Wet kinderopvang; Verslag schriftelijk overleg over de brieven 'SZW-adviestabel ouderbijdragen kinderopvang 2004' en 'Prijsstijgingen in de kinderopvang en toezicht houden op de prijs'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28447, nr. 17

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

09-01-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28447 nr. 17

22-12-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVragen over de brief van de Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid «SZW-adviestabel ouderbijdragen kinderopvang 2004»
(SOZA-03-679)Vragen van de leden van de CDA-fractie12345678910Vragen van de leden van de PvdA-fractie111213Vragen van de leden van de Groenlinks-fractie1415161718Figuur 1: Spreiding van de prijzen voor drie opvangvormen
KDV, BSO en GOO (2)1920212223Vragen over de brief van de Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid «Prijsstijgingen in de kinderopvang en toezicht houden
op de prijs» (28 447, nr. 13)Vragen van de leden van de CDA-fractie242526Vragen van de leden van de PvdA-fractie27282930313233343536Vragen van de leden van de SP-fractie373839404142Vragen van de leden van de Groenlinks-fractie43444546Vragen van de leden van de D66-fractie47484950
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28447Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 447Regeling met betrekking tot tegemoetkomingen in de kosten van kinderopvang
en waarborging van de kwaliteit van kinderopvang (Wet basisvoorziening kinderopvang)nr. 17VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 22 december 2003De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft over de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
«SZW-adviestabel ouderbijdragen kinderopvang 2004» (SOZA-03-679)
en de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid «Prijsstijgingen
in de kinderopvang en toezicht houden op de prijs» (28 447, nr.
13) de navolgende vragen ter beantwoording aan de regering voorgelegd. Deze
vragen, alsmede de daarop op 19 december 2003 gegeven antwoorden, zijn hieronder
afgedrukt.De voorzitter van de commissie,HamerDe waarnemend griffier van de commissie,EsmeijerVragen over de brief van de Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid «SZW-adviestabel ouderbijdragen kinderopvang 2004»
(SOZA-03-679)Vragen van de leden van de CDA-fractie1In hoeverre kan er nu al sprake zijn van marktwerking
als gevolg van de gewijzigde systematiek van ouderbijdragen via percentages,
met name in situaties waar nog wachtlijsten zijn?Een percentagetabel voor de hoogte van de ouderbijdragen maakt prijsverschillen
tussen kinderopvangorganisaties voor ouders zichtbaar. Op die manier kan de
prijs een rol spelen bij de keuze van ouders voor een bepaalde kinderopvangorganisatie.
Deze keuzevrijheid is op dit moment het geval bij bedrijfsplaatsen (de werkgever
betaalt mee) en particuliere plaatsen (de ouder betaalt alles zelf). Bij subsidieplaatsen
(de gemeente betaalt mee) is de keuzevrijheid beperkter, aangezien gemeenten
bepalen met welke organisatie(s) zij een subsidierelatie aangaan. Dit betekent
dat effecten van marktwerking in relatie tot de percentagetabel met name verwacht
kunnen worden bij gebruikers van bedrijfsplaatsen. De mate waarin dit gaat
optreden hangt af van de mate waarin de SZW-Adviestabel wordt overgenomen.
De indruk bestaat dat een aanmerkelijk deel van de werkgevers het advies van
de grote bemiddelende organisaties om de percentagetabel te gaan gebruiken,
daadwerkelijk opvolgt.Uit onderzoek van de wachtlijstgegevens van één van de grote
bemiddelaars in de kinderopvang blijkt dat meer dan 80% van de kinderen die
gebruikmaken van een bedrijfsplaats in de kinderopvang op het door de ouders
gewenste moment geplaatst kan worden. Voor het overgrote deel van de bedrijfsplaatsen
is er derhalve geen sprake (meer) van een gebrek aan plaatsen.2Hoe worden de effecten zichtbaar van deze wijziging
van de systematiek van ouderbijdragen?Effecten kunnen op verschillende niveaus zichtbaar zijn. Op macroniveau
treden geen effecten op, aangezien de percentagetabel gebaseerd is op de huidige
gemiddelde kinderopvangprijzen. Op microniveau zal het voorkomen dat ouders
als gevolg van de nieuwe systematiek meer gaan betalen, maar er zijn ook ouders
die minder gaan betalen. Vooral ouders die in 2004 beginnen met het gebruik
van kinderopvang zullen een afweging kunnen maken tussen prijs en kwaliteit.3Is het duidelijk wat de effecten voor de ouders zullen
zijn van de gewijzigde systematiek? Pakt het gunstiger uit voor de lagere
inkomens?De inkomenseffecten hangen direct samen met de prijs van de gebruikte
opvang. Is deze lager dan het landelijke gemiddelde, dan treedt een positief
inkomenseffect op. Bij een hoger dan gemiddelde prijs is sprake van negatieve
inkomenseffecten. Aangezien lagere inkomens slechts een gering percentage
van de prijs betalen, zijn de inkomenseffecten van een bovengemiddelde prijs
voor deze groep in absolute zin gering. Bij een uurprijs van bijvoorbeeld € 0,40
boven de gemiddelde prijs en een gebruik van 2½ dag kinderopvang per
week voor een kind van 0–4 jaar bedragen de (bruto) meerkosten voor
ouders op jaarbasis minimaal € 25 (laagste inkomensniveau) en maximaal € 299
(de top van de tabel). Hetzelfde gebruik bij een uurprijs die € 0,40
onder het gemiddelde ligt, leidt tot een verlaging van de ouderbijdrage
met minimaal € 25 per jaar voor de laagste inkomens en maximaal € 299
voor de hoogste inkomens.4Ouders betalen straks evenredig mee aan prijsstijgingen.
