af van de norm
en nu beboeten we. Ik vind dat de inspectie, ook met betrekking tot de privéklinieken,
niet overal plannen van aanpak moet gaan vragen, aan de hand daarvan moet
bekijken of men eraan voldaan heeft en vervolgens over de hele linie de hele
range oppakken. We zijn bezig die normen kenbaar te maken om vervolgens via
steekproeven daadwerkelijk doortastend te handhaven, zodat een voorbeeld wordt
gesteld voor derden. Dat is buitengewoon belangrijk en naar mijn gevoelen
kan daar nog winst uit gehaald worden.
 De heer Van Gerven gaf het voorbeeld van de separatie, dat ook door mevrouw
Agema werd aangehaald. De inspectie is in de loop van 2007 of 2008 zelf
begonnen om bij de eerste opvang in een selectie van dertig instellingen over
de hele linie te onderzoeken in hoeverre men voldoet aan het handhavingskader
dat de inspectie ontwikkeld heeft. Daar heeft de inspectie proactief opgetreden.
Het dodelijke ongeval in de Meern kwam gedurende het onderzoek dat de inspectie
al aan het doen was. Het was niet de aanleiding tot, het was een vreselijk
incident gedurende het lopende onderzoek. Dus twee opmerkingen daarover. Ten
eerste, ik vind dat mevrouw Agema en de heer Van Gerven tekort doen als zij
zeggen dat rondom separaties vreselijke dingen gebeuren waar men geen greep
op heeft. Integendeel, gaandeweg ontstaat er meer en meer greep op. Men gaat
alle instellingen langs. Ik vind dat dit op zichzelf gerechtvaardigd is als
je normen aan het ontwikkelen bent, maar als die er eenmaal zijn, moet je
veel meer met steekproeven werken. Dat betekent wel dat als je daadwerkelijk
signaleert dat geen volwaardige en toereikende zorg wordt geboden, je ook
flink moet optreden en niet om een plan van aanpak vragen. Dan is het helder
dat die norm geldt. Dan is het ook een bevel of anderszins. Dat is de lijn
die ik kies teneinde ook het capaciteitsprobleem te ondervangen en zelfs voor
te zijn.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Als je steekproefsgewijs
gaat controleren, moet je ook hard straffen. Als je aan de voorkant niet veel
controleert, moet je ervoor zorgen dat men echt de pisang is als men gepakt
wordt. Wij hebben anderhalve week geleden met de staatssecretaris gedebatteerd
over Winnersway. Van het rapport daarover kreeg je ook kippenvel. Dan wordt
er toch voor een plan van aanpak en dat soort zaken gekozen. Ik wil graag
van het kabinet helderheid krijgen over de vraag wanneer we ook onze verantwoordelijkheid
gaan nemen en de zaak gaan sluiten?
 
 Minister Klink: Ik ken de casus van Winnersway
niet goed genoeg. De staatssecretaris gaat daarover. Ik begrijp wel dat een
opnamestop is afgekondigd. Dat doet geen afbreuk aan het feit dat ik het met
de strekking van uw verhaal compleet eens ben. Via die handhavingskaders is
de inspectie, meestal gebaseerd op de richtlijnen, anders aanvullend via eigen
normen, een kader aan het opstellen. Ik kan me dan nog wel voorstellen dat
aan het begin alle instellingen worden meegenomen, zoals bijvoorbeeld bij
de separatie het geval was. Maar als die normen helder zijn,
moet je, gegeven de begrenzingen die altijd met capaciteit gemoeid zijn, sanctioneren
en zorgen dat iemand de pisang wordt. Dat ben ik volstrekt met u eens. Daar
zit ook een beetje mijn ongemak rondom dan weer een plan van aanpak vragen,
drie maanden later kijken of het op orde is en er dan maar van uitgaan dat
het allemaal nagevolgd wordt. Op een gegeven moment moet je doortastend zijn,
teneinde te vermijden dat steekproeven ook niet zo veel meer voorstellen.
Ik vraag de inspectie dan ook, ook via u, maar we hebben het daar vaker over
intern, om in de handhavingskaders daar helder over te zijn, zodat er niet
alleen kenbare normen zijn, maar ook een kenbare en voorspelbare ingreep als
het misloopt. Dat zal best een keer rond die permanente rimpelvullers kunnen
gebeuren. Wat mij betreft denken we maar een keertje na over het gedurende
een bepaalde periode schorsen of een opnamestop. Dan is voor iedereen helder
dat je een behoorlijk risico loopt als je de norm overschrijdt.
 
 De voorzitter: Eerst wil de heer Van Gerven
een vraag stellen en daarna de heer Zijlstra. Ik vraag hun het echt kort te
houden.
 
 De heer Van Gerven (SP): De minister ontwijkt
de capaciteitsdiscussie. Bij de rimpelvullers is bij 50% aangetoond
dat men fout zit. Het ligt bij de inspectie, maar ze doet niets. Ik kom even
terug op de steekproef. Als uit het onderzoek komt dat 30% of meer
van de instellingen de zaak niet op orde heeft, zoals bij de isoleercellen,
dan zou dat voor mij een reden zijn om ze toch allemaal langs te lopen. Dat
heeft men pas na veel discussie en op aandringen van de Kamer gedaan, want
ook bij dat probleem was een capaciteitsvraagstuk aan de orde.
 
 De voorzitter: Voor de minister antwoordt,
geef ik de heer Zijlstra de gelegenheid zijn vraag te stellen.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Ik dank de minister.
Zijn verhaal is buitengewoon helder. Uit een van zijn antwoorden begrijp ik
dat de inspectie in januari met een handhavingskader gaat komen. Zou de inspectie
op dit specifieke punt helderheid kunnen verschaffen over de vraag in hoeverre
ze dit principe, dat de minister omarmt, daadwerkelijk in dat kader vertalen?
 
 Minister Klink: Ik kabel dat verzoek door
aan de inspectie en doe daarmee een halve toezegging, denk ik. Bij de separaties
was sprake van normontwikkeling, mede op basis van de incidenten die zich
voordeden. Als die kaders helemaal helder zijn, dan moet de inspectie daadwerkelijk,
gegeven de begrenzing van de capaciteit, handhaven. Het is altijd een afruil
tussen capaciteit aan de ene kant en effectiviteit aan de andere kant. Als
de effectiviteit via steekproefsgewijze interventies toereikend kan zijn,
dan zie ik niet in waarom je met een overmaat aan capaciteit zou moeten zitten.
Het is dus een kwestie van instrumenten en capaciteit, en een goed evenwicht,
zodat je een optimale handhaving kunt realiseren. Dan is het vervolgens wel
zo dat sancties wel proportioneel dienen te zijn. Desalniettemin, proportioneel
betekent ook dat ze effectief dienen te zijn, in die zin dat als bijvoorbeeld
bij de rimpelvullers er stelselmatig afwijkingen zijn en die normen gaandeweg
niet nog helder zijn, de inspectie voorbeelden stelt en desnoods zegt «hier
houden we maar een poosje mee op». Ik zal de inspectie vragen om in
de handhavingskaders hieraan aandacht te besteden, want ik kan het hier wel
uit de losse pols formuleren, maar die proportionaliteit heb ik ook niet over
de hele linie in beeld.
 
 De voorzitter: Zijn alle vragen in tweede
termijn hiermee beantwoord?
 
 Minister Klink: Nee, maar ik zal er snel doorheen
gaan.
 Ik heb de heer Van Gerven al uitgelegd waarom ik niet voor regionalisering
van de inspectie ben.
 Er is gesproken over de bevoegdheid van de raad van bestuur. Als de inspectie
een bevel geeft of mij vraagt om een aanwijzing te geven, dan raakt dat ook
de raad van bestuur, want het raakt de instelling. Ik ga natuurlijk niet over
de benoeming of het ontslag van de raad van bestuur. Daar gaat de raad van
toezicht over. In die zin is er natuurlijk wel sprake van een bepaalde vorm
van coöptatie. De raad van toezicht gaat min of meer over zichzelf. Daar
kan ook wel een probleem liggen. Dat is de reden waarom ik een maatschappelijke
onderneming wil, maar daar zal ik nu niet verder over uitweiden.
 Ik heb al een en ander gezegd over de structuur van meldingen. Bij ontslag
en vrijwillig ontslag komt het voorstel van de heer Legemaate om de hoek kijken,
namelijk dat via een lijst die voor de instellingen transparant is inzichtelijk
wordt dat hier iemand is die vanwege dreiging van beroepsbeperkende maatregelen,
of in elk geval door overreding van de inspectie, niet meer functioneert,
zodat hij niet vervolgens bij een buurinstelling simpelweg weer kan gaan functioneren.
Ik heb daaraan de vraag toegevoegd of ook geen melding aan de inspectie gewenst
is als iemand zich uit het BIG-register laat uitschrijven. Dat gaan we nog
nader uitzoeken. Dan krijg je de typische situatie dat iemand niet meer geregistreerd
staat en zich naderhand weer opnieuw laat registreren. Dat moet altijd wel
met een soort van verklaring van goed gedrag plaatsvinden. Ik wil echter zekerheid
hebben dat de achtergrond en de toedracht van het waarom van de uitschrijving
direct inzichtelijk zijn als iemand zich weer inschrijft en vervolgens gaat
solliciteren. Dat is dus in feite een addendum op datgene wat de heer Legemaate
heeft voorgesteld.
 Mevrouw Schermers vraagt terecht waar de raad van toezicht was. De raad
van toezicht dient natuurlijk toe te zien op de raad van bestuur. Dat is de
hoofdfunctie. Die komt in het kader van het MST terug in de vorm van de vraag
waar de raad van toezicht was vanaf 1999. Met permissie van de Kamer
vind ik dat dit onderdeel van het onderzoek moet uitmaken. Ik haak graag aan
bij de woorden van de heer Van der Veen: wie beschikte wanneer over welke
informatie en wat heeft men ermee gedaan? Dat geldt voor het onderzoek van
de heer Lemstra. Die heeft ernaar gekeken, maar vanaf 2004 is dat nog
niet helemaal inzichtelijk. Wat mij betreft komt de rol van de raad van toezicht
uitdrukkelijk in het onderzoek aan bod.
 We gaan spreken over wat de sancties eventueel zijn als men de meldplicht
verzaakt. Het gaat om een veldnorm, maar het gaat nog even over in hoeverre
die gehandhaafd wordt, intern en via extern toezicht.
 Over het te lage aantal meldingen hebben we gesproken. Ik kom daar op
terug.
 Het epd kan in die zin helpen bij het compleet zijn van het dossier dat
de patiënt dan digitaal en direct inzicht kan krijgen in zijn gegevens.
Als er dingen uitgehaald worden, zal dat voor hem direct inzichtelijk zijn.
Het is overigens wel een overtreding van de WGBO (Wet op de Geneeskundige
Behandelingsovereenkomst) om zaken eruit te halen. De inspectie kan in bestuursrechtelijke
zin daarop handhaven, en de cliënten natuurlijk privaatrechtelijk; het
is niet voor niets de WGBO.
 Ga ik het onderzoek zelf doen als het MST het niet doet? Ik dacht zo-even
aan de body language van de hier aanwezige voorzitter van de raad van bestuur
af te lezen dat het zeker opgepakt zal worden.
 
 De voorzitter: Dat kunnen we niet terugzien
in de Handelingen.
 
 Minister Klink: Daarom formuleer ik het even.
 Ik ga dus niet op die vraag vooruitlopen, maar het is mij zeer aangelegen.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Ik kom terug
op het onderzoek, omdat ook steeds de kwestie speelt van de oud-inspecteur-generaal
die nu een functie bekleedt als voorzitter raad van bestuur.
Dat is onderdeel van de ruis rond het geheel. Ik heb daarom aangegeven dat
dit moet worden betrokken in dit onderzoek. Dan wordt het wat lastig voorstelbaar
dat diezelfde raad van bestuur het onderzoek doet. Om te voorkomen dat we
hier gaan wheelen en dealen over de inhoud van het onderzoek, wil ik toch
bepleiten dat de minister ons de onderzoeksopdracht schriftelijk voorlegt,
zodat we er, desnoods in een schriftelijke ronde, op kunnen reageren. Dan
hebben we iets meer tijd en kan even goed nagedacht worden, ook over de vraag
wie de opdrachtgever is en hoe het precies vorm krijgt. Dan zijn we het in
ieder geval eens dat er een onderzoek komt en ongeveer over de inhoud ervan.
 
 De voorzitter: Uw punt is helder. De minister.
 
 Minister Klink: Mij lijkt de opdrachtgever
de raad van bestuur van het MST te zijn, maar wat mij betreft is het wel een
extern onderzoek en doen ze dat dus niet zelf. Ik roep hen daar dan ook toe
op. Extern en gevalideerd onafhankelijk; dat is voor mij absoluut een conditio
sine qua non. Het gaat over de periode na 2004. Ik kan wel toezeggen dat de
inspectie na dit onderzoek nog eens wil kijken of alle informatie is meegenomen.
Dan wordt ook de rol van de inspecteur-generaal van de inspectie in die periode
opnieuw bezien om na te gaan of feiten over het hoofd zijn gezien.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Voorzitter ...
 
 De voorzitter: Ik sta geen interruptie meer
toe.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Ik vind dit een
vrij wezenlijk punt, omdat we allemaal op dat onderzoek aandringen.
 
 De voorzitter: De minister heeft geantwoord.
Hij kan er nog eens ja of nee op zeggen. Ik geef nu daartoe de gelegenheid.
Ik geef de minister het woord.
 
 Minister Klink: Ik zal de voorzitter van de
raad van bestuur vragen om mij de onderzoeksopdrachten ter kennisname te doen
komen. Dan heeft de Kamer twee onderzoeksopdrachten, voor zover de voorzitter
van de raad van bestuur daaraan tegemoet wil komen. Dat is allereerst die
van ons onszelf. Die betreft de inspectie en die zeg ik de Kamer hierbij toe.
De Kamer kan die wat mij betreft amenderen. Daarnaast is er de onderzoeksopdracht
van de raad van bestuur. Ik ga echter niet op de stoel van de raad van bestuur
zitten, zeker niet daar de raad zelf zegt dat hij het wil gaan doen. De leden
van de raad hebben ook oren en horen wat hier gewisseld wordt. Ik neem aan
dat ze de Kamer niet willen schofferen.
 
 De heer Van der Veen (PvdA): Ik kan mij niet
goed voorstellen dat de raad van bestuur een onderzoeksopdracht geeft waarbij
ook hijzelf en zijn raad van toezicht onderwerp van onderzoek zijn. Dat je
het externe onderzoekers laat doen, is prima, maar het gaat erom wie de opdracht
omschrijft en geeft. Ik blijf daar moeite mee houden in deze constructie.
 
 De voorzitter: Uw punt is duidelijk, maar
de minister heeft geantwoord zoals hij heeft geantwoord. De heer Zijlstra
wil nog een vraag stellen.
 
 De heer Zijlstra (VVD): Dan kondig ik maar
vast aan dat we dat toch in een motie gaan vastleggen. Ik zie de goede wil
bij de minister en kennelijk ook in de body language op de tribune, maar wij
willen goed vastgelegd hebben dat het onderzoek ingaat op de vragen wie wist
wat wanneer. De raad van toezicht, de raad van bestuur en de medici –
de collega’s die niets gezegd hebben – moeten allemaal
in het onderzoek betrokken worden.
 
 De voorzitter: Ik geef de minister nog de
kans om hierop te reageren, maar ik zeg u allen dat we niet de gewoonte hebben
hier om met de publieke tribune een soort algemeen overleg te voeren. We zitten
hier met de minister en met de Kamerleden en dat is het.
 
 Minister Klink: Die fout begon bij mij, omdat
ik het publiek erbij betrok. Excuus daarvoor.
 Natuurlijk kan dat. De inspectie zelf en wij zeggen ook: externen gaan
ons onderzoeken. Er staat niets aan in de weg om jezelf tot voorwerp van onderzoek
te maken en de onafhankelijkheid van het onderzoek te waarborgen. Daar zie
ik het probleem niet. Ik vind het prima als de Kamer in een motie wil onderstrepen
dat de vragen die zo-even werden gestipuleerd, in de onderzoeksopdracht terugkomen.
Graag zelfs. Dat is een extra signaal aan het MST dat men zich daarnaar moet
voegen. Waarom zeg ik dat? Niet om hier te zeggen dat het parlement ook nog
eens keertje het MST controleert, maar omdat ik in de oproep van de Kamer
versta dat naar het publiek en naar de patiënt toe simpelweg een keer
een einde dient te komen aan deze exercitie. Zij dienen niet alleen vertrouwen
in de zorg, maar ook in deze instelling te krijgen.
 
 De voorzitter: We zijn aan het einde gekomen
van dit algemeen overleg. Ik dank de minister, de ambtenaren en het publiek
op de tribune.
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Volgens mij zijn een paar vragen van mij niet beantwoord.
 
 De voorzitter: Dan stel ik voor dat die schriftelijk
worden beantwoord. Ik heb geen reactie van u gehad dat ze niet beantwoord
waren. Ik had echt het idee dat alle vragen waren beantwoord.
 Ik dank de leden en sluit de vergadering.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Ferrier
(CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA), Smeets (PvdA),
voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA), Timmer (PvdA),
Koşer Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen (PvdA),
Schermers (CDA), Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Zijlstra (VVD), Ouwehand
(PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie), Sap (GroenLinks) en De Roos-Consemulder (SP).
 Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen (SP), Neppérus (VVD),
Atsma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken (PvdA),
Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA),
Arib (PvdA), Van der Ham (D66), Uitslag (CDA), Gill’ard (PvdA), Omtzigt
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), De Krom (VVD), Thieme (PvdD), De Mos
(PVV), Luijben (SP), Heerts (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Halsema
(GroenLinks) en De Wit (SP).