Kabinetsreactie op het SER-advies 'Tijden van de Samenleving'
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 29 544
 
 Arbeidsmarktbeleid
 
 
 
 31 289
 
 Voortgezet Onderwijs
 
 
 Nr. 355
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP EN VAN
		SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 7 november 2011
 In deze kabinetsreactie geeft het kabinet zijn visie op het
				advies «Tijden van de Samenleving» dat de Sociaal-Economische Raad (SER) op
				15 april 2011 heeft gepubliceerd.
 De toenmalige minister van OCW had de SER om het advies gevraagd,
				omdat veel burgers arbeid en zorg niet goed kunnen combineren doordat de tijd
				en plaats van arbeid en dienstverlening nog niet altijd optimaal zijn
				georganiseerd. Het gevolg hiervan is dat het aantal werkenden dat grote
				tijdsdruk en tijdsgebrek ervaart, toeneemt. Het kabinet vindt het van groot
				belang om in de toekomst de arbeidsparticipatie verder te verhogen zonder dat
				de tijdsdruk toeneemt.
 Met deze kabinetsreactie wordt tevens uitwerking gegeven aan de
				toezegging van het vorige kabinet over de school van de toekomst (Kamerstukken
				2010–2011, 31 289 nr.
				99).
 
 
 
 1.
 Hoofdlijnen SER-advies
 
 
 Het advies van de SER gaat in op de verschillende manieren om
				 de tijd en plaats van arbeid en dienstverlening slimmer te organiseren met als
				 uiteindelijk doel:
 
 
 –
 een betere combineerbaarheid van werk en privé over de
						gehele levensloop;
 
 
 –
 een grotere arbeidsdeelname en duurzame, optimale
						arbeidsinzet van werkenden;
 
 
 –
 duurzame economische groei, met behoorlijke perspectieven
						(banen, bedrijvigheid) voor alle betrokkenen.
 
 
 
 De SER benadrukt in zijn advies dat Nederland verandert. Een
				toenemend aantal werkenden ervaart grote tijdsdruk en tijdsgebrek. Dit komt
				doordat steeds meer mensen meerdere verantwoordelijkheden dragen en daardoor
				hun tijd verdelen over betaald werk, (mantel)zorg, vrijwilligerswerk en andere
				bezigheden. De Nederlandse maatschappij is er een van taakcombineerders
				geworden.
 Werktijden en tijden waarop mensen een beroep kunnen doen op
				faciliteiten en hulp in de maatschappelijke omgeving zijn, zo constateert de
				SER, echter niet optimaal op elkaar afgestemd. De kosten van de huidige
				tijdsindeling voor de samenleving zijn evident. Dat zorgt voor tijdsdruk en
				gejaagdheid onder burgers, onderbenutting van arbeidspotentieel, fileleed en
				onderbenutting van gebouwen en apparatuur buiten spitsuurtijden.
 De Raad stelt dat er momenteel maar één oplossing lijkt te
				bestaan om met tijdsdruk om te gaan: vrouwen werken massaal in deeltijd. Het
				nadeel van het in deeltijd werken is volgens de SER echter dat daarmee het
				traditionele tijdsarrangement – dat juist een van de oorzaken van de
				tijdsknelpunten vormt – in stand wordt gehouden. De SER noemt dat de
				deeltijdparadox.
 De SER stelt op hoofdlijnen twee oplossingsrichtingen centraal:
				het vergroten van de flexibiliteit in tijd en plaats van arbeid, en het beter
				afstemmen van de maatschappelijke voorzieningen op werkenden. Voor het laatste
				ziet de SER vooral een rol weggelegd voor het onderwijs en de kinderopvang, de
				gezondheidszorg en gemeenten. Kwalitatief goede dagarrangementen zullen niet
				alleen de combinatie van werk en zorg voor ouders verbeteren, maar ook het
				welzijn en de leerprestaties van de kinderen, doordat zij minder wisselingen
				van begeleiding en pedagogisch klimaat ondervinden.
 
 
 
 2.
 Visie van het kabinet
 
 Het kabinet vindt het van groot maatschappelijk belang dat mensen
				een goede balans kunnen vinden tussen betaald werk, zorgtaken en
				vrijwilligerswerk, en dat zij de arbeidsduur de komende jaren kunnen
				uitbreiden.
 Een toenemende arbeidsparticipatie met
				minder tijdsdruk
 
 De afgelopen decennia is de arbeidsparticipatie van vrouwen
				 aanzienlijk toegenomen.
 Het alleenverdienersmodel is hierdoor niet langer dominant. In
				 nog slechts een derde van de huishoudens werkt slechts één van de partners.
				 Dit betekent dat het merendeel van de huishoudens voor de vraag komt te staan
				 op welke wijze werk kan worden gecombineerd met (mantel)zorgtaken,
				 vrijwilligerswerk en voldoende vrije tijd. Deze trend zal zich met de aanwas
				 van nieuwe generaties, voor wie blijven werken vanzelfsprekend is, verder
				 doorzetten. Hoezeer deze ontwikkeling vanuit het perspectief van de
				 arbeidsmarkt en de emancipatie noodzakelijk en wenselijk is, het leidt er wel
				 toe dat huishoudens onder grotere tijdsdruk komen te staan. Diverse onderzoeken1Tijd op orde? (SCP, 2010); Oplossingen voor een betere combinatie van werk en zorg (Intomart, 2009). laten zien dat grote groepen werkenden vinden dat er
				 te weinig tijd is voor familie of vrienden, dat zij te weinig aandacht aan de
				 kinderen kunnen besteden, en dat het ’s ochtends bij het vertrek naar werk en
				 school en ’s avonds bij thuiskomst druk is.
 
 Het kabinet zet in op het vergroten van de arbeidsparticipatie en
				-duur zonder dat die gepaard gaat met een toename van de tijdsdruk. De
				uitdaging is de tijd en plaats van arbeid en de bestaande maatschappelijke
				voorzieningen zo in te richten dat dit kan. Daarbij is het belangrijk dat ook
				mantelzorg en vrijwilligerswerk kunnen worden gecombineerd met betaalde
				arbeid.
 Naar gelijkwaardige
				taakcombineerders
 Het is van essentieel belang dat de mogelijkheden om arbeid en
				zorg te combineren verbeteren, omdat dat op termijn eraan kan bijdragen dat
				vrouwen de omvang van hun arbeidsparticipatie vergroten. 76% van de vrouwen
				werkt nu in deeltijd. Hun gemiddelde arbeidsduur ligt met 25 uur per week ver
				onder het Europese gemiddelde van 34 uur.
 Het is belangrijk dat zowel mannen als vrouwen meer waarde
				hechten aan een eigen loopbaan en inkomen voor vrouwen waardoor hun
				arbeidsparticipatie omhoog kan. Dit houdt automatisch in dat hun partners een
				groter deel van de verzorging van jonge kinderen en het huishouden op zich
				nemen. Mannen en vrouwen kunnen gelijkwaardige taakcombineerders worden. De
				bereidheid van deeltijdwerkende vrouwen om voltijd te gaan werken is op dit
				moment laag. Onder anderhalfverdieners zegt 2 procent van de vrouwen met een
				deeltijdbaan graag voltijd te willen werken. Driekwart van de vrouwen zou
				echter meer uren gaan werken of weer aan het werk gaan als arbeid en zorg beter
				te combineren zijn. Daar staat tegenover dat een aanzienlijk deel van de
				vrouwen met (nagenoeg) een voltijdsbaan de voorkeur geeft aan een kortere
				werkweek.2SCP/CBS (2010) Emancipatiemonitor 2010; SCP (2010) Tijd op orde? Gezien de huidige sterke voorkeuren van vrouwen voor
				deeltijdarbeid, waarbij de verwachtingen uit de omgeving uiteraard ook een
				belangrijke rol spelen, zullen zij niet van de ene op de andere dag veel meer
				uren gaan werken. Dat maakt het echter des te belangrijker om het onderwerp
				hoog op de agenda te zetten.
 De Taskforce DeeltijdPlus (2008–2010) heeft een belangrijke
				aanzet gegeven voor een cultuurverandering om de vanzelfsprekendheid te
				vergroten dat vrouwen in grote deeltijd- of voltijdbanen werken. In het
				eindrapport3Eindrapport Taskforce DeeltijdPlus (2010) De discussie voorbij? bepleit de taskforce een «cocktail aan maatregelen»
				die vrouwen moeten stimuleren en ondersteunen in het vergroten van hun
				arbeidsdeelname. Tot de voorgestelde maatregelen behoren grotere flexibiliteit
				van de arbeidstijden, ruimere openingstijden van winkels, overheidsloketten en
				medische voorzieningen, en betere afstemming tussen kinderopvang en onderwijs.
				In de kabinetsreactie op het eindrapport van september 20104Kamerstukken II 2009/10, 29 544, nr. 260.
 en de hoofdlijnenbrief emancipatiebeleid van
				afgelopen voorjaar, is het kabinet ingegaan op deze en andere voorstellen van
				de taskforce en heeft het uiteengezet hoe het deze cultuurverandering verder
				wil stimuleren. Naast deze cultuurverandering kunnen werk, school en
				voorzieningen zodanig worden ingericht dat beide partners beter worden
				ondersteund bij hun ruimere arbeidsdeelname.
 Flexibiliteit in tijd en plaats van arbeid
				en de afstemming van voorzieningen
 Om de arbeidsparticipatie te verhogen zonder dat de tijdsdruk
				toeneemt zet het kabinet in op het vergroten van de flexibiliteit in tijd en
				plaats van arbeid en het stimuleren van sluitende dagarrangementen voor 4- tot
				12-jarigen. Het kabinet onderschrijft het pleidooi van de SER om de
				deeltijdparadox te doorbreken.
 Het kabinet richt zich op de grootste dagelijkse knelpunten. De
				tijden van werk, onderwijs en opvang hebben dagelijks invloed op de
				tijdsbesteding van miljoenen werkenden. Uit onderzoek5Intomart (2009) Onderzoek werk en zorg; SCP (2010) Tijd op Orde?; BOinK (2011) Jonge ouders over schooltijden. blijkt dat voor werkenden zelf de belangrijkste
				voorwaarden om meer te gaan werken de mogelijkheid tot flexibel werken en
				thuiswerken zijn en het verbeteren van de flexibiliteit en kwaliteit van
				kinderopvang, buitenschoolse opvang en schooltijden.
 Van belang is ook dat gemeenten, provincies,
				uitvoeringsorganisaties, waterschappen en het Rijk reeds de ambitie hebben
				vastgelegd om de mogelijkheden tot online contact te verruimen, zodat burgers
				en bedrijven steeds vaker digitale kanalen kunnen gebruiken en voor veel zaken
				7 dagen per week en 24 uur per dag bij de overheid terecht kunnen. Voor de
				gezondheidszorg geldt dat werkgevers en werknemers zelf afspraken kunnen maken
				over plaats- en tijdsonafhankelijk(e) werken en dienstverlening, waarbij de
				gezondheidszorg als sector onder het generieke stimulerende beleid van de
				rijksoverheid valt dat hieronder beschreven wordt. Voor de klant van de
				gezondheidszorg geldt dat de marktwerking die daar gecreëerd is, zal bijdragen
				aan een betere dienstverlening. Tijdstip en plaats van de dienstverlening is
				daarvan uiteraard onderdeel.
 Net als de SER vindt het kabinet dat bedrijven, werkgevers,
				werknemers, scholen, zorginstellingen, gemeenten en burgers eerst aan zet zijn.
				Zij bepalen in grote mate hun eigen tijden en zullen die moeten aanpassen aan
				de huidige behoeften. Het kabinet steunt hen zoveel mogelijk en regelt de
				wettelijke aspecten van werk-, school- en openingstijden.
 
 
 
 3.
 Flexibiliteit in tijd en plaats van arbeid
 
 Flexibele werktijden en thuiswerken zijn effectieve manieren om
				een betere balans tussen werk en privé te realiseren.6SCP (2010) Tijd op Orde? Flexibele werktijden en thuiswerken dragen ook bij
				aan een duurzame en efficiënte bedrijfsvoering en grotere tevredenheid van
				werknemers. Ze kunnen immers beter taken combineren, hebben minder reistijd en
				zijn vaak productiever.7TNO/Novay (2011) Het Nieuwe Werken bij het Rijk: Ervaringen uit de praktijk. Bovendien leiden flexibelere werktijden tot een
				betere benutting van de weginfrastructuur en het openbaar vervoer. Flexibele
				arbeidsarrangementen, waaronder werktijden, kunnen ook onderdeel zijn van een
				beleid gericht op duurzame inzetbaarheid van werkenden.
 De sociale partners zijn in eerste instantie verantwoordelijk
				voor de totstandkoming van meer flexibele arbeidspatronen. Zij zijn in staat te
				beoordelen welk evenwicht kan worden aangebracht tussen de behoeften aan meer
				flexibiliteit en de mogelijkheden die daartoe binnen specifieke sectoren en
				individuele bedrijven bestaan. De noodzaak van meer flexibiliteit in de
				arbeidspatronen, zowel van de kant van werkgevers als werknemers, werkt in
				toenemende mate door in de cao’s, waarin steeds vaker afspraken gemaakt
				worden over flexibele begin- en eindtijden (53% in 2007, 67% in 2009) en
				thuiswerken (12% in 2007, 22% in 2009).8SCP/CBS (2010) Emancipatiemonitor 2010
 Het kabinet zorgt er voor dat wet- en regelgeving geen onnodige
				beperkingen bevatten en flexibiliteit verder wordt gestimuleerd. Het kabinet
				onderneemt daartoe de volgende initiatieven.
 Wetgeving
 
 Het kabinet wil belemmeringen voor thuiswerken in de
				 regelgeving verwijderen. In opdracht van het ministerie van SZW heeft het Hugo
				 Sinzheimer Instituut van de Universiteit van Amsterdam een onderzoek verricht
				 waarin is uitgezocht of de huidige arbeidsrechtelijke regelgeving nog voldoende
				 is toegesneden op de maatschappelijke trend om meer plaats- en tijdongebonden
				 te werken. Het onderzoeksrapport is met gelegenheid tot commentaar en advies
				 door SZW aangeboden aan de sociale partners in de Stichting van de Arbeid en is
				 in oktober 2011 aan de Tweede Kamer aangeboden.
 Het kabinet vindt het van belang dat de regelingen in de Wet
				 arbeid en zorg en de Wet aanpassing arbeidsduur zo goed mogelijk aansluiten bij
				 de behoeften op de werkvloer. Om deze reden stelt het kabinet voor onnodig
				 beperkende procedurele en andere bepalingen te schrappen, zodat mogelijkheden
				 voor verlof en aanpassing van de arbeidsduur, in onderling overleg tussen
				 werkgever en werknemer, effectiever kunnen worden gebruikt. Het daartoe
				 strekkende wetsvoorstel is door de minister van SZW op 8 augustus jl. aan de
				 Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2011/12, 32 855).
 De nieuwe Europese Richtlijn inzake ouderschapsverlof
				 (2010/18/EU), die uiterlijk 8 maart 2012 dient te zijn geïmplementeerd, geeft
				 werknemers het recht om na gebruik van hun wettelijke aanspraken op
				 ouderschapsverlof de werkgever te verzoeken om een tijdelijke aanpassing van
				 hun arbeidstijden.
 
 Maatwerken
 Onderzoek9OSA (2009) Kosten/baten gezinsvriendelijk beleid. toont aan dat werkgevers steeds meer ervan overtuigd
				raken dat investeringen in «goed werkgeverschap» zich terugbetalen.
				Vooruitziende werkgevers waarderen de loyaliteit en motivatie van hun personeel
				en denken mee over individuele oplossingen voor flexibiliteit. Het ministerie
				van OCW heeft LOF Media en Qidos ondersteund om een erkenning voor modern
				werkgeverschap te ontwikkelen. Daarmee worden werkgevers beloond die voorop
				lopen met flexibele regelingen en hun werknemers in staat stellen hun eigen
				balans tussen werk, gezin en zorg te vinden; op maat
				en dus flexibel. Werkgevers die de erkenning behalen, mogen het
				beeldmerk voor «maatwerken» voeren. Zo kunnen zij
				zich positief profileren bij talent op de arbeidsmarkt. De eerste erkenningen
				zijn op 3 oktober 2011 uitgereikt.
 Het Nieuwe Werken
 
 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu stimuleert flexibel
				 werken met «Het Nieuwe Werken» (HNW). De activiteiten daarvoor worden
				 uitgevoerd door het Platform Slim Werken Slim Reizen. Een belangrijk onderdeel
				 van het platform is de B50, een samenwerkingsverband van 50 beeldbepalende
				 bedrijven die in een eigen uitvoeringsprogramma een belangrijke stimulans
				 willen geven aan HNW. Zo stimuleren zij in eigen kring de kennisverzameling en
				 -verspreiding. Ook is het Kenniscentrum Werk&Vervoeropgericht dat vooral
				 werknemersorganisaties ondersteunt bij het maken van afspraken over HNW in
				 arbeidsvoorwaarden. Het kenniscentrum steunt ondernemingsraden en vakbonden met
				 zijn expertise. In 2010 heeft de Stichting Natuur en Milieu, met steun van het
				 platform, een succesvolle Week van Het Nieuwe Werken georganiseerd, die gezorgd
				 heeft voor een grotere bekendheid van het begrip. In het najaar van 2011 wordt
				 de Week van Het Nieuwe Werken herhaald, waaraan ook andere departementen een
				 bijdrage zullen leveren.
 Waar de afgelopen campagne voornamelijk als doel had om de
				 begripsbekendheid te vergroten zal dit jaar bijzondere aandacht worden gegeven
				 aan het aanreiken van een concreet handelingsperspectief.
 
 Uit recent onderzoek10Rotterdam School of Management (2011) Het Nieuwe Werken Barometer. Inzicht in adoptie en effecten van HNW in Nederland. blijkt dat er, naast de voordelen die HNW biedt ten
				aanzien van onder meer medewerkerstevredenheid, ook obstakels zijn die
				overwonnen moeten worden bij de invoering van HNW. De grootste zijn volgens het
				onderzoek het kwijtraken van vastigheden, ontbrekende vaardigheden voor
				zelfsturing, het potentiële verlies van sociale cohesie en een hedendaagse
				managementstijl die niet past bij HNW. Daarnaast wordt ook ontoereikende
				ICT-ondersteuning genoemd. Ook voor deze factoren ligt de verantwoordelijkheid
				primair bij werkgevers en werknemers, waaraan veelal op ondernemingsniveau de
				nodige aandacht geschonken dient te worden.
 Subsidie innovatief
				arbeidstijdenmanagement
 
 In het kader van ESF-actie E sociale innovatie kunnen
				 arbeidsorganisaties sinds 2008 subsidie aanvragen voor sociaal innovatieve
				 projecten, onder andere op het terrein van arbeidstijdenmanagement. Daaronder
				 vallen ook projecten gericht op ondersteuning van werkgevers bij de
				 ontwikkeling en introductie van Het Nieuwe Werken, plaats- en tijd
				 onafhankelijk werken, zelfroosteren en dergelijke. Achtergrond van deze
				 subsidieregeling is dat innovatief arbeidstijdenmanagement de afstemming tussen
				 werkaanbod en bezetting optimaliseert, waarbij tevens rekening wordt gehouden
				 met de individuele wensen van werknemers bij de combinatie van arbeid en
				 zorg.
 In het programma 2007–2013 van ESF-actie E is in totaal
				 € 42 miljoen beschikbaar gesteld. De ESF-acties sociale innovatie 2008, 2009
				 en 2010 zijn succesvol afgesloten. De belangrijkste resultaten en effecten zijn
				 dat meer afwisseling en verdieping in het werk tot stand is gekomen, dat de
				 organisaties een beter beeld of imago bij de werknemers hebben gekregen, de
				 competenties en vaardigheden van de werknemers beter zijn benut en dat de
				 efficiëntie is verhoogd. Voor de periode 2011–2013 zal het resterende bedrag
				 van € 24 miljoen ter beschikking worden gesteld. De bestaande thema’s
				 procesverbetering en arbeidstijdenmanagement zijn uitgebreid met het thema
				 «duurzame inzetbaarheid». Het thema «arbeidstijdenmanagement» is daarbij
				 onder «duurzame inzetbaarheid» gebracht. De financiële bijdrage is daarbij
				 bepaald op maximaal € 18 000 per project.
 Met deze subsidieregeling en het daarbij beschikbaar gestelde
				 bedrag wordt invulling gegeven aan het voorstel van D66 dat er op gericht is
				 meer flexibel werken mogelijk te maken. Na afronding van de subsidieregeling
				 zal MKB Nederland moeten bezien wat er eventueel aan aanvullende maatregelen
				 nodig is.
 
 Flexibel werken en Slimmer werken in de
				publieke sector
 Het kabinet roept niet alleen werkgevers in het land op om
				flexibel werken in te voeren, maar geeft ook zelf als grote werkgever (met ruim
				120 000 werknemers) het goede voorbeeld. De meeste ministeries en grote
				uitvoeringsdiensten hebben eigen programma's voor het invoeren van meer
				flexibiliteit in werktijden en werklocatie. Er is in het kader van de nieuwe
				CAO Rijk een rijksbrede regeling voor plaats- en tijdonafhankelijk
				werken voorgesteld. In afwachting van de hervatting van de onderhandelingen
				voor de nieuwe CAO Rijk zijn de directeuren bedrijfsvoering van de ministeries
				en de HRM-directeuren intern het gesprek gestart over de mogelijke invulling
				hiervan. Flexibeler werken wordt gezien als een belangrijke trend die niet
				alleen zorgt voor een betere balans tussen werk en privé en daarmee
				aantrekkelijk werknemerschap, maar ook als bijdrage aan een doelmatigere en
				slagvaardigere Rijksdienst. Het Rijk als werkgever wil, vanuit de voorbeeldrol,
				serieus bezien of het mogelijk is om de erkenning voor «maatwerken» te
				bemachtigen en is zelf ook nauw betrokken bij het proces van de 50
				beeldbepalende werkgevers die onder het Platform Slim werken Slim reizen
				samenwerken aan het invoeren van flexibel werken.
 Het ministerie van BZK zal als systeemverantwoordelijke voor het
				openbaar bestuur flexibel werken als onderdeel van het bredere concept
				«slimmer werken» stimuleren bij medeoverheden. Het bevorderen van slimmer
				werken draagt bij aan het creëren van een toekomstbestendig openbaar bestuur.
				Het stimuleren van slimmer werken wordt vorm gegeven in het bredere programma
				«beter werken in het openbaar bestuur». Het kabinet stuurt hierbij op het
				creëren van goede randvoorwaarden door het faciliteren van kennisdeling en
				netwerkorganisaties, onderzoeken naar de effecten van slimmer werken op de
				arbeidsproductiviteit in de publieke sector (Institute for Public Efficiency
				Studies), en het bevorderen van keuzevrijheid van werknemers voor flexibel
				werken in CAO's  in de publieke sector.
 Mantelzorg en
				vrijwilligerswerk
 Een betere combineerbaarheid van mantelzorg en vrijwilligerswerk
				met betaalde arbeid is mogelijk. De sociale en economische waarde hiervan voor
				de samenleving is groot en deze inzet hoeft niet ten koste te gaan van de
				arbeidsparticipatie. Uit onderzoek11Vrijwillige Inzet (CBS 2010) M. Houben-van Herten en S. te Riele. blijkt dat mensen met een baan zelfs iets vaker
				vrijwilligerswerk doen dan niet-werkenden, en dat hun deelname aan mantelzorg
				vrijwel gelijk is. Om het mogelijk verborgen potentieel zichtbaar te maken zal
				een vooronderzoek uitgevoerd worden naar de causaliteit van die relatie
				waardoor tevens mogelijkheden voor beleidsmatige beïnvloeding daarvan in beeld
				komen. De uitkomsten worden gebruikt voor het maken van een plan van aanpak.
				Omdat werkende mensen veel (mantel)zorg en vrijwilligerswerk verrichten is
				samenwerking met het bedrijfsleven op dit terrein zeer belangrijk.
 In het kader van Maatschappelijk Betrokken Ondernemen geven
				steeds meer bedrijven hun werknemers de ruimte om enkele dagdelen per jaar
				vrijwilligerswerk te verrichten. Vaak kiezen bedrijven en werknemers voor inzet
				ten behoeve van zorginstellingen, kinderopvang en jeugdwerk. Dit
				werknemersvrijwilligerswerk vormt een waardevolle verbinding tussen het
				bedrijfsleven en de samenleving. De samenwerking die met MVO-Nederland is
				aangegaan op het gebied van het bevorderen en verder ontwikkelen van
				werknemersvrijwilligerswerk wordt daarom doorgezet. Gemeenten zijn volgens de
				Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verantwoordelijk voor de ondersteuning
				van de mantelzorg en het vrijwilligerswerk. In het kader van de ontwikkeling en
				implementatie van basisfuncties voor de mantelzorg en het vrijwilligerswerk
				wordt in gemeenten ook de aandacht voor samenwerking met het bedrijfsleven
				bevorderd.
 Ook het (beter) benutten en ondersteunen van het potentieel voor
				(mantel)zorg en vrijwilligerswerk van de groep post-actieven is belangrijk. Als
				post-actieven meer vrijwilligerswerk en mantelzorg verrichten, kan dit de
				tijdsdruk van de groep werkenden verlagen. In haar brief aan de Tweede Kamer
				«Vertrouwen in de zorg» (Kamerstukken 2010–2011, II,
				32 620 nr. 2) heeft de
				staatssecretaris van VWS de grote waarde onderstreept van de eigen kracht van
				de samenleving in de vorm van vrijwillige maatschappelijke inzet en mantelzorg.
				Voor het einde van het jaar stuurt zij een brief naar de Kamer waarin het
				beleid op het gebied van deze informele zorg en dienstverlening wordt
				gepresenteerd.
 
 
 
 4.
 Dagarrangementen in onderwijs en kinderopvang
 
 
 Basisscholen hebben als gevolg van de motie-Van Aartsen/Bos de
				 wettelijke verplichting om te zorgen voor de organisatie van opvang van
				 leerlingen tussen 7.30 en 18.30 uur. Dit heeft ervoor gezorgd dat de
				 mogelijkheden voor het combineren van arbeid en zorg voor ouders aanzienlijk
				 zijn verbeterd. Steeds meer scholen streven naar een geïntegreerd
				 dagarrangement van onderwijs en opvang, waarbij onderwijs en opvang elkaar
				 aanvullen en verrijken. Inmiddels heeft bijna 100% van de scholen aansluiting
				 gezocht met de buitenschoolse opvang (bso). De intensiteit van de samenwerking
				 varieert echter: van de schooldirecteur die eenmaal per jaar belt met de bso en
				 contactgegevens doorgeeft aan ouders tot de school- en bso-directeur die in
				 hetzelfde gebouw werken aan een samenhangend programma.
 Het aantal brede scholen neemt nog steeds toe. In 2009 waren er
				 ongeveer 1 200 brede basisscholen, dit is 15% van het totaal aantal
				 basisscholen. Bijna de helft van de brede scholen (41%, dus 6% van het totaal
				 aantal scholen) biedt dagelijks een doorlopend aanbod aan van ’s ochtends
				 vroeg (vóór- of vanaf aanvang van de school) tot het eind van de dag.
 Gemeenten kunnen een belangrijke rol spelen in het bevorderen
				 van deze intensieve vormen van samenwerking tussen scholen en
				 kinderopvangorganisaties. Zo heeft de gemeente Amsterdam onlangs het initiatief
				 genomen om in samenwerking met het onderwijs, de kinderopvangsector en het
				 Amsterdamse bedrijfsleven een extra impuls te geven aan de totstandkoming van
				 geïntegreerde kindcentra, waarin zowel een doorgaande ontwikkellijn als een
				 sluitend dagarrangement wordt gerealiseerd.
 Steeds meer scholen variëren met de tijdsindeling in de week.
				 15% van de scholen heeft onlangs de schooltijden aangepast en 11% wil dat op
				 korte termijn doen. Nog eens 55% van de scholen wil op (wat) langere termijn
				 naar andere schooltijden overstappen. 19% van de scholen wil de traditionele
				 schooltijden blijven hanteren.12Oberon (2011) Factsheet Monitor nieuwe schooltijden 2011. Het aantal andere schooltijden groeit dus snel,
				 waarbij vooral het continurooster (5 gelijke dagen met een kortere lunchpauze)
				 populair is. In de praktijk blijft de woensdagmiddag echter vaak vrij, waardoor
				 gesproken kan worden over 4 gelijke dagen.
 
 Problemen en knelpunten
 Verdergaande samenwerking tussen de school en de buitenschoolse
				opvang komt niet vanzelf tot stand. De SER geeft aan dat dit als consequentie
				heeft dat voor veel schoolgaande kinderen iedere dag weer anders is, terwijl
				jonge kinderen juist zijn gebaat bij regelmaat. Ze ervaren nu veel momenten van
				wisseling in begeleiding (verschillende gezichten) en pedagogisch klimaat. Per
				dag wisselen de schooltijden en de deelname aan tussenschoolse opvang en
				buitenschoolse opvang (verschillende locaties). Voor de realisatie van een
				gezamenlijk arrangement is het noodzakelijk dat bij alle betrokkenen de wil tot
				verandering aanwezig is en dat ze elkaar respecteren en waarderen. Als deze
				wens er is, zijn de verschillen in financiering, wet- en regelgeving,
				organisatie en historisch gegroeide doelstellingen te overbruggen. Hetzelfde
				geldt voor praktische problemen door verschillende cao’s, kwaliteitsnormen,
				opleidingen, huisvesting, etc. Tegelijkertijd zou de samenwerking makkelijker
				tot stand komen, als deze barrières worden geslecht. Dat is zeker geen zaak
				van het Rijk alleen. Cao-partijen zijn verantwoordelijk voor cao-bepalingen en
				voor opleidingseisen, terwijl huisvesting een zaak van de gemeente is.
				Gemeenten hebben tot nu toe steeds de regie gehad en zij zorgen nu nog voor het
				geld, ondersteuning en coördinatie.
 Ambitie
 
 Voor het kabinet is het helder dat een onomkeerbare trend in
				 gang is gezet naar een logisch sluitend dagarrangement voor werkende ouders met
				 schoolgaande kinderen.
 Het kabinet hecht zeer aan de initiatieven vanuit scholen om
				 via verdergaande functiedifferentiatie invulling te geven aan een sluitend
				 dagarrangement. De inzet door zowel de school als de kinderopvangorganisaties
				 van hetzelfde personeel op de voorschoolse opvang, voor werkzaamheden als
				 klassenassistent, tijdens de lunch en bij het naschoolse aanbod, maakt deze
				 banen inhoudelijk aantrekkelijker, vermindert het aantal verschillende
				 gezichten voor kinderen tijdens de dag en kan ook financieel voordelig zijn. De
				 leerkrachten kunnen hiermee immers worden ontlast en beter worden ingezet op
				 hun kerncompetenties.
 
 Het model voor de toekomst is dan ook een in tijd en inhoud
				aaneensluitend arrangement van onderwijs, opvang en ontspanning, waarmee de
				combinatie van arbeid en zorg voor ouders wordt vereenvoudigd, de opbrengsten
				van de scholen worden verhoogd en een positieve bijdrage wordt geleverd aan de
				ontwikkeling van kinderen. Het kabinet wil hierbij niet aan de zijlijn staan
				maar proactief bijdragen aan deze ontwikkeling. Vanuit deze gedachte formuleert
				het kabinet de ambitie dat zoveel mogelijk scholen een in tijd en inhoud
				sluitend dagarrangement gaan bieden. De ambitie zal worden gerealiseerd binnen
				het huidige stelsel en binnen de budgettaire kaders. Het kabinet ondersteunt
				daarom verschillende experimenten, verlengt de subsidie voor het Landelijk
				Steunpunt Brede Scholen en stelt een agenda voor de toekomst op.
 Experimenten dagarrangementen
 
 
 –
 Het kabinet wil met enkele gemeenten aan de slag om binnen de
					 bestaande mogelijkheden in de gehele gemeente in tijd en inhoud sluitende
					 arrangementen te realiseren. Hierbij wordt ook contact gezocht met de
					 werkgevers in de regio. Op deze wijze kunnen de voor- en nadelen van een
					 volledig sluitend aanbod van dagarrangementen binnen een gemeente worden
					 gemonitord en wordt op kleine schaal een situatie gecreëerd die in de toekomst
					 mogelijk in heel Nederland toepasbaar is.
 
 
 –
 In het experiment flexibilisering onderwijstijd (Kamerstukken
					 2010–2011, 31 289 nr. 99)
					 kunnen de deelnemende scholen ook tijdens de verplichte zomervakantie onderwijs
					 geven. Dit maakt het mogelijk jaararrangementen aan te bieden waarmee
					 knelpunten voor ouders tijdens de zomervakantie kunnen worden weggenomen.
 
 
 –
 In een nog te starten experiment onder de Wet Kinderopvang
					 wil het kabinet het makkelijker maken een sluitend dagprogramma te bieden
					 waarbij onderwijs en buitenschoolse opvang (bso) elkaar afwisselen. Op dit
					 moment komt de bso die plaats vindt tussen onderwijsblokken juridisch gezien
					 niet in aanmerking voor vergoeding vanuit de Wet Kinderopvang. De Kamer zal
					 over dit experiment nader worden geïnformeerd.
 
 
 Landelijk Steunpunt Brede
				Scholen
 In veel gevallen zijn basisscholen die een sluitend
				dagarrangement in de vorm van voor-, tussen- en naschoolse opvang bieden,
				zogeheten brede basisscholen. Het aantal brede scholen neemt nog steeds toe. Om
				op lokaal niveau ondersteuning te bieden is in 2009 het Landelijk Steunpunt
				Brede Scholen opgericht. De subsidie voor het Landelijk Steunpunt Brede Scholen
				wordt door de ministeries van OCW en van SZW met drie jaar verlengd. Het
				steunpunt fungeert als centraal kenniscentrum op het gebied van brede scholen
				en het stimuleert en ondersteunt scholen, kinderopvangorganisaties, gemeenten
				en andere partners bij de ontwikkeling van brede scholen.
 Een agenda voor de toekomst
 Het kabinet gaat de bestaande rapporten van onder andere de
				Taskforce Onderwijs/Opvang en de Heroverwegingswerkgroep kindregelingen
				verrijken met ervaringen uit de experimenten en met onderzoek gericht op de
				budgettaire en juridische mogelijkheden en belemmeringen. Ook zal het
				«5-gelijke dagenmodel», dat door de SER wordt gezien als een stimulans voor
				de arbeidsparticipatie, de komende jaren worden gemonitord. Hiermee verwacht
				het kabinet belangrijke informatie te verzamelen over de manieren waarop
				succesvolle uitkomsten in de toekomst verder kunnen worden uitgerold.
				Uitgangspunt is dat dit inpasbaar moet zijn binnen de afgesproken budgettaire
				kaders. Op basis hiervan zal een agenda voor de toekomst worden opgesteld.
 
 
 
 
 De minister van
			 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 
 J. M. van
 Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 
 
 De minister van
			 Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 
 H. G. J.
 Kamp