Wat is het gevolg voor de bijdragen van werkgevers?De prijzen van de kinderopvang zijn de afgelopen jaren sneller gestegen
dan de ouderbijdragen. Een onevenredig deel van de prijsstijgingen is hierdoor
terecht gekomen bij werkgevers. Bij hantering van een percentagetabel betalen
zowel ouders als werkgevers evenredig mee aan de prijsstijgingen.5Hoe is de aard en kostenstructuur van kinderopvang
met een uurprijs boven de gemiddelde uurprijs van € 5?Hierover zijn geen gegevens bekend. In het onderzoek van Deloitte &
Touche naar de prijzen in de kinderopvang per 1 januari 2003 (Tweede Kamer
vergaderjaar 2002–2003 28 600 XV, nummer 109) zijn geen significante
relaties aangetroffen tussen de prijs van de kinderopvang enerzijds en een
aantal kenmerken van de kinderopvang (kenmerken van het centrum, van het contract
en van de organisatie) anderzijds. Daarbij is bijvoorbeeld gekeken naar een
mogelijke relatie met inwonersdichtheid, het aangeboden pakket aan voeding
en verzorging en de omvang van de vakantiesluiting.6Hoe groot is het aandeel kinderopvang met een uurprijs
boven de € 5,00?Uit het bij antwoord 5 genoemde onderzoek naar de prijzen in de kinderopvang
begin 2003 blijkt dat voor kinderdagverblijven 50% van de kindplaatsen duurder
is dan € 4,97 per uur. Voor buitenschoolse opvang is 50% van de
kindplaatsen duurder dan € 5,09 per uur. En voor gastouderopvang
(inclusief bemiddeling) is 50% van de kindplaatsen duurder dan € 4,82
per uur. De adviestabel is overigens niet van toepassing op gastouderopvang.7Is er in het algemeen te stellen dat bij een bovengemiddelde
uurprijs sprake is van luxe kinderopvang in plaats van reguliere kinderopvang?Nee, de onderzoekers van Deloitte & Touche hebben in het algemeen
geen rechtstreeks verband kunnen aantonen tussen prijs en kwaliteit. Veel
extra voorzieningen zullen in het algemeen leiden tot een bovengemiddelde
uurprijs, maar een hogere uurprijs hoeft niet altijd veroorzaakt te zijn door
luxe voorzieningen. Er kan bijvoorbeeld ook sprake zijn van een lage bezettingsgraad
die doorberekend wordt in de prijs, van een hoog ziekteverzuim of van hoge
nieuwbouwkosten.8In hoeverre betreft de bovengemiddelde uurprijs aanvaardbare
dan wel onvermijdbare kosten om te voorzien in kinderopvang.Hier valt geen eenduidig antwoord op te geven. Zie ook het antwoord op
vraag 5 en 7.9Dient er voor deze bovengemiddelde kinderopvang geen
plafond gehanteerd te worden ten aanzien van de overheidsbijdrage, aangezien
het hier de eigen keuze en verantwoordelijkheid van de ouders
betreft om deze luxe opvang te verkiezen?Bij invoering van de Wbk zal de overheidsbijdrage in de kosten van het
kinderopvanggebruik gemaximeerd worden. Ook onder het bestaande stelsel is
sprake van een plafond voor de overheidsbijdrage. Zo is de fiscale aftrekbaarheid
in het kader van de inkomstenbelasting gebonden aan een maximum.10Is het correct dat de adviestabel niet voor bedrijfsplaatsen
geldt?Dit is niet correct. De tabel is een adviestabel,
gericht aan gemeenten en bedrijven. Het is aan deze partijen zelf om te bepalen
of zij de tabel overnemen.Vragen van de leden van de PvdA-fractie11In hoeverre zorgt de «percentagetabel»
voor extra administratieve lasten bij de kinderopvanginstellingen, werkgevers
en bemiddelaars?Omdat de percentagetabel in 2004 een adviestabel is, is het niet bekend
hoeveel kinderopvanginstellingen, werkgevers en bemiddelaars hier mee te maken
hebben.Wel is bekend dat een aantal bemiddelaars voor een deel van hun klanten
ook op dit moment al gebruik maakt van een percentagetabel. Voor die bemiddelaars
en de daarmee verbonden kinderopvanginstellingen en werkgevers verandert er
dus niets qua administratieve lasten. Voor kinderopvanginstellingen, werkgevers
en bemiddelaars die in 2004 voor het eerst een percentagetabel gaan gebruiken,
zullen de administratieve lasten incidenteel toenemen. Het nieuwe element
in de percentagetabel is de koppeling met de feitelijke prijs. Omdat de prijs
een goed bekend element is, zijn de incidentele extra administratieve lasten
relatief beperkt. De tabel brengt ook een vereenvoudiging teweeg, aangezien
één tabel gehanteerd kan worden voor alle vormen van opvang,
tegenover vier tabellen onder de systematiek met vaste bedragen.12Verwacht de minister dat de eventuele extra administratieve
lasten zullen leiden tot extra prijsverhogingen? Is de minister van plan om
in het geval dat de prijzen vanwege een grotere administratieve lastendruk
stijgen hier iets aan te doen?Het is aan de individuele onderneming om de hoogte van de prijsstijging
te bepalen. Omdat de administratieve lasten incidenteel en relatief beperkt
stijgen voor een deel van de kinderopvangondernemingen, verwacht ik geen significante
prijsstijgingen als gevolg van de adviestabel in de vorm van een percentagetabel.13Kan de minister aangeven hoe groot de groep ouders
is voor wie de overgang naar een «percentagetabel» inkomenseffecten
zal hebben? Kan de minister daarbij aangeven wat de omvang van die totale
inkomenseffecten per inkomensgroep zijn?Slechts een relatief beperkte groep ouders zal door de overgang naar een
«percentagetabel» inkomenseffecten ervaren. Het inkomenseffect
voor ouders is afhankelijk van de prijs van hun kinderopvang. Als zij relatief
dure opvang hebben, zullen ze met de percentagetabel een hogere ouderbijdrage moeten gaan betalen. Als ouders relatief goedkope opvang hebben,
zijn ze financieel beter af met de percentagetabel. De kinderopvang kent een
tamelijk vlakke verdeling van prijzen: een paar uitschieters naar beneden
en een paar uitschieters omhoog. Uit de grafieken bij het antwoord op vraag
18 volgt dat er naar verwachting alleen een substantieel effect optreedt bij
gebruikers van de 10% goedkoopste opvang en de 5% duurste opvang. Feitelijk
zal het percentage ouders dat te maken krijgt met substantiële inkomenseffecten
nog lager liggen, aangezien een behoorlijk deel van de gebruikers van bedrijfsplaatsen
al volgens een percentagetabel bijdragen. Deze ouders dragen zelf al bij aan
de financiering van de hogere prijzen. In onderstaande tabel wordt voor drie
verschillende inkomens de ouderbijdrage volgens de tabel 2003 en volgens de
tabel 2004 gegeven. Bij de cijfers voor 2004 wordt uitgegaan van de gemiddelde
uurprijs, een prijs die daar 5% boven ligt en een prijs die daar 5% onder
ligt. Telkens wordt uitgegaan van 2 ½ dag kinderopvang in een kinderdagverblijf.inkomenTabel 2003Tabel 2004Gem. prijs € 5,00per uur+ 5%€ 5,25 per uur– 5%€ 4,75 per uurMinimum€ 322€ 313€ 329€ 297Modaal€ 1 541€ 1 493€ 1 568€ 1 4192 X modaal€ 3 852€ 3 734€ 3 920€ 3 546Vragen van de leden van de Groenlinks-fractie14Is het nog steeds de bedoeling dat het wetsvoorstel
Wet basisvoorziening kinderopvang (hierna: Wbk) per 2005 wordt ingevoerd aangezien
de plenaire behandeling nog steeds niet heeft plaats gevonden?Ja, ik zet mij er volledig voor in om de Wbk per 1 januari 2005 inwerking
te doen treden. Met uw Kamer is afgesproken dat de plenaire behandeling in
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in 2004 zal plaatsvinden. Daarnaast wordt
door het Programmabureau implementatie Wbk in samenwerking met de betrokken
partijen gewerkt aan de voorbereiding van de wet, opdat alle belanghebbenden
op de hoogte zijn van de veranderingen die met de Wbk per 1 januari 2005 gaan
plaatsvinden.15Waarom wordt de tabel nu al aangepast, terwijl uit
eerdere onderzoeken blijkt dat de ondernemers in de kinderopvang nog niet
zijn voorbereid op de Wbk en ouders ook nog onvoldoende weten over de Wbk
en haar gevolgen?De aanhoudende prijsstijgingen in de kinderopvang vragen om een instrument
dat ouders, vooruitlopend op de Wbk, al in 2004 sterker belanghebbend maakt
bij de keuze voor goedkopere kinderopvang. Ik acht het verstandig de effecten
van de percentagetabel los te koppelen van de invoering van de Wbk. Ouders
zullen zich sterker bewust worden van het belang van de vergelijking van prijs
en kwaliteit van verschillende aanbieders.16Door de invoering van deze percentagetabel volgt het
aandeel van de ouders systematisch de ontwikkeling in de prijzen. Heeft de
invoering van deze nieuwe percentagetabel niet tot gevolg dat de ouders meer
gaan betalen, op korte termijn, dan nu het geval is aangezien de prijzen in
de kinderopvang jaarlijks meer stijgen (met 5 a 10%) dan de ouderbijdragen in de oude tabel stegen, namelijk 3%.De percentagetabel is verkregen door de ouderbijdragen uit de adviestabel
2003 uit te drukken als percentage van de gemiddelde prijs in 2003. Deze omzetting
heeft dus op een neutrale basis plaatsgevonden en leidt als zodanig niet tot
kostenstijgingen voor ouders. Kostenstijgingen van meer dan 3 % kunnen voor
ouders optreden, indien de gebruikte opvang een hogere prijs heeft dan gemiddeld
en indien de kinderopvanginstelling in 2004 besluit tot een prijsverhoging
met meer dan 3%.17De werkgevers betalen nu nog maar 20% van de kosten,
terwijl dat op grond van de nieuwe wet 33% zou moeten zijn. Zijn het niet
juist de werkgevers die als voorbereiding op de Wbk meer zouden moeten gaan
betalen dan de werknemers?Een deel van de werkgevers betaalt relatief veel, terwijl een ander deel
niets of onvoldoende betaalt. Daarom heb ik alle werkgevers opgeroepen hun
verantwoordelijkheid op dit punt te nemen. Ik heb hiervoor ook de inspanningen
van sociale partners gevraagd.Ik stel overigens vast dat uit onderzoek van de Arbeidsinspectie blijkt
dat het aantal regelingen ook gedurende 2003 verder is toegenomen. Ook het
beroep dat werkgevers doen op de WVA kinderopvang is in 2003 toegenomen.18Hoe vlak is de spreiding van de kinderopvangprijs en
welke onderzoeken zijn daarover bekend. Zijn er nog steeds grote verschillen
in prijzen tussen de regio's?Uit de onderstaande tabel en figuur van het prijzenonderzoek 2003 van
Deloitte & Touche blijkt dat de spreiding van de kinderopvangprijs vrij
vlak is.Uit het onderzoek zijn geen gegevens gekomen over grote verschillen in
prijzen tussen de regio's. PercentielDefinities10%20%30%40%50%60%70%80%90% Kinderdag-opvang (KDV)€ 4,20€ 4,54€ 4,69€ 4,84€ 4,97€ 5,14€ 5,32€ 5,40€ 5,68Buitenschoolse opvang (BSO)€ 3,37€ 4,16€ 4,46€ 4,83€ 5,09€ 5,60€ 5,81€ 5,96€ 6,37Gastouder opvang (1) (GOO (1) )€ 3,00€ 3,57€ 4,08€ 4,36€ 4,82€ 5,33€ 5,81€ 6,83€ 10,17Gastouder opvang (2) (GOO (2) )€ 3,94€ 4,29€ 4,49€ 4,59€ 4,64€ 4,89€ 4,89€ 4,99€ 5,30Tabel 1: Resultaten prijzen in de kinderopvangFiguur 1: Spreiding van de prijzen voor drie opvangvormen
KDV, BSO en GOO (2)19Hoe dicht liggen de prijzen van de verschillende opvangvormen
bij elkaar?Zie het antwoord op vraag 6.20Wat vindt de Minister van de reactie van de Maatschappelijke
Ondernemers Groep (hierna: MO-groep) dat er door deze nieuwe tabel veel extra
investeringen door kinderopvanginstellingen moeten plaatsvinden in onder andere
administratie en software die een prijsopdrijvende werking zullen hebben,
omdat deze verdisconteerd moeten worden in de prijs?Naar verwachting kunnen de aanpassingen in de administratieve organisatie
beperkt blijven. Kinderopvangorganisaties die de tabel gaan toepassen, hoeven
slechts de eigen prijs op de tabel toe te passen en verkrijgen daarmee de
tabel voor de eigen organisatie. Zie verder het antwoord op vraag 11.21Verwacht de minister ook, evenals de MO-groep, dat
het prijsbewuste inkopen van de ouders dus op korte termijn tot extra kosten
gaat leiden, aangezien alleen de nieuwe ouders (17% van de markt) prijsbewust
zullen gaan inkopen?Nee, mijns inziens zijn de extra kosten beperkt en wegen die op tegen
de voordelen van de percentagetabel. Als 17% van de gebruikers in 2004 prijsbewust
gaat inkopen, vind ik dat de maatregel al in het jaar van invoering een goed
effect heeft gehad.22Volgens de VNG is de invoering van de tabel absoluut
onmogelijk. Graag een reactie.Het in de vraag geformuleerde standpunt van de VNG herken ik niet. De
VNG heeft in haar ledenbrief gemeenten geadviseerd zorgvuldig te bekijken
wat de percentagetabel voor de eigen gemeente betekent. Dat vind ik een verstandig
advies. Gemeenten hebben de vrijheid zelf een besluit te nemen over de ouderbijdrage.Invoering van de percentagetabel vergt een gemeentelijk besluit dat effect
zal hebben voor de inning van ouderbijdragen voor subsidieplaatsen. Kinderopvanginstellingen
moeten eenmalig de percentages in de tabel toepassen op hun prijzen. Vervolgens
ontstaat een tabel met ouderbijdragen, passend bij het prijsniveau van de
betreffende instelling.23Bestaat er zicht op de financiële effecten voor
ouders, werkgevers en gemeenten van de invoering van de tabel?Voor de financiële effecten voor ouders verwijs ik kortheidshalve
naar het antwoord op de vragen 3 en 13 en voor de financiële effecten
voor werkgevers naar het antwoord op vraag 4. Over de financiële effecten
voor gemeenten kan het volgende worden opgemerkt. Als gemeenten relatief goedkope
subsidieplaatsen hebben, zullen ouders een lagere ouderbijdrage gaan betalen.
Gemeenten zullen dan meer moeten gaan betalen aan de instellingen. Zoals in
de SZW-begroting 2004 is aangekondigd zal ik een regeling voor gemeenten treffen
voor het instandhouden van subsidieplaatsen in 2004. Die regeling zal ten
aanzien van de gemiddelde prijs dezelfde uitgangspunten hanteren als de percentagetabel.
Gemeenten met instellingen met een lage prijs zullen daar dus wat meer van
profiteren dan gemeenten met instellingen met een hoge prijs. Op die manier
blijven de effecten voor gemeenten beperkt.Vragen over de brief van de Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid «Prijsstijgingen in de kinderopvang en toezicht houden
op de prijs» (28 447, nr. 13)Vragen van de leden van de CDA-fractie24De afgelopen jaren zijn de prijsstijgingen onder meer
zo hoog geweest omdat kinderopvangorganisaties hun prijzen alvast aanpasten
in verband met de inwerkingtreding van de Wbk. Heeft de minister de indruk
dat de tendens tot grote prijsstijgingen nog voortduurt?De prijsstijgingen 2004 komen naar verwachting lager uit dan de prijsstijgingen
2003, hoewel nog ruim boven het inflatieniveau. De financiële systematiek
van de Wbk is dusdanig dat deze grote prijsstijgingen ontmoedigt.25Is er al een tendens waar te nemen (van) ondernemers
die de oplossingsrichting zoeken in kostenbeheersing dan in prijsstijgingen?Omdat dit de bedrijfsvoering van ondernemers betreft, heb ik hier geen
inzicht in. De lagere prijsstijging in 2004 ten opzichte van 2003 kan een
indicatie zijn van zoeken naar oplossingen in kostenbeheersing. 26Heeft de minister ook een beeld van het gebruik dat
de partijen zullen maken van de percentagetabel en de gewijzigde systematiek?Omdat de percentagetabel een adviestabel is, die door veel verschillende
organisaties (gemeenten, bemiddelaars en kinderopvang organisaties) kan worden gebruikt, is er geen algemeen beeld van het
gebruik. Er zijn wel indicaties dat organisaties de tabel overnemen als voorbereiding
op de Wbk.Vragen van de leden van de PvdA-fractie27Kan de minister verklaren hoe het mogelijk is dat ondernemers
nu al prijsstijgingen aankondigen terwijl de loonstijgingen, die voor een
groot deel de prijs bepalen, voor volgend jaar nog niet bekend zijn.Het is in de kinderopvang gebruikelijk rond oktober de prijzen voor het
komend jaar te bepalen. Bij het bepalen van de prijsstijging wordt onder meer
een inschatting gemaakt van de personeelskosten. Als de CAO uitkomsten aanmerkelijk
afwijken van de inschatting en de markt daartoe aanleiding geeft, kan dat
aanleiding zijn tot een tussentijdse prijsbijstelling.28In hoeverre is er sprake van het terugtrekken van subsidies
door gemeenten voor 2004? Wat heeft de minister inmiddels al gedaan en wat
gaat de minister nog doen om dit tegen te gaan en welke middelen heeft hij
hiervoor tot zijn beschikking?Dit voorjaar kwamen er signalen dat gemeenten, anticiperend op de invoering
van de Wbk, hun subsidierelaties met kinderopvanginstellingen aan het afbouwen
waren. Zodra duidelijk werd dat de invoering van de Wbk werd uitgesteld naar
1 januari 2005 is contact opgenomen met de VNG. De VNG heeft in haar ledenbrief
van 23 juli 2003 op ons verzoek in verband met het uitstel van de Wbk de gemeenten
geadviseerd de juridische grondslag voor subsidieverlening in 2004 te continueren
c.q. te herstellen.Vervolgens heb ik in de begroting voor 2004 bijna 76 miljoen euro gereserveerd
ten behoeve van een uitkering aan gemeenten met als doel het instandhouden
van subsidieplaatsen in 2004. De hoofdlijnen van deze maatregel, inclusief
het beschikbare subsidiebedrag per in stand te houden subsidieplaats, zijn
gepubliceerd in de verzamelcirculaire van 29 oktober 2003, die bij brief
van die datum aan de Tweede kamer is gezonden (szw0300743). Binnenkort ontvangen
gemeenten een aanvraagformulier voor deelname aan deze uitkering.29De minister constateert dat in 2004 de prijsstijging
zich gematigder zal ontwikkelen dan in 2002 en 2003. Is de minister, ondanks
deze constatering, van mening dat de verwachte prijsstijgingen voor 2004 bovenmatig
zullen zijn?De prijsstijging 2004 zal boven het inflatieniveau liggen. Hieraan wil
ik echter niet de kwalificatie bovenmatig verbinden, omdat er in de kostenstructuur
van kinderopvangorganisaties redenen kunnen zijn, die aan deze hogere prijsstijging
ten grondslag liggen. Dit betreft bijvoorbeeld teruglopende aanbodsubsidies
als gevolg van het aflopen van de uitbreidingsregeling.30In hoeverre verhoudt de vermindering van de vraag en
de wachtlijsten in de kinderopvang zich tot de prijsstijging in de kinderopvang?De vraag naar kinderopvang, de omvang van de wachtlijsten en de prijsstijgingen
worden elk bepaald door een veelheid van factoren, die bovendien nog lokaal
verschillend kunnen zijn. Het rapport «Landelijk ramingsmodel kinderopvang»,
in opdracht van het ministerie van SZW opgesteld door het Sociaal Cultureel
Planbureau (SCP) en de Stichting voor Economisch Onderzoek (SEO), dat op 4
december aan de Tweede Kamer is aangeboden, bevat informatie over de prijsgevoeligheid
van de vraag. Overigens is er landelijk gezien geen vermindering van de vraag,
maar een afvlakking van de groei in het gebruik van kinderopvang.31Hoe verklaart de minister dat een afnemende vraag naar
kinderopvang in veel gevallen al twee jaar lang leidt tot prijsstijgingen,
terwijl verwacht zou worden dat de prijs hierdoor zou dalen?Anders dan de vragensteller zie ik in het algemeen niet dat een afnemende
vraag (of correcter een afnemende groei in de vraag naar kinderopvang) de
oorzaak is van prijsstijgingen. Wel is het zo dat door de afnemende groei
in de vraag naar kinderopvang in combinatie met de groei in de capaciteit,
instellingen meer dan voorheen met een lagere bezettingsgraad te maken kunnen
krijgen. Dit dwingt instellingen meer op bezetting te sturen. Wanneer zij
hier onvoldoende in slagen, kan dit een kostenopdrijvend effect hebben. Door
invoering van de percentagetabel krijgen ouders een belang bij de hoogte van
de prijs van de opvang. In deze situatie draagt juist een lagere prijs bij
aan verhoging van de bezettingsgraad. Ik verwijs voor het overige naar het
bij het antwoord op vraag 30 genoemde rapport.32Acht de minister het mogelijk dat de kinderopvangsector
zich zal gaan ontwikkelen tot een volwaardige marktsector waarbij ondersteuning
van waarborgfondsen niet meer nodig zal zijn? Zo ja, waarop baseert de minister
dat?Het is zeker de verwachting dat met de financieringssystematiek uit de
Wbk de kinderopvangsector zich zal ontwikkelen tot een volwaardige marktsector.
Dat betekent echter niet dat er geen rol voor het Waarborgfonds kinderopvang
zal kunnen zijn. Het Waarborgfonds zal op termijn wel op eigen benen moeten
staan.33In hoeverre hebben ouders recht op inzicht in de kosten
waarop kinderopvanginstellingen hun prijzen baseren?Over het algemeen is het zo dat in een marktsituatie, waar consumenten
uit verschillende aanbieders kunnen kiezen, deze geen recht op inzage in de
kosten van de producent hebben. Wel hebben zij recht op duidelijk voorlichting
over de prijs en de kwaliteit van het aangeboden product. De Wbk sluit hierbij
aan. Ouders zullen recht hebben op goede informatie over prijs en kwaliteit,
maar zullen geen recht op hebben op inzicht in de kostprijs. Uiteraard doen
kinderopvanginstellingen er wel verstandig aan om wanneer zij prijsstijgingen
doorvoeren, ouders hierover goed voor te lichten.34In hoeverre kunnen ouders daadwerkelijk een keuze maken
tussen verschillende kinderopvangaanbieders?In de huidige situatie is de mogelijkheid van de keuze veelal afwezig
voor subsidieplaatsen. Ook bij bedrijfsplaatsen zijn er soms beperkingen van
de keuzevrijheid.In de situatie van de Wbk zijn er geen formele belemmeringen bij de keuze
voor een kinderopvangaanbieder. Wel kan het voorkomen, bijvoorbeeld in gebieden
met een lage inwonerdichtheid, dat er praktisch gezien weinig keuze is. Bijvoorbeeld
omdat er in verband met de kleine lokale vraag slechts een beperkt aanbod
van kinderopvang is.35Hebben de prijsstijgingen in de kinderopvangsector
de minister tot zijn plannen gebracht om vanaf 2008 geen financiële
compensatie meer te geven aan ouders van wie de werkgever niet
bijdraagt aan de kinderopvangregeling?Neen, het schrappen van de financiële compensatie in de Wbk heeft
een principiële reden. Ik vind namelijk dat werkgevers een eigen verantwoordelijkheid
hebben in de financiering van de kinderopvang en dat zij deze verantwoordelijkheid
niet mogen afwentelen op de overheid. 36Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat kinderopvang
door prijsstijgingen en zijn voornemens om de financiële compensatie,
in het geval dat de werkgever niet bijdraagt, af te schaffen voor veel ouders
niet onbetaalbaar gaat worden en er hierdoor voor herintreders geen zogenaamde
herintredersval zal ontstaan?Door een percentagetabel en – onder de Wbk – een maximum aan
de overheidsbijdrage te hanteren geeft de overheid een signaal aan kinderopvanginstellingen
hun prijzen in de hand te houden. Anders prijzen zij zichzelf uit de markt.
Ouders kunnen onder de Wbk bij een ontbrekende werkgeversbijdrage nog drie
jaar lang van de compensatieregeling gebruik maken. In die periode kunnen
zij, samen met de vakbeweging en eventueel de ondernemingsraad, de werkgever
bewegen een bijdrage te gaan geven. Herintreders kunnen bij een aantrekkende
economie tevens een bewuste keuze maken voor een werkgever met een kinderopvangregeling.
In 2006 zal het beleid met een tijdelijke compensatieregeling geëvalueerd
worden. De effecten op de arbeidsmarkt zullen dan bekeken worden.Vragen van de leden van de SP-fractie37De minister meent dat ouders zelf toezichthouder zijn
op de prijs en kunnen stemmen met hun voeten. De minister is tevens geen voorstander
van één toezichthouder op de prijsvorming in de kinderopvang.
Is het, gegeven deze opvattingen, waar dat de minister met de nieuwe Wbk de
kinderopvang wil omvormen van arbeidsvoorwaarde naar consumentenrecht? Zo
neen, hoe meent de minister toegankelijke kinderopvang te kunnen waarborgen
als arbeidsvoorwaarde?Onder de Wbk is door versterking van de marktwerking en keuzevrijheid
van ouders sprake van een directe relatie tussen de ouder en de kinderopvangondernemer.
Ouders zijn consumenten op de markt; zij nemen diensten af tegen betaling.
Naast de keuzevrijheid kunnen ouders als consument bescherming ontlenen aan
de overeenkomst met de kinderopvangondernemer, de bestaande wettelijke regeling
voor klachtrecht en de mogelijke weg naar de rechter. De wijze waarop ouders
zich als consument op de markt gedragen staat los van de vraag hoe toegankelijke
kinderopvang kan worden gewaarborgd als arbeidsvoorwaarde. Kinderopvang is
immers in de meest letterlijke zin een arbeidsvoorwaarde, omdat kinderopvang
ouders van jonge kinderen in staat stelt betaalde arbeid te verrichten. In
verband hiermee mag van werkgevers een bijdrage in de kosten van kinderopvang
worden gevraagd. In die zin stel ik werkgevers verantwoordelijk, zij het dat
de invulling daaraan primair door CAO-partijen wordt gegeven. Sociale partners
zijn deze mening eveneens toegedaan, gezien de aanbeveling kinderopvang van
de Stichting van de Arbeid uit najaar 1999.38Welke instrumenten hebben ouders om inzicht te krijgen
in de prijs- en kwaliteitsverhouding nu met de nieuwe Wbk het hebben van een
pedagogisch beleidsplan niet meer verplicht is voor kinderopvangcentra?
Hoe denkt de minister dit inzicht te kunnen garanderen?Ik ben van mening dat ouders inzicht moeten kunnen krijgen in de wijze
waarop de kinderopvangondernemer omgaat met het (kwaliteits)beleid van de
kinderopvanginstelling of het gastouderbureau. Daarom is in de eerste nota
van wijziging geregeld dat bij algemene maatregel van bestuur nadere regels
kunnen worden gesteld op gebied van de informatievoorziening aan ouders. Eén
van de aspecten waarover kinderopvangondernemers ouders informatie dienen
te geven is het (kwaliteits)beleid. Via deze informatievoorziening kunnen
ouders inzicht krijgen in de wijze waarop bijvoorbeeld het pedagogisch beleid
van het kindercentrum of het gastouderbureau vorm en inhoud wordt gegeven.39Vreest de minister ook dat met de ondersteuning van
de vraagfinanciering een situatie ontstaat waarin lucratieve bemiddelingspoten
ontstaan in de sector van de kinderopvang? Zo ja, ziet de minister dat als
kapitaalvernietiging, omdat elke euro uitgegeven aan voorlichting niet kan
worden uitgegeven aan daadwerkelijke kinderopvang? Zo nee, kan de minister
garanderen dat de goede voorlichting door kinderopvangorganisaties aan ouders
kosteloos kan worden gegeven?Bij het inwerkingtreden van de Wbk met vraagfinanciering zal de huidige
functie van de bemiddelaars wijzigen. Het is onbekend of een gewijzigde functie
van de bemiddelaars lucratiever zal zijn dan de huidige functie. Als ouders
direct of indirect via de prijs van de kinderopvangorganisatie de kosten van
de bemiddeling merken, kan het ook een drukkend effect op de prijs van bemiddeling
hebben. Er is dus op voorhand geen sprake van kapitaalvernietiging.Overigens vind ik goede voorlichting aan ouders door of namens kinderopvangorganisaties
een waardevol goed, waarbij een reële prijs past.40Erkent de minister dat, naast financiële toegankelijkheid,
ook fysieke toegankelijkheid tot de kinderopvang een randvoorwaarde is voor
ouders om daadwerkelijk tot een keuze tussen prijs en kwaliteitsverschillen
te komen? Zo nee, waarop baseert de minister dan dat de ouders als toezichthouders
met effectieve sanctiemiddelen kunnen optreden?Ouders zullen de fysieke toegankelijkheid van een kinderopvang aanbieder
mee laten wegen in hun keuze voor een kinderopvanglocatie naast overwegingen
over de prijs en de kwaliteit.41Hoe denkt de minister de fysieke toegankelijkheid –
namelijk, kinderopvang in de buurt – te kunnen garanderen voor ouders
die leven op het platteland?Met de Wbk krijgen ouders de middelen voor kinderopvang zelf in handen.
Hiermee wordt bewerkstelligd dat kinderopvangondernemers doeltreffend kunnen
reageren op de vraag van ouders. Op het platteland is kinderopvang in een
kindercentrum soms moeilijk kostendekkend te realiseren, vanwege de beperkte
bezetting van de kindplaatsen. De Wbk schept mogelijkheden innovatieve kinderopvang
in een experimenteerartikel op grond van de Wbk te regelen. Eén van
de vormen van innovatieve kinderopvang waaraan wordt gedacht is kleinschalige
kinderopvang. Dit is een vorm van kinderopvang waaraan binnen plattelandsgebieden
waarschijnlijk behoefte zal zijn.42Erkent de minister dat er bij de buitenschoolse opvang
geen sprake van marktwerking kan zijn, aangezien de buitenschoolse opvang
gekoppeld is aan de school waar het kind naar school gaat? Erkent de minister
dat vervoer van kinderen duur is en daarmee de keuze voor een goedkopere buitenschoolse
opvang fictief is? Zo ja, welke instrumenten zijn er om de prijs van de buitenschoolse
opvang te beïnvloeden als er van concurrentie geen sprake is?Uiteraard kan een instelling van buitenschoolse opvang die bij of in een
schoolgebouw is gevestigd een streepje voor hebben op andere instellingen
die verder van school verwijderd zijn. Er is echter geen verplichting voor
een specifieke buitenschoolse opvangcentrum vanwege de school van het kind.
In relatief dichtbevolkte gebieden kunnen ouders kiezen uit meerdere buitenschoolse
opvangcentra ongeacht de school. Afhankelijk van de leeftijd van de kinderen
en de af te leggen afstand en verkeerssituaties gaan kinderen (al dan niet
met begeleiding) ook zelf lopend of fietsend naar het centrum. Het vervoer
is dus niet altijd duur. Het is een element van bedrijfsvoering hoe de kosten
van het vervoer doorwerken op de vraagprijs. Ouders kunnen de prijs en kwaliteit
van het gebruikte buitenschoolse opvangcentrum vergelijken met andere centra.
Ook bij weinig of geen concurrentie kan informatie over de prijs/kwaliteit
verhouding van andere kindercentra de prijs van het eigen kindercentrum beïnvloeden.Vragen van de leden van de Groenlinks-fractie43Op grond van welke gegevens en onderzoeken verwacht
de minister dat de prijsontwikkeling in 2004 zich gematigder zal ontwikkelen
dan in de jaren 2002 en 2003? Hoe was de ontwikkeling in die jaren?Zoals ik in mijn brief over de prijzen heb aangegeven, zal ik in maart
2004 de Tweede Kamer informeren over de uitkomsten van het onderzoek naar
de prijzen per 1 januari 2004. De inschatting dat de prijsstijging in 2004
gematigder zal zijn dan in 2002 en 2003, baseer ik op gegevens die het ministerie
heeft ontvangen van bemiddelaars en kinderopvangorganisaties.Uit het onderzoek naar de prijzen per 1 januari 2003, dat ik op 23 april
2003 aan de Tweede Kamer heb aangeboden, bleek dat de prijzen voor kinderdagopvang,
buitenschoolse opvang en gastouderopvang in 2002 met respectievelijk 10%,
5% en 9% zijn gestegen.44Wat gaat de minister voor beleidsmaatregelen nemen
als de prijzen toch blijven stijgen en als gevolg daarvan het aanbod van kinderopvang
stabiliseert danwel afneemt?In de nota naar aanleiding van het nader verslag bij het wetsvoorstel
Wbk heb ik aangegeven dat de overheid de maximumprijs zal fixeren en alleen
nog zal aanpassen aan de inflatie (loonprijsbijstelling). Prijsstijgingen
boven het algemene inflatieniveau zullen derhalve niet meer financieel worden
geaccommodeerd. Het systeem van vraagfinanciering in de Wbk verhoudt zich
niet met beleidsmaatregelen bij mogelijke ontwikkelingen in het aanbod van
kinderopvang.45Op welke wijze gaat de minister ondernemers in de kinderopvang
aansporen om hun prijzen niet te veel te laten stijgen en vooral te werken
aan kostenbeheersing?Het systeem van vraagfinanciering uit de Wbk en het bevriezen van de overheidstegemoetkoming
tot het niveau van de maximumprijs verhoogd met de inflatie, zal voor de ondernemers
een belangrijke impuls zijn om prijsstijgingen zoveel mogelijk te beperken
en te streven naar kostenbeheersing. Daarnaast wordt de aansporing voor een
beperkte prijsontwikkeling en streven naar kostenbeheersing bij alle daarvoor
geschikte gelegenheden op verschillende wijze en op verschillende niveaus
gedaan.46Welk onderzoek toont aan dat de Wbk op termijn een
prijsdrukkend effect zal hebben?Het rapport «Landelijk ramingsmodel kinderopvang», opgesteld
door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Stichting voor Economisch
Onderzoek (SEO), dat op 4 december 2003 aan de Tweede Kamer is aangeboden,
bevat informatie over de prijsgevoeligheid en over het effect van prikkels
in de ouderbijdragesystematiek. De onderzochte prikkels met een prijsdrukkend
effect zijn onderdeel van de Wbk.Vragen van de leden van de D66-fractie47Heeft de Nederlandse Mededingingsautoriteit de bevoegdheid
om toezicht te houden op de mededinging in de kinderopvangsector? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoe ver reikt deze bevoegdheid en in welke mate wordt
er gebruik van gemaakt?De NMA is volledig bevoegd toezicht te houden op de mededinging in de
kinderopvangsector, aangezien deze sector diensten in een marktomgeving aanbiedt.De NMA kan klachten van burgers en organisaties onderzoeken. Tevens kan
de NMA onderzoek uit eigen beweging doen. Voor zover bekend heeft de NMA tot
nu toe één klacht over het verstoren van concurrentie in de
kinderopvang gekregen en beoordeeld. De klacht is afgewezen.48Kan het prijsopdrijvend effect van kwaliteits- en arboregels
kwalitatief en kwantitatief beschreven worden?De huidige kwaliteitsregels, zoals vastgelegd in het Tijdelijk besluit
kwaliteitsregels kinderopvang, gelden al sinds 1996 en zijn sindsdien niet
zijn gewijzigd. Met de Wbk verdwijnen de vaak gedetailleerde nadere regels
van gemeenten, verdwijnen de verschillen tussen gemeenten en worden de landelijke
regels waar verantwoord verminderd en vereenvoudigd. Dit kan bijdragen tot
lagere prijzen in de kinderopvang.De nieuwe Arbo-regels hebben voor de kinderopvang geleid tot incidentele
kosten (bijvoorbeeld voor een verstelbare aankleed tafel, of stoelen op volwassenenhoogte
voor de beroepskrachten). Daar staat tegenover dat deze maatregelen kunnen
leiden tot verlaging van de structurele kosten door terugloop van het ziekteverzuim
en vermindering van het personeelsverloop.49Zijn er cijfers bekend over de kans dat ouders hun
kinderen onderbrengen bij een kinderopvang binnen een bepaalde straal rond
het ouderlijk huis of rond de plaats waar één van de ouders
werkt? Kan aldus iets worden gezegd over de voor ouders relevante geografische
markt voor kinderopvang? Is het aantal aanbieders van kinderopvang in de voor
ouders relevante geografische markt niet zo klein, dat er binnen afzienbare
tijd nauwelijks sprake kan zijn van concurrentie, gelet ook op
het huidige tekort aan plaatsen?In het bij vraag 46 genoemde SEO/SCP onderzoek is ook de afstand tussen
huis en kinderdagverblijf resp. bso onderzocht met behulp van gegevens van
een landelijke bemiddelaar (zie hoofdstuk 3, paragraaf 2). Afstand blijkt
een belangrijk aspect bij de keuze voor een kindercentrum. Voor het merendeel
van de ouders zijn er minimaal vijftien kinderdagverblijven of instellingen
voor de bso binnen een straal van 8 kilometer rond hun huisadres. Slechts
0,2% van de ouders heeft slechts één kindercentrum binnen een
straal van 8 kilometer van het huisadres.Hoewel er belangrijke lokale verschillen zijn, duiden deze gegevens op
een redelijke mate van keuzevrijheid voor ouders. Daarmee wordt in voldoende
mate voldaan aan een voorwaarde voor marktwerking.50Wat wordt er gedaan om de vestigingsmogelijkheden voor
kinderopvangcentra te verruimen en vestiging te vergemakkelijken? Kan hierbij
in het bijzonder worden ingegaan op de vestiging van kinderopvang in nieuwbouw-/Vinexwijken?Het Netwerkbureau uitbreiding kinderopvang heeft in opdracht van het ministerie
twee keer een bijeenkomst gehouden over specifieke vraagstukken en problemen
in Vinexwijken. Hierover is aan gemeenten een verslag gestuurd. Het SCP heeft
een gemeentelijk ramingsmodel kinderopvang (SCP juli 2002, werkdocument 80)
ontwikkeld, waarmee de lokale vraag in kaart gebracht kan worden.De stichting Waarborgfonds kinderopvang kan onder voorwaarden met borgstellingen
kinderopvangondernemers financieel ondersteunen bij huisvesting.Individuele gemeenten zijn primair verantwoordelijk voor het vestigingsbeleid
in de eigen gemeente. Dat kan vorm worden gegeven in bijvoorbeeld ruimtelijke
plannen of huisvestingssubsidies.XNoot1Samenstelling:Leden: Noorman-den Uyl (PvdA), Bakker (D66), De Vries (VVD), Ve Wit (SP),
Van Gent (GL), Verburg (CDA), Hamer (PvdA), Voorzitter, Bussemaker (PvdA),
Vendrik (GL), Mosterd (CDA), Smits (PvdA), Örgü (VVD), Weekers (VVD),
Rambocus (CDA), de Ruiter (SP), Ferrier (CDA), Ondervoorzitter, Huizinga-Heringa
(CU), Bruls (CDA), Varela (LPF), Eski (CDA), Van Loon-Koomen (CDA), Aptroot
(VVD), Smeets (PvdA), Douma (PvdA), Stuurman (PvdA), Kraneveldt (LPF) en Hirsi
Ali (VVD).Plv. Leden: Depla (PvdA), Dittrich (D66), Blok (VVD), Kant (SP), Halsema
(GL), Smilde (CDA), Verbeet (PvdA), Timmer (PvdA), Tonkens (GL), Omtzigt (CDA),
Adelmund (PvdA), Van Miltenburg (VVD), Visser (VVD), Algra (CDA), Lazrak (SP),
Vietsch (CDA), Van der Vlies (SGP), Hessels (CDA), Hermans (LPF), van Oerle-van
der Horst (CDA), Van Dijk (CDA), Wilders (VVD), Van Dijken (PvdA), Blom (PvdA),
Kalsbeek (PvdA), Eerdmans (LPF) en Schippers (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28447-17.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl