Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding; Verslag schriftelijk overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26691, nr. 43

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

06-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

26691 nr. 43

31-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVragen PvdA-fractie12345678Vragen VVD-fractie910111213141516171819Vragen CDA-fractie2021222324252627282930313233343536Vragen D66-fractie373839404142434445Vragen SP-fractie46474849505152535455565758Vragen ChristenUnie-fractie59606162Vragen SGP-fractie63646566676869707172737475767778798081828384858687
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26691Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 691Toetsing van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding
en wijziging van het Wetboek van Strafrecht en van de Wet op de lijkbezorging
(Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding)nr. 43VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 31 oktober 2001In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 bleek er bij enkele fracties behoefte te bestaan een aantal vragen
ter beantwoording voor te leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over haar brief van 29 mei 2001 ten geleide van het tweede Jaarverslag
van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (VWS-01-748/Just-01-449).De op 7 september 2001 toegezonden vragen zijn met de door de minister
bij brief van 31 oktober 2001 verstrekte antwoorden hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,Van LenteDe griffier van de commissie,TeunissenVragen PvdA-fractie1Hoe vaak is door de diverse commissies een arts gevraagd
op de vergadering van de commissie de melding te komen toelichten? (blz. 7)Hoe dikwijls heeft het concept «onzorgvuldig»
na een mondelinge toelichting van de arts alsnog geleid tot de conclusie «zorgvuldig»?
(blz. 9)In het jaar 2000 is 15 maal aan een arts gevraagd om een melding te komen
toelichten. Bij het beoordelen van de klacht kan de commissie aanvullende
informatie nodig hebben en in zo'n geval wordt de arts gevraagd nadere informatie
te geven. De beoordeling zorgvuldig of onzorgvuldig vindt pas plaats aan het
einde van de procedure wanneer over de noodzakelijke informatie kan worden
beschikt.2Welke maatregelen bent u voornemens te treffen om te
voorkomen dat het secretariaat van de commissies (in feite) onderbezet blijven?
Deelt u de mening dat bij het inwerkingtreden van de Wet Toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding, waarin aan de commissies een zeer belangrijke
rol is toegekend, deze daartoe – ook in de zin van ondersteuning –
adequaat behoren te zijn geëquipeerd? (blz. 7)De specifieke vraag of de mening gedeeld kan worden dat bij het in werking
treden van de nieuwe wetgeving Toetsing Levensbeëindiging de respectievelijke
commissies ook adequaat moeten zijn geëquipeerd, wordt bevestigend beantwoord.
Gerealiseerd moet daarbij worden dat de afgelopen drie jaren sprake is geweest
van een opbouw van de toerusting voor de commissies, met name ook in personele
zin. In zekere zin was een goede invulling met name op het personele en formatieve
gebied, waarbij tevoren niet duidelijk kon zijn welke omvang van werkzaamheden
aan de orde was, moeilijk vooraf te bepalen en is er sprake geweest van een
ontwikkelingsfase. In dit verband is meer en meer helder geworden, zij het
met een behoorlijke mate van onzekerheid – immers aantal meldingen en
ingewikkeldheid van beoordeling zijn nimmer tevoren voorspelbaar – welke
verwachtingen er op dit moment redelijkerwijs kunnen worden aangenomen.Met het oog daarop zijn in nauw overleg met de voorzitters van de resp.
commissies thans precies omschreven werkafspraken gemaakt omtrent de wijze
van de personele invulling van samenstelling en bezetting van commissies,
gewenste overlegsituaties tussen de commissies onderling en met het departement
resp. de betrokken ministers, huisvesting, adequate toerusting zowel op secretarieel
niveau als op administratief en facilitair gebied, het aantrekken en benoemen
van zowel (plaatsvervangende) commissieleden als ambtelijk personeel inclusief
regelingen voor sturing, leiding en plaatsvervanging/opvang. Het aantal beschikbare
formatie-uren van ca. 160, die tot op heden realiteit was, wordt thans opgevoerd
tot ten minste 288 uur, gespreid in te vullen over de respectievelijke vestigingen
en ten behoeve van de vijf commissies. Implementatie van de afspraken is voorgenomen
vòòr de nieuwe wetgeving per 1 januari 2002 in werking
treedt, wellicht nog wel met uitzondering van realisatie van beoogde concentratie
van kantoorhuisvesting, omdat dit vermoedelijk wat meer organisatorische afstemming
en tijd vergt.3Was de medewerking en ondersteuning van de ministeries
van VWS en Justitie naar het oordeel van de commissies gedurende het verslagjaar
voldoende? (blz. 7) Onder verwijzing naar het antwoord op vraag 2 met name voor wat betreft
de mate van onzekerheid en onvoorspelbaarheid is zeker denkbaar dat de overigens
voortdurende aandacht en inzet vanuit de ambtelijke organisatie binnen de
departementen van Justitie en VWS de afgelopen periode niet als adequaat is
ervaren. Met deze opgedane ervaringen en het in werking treden van de nieuwe
wetgeving in het vooruitzicht heeft het kabinet thans de overtuiging dat goede
basisafspraken zijn ontwikkeld en vastgelegd, die optimaal functioneren aanzienlijk
kunnen bevorderen.4Hoe beoordeelt u de door de commissies geconstateerde
en in het Jaarverslag gememoreerde (te) beperkte taakopvatting van de inspectie
voor de gezondheidszorg in sommige regio's? Wat heeft u inmiddels ondernomen
om een en ander ten goede te doen keren? (blz. 7)Nadat de commissie zich een oordeel heeft gevormd over de zorgvuldigheid
van het handelen van de arts, kan er vervolgens bij de commissie de behoefte
zijn de inspecteur te vragen de handelwijze van de arts in medisch inhoudelijke
of tuchtrechtelijke zin nader te bezien.Een dergelijk verzoek van de commissie wordt door de inspecteur altijd
gehonoreerd.In één regio is door een misverstand in de procedure in
twee situaties onvoldoende gecommuniceerd tussen de commissie en de inspectie.
Daardoor is in één situatie een verzoek van de commissie door
de inspectie niet als verzoek geïdentificeerd en is in een tweede situatie,
op grond van verschillende verwachtingen, onvoldoende teruggekoppeld.Zowel in het halfjaarlijks overleg tussen de voorzitters van de toetsingscommissies,
het OM en de Inspectie zijn deze cases aan de orde geweest, als ook in een
overleg tussen de betrokken toetsingscommissie en de inspectie. Tijdens deze
overleggen zijn de misverstanden besproken en opgelost en zijn de verwachtingen
over en weer verhelderd. 5In hoeveel gevallen hebben de commissies zichzelf niet
bevoegd geacht om de zaak te beoordelen? Wat was daartoe de aanleiding? (blz. 10)De commissies hebben in het jaar 2000 in elf gevallen zichzelf «niet
bevoegd» verklaard. In tien gevallen was sprake van een wilsonbekwame
patiënt en één maal was geen sprake van een uitdrukkelijk
verzoek.6Casus 3. Wordt in het jaarverslag getypeerd als zgn.
«standaard»-casus waarin aan alle zorgvuldigheidseisen is voldaan.
Deelt u de mening dat een dergelijke typering zou kunnen bijdragen tot de
misvatting, bijv. bij artsen, dat met kinderen (of andere naasten) onder alle
omstandigheden dient te worden overlegd, terwijl dergelijk overleg als zodanig
niet tot de zorgvuldigheidseisen behoort? Op welke wijze bent u voornemens
de bekendheid van artsen met de in de Wet Toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding opgenomen zorgvuldigheidseisen te bevorderen?
(blz. 14)Het overleg met de kinderen van degene die heeft verzocht om euthanasie
behoort niet tot de zorgvuldigheidseisen. Het zijn immers niet de kinderen
die om euthanasie verzoeken, maar de patiënt zelf. In de praktijk ligt
het voor de hand om de familie te informeren over de situatie waarin de patiënt
zich bevindt. De familie is veelal zeer begaan met de toestand waarin de patiënt
zich bevindt.Wij vrezen niet dat het overleg door de artsen zal worden gezien als een
zorgvuldigheidsvereiste. Wel zal de arts, indien dat kan, er belang aan hechten om met de kinderen over het verzoek om euthanasie te spreken.
Uiteraard alleen indien de patiënt zelf daartegen geen bezwaar heeft
aangetekend. Zo'n gesprek kan de arts sterken in zijn overtuiging dat de patiënt
een vrijwillig en weloverwogen verzoek om euthanasie heeft gedaan.De bekendheid met de zorgvuldigheidseisen wordt bevorderd door onder andere
het uitbrengen van een brochure voor artsen. Bovendien zullen de toetsingscommissies
zorgdragen voor het informeren van de beroepsgroep. 7Wat is de stand van zaken met betrekking tot de aanwezigheid
en beschikbaarheid van SCEN-consulenten in de diverse regio's? (blz. 25)Uit de registratie van het SCEN-project per 31 augustus 2001 blijkt
dat thans in 17 van de 24 Districts Huisartsen Verenigingen opleidingen voor
SCEN artsen hebben plaats gevonden of plaats vinden. Er zijn in deze DHV'S
thans 337 opgeleide SCEN artsen.8Deelt u de mening dat – zeker na het inwerking
treden van de Wet Toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding –
de oordelen van de toetsingscommissie in geanonimiseerde vorm via een databank
raadpleegbaar moeten worden gemaakt; met het toegankelijk maken van dergelijke
«jurisprudentie» wordt immers ook uitdrukking gegeven aan het
beleidsstreven van meer transparantie en openheid met betrekking tot dit onderwerp?
(blz. 26)Primair wordt onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid van een databank
voor alle toetsingscommissies. Op dit moment beschikken de commissies over
een database waarin veel gegevens betreffende de gemelde gevallen zijn opgenomen.
Dit systeem bevat zoekmogelijkheden aan de hand van deze gegevens, maar fungeert
niet als een landelijke databank waarin de oordelen kunnen worden opgezocht.
Het ontwerpen, beheren en actueel houden van zo'n systeem vergt echter een
aanzienlijke financiële investering en personele inzet. Om die reden
is het wenselijk dat eerst onderzoek naar de wensen en mogelijkheden wordt
gedaan.Een vergroting van de reikwijdte van de toegankelijkheid van de databank
wordt overwogen. Wel zijn wij van mening dat de databank in eerste instantie
voor de toetsingscommissies een goed werkbaar systeem moet zijn. Vervolgens
kan dan worden overwogen om de toegankelijkheid te verbreden. Daarbij moeten
de voor- en nadelen tegen elkaar worden afgezet. Een voordeel is dat daarmee
de «jurisprudentie» inzichtelijk en breed toegankelijk wordt.
Een van de nadelen van het systeem is dat het moeilijk is om de zaken te anonimiseren.
Een casus is namelijk zo specifiek dat in de medische wereld vrij eenvoudig
is na te gaan welke arts bij een bepaald geval is betrokken.Tijdens de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel hebben wij naar
aanleiding van een vraag daarover van Mevrouw Halsema reeds aangegeven dat
wij in beginsel positief staan tegenover een goed opgezette databank. (Handelingen
II 2000/2001, blz. 26–2139 en 26–2125).Vragen VVD-fractie9Wat is de stand van zaken met betrekking tot het nieuwe
onderzoek van Van der Maas – van der Waal naar de meldingsbereidheid
onder artsen en het functioneren van de toetsingscommissies? Het onderzoek van de hoogleraren Van der Maas en Van der Wal is opgestart.
De onderzoekers treffen voorbereidingen om met de artseninterviews te kunnen
beginnen.10Welke initiatieven overweegt de minister om de bekendheid
van artsen met het gewenste niveau van verslaggeving te verbeteren?Vanuit verschillende kant worden artsen gestimuleerd de verslaglegging
te verbeteren. Het SCEN-project, werkzaamheden van de commissie, voorlichting
door KNMG en commissies zijn daarvoor belangrijke factoren.11Hoe moet het functioneren van de toetsingscommissies
worden gezien in het licht van de recent door de commissie mensenrechten van
de VN over de commissies geuite kritiek?Zoals blijkt uit Kamerstuk 266 691 en 22 588, nr. 42, heeft
het VN Comité voor de rechten van de mens aanbevolen de toepassingspraktijk
van de wet nog eens te bezien. Voor de manier waarop het kabinet aan de aanbeveling
gevolg zal geven en de argumenten daarvoor, verwijst het kabinet naar bedoeld
kamerstuk.12Hoe moet de fluctuatie in de meldingen worden uitgelegd
in de vergelijking van 2000 tot 1999? Stijgt of daalt de meldingsbereidheid?
Wat is de verklaring voor het verschil in meldingen tussen de regio's? (blz. 11)Uit het beschikbare cijfermateriaal kan de conclusie worden getrokken
dat er een lichte daling is opgetreden in het aantal meldingen. Niet duidelijk
is wat de oorzaak van deze daling is. Wel is bekend dat de discussie die het
afgelopen jaar is gevoerd met het oog op de parlementaire behandeling van
de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding in
de praktijk enige onzekerheid teweeg heeft gebracht over de richting die uiteindelijk
met het vraagstuk van de euthanasie en hulp bij zelfdoding zal worden ingeslagen.
Aan deze onzekerheid is een einde gekomen na aanvaarding van het wetsvoorstel.Ook de tamelijk recente introductie van de toetsingscommissies (1 november
1998) behoeft enige gewenning. De reden hiervan is niet gelegen in het feit
dat de regeling met scepsis is ontvangen maar dat dit een niet ongebruikelijke
reactie is op nieuwe regelgeving op een terrein dat ingrijpt in emotionele
waarden en normen. Dit betekent voor het onderhavige onderwerp dat enige tijd
is gemoeid met het opbouwen van het vertrouwen van de medische stand. Hieruit
kan naar onze mening niet de conclusie worden getrokken dat artsen zonder
meer controle zullen mijden en dat de Wet toetsing levensbeëindiging
en hulp bij zelfdoding geen zin zou hebben. Nu de nieuwe wettelijke regeling
is vastgesteld bestaat geen twijfel over de eisen waaraan levensbeëindigend
handelen moet voldoen. De wet draagt ontegenzeggelijk bij aan een duidelijke
normstelling.Overigens moet niet worden uitgesloten dat het gevolg van de gewenning
aan de nieuwe regeling kan zijn dat het aantal verzoeken om levensbeëindigend
handelen dat is gehonoreerd is gedaald.Indien de meldingsbereidheid niet toeneemt, zal moeten worden nagegaan
wat de oorzaak hiervan is. Het is evident dat wij deze ontwikkeling nauwlettend
zullen volgen. Veel inzicht in de meldingsbereidheid verwachten wij dan ook
te krijgen uit het lopende evaluatieonderzoek naar de stand van zaken op het
terrein van euthanasie en andere medische beslissingen rond het
levenseinde waarmee in het voorjaar van dit jaar een aanvang is gemaakt.Uit de thans voorhanden zijnde gegevens kunnen geen stellige conclusies
worden getrokken. Zo kan er, zonder nader onderzoek, niet van worden uitgegaan
dat het aantal gevallen van euthanasie niet zal zijn afgenomen, zodat dit
ook niet als de (logische) verklaring voor de afname van het aantal meldingen
kan worden gegeven.Om bovenstaande redenen zijn wij niet van mening dat nu al gesproken kan
worden van falend beleid. Er wordt gewerkt aan voorlichtingsmateriaal voor
artsen. Tevens zullen de toetsingscommissies zorgdragen voor het informeren
over de werking van de wet. Dit zal allemaal bijdragen aan de inzichtelijkheid
van de regelgeving.Het verschil in meldingen tussen de regio's is dit jaar verhoudingsgewijs
ongeveer gelijk aan vorig jaar. Wat de oorzaak van dit verschil is valt niet
na te gaan. Niet ondenkbeeldig is dat deze verschillen te maken hebben met
de bevolkingsdichtheid per regio. In het onderzoek door Van der Maas en Van
der Wal zal aandacht worden besteed aan mogelijke andere factoren die van
invloed kunnen zijn op de regionale verschillen.13In hoeverre is het wenselijk om van overheidswege maatregelen
te overwegen om de kwaliteit van de verslaglegging van artsen en consulenten
verder te verbeteren? Hebben de commissie voldoende gezag om de SCEN-methode
van verslaglegging voor te schrijven? (blz. 25)De kwaliteitsverbetering van de verslaglegging wordt gestimuleerd door
de werkwijze van de commissies. Door het opvragen van extra informatie bij
meldende artsen, het toesturen van het modelverslag en publicatie van jaarverslagen,
het SCEN-project wordt artsen gewezen op de noodzaak en wijze van een goede
verslaglegging. De uitstralende werking hiervan die mede wordt gestimuleerd
door de KNMG zal op den duur zorgen voor een kwalitatief goede verslaglegging.
Vooralsnog ziet het kabinet geen reden maatregelen te treffen.14In hoeverre zijn regionale verschillen vastgesteld
bij de beoordelingen door de onderscheiden commissies?Voor zover verschillen zijn vastgesteld gaat het om nuanceverschillen.
Met name in de beginfase reageerden de commissies wel eens verschillend op
onvolkomenheden. De voorzitters hebben daarom afspraken gemaakt over de manier
waarop op de verschillende mogelijkheden moet worden gereageerd en zij zijn
voornemens deze afspraken nog verder uit te werken. In geval van twijfel wordt
een geval altijd voorgelegd aan de andere voorzitters.15Hoe denkt de minister over een eventuele voor artsen
toegankelijke databank voor het verslagleggen van de jurisprudentie van de
commissies? (blz. 26)Verschillende vragen werden gesteld over de databank waarin de gegevens
en oordelen van alle verschillende commissies kunnen worden opgeslagen en
geraadpleegd. Naar aanleiding van het jaarverslag 2000 heeft de minister van
VWS een onderhoud gehad met een delegatie van voorzitters en leden van de
toetsingscommissies. Tijdens deze bijeenkomst hebben zij gesproken over het
uitbreiden van de databank om gegevens voor wetenschappelijk onderzoek beschikbaar
te maken en de eenheid binnen de oordelen te bevorderen. De ministers
van VWS en Justitie en de toetsingscommissies staan hier positief tegenover.
Voordat de databank kan worden aangepast moeten een aantal vragen worden geformuleerd.
Ten eerste wordt nu bekeken welke nieuwe gegevens de databank moet bevatten
om de nieuwe functies te kunnen vervullen. Ten tweede wordt de reikwijdte
vastgesteld, wat inhoudt dat wordt bekeken wie de databank moet kunnen raadplegen.
Voor het antwoord van de laatste vraag wordt onder andere gekeken naar het
privacyreglement. Op grond van de antwoorden van deze vragen wordt een programma
van eisen vastgesteld en zal een bureau worden gevraagd om deze opdracht uit
te voeren.16Is er in het verslagjaar 2000 contact geweest tussen
de minister en één of meer voorzitters van de commissies? Wat
waren die gesprekspunten?De minister van VWS heeft in het jaar 2000 eenmaal met voorzitters en
leden gesproken. In dit gesprek was het jaarverslag 1999 aan orde alsmede
werkwijze, de ondersteuning en de organisatie van de commissies.17Zijn de commissies voldoende geëquipeerd om te
kunnen vaststellen in hoeverre er in een voorkomend geval een reëel behandelingsperspectief
is geweest? Is één medicus in dit verband voldoende voor een
objectieve beoordeling?Bij het vaststellen van een reëel behandelingsperspectief zijn verschillende
artsen betrokken. Ten eerste stelt de consultvragende arts vast of sprake
is van een reëel behandelingsperspectief. In de tweede plaats zal ook
de consulent deze vraag beoordelen. Bij een melding wordt bovendien vaak specialistendocumentatie
met betrekking tot het behandelingsperspectief geleverd. Deze informatie houdt
vaak een percentage in dat de in de literatuur aangehouden slagingskans aangeeft
van een bepaalde behandeling voor een bepaalde patiënt. Als laatste geeft
de arts in de commissie zijn oordeel. In de praktijk wordt de vraag in ieder
geval dus door drie en vaak door meer artsen beoordeeld.18Ziet de minister aanleiding het modelverslag zodanig
te wijzigen dat alsnog de wijze wordt beschreven waarop het verzoek is gedaan?Naar aanleiding van de ervaringen van de toetsingscommissies zal een aantal
vragen in het modelverslag worden gewijzigd. Ook worden er vragen toegevoegd.
In ieder geval wordt gevraagd naar de wijze waarop het verzoek om euthanasie
is gedaan. Is dit mondeling gedaan of schriftelijk vastgelegd? Is het verzoek
herhaald, wanneer, en in welk verband? Al deze vragen, in combinatie met de
reeds bestaande vragen, geven een voldoende inzicht in de wijze waarop het
verzoek wordt gedaan.De toetsingscommissies constateren dat het modelverslag in lang niet alle
gevallen uitvoerig wordt ingevuld. Het gevolg is dat het voor de commissie
niet altijd mogelijk is om zich op basis hiervan een oordeel te vormen over
de zorgvuldigheidsnormen. In dat geval zal de commissie de arts om een nadere
toelichting vragen. Op deze wijze wordt alsnog de controleerbaarheid van de
praktijk inzake euthanasie bewerkstelligd.Het is evident dat gestreefd wordt naar een inzichtelijk ingevuld modelverslag.
Het gebruik van dit verslag is onder de nieuwe regeling verplicht. In de SCEN-opleiding
wordt veel aandacht besteed aan de invulling van dit verslag. Daardoor kunnen
consulenten de behandelende arts adviseren over de wijze waarop het verslag
moet worden ingevuld. De wijze van verslaglegging zal in een voorlichtingsbrochure aan de orde
komen. Voorts wordt door verspreiding van het jaarverslag van de toetsingscommissies
inzicht verschaft over de noodzaak om in het modelverslag een uitvoerige rapportage
op te nemen.Vooralsnog zijn wij van mening dat een verdere betrokkenheid van onze
kant niet noodzakelijk is.19Acht de minister de beoordeling door de commissie streng
dan wel tegemoetkomend ten aanzien van de artsen, indien niet alle zorgvuldigheidseisen
zijn nagekomen?Het kabinet acht de beoordeling door de commissies passend. De commissies
dragen door hun bestaan en werkwijze bij aan kwaliteitsverbetering. Indien
de commissie onvolkomenheden ontdekt dan koppelt zij deze bevindingen terug
naar de arts door middel van opmerkingen in het oordeel. Het oordeel van de
toetsingscommissies is door deze opmerkingen genuanceerder dan het sepot van
de Officier van Justitie. Soms wordt het oordeel van de toetsingscommissies
door deze kanttekeningen wel als strenger ervaren.Vragen CDA-fractie20In het jaar 2000 zijn ruim 2100 gevallen van levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding gemeld. In slechts drie gevallen was de
toetsingscommissie van oordeel dat de arts niet zorgvuldig had gehandeld.
Deze zaken zijn vervolgens door het Openbaar Ministerie geseponeerd. Hoe oordeelt
het kabinet in dit verband over de uitlatingen van het Comité voor
de rechten van de mens en de twijfels die het Comité heeft uitgesproken
over de effectiviteit van de controle op de euthanasiepraktijk in Nederland?
Is het kabinet van zins om gehoor te geven aan de oproep van het Comité
om de wetgeving inzake euthanasie en hulp bij zelfdoding opnieuw te bezien?
Kan het antwoord worden gemotiveerd? (blz. 3)Zie antwoord vraag 11.21Het aantal meldingen van euthanasie is in het jaar
2000 gedaald ten opzichte van 1999. Het aantal meldingen in 1999 lag echter
al fors onder het aantal meldingen uit 1998 toen het oude controleregime nog
van kracht was. Een voor het kabinet belangrijk argument voor de indiening
van het wetsvoorstel Toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij
zelfdoding was nu juist de meldingsbereidheid van artsen te vergroten door
gemelde euthanasie niet in eerste instantie via het Strafrechtelijk circuit
te beoordelen, maar via de toetsingscommissies . Vindt het kabinet niet dat
zij op het punt staat te falen in haar beleid om – zoals het jaarverslag
van 1999 het uitdrukt «artsen te stimuleren verantwoording over hun
levensbeëindigend handelen af te leggen en de kwaliteit van dit handelen
te bewaken en verder te bevorderen»? (blz. 3)Zie antwoord vraag 12.22Hoe oordeelt het kabinet in het licht van het aantal
afgenomen meldingen over de beschouwingen van Dr. Albert Klijn in het dagblad
Trouw waarin deze een link legt tussen de onzekerheden die het gevolg zijn
van veranderingen in het controle- en toetsingsbeleid -zoals de introductie
van de toetsingscommissie en de meldingsbereidheid van artsen? Ziet het kabinet
hierin geen aanwijzing dat artsen hoe dan ook controle zullen mijden
wanneer zij niet zeker van hun zaak zijn, ongeacht of deze controle nu door
een toetsingscommissie of door het Openbaar Ministerie wordt uitgeoefend?
Welke zin heeft de Wet Toetsing levensbeëindiging en hulp bij zelfdoding
in deze eigenlijk gehad? (blz. 3)Zie antwoord vraag 12.23Op welke wijze denkt het kabinet het geconstateerde
gebrek aan kennis over de procedures en wettelijke regeling inzake euthanasie
en hulp bij zelfdoding weg te nemen? (blz. 3)Vanuit de departementen van VWS en van Justitie wordt momenteel tezamen
met de KNMG een voorlichtingscampagne opgezet, gericht op het in werking treden
van de nieuwe wet. Bij deze voorlichting, die vooral op artsen is gericht,
zal alle aandacht worden besteed aan de wettelijke regeling en aan de procedures.24De secretarissen van de commissies zijn verantwoordelijk
voor het beheer van de databases, het verstrekken van de benodigde dossiers
en – kennelijk – het opstellen van een conceptoordeel. Is invloed
van de secretaris op het oordeel van commissie hierdoor niet te groot? Hoe
worden deze secretarissen geworven? Worden er van kandidaten, naast een gedegen
juridische kennis, ook specifieke andere vaardigheden verwacht? Zo ja, welke?
Is de selectieprocedure bij alle toetsingscommissies gelijk of zijn daarin
verschillen? Wordt de aspirant-secretaris ook beoordeeld op grond van zijn
persoonlijke opvattingen ten aanzien van euthanasie? (blz. 6)Secretarissen leveren de noodzakelijk ondersteuning aan de commissie om
tot een afgewogen oordeel te komen. Zij bereiden stukken voor voor de vergadering
en stellen de concept-oordelen op. De voorzitter en leden beschikken over
dezelfde informatie als de secretaris voor wat betreft de te beoordelen casussen
en zij dienen zich daarover een zelfstandig oordeel te vormen. De secretaris
voert vervolgens de besluitvorming uit. Taken en bevoegdheden daarbij zijn
duidelijk en vastgelegd en er zijn geen signalen dat secretarissen hun bevoegdheden
zouden overschrijden.De werving van secretarissen geschiedt volgens de daarvoor vastgestelde
procedures voor het aantrekken van overheidspersoneel. Van de kandidaten wordt
geëist dat zij een opleiding Nederlands recht hebben. Ervaring in de
gezondheidszorg strekt tot aanbeveling. Drie van de zes secretarissen zijn
verpleegkundige en jurist. De selectieprocedure wordt centraal uitgevoerd
en de voorzitter van de betrokken commissie en de collega secretarissen worden
bij werving en de besluitvorming betrokken.Het gaat steeds om een totale beoordeling van opleiding en ervaring. Het
spreekt voor zich dat persoonlijke opvattingen met betrekking tot euthanasie
bij de selectie besproken worden. Kandidaten worden geschikt bevonden op grond
van opleiding, ervaring en persoonlijke opvattingen over verschillende zaken
waarbij van hen wordt verwacht dat zij in staat zijn op een professionele
wijze de beoordeling van meldingen te verwerken en voorbereidende werkzaamheden
te verrichten met respect voor andere opvattingen25De commissie heeft de mogelijkheid om nadere vragen
te stellen aan de meldende artsen en de consulenten. In dit verband kan een
«telefoongesprek» tussen de meldende arts en de arts uit de commissie
soms erg verhelderend werken. Vindt het kabinet een «telefoongesprek»
niet een te summier middel om op een verantwoorde en navolgbare wijze tot
een oordeel te kunnen komen inzake het al of niet rechtmatig handelen van artsen in kwesties van dood en leven? Is het niet beter – juist
met het oog op de transparantie, de controleerbaarheid en de zorgvuldigheid –
de arts in een persoonlijk onderhoud om nadere informatie te vragen en hiervan
een schriftelijke verslag te maken dat na afloop van het gesprek door zowel
de betrokken arts als door de vertegenwoordigers van toetsingscommissie wordt
geaccordeerd? (blz. 6)In het geval dat de commissie nog enige medisch technische informatie
nodig heeft, kiest men er soms voor dat de arts van de commissie telefonisch
contact opneemt met de meldende arts. Het gaat in die gevallen om opheldering
van feitelijke onduidelijkheden, zoals wanneer de dosering van het euthanaticum
anders is dan gebruikelijk of het middel überhaupt anders is dan gebruikelijk.
Een bezoek is in een dergelijk geval niet opportuun. Het gaat in ieder geval
vaak over summiere afwijkingen. Van het gesprek en de uitkomst wordt overigens
melding gemaakt in het oordeel.26Uit het jaarverslag blijkt dat het modelverslag helaas
niet uitnodigt tot een uitvoerige rapportage. Even verderop in het verslag
staat dat er weliswaar een modelformulier is gemaakt, maar dat deze niet wettelijk
verplicht is voorgeschreven en dat dit formulier soms tot een heel summiere
beantwoording van vragen leidt. Acht het kabinet deze geconstateerde gebreken
in de verslaglegging omtrent euthanasie en hulp bij zelfdoding aanvaardbaar
in het licht van de door haar geformuleerde doelstelling dat de praktijk inzake
euthanasie maatschappelijk controleerbaar moet zijn? Hoe oordeelt het kabinet
in deze over de opmerking in het Jaarverslag dat in verreweg de meeste gevallen
de verslagen geen vragen of problemen opriepen. Vindt het kabinet deze opmerking
geloofwaardig? (blz. 6, 13 en 25)Zie antwoord vraag 18.27Hoe oordeelt het kabinet over de tevredenheid die in
het Jaarverslag wordt uitgesproken over de consultatieverslagen van de SCEN-consulenten.
Dit terwijl zelfs de consultatieverslagen van, bijvoorbeeld, de SCEA-consulenten
in Amsterdam op zoveel essentiële punten, qua benodigde informatievoorziening
ten behoeve van de toetsingscommissies, nog tekortschiet? Wat zegt dit, overigens,
over de verslaglegging in het algemeen? Is het kabinet van zins om op korte
termijn een pakket van eisen te formuleren waaraan de verslaglegging van euthanaserende
artsen moet voldoen, zodat de euthanasiepraktijk in Nederland voldoende controleerbaar
en transparant wordt? (blz. 6, 7 en 25)Het kabinet heeft gelden ter beschikking gesteld voor de opleiding van
SCEN-artsen. Het kabinet heeft met genoegen kennis genomen van de conclusies
van de toetsingscommissies dat de verslagen van de in het SCEN-project opgeleide
artsen over het algemeen een beter inzicht geven dan de verslagen van de niet
opgeleide artsen. In overleg met de projectleiding van het SCEN-project wordt
nagegaan op welke punten de verslaglegging nog kan worden verbeterd. Bij het
opstellen van de amvb's op grond van de Wet toetsing van levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding worden de suggesties van de toetsingscommissies,
die op de praktijkervaringen zijn gestoeld, inzake de verslaglegging van de
consulenten en inzake de formulieren waaraan de verslaglegging van euthanaserende
artsen moet voldoen, meegenomen. Deze suggesties zullen in de betreffende
amvb's hun weerslag vinden. 28«In het afgelopen jaar was het secretariaat van
de commissies in feite steeds onderbezet, waardoor de werkbelasting van de
secretarissen soms groot was». Heeft deze onderbezetting geen nadelige
gevolgen gehad voor de zorgvuldigheid van de besluitvorming? Zij er gevallen
bekend waarin door de werkdruk de toetsingscommissie geen oordeel over een
gemeld euthanasiegeval heeft kunnen geven omdat de zes (maximaal twaalf) weken
termijn is overschreden? Zo ja, acht het kabinet dit aanvaardbaar. Zo nee,
hoe kan worden voorkomen dat de werkdruk zodanig gaat oplopen dat dit wel
zal gaan gebeuren; temeer ook omdat het kabinet aanvankelijk verwachtte dat
door de nieuwe wetgeving het aantal euthanasiemeldingen zal gaan stijgen in
plaats van dalen? (blz. 7)Het afgelopen jaar is sprake geweest van een tijdelijke onderbezetting.
Door de inzet van de secretarissen heeft de zorgvuldigheid van de besluitvorming
niet geleden. Thans zijn maatregelen getroffen om het aantal fte's op peil
te brengen. De formatie is vooralsnog voldoende om toekomstige ontwikkelingen
adequaat op te vangen.29Is het waar dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg
niet altijd adequaat reageert op gevallen die door de toetsingscommissies
aan haar worden voorgelegd? Zo ja, hoe denkt het kabinet een herhaling hiervan
in de toekomst te kunnen voorkomen? (blz. 7)Zie antwoord vraag 4.30Tekortkomingen in de zorgvuldigheidcriteria voor het
zorgvuldig handelen, leiden niet altijd tot het eindoordeel «niet zorgvuldig».
Is hier geen sprake van een hellend vlak en een steeds verder gaande versoepeling
van de controle op de euthanasiepraktijk? Op grond van welke criteria wordt
bepaald of een tekortkoming in de zorgvuldigheidscriteria toch kan leiden
tot een eindoordeel «zorgvuldig»? Impliceert dit niet dat sommige
zorgvuldigheidscriteria door de toetsingscommissies kennelijk minder belangrijk
of zelfs overbodig worden geacht? Wat is het oordeel van het kabinet hierover?
(blz. 8)De toetsingscommissie kan ondanks onvolkomenheden in de toepassing van
de zorgvuldigheidseisen toch tot een positief oordeel komen. Dit is niet anders
onder de nieuwe regelgeving. Daarbij vrees ik niet voor een hellend vlak,
aangezien in elk concreet geval nauwkeurig moet worden afgewogen in hoeverre
een onvolkomenheid in de zorgvuldigheidseisen acceptabel is.Bij deze afweging speelt uiteraard een rol het gewicht dat aan de niet-inachtneming
van de zorgvuldigheidseisen moet worden toegekend. Van deze zorgvuldigheidseisen
kan worden gesteld dat de eerste twee, betreffende het uitzichtloos en ondraaglijk
lijden en betreffende het vrijwillig en weloverwogen verzoek, van een andere
orde zijn dan de laatste twee, betreffende de consultatie en de medisch zorgvuldige
uitvoering. De eerstgenoemde komen dicht bij wat een materiële normstelling
voor gerechtvaardigde euthanasie en hulp bij zelfdoding zou kunnen worden
genoemd, terwijl de laatstgenoemde eisen een meer formeel karakter hebben,
gericht op procedurele zorgvuldigheid. Het niet-inachtnemen van eerstgenoemde
eisen moet ernstiger worden opgevat dan het niet-inachtnemen van laatstgenoemde
eisen. Tegelijkertijd kan een tekortkoming in de procedurele sfeer ertoe leiden
dat onvoldoende komt vast te staan of aan eerstgenoemde eisen wel is voldaan.
Met andere woorden: ook procedurele eisen dienen volstrekt serieus te worden
genomen. Daarom is een scherpe onderscheiding in het régime waaronder
niet-inachtneming van de onderscheiden zorgvuldigheidseisen is
gesanctioneerd, niet wenselijk.Per individueel geval waarin de arts een levensbeëindigende handeling
heeft toegepast, zal moeten worden getoetst aan de zorgvuldigheidscriteria.
Daarbij moet bedacht worden dat onderscheid moet worden gemaakt tussen patiënten
die op het moment van de beslissing om tot levensbeëindigend handelen
over te gaan wilsbekwaam waren en degenen die dat op dat moment niet waren.
In beide gevallen moeten de zorgvuldigheidseisen zonder meer worden toegepast.Wij herhalen hier hetgeen bij de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel
toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding naar voren
is gebracht (handelingen II 2000/2001, blz. 27–2250) dat alleen
in hoogst uitzonderlijke gevallen een onvolkomenheid in de uitvoering van
de zorgvuldigheidsnorm geaccepteerd kan worden. Als voorbeeld kan worden aangehaald
de situatie waarin het vanwege de snel verslechterde situatie van de patiënt
het voor de consulent nauwelijks zin meer heeft om de patiënt te zien
(zie ook HR 23 juni 1987 NJ 1988, 157). Indien van dit laatste wordt
afgezien, zal de arts daarover gemotiveerd in zijn verslag verantwoording
moeten afleggen.In het geval dat de patiënt op het moment waarop wordt besloten tot
levensbeëindigend handelen over te gaan niet wilsbekwaam is, zijn ook
de in de onderhavige regeling neergelegde zorgvuldigheidseisen van toepassing
indien er een schriftelijke wilsverklaring is die is afgelegd voordat sprake
was van wilsonbekwaamheid. De zorgvuldigheidseisen moeten dan worden toegepast
voorzover de feitelijke situatie dit toelaat. Aangezien de patiënt niet
meer tot een redelijke waardering in staat is, zal de arts de vereiste overtuiging
dat aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan moeten krijgen op basis van zijn
eigen beoordeling van het medische dossier en de concrete situatie van de
patiënt, overleg met andere hulpverleners die met de patiënt een
behandelrelatie hebben of hadden en overleg met familie en naasten. Van de
vrijwilligheid en weloverwogenheid van het verzoek zal hij overtuigd kunnen
zijn indien zijn bevindingen geen aanleiding geven om het tegendeel aan te
nemen.Het is van belang dat de inhoud van de verklaring tussen patiënt
en arts wordt besproken naar aanleiding van, en op het moment van het opstellen
van die verklaring. Hierdoor kan de arts, als hij voor die afweging komt te
staan, ervan overtuigd zijn dat de in de verklaring vastgelegde wil overeenstemt
met de situatie waarin de patiënt alsdan is komen te verkeren en dat
de wilsuiting vrijwillig en weloverwogen was.Uit het bovenstaande volgt dat werkwijze van de toetsingscommissies onder
de nieuwe wetgeving kan aansluiten bij de tot nu toe gevolgde werkwijze. Een
versoepeling van de oordeelsvorming over de zorgvuldigheidseisen is niet aan
de orde.31In het voorzittersoverleg is afgesproken dat slechts
in het geval dat een commissie voornemens is het «niet zorgvuldig»
uit te spreken het conceptoordeel aan alle leden van de commissie wordt voorgelegd.
Moet hieruit de conclusie worden getrokken dat normaliter niet alle commissieleden
bij het oordeel van de commissie worden betrokken? Vindt het kabinet het juist
dat uit naam van de hele commissie een oordeel wordt uitgesproken, terwijl
slechts een deel van de commissie inhoudelijk bij de besluitvorming betrokken
is geweest? Wat gebeurt er wanneer een in eerste instantie niet betrokken
commissielid of plaatsvervangend commissielid later verklaart het niet eens
te zijn met het reeds door de commissie, mede in naam van het betrokken commissielid
of plaatsvervangend commissielid, uitgesproken oordeel? (blz. 8) De commissies hebben leden en plaatsvervangende leden. In iedere vergadering
zijn alle disciplines vertegenwoordigd, wat inhoudt dat bij iedere vergadering
een jurist, een ethicus en een arts aanwezig is. In de praktijk beslist de
commissie altijd op basis van consensus. Dat houdt in dat er nooit sprake
is van een minderheidsstandpunt.In het geval dat een commissie het voornemen heeft om het oordeel «niet
zorgvuldig» te geven krijgt ieder andere voorzitter of plaatsvervangend
voorzitter een concept-oordeel, opdat deze nog hun visie daarop kunnen geven.
Uiteindelijk beslist de commissie zelf over inhoud en strekking van het oordeel.32In de eerste casus wordt gesproken over een jongeman
met een dwarslaesie die kunstmatig werd beademd en aangaf te willen sterven.
De kunstmatige beademing werd hierop gestaakt. Hoe kan de toetsingscommissie
in deze tot het oordeel komen dat zij niet bevoegd is tot het geven van een
oordeel omdat in dit geval sprake zou zijn van het beëindigen van medisch
zinloos handelen? Stel dat de jongeman had aangegeven nog wel verder te willen
leven, dan zou het kunstmatig beademen toch zeker geen medisch zinloos handelen
geweest. Vindt het kabinet het derhalve principieel juist dat het stoppen
van de beademing niet wordt uitgelegd als een «actieve handeling»
om het leven van de jongeman te beëindigen en er in dit geval dus geen
sprake was van euthanasie? Hier kan men toch niet zondermeer spreken van een
natuurlijke dood van de jongeman? (blz. 12)In de eerste casus gaat het om een jongeman met een dwarslaesie die kunstmatig
werd beademd en aangaf te willen sterven. Hij kon niet meer zelfstandig ademen
en werd kunstmatig beademd. Naar geldend recht kan het staken van de medische
behandeling niet als euthanasie worden aangemerkt.Uitgangspunt voor de definitie van euthanasie is de wettelijke omschrijving
in artikel 293 Wetboek van Strafrecht: het opzettelijk levensbeëindigend
handelen door een ander dan de betrokkene, op diens verzoek. Uit het woord
opzettelijk vloeit voort dat sprake moet zijn van de intentie om te doden.
Deze intentie ontbreekt bij het niet instellen of staken van een behandeling
op verzoek van de patiënt.Indien een arts een behandeling staakt of niet instelt op verzoek van
een patiënt, betreft het normaal medisch handelen, ook al zou die behandeling
levensverlengend zijn geweest. Eveneens is er sprake van normaal medisch handelen,
indien een behandeling wordt gestaakt of niet ingesteld, omdat deze medisch
zinloos wordt geacht. Een dergelijke beslissing zal door de arts worden genomen
conform de bestaande medische standaard.Alhoewel uit de casus blijkt dat de arts vanwege de medische zinloosheid
de behandeling had gestaakt verkeerde hij in de veronderstelling dat hier
sprake was van toepassing van euthanasie. De toetsingscommissie constateerde
in het betreffende geval dat er geen sprake was van euthanasie en dat de arts
een toelaatbare medische beslissing had genomen. Mede door een goede rapportage
van het geval en de aanwezigheid van een arts en een jurist in de commissie
kan over een dergelijk geval door de commissie een juist juridisch oordeel
worden gegeven. Daarbij hanteert de commissie eveneens de bestaande medische
standaard.Ook als de jongeman had aangegeven nog wel verder te willen leven zou
het kunstmatig beademen medisch zinloos zijn geweest. De vraag of een behandeling
medisch zinvol is, is een medisch professioneel oordeel. Een verzoek van de
patiënt om verder te willen leven verandert niets aan het medisch professionele
oordeel en maakt de beademing daarmee nog niet medisch zinvol. Uitgaande van
de casus waarin het staken van de beademing niet als medisch
zinvol is aangemerkt onderschrijven wij het oordeel van de toetsingscommissie
dat geen sprake was van toepassing van euthanasie.33Uit het jaarverslag blijkt dat, ondanks de gekozen
zorgvuldigheidscriteria, er zich toch situaties kunnen voordoen die tot discussie
aanleiding kunnen geven. Het gaat daarbij om vraagstukken met betrekking tot
de wilsbekwaamheid en het grensgebied met betrekking tot het ondraaglijk en
uitzichtloos lijden. In hoeverre vindt het kabinet dat een toetsingscommissie
hier tot een zorgvuldiger afweging kan komen dan de Nederlandse rechtspraak.
Worstelt de toetsingscommissie in deze niet met dezelfde vraagstukken als
het OM? Kortom, wat zal er verbeteren wanneer de toetsingscommissies primair
met de beoordeling van euthanasiegevallen worden belast in plaats van het
OM? (blz. 13 en 18)Gevraagd wordt of de toetsingscommissie beter dan de rechter in staat
kan worden geacht om een oordeel te geven over moeilijke kwesties als wilsbekwaamheid
en ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Wij beantwoorden deze vraag volmondig
bevestigend. De toetsingscommissies zijn multidisciplinair samengesteld. In
deze commissies worden een jurist, een ethicus en een medicus benoemd. De
commissies houden zich uitsluitend bezig met zaken die betrekking hebben op
euthanasie en hulp bij zelfdoding. Door de multidisciplinaire samenstelling
en de specifieke expertise van de commissie zijn wij, zoals vermeld, van mening
dat de commissie in beginsel beter dan de rechter of het openbaar ministerie
een oordeel kan vormen over de toepassing van euthanasie of het verlenen van
hulp bij zelfdoding.34De commissies spreken hun zorg uit over situaties waarin
de arts door de patiënt en/of diens familie onder druk wordt gezet. Zij
zijn er kennelijk niet gerust op dat de euthanaserende arts wel voldoende
tijd en gelegenheid krijgt om zelf tot een eigen oordeel te komen. Wat vindt
het kabinet van deze constatering mede in het licht van de uitspraken van
de minister van VWS in de Eerste Kamer dat artsen maar in staat moeten zijn
hun rug recht te houden en bestand moet zijn tegen zulke druk? Staat het kabinet
nog steeds achter deze opvatting van de minister of is zij van oordeel dat
artsen toch een zekere bescherming verdienen? Op welke wijze zou het kabinet
gestalte willen geven aan die benodigde extra bescherming? (blz. 20)Het kabinet blijft bij het standpunt dat van artsen, gelet op hun ervaring
en professionaliteit, mag worden verwacht dat zij dergelijke druk kunnen hanteren
en daar op een verstandige manier mee om kunnen gaan. Wanneer een commissie
de indruk heeft dat een arts zich te veel heeft laten beïnvloeden door
de druk van de patiënt en/of diens familie, dan zal de commissie daar
nader onderzoek naar doen. In de opleiding van SCEN-consulenten wordt hier
aandacht aan besteed, zodat de SCEN-artsen in staat moeten worden geacht om
dergelijke druk te herkennen en ermee om te gaan. Landelijke dekking van het
SCEN-project zal er dan ook voor zorgen dat deze deskundigheid gegarandeerd
is. In onze voorlichting aan artsen besteedt kabinet hieraan tevens aandacht.35Tussen de behandelend arts en de consulent mag geen
zakelijke band bestaan. In hoeverre zijn persoonlijke banden wel aanvaardbaar?
(blz. 21) Het is een vereiste dat de consulterend arts een onafhankelijke positie
ten opzichte van de patiënt en van de consult vragende arts moet innemen.
Persoonlijke banden lijken niet tot een onafhankelijke positie bij te dragen.36Hoe kunnen de getalsmatige verschillen tussen de regio's
worden verklaard? Houdt dit alleen verband met de grootte van de bevolking
per regio of zijn er ook andere factoren aanwijsbaar? Hoe verklaart het kabinet
dat de toetsingscommissie Regio Groningen, Friesland en Drenthe het meest
frequent bijeen is gekomen en deze toetsingscommissie, van alle toetsingscommissies,
het kleinste aantal gemelde gevallen heeft behandeld, terwijl de toetsingscommissie
verantwoordelijk voor de Regio Noord-Holland ruim twee maal zoveel gevallen
moest behandelen en aanmerkelijk minder frequent bijeenkwam. Vindt het kabinet
het niet opvallend dat de toetsingscommissie die verantwoordelijk is voor
de noordelijke provincies het afgelopen jaar éénmaal het oordeel
«niet zorgvuldig» heeft uitgesproken en tien maal om aandacht
van de Inspectie heeft gevraagd, terwijl de toetsingscommissie verantwoordelijk
voor Noord-Holland «slechts» éénmaal het «niet
zorgvuldig» heeft uitgesproken? (blz. 28 t/m 32)De getalsmatige verschillen kunnen niet enkel aan de hand van de grootte
van de bevolking worden verklaard, maar de bevolkingsdichtheid zal zeker meespelen.
In het onderzoek door Van der Maas en Van der Wal zal aandacht worden besteed
aan mogelijke andere factoren die van invloed kunnen zijn op de regionale
verschillen.De commissies bepalen zelf hoe vaak en lang zij vergaderen. Daaruit valt
het verschil in de frequentie van vergaderen te verklaren. De vergaderingen
van de commissie voor de regio Noord-Holland zullen wellicht meer tijd vergen
dan de vergaderingen van de commissie voor de regio Groningen, Friesland en
Drenthe.De fractie vraagt zich af hoe het kan dat de commissie in Groningen tien
maal om de aandacht heeft gevraagd van de Inspectie. Dit had dat te maken
met de driespanconstructie. In deze constructie komen de arts, de consulent
en de lijkschouwer uit dezelfde maatschap. Deze constructie komt vaker voor
in de plattelandspraktijk, waar de kans groter is dat verschillende functies
samenvallen.Vragen D66-fractie37Melding is een essentieel element in de euthanasiepraktijk,
terwijl vermoedelijk niet alle gevallen van euthanasie op dit moment gemeld
worden. Op welke manier zal het kabinet stimuleren dat artsen in alle gevallen
melding zullen maken van euthanasie? (blz. 3 jaarverslag)Het kabinet zorgt er door middel van brochures voor dat artsen informatie
krijgen over de wet en over de manier van werken van de commissies. Voorzitters
en secretarissen geven voorlichting aan artsen over werkwijze van de commissies.
Ook vanuit de KNMG worden artsen geïnformeerd over het melden en werkwijze.
Het kabinet gaat ervan uit dat artsen eerder zullen melden als zij beter weten
waar het precies om gaat. De commissies hebben ervaren dat wanneer artsen
een ontmoeting met de commissies achter de rug hebben daar positiever over
denken en het nut ervan inzien.In het kader van de opleiding van consulenten door SCEN komen de manier
van werken van de commissies en de noodzaak tot melden uiteraard ook uitgebreid
aan de orde. Door de mogelijkheid om van een onafhankelijke SCEN-consulent
gebruik te maken zullen artsen ook eerder melden, aangezien deze
consulenten de meldingsprocedure zullen willen gebruiken.38Uit het jaarverslag blijkt niet duidelijk of het beleid
van de Toetsingscommissies is om bij twijfel aan de zorgvuldigheid een zaak
steeds aan het college van PG's en de Inspecteur te zenden. Kan het kabinet
hierover helderheid verschaffen? (Algemeen)De definitieve oordelen worden, conform de regeling, ter kennis gebracht
van het parket-generaal van het openbaar Ministerie en de regionaal inspecteur.Vanaf inwerkingtreding van de wet Levensbeëindiging op verzoek en
hulp bij zelfdoding zal dat overigens alleen het geval zijn wanneer het een
verzoek betreft waartoe de toetsingscommissies niet bevoegd is te oordelen
of wanneer de toetsingscommissies «niet zorgvuldig» hebben geoordeeld.De toetsingscommissie vormt zich een oordeel over de zorgvuldigheid van
het handelen van de arts. Zij kan dit handelen als «zorgvuldig»
beoordelen, maar desondanks vragen hebben bij de wijze waarop de arts in medisch
inhoudelijk zin heeft gehandeld dan wel of hij zich «zoals een goed
hulpverlener betaamt» heeft gedragen. In die situaties wordt aan de
inspectie, achteraf, gevraagd de zaak nader te bezien. Van de zienswijze van
de inspecteur wordt de commissie op de hoogte gesteld.39Is het kabinet bereid in het aangekondigde onderzoek
naar de melding van euthanasie te betrekken de vraag of de daling van het
aantal meldingen mede samenhangt met de verbetering van de palliatieve zorg?
(blz. 3 jaarverslag)De vraag naar de relatie tussen het aantal meldingen van euthanasie en
een verdere verbetering van palliatieve zorg wordt in het onderzoek nadrukkelijk
aan de orde gesteld.40Ziet het kabinet een lijn in de drie gevallen waarover
de toetsingscommissies het onzorgvuldigheidsoordeel uitspraken en vindt het
kabinet een beleidsmatige reactie daarop eventueel noodzakelijk? (Algemeen)Wij zien niet een duidelijke lijn in de drie gevallen waarin de toetsingscommissies
het oordeel onzorgvuldig hebben uitgesproken. Wel is duidelijk dat veel aandacht
wordt besteed aan de beoordeling van de mate waarin de arts zorgvuldig handelt.
Dit achten wij van belang. Het is immers de kern van de oordeelsvorming.41Het Jaarverslag beschrijft in casus 2 een schrijnend
geval van psychisch lijden waarbij de betreffende toetsingscommissie zich
onbevoegd verklaarde. Hoe moet er volgens het kabinet in dat soort situaties
gehandeld worden? (p. 13 Jaarverslag)De Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding
heeft betrekking op levensbeëindiging op verzoek en niet op levensbeëindiging
niet op verzoek. Bovendien is de reikwijdte van de wet beperkt tot euthanasie
binnen de context van het medisch handelen. Daaronder vallen dus in beginsel
niet de patiënten met uitsluitend een psychiatrische aandoening.Hieruit volgt dat de gevallen die niet door de wet worden bestreken niet
behoren tot het werkterrein van de toetsingscommissies. De commissies moeten zich in die gevallen niet bevoegd verklaren. De meldingsprocedure
zoals neergelegd in het Besluit van 17 december 1993, Stb 688, blijft
van toepassing. Dit houdt in dat de levensbeëindiging niet op verzoek
door de gemeentelijke lijkschouwer aan de officier van justitie gemeld blijft
worden.42De Toetsingscommissies constateren dat het bij dementie
vaak moeilijk te bepalen is of er een autonome wilsbepaling aan de euthanasieverklaring
ten grondslag ligt. Is het kabinet het eens met de wijze waarop de toetsingscommissies
de regelgeving interpreteren in het geval van dementie (zie voor deze interpretatiewijze
blz. 15–16 Jaarverslag)?Op blz. 15–16 van het jaarverslag wordt nader ingegaan op de
wilsbekwaamheid van een demente patiënt. Tijdens de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel is hierover meerdere malen uitvoerig gesproken. Het wisselende
beeld van dementie is toen tevens aan de orde geweest. Het is de taak van
de toetsingscommissies is om na te gaan of de artsen redelijkerwijs tot het
oordeel konden komen dat de patiënt wilsbekwaam was ten tijde van het
verzoek. In het jaarverslag wordt dit ook zo gesteld.43De Toetsingscommissies stellen soms te twijfelen of
een «oudere» euthanasieverklaring voldoende uitdrukking is van
de wil van de patiënt op de moment dat de euthanasie eventueel zal worden
toegepast. Welke stimuleringsmaatregelen worden er genomen om mensen hun euthanasieverklaring,
wanneer dit nodig is, te laten vernieuwen? (blz. 16 jaarverslag)In de voorlichting aan artsen en aan het publiek rond de inwerking treding
van de nieuwe wet, zal er ook op worden gewezen dat het gewenst is een euthanasieverklaring
met regelmaat te actualiseren.44De commissies stellen dat er veel nieuwe SCEN-artsen
worden opgeleid. Kan het kabinet aangeven hoe het staat met de «dekking»
van SCEN-artsen in Nederland? (blz. 22 Jaarverslag)Per 31 augustus waren of werden in 17 van de 24 districten van de Districts
Huisartsen Verenigingen SCEN-artsen opgeleid.45De commissies stellen de vraag aan de orde of de oordelen
van de commissies in een databank raadpleegbaar zouden moeten zijn, nu in
veel gevallen geen plicht meer bestaat hun oordeel over het handelen van de
arts door te sturen naar het College van PG's en de Inspecteur. Is het kabinet
bereid ten behoeve van de transparantie van de besluitvorming, middelen ter
beschikking te stellen om de oordelen van de commissies in een databank raadpleegbaar
te maken? In het debat is door meerdere fracties online inzage van een dergelijke
database via een website van de commissies bepleit. Op welke termijn zal online
inzage gerealiseerd worden? (blz. 26 jaarverslag)Zie antwoord vraag 15.Vragen SP-fractie46Het aantal meldingen van euthanasie en hulp bij zelfdoding
over 2000 is 2123. Ondanks de verwachtingen neemt het aantal meldingen niet
toe ten opzichte van 1999 en 1998. Ervan uitgaande dat het aantal
gevallen van euthanasie en hulp bij zelfdoding niet is afgenomen, welke verklaringen
kunnen dan gegeven worden voor het dalend aantal meldingen? (blz. 10)Zie antwoord vraag 12.47Erkent het kabinet dat in elk geval de verwachte stijging
van meldingsbereidheid door het instellen van toetsingscommissies is uitgebleven?
Zo ja, welke conclusies kunnen hieruit worden getrokken? (blz. 10)Zie antwoord vraag 12.48Kan inzicht worden gegeven in de leeftijd van de personen
bij wie euthanasie of hulp bij zelfdoding werd toegepast? In hoeveel gevallen
ging het om minderjarigen van 12–16 jaar en van 16–18 jaar? Was
hier altijd sprake van consensus tussen minderjarigen en ouders? Is hier bijzondere
aandacht aan besteed bij de ex ante en ex post toetsing? Op welke manier?
Waarom is hier geen bijzondere aandacht voor in de jaarrapportage? Kan hier
alsnog uitgebreid op worden ingegaan mede gezien de kritiek en aanbevelingen
van het comité voor mensenrechten van de VN? (blz. 10)De huidige registratie biedt niet de mogelijkheid om binnen een redelijke
termijn gegevens verkrijgen over de leeftijd van de personen bij wie euthanasie
werd toegepast. Voor de meest recente gegevens hierover wordt verwezen naar
het laatste onderzoek van Van der Maas en Van der Wal. In het onderzoek, dat
recentelijk is aangevangen, zal de leeftijdsopbouw tevens aan de orde komen.In de jaarrapportage is nog geen aandacht besteed aan minderjarigen, omdat
de toetsingscommissies volgens de huidige regeling (dus vóór
inwerkingtreding van de wet Levensbeëindiging op verzoek en hulp bij
zelfdoding) niet bevoegd zijn om meldingen met betrekking tot actieve levensbeëindiging
van minderjarigen te behandelen.In 2000 heeft het college van Procureurs-Generaal één zaak
betreffende levensbeëindiging van een vijftien jarig kind voorgelegd
gekregen.Het college was van oordeel dat de betrokken arts in genoemde zaak zorgvuldig
had gehandeld en zag derhalve geen aanleiding om over te gaan tot het instellen
van strafvervolging.49In 3 gevallen heeft de commissie geoordeeld dat de
arts niet zorgvuldig heeft gehandeld. Hoewel de mogelijkheid bestaat dat hier
vooral sprake is van een zorgvuldige praktijk, kan dit er niet evengoed op
wijzen dat alleen evident probleemloze gevallen worden gemeld en dat alle
gevallen waarbij de criteria onzorgvuldig worden toegepast voor het oog van
de toetsingscommissie verborgen blijven? Welke concrete aanwijzingen heeft
het kabinet dat het zou gaan om zorgvuldige praktijk en dat alle euthanasie
en hulp bij zelfdoding worden gemeld zodat de vrees voor onderrapportage ongegrond
kan worden verklaard? (blz. 10)Wij vrezen niet dat alleen de zorgvuldig uitgevoerde levensbeëindigingen
op verzoek zullen worden gemeld. De meldingsprocedure is in het leven geroepen
op basis van de resultaten van het evaluatie-onderzoek naar de meldingsprocedure
waarvan het rapport getiteld: «Euthanasie en andere medische beslissingen
rond het levenseinde; de praktijk van de meldingsprocedure», in november
1996 werd uitgebracht. Het toenmalige kabinet besloot om de toetsing achteraf
in eerste instantie, dat wil zeggen voordat het openbaar ministerie beslist
over al dan niet vervolgen, meer op medisch-professionele leest
te schoeien (kamerstukken II, 1996/1997, 23 877, nr. 13). Toetsing door
multidisciplinair samengestelde commissies, naast of voorafgaande aan juridische
procedures, werd in het evaluatie-onderzoek genoemd als aanknopingspunt voor
verbetering om de doelstellingen van de bestaande meldingsprocedure te realiseren
(zie blz. 238 van het evaluatierapport). Voorts merkte de Begeleidingscommissie
naar aanleiding van de onderzoeksresultaten op dat een minder directe dreiging
van een strafrechtelijke vervolging, in combinatie met een intensivering van
de toetsing in het kader van de eigen beroepsgroep, de meldingsbereidheid
van artsen zou kunnen vergroten. Zoals bekend hebben deze overwegingen geleid
tot invoering van de thans fungerende regionale toetsingscommissies. Van verschillende
kanten, onder meer door de KNMG en de NVVE, werd destijds de verwachting uitgesproken,
dat de toegevoegde waarde van toetsingscommissies en in samenhang daarmee
de verwachte toeneming van het aantal meldingen beperkt blijven, zolang dit
handelen van artsen strafbaar zou blijven. Deze organisaties zijn sindsdien
ook blijven aandringen op aanpassing van de strafrechtelijke norm. Het toenmalige
kabinet besloot evenwel op dat moment (nog) niet de aanpassing van de ter
zake geldende strafbepalingen te bevorderen.Sinds de invoering van de meldingsprocedure in 1990 is het aantal meldingen
steeds toegenomen. Dat een zekere daling in meldingen is opgetreden na 1998
kan wellicht worden geweten aan de onbekendheid met de weg die de regelgeving
met betrekking tot euthanasie zou opgaan. Wij verwijzen hiervoor naar de antwoorden
op de vragen 12, 21, 22, 46 en 47.Nu de regeling duidelijk is hebben ook artsen belang bij de melding van
levensbeëindigend handelen. Daarmee voorkomen zij immers strafvervolging
als handelen toch zou worden «ontdekt». Bovendien is de confrontatie
met een verzoek om euthanasie dermate belastend dat de arts er ook een emotioneel
belang bij heeft om zijn handelen te melden. Indien een arts bewust onzorgvuldig
handelt, zal hij waarschijnlijk niet willen melden. In dat geval is het zeer
waarschijnlijk dat een familielid of de directie van het ziekenhuis van dit
handelen aangifte doet.50Het comité voor mensenrechten van de VN wijst
in zijn aanbevelingen ook op de drie negatieve gevallen op de drie duizend
en vraagt zich af of hier sprake is van onderrapportage en vreest dat vooral
die gevallen worden gemeld waarin de criteria goed zijn toegepast. Het kabinet
moet hier binnen 12 maanden meer duidelijkheid over geven. Hoe gaat het kabinet
dit doen aangezien zij er ook op wijst dat pas echt uitsluitsel kan worden
gegeven in de evaluatie 2001–2003? (blz. 10)Het kabinet zal in zijn antwoord aan het comité voor mensenrechten
een uiteenzetting geven over de wijze waarop de vraag van het comité
wordt onderzocht. Indien het evaluatieonderzoek, dat thans een aanvang heeft
genomen, het geëigende middel blijkt te zijn om de gewenste duidelijkheid
te geven, dan zal het kabinet dit uiteenzetten en te zijner tijd de uitkomsten
van het evaluatieonderzoek aan het comité ter kennis brengen.51Er wordt opgemerkt dat de zorgvuldigheidscriteria helder
zijn geformuleerd. Het comité voor mensenrechten is hier juist kritisch
over en wijst erop dat onvoldoende goede omschrijving ruimte maakt voor misbruik.
Het comité vreest ongepaste druk om criteria te omzeilen en vreest
dat euthanasie op den duur onbedoeld routine kan worden. Zijn de meldingen
in dit licht bekeken en zo nee, kan dit alsnog gebeuren? (blz. 13) Het VN comité is in de rapportage ingegaan op de wet euthanasie
en hulp bij zelfdoding die per 1 januari a.s. van kracht wordt. De meldingen
waar in het jaarverslag van de toetsingscommissies euthanasie over 2000 sprake
van is vallen onder het thans geldende regime. De meldingen zijn getoetst
aan de criteria van de huidige regeling. Het spreekt voor zich dat bij de
toetsing zorgvuldig is nagegaan of in de gemelde gevallen conform die criteria
is gehandeld. Die criteria laten «routinematig» levensbeëindigend
handelen niet toe. Voor het overige verwijst het kabinet naar het in vraag
11 genoemde kamerstuk.52Hoewel in het verslag wordt gesproken over heldere
formulering van de criteria wijst men erop dat in de praktijk zich toch situaties
blijken voor te doen die tot discussie aanleiding geven. Er wordt een voorbeeld
genoemd. Kan ook inzicht worden gegeven hoe vaak per criterium onduidelijkheid
was en in welke zin en hoe vaak nadere toelichting moest worden gevraagd?
(blz. 13)Er bestaat geen onduidelijkheid met betrekking tot de criteria. Zo kan
het zich voordoen dat de verslaglegging door de arts is niet geheel duidelijk
is of niet afdoende en in dat geval moet om een toelichting worden gevraagd.Het is niet mogelijk na te gaan hoe vaak om een toelichting moest worden
gevraagd per criterium. De huidige registratie is niet op dergelijke vragen
ingericht.53In een enkel geval lijkt het erop alsof de druk van
de familie een element in de besluitvorming is geweest. Een negatief advies
van de consulent kan hier voor de behandelend arts een steun in de rug zijn
om (nog) niet tot euthanasie over te gaan. Hoe vaak was dit aan de hand en
is in geen enkel geval tot euthanasie overgegaan? (blz. 16)Naar mededeling van de commissies heeft dit geval zich niet voorgedaan.54De uitzichtloosheid van het lijden is in medisch opzicht
redelijk objectief vast te stellen. In welke percentage ging het hierbij niet
om personen in de stervensfase en of personen met uitsluitend een psychische
aandoening? (blz. 17)Sinds het arrest Chabot is de stervensfase geen relevant onderscheid meer
binnen de euthanasiepraktijk en is dan ook niet uit de registratie te halen.
Hetzelfde geldt voor mensen met uitsluitend psychische aandoeningen.55Het element van ondraaglijkheid wordt in het verslag
een van de grootste dilemma's van de euthanasiepraktijk genoemd. Wordt dit
niet des te moeilijker toetsbaar des te meer het criterium uitzichtloosheid
wordt verruimd (niet beperkt tot stervensfase, niet beperkt tot uitzichtloosheid
lichamelijk lijden, levensmoeheid)? Is de discussie rond de zaak Brongersma
aan het comité voor mensenrechten van de VN voorgelegd en hoe was haar
oordeel hierover? (blz. 18)Voor de uitzichtloosheid van het lijden is -uiteindelijkhet medisch oordeel
bepalend. Naar medisch vakkundig oordeel moet vaststaan dat de situatie van
de patiënt niet te verbeteren is. Aldus wordt de uitzichtloosheid geobjectiveerd.
Als de vraag of het lijden kan worden opgeheven, door de behandelend arts
ontkennend wordt beantwoord, ontbreekt een reëel behandelingsperspectief.
Of zodanig perspectief bestaat, kan volgens geobjectiveerde medische maatstaven
worden nagegaan. Volgens de Commissie Aanvaardbaarheid Levensbeëindigend
handelen van de KNMG spelen de volgende drie elementen hier een rol. Een behandelingsperspectief
is reëel als (a) er naar huidig medisch inzicht bij adequate behandeling
zicht op verbetering is, (b) binnen afzienbare termijn, (c) met een redelijke
verhouding tussen de te verwachten resultaten en de belasting van de behandeling
voor de patiënt. Uitgaande van bovenstaande elementen is bijvoorbeeld
opname in een verpleeghuis uitsluitend ter verdere verzorging niet aan te
merken als een reëel behandelingsperspectief.Gelet op de hierboven beschreven begrenzing van het criterium uitzichtloosheid
kan niet worden gesproken van een verruiming van dat criterium. Iemand die
bijvoorbeeld uitsluitend «levensmoe» is lijdt niet in medisch
opzicht aan een onbehandelbare en met ernstig lijden gepaard gaande ziekte
of aandoening. Deze patiënt lijdt omdat voor hem de waarde van het leven
zodanig is afgenomen dat hij de dood verkiest boven verder leven.Aangezien het criterium uitzichtloosheid naar onze mening niet zonder
meer kan worden opgerekt, zal ook het criterium ondraaglijk niet moeilijker
toetsbaar worden.Wij wijzen er nog op dat de begrippen uitzichtloos en ondraaglijk, ook
blijkens de jurisprudentie, onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Voor
de inwilliging van een verzoek om levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding
dienen beide in ogenschouw genomen te worden.De discussie met betrekking tot de Brongersma zaak is niet aan het comité
voor de mensenrechten van de VN voorgelegd.56Een belangrijk criterium is ook de afwezigheid van
een redelijk andere oplossing. In het jaarverslag wordt hier weinig aandacht
aan besteed. Is in alle gevallen zorgvuldig nagegaan of palliatieve zorg beschikbaar
en aangeboden is en of er voldoende is gedaan om de mogelijkheden van behandelalternatieven
en palliatieve zorg aan de patiënt duidelijk te maken? (blz. 17)In de besprekingen met de voorzitters van de toetsingscommissies is duidelijk
geworden dat de commissies er bij de toetsing alert op zijn dat in de besluitvormingsprocedure
rond het verzoek tot toepassing van euthanasie voldoende aandacht is besteed
aan mogelijke behandelingsalternatieven en aan de mogelijkheden voor palliatieve
zorg.57Hoe vaak is gebruik gemaakt van SCEN-artsen mede gezien
in het licht van de kritiek van het comité voor mensenrechten van de
VN? Is uiterst zorgvuldige en professionele toetsing vooraf noodzakelijk om
ongerechtvaardigde levensbeëindiging hetgeen immers onomkeerbaar is,
te voorkomen? Is de bedoeling dat uiteindelijke alle consultatie via SCEN-artsen
gaat? In welk percentage hebben SCEN-artsen geadviseerd (nog) niet tot euthanasie
over te gaan en om welke redenen? (blz. 22).De consultatie door middel van SCEN-artsen is nog in opbouw, het aantal
deelnemende districten groeit per jaar volgens een planmatige opzet. Het gebruik
van SCEN-consultaties is geregistreerd over het jaar 2000. Toen waren er echter
aanzienlijk minder districten betrokken in het SCEN-project dan op dit moment
en bovendien is het aantal districten waar SCEN-artsen zijn opgeleid in de
loop van 2000 gegroeid. Uit de registraties blijkt dat in het
jaar 2000 in 511 gevallen consultatie door een SCEN-arts heeft plaats gevonden.In het besluitvormingsproces voor een arts die met een verzoek om toepassing
van euthanasie wordt geconfronteerd, neemt de consultatie een essentiële
plaats in. De consultatie kan worden gezien als een waarborg voor zowel arts
als patiënt dat een juiste belangenafweging plaats vindt. De consultatie
van een SCEN-arts is geen verplichting, maar gelet op goede ervaringen met
het SCEN-project zal de voorlichting er op gericht zijn dat artsen zich in
voorkomende gevallen wenden tot een SCEN-arts.De uit het jaar 2000 bekende registratiegegevens vermelden dat in 12,3%
van de gevallen de consulent van mening was dat (nog) niet aan de zorgvuldigheidseisen
was voldaan. De belangrijkste reden hiervoor waren dat de consulent vond dat
er nog geen sprake was van ondraaglijk en uitzichtloos lijden en andere behandelmogelijkheden
onvoldoende waren uitgeprobeerd.58Is het onderzoek naar de meldingsprocedure (een herhaling
van het onderzoek van Van der Wal en Van der Maas uit 1996) dat vanaf 1 maart
2001 zou worden ingesteld, inmiddels gestart? Zo ja, door wie wordt dit onderzoek
uitgevoerd en wat zijn de vraagstellingen? Een motie om inzicht te krijgen
in de redenen waarom mensen ertoe komen een wilsverklaring te schrijven om
onder meer inzicht te krijgen in een mogelijke relatie tussen de situatie
in de zorg en de vraag naar euthanasie, is ingetrokken omdat deze vraag meegenomen
zou worden in het grote onderzoek, is dat ook gebeurd? (blz. 26)Het onderzoek van de hoogleraren Van der Maas en Van der Wal is inmiddels
opgestart.In het onderzoek komen onder meer aan de orde een evaluatie van het functioneren
van de toetsingscommissies, de relatie tussen het voorkomen van euthanasie
en de verdere ontwikkeling van palliatieve zorg, een sterfgevallen onderzoek
zoals dat in beide voorgaande onderzoeken heeft plaats gehad, een onderzoek
naar de ervaringen van naasten en een publieksonderzoek. In het onderzoek
zal ook aandacht worden besteed aan een mogelijke relatie tussen wilsverklaringen
en de mogelijk te verwachten zorgmogelijkheden.Vragen ChristenUnie-fractie59In het verslag wordt aangegeven dat – tenminste
in sommige regio's – de inspectie voor de gezondheidszorg «haar
taak terzake, erg beperkt opvat». Is dit een taakopvatting die door
het kabinet gewenst wordt geacht? Zo neen, welke actie onderneemt de minister
om de inspecties op de gewenste wijze hun taak terzake te laten uitvoeren?
Wat is die door de minister gewenste rol van de inspectie? (blz. 7)Zie antwoord vraag 4.60In de situatie van deze jongeman is de desbetreffende
commissie tot het oordeel gekomen dat hier sprake was van het beëindigen
van medisch zinloos handelen. Als de toetsingscommissie hier het woord «medisch»
gebruikt, verwijst dit naar het oordeel van de desbetreffende behandelende
arts of verwijst dit naar het heersend medisch (in)zicht of oordeel m.b.t.
een bepaalde zaak? Indien dit laatste het geval is, dan was hier dus kennelijk
sprake van een behandelingssituatie die naar heersend medisch inzicht zinloos
was. Heeft deze constatering als consequentie dat ook zonder
het verzoek van de patiënt om het leven te beëindigen de beademing
zou zijn gestaakt? Als de patiënt kiest voor verder beademen, kan een
arts een dergelijk zinloos medisch handelen staken tegen de wil van de patiënt
in? Omdat in dergelijke situaties de dood vrij snel intreedt, is dit dat toch
een juridisch te toetsen medisch handelen? Waarom heeft de desbetreffende
arts deze wijze van handelen dan toch ter toetsing aan de commissie aangeboden?In het algemeen kan bij deze kwesties de vraag worden
gesteld of het al dan niet medisch zinloos zijn van behandelingen alleen en
uitsluitend op grond van medisch-wetenschappelijke overwegingen wordt bepaald,
of dat ook de mening van de patient, mede in de vorm van zijn/haar zinbeleving
van de behandeling, een bijkomende rol mag spelen. Als een patiënt zoals
in de genoemde casus aangeeft in leven te willen blijven, is dat een voldoende
criterium om de behandeling die daarvoor absoluut noodzakelijk is als medisch
zinvol te classificeren? Hoe wordt door de toetsingscommissies feitelijk het
begrip medisch zinvol/zinloos ingevuld en gehanteerd? (blz. 12)Zie antwoord vraag 32.61Wat verstaan de toetsingscommissies onder resp. psychisch
en somatisch lijden? Worden hier twee essentieel verschillende vormen van
lijden mee aangeduid of twee verschillende, maar mogelijk ook tezamen optredende,
oorzaken van lijden? Was er naar de mening van de commissie in casus 2 in
het geheel geen sprake van ondraaglijk lijden, of van lijden dat niet bedoeld
is in artikel 9 van de regeling? Indien het laatste het geval, over welke
vorm van lijden spreekt het genoemde artikel? (blz. 13)De toetsingscommissies maken alleen onderscheid tussen primair psychisch
lijden en overwegend somatisch lijden en in casus 2 ging het om het eerste
geval.62Kan het kabinet aangeven welk percentage van de personen
die door levensbeëindigend handelen in het ziekenhuis overleden zijn,
daarvoor speciaal zijn opgenomen voor deze handeling (dus speciaal opgenomen
zijn om euthanasie toe te passen). Wat was voor deze categorie patiënten
de gemiddelde opnameduur? Is er globaal een richtlijn te geven hoelang de
patiënt die speciaal voor de euthanasie-handeling wordt opgenomen in
het ziekenhuis moet verblijven om de artsen in de gelegenheid te stellen de
euthanasie zorgvuldig uit te voeren? (blz. 28)In de gevraagde gegevens kan in dit tijdsbestek geen inzicht worden gegeven.
Aan de onderzoekers van het evaluatieonderzoek zal worden gevraagd of het
mogelijk is deze vraag in het onderzoek te betrekken.Vragen SGP-fractie63Aan welke vormvereisten dient de betreffende database
te voldoen? (blz. 6)Zie antwoord op vraag 15.64Hoe beoordeelt het kabinet het feit dat het modelverslag
in het algemeen volgens het Jaarverslag «helaas» niet zou uitnodigen
tot een uitvoerige rapportage? Welke inspanningen worden er verricht om tot
een kwalitatief betere schriftelijke verslaglegging te komen? Ziet het kabinet
hierin een eigen verantwoordelijkheid? (blz. 6 en 25)Zie antwoord vraag 18.65Heeft het kabinet er begrip voor, of acht zij het als
een verzachtende omstandigheid, wanneer artsen na een vaak belastende euthanasieprocedure
weinig behoefte tonen hun melding op de vergadering van de commissie te komen
toelichten? (blz. 7)Er kunnen verschillende redenen zijn voor artsen om na een belastende
euthanasieprocedure er weinig voor te voelen om nog weer een nadere toelichting
te geven aan een toetsingscommissie. Niettemin is het een gegeven dat de commissies
soms nader inzicht behoeven ten behoeve van een zorgvuldige formulering van
hun oordeel. Van artsen moet worden verwacht dat zij hieraan hun medewerking
verlenen. Het blijkt dan ook dat artsen hier meestal begrip voor hebben wanneer
de commissies uitleggen waarom zij een nader gesprek met de arts wensen en
dat zij achteraf dikwijls een gesprek waarderen.66Wat was de reden van de onderbezetting van het secretariaat
van de commissies? Wat had dit voor consequenties voor de werkwijze van de
commissies? (blz. 7)Zie antwoorden op de vragen 2 en 3.67Kan het kabinet aangeven op welke wijze de noodzaak
wordt gevoeld door de commissies om in praktische zin medewerking en ondersteuning
van de ministeries van VWS en van Justitie te krijgen? (blz. 7)De medewerking en ondersteuning vanuit de ministeries liggen in de sfeer
van de personele, logistieke en facilitaire aangelegenheden.68Kan worden toegelicht wat de commissies bedoelen met
hun constatering dat «de inspectie (voor de gezondheidszorg) haar taak
ter zake de onderhavige problematiek erg beperkt opvat»? (blz. 7)Zie antwoord vraag 4.69Kan worden aangegeven hoe zwaarwegend de commissies
in hun eindoordeel uiteindelijk de situatie beoordelen waarbij een lid uit
de waarneemgroep van een huisarts de consultatie verrichtte? (blz. 8)Wanneer een tekortkoming wordt geconstateerd komt de vraag aan de orde
of deze tekortkoming dusdanig verkeerd is dat het oordeel «niet zorgvuldig»
moet worden gegeven. Deze vraag kan niet in zijn algemeenheid worden beantwoord,
maar moet telkens in het licht van de omstandigheden van dat geval worden
bekeken. Ook de omstandigheid dat een lid uit de waarneemgroep de consultatie
verrichtte moet iedere keer apart worden gewogen en kan afhankelijk van de
motivatie van de arts en de specifieke omstandigheden van dat geval tot verschillende
oordelen leiden. De keuze voor een consulent binnen de eigen waarneemgroep
kan bijvoorbeeld voortkomen uit overmacht. 70Is het mogelijk om op basis van de achterliggende eindoordelen
van de commissies gewichten toe te kennen aan de verschillende procedurele
zorgvuldigheidscriteria die gezamenlijk bepalend zijn voor het uiteindelijke
oordeel? (blz. 8)Zie antwoord 69.71Wat is de reden waarom Dorminicum (midazolam) als coma-inductie
door de KNMP wordt afgeraden? Hoe kijkt het voorzittersoverleg hier tegenaan?
(blz. 9)Dormicum geeft een onvoorspelbaar coma. Dit komt door het middel zelf
en tevens door de eventuele gewenning die ontstaat wanneer de patiënt
het middel vaker gebruikt. Het voorzittersoverleg beschouwt de KNMP als een
belangrijke deskundige op dit gebied en volgt het advies van de KNMP met betrekking
tot het gebruik van farmaceutische middelen over het algemeen dan ook op.72In hoeverre speelt naar de mening van het kabinet de
beschikbaarheid van palliatieve zorg een rol bij het feit dat levensbeëindiging
in bijvoorbeeld de thuissituatie vaker plaatsvindt dan in een verpleeg/verzorgingshuis
of een hospice? Welke beleidsconclusies trekt het kabinet hier uit? (blz. 10)Het kabinet acht het een positief gegeven dat mensen veelal thuis wensen
te sterven. Het gaat daarbij om de eigen vertrouwde omgeving in de kring van
de dierbaarse naasten. Men heeft dan de indruk zich in de soms meest moeilijke
levensfase daar het meest veilig te voelen en daar de meest vertrouwde zorg
te kunnen krijgen. Het is eens te meer van belang dat de huisartsen en andere
hulpverleners goed op de hoogte zijn van pijnbestrijding en andere mogelijkheden
van palliatieve zorg. Tevens zal de inzet van vrijwilligers in de terminale
thuiszorg onmisbaar blijken.73Ziet het kabinet er, gezien het feit dat uit het tweetal
onderzoeken naar de euthanasiepraktijk in Nederland (1990 en 1995), een «onmogelijk
hoog» sterftecijfer ten gevolge van pijnbestrijding naar voren komt,
alsnog de noodzaak van in om artsen ook gevallen van overlijden als gevolg
van pijnbestrijding te laten melden (Zie hiervoor het artikel «Sterven
aan pijnbestrijding» van P. V. Admiraal en professor J. Griffiths
in Medisch Contact nr. 12 van 23 maart 2001)? (blz. 12)Het kabinet heeft zijn mening over het artikel van de heren P.V. Admiraal
en J. Griffiths verwoord in de beantwoording dd 4 mei 2001 van de
vragen van het lid van de Tweede Kamer Van der Vlies. Daarbij heeft het kabinet
gemotiveerd aangegeven dat er naar zijn mening geen sprake is van «onmogelijk»
hoge sterftecijfers als gevolg van pijnbestrijding.Het kabinet ziet geen aanleiding om een melding in te voeren door artsen
van gevallen waarin een patiënt is overleden als gevolg van pijnbestrijding.74Wat zijn, gezien hetgeen in casus 1 wordt beschreven,
de vereisten waaraan de communicatie inzake het verzoek tot levensbeëindiging
moet voldoen? Is er, wanneer een patiënt zoals in casus 1 beschreven,
alleen maar via zijn ogen ja of nee kan zeggen, inderdaad sprake van een duurzaam,
vrijwillig en weloverwogen verzoek, omdat daarbij de initiële vraag feitelijk
voor hem en eerst door een ander is geformuleerd? (blz. 12) De arts moet de overtuiging hebben gekregen dat er sprake is van een vrijwillig
en weloverwogen verzoek van de patiënt Op welke wijze de arts deze overtuiging
krijgt is een zaak van professioneel medisch handelen. Het kan zeer goed mogelijk
zijn, mede gelet op het ziekteverloop tot dan toe, om op basis van het knipperen
van de ogen het signaal te krijgen dat de patiënt verzoekt om euthanasie.
In een dergelijk geval zal de indirecte wijze van communiceren met zich brengen
dat verschillende keren wordt gecheckt of de patiënt daadwerkelijk om
euthanasie heeft gevraagd. Dit zal een extra inspanning van de arts vergen.75Valt het inderdaad in alle gevallen objectief en ondubbelzinnig
uit het patiëntendossier op te maken hoe de patiënt er uiteindelijk
aan toe was op het moment dat het euthanasieverzoek werd gedaan? (blz. 13)De beoordeling door de commissie bestaat uit procedurebewaking op grond
van schriftelijke stukken. Om die reden is een uitgebreide verslaglegging
ook zo van belang. Wanneer het voor een commissie op grond van het patiëntendossier
en de melding niet voldoende duidelijk is in welke toestand de patiënt
verkeerde ten tijde van het verzoek vergaart zij aanvullende informatie door
de arts vragen te stellen.76Hoe zwaar beoordeelt het kabinet de vraag van een arts
aan een patiënt om kort voor de daadwerkelijke levensbeëindiging
«nog even het formulier te tekenen»? Is dit sowieso een reden
om het levensbeëindigend handelen als onzorgvuldig aan te merken? (blz. 15)In het geval dat een mondeling verzoek is gedaan is dat in principe voldoende,
mits uit voldoende feiten en omstandigheden blijkt dat aan de zorgvuldigheidseisen
is voldaan. Het patiëntenjournaal, het medisch journaal, brieven en verklaringen
van naasten vormen voor de beoordeling daarvan belangrijke bronnen van informatie.
Ook in het geval dat een formulier is ondertekend vindt een uitgebreid onderzoek
plaats. Het verdient aanbeveling om een verzoek wanneer het mogelijk is op
schrift te stellen, omdat dit voor een commissie weer een extra bron betekend.
Andersom hoeft men niet te vrezen dat een commissie enkel naar een verklaring
zal kijken.77Kan worden aangegeven hoe ingeval van een mondeling
euthanasieverzoek achteraf «nauwkeurig» kan worden nagegaan of
er daadwerkelijk sprake was van een duurzaam, vrijwillig en weloverwogen verzoek?
(blz. 15)Zie antwoord vraag 76.78Kan het kabinet aangeven in hoeverre zij de stelling
van de commissies deelt dat het afwijzen van palliatieve zorg en concrete
behandelalternatieven door de patiënt, «niet per se (hoeft) te
leiden tot de conclusie dat er geen sprake was van uitzichtloos en ondraaglijk
lijden? (blz. 17)Ieder situatie van een ondraaglijk en uitzichtloos lijdende patiënt
moet op eigen merites worden beoordeeld. De toetsingscommissies hebben hun
mening over de beleving van ondraaglijkheid en uitzichtloosheid zuiver en
helder verwoord. Zij hebben eveneens gewezen op het belang van en de aandacht
voor palliatieve zorg, maar daarbij tevens aangegeven dat deze niet in alle
gevallen voor een patiënt uitkomst biedt. Het kabinet kan de mening van
de commissies onderschrijven. 79Op welke wijze wordt er door de commissies getoetst
in hoeverre de arts zich aantoonbaar heeft ingespannen om de mogelijkheden
van palliatieve zorg onder de aandacht van de patiënt te brengen? (blz. 17)Uit de stukken moet blijken dat de reguliere zorg is geboden. Wanneer
dit niet het geval is, wordt om een toelichting gevraagd. Wanneer bijvoorbeeld
gekozen is voor een lage dosering pijnmedicatie of wanneer niet is gekozen
voor een bepaald alternatief terwijl dat wel voor de hand lag, wordt om een
motivatie gevraagd wanneer deze niet al is gegeven.80Is het kabinet in staat de vragen te beantwoorden die
door de commissies op pagina 18, tweede alinea, van het jaarverslag worden
opgeworpen?In het jaarverslag wordt de vraag gesteld in hoeverre de ondraaglijkheid
geobjectiveerd kan worden. Daarbij wordt verwezen naar de jurisprudentie.Uitzichtloos en ondraaglijk lijden is aan de orde in situaties waarin
de arts als genezer machteloos staat. Alleen adequate verzorging en verlichting
van het lijden voorzover mogelijk, resteren nog. De beantwoording van de vraag
of de inwilliging van een verzoek om levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding
naar verantwoord medisch inzicht, getoetst aan in de medische ethiek geldende
normen, als gerechtvaardigd is te beschouwen, is afhankelijk van diverse factoren,
welke van geval tot geval kunnen verschillen, zo blijkt uit de jurisprudentie.
Zo kan een als ondraaglijk ervaren lijden niet alleen voortvloeien uit pijn,
maar bijvoorbeeld ook uit toenemende afhankelijkheid, steeds verdergaande
ontluistering of het vooruitzicht van een afschrikwekkende dood (zie met name
HR 27 november 1984, NJ 1985, 106, Rb. Den Haag 21 juni 1985, TvGr (1985),
nr. 6, p. 355–9 en Hof Den Haag 11 september 1986, TvGr (1997)
nr. 1, p. 45–6).De ondraaglijkheid van het lijden is, in tegenstelling tot de uitzichtloosheid
van het lijden, een in hoge mate subjectieve, en moeilijk te objectiveren
factor. Niettemin zal de arts, indien het lijden niet ook voor hemzelf, naasten
en hulpverleners evident is, het lijden moeten kunnen invoelen en –
afgaande op zijn ervaringen als arts met de gevolgen van een bepaalde gezondheidstoestand
in verschillende vormen en gradaties – tot op zekere hoogte moeten kunnen
objectiveren. Op deze wijze moet elk lijden dat door de patiënt wordt
aangegeven door de arts worden getoetst. Naarmate het lijden een meer psychische
component bevat is de ondraaglijkheid ervan moeilijker vast te stellen en
zal een zorgvuldiger toetsing van de arts moeten worden verlangd. Daarnaast
zal tijdsverloop bij de besluitvorming enige objectiverende werking kunnen
hebben op de vaststelling dat sprake is van ondraaglijk lijden.Wij wijzen er nog op dat de begrippen uitzichtloos en ondraaglijk, ook
blijkens de jurisprudentie, onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Voor
de inwilliging van een verzoek om levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding
dienen beide in ogenschouw genomen te worden.81Vindt het kabinet het gerechtvaardigd wanneer de arts
zich actief in moet spannen om via andere kanalen de «bewijsvoering»
met betrekking tot de uitzichtloosheid en ondraaglijkheid van het lijden van
zijn patiënt rond te krijgen, terwijl de patiënt zelf iedere vorm
van diagnostiek of behandeling categorisch afwijst, waardoor het niet mogelijk
is de medische situatie objectief vast te stellen? (blz. 19)De arts moet overtuigd zijn van het uitzichtloos en ondraaglijk lijden
van de patiënt ongeacht of de patiënt medewerking aan een eventuele
behandeling verleent. De patiënt mag naar geldend recht immers een behandeling weigeren. Desondanks kan het lijden uitzichtloos en ondraaglijk
zijn. Zoals uit casus 8 blijkt kan zonder medewerking van de patiënt
de situatie als uitzichtloos worden gekenmerkt. In die casus bleek dat uit
een scan. Op welke wijze ondraaglijk lijden moet worden beoordeeld hebben
wij hierboven bij de beantwoording van vraag 80 uiteengezet.Ondraaglijk lijden kan ook enigszins worden geobjectiveerd. Desondanks
zal moeten vaststaan dat ook de patiënt zelf het lijden als ondraaglijk
ervaart. Indien de patiënt niet aangeeft ondraaglijk te lijden, is aan
dit criterium niet voldaan.82Kan worden toegelicht op welke wijze de commissies
situaties waarin mogelijk het aandeel van de familie in de besluitvorming
te groot is, pogen te onderscheppen? Erkent het kabinet dat de interactie
tussen de patiënt en zijn familie de besluitvorming ernstig kan beïnvloeden
Op welke wijze denkt het kabinet dit soort situaties te kunnen voorkomen?
(blz. 20)Zie beantwoording vraag 34 van het CDA.83Kan inzicht worden gegeven in de overwegingen van het
College van procureurs-generaal om de zaken zoals die in casus 9 en 13 zijn
beschreven, niet te vervolgen? (blz. 20 en 24)In de zaak van casus 9 heeft het College van procureurs-generaal geoordeeld
dat de vrouw van zeer hoge leeftijd was, die recentelijk een hersenbloeding
heeft gehad en een niet irreële angst voor een tweede hersenbloeding.
Om die reden was er toch sprake van een uitzichtloos en ondraaglijk lijden.In de zaak van casus 13 kan uit de stukken worden opgemaakt dat het College
van procureurs-generaal van oordeel was dat het geval zich leent voor tuchtrechtelijke
afdoening gelet op de wijze van uitvoering van de hulp bij zelfdoding.84Wat is het oordeel van de Inspecteur voor de Gezondheidszorg
over de zaak zoals die in casus 10 is beschreven? (blz. 21)Het oordeel van de inspectie over casus 10 is als volgt aan de commissie
verwoord.Hulpvraag om levensbeëindigend handelen vraagt om een zorgvuldige
voorbereiding. Gedurende het ziekteverloop waarbij sprake is van een onomkeerbaar
lijden is het van belang dat in een vroegtijdig stadium de patiënt in
samenspraak met zijn familie/relatie de gelegenheid krijgt zich voor te bereiden.
De patiënt dient tijdig op de hoogte te worden gebracht van de door de
huisarts te volgen procedure, inclusief een onafhankelijk oordeel door de
consulent, alvorens definitief tot euthanasie wordt besloten en gepland. Het
is de verantwoordelijkheid van de huisarts om zorg te dragen voor een goede
informatie en overdracht, zodat zorgvuldige besluitvorming en zorgvuldig handelen
is gewaarborgd. Een onafhankelijke consulent hoort tijdig in het besluitvormingsproces
betrokken te worden. De consulent moet in de gelegenheid worden gesteld en
de ruimte worden geboden eventuele alternatieven aan te dragen. Wanneer in
een zeer laat stadium een consulent wordt gevraagd, is het risico groot dat
een onafhankelijke consulent moeilijk te vinden of niet beschikbaar is. 85Kan worden aangegeven in hoeverre en op welke wijze
de palliatieve zorg aandacht krijgt binnen het cursusaanbod van de SCEN? (blz. 22)In de SCEN-cursus worden de artsen geïnformeerd over de mogelijkheden
van palliatieve zorg en over de verschillende mogelijkheden waarin zij deskundigen
kunnen raadplegen en consultatieteams te hulp kunnen roepen. De informatie
aan de SCEN-artsen is geheel gericht op het adequaat kunnen raden van de consult
vragende arts.86Zijn er situaties bekend waarbij de commissies uiteindelijk
begrip hebben getoond voor het feit dat de consultatie op verzoek van de patiënt
heeft plaatsgevonden door een arts die met hem bekend was? Zo ja, welke? (blz. 22)Deze situatie heeft zich niet voorgedaan.87Kan het kabinet aangeven wat mogelijk de redenen zijn
van sommige artsen om ten aanzien van het gebruik van de euthanatica af te
wijken van de daartoe door de KNMP geformuleerde richtlijnen? Vindt het kabinet
dit soort afwijkende beslissingen verstandig en juist? (blz. 23)De KNMP heeft de meeste expertise met betrekking tot medicatie en euthanatica.
Indien een commissie te maken krijgt met een afwijkend middel wordt de arts
eerst om een toelichting gevraagd en vraagt de commissie vervolgens advies
aan de KNMP. Gerechtvaardigde argumenten om van de gebruikelijke middelen
af te wijken zijn bijvoorbeeld een allergie, de patiënt kan niet meer
slikken of slechte vaten (bij oude mensen). Over het algemeen gaat het hierbij
om een medische motivering. De commissie vraagt de arts dan ook altijd of
hij de apotheker hierover heeft geraadpleegd. De commissie rekent het nalaten
van het raadplegen van een apotheker in samenhang met het gebruik van een
afwijkend middel een arts zeer zwaar aan.XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, Middel (PvdA), Van Lente (VVD), voorzitter, Dankers (CDA),
Oudkerk (PvdA), Bakker (D66), Rouvoet (ChristenUnie), Van Vliet (D66), Van
Blerck-Woerdman (VVD), Passtoors (VVD), Gortzak (PvdA), Hermann (GroenLinks),
Buijs (CDA), Atsma (CDA), Arib (CDA), Spoelman (PvdA), Kant (SP), E. Meijer
(VVD), Van der Hoek (PvdA), Blok (VVD), Moster (CDA), Rijpstra (VVD), Pitstra
(GroenLinks) en Cörüz (CDA).Plv. leden: Lambrechts (D66), Rehwinkel (PvdA), Apostolou (PvdA), Örgü
(VVD), Verburg (CDA), Noorman-den Uyl (PvdA), Ravestein (D66), Slob (ChristenUnie),
Van 't Riet (D66), Terpstra (VVD), Udo (VVD), Belinfante (PvdA), Harrewijn
(GroenLinks), Ross-van Dorp (CDA), Th. A. M. Meijer (CDA), Duijkers (PvdA),
Smits (PvdA), Marijnissen (SP), O. P. G. Vos (VVD), Hamer (PvdA), Cherribi
(VVD), Rietkerk (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GroenLinks) en Visser-van
Doorn (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26691-43.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl