Uitvoering richtlijn auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28482, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-08-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28482 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Inleiding1.1 Aanleiding1.2 Kern en doelstellingen van de richtlijn1.3 Kern van het wetsvoorstel:2. Kader3. Inhoud van de richtlijn3.1 Artikelen3.2 Reikwijdte van richtlijn4. Belang van auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij4.1 Algemeen4.2 Betekenis van auteursrecht en naburige rechten voor
Nederland4.3 Grensoverschrijdend karakter van auteursrecht en naburige
rechten5. Voorgeschiedenis5.1 Mondiaal5.2 Europees5.3 Nationaal6. Inhoud en betekenis van het wetsvoorstel6.1 Algemeen6.2 De rechten6.3 De wettelijke beperkingen6.4 Redelijke tegemoetkoming en privé-kopiëren6.5 Technische beschermingsmaatregelen7. Overige onderwerpen7.1 Beslagbepaling7.2 Overgangsrecht7.3 Wijzigingen van de Wet op de naburige rechten en de
Databankenwet7.4 Contact Comité7.5 Technische wijzigingen8. Bedrijfseffecten9. Handhaving en uitoefeningARTIKELENAuteurswet 1912I, onderdeel AArtikel 12bI, onderdeel BArtikel 13aI, Onderdeel CArtikel 15I, onderdeel DArtikel 15aI, onderdeel EArtikel 15hI, onderdeel FArtikel 16I, onderdeel GArtikel 16aI, onderdeel HArtikel 16bEerste lidVierde lidVijfde lidZesde lidI, onderdeel IArtikel 16cEerste en tweede lidDerde, vierde, vijfde en zesde lidZevende lidAchtste lidNegende lidI, onderdelen J, K en LArtikelen 16d, e en fI, onderdeel MArtikel 16gI, onderdeel NArtikel 16h, derde lidI, onderdeel OArtikel 16nI, onderdeel PArtikel 17aI, onderdeel QArtikel 17bI, onderdeel RArtikel 18I, onderdeel SArtikel 18aArtikel 18bI, onderdeel TArtikel 22I, onderdeel UArtikel 23I, onderdeel VArtikel 28, achtste lidI, onderdeel WArtikel 29aAlgemeenEerste lidTweede en derde lidVierde lidArtikel 29bI, onderdeel XArtikel 45nIIWet op de naburige rechtenAlgemeenII, onderdeel AArtikel 1II, onderdeel BArtikel 2II, onderdelen C, D, E en FArtikel 6, 7a en 8Artikel 7II, onderdelen G en HArtikelen 10 en 11II, onderdeel IArtikel 17, vijfde lidII, onderdeel JArtikelen 19 en 19aIIIDatabankenwetIII, onderdeel AArtikel 1III, onderdeel BArtikelen 5a, 5b en 5cArtikel IVArtikel VArtikel VIArtikel VIIOndertekeningLichaamTRANSPONERINGSTABEL
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28482Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 182 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 482Aanpassing van de Auteurswet 1912, de Wet op de naburige rechten en
de Databankenwet ter uitvoering van richtlijn nr. 2001/29/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie van 22 mei 2001 betreffende
de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige
rechten in de informatiemaatschappij (PbEG L 167) (Uitvoering richtlijn auteursrecht
en naburige rechten in de informatiemaatschappij)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGAlgemeen2   1.Inleiding21.1Aanleiding21.2Kern en doelstellingen van de richtlijn21.3Kern van het wetsvoorstel3   2.Kader5   3.Inhoud van de richtlijn53.1Artikelen53.2Reikwijdte van de richtlijn6   4.Belang van auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij74.1Algemeen7 4.2Betekenis van auteursrecht en naburige
rechten voor Nederland8 4.3Grensoverschrijdend karakter van
auteursrecht en naburige rechten9   5.Voorgeschiedenis95.1Mondiaal95.2Europees10 5.3Nationaal11   6.Inhoud en betekenis van het wetsvoorstel126.1Algemeen12 6.2De rechten13 6.3De wettelijke beperkingen16 6.4Redelijke tegemoetkoming en privé-kopiëren20 6.5Technologische beschermingsmaatregelen26    7.Overige onderwerpen317.1Beslagbepaling317.2Overgangsrecht31 7.3Wijzigingen van de Wet op de naburige
rechten en de Databankenwet31 7.4Contact Comité32 7.5Technische wijzigingen32   8.Bedrijfseffecten32   9.Handhaving en uitoefening36   Artikelen36ALGEMEEN1. Inleiding1.1 AanleidingHet voorstel van wet strekt tot uitvoering van richtlijn 2001/29/EG van
het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 22 mei 2001
betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en
de naburige rechten in de informatiemaatschappij (hierna: de richtlijn). Deze
richtlijn trad op 22 juni 2001, de dag van officiële publicatie
in het Publicatieblad, in werking (PbEG L 167). Het voorstel behelst
een wijziging van de Auteurswet 1912, de Wet op de naburige rechten en de
Databankenwet. De richtlijn dient uiterlijk 22 december 2002 in de nationale
wetgeving te zijn uitgevoerd. De richtlijn is bedoeld om ratificatie en toetreding
door de Europese Gemeenschap en de lidstaten tot het Verdrag van de Wereldorganisatie
voor de intellectuele eigendom inzake auteursrecht (Trb. 1998, 247) en het
Verdrag van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom inzake uitvoeringen
van kunstenaars en fonogrammen (Trb. 1998, 248) van 20 december 1996,
hierna: de WIPO-verdragen, mogelijk te maken. De WIPO-verdragen, die zijn
aangenomen door de Europese Gemeenschap en de lidstaten, maar ook door zeer
veel andere bij de Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom aangesloten
landen, vormen een belangrijke actualisering van de internationale bescherming
van het auteursrecht en de naburige rechten. Ze verklaren uitdrukkelijk het
auteursrecht en de rechten van uitvoerende kunstenaars en fonogrammenproducenten
van toepassing in de digitale omgeving. Dit belangrijke uitgangspunt is onder
meer neergelegd in een verklaring bij artikel 1, vierde lid, van het WIPO
verdrag inzake het auteursrecht, dat bepaalt dat het reproductierecht, zoals
omschreven in artikel 9 van de Berner Conventie (lees: de op 24 juli
1971 te Parijs totstandgekomen Herziene Berner Conventie van 9 september
1886 voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst, Trb. 1972, 157),
en de krachtens die bepaling toegestane uitzonderingen ten volle van toepassing
zijn in de digitale omgeving en met name op het gebruik van werken in digitale
vorm. Bovendien, aldus deze verklaring, wordt wel verstaan dat het opslaan
in digitale vorm van een beschermd werk in een elektronisch medium een reproductie
vormt in de zin van meergenoemd artikel 9. Beide WIPO-verdragen zijn inmiddels
door de vereiste 30 landen geratificeerd. Als gevolg daarvan is het auteursrechtverdrag
op 6 maart 2002 in werking getreden, terwijl het verdrag inzake uitvoeringen
en fonogrammen op 20 mei 2002 in werking is getreden. In de toelichting
op het voorstel is tevens uitwerking gegeven aan de reactie van de Minister
van Justitie op het advies van de adviescommissie auteursrecht1 dat hem op 17 juli 2001 door de voorzitter van de commissie is
aangeboden en waarover de Tweede Kamer op 12 oktober 2001 (kamerstukken
II, 26 538, nr. 5) is bericht. Ook worden in het voorstel de tijdens
het algemeen overleg met de Vaste Kamercommissie voor Justitie van 11 mei
2000 gedane toezeggingen inzake collectief beheer en Internetomroep alsmede
de technische beschermingsmaatregelen gestand gedaan (kamerstukken II, 26 538,
nr. 3).1.2 Kern en doelstellingen van de richtlijnDe richtlijn schrijft een ruim, exclusief reproductierecht voor, met daaraan
gekoppeld een nauw omschreven uitzondering voor technische kopieën. Ook
dienen lidstaten voor rechthebbenden een exclusief recht op mededeling aan
het publiek, tevens inhoudende interactieve on-line beschikbaarstelling van
beschermd materiaal te regelen. Voorts bevat de richtlijn regels die voorzien
in bescherming tegen omzeiling van technische beveiliging alsmede
tegen fabriceren, aanbieden en verhandeling van apparatuur die vooral tot
doel heeft omzeiling van die technische beveiliging. De richtlijn laat voorts
een aantal door de lidstaten te regelen wettelijke beperkingen op de rechten
toe, waaronder de mogelijkheid kopieën te maken voor legaal, zij het
niet-gelicentieerd privé-gebruik welk gebruik is verbonden aan betaling
van zogenaamde«billijke compensatie».De richtlijn dient verschillende doelen. In het eerste plaats is het doel
om de rechtsregels op het gebied van het auteursrecht en de naburige rechten
te harmoniseren opdat een hoog niveau van bescherming van auteursrecht en
naburige rechten tot stand komt, de rechtszekerheid toeneemt en aldus aanzienlijke
investeringen in creativiteit en innovatie, met inbegrip van de netwerkinfrastructuur
worden bevorderd (overweging 4 van de richtlijn). Dit zal leiden tot groei
en vergroting van het Europese concurrentievermogen op het gebied van de voorziening
van inhoud en de informatietechnologie en, meer in het algemeen, in een hele
reeks industriële en culturele sectoren. Dit heeft ook positieve effecten
op de werkgelegenheid. De richtlijn bouwt in hoge mate voort op het «acquis
communautaire», het stelsel van reeds bestaande regels inzake auteursrecht
en naburige rechten, neergelegd in richtlijnen die op dit terrein reeds zijn
aanvaard.In de tweede plaats is het doel van de richtlijn om toetreding door de
Europese Gemeenschap en haar lidstaten tot de zogenaamde WIPO-verdragen van
december 1996 mogelijk te maken. Na inwerkingtreding van deze richtlijn en
uitvoering in de nationale wetgeving van de lidstaten zijn de Europese Gemeenschap
en de lidstaten in staat om tot deze verdragen toe te treden. Aangezien de
Europese Gemeenschap en de lidstaten op de conferentie van december 1996 hebben
toegezegd slechts gezamenlijk tot de beide verdragen toe te treden, is er
een groot belang betrokken bij een tijdige implementatie van de richtlijnen
in alle lidstaten. Om aan die tijdige implementatie een bijdrage te leveren
schrijft artikel 11 van de richtlijn een zogenaamd contact comité voor
dat, onder voorzitterschap van de Europese Commissie, het mogelijk maakt dat
lidstaten elkaar en de Commissie op de hoogte houden van de voortgang van
de implementatie en waar de gelegenheid bestaat informatie uit te wisselen
met het oog op een spoedige implementatie. Bedacht moet worden dat deze richtlijn
ook deel zal uitmaken van de rechtsorde van de nieuwe toetreders tot de Unie.
Het harmoniserend effect van de richtlijn zal zich aldus tot meer dan de huidige
vijftien lidstaten uitstrekken. Met het oog op ratificatie van en toetreding
tot beide WIPO-verdragen door Nederland zal een apart voorstel tot goedkeuring
van beide verdragen worden aanhangig gemaakt.1.3 Kern van het wetsvoorstel:Met het wetsvoorstel wordt een aantal wijzigingen aangebracht in de Auteurswet
1912, de Wet op de naburige rechten en de Databankenwet. Gekozen is voor een
aanpassing die de systematiek en terminologie van de wetgeving (grotendeels)
in stand houdt en geen wijzigingen voorstelt die verder gaan dan noodzakelijk
voor het te bereiken doel. Voorts zijn wijzigingen voorgesteld waarmee wordt
ingespeeld op eerder gebleken maatschappelijke behoeften tot aanpassingen,
met name vanwege de technologische ontwikkelingen, voorzover die althans passen
in het kader van uitvoering van de richtlijn. De belangrijkste punten zijn:– een sterk, uitsluitend reproductierecht, op welk recht ten behoeve
van technische, functionele kopieën gemaakt binnen computers en computernetwerken,
een uitzondering wordt gemaakt;– een exclusief recht op mededeling aan het publiek, inclusief het beschikbaarstellingsrecht (recht tot interactieve on-line beschikbaarstelling
van beschermd materiaal);– het voorschrijven van uitputting van het auteursrechtelijk verspreidingsrecht
op communautair niveau;– herziene formuleringen van wettelijke beperkingen ten behoeve
van nieuwsvoorziening, citeren, raadpleging binnen besloten netwerken van
bibliotheken, afbeeldingen van beeldhouwwerken en architectuur op openbare
plaatsen, archief- en bewaringsdoeleinden, onderwijs, gebruik in tentoonstellingscatalogi,
gebruik door middel van parodieën en gebruik in gerechtelijke, bestuurlijke
en administratieve procedures;– een nieuwe, op de digitale ontwikkelingen ingestelde regeling
voor het privé-kopiëren, op voorwaarde dat rechthebbenden een
redelijke tegemoetkoming ontvangen; voorgesteld wordt een heffing op informatiedragers,
zolang technische beveiliging niet in staat is het privé-kopiëren
te reguleren;– bescherming tegen omzeiling van technische beveiliging en tegen
productie, aanbieding en verhandeling van apparatuur en verrichting van diensten
waarmee omzeiling wordt mogelijk gemaakt;– de regering krijgt de bevoegdheid maatregelen te nemen ingeval
toepassing van technische beveiliging ten koste gaat van bepaalde gebruikersbelangen.Het wetsvoorstel volgt in hoge mate het advies van de commissie auteursrecht
van 17 juli 2001. Conform de aanbevelingen van de commissie is telkens
gestreefd naar technologieneutrale formuleringen, waarbij niettemin nauw aansluiting
is gezocht bij de terminologie van de richtlijn. De commissie auteursrecht
heeft in haar advies een kader voor de uitvoeringsregels gegeven waarmee de
regering zich geheel kan verenigen, zoals tot uitdrukking gebracht in de brief
van de Minister van Justitie aan de Kamer. Op het advies wordt hierna bij
de bespreking van de afzonderlijke elementen van het wetsvoorstel ingegaan.
Voorts heeft de commissie als onderdeel van haar advies concrete voorstellen
tot wijziging van de Auteurswet 1912 gedaan waarvan verreweg de meeste zijn
overgenomen.Ten behoeve van de voorbereiding van het wetsvoorstel is een uitgebreid
consultatieproces georganiseerd. Vanaf oktober 2000, na de totstandkoming
van het gemeenschappelijk standpunt van de Raad, bestond voor een ieder gelegenheid
tot het interactief deelnemen aan een discussiesite (www.justitie.nl onder
thema's, wetgeving, dossiers en dan auteursrecht). Op de site zijn relevante
documenten geplaatst, waaronder reacties van belanghebbenden op een door het
departement verspreide vragenlijst. Tot de organisaties die hebben gereageerd
op de vragenlijst of met wie over de richtlijn in het kader van deze consultatie
(soms meer dan eens) is gesproken behoren onder meer Stichting Auteursrechtbelangen,
NOS, Vereniging Commerciële Radio, Norma, Sena, Buma/Stemra, NVPI, Fobid,
Nederlands Audiovisueel Archief, Koninklijke Bibliotheek, Nederlands Uitgeversverbond,
Vecai, VNO/NCW, Vestra, NLIP, XS4All, Nederlandse Orde van Advocaten en Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak. Een aantal van de reacties van deze organisaties
is op de site geplaatst. Ook is een voorontwerp op de site geplaatst, waarop
kon worden gereageerd. Reacties op het voorontwerp zijn ontvangen van onder
meer Stichting Auteursrechtbelangen, NOS, Vereniging Commerciële Radio,
Nederlands Audiovisueel Archief, Nederlands Uitgeversverbond, NLIP, Stichting
Beeldrecht, Groep Nederlandse Dagbladpers, Nederlandse Vereniging voor Journalisten,
Stichting tot Exploitatie van Kabeltelevisierechten op Audiovisueel Materiaal,
MKB Nederland, Motion Picture Association, Buma/Stemra, Sena, Stichting Thuiskopie
en Burafo. Gelet op de ingrijpende technologische, economische en maatschappelijke
ontwikkelingen die thans gaande zijn, markeert de richtlijn een tussenfase
op de weg naar verdere internationalisering, een verdere verschuiving van
wetgevende bevoegdheid naar de Europese instituties en een grotere invloed
van technologie op uitoefening en handhaving. Partijen wordt in het voorstel
veel ruimte gelaten voor zelfregulering en voor het maken van op maat gesneden
afspraken. De overheid kan daarbij een rol spelen om de totstandkoming van
die afspraken te stimuleren en te faciliteren, zoals door het inzetten van
reeds bestaande instrumenten als de standaardregeling van artikel 214 van
boek 6 van het Burgerlijk Wetboek. Op termijn is aanpassing van de richtlijn
en daarmee verdere aanpassing van de nationale wetgeving echter onvermijdelijk.
Om op de ontwikkelingen op langere termijn te kunnen inspelen, is binnen het
departement van Justitie een project gestart om tot een visie en een strategie
om die visie te realiseren te komen. Binnen dit project wordt ingegaan op
de invloed van de nieuwe technologieën en de rechtseconomische grondslagen
van het auteursrecht. De bedoeling is om, uitgaande van de trends die vallen
te onderscheiden, aan de hand van scenarioschetsen meer zicht te krijgen op
de rol van de overheid bij het auteursrecht en de naburige rechten in de toekomst
en de inbreng die Nederland kan leveren aan de internationale beleidsvorming
en de totstandkoming van wet- en regelgeving. Voorts wordt in het kader van
dit project in kaart gebracht op welke wijze de opsporingsactiviteiten terzake
van piraterij op dit terrein het beste kunnen worden georganiseerd. Tenslotte
wordt nagegaan of draagvlak bestaat voor alternatieve geschilbeslechting op
dit terrein en zo ja, welke vorm dat zou moeten krijgen.2. KaderDe ontwikkeling van de nieuwe digitale technologieën heeft grote
gevolgen voor onze maatschappij, economie en cultuur en ook voor de wetgeving.
In de informatiemaatschappij staat de productie en beschikbaarheid van informatie
voorop. Regelgeving met betrekking tot auteursrecht en naburige rechten, de
juridische bescherming van auteurs, uitvoerende kunstenaars, fonogrammenproducenten,
filmproducenten en omroeporganisaties, neemt daarin een cruciale plaats. De
opkomst van moderne communicatietechnieken biedt voor de verspreiding en kennisneming
van culturele en creatieve uitingen enorme mogelijkheden. De ontwikkeling
van de «nieuwe economie», die thans enige terugslag ondervindt,
heeft grote investeringen uitgelokt, vanwege de uitdagingen die liggen besloten
in termen van nieuwe producten en nieuwe diensten. Men zoekt naar winstgevende
«business models». Auteursrecht en naburige rechten vormen een
onmisbare stimulans bij het totstandkomen van nieuwe creatieve prestaties.
Deze rechten bieden de mogelijkheid dat gemaakte investeringen in creativiteit,
innovatie, netwerkinfrastructuur en informatietechnologie kunnen worden terugverdiend,
hetgeen betekent dat werkgelegenheid wordt veiliggesteld en dat nieuwe arbeidsplaatsen
worden gecreëerd (overweging 3 van de richtlijn).3. Inhoud van de richtlijn3.1 ArtikelenDe richtlijn bevat kort gezegd de volgende inhoud.Artikel 1 beschrijft de werkingssfeer van
de richtlijn. Deze is in beginsel onbeperkt, zij het dat «een bijzondere
klemtoon op de informatiemaatschappij» wordt gezet. De richtlijn is
dus in beginsel op zowel het analoge als het digitale domein van toepassing.
Voorts bepaalt artikel 1 dat deze richtlijn de bestaande richtlijnen op dit
terrein onverlet laat, hetgeen betekent dat, tenzij anders is
neergelegd, de regels van deze bestaande richtlijnen ingeval van samenloop
prevaleren.Artikelen 2, 3 en 4 van de richtlijn regelen
de uitsluitende rechten voor auteurs, uitvoerende kunstenaars, fonogrammenproducenten,
filmproducenten en omroeporganisaties. Meer in het bijzonder gaat het wat
betreft auteurs om het reproductierecht, het recht van mededeling aan het
publiek (waaronder het zogenaamde beschikbaarstellingsrecht) en het verspreidings-
of distributierecht. Voor uitvoerende kunstenaars, fonogrammenproducenten,
filmproducenten en omroeporganisaties wordt, vanwege de eerdere inwerkingtreding
van harmoniserende regels op die terreinen, het reproductierecht en het beschikbaarstellingsrecht
geregeld.Artikel 5 bevat een regeling van de beperkingen
op de uitsluitende rechten. Op een beperking na is deze regeling facultatief
van aard. Het eerste lid bevat een verplichte uitzondering op het reproductierecht,
namelijk voorzover het technische kopieën betreft. Het tweede en het
derde lid bevatten beperkingen op respectievelijk het reproductierecht en
het reproductierecht en het recht op mededeling aan het publiek (waaronder
het beschikbaarstellingsrecht). Het vierde lid biedt de mogelijkheden tot
beperkingen op het distributierecht. Het vijfde lid bevat de zogenaamde «drie
stappen toets», waaraan elke op het recht te maken beperking getoetst
dient te worden. Deze toets is reeds neergelegd in verschillende internationale
regelingen, namelijk de Berner Conventie, het TRIPs-verdrag (Trb. 1995, 130,
inwerkingtreding op 1 januari 1996), een bijlage bij het Wereld Handelsverdrag
gewijd aan regels inzake handelsgerelateerde aspecten van intellectuele eigendom,
waaronder auteursrecht en naburige rechten, en de beide WIPO-verdragen uit
1996.Artikelen 6 en 7 bevatten regels ter bescherming
van respectievelijk technologische beveiligingsmaatregelen en informatie omtrent
beheer van elektronische rechten. Deze regels nopen de lidstaten tot het in
het leven roepen van juridische bescherming tegen het omzeilen of manipuleren
van deze technische voorzieningen.Het laatste hoofdstuk van de richtlijn is gewijd aan gemeenschappelijke
bepalingen (artikelen 8 tot en met 14), namelijk
sancties en rechtsmiddelen, voortgezette toepassing van andere wettelijke
bepalingen, overgangsrecht, wijzigingen in bestaande richtlijnen, rapportageverplichtingen,
de implementatietermijn en de datum van inwerkingtreding.3.2 Reikwijdte van richtlijnDe richtlijn bevat ook materie die niet dwingend voortvloeit uit de WIPO-verdragen,
zoals de uitputting van het verspreidingsrecht, de beperkingen op de rechten
en de gedetailleerde regels inzake de technologische beschermingsmaatregelen.
De Europese Commissie is indertijd gewezen op de voorkeur van de regering
dat de onderwerpen van de richtlijn die niet voortvloeien uit de verdragen
in een eigen kader en eigen tempo zouden worden behandeld, zodat de toetreding
tot de verdragen door de Europese Gemeenschap en de lidstaten niet zou worden
vertraagd door een discussie die met de toetreding geen verband hield. Het
ging om de regels die thans zijn neergelegd in artikelen 4, 5 en 6 van de
richtlijn. Dit verzoek heeft niet mogen baten. De door de Europese Commissie
gekozen aanpak heeft in ieder geval niet voorkomen dat de richtlijn tot stand
is gekomen ruim twee en een half jaar nadat in de Verenigde Staten de nationale
wetgeving in overeenstemming met de verdragen is gebracht.De richtlijn bevat slechts een gedeeltelijke harmonisatie van het auteursrecht,
hetgeen overigens een nadere ondersteuning is voor de stelling dat de richtlijn
en daarmee het wetsvoorstel een tussenfase in de ontwikkeling van het auteursrecht
markeert. De gedeeltelijke harmonisatie volgt in de eerste plaats
rechtstreeks uit de richtlijn, aangezien de bepaling van artikel 5 vrijwel
geheel van facultatieve aard is. Ook overigens laat de richtlijn de lidstaten
(nog) vrij, onder meer waar het gaat om collectief beheer van rechten, handhaving,
morele rechten, andere rechten van openbaarmaking dan het recht tot mededeling
aan het publiek en het overeenkomstenrecht. De richtlijn bevat in artikel
9 bovendien een algemene «voortgezette toepassing»-bepaling, waarin
is neergelegd dat de richtlijn niet afdoet aan regels op terreinen die kunnen
raken aan het auteursrecht en de naburige rechten, zoals het mededingingsrecht,
regels inzake toegang tot publieke documenten en regels inzake de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer. In feite voorziet de richtlijn, gelet op
de snelheid en ongewisheid van de ontwikkelingen waarop wordt ingespeeld,
in een overgangsregime. De on-line levering van beschermd materiaal («content»)
aan consumenten staat nog in de kinderschoenen, onduidelijk is nog welke «business
models» in de nieuwe economie zullen aanslaan, de ontwikkeling van nieuwe
distributie- en communicatietechnologieën vergt enorme investeringen
waarvan het maar de vraag is of en hoe die kunnen worden terugverdiend. Ook
rechthebbenden zoeken naar de meest adequate wijze waarop beschermd materiaal
kan worden geëxploiteerd en wie daarbij wordt ingeschakeld. Het effect
dat deze richtlijn bewerkstelligt, is dat op de kernpunten van het auteursrecht –
de rechten en de beperkingen – het zwaartepunt van besluitvorming voortaan
bij de Gemeenschap ligt en niet meer bij de lidstaten. Op andere voor de ontwikkeling
van de informatiemaatschappij en de werking van de interne markt belangrijke
onderdelen, zoals collectief beheer, handhaving en overeenkomstenrecht, zijn
door de Europese Commissie verdere harmonisatiemaatregelen aangekondigd (maar
nog niet voorgesteld).4. Belang van auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij4.1 AlgemeenHet auteursrecht en de naburige rechten vormen een cruciaal onderdeel
van de regelgeving in de informatiemaatschappij. Het belang van dit onderwerp,
reeds gegeven door de grote daarmee gemoeide maatschappelijke, culturele,
sociale en economische belangen, is nog gestegen door de ontwikkeling van
technologieën die nieuwe vragen doen rijzen omtrent de productie, beschikbaarheid
en toegankelijkheid van informatie en de rechten daarop. Toekenning en formulering
van rechten op informatieproducten brengt ook een zekere ordening tussen de
verschillende betrokken deelnemers aan de informatiemaatschappij mee. Evenwicht
is nodig tussen de belangen van rechthebbenden en die van gebruikers. Aan
de ene kant wordt gestreefd naar een hoog niveau van bescherming, dat, aldus
overweging 4 van de richtlijn, niet alleen de garantie geeft voor een passende
beloning voor het gebruik van beschermd materiaal maar ook een stimulans vormt
voor nieuwe culturele prestaties en investeringen. Aan de andere kant bestaat
inmiddels het inzicht dat het auteursrecht geen onnodige belemmeringen moet
opwerpen voor mededinging, voor normaal functioneren van bijvoorbeeld instellingen
die opereren in het algemeen belang, voor onderwijs en wetenschap en voor
consumenten. In de informatiemaatschappij staat de beschikbaarheid en toegankelijkheid
van informatie voorop. Regels die ook het evenwicht bewaren tussen de wensen
van een overheid die zich verantwoordelijk voelt voor bescherming van algemene
belangen, rechtszekerheid, een aantrekkelijk investeringsklimaat en marktordening,
en de wensen en mogelijkheden van marktpartijen, spelen daarin een belangrijke
rol. Aangezien het auteursrecht en de naburige rechten bovendien een grensoverschrijdende
materie vormen, dient internationale harmonisatie van regels de rechtszekerheid,
de gelijke behandeling van justitiabelen en de mogelijkheid om op
breder dan nationaal terrein investeringen terug te verdienen. Het auteursrecht
en de naburige rechten vormen een terrein waar de internationalisering verder
is voortgeschreden dan op menig ander terrein, met overigens alle daaraan
verbonden gevolgen voor de (soort van) invloed die de nationale wetgever kan
uitoefenen.4.2 Betekenis van auteursrecht en naburige rechten voor
NederlandDe situatie in Nederland kenmerkt zich door enerzijds een hoog niveau
van bescherming en anderzijds een afgewogen stelsel van beperkingen op de
rechten ten behoeve van gebruikers, zoals consumenten, bibliotheken, onderwijsinstellingen,
archieven, omroeporganisaties en de pers. Volgens in opdracht van de Stichting
Auteursrechtbelangen door de Stichting Economisch Onderzoek uitgevoerd onderzoek
blijkt dat de sector auteursrecht reeds een aanzienlijk aandeel levert aan
het bruto nationaal product. Bovendien lijkt het aandeel een stijgende tendens
te vertonen (SEO Onderzoek, De economische betekenis van het auteursrecht
in 1998, rapportage 2000). De betekenis die het auteursrecht heeft voor de
economie, een onderwerp dat in de wetenschappelijke literatuur terecht in
Nederland en de rest van Europa aandacht krijgt, is onder meer onderwerp van
onderzoek dat binnen het Ministerie van Justitie wordt uitgevoerd, teneinde
nog beter het belang van de regels op dit terrein te kunnen beoordelen.De sector auteursrecht en naburige rechten in Nederland kenmerkt zich
door een hoge organisatiegraad aan de kant van de rechthebbenden, mede veroorzaakt
doordat de bestaande wetgeving als het kader fungeert dat rechten en gebruikersvrijheden
toebedeelt en waarbinnen rechthebbenden en gebruikers afspraken over gebruik
van beschermd materiaal maken. De wetgever oefent invloed uit op de uitoefening
van rechten, door onder meer het exclusief verlenen van een licentie voor
het bemiddelen in bepaalde muziekauteursrechten en door het aanwijzen van
collectieve organisaties die met uitsluiting van anderen bevoegd zijn afspraken
te maken over vergoedingen voor bepaald gebruik van beschermd materiaal. Maar
ook daarbuiten treden collectieve organisaties op namens rechthebbenden. Tegelijkertijd
is sprake van een groeiende bewustwording aan de kant van met name institutionele
gebruikers als bibliotheken, tussenpersonen en producenten van apparatuur
waarmee beschermd materiaal wordt verwerkt, opgeslagen, geraadpleegd en verzonden
(«hardware») omtrent het bestaan en de betekenis van auteursrecht
en naburige rechten. De opkomst van de nieuwe technologieën heeft evenwel
tot belangrijke vragen over de toepassing van het auteursrecht in de informatiemaatschappij
geleid, vragen waarop het wetsvoorstel in ieder geval voor een deel een antwoord
op beoogt te geven. Zoals reeds hierboven is gebleken, past het voorstel in
het internationaal kader van regels omtrent auteursrecht en naburige rechten,
en met name in een toepassing van die regels op de digitale omgeving.Te constateren valt dat de inspanningen die van diverse zijden, waaronder
die van Nederland tijdens de onderhandelingen over de richtlijn, zijn gepleegd
om meer evenwicht aan te brengen in het aanvankelijke voorstel van de Europese
Commissie tot het resultaat hebben geleid dat de uit de richtlijn voortvloeiende
aanpassingen van de nationale wetgeving in ieder geval geen fundamentele breuk
met de bestaande situatie hebben opgeleverd en integendeel op bevredigende
wijze beantwoorden aan de eisen die door de Nederlandse regering zijn gesteld
aan wetgeving op de elektronische snelweg (kamerstukken II, 25 880 nrs.
1 en 10). 4.3 Grensoverschrijdend karakter van auteursrecht en naburige
rechtenDe culturele en economische waarde van creatieve prestaties is niet gebonden
aan landsgrenzen. Het grensoverschrijdend karakter van auteursrecht en naburige
rechten is reeds meer dan een eeuw geleden door de internationale gemeenschap
erkend. Met de totstandkoming van de Berner Conventie in 1886 is een raamwerk
tot stand gebracht dat tot op de dag van vandaag van grote betekenis is. Sinds
1886 zijn verschillende andere verdragen aangenomen, waartoe Nederland is
toegetreden. Genoemd worden de Conventies van Rome inzake rechten van uitvoerende
kunstenaars, fonogrammenproducenten en omroeporganisaties (Trb. 1986, 182,
inwerkingtreding voor Nederland op 7 oktober 1993) en Genève ter
bescherming van producenten van fonogrammenproducenten tegen het ongeoorloofd
kopiëren van hun fonogrammen (Trb. 1986, 183, inwerkingtreding voor Nederland
op 12 oktober 1993) en het eerdergenoemde TRIPs-verdrag. Op de in 1996
voor het onderwerp van het voorstel in het kader van de World Intellectual
Property Organisation gesloten verdragen is hiervoor reeds ingegaan.De betekenis van de hierboven genoemde verdragen op het gebied van auteursrecht
en naburige rechten is dat de verdragen een minimumniveau aan bescherming
bieden terwijl onderdanen van lidstaten die lid zijn van deze verdragen, binnen
de door het verdrag aangegeven grenzen, in andere aangesloten lidstaten bescherming
genieten voor hun prestaties, op gelijke voet als de eigen onderdanen van
die lidstaten. Weliswaar bieden deze verdragen de lidstaten de nodige vrijheid
bij de invulling van de verdragsverplichtingen en zijn de internationale regels
inzake naburige rechten meer dan bij het auteursrecht op het beginsel van
reciprociteit gegrondvest, het belang van een geharmoniseerd beschermingsniveau
en van het beginsel van gelijke behandeling kan nauwelijks worden onderschat.5. Voorgeschiedenis5.1 MondiaalAan het wetsvoorstel gaat een inmiddels jarenlange geschiedenis van internationale
besluitvorming en regelgeving vooraf. In het kader van de World Intellectual
Property Organisation is in het begin van de jaren negentig de behoefte gerezen
om op het terrein van het auteursrecht en de naburige rechten internationale
regels vast te stellen met het oog op de nieuwe technologieën. Men heeft
dit indertijd kortweg aangeduid als de «digital agenda». Deze
regels zijn door tientallen lidstaten aanvaard op de diplomatieke conferentie
in december 1996 en vastgelegd in de twee nieuwe WIPO-verdragen, welke verdragen
respectievelijk betrekking hadden op de bescherming van auteurs en de bescherming
van uitvoerend kunstenaars en fonogrammenproducenten. Deze verdragen bevatten
regels die betrekking hebben op de nieuwe technologieën, zoals het terbeschikkingstellingsrecht
(zogenaamde «on demand delivery»), de toepassing van het auteursrecht
op computerprogramma's en elektronische databanken en de mogelijkheid om maatregelen
te nemen tegen het omzeilen van technische beveiliging. Ze bevatten ook regels
die in het algemeen tot doel hebben een wereldwijde verhoging van het niveau
van bescherming van auteursrecht en de naburige rechten (zoals het distributierecht,
het verhuurrecht en de beschermingsduur van fotografische werken). De inhoudelijke
betekenis van deze verdragen is voor Nederland betrekkelijk beperkt, aangezien
op een bescheiden aantal onderwerpen na de bestaande wetgeving reeds voldoet
aan de verplichtingen die uit de verdragen voortvloeien (Kamerstukken II,
25 154 nr. 3). 5.2 EuropeesOp Europees niveau heeft de Europese Commissie in juli 1995 het Groenboek
inzake auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij gepubliceerd.
Het Groenboek bevat naast een analyse van de invloed van de technologische
ontwikkelingen ook voorstellen voor nieuwe regels en een groot aantal vraagpunten.
De Minister van Justitie heeft op deze vragen gereageerd, nadat daaraan een
uitgebreide informele consultatie van belanghebbenden is voorafgegaan. In
november 1996 publiceerde de Europese Commissie haar «follow up»
op het Groenboek, waarin ze aantal prioritaire onderwerpen identificeerde
en regelgevende maatregelen voorstelde.De Europese Commissie heeft vervolgens in december 1997 het voorstel voor
de richtlijn betreffende harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht
en de naburige rechten in de informatiemaatschappij gepubliceerd (PbEG C 108/6
van 7 april 1998). Op 10 februari 1999 heeft het Europees Parlement
een advies in eerste lezing opgesteld waarin zij een groot aantal amendementen
voorstelde. Het advies van het Europees Parlement heeft op 21 mei van
dat jaar tot een gewijzigd voorstel voor de richtlijn geleid (PbEG C 150/171
van 28 mei 1999). Op 28 september 2000 is de Raad tot een gemeenschappelijk
standpunt gekomen (PbEG C 344/1 van 1 december 2000). Op 14 februari
2001 heeft het Europees Parlement in tweede lezing geadviseerd door negen
amendementen voor te stellen die voor zowel Raad als ook de Europese Commissie
aanvaardbaar bleken.De richtlijn bouwt voort op een reeds bestaand geheel van Europese regels
over auteursrecht en naburige rechten. Op het niveau van de Europese Gemeenschap
is de afgelopen jaren de nodige regelgeving tot stand gekomen:– Richtlijn 91/250/EEG van de Raad van 14 mei 1991 betreffende
de rechtsbescherming van computerprogramma's (PbEG L 122/42 van 17 mei
1991);– Richtlijn 92/100 van de Raad van 19 november 1992 betreffende
het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied
van de intellectuele eigendom (PbEG L 346/61 van 27 november 1992),
zoals gewijzigd bij Richtlijn 93/83/EEG;– Richtlijn 93/83/EEG van de Raad van 27 september 1993 tot
coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het auteursrecht en
naburige rechten op het gebied van de satellietomroep en de doorgifte via
de kabel (PbEG L 248/15 van 6 oktober 1993);– Richtlijn 93/98/EEG van de Raad van 19 oktober 1993 betreffende
de harmonisatie van de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde
naburige rechten (PbEG L 290/9 van 24 november 1993);– Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart
1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken (PbEG L 77/20 van
27 maart 1996);Deze richtlijnen zijn inmiddels in de Nederlandse wetgeving en in de wetgeving
van vrijwel alle andere lidstaten uitgevoerd. Ook kan nog gewezen worden op
de 27 september 2001 vastgestelde richtlijn nr. 2001/84/EG van het Europees
Parlement en de Raad inzake het volgrecht ten behoeve van de auteur van een
oorspronkelijk kunstwerk (PbEG L 272). Deze richtlijnen hebben allen
gemeen dat zij harmonisatie van een bijzonder onderwerp tot doel hebben. De
onderhavige richtlijn is van een ander, horizontaal karakter en harmoniseert
een aantal kernelementen van de rechten. De wettelijke regelingen op het gebied van auteursrecht en naburige rechten
lopen tot dusverre, afgezien van de geharmoniseerde onderdelen, binnen de
Gemeenschap voor het overige sterk uiteen. Bij een onderwerp met zo'n grote
grensoverschrijdende betekenis neemt de betekenis van die verschillen toe.
Zonder harmonisatie op het niveau van de Gemeenschap ontstaan de facto en
de jure meer en meer beperkingen op het vrij verkeer van goederen en diensten,
met een nieuwe verbrokkeling van de interne markt en een gebrek aan rechtszekerheid
ten gevolge (overweging 6 van de richtlijn). Harmonisatie heeft mede tot doel
de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten te vergemakkelijken. Voorzover
dit voor het goed functioneren van de interne markt noodzakelijk is, is aanpassing
van de bestaande regels wenselijk en noodzakelijk (overweging 7 van de richtlijn).5.3 NationaalOok op nationaal niveau is de aandacht voor dit onderwerp snel toegenomen.
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de Auteurswet
1912 en de Wet op de naburige rechten in verband met de richtlijn van de Raad
van de Europese Gemeenschappen van 19 november 1992 betreffende het verhuurrecht,
het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied van de intellectuele
eigendom, heeft de toenmalige Minister van Justitie de Kamer een notitie toegezegd
over de toepassing van het auteursrecht op nieuwe dragers, zoals cd-roms (kamerstukken
II, 23 247 nr. 20, p. 28). Naar aanleiding van het Groenboek van de Europese
Commissie uit juli 1995 is een consultatieronde georganiseerd die heeft geleid
tot een brief van de Minister aan de Europese Commissie in januari 1996, waarin
antwoord is gegeven op de vragen die in het Groenboek waren gesteld. De Kamer
is vervolgens geïnformeerd omtrent de ontwikkelingen in het kader van
de conferentie van december 1996 en omtrent de in het internationaal overleg
betrokken standpunten.Op 10 november 1997 heeft de Minister van Justitie de adviescommissie
auteursrecht om advies gevraagd over het onderwerp van de door de vorige Minister
van Justitie aan de Kamer toegezegde notitie. Het onderwerp is door de commissie
in brede zin getrokken, betrekking hebbend op auteursrecht, naburige rechten
en nieuwe media in het algemeen. De commissie, die in haar advies de in december
1997 door de Europese Commissie aanvaarde ontwerprichtlijn heeft betrokken,
heeft de Minister van Justitie vervolgens in augustus 1998 geadviseerd. In
reactie op het advies heeft de Minister van Justitie, samen met de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, een brief naar de Kamer gezonden,
waarin tevens de inbreng van Nederland bij de onderhandelingen omtrent het
richtlijnvoorstel werd aangegeven. In de brief werd in hoge mate voortgebouwd
op het advies van de commissie. Met de Kamer, die in november 1999 een lijst
met vragen heeft ingediend die in december 1999 zijn beantwoord, is in mei
2000 een algemeen overleg geweest over de notitie (kamerstukken II, 26 538
nrs. 1–3). De Kamer heeft over het algemeen steun uitgesproken voor
het door Nederland in het kader van de onderhandelingen over de richtlijn
gevoerde beleid dat is gericht op het in stand houden van een evenwicht tussen
alle betrokken en gerechtvaardigde belangen.Bij brief van 6 september 2000 is de commissie auteursrecht, die in de
zomer van 2000 opnieuw is ingesteld, andermaal om advies gevraagd, in het
bijzonder omtrent een aantal specifieke kwesties die met de uitvoering van
de (toen nog: ontwerp-)richtlijn in de nationale wetgeving verband hielden.
Het advies is bij brief van de voorzitter van de commissie op 17 juli 2001aangeboden
aan de Minister van Justitie. In de adviesaanvraag zijn met name de volgende
kwesties aangegeven: – dient bij de uitvoering van de richtlijn gekozen te worden voor
een fundamentele herziening van het bestaande wettelijke systeem van auteursrecht
en naburige rechten, in die zin dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij
de terminologie van de Europese richtlijnen;– in hoeverre moet de richtlijn leiden tot aanpassingen van de bestaande
regels op het terrein van de beperkingen op de rechten;– op welke wijze kan het begrip «billijke compensatie»
worden uitgevoerd in de Nederlandse wetgeving;– op welke wijze dienen de bepalingen van de richtlijn inzake de
omzeiling van technische beschermingsmaatregelen te worden uitgevoerd in de
nationale wetgeving.De adviescommissie heeft reeds in juli van dit jaar, dus zeer kort na
de inwerkingtreding van de richtlijn, geadviseerd. Naast algemene overwegingen
heeft de commissie een toelichting per voorstel tot wijziging van een specifieke
bepaling gegeven. Het voorstel voor het wetsontwerp dat de commissie doet,
strekt zich niet uit de Wet op de naburige rechten en de Databankenwet. De
commissie meent evenwel dat voor de aanpassing van de Wet op de naburige rechten
kan worden teruggegrepen op de voorgestelde wijzigingen voor de Auteurswet
1912, terwijl de aanpassing van de Databankenwet zich eigenlijk beperken tot
de regels omtrent technologische beschermingsmaatregelen en het recht op afgifte.6. Inhoud en betekenis van het wetsvoorstel6.1 AlgemeenIn de consultatieronde is aan belanghebbenden de vraag voorgelegd of deze
richtlijn aanleiding geeft tot een fundamentele herziening van terminologie
en systematiek. Dezelfde vraag is voorgelegd aan de commissie auteursrecht.
De vraag is opgekomen omdat in de Europese richtlijnen een in toenemende mate
afwijkende terminologie en systematiek wordt gehanteerd. Bovendien is de verwachting
dat de Europese wetgever op middellange termijn verschillende volgende wetgevingsinitiatieven
zal nemen. De algemene tendens in de reacties is dat gemeend wordt dat een
fundamentele herziening, die zich niet zal beperken tot een louter technische
operatie, niet past in het kader van de uitvoering van deze richtlijn. Dat
is ook de opvatting van de commissie. Een aansluiting op het Europese begrippen
en de Europese systematiek komt de commissie voorshands niet wenselijk voor.
Voor een fundamentele herziening op dit moment is dan ook geen enkele aanleiding;
de richtlijn markeert, zoals hierboven bleek, een tussenfase. Op termijn is
wel ruimte voor ingrijpende(r) aanpassingen, zoals het samenvoegen van de
Auteurswet 1912 en de Wet op de naburige rechten. Hoewel een dergelijke operatie
evenmin binnen het kader van de uitvoering van deze richtlijn ter hand dient
te worden genomen, vallen van zo'n samenvoeging wel voordelen vanuit een oogpunt
van efficiency en deregulering te verwachten. Dit is in lijn met het advies
van de commissie auteursrecht (p. 5 van het advies). Daarvoor acht zij echter
een aparte adviesaanvraag nodig. Een dergelijke adviesaanvraag aan de commissie
wordt op dit moment overwogen.In het wetsvoorstel is dientengevolge gestreefd naar het intact laten
van tekst en systematiek van de huidige wetgeving. Gezocht is telkens naar
technologieneutrale formuleringen. De regering kan zich ook op dit punt geheel
verenigen met het advies van de commissie auteursrecht op dit punt (par. 2.2
e.v. van het advies). Ook is voortgebouwd op het advies van de vorige commissie
auteursrecht, uit augustus 1998 (hierna: het advies van de vorige commissie).
Tegelijkertijd is aansluiting gezocht bij de terminologie van de richtlijn,
om te bewerkstelligen dat wordt toegekomen aan het doel van harmonisatie.
De regering meent dat in het kader van de uitvoering van de richtlijn,
en dus in lijn met aanwijzing voor de regelgeving nr. 337 dat als gevolg van
deze uitvoeringswet in ieder geval geen onnodige veranderingen in de wet worden
aangebracht. Tegelijkertijd is de materie van het voorstel strikt beperkt
tot de wijzigingen die uit de richtlijn voortvloeien of daarmee onverbrekelijk
samenhangen, terwijl voor de ratificatie van en toetreding tot de WIPO-verdragen
een apart wetsvoorstel aanhangig wordt gemaakt.Een schets van de inhoud en betekenis van het wetsvoorstel laat zich indelen
aan de hand van de volgende onderscheiding:– De exploitatierechten;– De wettelijke beperkingen;– Redelijke tegemoetkoming en privé-kopiëren;– Bescherming tegen omzeilen van technische beveiliging;– Overige onderwerpen.6.2 De rechtenDe inhoud en betekenis van de uitsluitende rechten in de Auteurswet 1912
ondervinden door de richtlijn geen wijziging, aangezien de gebruikte begrippen
(«verveelvoudiging» en «openbaarmaking») ruim en flexibel
genoeg zijn om ook te kunnen worden toegepast in de digitale omgeving. De
regering kan zich dus geheel verenigen met het advies van de commissie auteursrecht
op dit punt (p. 5 e.v. van het advies). Voor de Wet op de naburige rechten
geldt niet geheel hetzelfde. Daar wordt immers slechts de term «reproduceren»
gebruikt.Het verveelvoudigingsbegrip in de Auteurswet 1912 omvat het reproductiebegrip
uit de richtlijn, zoals nader omlijnd door artikel 5, eerste lid van de richtlijn.
Onder het Nederlands recht worden echter ook als verveelvoudigingen aangemerkt
vertalingen, muziekschikkingen, verfilmingen, toneelbewerkingen en in het
algemeen alle bewerkingen of nabootsingen in gewijzigde vorm die niet als
een nieuw oorspronkelijk werk worden aangemerkt (zie artikel 13 Auteurswet
1912). Reproduceren is beperkt tot de «één-op-één»
kopie, direct of indirect, tijdelijk of duurzaam, geheel of gedeeltelijk,
ongeacht de middelen of vorm. Niettemin is er aanleiding tot verduidelijking
van het verveelvoudigingsbegrip door daarin te verwerken de regel van artikel
5, eerste lid, van de richtlijn, dat een verplichte beperking van het reproductierecht
bevat ten behoeve van technische, functionele kopieën. In de Wet op de
naburige rechten is een aanpassing van de definitie van het reeds in de wet
omschreven begrip «reproduceren» vereist. Dat heeft ook tot gevolg
dat de in ieder geval schijnbare verschillen tussen het reproductiebegrip
in de Auteurswet 1912 en de Wet op de naburige rechten zijn verdwenen.Het begrip «openbaar maken» in de Auteurswet 1912 omvat de
in de richtlijn in artikelen 3 en 4 gebruikte begrippen «mededeling
aan het publiek», «terbeschikkingstelling» en «verspreiding».
Met beschikbaarstellen wordt gedoeld op interactieve doorgifte op aanvraag
die wordt gekenmerkt door het feit dat beschermd materiaal voor leden van
het publiek op de door hen individueel gekozen plaats (thuis, met de mobiele
telefoon, via de draagbare computer op een hotelkamer, in een bibliotheek)
en tijd (overdag, 's nachts, ongeacht de tijdgrenzen) toegankelijk zijn. Niet-interactieve
levering van informatie, waarvan sprake is bij kabeltelevisie, abonnee-tv
en simulcasting, vallen niet onder het beschikbaarstellingsrecht (overweging
53 van de richtlijn). Het gaat er bij dit recht dus om dat de consument wat
en waar bepaalt en niet iemand anders, zoals de aanbieder of rechthebbende,
en niet op een tevoren bepaalde plaats («on demand delivery»,
zie overweging 24 van de richtlijn). Onder dit recht valt niet het enkele
beschikbaar stellen van fysieke faciliteiten om een mededeling
mogelijk te maken of te verrichten, zoals de aanleg van een kabelnet door
het graven van geulen waarin de kabels worden geplaatst of de enkele beschikbaarstelling
van een aantal beeldschermen in een daartoe ingerichte «raadpleegruimte»
(overweging 27 jo. artikel 3, derde lid van de richtlijn). De aandacht verdient
dat het begrip «mededeling aan het publiek» uit artikel 3 van
de richtlijn een specifieke betekenis heeft die voortvloeit uit de Berner
Conventie. Het gaat in artikel 3 van de richtlijn om openbaarmakingshandelingen
waarbij onderscheid bestaat tussen de bron van mededeling en de plaats waar
het medegedeelde werk «geconsumeerd» wordt, zoals doorgifte of
wederdoorgifte per draad of draadloos, met inbegrip van omroepuitzending.
Het recht op «mededeling aan het publiek» heeft geen betrekking
op enige andere handeling (overweging 23 van de richtlijn). Er is dus afstand
tussen de bron en de bestemming van de openbaarmakinghandeling. Het gevolg
is dat artikel 3 van de richtlijn niet van toepassing is op het zogenaamde
«uitvoeren in het openbaar» (zie onder meer artikelen 12 en 30a
van de Auteurswet 1912), waarvan sprake is als bron en publiek in dezelfde
ruimte bijeen zijn, zoals bij een toneel- of muziekuitvoering, of wanneer
een muziekspeler staat opgesteld in dezelfde ruimte als waar het publiek bijeen
is. Dit wil niet zeggen dat dergelijke handelingen niet onder het begrip«openbaarmaken»
van de Auteurswet 1912 (blijven) vallen. Wel is het zo dat de richtlijn, dus
inclusief de artikelen 5 en 6, niet van toepassing is op dergelijke handelingen.
Het begrip «openbaarmaken» in de Auteurswet 1912 omvat daarenboven
het verspreiden, zoals geregeld in artikel 4 van de richtlijn. De commissie
auteursrecht heeft geadviseerd de niet-limitatieve opsomming van openbaarmakingsvormen
in artikel 12 van de Auteurswet 1912 niet aan te vullen met nog weer een nieuwe
categorie die het beschikbaarstellingsrecht zou beschrijven (p. 6 van het
advies), een advies dat wordt opgevolgd. Het begrip openbaarmaken is reeds
voldoende ruim en voor het expliciteren van het beschikbaarstellingsrecht
bestaat op dit moment geen noodzaak.Voor de naburige rechten levert het beschikbaarstellingsrecht een bijzonder
probleem op, omdat vanuit de systematiek van de Wet op de naburige rechten
het begrip «openbaar maken» beperkt is tot vormen van «immaterieel»
openbaar maken, waar hetzelfde begrip in de Auteurswet 1912 tevens het «verspreiden»
van fysieke exemplaren van een werk omvat. De richtlijn bevat evenwel niet
een voorschrift omtrent het openbaar maken in het algemeen van prestaties
die beschermd zijn onder de Wet op de naburige rechten, maar beperkt zich
in artikel 3 tot het scheppen van het beschikbaarstellingsrecht. Andere openbaarmakingrechten
zoals «mededeling aan het publiek», «uitzenden» en
«verspreiden» zijn wat betreft naburige rechten reeds geregeld
in EG-richtlijn 92/100 van de Raad inzake verhuurrechten, uitleenrechten en
bepaalde naburige rechten.Aangezien de richtlijn voor het beschikbaar stellen een uitsluitend recht
voorschrijft, zal de bepaling van artikel 7 van de Wet op de naburige rechten,
dat voor het openbaar maken van commerciële fonogrammen een vergoedingsrecht
regelt, aanpassing behoeven. Het ter beschikking stellen van commerciële
fonogrammen zal op grond van het voorstel aan de beschikkingsmacht van de
individuele rechthebbenden, dat wil zeggen fonogrammenproducenten en uitvoerende
muziekkunstenaars, zijn overgelaten. Deze aanpassing heeft ook gevolgen voor
de reikwijdte van de bevoegdheden van de op grond van artikel 15 van de Wet
op de naburige rechten door de Minister van Justitie exclusief aangewezen
incasso-organisatie (thans: Stichting Exploitatie Naburige Rechten). Gewezen
wordt op de reikwijdte van de door de Minister van Justitie aan de vereniging
Buma verstrekte licentie op grond van artikel 30a van de Auteurswet 1912,
waar het betreft de bemiddeling in muziekauteursrechten. Op grond van
artikel 30a van de Auteurswet is deze licentie beperkt tot uitvoering in het
openbaar en uitzending van radio- en tv-programma's zonder dat dit overigens
incassoactiviteiten van de vereniging Buma ten behoeve van haar aangeslotenen
op andere terreinen op enigerlei wijze in de weg staat (zie kamerstukken II,
26 538, nr. 2, p. 13). De facto bemiddelt Buma op dit moment namens muziekauteursrechthebbenden
terzake van terbeschikkingstelling, zowel richting betalingsplichtigen als
richting buitenlandse zusterorganisaties en andere zakelijke partners. Het
domein van het ter beschikking stellen van muziek is echter zowel wat betreft
auteursrecht als naburige rechten in beginsel overgelaten aan individuele
rechthebbenden. In zoverre laat de voorgestelde aanpassing de bestaande praktijk
ongemoeid. Het beschikbaarstellingsrecht voor uitvoerende kunstenaars en fonogrammenproducenten,
dat in de praktijk nog niet door Sena werd uitgeoefend hoewel zij daartoe
formeel-juridisch wel de bevoegdheid heeft, komt op grond van het voorstel
uitsluitend aan de individuele rechthebbenden toe, aangezien de richtlijn
dat voorschrijft. Het staat de individuele rechthebbenden uiteraard vrij de
uitoefening van de beschikbaarstellingsrechten collectief te organiseren en
ook om daarvoor de bestaande organisaties Buma en Sena in te schakelen. De
aandacht verdient dat de richtlijn oproept dat collectieve licentieovereenkomsten
worden aangemoedigd tussen omroeporganisaties en rechthebbenden terzake van
muziek van commerciële fonogrammen als integraal onderdeel van de radio-
en tv-producties van omroeporganisaties die via «diensten-op-aanvraag»
worden beschikbaar gesteld, teneinde het verlenen van de betrokken rechten
te vergemakkelijken: zie overweging 26 van de richtlijn. Daarmee wordt het
juiste beginsel tot uitdrukking gebracht dat de radio- en tv-producties van
omroeporganisaties ook via moderne communicatiemiddelen verspreid moeten kunnen
worden en dat partijen moeten trachten te komen tot collectieve afspraken.
Aan het totstandkomen van deze afspraken wordt door de regering zeer veel
waarde gehecht, in het bijzonder met het oog op de mogelijkheid dat de publieke
omroep haar taken op grond van de Mediawet kan uitoefenen en de kansen die
nieuwe media, zoals de «on demand» ter beschikking stelling van
programma's, kan benutten. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om het gebruik van
muziek in een journalistieke, redactionele en programmatische context waarvoor
een vergoeding zal zijn verschuldigd, zonder dat fonogrammenproducenten worden
gehinderd in hun exploitatiemogelijkheden terzake van het «on demand»
kunnen leveren van muziektracks en -albums. Indien dergelijke afspraken niet
tot stand komen, kan voortvloeiend uit eerdergenoemde overweging in het uiterste
geval aanleiding bestaan deze kwestie op het niveau van de Europese wetgever
aanhangig te maken, waarbij mogelijk als ultimum remedium het model van verplichte
collectieve uitoefening van uitsluitende rechten overeenkomstig de EG-richtlijn
satellietomroep en kabeldoorgifte uitkomst biedt. In het kader van de door
de Europese Commissie aangekondigde voornemens terzake van collectief beheer
zal aanleiding bestaan om nadere gedachten te ontwikkelen omtrent de betekenis
van het collectief beheer voor de uitoefening van rechten in de digitale omgeving,
waarmee verdere invulling zal worden gegeven aan de toezegging gedaan tijdens
het algemeen overleg naar aanleiding van de notitie auteursrecht, naburige
rechten en nieuwe media op 11 mei 2000 (kamerstukken II, 26 538,
nr. 3).Artikel 4 van de richtlijn regelt voor auteurs het zogenaamde verspreidingsrecht,
dat wil zeggen het recht om fysieke exemplaren van een werk te verspreiden.
Hoewel daartegen door de Nederlandse regering weerstand is geboden, zoals
ook aan de Kamer is bericht, schrijft de richtlijn voor het auteursrecht thans
het regime van zogenaamde «Gemeenschapsuitputting» voor. Dat betekent
dat wanneer de rechthebbende een exemplaar van het werk of ander beschermd
materiaal binnen de Europese Gemeenschap in het verkeer heeft
gebracht, de verdere verhandeling van dat exemplaar binnen de Gemeenschap
vrij is. Indien echter sprake is van in het verkeer brengen van exemplaren
door of met toestemming van de rechthebbenden buiten het territoir van de
Gemeenschap, kan de rechthebbende import en distributie binnen de Europese
Gemeenschap verbieden. Dit regime geldt reeds op grond van EG-richtlijn 92/100
voor naburige rechten. Tot dusverre werd echter aangenomen dat onder het auteursrecht
zogenaamde «wereldwijde» uitputting geldt. Deze nieuwe regel,
waarvoor de commissie een voorstel voor uitvoering in de Auteurswet 1912 heeft
gedaan dat wordt overgenomen (advies p. 6 e.v.), geldt onder het auteursrecht
reeds thans voor databanken (op grond van EG-richtlijn 96/9) en computerprogramma's
(op grond van EG-richtlijn 91/250) en krijgt aldus een horizontale gelding.
Deze nieuwe uitputtingsregel voor het auteursrecht brengt deze regel in ieder
geval in overeenstemming met het algemene regime voor naburige rechten en
het databankenrecht.6.3 De wettelijke beperkingenDe wettelijke beperkingen, zoals die inhoud en betekenis hebben gekregen
binnen het auteursrecht en de naburige rechten zoals die in Nederland gelden,
vormen het auteursrechtelijk en nabuurrechtelijk instrument waarmee het juiste
evenwicht tussen rechthebbenden en gebruikers wordt bereikt. De beperkingen
bieden de gebruikers een basis voor onder meer de uitoefening van taken in
het algemeen belang. Vandaar dat groot belang wordt gehecht aan een zorgvuldige
afweging tussen de verschillende betrokken belangen. Artikel 5 van de richtlijn
biedt de mogelijkheid die afweging te maken, evenwel binnen de grenzen van
de «drie-stappen-toets» van het vijfde lid van artikel 5, dat
op elke in dat artikel genoemde beperking van toepassing is. De in de Auteurswet
en Wet naburige rechten geregelde beperkingen dienen derhalve in overeenstemming
te zijn met deze toets. Dezelfde toets is neergelegd in artikel 9 Berner Conventie,
EG-richtlijn 92/100 inzake verhuurrecht, uitleenrecht en bepaalde naburige
rechten, artikel 13 TRIPs-verdrag, artikel 10 WIPO Auteursrechtverdrag en
artikel 16 WIPO verdrag inzake uitvoeringen en fonogrammen.In de eerste plaats verdient de problematiek van de betekenis van het
begrip «beperkingen en restricties», dat voorkomt in de titel
van artikel 5 van de richtlijn, de aandacht. Artikel 5 van de richtlijn geeft
weliswaar aan binnen welke grenzen lidstaten beperkingen op de rechten mogen
aanbrengen (en in het geval van het eerste lid van artikel 5 moeten aanleggen),
maar daarmee is niet aanstonds duidelijk welke bepalingen als «beperkingen
en restricties» zijn te begrijpen. De huidige Auteurswet 1912 (in hoofdstuk
VI) en in lijn daarmee de Wet op de naburige rechten (artikelen 10 en 11)
bevatten bepalingen die de mogelijkheid om de rechten uit te oefenen inperken
zonder dat deze mogelijkheid wordt genoemd in artikel 5, zoals de auteursrechtvrije
status van informatie die door of vanwege de overheid wordt openbaar gemaakt
(artikel 15b van de Auteurswet 1912), de regeling van het leenrecht (artikel
15c e.v. van de Auteurswet 1912), de mogelijkheid dat bij wege van algemene
maatregel van bestuur de rechthebbende zich niet kan verzetten tegen openbaarmaking
van zijn werk, mits een billijke vergoeding wordt betaald (artikel 17a van
de Auteurswet 1912) en de mogelijkheid dat een geportretteerde zich verzet
tegen publicatie van foto's of andere afbeeldingen van zijn portret (artikelen
19–21 van de Auteurswet 1912). Deze bepalingen kunnen bezwaarlijk als
beperkingen worden beschouwd. De regering verenigt zich derhalve met de constateringen
van de commissie op dit punt (advies p. 10). In de genoemde gevallen is ofwel
sprake van een wettelijke afstand van recht (namelijk bij artikel 15b), ofwel
slechts sprake van een modaliteit van de uitoefening van het
recht (bij artikel 17a), terwijl de richtlijn regels inzake de uitoefening
in beginsel onverlet laat en ter gelegenheid van de uitvaardiging van de in
artikel 17a bedoelde algemene maatregel van bestuur moet worden nagegaan hoe
strijd met de richtlijn kan worden vermeden, ofwel de betreffende regels zijn
niet of niet in overwegende mate auteursrechtelijk van aard (zoals bij de
artikelen 19–21). Het enkele feit dat bepalingen een plaats in hoofdstuk
VI van de Auteurswet hebben gekregen of dat daarnaar wordt verwezen in de
huidige artikelen 10 en 11 van de Wet op de naburige rechten, is evenmin beslissend;
ook daar verenigt de regering zich met het standpunt van de commissie. Voorts
valt te wijzen op de betekenis van artikel 9 van de richtlijn, inzake de voortgezette
toepassing van de richtlijn, in samenhang met overweging 59. Uit dit artikel
volgt dat de richtlijn niet afdoet aan de bepalingen op andere rechtsgebieden,
zoals de toegang tot overheidsdocumenten, het mededingingsrecht en het overeenkomstenrecht.
Materieel kunnen regels op die terreinen een belemmering betekenen van de
mogelijkheid tot uitoefening van het auteursrecht of de naburige rechten (zie
overweging 60 van de richtlijn).De richtlijn biedt weliswaar een aantal mogelijkheden voor de lidstaten
om een keuze te maken uit verschillende opties voor wettelijke beperkingen
van de rechten, maar enig criterium dat bij die keuze moet worden gehanteerd
om in te spelen op de behoeften van de informatiemaatschappij, ontbreekt.
De verscheidenheid van keuzemogelijkheden valt te verklaren uit de zeer verschillende
tradities en culturen van de verschillende lidstaten die hun eigen wensen
terzake van de samenstelling van het keuzemenu hadden. Weliswaar geeft artikel
5, vijfde lid, een grens aan, namelijk daar waar beperkingen slechts in bepaalde
bijzondere gevallen mogen worden toegepast en mits daarbij geen afbreuk wordt
gedaan aan de normale exploitatie van werken of ander materiaal en de wettige
belangen van de rechthebbende niet onredelijk worden geschaad, maar het aanleggen
van zo'n criterium is kennelijk aan de lidstaten overgelaten. Geheel wordt
aangesloten bij de door de commissie auteursrecht gehanteerde bijzondere uitgangspunten
bij de uitvoering van artikel 5 van de richtlijn (advies p. 7 e.v.). Dat wil
zeggen dat bestaande beperkingen in beginsel worden behouden, dat voorzover
mogelijk aansluiting wordt gezocht bij het eerdere advies van de commissie,
dat zo mogelijk tegemoet wordt gekomen aan breed gedragen behoeften aan nieuwe
of nieuw geformuleerde beperkingen, dat de beperkingen technologieneutraal
worden geformuleerd en dat het bezwaar dat de richtlijn geen ruimte biedt
voor een algemene «fair use»-bepaling in de nationale wet, zoveel
als mogelijk op andere wijze wordt ondervangen. Concreet werken deze uitgangspunten
op de volgende wijze uit.Een aantal van de bestaande beperkingen wordt door de richtlijn niet of
nauwelijks geraakt, zoals terzake van nieuwsovername en nieuwsflitsen (artikelen
15 en 16a van de Auteurswet 1912), citeren (artikel 15a van de Auteurswet
1912), efemere opnamen van omroepprogramma's en verveelvoudiging van omroepprogramma's
vanwege de hoge documentaire waarde (artikel 17b van de Auteurswet 1912),
gebruik van werken van kunst die in het openbaar staan opgesteld (artikel
18 van de Auteurswet 1912), gebruik van portretten en andere objecten vanwege
het belang voor openbare orde en veiligheid (artikel 22 van de Auteurswet
1912) en het afbeelden van werken van kunst in tentoonstellingscatalogi (artikel
23 van de Auteurswet 1912). Die beperkingen kunnen in grote lijnen worden
gehandhaafd, met hier en daar een niet-substantiële aanpassing die wordt
gedicteerd door de richtlijn. In andere gevallen is behoefte aan een technische
verbetering, zoals een technologieneutrale formulering van de artikelen 15
en 16 van de Auteurswet 1912 of wordt tevens ingespeeld op een gebleken behoefte
tot aanpassing. De huidige citeerexceptie (artikel 15a) en de
mogelijkheid afbeeldingen te vervaardigen van publieke kunstwerken en architectuur
worden algemeen, met name in het licht van de digitale omgeving, als te beperkt
ervaren. De richtlijn biedt de ruimte en ook de opdracht die ongemakken te
verhelpen. De artikelen 16 en 17a van de Auteurswet 1912 benodigen een andere
formulering die deels leidt tot een inperking van het toepassingsbereik van
deze artikelen. Met name in de juridische wetenschap is steun geuit voor het
introduceren van een zogenaamde parodie-exceptie. Aangezien de richtlijn de
lidstaten de mogelijkheid geeft een dergelijke beperking te introduceren,
zal daarvan voor Nederland gebruik worden gemaakt. In andere gevallen biedt
de richtlijn ruimte om uitvoering te geven aan eerdere voorstellen door de
commissie, zoals door de Minister van Justitie en de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen gesteund. Gedoeld wordt op een aantal
bijzondere bibliotheekbeperkingen, zoals ten behoeve van het archiveren of
het raadplegen van beschermd materiaal binnen het besloten netwerk van de
bibliotheek.De richtlijn bevat in artikel 5, tweede lid, onder b, een bijzondere beperking
ten behoeve van het privé-kopiëren. Op deze beperking, die in
de digitale omgeving van grote betekenis is, wordt hierna uitgebreid teruggekomen.Ook adviseerde de vorige commissie auteursrecht tot introductie van een
algemene regel voor rechtmatig gebruik van beschermd materiaal. Dat advies
is indertijd overgenomen in de brief aan de Kamer van mei 1999. Het is echter
niet gelukt de lidstaten en de Europese Commissie van het nut daarvan te overtuigen.
Als bezwaren kwamen naar voren dat twijfel bestond over de verenigbaarheid
van zo'n algemene regel met het systeem van de zogenaamde «drie-stappen-toets»,
dat daarmee de rechter een te grote invloed krijgt op een terrein dat aan
de wetgever is voorbehouden en dat een voorkeur bestond voor een benadering
waarin de lidstaten de keuze zouden hebben uit een aantal mogelijkheden voor
beperkingen op de rechten. Als behoefte zou bestaan aan uitbreiding van die
lijst, zou daartoe in het kader van nieuwe Europese regelgeving moeten worden
besloten.De richtlijn biedt de ruimte voor het opnemen van beperkingen voor gevallen
waar in de praktijk een beroep op zo'n algemene regel uitkomst had geboden.
Het gaat dan onder meer om het gebruik van werken en ander beschermd materiaal
van ondergeschikte betekenis en (wederom) de parodie-exceptie. Met de commissie
auteursrecht (advies p. 9 e.v.) is de regering van mening dat bij deze onderwerpen
sprake is van een zodanige maatschappelijke behoefte dat daarin moet worden
voorzien door middel van een uitdrukkelijke regeling, bij gebreke aan een
flexibele «hardheidsclausule» waarvoor de richtlijn geen ruimte
biedt. Daartoe bevat het voorstel bepalingen. Daarmee in lijn is dat in een
aantal andere gevallen, waarin die maatschappelijke behoefte niet is gebleken,
maar de richtlijn op zichzelf wel ruimte laat voor het regelen van beperkingen,
geen voorstellen voor nieuwe beperkingen worden gedaan. Het gaat dan bijvoorbeeld
om een algemene beperking ten behoeve van reproducties van radio- en televisie-uitzendingen
door maatschappelijke instellingen met een niet-commercieel oogmerk (artikel
5, tweede lid, sub d). Bij de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging
van de Auteurswet 1912 en de Wet op de naburige rechten in verband met richtlijn
nr. 93/83/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 27 september
1993 tot coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het auteursrecht
en naburige rechten op het gebied van de satellietomroep en de doorgifte via
de kabel (kamerstukken II, 23 813) is een notitie over de toepassing
van het begrip openbaarmaken in zorginstellingen zoals ziekenhuizen. Dit onderwerp
is met genoemde beperking nauw verwant. Door het Instituut voor Informatierecht
van de Universiteit van Amsterdam is onderzoek gedaan naar de auteursrechtelijke
en nabuurrechtelijke aard van het gebruik van muziek in dergelijke instellingen.
Op grond van de bestaande wetgeving is daarvoor toestemming van de rechthebbenden
nodig. In de praktijk geschiedt uitoefening van rechten altijd collectief,
namelijk door de vereniging Buma terzake van muziekauteursrecht en door Sena
terzake van de rechten van fonogrammenproducenten en uitvoerende kunstenaars.
Van problemen die de wetgever tot optreden nopen is niet gebleken. Uit het
onderzoek is ook gebleken dat de situatie in andere onderzochte landen, namelijk
België, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Frankrijk niet
afwijkt van die in Nederland. In Nederland, Duitsland en Frankrijk worden
collectieve afspraken gemaakt met overkoepelende organisaties in de zorgsector.
Van behoefte aan een bijzonder regime voor dit soort gebruik is niet gebleken.
Ook bij andere beperkingen die de richtlijn mogelijk maakt, wordt van de geboden
ruimte geen gebruik gemaakt, zoals ten behoeve van gehandicapten (artikel
5, derde lid, sub b) en ten behoeve van handelingen in het kader van reparatie
en herstel (artikel 5, derde lid, sub l). Tegelijkertijd mag uit het niet-overnemen
van deze beperkingen geen argument voor een a contrario redenering worden
afgeleid. De reden voor het ontbreken van een dergelijke maatschappelijke
behoefte kan immers zijn gelegen in goed lopende afspraken die op dat terrein
door rechthebbenden reeds met gebruikers worden gemaakt, zoals op het terrein
van gebruik door maatschappelijke instellingen met een niet-commercieel doel
en gebruik door of ten behoeve van gehandicapten, maar ook dat de ratio van
het auteursrecht in dergelijke gevallen niet opgaat, met als gevolg dat enig
maatschappelijk bewustzijn dat op die terreinen van een betalingsaanspraak
sprake is, niet bestaat. Dit is in lijn met het advies van de commissie auteursrecht
(pagina's 9 en 13). De commissie heeft er terecht op gewezen dat dit in lijn
is met het advies van de eerdere commissie auteursrecht om een «fair
use» regel te introduceren in de wetgeving. Immers, de bedoeling van
dat voorstel was het bieden aan de rechter van een handvat om te kunnen inspelen
op maatschappelijke behoeften, voortvloeiend uit onder meer de snelheid van
technologische ontwikkelingen. Met dat advies verdraagt zich niet dat beperkingen
worden voorgesteld op terreinen waar om verschillende redenen, zoals zelfregulering,
geen maatschappelijke behoefte is gebleken aan wettelijke beperkingen op de
rechten.De regering kan zich voorts verenigen met hetgeen de commissie heeft geadviseerd
terzake van enkele andere onderwerpen die nauw verbonden zijn aan de vraag
welke beperkingen worden overgenomen in de nationale wetgeving (advies p.
10 e.v.). In de eerste plaats biedt artikel 5, derde lid, sub o, van de richtlijn
de lidstaten de ruimte om – kort gezegd – bestaande beperkingen
te handhaven die voor het goederen- en dienstenverkeer op de interne markt
geen betekenis hebben en waarvan de strekking zich beperkt tot de analoge
sfeer. Hoewel deze bepaling eigenlijk overbodig is, omdat in geval van het
ontbreken van enige invloed op het goederen- en dienstenverkeer voor Europeesrechtelijke
regels geen ruimte is, is de ratio achter deze bepaling aanvaardbaar. Tegelijkertijd
moet deze ratio inbegrepen worden geacht bij de toepassing van de andere,
eerder genoemde uitgangspunten. In de tweede plaats biedt artikel 5, vierde
lid, de mogelijkheid tot bijzondere beperkingen op het distributierecht, namelijk
voorzover dit van toepassing is op rechtmatig gereproduceerde exemplaren en
deze distributiehandeling gezien het doel van de toegestane reproductie gerechtvaardigd
is. Met de commissie meent de regering dat geen behoefte bestaat aan het expliciet
benutten van deze mogelijkheid. In een aantal gevallen is deze verspreidingsbevoegdheid
reeds impliciet geregeld in de beperkingen, zoals bij het overnemen van beschermd
materiaal in publicaties als toelichting bij het onderwijs. Aan andere expliciete
beperkingen op het distributierecht bestaat op dit moment geen
behoefte. Tenslotte wordt nogmaals gewezen op artikel 5, vijfde lid, dat de
zogenaamde «drie-stappen-toets» bevat. De vorige commissie is
in haar advies uit augustus 1998 uitgebreid ingegaan op de betekenis van deze
regel en welke maatstaven de wetgever kan of dient aan te leggen bij het bepalen
van de ruimte voor een bijzondere beperking. Deze «drie-stappen-toets»
fungeert als algemeen toetsings-kader gericht tot de wetgever. Tot opneming
in de tekst van de wet zelf heeft een en ander niet geleid. Het artikel schept
een normatief kader waaraan de wetgever de beperkingen op de rechten toetst.
Tegelijkertijd biedt dit kader voor de rechter een houvast bij de interpretatie
van een bepaalde beperking en met name de toepassing in de praktijk. Rechterlijke
uitspraken in dit verband kunnen aanleiding zijn voor de wetgever tot aanpassing
van de thans voorgestelde bepalingen.Tot slot wordt gewezen op de overweging van de richtlijn waarin is neergelegd
dat het aan de lidstaten is overgelaten of zij aan de beperkingen de status
van dwingend of regelend recht geven (overweging 45). Onder de huidige Auteurswet
1912 heeft een beperkt aantal beperkingen, te weten de artikelen 24a, 45j,
45k en 45m in het kader van databanken en computerprogramma's, een dwingendrechtelijk
karakter. Voor het overige ware deze vraag aan de rechter over te laten. Afgezien
van het feit dat de richtlijn op dit punt niet tot een maatregel dwingt, zouden
de ontwikkelingen onnodig kunnen worden belemmerd indien de wetgever thans
het dwingendrechtelijk karakter van alle wettelijke beperkingen zou afkondigen.
Partijen zouden dan niet of minder de vrijheid zouden hebben op maat gesneden
afspraken te maken. Dit geldt in het bijzonder voor de hierna te bespreken
beperkingen waarvan de doelstellingen door de toepassing van technische voorzieningen
in gedrang kunnen komen (zie het voorgestelde artikel 29a, vierde lid). Juist
om aan die doelstellingen tegemoet te komen biedt de richtlijn en daarmee
het voorstel partijen de ruimte om onderlinge afspraken te maken. Bemiddeling
(of mediation) kan op dit terrein een uitstekend middel zijn tot oplossing
van eventuele conflicten (overweging 46 van de richtlijn). In het kader van
het lange termijn project worden de mogelijkheden van alternatieve geschilbeslechting
op dit terrein nader onderzocht. Voorts wordt in dit project onderzocht in
hoeverre draagvlak bestaat voor het idee van een bijzonder bemiddelings- of
arbitrerend orgaan voor conflicten op het terrein van auteursrecht en naburige
rechten terzake van tarieven, licentievoorwaarden, etc.6.4 Redelijke tegemoetkoming en privé-kopiërenDe richtlijn bindt het regelen van een beperking in een drietal gevallen
aan de voorwaarde van een zogenaamde «billijke compensatie». De
mondiale en Europese regelgeving biedt verschillende voorbeelden waarin de
rechthebbenden om uiteenlopende redenen, zoals het bieden van tegenwicht aan
de macht van collectieve organisaties, het bieden van zekerheid omtrent beschikbaarheid
van beschermd materiaal of het tegemoetkomen aan de belangen van rechthebbenden
bij gebleken bezwaarlijkheid van uitoefening van rechten door individuele
rechthebbenden, ofwel niet een uitsluitend recht wordt toegekend maar een
recht op vergoeding (zoals het vergoedingsrecht voor muzikanten en fonogrammenproducenten
voor het uitzenden van muziek via radio of tv) ofwel een zekere compensatie
wordt toegekend in verband met het regelen van een beperking. In feite worden
daarmee de voor rechthebbenden onevenredige nadelen verbonden aan een bepaalde
beperking opgeheven. Deze aanpak is (dus) ook voor de Nederlandse wetgeving
niet nieuw. Zo is de regeling van de heffing op voorwerpen die bestemd zijn
om daarop vastgelegde beelden of geluiden ten gehore te brengen of te vertonen
te beschouwen als een compensatie voor rechthebbenden voor het van het auteursrecht
uitzonderen van op zich rechtmatige kopieerhandelingen in de
privé-sfeer (artikel 16b van de Auteurswet 1912).Het begrip «billijke compensatie» in de richtlijn (Engels:
«fair compensation»; Frans: «compensation équitable»;
Duits: «gerechten Ausgleich») is gekozen om twee redenen. In de
eerste plaats is bedoeld duidelijk te maken dat er verschil bestaat beoogd
met uit internationale afspraken reeds bekende begrippen als «redelijke
vergoeding» of «billijke vergoeding». Voorts is met dit
begrip tegemoet te komen aan de bezwaren van sommige lidstaten dat het vereiste
van een geldelijke vergoeding voor het kunnen toepassen van een beperking
voor hun rechtssysteem tot onaanvaardbare gevolgen zou leiden. Wat betreft
«billijke compensatie» gaat het in de richtlijn om de beperkingen
ten behoeve van het reprografisch reproduceren, het privé-kopiëren
en het kopiëren van beschermd materiaal in maatschappelijke en sociale
instellingen. Aangezien de richtlijn de lidstaten de vrijheid laat de beperkingen
opgesomd in artikel 5, tweede, derde en vierde lid over te nemen, laat de
richtlijn ook de vrijheid om het beroep op andere beperkingen dan die genoemd
in artikel 5, tweede lid, onder a, b en e te verbinden aan een «billijke
compensatie». De vraag is wat het begrip «billijke compensatie»
precies inhoudt, hetgeen van groot belang is voor de vraag onder welke voorwaarde
het reprografisch verveelvoudigen alsmede het reproduceren voor privé-doeleinden
is toegestaan.Met de commissie auteursrecht is de regering van mening dat het begrip
«redelijke tegemoetkoming» de voorkeur verdient boven «billijke
compensatie» (advies p. 11). Daarmee wordt nog duidelijker gemaakt dat
dit begrip afwijkt van bestaande begrippen zoals «billijke vergoeding»
en dat de «tegemoetkoming» ook kan bestaan in iets anders dan
een vergoeding door de gebruiker aan de rechthebbende in geldelijke vorm.
Het begrip «redelijke tegemoetkoming» biedt namelijk de lidstaten
de vrijheid om niet alleen een tegemoetkoming in een andere vorm dan een geldelijke
vergoeding door de gebruiker toe te kennen, maar bovendien om een ander dan
de gebruiker voor de tegemoetkoming verantwoordelijk te houden en zelfs om
de tegemoetkoming op een nultarief te zetten. Binnen het terrein van de beperking
waarop de voorwaarde van toepassing is, staat het lidstaten binnen zekere
grenzen bovendien vrij te differentiëren naar handelingen die weliswaar
onder de beperking vallen, mits sprake is van een tegemoetkoming, en handelingen
waarvoor in het geheel geen vergoeding is verschuldigd. Op grond van overweging
35 van de richtlijn dienen rechthebbenden, in bepaalde gevallen, een billijke
compensatie te ontvangen om hen naar behoren te compenseren voor het gebruik
van hun beschermde werken of ander beschermd materiaal. Bij de bepaling van
de vorm, de modaliteiten en het mogelijke niveau van die billijke compensatie
moet rekening worden gehouden met de bijzondere omstandigheden van elk geval.
Bij de beoordeling van deze omstandigheden zou, aldus deze overweging, een
zinvol criterium worden gevormd door het mogelijke nadeel voor de rechthebbenden
als resultaat van de betreffende handeling. In gevallen waarin de rechthebbenden
reeds betaling in een andere vorm hebben ontvangen, bijvoorbeeld als onderdeel
van een licentierecht, is eventueel geen specifieke of afzonderlijke betaling
nodig. Bij de bepaling van het niveau van de billijke compensatie dient volgens
de richtlijn ten volle rekening te worden gehouden met de mate waarin gebruik
wordt gemaakt van de in deze richtlijn bedoelde technische voorzieningen.
Op dat punt wordt hierna nog uitgebreid teruggekomen. In bepaalde situaties
waar de schade voor de rechthebbende minimaal zou zijn, is het mogelijk dat
in het geheel geen betalingsverplichting ontstaat. Daarvan is onder de voorgestelde
regeling inderdaad sprake. Voor sommige lidstaten maakte deze overweging het
mogelijk akkoord te gaan met de voorwaarde van redelijke tegemoetkoming, omdat
aldus voor een bepaalde nauwkeurig afgebakende handeling die
binnen het gebied van een door de richtlijn bestreken beperking valt geen
enkele vergoeding toe te kennen.Wat is de betekenis van de eis van redelijke tegemoetkoming voor de Nederlandse
wetgeving? Het reprografisch verveelvoudigen is onder de Auteurswet 1912 reeds
aan het betalen van een vergoeding gebonden. De richtlijn bepaalt dat de reproductie
op papier of een soortgelijke drager, met behulp van een fotografische techniek
of een andere werkwijze die een soortgelijk resultaat oplevert, met uitzondering
van bladmuziek, is toegelaten mits de rechthebbenden een billijke compensatie
ontvangen (artikel 5, tweede lid, sub a). De huidige regeling in de Auteurswet
inzake het reprografisch verveelvoudigen, die voorziet in een vergoeding van
f 0,10 voor elke reprografische verveelvoudiging van (delen van) boeken
en artikelen uit tijdschriften. De vergoedingsaanspraak wordt uitgebreid tot
categorieën van kopieerders waarvoor de regeling thans niet is geëffectueerd,
met name het bedrijfsleven. De daartoe strekkende Wet van 28 maart 2002
tot wijziging van het reprografisch verveelvoudigen die in het Staatsblad
is gepubliceerd (Stb. 186), maar nog niet in werking is getreden, is reeds
geheel in overeenstemming met de richtlijn en behoeft geen nadere aanpassing.Het kopiëren voor eigen oefening, studie of gebruik is thans geregeld
in artikel 16b van de Auteurswet jo. artikel 10 van de Wet op de naburige
rechten. Deze bepalingen zien op verveelvoudiging van in beginsel elk type
werk en ander beschermd materiaal. Artikel 16b is niet van toepassing op de
met elektronische middelen toegankelijke verzameling als bedoeld in artikel
10, derde lid, en computerprogramma's en het voorbereidend materiaal als bedoeld
in artikel 10, eerste lid, onder 12e, waarvoor geen verveelvoudiging voor
eigen oefening, studie of gebruik is toegelaten. Artikel 16b, tweede lid,
van de Auteurswet 1912 bevat een bijzondere bepaling voor bepaalde typen werken,
die thans onderwerp is van aanpassing (zie wederom kamerstukken II 27 617).
In het bijzonder voor muziek en bewegend beeld kent artikel 16c van de Auteurswet
jo. artikel 10 van de Wet op de naburige rechten aan rechthebbenden compensatie
toe in de vorm van een heffing op voorwerpen bestemd om werken ten gehore
te brengen of te vertonen. De heffing wordt bepaald in onderhandelingen, die
worden gevoerd in het kader van een daartoe door de Minister van Justitie
aangewezen onderhandelingsstichting, waarin de rechthebbenden alsmede de producenten
en importeurs van de in artikel 16c bedoelde voorwerpen zijn vertegenwoordigd.
Een algemene compensatieregeling voor het kopiëren voor eigen oefening,
studie of gebruik kent de wet op dit moment evenwel niet.Artikel 5, tweede lid, sub b, van de richtlijn laat lidstaten toe een
beperking op het auteursrecht aan te brengen voor de reproductie, op welke
drager dan ook, door een natuurlijk persoon voor privé-gebruik gemaakt,
en zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk, mits de rechthebbenden
een billijke compensatie ontvangen waarbij rekening wordt gehouden met het
al dan niet toepassen van de in artikel 6 (van de richtlijn) bedoelde technische
voorzieningen op het betrokken werk of het betrokken materiaal. Een en ander
leidt tot de vraag in hoeverre de bestaande privé-kopiebepalingen kunnen
worden gehandhaafd, aangezien op grond van de richtlijn in beginsel elk reproduceren
voor privé-doeleinden aan de voorwaarde voor tegemoetkoming is gebonden.
Op grond van overweging 39 van de richtlijn moet worden rekening gehouden
met de verschillen tussen digitaal en analoog kopiëren voor privé-gebruik. In Nederland bestaat de heffing op blanco beeld- en geluidsdragers reeds
sedert 1991 (zie artikel 16c e.v. van de Auteurswet 1912 jo. art. 10 van de
Wet op de naburige rechten). De heffing is in feite gerelateerd aan de vrijstelling
voor het privé-kopiëren van muziek en bewegend beeld. De meeste
andere lidstaten kennen eveneens heffingen op dragers of op reproductieapparatuur
of een combinatie. Op Europees niveau is het tot dusverre niet gelukt deze
heffing te harmoniseren. Om die reden is de Europese Commissie terughoudend
geweest om dit onderwerp op de agenda voor de richtlijn te zetten.Uitgangspunt is dat de bestaande beperking voor het privé-kopiëren
zoveel mogelijk wordt behouden. De regering hecht betekenis aan een zekere
vrijstelling voor privé-gebruik, aangezien het auteursrecht slechts
in beperkte mate rechtstreeks op het handelen van de individuele consument
van toepassing behoort te zijn. Voorts wordt gemeend dat belangrijke nadelen
zijn verbonden aan een intensieve handhaving van dergelijke regels in de privé-sfeer.
Tegelijkertijd wordt erkend dat met de ontwikkeling van de nieuwe technologieën,
de mogelijkheden van de nieuwe economie en de keuzevrijheid van de consument
geen behoefte is aan een volledige vrijstelling van hetgeen zich afspeelt
in de privé-sfeer en dat de consument de vrijheid moet hebben een keuze
te maken uit het product of de dienst die hij of zij wenst te ontvangen, de
prijs die daarvoor wordt betaald en de beperkingen of juist de vrijheden die
daaraan zijn verbonden.In het wetsvoorstel wordt met het oog op aanpassing aan de richtlijn maar
tevens met het oog op behoud van een wenselijke consumentenvrijheid een wijziging
van het regime voor privé-kopiëren voorgesteld. Dit heeft twee
oorzaken. In de eerste plaats wordt de tekst van de wet in overeenstemming
met de tekst van de richtlijn gebracht. Hoewel het bestaande regime van privé-kopiëren
in de Auteurswet 1912 en de Wet op de naburige rechten inhoudelijk niet afwijkt
van wat de richtlijn toelaat, namelijk – kort gezegd – het kopiëren
van beschermd materiaal door een natuurlijk persoon zonder commercieel oogmerk,
heeft het, mede vanuit het uitgangspunt dat waar mogelijk de terminologie
van de richtlijn wordt gevolgd met het oog op het bereiken van harmonisatie
op de interne markt, de voorkeur de tekst van de wet met die van de richtlijn
in overeenstemming te brengen. In de tweede plaats is aanpassing nodig om
gevolg te geven aan het stelsel van de richtlijn, namelijk dat in beginsel
elke privé-kopie (met uitzondering van de werken bedoeld in artikel
10, eerste lid, onder 12°, en artikel 10, derde lid, van de Auteurswet
1912), aan de compensatieregeling is onderworpen en dat in het bijzonder,
aldus overweging 38 van de richtlijn, aannemelijk is dat het digitaal kopiëren
voor privé-gebruik op grotere schaal zal plaatsvinden (dan het analoog
kopiëren) en een grotere economische impact zal hebben. Rekening houdend
met het onderscheid tussen reproduceren (waarop de richtlijn van toepassing
is) en andere vormen van verveelvoudigen (waarop de richtlijn niet van toepassing
is) wordt een splitsing van de regels inzake privé-kopiëren voorgesteld.
In artikel 16b van de Auteurswet 1912 wordt het auteursrecht beperkt door
daarvan vrij te stellen de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele
exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik
van de natuurlijke persoon die zonder commercieel oogmerk de verveelvoudiging
vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf
opdracht geeft. In feite vormt het bestaande artikel 16b uitgangspunt voor
het voorstel, waarin de betreffende richtlijnbepaling is verwerkt, teneinde
de strekking van de bepaling nog duidelijker te maken en deze geheel in overeenstemming
met de richtlijn te brengen. Voor de rechtmatigheid van deze verveelvoudiging
is niet een redelijke tegemoetkoming vereist, maar de Minister van Justitie
heeft de mogelijkheid daarover nadere regels te stellen. Onder deze
bepaling valt onder meer het reprografisch verveelvoudigen voor privé-doeleinden,
en het namaken, naknutselen of anderszins bewerken voor privé-doeleinden.
Herhaald wordt dat hiermee ook rekening wordt gehouden met het onderscheid
tussen reproduceren en het ruimere verveelvoudigen, dat reproduceren omvat,
zodat artikel 16b ook van toepassing is op verveelvoudigingshandelingen die
niet door de richtlijn worden bestreken. Tegelijkertijd omvat artikel 16b
reproductiehandelingen waarvoor in beginsel redelijke tegemoetkoming is verschuldigd,
maar waarvan op dit moment door de geringe betekenis en omvang niet aannemelijk
is dat daarop ook aanspraak bestaat. Het gaat hier met name op het reprografisch
verveelvoudigen voor privé-doeleinden. Het nieuwe vijfde lid van artikel
16b maakt evenwel mogelijk dat bij algemene maatregel van bestuur alsnog een
billijke vergoeding voor dergelijk reproduceren is verschuldigd indien de
omstandigheden daartoe aanleiding geven. In artikel 16c wordt het auteursrecht
beperkt ten behoeve van het reproduceren zonder commercieel oogmerk door een
natuurlijke persoon door vastlegging van het werk op een voorwerp bestemd
om het daarop vastgelegde werk ten gehore te brengen, te vertonen of weer
te geven, mits deze verveelvoudiging geschiedt tot eigen oefening, studie
of gebruik. Deze beperking is evenwel gebonden aan de voorwaarde van redelijke
tegemoetkoming. Deze bepaling ziet op het vastleggen van muziek en (stil of
bewegend) beeld en tekst, waaronder het digitaal kopiëren, evenwel met
uitzondering van het reprografisch verveelvoudigen. In zoverre wordt ook tegemoet
gekomen met de in overweging 38 verwoorde wens rekening te houden met de verschillen
tussen digitaal en analoog kopiëren.Het voorstel volgt het advies van de commissie auteursrecht op dit punt
(advies p. 12). In feite wordt daarmee een doortrekking van de bestaande systematiek
voorgesteld. De ratio van de bestaande regeling van artikel 16c is tot op
zekere hoogte achterhaald. De bestaande regeling is in werking getreden op
een moment dat sprake was van opnamen van muziek op muziekcassettes en opnamen
van tv-beelden op videobanden. De omvang van het (rechtmatig) privé-kopiëren
nam indertijd dusdanige vormen aan dat afbreuk werd gedaan aan de normale
exploitatie van het beschermd materiaal, waarna een regeling is totstandgekomen
ter compensatie van de rechthebbenden. Op de genoemde categorieën «informatiedragers»
is de regeling jarenlang van toepassing geweest. Sinds enkele jaren neemt
echter het kopiëren op digitale informatiedragers, die geschikt zijn
om ook andere werken en beschermd materiaal dan muziek en bewegende beelden
vast te leggen, hand over hand toe. In beperkte mate wordt de vergoedingsregeling
door de bij de uitvoering betrokken partijen, namelijk de rechthebbenden en
de producenten en importeurs van de in artikel 16c bedoelde voorwerpen reeds
toegepast op de «nieuwe» dragers. De vraag is evenwel hoeveel
ruimte de tekst van de wet daartoe precies biedt. Met het wetsvoorstel wordt
aan deze onzekerheid een einde gemaakt, omdat dan niet alleen buiten twijfel
staat dat de regeling van toepassing is op andere werken dan muziek en bewegende
beelden, maar ook dat ook (onder meer) digitale informatiedragers of andere
voorwerpen die dienen om beschermd materiaal vast te leggen met het doel onder
de regeling kunnen vallen.Een belangrijke andere wijziging die de commissie heeft voorgesteld, en
die eveneens worden overgenomen, is dat de aanwijzing van de voorwerpen waarop
de tegemoetkomingregeling van toepassing is, door de Minister van Justitie
zal geschieden (advies p. 12). Daarmee wordt geen geheel nieuwe wijze van
uitvoering van de regeling beoogd, maar wordt wel ingespeeld op de ruimte
die de richtlijn biedt om met technische ontwikkelingen rekening te houden
en op de behoefte aan meer transparante besluitvorming omtrent de wijze waarop
de heffing totstandkomt. Die ruimte wordt enerzijds gegeven omdat met het
begrip «redelijke tegemoetkoming» de wetgever de
vrijheid heeft tegemoetkoming in een andere wijze dan vergoeding in geld toe
te kennen en zelfs om in het geheel geen vergoeding toe te kennen. De ruimte
wordt anderzijds door de richtlijn ingeperkt. Artikel 5, tweede lid, sub b
van de richtlijn bepaalt uitdrukkelijk dat bij het bepalen van de «billijke
compensatie» rekening moet worden gehouden met de technologische en
economische ontwikkelingen, met name de invloed van doeltreffende technische
beveiligingsvoorzieningen. Indien deze voorzieningen in staat zijn het kopiëren
in de privé-sfeer te reguleren en te controleren, is aan een tegemoetkoming
laat staan een vergoeding geen behoefte meer; deze wordt dan geacht te zijn
begrepen in de afspraak die de rechthebbende in staat is met de afnemer van
het beschermd materiaal te maken. Door de snelheid van de technische ontwikkelingen
zullen partijen voortdurend met de vraag belast worden welke voorwerpen onder
de regeling vallen. Het heeft dan de voorkeur dat de overheid deze last op
zich neemt bij wege van uitvoeringswetgeving, waarbij in principe de ontwikkelingen
op de markt, ook in het buitenland gevolgd worden. Het onderhandelingsproces
omtrent de tariefhoogte zal door deze wetswijziging niet worden doorkruist.
Mede in verband met de monitoringsverplichtingen die de richtlijn de wetgever
oplegt, die de overheid ook dwingen zich voortdurend rekenschap te geven van
de ontwikkelingen op de markt in binnen- en buitenland, wordt derhalve voorgesteld
dat de Minister van Justitie regels stelt omtrent de voorwerpen waarop de
vergoedingsregeling van toepassing is. In dit proces is uitdrukkelijk een
plaats ingeruimd voor de stichting als bedoeld in artikel 16e, eerste lid.
Deze stichting, waarbinnen thans de onderhandelingen omtrent de hoogte van
de vergoeding plaatsvinden, zal in het kader van het vaststellen van de maatregel
worden gehoord. In het voorstel behoudt de Minister van Justitie zich ook
de bevoegdheid voor regels te stellen omtrent de hoogte en de vorm van de
tegemoetkoming. Het is niet de bedoeling om anders dan met de meeste terughoudendheid
in te grijpen in het proces van tariefvorming. Daarvan zal pas sprake zijn
indien partijen er stelselmatig niet in slagen adequate afspraken te maken.De richtlijn heeft wel een belangrijk verband gelegd tussen de technische
beveiligingmaatregelen en de «fair compensation». Op redelijke
tegemoetkoming heeft de rechthebbende slechts aanspraak als een directe vergoeding
niet mogelijk blijkt. Zo'n directe vergoeding komt door de technische maatregelen
wel binnen handbereik. Hoewel de rechthebbende niet gedwongen kan worden technische
beveiligingen te hanteren, moet deze, indien die beveiliging beschikbaar is,
niet worden beloond voor het niet-toepassen van deze beveiliging. De vraag
is of het heffingsregime niet belemmerend kan werken omdat daarvan geen stimulans
uitgaat voor de rechthebbende om die beveiliging te installeren. In ieder
geval zal een heffing onder dit voorgestelde regime over meer rechthebbenden
moeten worden verdeeld dan onder het bestaande regime. De richtlijn biedt
een aanknopingspunt voor het afleggen van verantwoording omtrent de hoogte
van de heffingen. Dat kan gebeuren door het verrichten van steekproeven of
onderzoek naar het verlies van inkomsten door rechthebbenden vanwege het privé-kopiëren.
Dit verlies moet overigens worden onderscheiden van omzetuitval door piraterij.
Als heffingen worden gezien als compensatie voor piraterij, dan ligt daarin
geen enkele drempel voor steeds verder gaande verhoging van de heffing. Tegelijkertijd
zal dit nieuwe systeem gevolgen hebben voor de contracten die worden gesloten
tussen de verschillende rechthebbenden, zoals fonogrammenproducenten en uitvoerende
kunstenaars. In deze contracten zullen de gevolgen van het toepassen van technische
voorzieningen moeten worden verdisconteerd.De incasso zal volgens het voorstel zijn opgedragen aan één
organisatie, zoals ook thans het geval is. Deze organisatie treedt op eigen
titel op. Naast deze organisatie is geen ander bevoegd om vergoedingen
te incasseren op grond van artikel 16c van de Auteurswet 1912. Op dit moment
is bepaling van de hoogte van de vergoeding in handen van de betrokken partijen.
De vaststelling geschiedt in het kader van een door de Minister van Justitie
aangewezen onderhandelingstichting, waarin de betrokkenen zijn vertegenwoordigd.
Komen deze betrokkenen niet zelf tot een vergelijk, dan beslist de onafhankelijk
door de Minister van Justitie aangewezen voorzitter. Dit systeem blijft, zoals
hierboven blijkt, in beginsel gehandhaafd. Wel zal in overleg met de partijen
die bij de uitvoering van de regeling zijn betrokken in overleg treden over
aanpassingen van de uitvoeringsregeling die voortvloeien uit de groeiende
complexiteit van de materie en de toegenomen financiële belangen, die
de behoefte aan professionalisering van het voorzitterschap en het secretariaat
oproepen. Hierboven werd reeds behandeld dat de stichting van artikel 16e,
eerste lid, gehoord zal worden in het kader van het vaststellen van de maatregel
als bedoeld in artikel 16c, zevende lid.De lidstaten zijn en blijven vrij om op nationaal niveau regels te stellen
omtrent de wijze waarop de hoogte van de redelijke tegemoetkoming wordt bepaald.
Tijdens het totstandkomingsproces is uitvoerig gesproken over de mogelijkheid
om thans onderling uiteenlopende tarieven meer op elkaar af te stemmen. Als
een bezwaar van de huidige situatie wordt gezien dat tussen lidstaten aanzienlijke
verschillen kunnen bestaan tussen de gehanteerde vergoedingsregelingen voor
het privé-kopiëren. Bovendien zijn er lidstaten die in het geheel
geen vergoedingssysteem hebben. Dat kan ertoe leiden dat bijvoorbeeld in Nederland
hogere bedragen worden geïnd voor rechthebbenden uit andere lidstaten,
dan in die andere lidstaten ten behoeve van Nederlandse rechthebbenden. Ook
onder het regime van de richtlijn blijft dit mogelijk. Tegelijkertijd is elke
lidstaat gehouden om zich minimaal aan de verplichting om een redelijke tegemoetkoming
te regelen, te houden.6.5 Technische beschermingsmaatregelenEen belangrijke vernieuwing die de richtlijn met zich meebrengt, is de
regeling inzake de omzeiling van technische beschermingsmaatregelen. Het gaat
in feite om twee nieuwe rechtsregels: het beschermen van technische beschermingsmaatregelen
en het beschermen van informatie omtrent beheer van rechten tegen verwijdering
en manipulatie. Hoewel deze rechtsregels ook trekken hebben die sterk doen
denken aan andere beleidsterreinen dan het auteursrecht, zoals de ongeoorloofde
mededinging, en informatieauthenticiteit,integriteit en -betrouwbaarheid,
wordt voorgesteld de Auteurswet 1912, de Wet op de naburige rechten en de
Databankenwet aan te vullen met een algemene regeling die gebaseerd is op
de artikelen 6 en 7 van de richtlijn.De ontwikkeling van de techniek zal rechthebbenden in staat stellen gebruik
te maken van technische voorzieningen ter voorkoming of beperking van handelingen
waarvoor geen toestemming is verleend. Aangezien de digitale techniek perfecte
kopieën mogelijk maakt, gaat het hier om een kernelement in de voorgestelde
regelgeving. In dat licht dient ook de aansporing in de richtlijn te worden
gelezen dat door standaardisering aanzienlijke vooruitgang is geboekt, dat
verschillen tussen technische voorzieningen tot systeemincompatibiliteit kunnen
leiden en dat compatibiliteit en interoperabiliteit moeten worden bevorderd
(overweging 54 van de richtlijn). De artikelen 6 en 7 van de richtlijn stellen
in staat om op te treden tegen omzeiling van de beveiliging en ook tegen het
mogelijk maken van omzeiling. Tegelijkertijd brengt de voorgestelde bepaling
belangrijke maatschappelijke vragen mee, die de toekomst van het auteursrecht
in de kern lijken te raken. De huidige wetgeving kent reeds een
precedentbepaling, namelijk artikel 32a van de Auteurswet 1912, dat in 1994
in de wet is opgenomen als gevolg van EG-richtlijn 91/250 inzake bescherming
van computerprogramma's. De voorgestelde regeling laat deze bepaling onverlet
maar biedt tevens een regeling die is bestemd voor alle werken en ander beschermd
materiaal, inclusief databanken beschermd door de Databankenwet. Daarmee wordt
een nieuwe beschermingsvorm gecreëerd, die bestaat naast het auteursrecht,
de naburige rechten en de databankenrecht, en die gerechtvaardigd wordt door
de investeringen die nodig zijn om de technische voorzieningen op communautair
niveau te ontwikkelen, de problemen rond handhaving van auteursrecht in de
digitale omgeving en de wens om van de mogelijkheden die de techniek biedt,
zo ruim mogelijk gebruik te maken.Het wetsvoorstel bevat een vrijwel letterlijke overneming van artikelen
6 en 7 van de richtlijn. De richtlijn laat slechts in zeer beperkte mate ruimte
voor een eigen invulling van deze bepalingen door de lidstaten. De overwegingen
van de richtlijn werpen licht op de belangrijke maatschappelijke vragen waaraan
hierboven gerefereerd wordt. Lidstaten zijn op zich vrij in de wijze waarop
zij uitvoering geven aan handhaving van de bepaling, dat wil zeggen dat de
lidstaten de «passende» bescherming kunnen vormgeven als een uitsluitend
(en overdraagbaar) recht of als een bijzondere onrechtmatige daadsbepaling.
Gekozen is voor het laatste, in lijn met het advies van de commissie auteursrecht,
die een nieuw artikel 29a van de Auteurswet 1912 heeft voorgesteld, en wel
in hoofdstuk II van de wet, gewijd aan de uitoefening en de handhaving van
het auteursrecht. Het is in eerste instantie aan rechthebbenden om toe te
zien op de naleving van de daar neergelegde verbodsnormen. De regering neemt
zich evenwel voor na te gaan in hoeverre met civielrechtelijke handhaving
op dit terrein kan worden volstaan. In een veel breder kader, namelijk de
toetreding tot het verdrag van de Raad van Europa «Cybercrime»,
zal de vraag rijzen welke strafrechtelijke normen van toepassing zijn op het
omzeilen van computersystemen en manipuleren van computergegevens alsmede
het beschikbaar stellen van producten en diensten waarmee dat kan worden bewerkstelligd.De structuur van de voorgestelde bepaling is als volgt. De begrippen doeltreffend
en technische voorziening, die de reikwijdte van de bepaling begrenzen, zijn
gedefinieerd in het eerste lid. Het gaat om voorzieningen die zijn bedoeld
om handelingen ten aanzien van beschermd materiaal te voorkomen of te beperken
en die niet zijn toegestaan door de rechthebbenden. Gedacht moet worden aan
encryptie- en kopieercontroletechnieken, die in staat zijn om een gebruiker
te beletten het beschermd materiaal te kopiëren of anderszins te gebruiken,
zoals te raadplegen. Voorzieningen die hun werking uitstrekken tot handelingen
anders dan ten aanzien van beschermd materiaal, zoals materiaal dat reeds
in het publiek domein is gevallen, vallen niet onder deze regeling. Het gaat
dus niet om technische voorzieningen die louter de dienstverlening beschermen
tegen omzeiling van de voorwaarde van betaling van een vergoeding. Dergelijke
voorzieningen, waarvan onder meer aanbieders van abonnee-tv profiteren, vinden
reeds bescherming binnen het regime van de EG-richtlijn 98/84 betreffende
de rechtsbescherming van diensten gebaseerd op of bestaande uit van het Europees
Parlement en de Raad voorwaardelijke toegang. Het is denkbaar dat zowel deze
richtlijn als de richtlijn auteursrecht op het zelfde feitencomplex van toepassing
zijn.De definitie van doeltreffend heeft tot doel om een zekere kwalificatie
aan te brengen van de technische voorziening waarvoor de bescherming is bedoeld.
Het functioneren van dergelijke voorzieningen zal in de praktijk nauw samenhangen
met de wijze waarop apparatuur waarmee wordt gekopieerd, afgespeeld of doorgegeven,
functioneert, aangezien de beschermingsmaatregel, die vaak zal
zijn gebaseerd op encryptie, moet worden «herkend» en ondersteund
door de apparatuur waarmee beschermd materiaal wordt opgeslagen, afgespeeld
en gedistribueerd. De toepassing van technische beveiligingen mag niet het
normaal functioneren van die apparatuur verstoren (overweging 48 van de richtlijn),
op straffe van het niet van toepassing zijn van de door de richtlijn geboden
bescherming tegen omzeiling. Daarmee nauw verband houdt de regel dat de door
de richtlijn geboden rechtsbescherming niet betekent de verplichting (voor
producenten van kopieer-, afspeel- en doorgeef-apparatuur) om inrichtingen,
producten, onderdelen of diensten zo te ontwerpen dat deze met de technische
voorziening overeenstemmen, voorzover dergelijke inrichtingen, producten,
onderdelen of diensten niet onder het verbod van artikel 29a, eerste en tweede
lid vallen (zie eveneens overweging 48 van de richtlijn). Met andere woorden:
de bedoeling van de nieuwe regels is dat de technische voorziening in beginsel
niet de specificaties voor de apparatuur kan dicteren of de apparatuur tot
wijziging van de functionaliteit kan dwingen. Deze regel, die weliswaar niet
in de bepalingen van de richtlijn zelf is neergelegd maar die in het proces
van totstandkoming van de richtlijn essentieel is geweest voor aanvaarding
van artikel 6, heeft vooral een mededingingsrechtelijk karakter en beoogt
een evenwicht tussen rechthebbenden en de producenten van apparatuur en tussenpersonen
tot stand te brengen. Het zou onwenselijk zijn dat een producent van apparatuur
of tussenpersonen telkenmale gedwongen is zijn apparatuur aan te passen aan
nieuwe, eenzijdig door rechthebbenden opgelegde beschermingsmaatregelen. Tegelijkertijd
is de bescherming tegen handelingen en apparatuur die omzeiling mogelijk maken
ook bedoeld als zekerheid voor die bedrijven die zich toeleggen op de productie
van hard ware en die investeringen doen om nieuwe beschermingstechnieken in
te bouwen of te herkennen dat niet anderen deze technieken zonder moeite kunnen
doorbreken. Dit systeem waarborgt dat de verschillende betrokken industrieën
met elkaar afspraken maken over de toepassing van kopieercontroles. Verschillende
standaarden bestaan reeds of zijn in een vergevorderd stadium van ontwikkeling
zoals voor audiovisuele werken op dvd-video, voor elektronische boeken, voor
dvd-audio en voor transport van (omroep)signalen via kabel, satelliet en breedband
netwerken. Ook voor afspelen en leveren van muziek zijn verschillende beschermde
inmiddels in gebruik, zoals RealNetworks, InterTrust, Liquid Audio en Microsoft
WindowsMedia. Tal van initiatieven zijn thans gaande en de verwachting is
dat deze op korte termijn op brede schaal beschikbaar zijn voor allerlei soorten
beschermd materiaal en dat uiteindelijk enkele van die systemen wel als standaarden
zullen bovendrijven. Daarbij dient men zich te realiseren dat thans sprake
is van een overgangssituatie, waarin ook veel afhangt van het beschikbare
beschermd materiaal. Zolang muziek on-line nog in een onbeschermd formaat
beschikbaar is, zal het betaald on-line afleveren daarvan zich minder snel
ontwikkelen.In het tweede lid wordt onrechtmatig verklaard het bewust omzeilen van
doeltreffende technische voorzieningen. Aangezien het niveau van bescherming
onvoldoende zou zijn als slechts het daadwerkelijk omzeilen onrechtmatig is,
verklaart het derde lid voorts onrechtmatig allerlei handelingen die dienen
om omzeiling mogelijk te maken, zoals het verrichten van diensten, het vervaardigen,
invoeren, distribueren of verhuren van producten of onderdelen. Dit betekent
dat zowel de handeling van het omzeilen als de handelingen die daartoe een
voorbereiding vormen onder het bereik van deze regeling zijn gebracht. Het
vierde lid van artikel 29a (en de overeenkomstige aanpassingen van de Wet
naburige rechten en de Databankenwet) en artikel IV van het wetsvoorstel vormen
het sluitstuk van de regeling inzake de technische voorziening. Een belangrijke
vraag is immers hoe deze bepaling zich verhoudt tot het stelsel van beperkingen.
De technische voorzieningen zijn althans op dit moment niet in staat in te spelen op de regels die gebruikers in staat stellen gebruik van het
werk te maken. Er bestaat, althans op dit moment, geen encryptie die kan uitmaken
wat precies (volgens het nationaal recht) een toelaatbaar citaat is of hoeveel
uit beschermd materiaal mag worden overgenomen in een onderwijspublicatie.
Daarmee werpt het fenomeen van de technische voorzieningen een nieuw licht
op de verhouding tussen de rechthebbende en gebruiker. Waar in de analoge
wereld doorgaans geen rechtstreekse band tussen rechthebbende en gebruiker
bestaat, kan dat in de digitale, met name de on-line omgeving wel degelijk
het geval zijn. Tegelijkertijd roept dat de vraag op hoe rekening gehouden
kan worden met de belangen van gebruikers in een situatie waarin praktisch
gezien het bestaan van een wettelijke beperking van geen betekenis is maar
de behoefte aan bescherming van gebruikersbelangen wel bestaat. Daarvoor is
het vierde lid bedoeld. Daarin is neergelegd dat onder omstandigheden de rechthebbende
gehouden kan zijn de gebruiker de middelen te verschaffen om van de beperking
te profiteren. Deze regel is beperkt tot een aantal gevallen, namelijk het
overnemen in publicaties als toelichting bij het onderwijs, het reprografisch
verveelvoudigen, het privé-kopiëren, het maken van tijdelijke
vastleggingen door omroeporganisaties en het gebruik in het kader van openbare
veiligheid en de berichtgeving omtrent bestuurlijke, gerechtelijke en justitiële
procedures. Om rechthebbenden te dwingen zodanige middelen te verschaffen
is uitvoeringswetgeving nodig. De richtlijn verplicht lidstaten tot het nemen
van zulke maatregelen, met uitzondering van het privé-kopiëren.
Daar biedt de richtlijn de lidstaten de mogelijkheid om zulke maatregelen
te nemen. Gelet op het belang dat wordt gehecht aan voldoende gebruiksruimte
op consumentenniveau wordt in het voorstel echter geen onderscheid gemaakt.
In de praktijk zou de uitvoeringswetgeving kunnen neerkomen op een maatregel
die in ieder geval verzekert dat een kopie van een tv- of radioprogramma moet
kunnen worden gemaakt (een zogenaamde «time shift»), een kopie
van een audio-cd voor gebruik op de walkman («platform shift»)
of het maken van een compilatie voor eigen gebruik. Bij het nemen van dergelijke
maatregelen kunnen gerechtvaardigde verwachtingen van consumenten een rol
spelen, alsook de behoefte bij marktpartijen om systemen te kunnen ontwerpen
en produceren en aan te bieden waarin een gestandaardiseerde toegang tot en
effectief gebruik van beschermd materiaal kan worden gegarandeerd. Andere
voorbeelden van dergelijke maatregelen zijn het instellen van een deponeringsplicht
van beschermd materiaal op een centrale plaats, zodat te allen tijde een exemplaar
van het beschermd materiaal toegankelijk is, de verplichting om een sleutel
tot verbreking van het technische slot bij een derde te deponeren die gebruikers
onder voorwaarden de sleutel ter beschikking kan stellen of het door de overheid
subsidiëren van bepaalde rechthebbenden in bepaalde situaties. Ook denkbaar
is echter dat rechthebbenden toestemming verlenen tot het in het verkeer brengen
van apparatuur of programmatuur die zodanig werkt dat aan de doeleinden van
de bedoelde beperkingen wordt voldaan.Tot het nemen van maatregelen is geen reden indien rechthebbenden, desnoods
na aansporing daartoe, binnen redelijke termijn de middelen om van de beperkingen
te profiteren vrijwillig, bijvoorbeeld in het kader van afspraken met de gebruikers
verschaffen. Het uitvaardigen van uitvoeringswetgeving is dus ultimum remedium.
Uitvoeringswetgeving is op grond van de richtlijn voorwaardelijk, namelijk
afhankelijk van het niet nemen door rechthebbenden van maatregelen op vrijwillige
basis of het ontbreken van afspraken tussen rechthebbenden en gebruikers (of
hun belangenorganisaties). Het is derhalve maar zeer de vraag of uitvoeringswetgeving
ooit tot stand behoeft te komen. Dit hangt nauw samen met de ontwikkeling
van bedoelde technische voorzieningen, die op dit moment nog hoogstens in
de kinderschoenen staat, en de ontwikkeling van nieuwe producten
en diensten. Ingrijpen door de nationale wetgever zal eerst plaatsvinden als
niet tussen marktpartijen een afspraak wordt gemaakt over de toegang tot het
beveiligde materiaal; de richtlijn vormt dan ook een belangrijke incentive
voor beide partijen om in onderling overleg tot oplossingen te komen en om
investeringen in nieuwe technologieën mogelijk te maken. Indien de technologie
en de marktwerking voldoende inspelen op de wensen en behoeften van afnemers
is er alle kans dat niet tot het nemen van maatregelen wordt overgegaan. Gedacht
kan worden aan de mogelijkheid van een geluidsdrager die beperkt gekopieerd
kan worden maar niet doorkopieerbaar is of slechts gedurende een zekere tijd
kan worden afgespeeld. Ook mogelijk is dat onbeperkt kopieerbare dragers pas
beschikbaar worden na verloop van enige tijd na de eerste verkrijgbaarstelling,
als het ware een «window», als voorbeeld van een aanvaardbare
afspraak die met consumenten of andere gebruikers kan worden gemaakt.Aandacht verdienen de effecten van de te nemen maatregelen voor de werking
van de interne markt. Het door de Minister van Justitie in het kader van het
wetsvoorstel gevraagde advies van de interdepartementale commissie europees
recht (ICER)1 zal ter harte worden genomen. Deze
commissie heeft gewezen op de mogelijke gevolgen voor het intracommunautair
goederen- en dienstenverkeer indien zulke maatregelen worden genomen en indien
deze maatregelen discriminatoir zijn. Dit effect kan bijvoorbeeld optreden
vanwege het feit dat het regime van beperkingen tussen de lidstaten aanzienlijke
verschillen vertoont. Bij het nemen van maatregelen zal in het bijzonder moeten
worden gelet op het evenredigheidsvereiste.Een belangrijke uitzondering op het hiervoor geschetste systeem is dat
dit stelsel niet van toepassing is op het interactieve on-line verkeer. Het
gaat hier bijvoorbeeld om het on-line afleveren van muziek, film of ander
beschermd materiaal, door internet providers, uitgevers, webcasters of andere
verspreiders aan afnemers, waaronder bibliotheken, educatieve instellingen
of consumenten. Dat is een bewuste keuze van de Europese wetgever geweest.
Op dat terrein, zo is de gedachte, dienen de ontwikkelingen op de markt afgewacht
te worden, welke niet door ingrijpen van de nationale wetgever verstoord dienen
te worden. Deze uitzondering betreft dus niet alle on-line activiteiten. De
bepaling is beperkt tot het interactieve verkeer, dus waarop het zogenaamde
beschikbaarstellingsrecht van toepassing is. «Bulklevering» (niet-interactief)
van informatie, zoals bij voorbespeelde dragers, voorgeprogrammeerde uitzendingen
via kabeldoorgifte, abonnee-tv en simulcasting vallen onder het algemene regime
(overweging 53 van de richtlijn).Het hiervoor geschetste regime roept nieuwe auteursrechtelijke taken voor
de overheid in het leven. In dit geval gaat het vooral om het volgen van de
ontwikkelingen op de markt, het zonodig invloed uitoefenen op die ontwikkelingen
en het nemen van de juiste maatregelen op het juiste moment op een technisch
complex terrein. Over de wijze waarop deze nieuwe taken zullen worden uitgeoefend
en hoe deze precies vorm zullen krijgen zal in een aparte notitie aan de Kamer
aandacht worden besteed. Daarin kunnen de resultaten van het lange termijn
project verwerkt worden. In ieder geval schept artikel V van de wet ook een
verplichting tot driejaarlijkse rapportage aan de Kamer over de toepassing
van dit artikel. Het voorstel bevat een verplichting dat de wetgever periodiek
verslag doet van de toepassing van dit artikel. Een dergelijke «monitoringsplicht»
sluit aan bij rapportageverplichting van de Europese Commissie op grond van
artikel 12, eerste lid, van de richtlijn. In de digitale omgeving bestaat een nog grotere behoefte aan een adequate
identificatie van beschermd materiaal, rechthebbende en licentievoorwaarden.
Met name in een netwerkomgeving, waarin het aanbieden van beschermd materiaal
gemakkelijk en grootschalig kan plaatsvinden, dient dergelijk informatie omtrent
het beheer van rechten betrouwbaar te zijn. In het voorstel zijn regels opgenomen
die het verwijderen en manipuleren van informatie omtrent beheer van rechten
tegengaan. Deze regels sluiten nauw aan bij artikel 7 van de richtlijn dat
een geharmoniseerd kader voor rechtsbescherming tegen het verwijderen en manipuleren
van beheerinformatie biedt.7. Overige onderwerpen7.1 BeslagbepalingDe bestaande mogelijkheden tot handhaving worden uitgebreid door de bepaling
van artikel 28 van de Auteurswet 1912 jo. 17 van de Wet op de naburige rechten
ook van toepassing te verklaren op de producten en andere voorwerpen waarmee
omzeiling wordt mogelijk gemaakt. Deze wijziging volgt uit artikel 8, tweede
lid van de richtlijn. Aangezien de handhaving van de bepalingen inzake omzeiling
in eerste instantie civielrechtelijk van aard is, sluit deze uitbreiding daarop
naadloos aan. In artikel 5c van de Databankenwet is in een databankrechtelijke
equivalent voorzien.7.2 OvergangsrechtDe inwerkingtreding van de voorgestelde regels brengt op een aantal onderdelen
wijzigingen van de bestaande situatie met zich mee. Denkbaar is dat voor het
moment van inwerkingtreden bijvoorbeeld verplichtingen zijn aangegaan of producten
in het verkeer zijn gebracht waarvoor de vraag rijst welke regels daarop van
toepassing zijn. De vraag rijst of bijzondere regels van overgangsrecht noodzakelijk
zijn. De hoofdregel is dat de nieuwe regels onmiddellijk van toepassing zijn.
Gemeend wordt, in lijn met het advies van de commissie auteursrecht, dat de
rechtszekerheid gediend is bij enkele bijzondere regels die de overgang van
«oude» naar het «nieuwe» regime begeleiden (advies
p. 14).7.3 Wijzigingen van de Wet op de naburige rechten en de
DatabankenwetDe wijzigingen hebben betrekking op zowel de Auteurswet als de Wet op
de naburige rechten. In beginsel volgen de aanpassingen van de Wet op de naburige
rechten de wijziging van de Auteurswet 1912. In dat opzicht is onderscheid
gemaakt tussen de regels inzake de rechten en de regels inzake de beperkingen.
De voorgestelde wijzigingen kunnen niet zien op de systematiek van de Wet
op de naburige rechten. Daarom zijn oplossingen gezocht binnen de bestaande
systematiek en de bestaande terminologie. Wat betreft de rechten is een nadere
definiëring van het begrip «reproduceren» voorgesteld die
het reproductiebegrip op een lijn met het auteursrechtelijke reproductiebegrip
brengt. De introductie van het beschikbaarstellingsrecht heeft gevolgen gehad
voor de «catalogus» van rechten van de verschillende rechthebbenden.
Voorts is de reikwijdte van de aanwijzing van de incasso-organisatie ex artikel
15 van de Wet op de naburige rechten aangepast. De aanwijzing is, in lijn
met de richtlijn, niet op het ter beschikking stellen van toepassing. Tot
slot zijn de beperkingen op het auteursrecht die ook relevantie hebben voor
de naburige rechten integraal van overeenkomstige toepassing op de naburige
rechten verklaard. Sommige beperkingen in het auteursrecht hebben voor de
naburige rechten geen betekenis, waarmee is rekening gehouden.De Databankenwet wordt slechts aangepast waar het de technische voorzieningen
en het recht op afgifte betreft. 7.4 Contact ComitéOp grond van de richtlijn is een zogenaamde Contact Comité in het
leven geroepen. Dit comité bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten
en wordt voorgezeten door de Europese Commissie. Zowel de Commissie als een
lidstaat kunnen het initiatief tot het bijeenroepen van het Comité
nemen. Het Comité heeft de volgende taken:– bestudering van de gevolgen van deze richtlijn voor de werking
van de interne markt en onder de aandacht brengen van eventuele moeilijkheden;– regelmatig overleg voeren over problemen in verband met de toepassing
van de richtlijn;– uitwisselen van informatie over relevante ontwikkelingen die zich
in wetgeving en rechtspraak en op economisch, sociaal, cultureel en technologisch
gebied voordoen;– fungeren als forum voor evaluatie van de digitale markt voor beschermd
materiaal, daaronder begrepen het privé-kopiëren en het gebruik
van technische beschermingsmaatregelen.Het Comité heeft geen bevoegdheid om besluiten te nemen of voorstellen
te doen voor regelgeving. Het zal evenmin fungeren als middel om informatie
te vergaren met het oog op infractieprocedures. Niettemin kan het Comité
nuttige diensten bewijzen in het kader van informatie-uitwisseling omtrent
problemen die zich bij de uitvoering van de richtlijn voordoen. Ook zou het
Comité kunnen fungeren als platform om voorstellen tot aanpassing van
de richtlijn te bespreken.Bij de evaluatie als bedoeld in artikel 12 van de richtlijn zullen de
gevolgen van toepassing van nationale maatregelen die voortvloeien uit artikel
6, vierde lid, van de richtlijn worden ingebracht. De regering neemt zich
voor aan deze gevolgen ook bij de evaluatie als bedoeld in artikel V van het
voorstel aandacht te schenken.7.5 Technische wijzigingenVoorts dwingt de richtlijn tot een zeer beperkt aantal technische wijzigingen.
Artikel 11, tweede lid, van de richtlijn bevat een wijziging van EG-richtlijn
93/98 inzake harmonisatie beschermingsduur, die gevolgen heeft voor artikel
12, tweede lid, van de Wet op de naburige rechten.8. BedrijfseffectenDe voorgestelde regelgeving is zowel op het bedrijfsleven als op instellingen
die geen beroep of bedrijf uitoefenen en particulieren van toepassing. De
richtlijn laat slechts op een aantal punten ruimte voor eigen nationaal beleid,
zoals terzake van de wettelijke beperkingen, en ook dan binnen de door de
richtlijn aangegeven kaders. Van belang is voorts dat de richtlijn regels
bevat die een «horizontale» betekenis hebben, dat wil zeggen dat
ze belangrijke onderdelen van het auteursrecht en de naburige rechten op geharmoniseerde
wijze regelen. Deze regels hebben in beginsel een algemene gelding, zodat
elk bedrijf dat handelingen verricht die door de voorgestelde regelgeving
worden bestreken daardoor effecten ondervindt. In het algemeen kan worden
gezegd dat het voorstel slechts beperkte wijzigingen brengt in de situatie
voor bedrijven die reeds door het auteursrecht en de naburige rechten geraakt
worden. Het voorstel beoogt de bestaande situatie zoveel mogelijk intact te
laten. Voorzover auteursrecht voor bepaalde categorieën reeds een bijzondere
betekenis heeft, zoals uitgeverijen, drukkerijen en reproductie van opgenomen
media, vervaardiging van elektrische en optische apparaten en instrumenten,
vervaardiging van audio-, video- en telecommunicatieapparaten en -benodigdheden,
wetenschappelijke instituten, vervoer-, communicatie- en mediabedrijven, horeca,
kabeldistributeurs, telecombedrijven, omroeporganisaties, audiovisuele
producenten, onderwijs-, kunst-, amusements-, bibliotheek-, archief- en museuminstellingen,
openbaar bestuur en overheidsdiensten, blijft die bijzondere betekenis behouden.Tot een beter begrip van de bedrijfseffecten dient een onderscheid tussen
bedrijven van wie de producten en diensten door het auteursrecht en de naburige
rechten beschermd worden, zoals uitgevers, fonogrammenproducenten, filmproducenten,
omroeporganisaties, grafische bedrijven en ook beroeps- of bedrijfsmatig werkzame
natuurlijke personen die beschermd materiaal scheppen, en bedrijven die voor
het gebruik van deze producten en diensten direct of indirect een vergoeding
betalen. Tot deze laatste categorie behoren bedrijven die informatie vergaren,
bewerken en verspreiden, muziek gebruiken in bijvoorbeeld bedrijfskantines,
horeca-instellingen, zorg-, onderwijs- en onderzoeksinstellingen, culturele
instellingen, als theaters en bioscopen, computerapparatuurontwikkelaars en
informatietechnologiebedrijven die apparatuur vervaardigen waarmee beschermd
materiaal kan worden opgeslagen, bewerkt, gebruikt en verspreid. Hier kan
sprake zijn van een overlap, want tot deze laatste categorie behoren kunnen
ook de eerder genoemde bedrijven behoren van wie de producten en diensten
worden beschermd. Deze bedrijven maken namelijk zelf ook gebruik van beschermd
materiaal, zoals dagbladuitgevers van het werk van journalisten of audiovisuele
producenten van de prestaties van acteurs, en betalen daarvoor evenzeer vergoedingen.
Voor een belangrijk deel worden deze vergoedingen echter verdisconteerd in
arbeidsrechtelijke verhoudingen.De voorgestelde regelgeving is niet specifiek op bepaalde categorieën
bedrijven van toepassing of daarvoor van betekenis; zij is evenmin slechts
van belang voor het digitale domein. In zoverre kan elk bedrijf actief in
sectoren als landbouw, jacht en bosbouw, visserij, winning van delfstoffen,
industrie, productie en distributie van elektriciteit, aardgas en water, bouwnijverheid,
reparatie van consumentenartikelen en handel, horeca, vervoer, opslag en communicatie,
financiële instellingen, verhuur van en handel in onroerend goed, verhuur
van roerende goederen en zakelijke dienstverlening, door deze regelgeving
worden geraakt. Het is derhalve niet zinvol een poging te doen tot kwantificering
van het aantal bedrijven dat daadwerkelijk met de ontwerp-regelgeving wordt
geconfronteerd.Niettemin kan met het oog op de bedrijfseffecten worden aangetekend dat
het wetsvoorstel een aantal nieuwe elementen bevat. De eerste is de regel
van de communautaire uitputting van het auteursrecht (artikel 12b van de Auteurswet
1912) die een wijziging van de bestaande situatie betekent. Binnen het auteursrecht
bestaat naar huidig recht de regel dat de verhandeling van elk product waarop
een beschermd werk is vastgelegd (boek, dvd, andere geluids-, beeld- of tekstdrager)
vrij is, ongeacht waar ter wereld het product door of met toestemming van
de rechthebbende voor het eerst in het verkeer is gebracht. Met name parallelimporteurs
kunnen door deze inperking als gevolg van het voorstel van hun mogelijkheden
geraakt worden, aangezien zij toestemming van de auteursrechthebbende nodig
hebben om producten van buiten de Europese Gemeenschap te importeren. Deze
wijziging volgt uit de richtlijn en is overigens in lijn met de andere richtlijnen
en verordeningen die tot dusverre op Europees niveau zijn vastgesteld, zoals
voor auteursrecht op computerprogrammatuur, naburige rechten, auteursrecht
en sui generis rechten op databanken, merkenrecht, modellenrecht en kwekersrecht.De tweede is dat voor interactieve, «on demand» levering van
beschermd materiaal deels een nieuw rechtsregime wordt ingevoerd. Met name
fonogrammenproducenten en muzikanten beschikken naar aanleiding van het voorstel
over een uitsluitend recht dat hen in staat stelt de levering aan individuele
afspraken te onderwerpen. De inhoud van die voorwaarden, waaronder de prijs,
is aan onderhandelingen overgelaten. Dat geldt voor ander beschermd materiaal
dan muziek overigens evenzeer; zie daarvoor het voorgestelde
artikel 29a, vierde lid, van de Auteurswet 1912, jo. artikel 19, derde lid,
Wet naburige rechten en artikel 5a, derde lid, van de Databankenwet. Aangezien
deze markt zich nog in een embryonaal stadium van ontwikkeling bevindt, valt
nog moeilijk te voorspellen hoe de bedrijfseffecten van deze nieuwe regels
precies zullen uitpakken.Het derde element is dat de bestaande regeling van de heffing op lege
voorwerpen om beeld en geluid op te nemen wordt aangepast, in die zin dat
de categorie voorwerpen die in potentie onder de regeling kan komen te vallen,
wordt uitgebreid (zie het voorstel voor artikel 16c van de Auteurswet 1912).
Ook voorwerpen die geschikt zijn om ander beschermd materiaal dan muziek en
bewegend beeld op vast leggen kunnen onderworpen worden aan een heffing. Deze
regeling raakt de producenten en importeurs van deze voorwerpen. Voortgebouwd
wordt op de bestaande systematiek van een centrale incasso-organisatie en
een structuur van collectieve onderhandeling, mede met het oog op beperking
van administratieve lasten. Het concrete effect van deze wijziging is overigens
afhankelijk van nadere uitvoeringswetgeving. Dit element moet worden gezien
in samenhang met de bepalingen omtrent technische voorzieningen, die althans
voor een deel een belangrijke rol zullen spelen in de verhouding tussen producenten
(en importeurs) van beschermd materiaal, zoals uitgevers, beeld- en geluidsproducenten
en omroeporganisaties, en producenten (en importeurs) van informatietechnologische
producten, zoals producenten van kantoorapparatuur, computers en computerrandapparatuur,
producenten van audio- en videoapparaten.Andere wijzingen hebben hoofdzakelijk een technisch-juridisch karakter,
vloeien voort uit de richtlijn en vormen in overige gevallen een codificatie
van bestaande rechtspraak of spelen in op maatschappelijke ontwikkelingen,
zoals de beperking ten behoeve van parodieën, karikaturen en pastiches.De voorgestelde regelgeving is structureel van karakter, hoewel te verwachten
valt dat op termijn door de snelheid van de economische en technologische
ontwikkelingen verdere aanpassingen van de wetgeving nodig zijn, in het bijzonder
als gevolg van nieuwe Europese regels. Van financiële effecten, in de
zin van financiële rechten of verplichtingen voor het bedrijfsleven jegens
de overheid en haar uitvoeringsinstanties is geen sprake. Het gaat om privaatrechtelijke
aanspraken, die rechthebbenden de mogelijkheid bieden vergoedingen te vragen
voor gebruik van beschermd materiaal. Als het gaat om nalevingseffecten valt
op twee ontwikkelingen te wijzen. De eerste is dat toepassing van het auteursrecht
in de digitale omgeving, ook los van de voorgestelde regelgeving, mogelijk
kan leiden tot een toename van een ander soort methoden om voor gebruik van
beschermd materiaal te betalen, zoals modellen gebaseerd op betaling-per-gebruikshandeling,
hetgeen niet alleen tot een nauwkeuriger afstemming tussen vraag en aanbod
kan leiden maar ook tot besparingen. Dit kan ertoe leiden dat bedrijven en
rechthebbenden meer dan thans het geval is maatwerkafspraken maken waarbij
ook de nalevingseffecten kunnen worden betrokken. Het valt te verwachten dat
maatwerkafspraken niet alleen voor grote afnemers van beschermd materiaal
van belang zullen zijn, maar ook voor minder grote. Tegelijk is denkbaar dat
de minder grote afnemer, tot en met de consument, meer keuzemogelijkheden
krijgt dan thans het geval is bij de afname van een enkele beeld- of geluidsdrager
(boek, cd of dvd) en dat de keuze ook in de gevraagde prijs tot uitdrukking
komt. Zo'n keuze kan bijvoorbeeld neerkomen op de mogelijkheid van in tijd
beperkt beluisterbare, niet-kopieerbare muziek of films, tot onbeperkte gebruiks-
en kopieermogelijkheden. De tweede ontwikkeling is dat de techniek daarbij
ondersteunend kan helpen, in de zin van hulp bij het bepalen van de hoogte
van de vergoeding en steun bij het bestrijden van piraterij. In zoverre is
te verwachten dat baten en kosten tegen elkaar zullen opwegen, afgezien van
het positieve effect dat de richtlijn (en de uitvoering in de nationale
wetgeving) beoogt te hebben terzake de culturele productie en de technologische
ontwikkeling. Terzake van de administratieve lasten is in beginsel niet van
verzwaring ten opzichte van de bestaande situatie sprake. Reeds onder de bestaande
wetgeving is sprake van een heffing op voorwerpen waarop beschermd materiaal
wordt vastgelegd, die zodanig is ingericht dat de administratieve lasten voor
het bedrijfsleven tot een minimum zijn beperkt. Zoals hierboven is aangegeven,
wordt de kring van rechthebbenden uitgebreid en mogelijk ook die van betalingsplichtigen.De essentie van het auteursrecht en de naburige rechten is dat de rechthebbende
een mogelijkheid wordt geboden een vergoeding te vragen voor het materiaal
waartoe hij is gerechtigd. Dat betekent dat de bepaling van de prijs voor
het gebruik van beschermd materiaal in onderhandelingen wordt vastgesteld,
zodat een ieder in beginsel de mogelijkheid heeft zijn eigen lasten te bepalen.
Voorzover de vergoeding onevenredig hoog is, voorziet het mededingingsrecht
in een correctie.Over de stand van zaken ten aanzien van de regelgeving op het onderhavige
terrein in voor Nederland relevante andere landen valt op dit moment weinig
te zeggen. Op dit moment is sprake van een grote diversiteit als het gaat
om regels inzake auteursrecht op de interne markt; de richtlijn zal aan die
diversiteit voor een deel een einde maken. De richtlijn dient door alle lidstaten
voor 22 december 2002 in hun nationale wetgeving te zijn uitgevoerd. Doel
van de richtlijn is eenmaking van de rechtsregels en bevordering van de werking
van de interne markt. Op dit moment zijn nog geen gegevens bekend omtrent
de stand van zaken in de andere lidstaten. De richtlijn legt echter op alle
lidstaten dezelfde verplichtingen op.Geen van de voorgestelde regels hebben het effect dat voor de toegang
tot een beroep op bedrijf meer of strengere eisen worden gesteld dan een EG-richtlijn
vereist of dat aan de uitoefening daarvan dergelijke meer of strengere eisen
worden gesteld. De richtlijn, die is bedoeld om de rechtsregels op dit terrein
te harmoniseren en om de goede werking van de interne markt te bevorderen,
laat lidstaten slechts op enkele punten ruimte voor afwijkende regels, zoals
tot het binnen zekere grenzen regelen van wettelijk beperkingen op het auteursrecht
en de naburige rechten, die het betrokken bedrijfsleven ten goede kunnen komen.
Deze ruimte is in het voorstel in een aantal gevallen benut, maar is voor
alle lidstaten gelijk. Voor de Nederlandse wetgeving zijn de uitgangspunten
hierboven reeds aangegeven. Zij komen erop neer dat zoveel als mogelijk aansluiting
is gezocht bij de bestaande regels.De voorgestelde regelgeving heeft geen bijzondere gevolgen voor de marktwerking.
Het is niet te verwachten dat de toetreding van nieuwe bedrijven tot de markt
door deze regelgeving wordt bemoeilijkt. Daar komt bij dat de regelgeving
dient ter bevordering van de werking van de interne markt, zodat een «level
playing field» ontstaat voor bedrijven, die op een veel grotere schaal
hun prestaties kunnen uitbaten. In zoverre wordt grensoverschrijdend verkeer
van beschermd materiaal bevorderd. De voorgestelde regelgeving heeft bovendien
minimale effecten op de structuur van de markt, aangezien zoveel als mogelijk
behoud van de bestaande situatie is beoogd. Als het gaat om de toepassing
van technische voorzieningen, voorziet de wetgeving in een mechanisme dat
dient ter bescherming van bepaalde gebruikersbelangen, dat evenwel slechts
onder strenge voorwaarden wordt toegepast.Uitzondering moet worden gemaakt voor de situatie van de «on demand»
ter beschikkingstelling van diensten waarvoor rechthebbenden een uitsluitend
recht wordt toegekend, terwijl bij het openbaarmaken van commerciële
fonogrammen thans een vergoedingsrecht bestaat. Door deze maatregel worden
de mogelijkheden van fonogrammenproducenten en uitvoerende kunstenaars tot
individuele afrekening voor het gebruik van hun prestaties vergroot. Voor
deze on demand ter beschikkingstelling dienen gebruikers individuele afspraken
te maken met rechthebbenden, die overigens in beginsel de vrijheid
hebben hun rechten in collectief verband uit te oefenen. In zoverre is van
vermindering van overheidsbemoeienis met het beheer van deze rechten, dat
thans is opgedragen aan de incasso- en repartitie-organisatie SENA, sprake
aangezien de aanwijzing van Sena voor de uitoefening van het beschikbaarstellingsrecht
niet meer zal gelden. Ook overigens is te verwachten dat op het terrein van
de on demand ter beschikkingstelling meer maatwerkafspraken zullen totstandkomen.
De Europese wetgever heeft dit terrein, ook waar het gaat om de mogelijkheden
van de lidstaten om in te grijpen, bewust zoveel als mogelijk aan de marktontwikkelingen
willen overlaten (zie overweging 26 van de richtlijn voor een belangrijk voorbeeld),
waarbij de richtlijn in een mechanisme van monitoring voorziet. Eenzelfde
mechanisme is overigens ook in het voorstel voorzien.De verwachting van de Europese wetgever is dat de geharmoniseerde nationale
wetgeving zal leiden tot groei en vergroting van het Europese concurrentievermogen
op het gebied van de voorziening van inhoud en de informatietechnologie en,
meer in het algemeen, in een hele reeks industriële en culturele sectoren.
Dit heeft ook positieve effecten op de werkgelegenheid.9. Handhaving en uitoefeningReeds de huidige wetgeving voorziet in een uitgebreid stelsel van middelen
tot civielrechtelijke en strafrechtelijke handhaving (zie artikel 26 e.v van
de Auteurswet 1912 en artikel 13 e.v. van de Wet naburige rechten). In dat
stelsel wordt in beginsel geen wijziging gebracht, met uitzondering van de
aanvulling van artikel 28 van de Auteurswet jo. artikel 17 van de Wet naburige
rechten en het nieuwe artikel 5c van de Databankenwet. Het stelsel voldoet
overigens reeds aan de instructie van artikel 8 van de richtlijn, dat lidstaten
opdraagt in passende sancties en rechtsmiddelen te voorzien. De nieuwe bepalingen
inzake technische voorzieningen zijn civielrechtelijke gesanctioneerd. Elders
is uiteengezet dat in de toekomst zal worden bezien of deze bepalingen ook
door middel van bijzondere strafbepalingen gehandhaafd dienen te worden. Daarbij
is verband gelegd met de betekenis van het verdrag van de Raad van Europa
inzake «Crime in Cyberspace».Het voorstel brengt in beginsel geen wijziging in het stelsel van uitoefening
van rechten, in zoverre dat het de ruimte biedt voor toegesneden wijzen van
uitoefening rekening houdend met de ontwikkelingen op de markt. De aandacht
verdient dat de aanwijzing van de incasso-organisatie van artikel 15 Wet naburige
rechten wordt beperkt in die zin dat als gevolg van de richtlijn het terbeschikkingsstellingsrecht
uitdrukkelijk als uitsluitend recht wordt geformuleerd. Niet uitgesloten is
dat ook dit terbeschikkingsstellingsrecht collectief zal worden uitgeoefend,
maar de wet dwingt daar niet toe.ARTIKELENAuteurswet 1912I, onderdeel AArtikel 12bArtikel 4 lid 2 van de richtlijn bepaalt dat het «distributierecht»
met betrekking tot het origineel of de kopieën van een werk in de Gemeenschap
alleen dan is uitgeput wanneer de eerste verkoop of andere eigendomsovergang
van dat materiaal in de Gemeenschap geschiedt door de rechthebbende
of met diens toestemming. Hoewel de Auteurswet 1912 zich over het vraagstuk
van de uitputting niet uitlaat, althans niet in het algemeen, werd tot dusverre
aangenomen dat binnen het auteursrecht het recht tot verspreiding van fysieke
exemplaren van een werk na het eerste in het verkeer brengen was uitgeput.
Met deze regel, neergelegd in een voorstel tot aanpassing van artikel 12b
van de Auteurswet 1912, is derhalve een punt gezet achter de «wereldwijde»
uitputting van het auteursrecht. Import van buiten de Europese Economische
Ruimte kan worden tegengehouden door de rechthebbende indien daarvoor geen
toestemming is verleend. «Gemeenschapsuitputting» geldt reeds
voor naburige rechten, mede naar aanleiding van de uitspraak van het Hof van
Justitie van 16 juli 1998 inzake Silhouette (NJ 1999, 392), auteursrecht op
computerprogramma's en databankrechten. De Eerste richtlijn 89/104EEG van
de Raad van 21 december 1988 betreffende de aanpassing van het merkenrecht
der lidstaten (PbEG 1 februari 1989 L 40/1), de Verordening (EG)
nr. 40/94 inzake het Gemeenschapsmerk van 20 december 1993 (PbEG 14 januari
1994 L 11/1), de Verordening (EG) nr. 2100/94 van de Raad inzake het
communautaire kwekersrecht van 27 juli 1994 (PbEG 1 september 1994,
L 227/1) en Richtlijn 98/71/EG van het Europees Parlement en de Raad
van 13 oktober 1998 inzake de rechtsbescherming van modellen (PbEG L 289/28)
bevatten een regel van communautaire uitputting. Ook de daarna, voor het merkenrecht
gewezen jurisprudentie van het Hof, heeft betekenis voor de uitleg van de
onderhavige bepaling. Voorzover het auteursrecht op databanken betreft is
de regel van de Gemeenschapsuitputting neergelegd in artikel 12b van de Auteurswet
1912, dat door het voorstel een algemene strekking krijgt. Voorzover het gaat
om het «sui generis» recht op databanken is de regel van de Gemeenschapsuitputting
neergelegd in artikel 2, derde lid, van de Databankenwet.De uitputtingsregel beperkt zich tot het verspreiden van het origineel
en kopieën daarvan, dat wil zeggen vastgelegde exemplaren dus als tastbare
voorwerpen in het verkeer worden gebracht (zie verklaring betreffende artikelen
6 en 7 van het WIPO-verdrag inzake auteursrecht). Bij dienstverlening, zoals
verhuur of uitleen, is van uitputting geen sprake.I, onderdeel BArtikel 13aArtikel 2 van de richtlijn bevat het zogenaamde reproductierecht. De volgens
overweging 21 van de richtlijn met het oog op de rechtszekerheid ruime omschrijving
bouwt voort op het «acquis communautaire» met name artikel 4,
sub a, van de EG-richtlijn 91/250 inzake bescherming computerprogrammatuur
en artikel 5, sub a, van de EG-richtlijn 96/9 inzake bescherming van databanken.
Artikel 5, eerste lid, van de richtlijn, dat een bijzondere beperking op het
reproductierecht bevat, vormt de enige beperking op het auteursrecht die de
lidstaten verplicht zijn over te nemen. De richtlijn laat evenwel de ruimte
aan de nationale wetgever om zelf te bepalen op welke wijze deze bepaling
wordt uitgevoerd. De commissie auteursrecht heeft geadviseerd tot aanpassing
van de bestaande bepaling inzake de verveelvoudiging van werken. Eerder is
verdedigd dat het begrip «verveelvoudiging» in het Nederlands
recht een normatief begrip is dat aan de hand van de omstandigheden van het
geval door de rechter nader wordt ingevuld. Dat uitgangspunt, dat in de Auteurswet
ook geldt terzake van het begrip «openbaarmaken», wordt zoveel
als mogelijk intact gelaten, mede aangezien het begrip «verveelvoudiging»
meer omvattend is dan het begrip «reproductie» dat in de richtlijn
wordt gehanteerd. Aangenomen mag worden dat reeds het huidige verveelvoudigingsbegrip
ook «tijdelijke» reproductiehandelingen omvat, zoals
het tijdelijk opslaan van een stuk (beschermde) tekst of muziek in het geheugen
van een computer. Artikel 2 van de richtlijn bevat echter een reproductiebegrip
dat elke ook puur technische reproductie omvat, dit in verband met artikel
5, eerste lid, dat een categorie reproducties van de toepassing van het recht
uitsluit, namelijk die reproducties die van voorbijgaande of incidentele aard
zijn, en die een integraal en essentieel onderdeel vormen van een technisch
procédé dat wordt toegepast met als enig doel de doorgifte in
een netwerk tussen derden door een tussenpersoon of een rechtmatig gebruik
mogelijk te maken, en die geen zelfstandige economische betekenis bezitten.
Het doel van deze bepaling is om kopieën die slechts een technisch en
functioneel doel hebben buiten het bereik van het auteursrecht te houden.
Het gaat bijvoorbeeld om kopieën die nodig zijn om berichten door te
geven binnen een netwerk, zoals geschiedt door een Internet service provider.
Het kan ook gaan om kopieën die onmisbaar zijn om een werk vanaf een
beeldscherm te kunnen raadplegen, dus het projecteren van een werk op een
beeldscherm of het effect dat wordt bewerkstelligd door het bewegen van de
cursor waarmee door een elektronisch document kan worden gebladerd. De bepaling
is ook op intranetten alsmede op personal computers en «stand alone»
apparatuur van toepassing. Met «essentieel» wordt niet alleen
gedoeld op wat in de technische sfeer essentieel is. Ook wat«economisch
essentieel» is, valt binnen de reikwijdte van de beperking. Met andere
woorden, ook een economische noodzaak, bijvoorbeeld als een kopieerhandeling
onmisbaar is voor een adequate, binnen de bedrijfstak normale en gangbare
en aan de gerechtvaardigde verwachtingen van afnemers beantwoordende dienstverlening
kan aanleiding zijn voor toepassing van deze regel. Hetzelfde geldt voor het
voorkomen dat economisch onverantwoorde en onnodig belastende voorzieningen
worden getroffen, dat aanleiding kan zijn voor toepassing van deze regel.
Door deze bepaling wordt «browsen» mogelijk gemaakt (overweging
33 van de richtlijn) en ook (bepaalde vormen van)«cachen», onder
andere met het oog op het doelmatig functioneren van doorgiftesystemen, op
voorwaarde dat de tussenpersoon de informatie niet modificeert en niet intervenieert
bij het alom erkende en in de bedrijfstak gangbare rechtmatig gebruik van
technologie voor het verkrijgen van gegevens over het gebruik van de informatie.Van rechtmatig gebruik is sprake indien het door de rechthebbende is toegestaan
(bijvoorbeeld al dan niet uitdrukkelijk is gelicentieerd), indien het onder
een wettelijke beperking valt dan wel indien het niet bij de wet is beperkt
(dus bijvoorbeeld het enkele lezen of luisteren, handelingen die niet als
verveelvoudigen of openbaarmaken zijn aan te merken).De voorwaarde dat de handelingen geen zelfstandige economische betekenis
mogen bezitten, maakt het voor de rechter nadrukkelijk mogelijk om van geval
tot geval de vraag te beantwoorden of een auteursrechtelijke relevante verveelvoudiging
heeft plaatsgevonden, indachtig de in de driestappentoets tot uitdrukking
gebrachte voorwaarden dat geen afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie
en dat de wettige belangen van de rechthebbenden niet onredelijk worden geschaad.Deze bepaling doet op zich niets af aan de aansprakelijkheid van tussenpersonen,
waarover het voorstel tot uitvoering van richtlijn nr. 2000/31/EG van het
Europees Parlement en de Raad betreffende bepaalde juridische aspecten van
diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel,
in de interne markt (PbEG L 178) een regeling is opgenomen. Het gaat
in het voorstel slechts om de kopieën die wel of niet onder het auteursrecht
vallen, waarvoor wel of niet toestemming nodig is en waarvoor wel of niet
een vergoeding is verschuldigd. Dat is een andere vraag dan waarvoor de tussenpersoon
op grond van zijn verantwoordelijkheid voor of betrokkenheid
bij het verkeer over een elektronisch netwerk aansprakelijk kan zijn. Op grond
van artikel 8 van de richtlijn kan een verbodsactie worden ingesteld jegens
tussenpersonen die een bijdrage leveren aan het ontsluiten van informatie
die van derden afkomstig is die inbreuk oplevert op auteursrecht of naburige
rechten. Het feit dat daarmee binnen de door artikel 5, eerste lid gestelde
voorwaarden wordt gehandeld, doet daaraan niet af. De mogelijkheid een verbod
in te stellen komt als zodanig ook voor in de aansprakelijkheidsregeling van
richtlijn nr. 2000/31/EG.I, Onderdeel CArtikel 15Het huidige artikel 15, dat een beperking bevat ten behoeve van het ten
behoeve van de «pers» tot op zekere hoogte vrij overnemen van
«persberichten» in andere nieuwsmedia, bevat mediaspecifieke regels,
doordat wordt verwezen naar dagbladen, nieuwsbladen, weekbladen, tijdschriften,
en radio- en televisieprogramma's. Artikel 5, derde lid, sub c, van de richtlijn
laat niet slechts de lidstaten de vrijheid een zekere overnamevrijheid intact
te laten, maar biedt ook de ruimte om de bepaling in de Auteurswet 1912 technologieneutraal
te formuleren. Bovendien bestaat voor lidstaten de ruimte om een eigen invulling
aan het begrip «pers» te geven, dat immers geen nauwkeurig afgebakend
begrip is. De commissie heeft geadviseerd de geboden ruimte te benutten. Gewezen
wordt op het verband met artikel 16a Auteurswet, waarvan de materie eveneens
door artikel 5, derde lid, sub c van de richtlijn wordt gedekt.Hoewel de thans gebruikte terminologie zich ook wel extensief laat interpreteren,
zoals toepassing op abonnee-tv, ziekenhuisomroep en verschijnselen als Viditel
en Teletekst, of «het tijdschrift op Internet», is er geen reden
aan te nemen waarom de in dit artikel gewaarborgde overnamevrijheid niet ook
op andere nieuwsmedia met zelfde functies van toepassing kan zijn, zoals telefonische
nieuwsvoorziening en webpagina's op Internet. Vandaar dat de bepaling omtrent
de reikwijdte van dit artikel in het eerste lid is uitgebreid tot «een
ander medium dat eenzelfde functie vervult». Dat betekent derhalve dat,
zoals ook thans het geval is, bij opslag of aanbieding van een meer permanent
karakter, waarbij een element van duurzame of tijdloze exploitatie een overheersende
rol speelt, zoals bij archieffuncties, deze bepaling toepassing mist. De nadere
invulling van de ruimte die deze richtlijn laat, wordt aan de rechter overgelaten.
Niet noodzakelijkerwijs leidt toepassing in de digitale omgeving tot precies
hetzelfde resultaat als in de papieren wereld. Daarbij ware onderscheid te
maken tussen enerzijds het gebied dat mede door deze bepaling wordt bestreken,
zoals zelfs de papieren knipselkrant, waarvan de Hoge Raad in zijn uitspraak
van 10 november 1995, NJ 1996, 177 (Stichting Reprorecht/NBLC), met een
beroep op de wetsgeschiedenis heeft uitgemaakt onder deze bepaling valt, en
anderzijds de situatie waar het gebruik van nieuwsberichten een economisch
zelfstandige betekenis krijgt en die ook een exploitatiebelang van rechthebbenden
raakt, bijvoorbeeld omdat rechthebbenden in die behoefte met behulp van dienstverlening
voorzien. Nieuwe technologieën leiden tot het ontstaan van een nieuwe
markt voor informatielevering op maat vanuit informatiedatabanken en elektronische
nieuwsdiensten. In de praktijk komen steeds vaker afspraken tot stand tussen
informatieleveranciers en -afnemers omtrent dergelijke diensten. In zoverre
ware hier voor de rechter bijzondere betekenis te hechten aan de «drie-stappen-toets»
van artikel 5, vijfde lid, van de richtlijn.Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om een zelfde bepaling ook in de
Wet op de naburige rechten op te nemen. Daarmee wordt een omissie inde
huidige wetgeving hersteld, aangezien geen enkele reden bestaat waarom zo'n
bepaling niet ook op het terrein van naburige rechten van toepassing zou zijn.
Er is geen reden waarom deze bepaling niet ook op omroepprogramma's waarin
actuele onderwerpen aan de orde komen van toepassing zou zijn. De commissie
auteursrecht heeft daarop gewezen en haar advies wordt graag overgenomen.
Deze bepaling zal worden opgenomen in artikel 10 van de Wet op de naburige
rechten; verwezen wordt naar de toelichting op dat artikel.Ook wordt een ander advies van de commissie overgenomen, namelijk om de
mogelijkheid dat de rechthebbende een voorbehoud maakt te veralgemeniseren,
zij het dat wordt voorgesteld om de mogelijkheid om een voorbehoud ook te
laten gelden voor nieuwsberichten en gemengde berichten. Een en ander leidt
tot schrapping van het huidige tweede en derde lid van artikel 15. De aparte
regeling voor het maken van het voorbehoud waar het gaat om het overnemen
uit tijdschriften, waar artikel 15 thans voorschrijft dat dit mogelijk is
door een voorbehoud in algemene bewoordingen aan het hoofd van het nummer,
wordt afgeschaft. De regering is het eens met de commissie dat zo'n bijzondere
bepaling arbitrair is en in feite dwingt na te gaan of niet voor andere publicatiemiddelen
eveneens bijzondere regels nodig zijn. De behoefte daaraan is niet gebleken.
Wel wordt vereist dat het voorbehoud «uitdrukkelijk» wordt gemaakt,
hetgeen ook door de richtlijn wordt toegelaten. Het moet de gebruiker duidelijk
kunnen zijn dat een voorbehoud gemaakt is. Aan de plaats waar het voorbehoud
wordt gemaakt, behoeven geen bijzondere eisen te worden gesteld. Zo'n mededeling
kan bijvoorbeeld op een daartoe bestemde plaats in de uitgave of op de website
worden geplaatst.Het voorgestelde tweede lid is vernummerd maar inhoudelijk niet gewijzigd.I, onderdeel DArtikel 15aEen belangrijke beperking op het auteursrecht vormt de mogelijkheid om
uit een werk te citeren. Daartoe biedt het huidige artikel 15a de mogelijkheid.
De commissie auteursrecht heeft evenwel aangegeven dat de huidige bepaling
als te knellend wordt ervaren. Artikel 5, derde lid, sub d biedt de mogelijkheid
een open doelomschrijving te introduceren. Om die reden heeft de commissie
voorgesteld om aan de huidige opsomming van werken in welke vorm geciteerd
mag worden de woorden «of voor een soortgelijk doeleinde» toe
te voegen. Dat voorstel wordt overgenomen. Dit betekent onder meer dat thans
duidelijker wordt gemaakt dat ook een citaat uit en in een werk van kunst,
zoals een beeld- of een klankcitaat, mogelijk is, en dat in bijzondere gevallen
een citaat ook een geheel werk kan betreffen, uiteraard binnen de strenge
voorwaarden die het artikel overigens stelt, zoals het verband met de omgeving
waarbinnen geciteerd wordt en de morele rechten van de auteur. (In de overeenkomstige
bepaling in de Wet op de naburige rechten is ook rekening gehouden met de
morele rechten van de uitvoerende kunstenaar.) Anders dan de commissie heeft
voorgesteld, wordt het tweede lid van dit artikel geschrapt. De daarin tot
uitdrukking gebrachte specifieke en starre en in verband met de digitaliseringminder
goed hanteerbare en uitvoerbare normen zijn daarmee echter niet verdwenen
of betekenisloos geworden. Een beoordeling van de gevallen die thans worden
begrepen onder het tweede lid, kan door de rechter geschieden aan de hand
van de algemene norm van het eerste lid, onder 2°, namelijk dat het citeren
in overeenstemming moet zijn met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk
verkeer redelijkerwijs geoorloofd is en aantal en omvang der geciteerde gedeelten door het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd. Zo kan een
afwijkend formaat bij het citeren uit bepaalde categorieën werken, zoals
fotografische werken en werken van toegepaste kunst, voor de geoorloofdheid
van het citaat een proportionele voorwaarde zijn. Het gaat daarbij ook om
de vraag wat als citaat herkenbaar is, of wat de grenzen van deze beperking
overschrijdt bijvoorbeeld omdat een afbeelding de functie van «versiering»
krijgt. In de rechtspraak is nadere invulling gegeven aan deze regels van
het maatschappelijk verkeer, zoals in Hoge Raad 22 juni 1990, NJ 1991
(Zienderogen Kunst) en Hoge Raad 26 juni 1992, NJ 1993, 205 (Damave/Trouw),
aan welke rechtspraak de voorgestelde wijziging niets afdoet.Gewezen wordt op het laatste zinsdeel van artikel 5, derde lid, sub c,
«tenzij dit aantoonbaar niet mogelijk is». Dit onderdeel is aan
dit artikellid toegevoegd als gevolg van een amendement van het Europees Parlement.
Met de commissie auteursrecht is de regering van mening dat de voorgestelde
terminologie van artikel 15a, eerste lid, sub 4 in overeenstemming is met
de richtlijn, waarbij in het voorstel nog een technische aanscherping van
deze bepaling(en) heeft plaatsgevonden. Dezelfde terminologie komt ook voor
op enkele andere plaatsen van de richtlijn, namelijk bij artikel 5, derde
lid, sub a, sub d en sub f. Bij de uitvoering van deze bepalingen respectievelijk
in artikel 15a en 16 van de Auteurswet jo. artikel 10 en 11 van de Wet op
de naburige rechten is, voorzover toepasselijk, dezelfde benadering gevolgd
als bij dit artikel.Een verfijning van de door de commissie voorgestelde wetstekst is aangebracht
door de nummering binnen het eerste lid van artikel 15a te handhaven, waar
de commissie een doorlopende (maar inhoudelijk identieke) tekst had voorgesteld.
Dit hangt samen met de mogelijkheid om in artikel 10 van de Wet op de naburige
rechten, waarin een soortgelijke beperking is opgenomen, te kunnen verwijzen
naar de afzonderlijke onderdelen van dit lid.Een ander voorstel van de commissie, namelijk om de mogelijkheid om bij
algemene maatregel van bestuur te bepalen wat «naar de regels van het
maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is» te schrappen,
wordt eveneens overgenomen. Aan deze mogelijkheid is tot dusverre nooit uitvoering
gegeven. De behoefte aan deze mogelijkheid is in de praktijk nooit gebleken.
De regering meent dat het richting geven aan wat maatschappelijk wenselijk
is op dit terrein heel wel in eerste instantie aan de betrokken partijen en
in geval zij er niet uitkomen, aan de rechter kan worden overgelaten. De voorstellen
doen dan ook niet af aan de rechtspraak die over dit artikel is ontwikkeld
en waarin ook invulling is gegeven aan deze verkeersnorm.Het tweede en derde lid zijn vernummerd maar inhoudelijk niet gewijzigd.I, onderdeel EArtikel 15hMet de brede toegang tot een pluriform informatieaanbod en met het behoud
van het culturele erfgoed is een groot maatschappelijk belang gemoeid. Een
publiek toegankelijke instelling als een bibliotheek heeft als doel informatie
voor een breed of minder breed publiek toegankelijk te maken door de mogelijkheid
te geven de collectie te raadplegen in de lees- of studiezaal. In de analoge
wereld zijn daartoe boeken, tijdschriften, naslagwerken, krantenknipsels maar
ook beeldmateriaal beschikbaar. Er rijzen in de praktijk geen auteursrechtelijke
vragen als een bezoeker uit de collectie een boek selecteert, dat uit de schappen
pakt of overhandigd krijgt en het ter plaatse gaat lezen. Raadpleging
ter plaatse van de bibliotheek wordt niet als een handeling die onder het
auteursrecht of de naburige rechten valt, beschouwd.Van bibliotheken en soortgelijke instellingen wordt verwacht dat men de
nieuwe technologieën inzet om uitvoering te geven aan de hen opgedragen
taken. Met de nieuwe technologieën neemt het gebruik van beschermd materiaal
binnen netwerken in belang toe. De richtlijn laat toe dat beschermd materiaal
via speciale terminals in de gebouwen van publiek toegankelijke bibliotheken,
of musea en archieven voor onderzoek of privé-studie wordt medegedeeld
aan of beschikbaar gesteld wordt voor individuele leden van het publiek, voorzover
dat materiaal deel uitmaakt van de collectie van deze instellingen. De commissie
auteursrecht heeft geadviseerd van deze mogelijkheid gebruik te maken. De
voorgestelde bepaling beperkt het auteursrecht in die zin dat, tenzij anders
is overeengekomen, niet als inbreuk wordt beschouwd het door middel van een
besloten netwerk beschikbaar stellen van beschermd materiaal door voor het
publiek toegankelijke instellingen voor raadpleging daarvan in de voor openbare
raadpleging ingerichte ruimten van die instellingen, ten behoeve van onderzoek
of privé-studie door individuele leden van het publiek. Deze beperking
heeft derhalve geen betekenis voor het reproduceren, zoals «downloaden»
van informatie op een lege informatiedrager of op de harde schijf van de computer,
of het uitprinten van stukken tekst. Niet is gekozen om de richtlijnterminologie
«via speciale terminals in de gebouwen van die instellingen» over
te nemen, maar de voorgestelde tekst is met de richtlijn in overeenstemming.
Het gaat immers om het mogelijk maken van raadpleging door individuele leden
van het publiek in de daartoe bestemde ruimten van die instellingen met het
oogmerk van studie of privé-gebruik. Het is niet nodig van de instellingen
te eisen dat dergelijke raadpleging slechts plaatsvindt op (een beperkt aantal)
daartoe gemarkeerde beeldschermen of dat de raadpleging slechts plaatsvindt
in gebouwen waarvan de instelling de eigenaar (en niet slechts de huurder
of erfpachter) is. De bepaling is van regelend recht, dus partijen hebben
de mogelijkheid om een andersluidende afspraak te maken. De commissie auteursrecht
heeft in dit verband gewezen op de kennelijke misslag in de Nederlandse tekst
van de richtlijn, zodat zij zich heeft gebaseerd op andere taalversies. Die
benadering komt juist voor.De richtlijn roept op tot het sluiten van specifieke contracten en tot
het bevorderen van licenties die op een evenwichtige wijze de in deze bepaling
bedoelde instellingen begunstigen, evenals de doelstellingen die deze instellingen
nastreven (overweging 40 van de richtlijn). De voorgestelde bepaling laat
betrokkenen alle ruimte om dergelijke licenties te sluiten. Gelet op de gebleken
ervaringen tot dusverre, mag ervan worden uitgegaan dat uitgevers zich terdege
bewust zijn van de noodzaak bij hun licentiebeleid rekening te houden met
de bijzondere taken die bibliotheken en soortgelijke instellingen uitoefenen.I, onderdeel FArtikel 16Het huidige artikel 16 maakt onder zekere voorwaarden, waaronder de betaling
van een billijke vergoeding, overname van (delen van) werken mogelijk in publicaties,
beeld- en geluidsopnamen en radio- en tv-programma's om te worden gebruikt
als toelichting bij het onderwijs. De bepaling heeft betrekking op vastleggingen
op papier of anderszins (en verspreiding van die vastleggingen) en op uitzendingen
via radio en tv. Artikel 5, derde lid, sub a, bepaalt dat het auteursrecht
mag worden beperkt ten aanzien van gebruik uitsluitend als toelichting bij
het onderwijs, indien de bron, waaronder de naam van de auteur,
wordt vermeld, tenzij dit niet mogelijk blijkt, en voorzover het gebruik door
het beoogde, niet-commerciële doel wordt gerechtvaardigd. Reeds aangezien
het bestaande artikel 16 geen onderscheid tussen commercieel en niet-commercieel
gebruik kent, is aanpassing op grond van de richtlijn noodzakelijk. Een toegelaten
uitbreiding van het toepassingsgebied van deze beperking ligt besloten in
de toepassing op terbeschikkingstelling, dus bijvoorbeeld onderwijs-op-afstand.
Dit volgt met zoveel woorden uit overweging 42 van de richtlijn.De commissie heeft een aanzienlijk vereenvoudigde tekst van artikel 16
voorgesteld, die de tekst van de richtlijn in hoge mate volgt. Dat voorstel
wordt niet overgenomen. Vanuit belanghebbendenkringen is er op gewezen dat
aan de bepalingen van het huidige tweede en derde lid in de praktijk groot
belang wordt gehecht en dat deze bepalingen richting geven aan de afspraken
die men over het overnemen voor onderwijsdoeleinden maakt. Schrapping van
die bepalingen zou tot onnodige onzekerheid en onduidelijkheid leiden.Het toepassingsbereik van het voorgestelde artikel 16 wordt op grond van
richtlijn tot op zekere hoogte ingeperkt tot gebruik met een niet-commercieel
doel, waarbij de voorwaarden die thans in artikel 16, eerste, tweede en derde
lid zijn opgenomen, worden gehandhaafd. Het niet-commerciële doel ziet
op de activiteit van de onderwijsinstelling. Dit volgt ook uit overweging
42 bij de richtlijn waarin is neergelegd dat de niet-commerciële aard
van de betrokken activiteit wordt bepaald door de activiteit als zodanig en
dat de organisatiestructuur en de financiering van de instelling niet doorslaggevend
zijn. Het is al met al de vraag in hoeverre de voorgestelde bepaling invloed
heeft op de afspraken die met name uitgevers op dit moment onderling maken
over overname van materiaal uit hun publicaties, voorzover deze afspraken
op grond van het voorstel niet meer kunnen berusten op de bepaling van artikel
16. Niets staat partijen uiteraard in de weg om die afspraken op de oude voet
voort te zetten. Bovendien sluit de bepaling slechts (delen van het) commercieel
onderwijs uit. Gebruik van beschermd materiaal ten behoeve van commercieel
onderwijs is daarmee niet zonder meer uitgesloten, maar aan de toestemming
van de maker of diens rechtverkrijgenden onderworpen.Het voorstel van de commissie auteursrecht om ook verveelvoudiging of
openbaarmaking ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek van het auteursrecht
uit te sluiten, is niet overgenomen. In de reacties op het voorontwerp is
er terecht op gewezen dat reeds andere, bestaande bepalingen in voldoende
mate voorzien in de behoefte aan vrijheid van gebruik van beschermd materiaal
in het kader van wetenschappelijk onderzoek, zoals artikel 15a (citeren),
door artikel 16 (onderwijs), artikel 16b (eigen oefening, studie of gebruik)
en artikel 12, vijfde lid (voordracht, op- of uitvoering in het openbaar in
het kader van onderwijs of met een wetenschappelijk doel). De materie van
deze laatste bepaling wordt overigens niet bestreken door de richtlijn, die
immers niet ziet op dergelijke vormen van openbaarmaken, aangezien het daarin
gaat om gevallen waar de bron van openbaarmaken en het publiek ten overstaan
van wie de openbaarmaking zich afspeelt, in dezelfde ruimte bevinden (schoollokaal,
collegezaal, etc.).Vastgesteld kan dus worden dat de wet en het voorstel thans voldoende
ruimte bieden voor het verrichten van wetenschappelijk onderzoek zonder commercieel
oogmerk. Indien echter wettelijke beperkingen en zelfregulering op dit terrein
in de praktijk onvoldoende armslag blijken te bieden, zal nader
worden bezien of en zo ja in hoeverre de door de richtlijn geboden ruimte
alsnog wordt benut.I, onderdeel GArtikel 16aUit artikel 5, derde lid, sub d volgt een noodzakelijke aanpassing van
artikel 16a Auteurswet, namelijk waar het gaat om bronvermelding. Voor het
overige blijft het artikel in stand.I, onderdeel HArtikel 16bEerste lidDe bepaling in de richtlijn inzake de reproductie voor privé-doeleinden
noopt, zoals hierboven bleek, tot bijzondere wettelijke voorzieningen. Het
bestaande systeem bevat een algemene regel in artikel 16b, eerste lid, van
de Auteurswet 1912 jo. artikel 10 van de Wet op de naburige rechten, terwijl
artikel 16c e.v. jo. artikel 10 van de Wet op de naburige rechten een compensatieregeling
voor een bijzonder soort «thuiskopieën» bevat. Artikel 5,
tweede lid, sub b van de richtlijn stelt in het algemeen als voorwaarde voor
het privé-reproduceren dat billijke compensatie (oftewel redelijke
tegemoetkoming) wordt verleend aan rechthebbenden. In lijn met het advies
van de commissie auteursrecht wordt voorgesteld een onderscheid te maken tussen:a. de verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke
uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke
persoon die zonder commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of
tot het verveelvoudiging uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft;
enb. de reproductie zonder commercieel oogmerk van het beschermd materiaal
op een voorwerp dat bestemd is om dat materiaal ten gehore te brengen, te
vertonen of weer te geven, mits deze reproductie uitsluitend dient tot eigen
oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die de reproductie
vervaardigt.Artikel 16b betreft in het voorstel de eerste categorie van verveelvoudigingen,
waarmee het bestaande regime voor een aantal typen verveelvoudigen wordt voortgezet.
Het gaat hier, mede gelet op artikel 16c, negende lid, om bijvoorbeeld reprografisch
verveelvoudigen, natekenen, nabreien, naknutselen en andere vormen van «handvaardigheid».
Het privé-kopiëren in deze vorm is in beginsel niet aan een voorwaarde
van redelijke tegemoetkoming gebonden. Daartoe laat de richtlijn de ruimte,
zoals hierboven is uiteengezet. Niettemin is wat betreft de bewoordingen weliswaar
uitgegaan van de huidige bepaling, maar tegelijkertijd zoveel als mogelijk
bij de tekst van de richtlijn aangesloten. Dit is niet bedoeld om de strekking
van de bepaling inhoudelijk te wijzigen, maar om geen misverstand over de
reeds onderschreven strekking van de bepaling te laten bestaan. Een beroep
op de bepaling komt namelijk slechts toe aan de natuurlijke persoon die zonder
commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen
uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft.Vierde lidVoorgesteld wordt de inhoud van het huidige vijfde lid, dat betrekking
heeft op het ontbreken van de bevoegdheid tot afgifte van verveelvoudigingen voor privé-doeleinden, tenzij de afgifte geschiedt ten
behoeve van een rechterlijke of bestuurlijke procedure, op te nemen in het
vierde lid. De materie van het huidige vierde lid van artikel 16b, dat niet
toestaat het in opdracht vastleggen van een werk op voorwerpen die bestemd
zijn om werken ten gehore te brengen of te vertonen, wordt besproken in de
toelichting bij artikel 16c. Dit huidige lid vervalt, aangezien die materie
op grond van het voorstel valt onder artikel 16c. Door het schrappen van dit
lid krijgen de volgende leden een andere aanduiding.Vijfde lidHoewel een deel van de materie van artikel 16b, eerste lid, niet wordt
gedekt door artikel 5, tweede lid, onder b, van de richtlijn, blijft het beginsel
van billijke compensatie niettemin van toepassing op in ieder geval die reproducties
voor privé-doeleinden die niet onder het voorgestelde artikel 16c vallen.
Er kan in de toekomst aanleiding bestaan, bijvoorbeeld doordat de omvang van
een bepaalde type verveelvoudigen voor privé-doeleinden als bedoeld
in het eerste lid aanzienlijk toeneemt of doordat handhavingtechnieken ontstaan
voor het privé-verveelvoudigen die thans niet of vrijwel niet controleerbaar
zijn, om alsnog uitvoering te geven aan genoemd beginsel. De commissie auteursrecht
heeft voorgesteld dat in dat geval bij algemene maatregel van bestuur uitvoering
wordt gegeven aan de aanspraak op tegemoetkoming, indien op enigerlei wijze
is gebleken dat die aanspraak bestaat. De Minister van Justitie zal derhalve
moeten beargumenteren waarom aan de mogelijkheid van dit vijfde lid, voorzover
het betrekking heeft op het terrein van het eerste lid, uitvoering wordt gegeven.
Dat advies wordt overgenomen. De regeling biedt derhalve de mogelijkheid om
nadere regels en voorwaarden te stellen onder meer met betrekking tot de vorm
en de hoogte van de billijke vergoeding.Zesde lidDe regeling van artikel 16b wordt uitdrukkelijk niet van toepassing verklaard
ten aanzien van het reproduceren als bedoeld in artikel 16c alsmede op het
verveelvoudigen van bouwwerken.I, onderdeel IArtikel 16cEerste en tweede lidIn dit artikel is de hoofdregel terzake van het privé-kopiëren
neergelegd, althans waar het privé-kopiëren maatschappelijk van
het meeste belang is. Reproduceren voor privé-gebruik is volgens het
eerste en tweede lid toegelaten mits rechthebbenden een redelijke tegemoetkoming
ontvangen. Terzake van de vraag of de reproductie voor privé-doeleinden
kan worden gemaakt van een exemplaar dat op zichzelf rechtmatig is gereproduceerd
wordt geen wijziging gebracht in de bestaande situatie. De richtlijn bepaalt
daarover in artikel 5, tweede lid, sub b bovendien niets. Overigens kan aan
de voorwaarde van voldoen van een redelijke tegemoetkoming niet de rechtmatigheid
van een reproductie als bedoeld in het eerste lid worden verbonden. Immers,
de adressant van het eerste lid is een ander dan degene die nakoming van de
verplichting tot voldoen van de tegemoetkoming gehouden is.In de huidige wetgeving is een vergoeding slechts voorgeschreven bij het
privé-kopiëren van – kort gezegd – muziek en bewegend
beeld. Thans dwingt de richtlijn tot toepassing van de redelijke tegemoetkoming
voor het gehele terrein van het privé-kopiëren. Tegelijkertijd
biedt de richtlijn ruimte om in nader bepaalde gevallen rekening te houden
met praktische uitvoeringskwesties en zelfs om een nulheffing te bepalen.
Eén en ander heeft er toe geleid dat het zin heeft in de wet onderscheid
te maken tussen privé-kopiëren waarvoor – in beginsel–
geen, en privé-kopiëren waarvoor wel een redelijke tegemoetkoming
is verschuldigd; in het laatste geval zal het doorgaans gaan om betaling van
een vergoeding zoals die ook in het huidige systeem bestaat. Daarmee is het
verschil gegeven tussen artikelen 16b en 16c. Het voorstel is geheel in lijn
met het advies van de commissie auteursrecht.Hoewel daartoe niet beperkt, valt onder het voorgestelde artikel 16c met
name het digitale domein. De regeling is niet slechts van toepassing op privé-kopieën
van muziek en bewegend beeld. Ook een privé-kopie van een tekst-cd-rom
valt onder de bepaling. Artikel 16c geldt in het voorstel voor in beginsel
alle typen dragers. De commissie heeft geadviseerd – voor dit type privé-kopiëren –
vooralsnog in beginsel aansluiting te zoeken bij het bestaande systeem, aangezien
de redenen om indertijd de vergoedingsregeling in het leven te roepen nog
steeds van toepassing zijn en een bruikbaar alternatief op dit moment ontbreekt.
Naar verwachting zal de technologie in de toekomst in staat zijn ook het privé-kopiëren
te reguleren zodat aan een heffingsregeling geen althans minder behoefte bestaat.
Op de Minister van Justitie komt volgens het voorstel de taak te liggen, gehoord
de stichting als bedoeld in artikel 16e, eerste lid, aan te geven welke voorwerpen
onder de tegemoetkomingverplichting vallen, hetgeen een wijziging vormt van
het bestaande systeem, waarin dit op basis van een algemene norm in de wet
die niet is toegesneden op de technologische ontwikkelingen aan partijen werd
overgelaten. Daarmee is deze regeling geschikt voor de overgangssituatie waarin
de nieuwe economie zich bevindt. Deze situatie kan overigens nog geruime tijd
duren. De verwachting is dat op den duur technische beschermingsvoorzieningen
door gebruikers een scala aan gebruiksmogelijkheden te bieden in staat zullen
zijn zodanige greep op het thuiskopiëren te krijgen, dat geen behoefte
meer bestaat aan een compensatieregeling. De compensatie, die slechts berekend
kan worden over de reproducties die met inachtneming van de voorwaarden van
artikel 16c, eerste lid, zijn gemaakt (en derhalve niet geldt voor reproducties
die niet binnen het bereik van het eerste lid vallen), moet dan geacht worden
te zijn begrepen in de prijs die wordt gerekend voor de afname van de drager
of voor de on-line levering van beschermd materiaal. Ook andere afrekenmethodieken
zijn denkbaar. De regel omtrent de verhouding tussen het privé-kopiëren
en de beschikbaarheid van technische voorzieningen ligt eveneens in artikel
5, tweede lid, sub b van de richtlijn besloten («waarbij rekening wordt
gehouden met het al dan niet toepassen van de in artikel 6 bedoelde technische
voorzieningen op het betrokken werk of het betrokken materiaal»). Dat
betekent dat niet alleen nagegaan moet worden in hoeverre technische voorzieningen
daadwerkelijk worden toegepast maar ook of deze voorzieningen realiter beschikbaar
zijn, voor wie en voor welke typen beschermd materiaal. Als technische voorzieningen
praktisch, dat wil zeggen op economisch verantwoorde basis beschikbaar zijn,
hetgeen het geval kan zijn bij door onderhandelingen tot stand gekomen industriestandaarden,
dient de heffing niet te fungeren als bonus voor rechthebbenden die van die
voorzieningen geen gebruik wensen te maken. In dat geval bestaat minder of,
afhankelijk van de stand van zaken, in het geheel geen aanleiding meer voor
een compensatieregeling als hier bedoeld. Met deze ontwikkeling kan in het
voorgestelde systeem rekening worden gehouden.Aan de «inperking» van de mogelijkheid om in opdracht een
privé-kopie te maken is vanwege de formulering van het eerste lid (zonder
commercieel oogmerk) geen behoefte. De regeling van het huidige
vierde lid van artikel 16b moet namelijk geacht zijn te zijn begrepen in de
voorwaarden waaronder beroep op het eerste lid van artikel 16c mogelijk is.
Dat betekent dat de norm zoals die nu geldt, namelijk dat de bepalingen van
het eerste lid van artikel 16b met betrekking tot een in opdracht vervaardigde
verveelvoudiging niet van toepassing zijn op de verveelvoudiging welke plaatsvindt
door het vastleggen van een werk of een gedeelte daarvan op enig voorwerp
dat bestemd is een werk ten gehore te brengen of te vertonen, ook van toepassing
is op de reproducties als bedoeld in het nieuwe eerste lid van artikel 16c.
Wel wordt benadrukt dat de regeling niet uitsluit dat een ander ten behoeve
van de natuurlijke persoon de reproductie vervaardigt. De Europese Commissie
heeft in haar advies van 3 april 2001 over de amendementen van het Europees
Parlement gesteld dat de woorden «gemaakt» door in artikel 5 lid
2 sub ook het kopiëren voor en namens een natuurlijke persoon voor privé-gebruik
kunnen dekken. Dit moet aldus worden verstaan dat een kopie gemaakt in opdracht
dus kan zijn toegelaten maar ook dat een privé-kopie niet slechts rechtmatig
is indien de natuurlijke persoon voor wie de kopie is bestemd, deze kopie
ook daadwerkelijk en zonder inschakeling van anderen zelf maakt. Het kan tegelijkertijd
niet zo zijn dat een opdrachtnemer, direct of indirect, met commercieel oogmerk
handelt. In dat geval is niet van een toegelaten privé-kopie sprake.
Volgens de Europese Commissie kan de bepaling ook inhouden dat technische
of andere middelen voor het maken van dergelijke kopieën worden verstrekt.Derde, vierde, vijfde en zesde lidDeze leden zijn ongewijzigd, met dien verstande dat het begrip «vergoeding»
is gewijzigd in «redelijke tegemoetkoming».Zevende lidDe aanwijzing van de voorwerpen waarover een tegemoetkoming moet worden
betaald geschiedt bij algemene maatregel van bestuur. Daartoe wordt de stichting,
bedoeld in artikel 16e, eerste lid, gehoord. Met de nieuwe regeling inzake
de aanwijzing wordt het proces van toepassing van de heffing doorzichtiger
dan thans het geval is. Hiervoor is reeds ingegaan op de betekenis van overweging
35 van de richtlijn. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels
worden gegeven, onder meer omtrent de vorm van de tegemoetkoming en de hoogte
ervan. Bij de bepaling van de hoogte van de redelijke tegemoetkoming moet
worden rekening gehouden met het al dan niet toepassen van technische voorzieningen
op het betrokken werk.Achtste lidDeze bepaling is het equivalent van het voorgestelde vierde lid van artikel
16b. Het betreft de bevoegdheid tot afgifte van de volgens het eerste lid
vervaardigde reproducties ten behoeve van een gerechtelijke of bestuurlijke
procedure.Negende lidUitdrukkelijk is bepaald dat het voorgestelde regime van artikel 16c niet
van toepassing is op het reprografisch verveelvoudigen voor privé-doeleinden.
Daarop is het nieuw voorgestelde regime van artikel 16b van toepassing. Evenmin
is de voorgestelde bepaling van toepassing op elektronische databanken in
de zin van artikel 10, derde lid. EG-richtlijn 96/9 van het Europees Parlement
en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de juridische bescherming databanken
verbiedt immers het maken van een kopie voor privé-gebruik
van dergelijke werken. Artikel 45n bepaalt tenslotte dat de artikelen 16b
en 16c niet van toepassing zijn op computerprogramma's. Niettemin moet erop
worden gewezen dat het regime van artikel 16c van de Auteurswet 1912 geheel
van overeenkomstige toepassing is op de naburige rechten.I, onderdelen J, K en LArtikelen 16d, e en fDeze artikelen worden aangepast met het oog op de wijziging van artikel
16c. Het woord «vergoeding» wordt vervangen door «tegemoetkoming».
Voorts worden deze artikelen in lijn gebracht met de gewijzigde reikwijdte
van artikel 16c. Dit artikel was aanvankelijk vooral bedoeld voor videobanden
en muziekcassettes. Om die reden bevat artikel 16e thans een aanwijzing die
partijen bij hun onderhandelingen omtrent de hoogte van de heffing in het
bijzonder in aanmerking dienen te nemen, namelijk de speelduur van de voorwerpen
waarover de heffing wordt geheven. Bij de voorwerpen waarop artikel 16c in
het voorstel ziet, is echter de speelduur niet het enige en soms zelfs in
het geheel geen aanknopingspunt bij de bepaling van de heffing. Het kan gaan
om aspecten als bijvoorbeeld geheugencapaciteit en kopieerkwaliteit. Het kan
in beginsel aan partijen worden overgelaten welke aspecten in aanmerking worden
genomen. Om dezelfde reden is het tweede lid van artikel 16e geschrapt. Om
dezelfde reden zijn de woorden «en de speelduur» in artikel 16f,
eerste lid, geschrapt.I, onderdeel MArtikel 16gDe arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage is thans exclusief aangewezen
als rechterlijke instantie voor de beslechting van geschillen op het terrein
van auteursrecht. Het betreft de geschillen met betrekking tot de in artikel
15c, eerste lid, van de Auteurswet 1912 bedoelde vergoeding, de in artikel
16c bedoelde vergoeding, de in artikel 7, eerste lid, van de Wet op de naburige
rechten bedoelde vergoeding en de in de artikelen 2, derde lid, 6, derde lid,
7a, derde lid, en 8, derde lid, van de Wet op de naburige rechten bedoelde
vergoeding. Thans wordt voorgesteld om deze bevoegdheid van de arrondissementsrechtbank
te 's-Gravenhage te laten uitstrekken tot de in artikelen 16b en 16c bedoelde
redelijke tegemoetkoming. Aangesloten wordt, mede vanwege de enigszins andere
opzet van de regeling van artikel 16c, bij het advies van de commissie dat
de competentie van de rechtbank niet beperkt dient te zijn tot geschillen
omtrent de hoogte van de tegemoetkoming, maar zich ook kan uitstrekken tot
geschillen omtrent de grondslag van de tegemoetkoming. Daarvoor is echter
geen aanpassing van de wettekst nodig. Sinds de inwerkingtreding van artikel
16c zijn geen rechterlijke procedures omtrent de vergoeding gevoerd. Het is
overigens niet te verwachten dat deze aangepaste regeling tot een regelmatig
beroep op de rechter in Den Haag zal leiden.I, onderdeel NArtikel 16h, derde lidDe materie van het huidige zesde lid van artikel 16b van de Auteurswet
1912, dat de basis vormt voor het zogenaamde Reprobesluit, wordt overeenkomstig
het advies van de commissie auteursrecht naar een systematisch juistere plaats
verhuisd, namelijk artikel 16h, derde lid, van de Auteurswet 1912. I, onderdeel OArtikel 16nBibliotheken, musea en archieven houden zich bezig met archiveren, conserveren
en preserveren van beschermd materiaal. De vorming en het onderhoud van archieven,
althans het bewaren of preserveren van informatie in de meest ruime zin (waaronder
schilderijen, manuscripten, fotonegatieven en filmmateriaal) behoort tot de
kerntaken van verschillende instellingen zoals de Koninklijke Bibliotheek,
het Nederlands Audiovisueel Archief en musea. Het behoud van het cultureel
erfgoed op langere termijn is daarmee gemoeid. De opkomst van de nieuwe technologieën
brengt verschillende problemen met zich mee. Thans bestaande opslag- en verwerkingstechnieken
verouderen snel. Nieuwe versies van programmatuur volgen elkaar snel op en
met regelmaat past zich daarop ook de opslag- en verwerkingsapparatuur aan.
«Veroudering» krijgt door deze ontwikkeling, die meebrengt dat
zelfs documentatie van recente datum steeds moeilijker raadpleegbaar is, een
nieuwe betekenis. Het migreren van beschermd materiaal naar een nieuwe drager
brengt auteursrechtelijk relevante handelingen met zich mee. Onder de huidige
wetgeving kan dan sprake zijn van verveelvoudiging, waarvoor toestemming nodig
is. Hoewel afspraken bestaan tussen verschillende bewaarinstellingen en rechthebbenden,
blijft anderzijds het gevaar bestaan dat deze afspraken niet alle mogelijke
aanspraken dekken. Niet altijd zijn alle rechthebbenden bekend, niet altijd
zijn rechthebbenden bereid mee te werken en niet altijd kan de wederpartij
van de bewaarinstelling deze vrijwaren van alle denkbare claims. Bovendien
eist het algemeen belang dat geen onzekerheid bestaat over handelingen die
vereist zijn voor het behoud van het cultureel erfgoed.Om die redenen stel ik, in lijn met het advies van de commissie auteursrecht,
een nieuwe beperking op het verveelvoudigingsrecht voor met het oog op voorkomen
van verval en het raadpleegbaar houden van door publiek toegankelijke instellingen
rechtmatig verkregen beschermd materiaal. Op deze beperking, mogelijk gemaakt
door artikel 5, tweede lid, sub c van de richtlijn, kan een beroep worden
gedaan door «publiek toegankelijke bibliotheken, onderwijsinstellingen
of musea, of door archieven» die niet het behalen van een economisch
of commercieel voordeel nastreven. De voorwaarde van publieke toegankelijkheid,
die geen betrekking heeft op archieven, betekent niet dat het «algemene»
publiek toegang moet hebben; een dergelijke instelling kan gericht zijn op
een bijzonder publiek, zonder daarmee de bevoegdheid te verliezen op deze
bepaling een beroep te doen. Te denken valt aan schoolbibliotheken en wetenschappelijke
instellingen. Daarmee wordt tegemoet gekomen aan het advies van de commissie
uit augustus 1998. De richtlijn laat deze mogelijkheid toe in artikel 5, tweede
lid, sub c. Op deze beperking, die is gerechtvaardigd door het publieke belang
verbonden aan de toegankelijkheid van het cultureel, artistiek en publiek
erfgoed op langere termijn, is aangedrongen door de Tweede Kamer, tijdens
de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel tot uitvoering van de richtlijn
juridische bescherming van databanken (motie-Scheltema-de Nie, kamerstukken
II, 26 208, nr. 10). De voorgestelde bepaling heeft geen betrekking op
het beschikbaar stellen of anderszins openbaar maken van het bewaarde of gepreserveerde
materiaal. Voorzover geen andere beperkingen toepasselijk zijn, zullen de
instellingen daarover alsnog met de rechthebbenden afspraken moeten maken.
Dat is ook alleszins redelijk, met het oog op bescherming van de belangen
van rechthebbenden. I, onderdeel PArtikel 17aArtikel 17a maakt thans mogelijk dat bij algemene maatregel van bestuur
in het algemeen belang regelen kunnen worden gesteld nopens de uitoefening
van het auteursrecht met betrekking tot de openbaarmaking van zulk een werk
door uitzending van een radio- of televisieprogramma. EG-richtlijn 93/83 inzake
satellietomroep en kabeldoorgifte heeft tot een wijziging van dit artikel
geleid in die zin dat de reikwijdte van deze maatregel zich niet kan uitstrekken
tot de gelijktijdige, ongewijzigde en onverkorte uitzending van een door middel
van een satelliet of een andere zender uit een andere lidstaat van de Europese
Unie uitgezonden, in een radioof televisieprogramma opgenomen werk, dat voor
ontvangst door het publiek bestemd is, alsmede tot het uitzenden van een in
een radio- of televisieprogramma opgenomen werk door middel van een satelliet
(derde lid, sub a. en b.). Deze richtlijn, waarvan de uitvoeringswet op 20
september 1996 in de Auteurswet 1912 en de Wet op de naburige rechten in werking
is getreden, schrijft namelijk voor dat het verkrijgen van het recht tot het
verrichten van deze handelingen uitsluitend bij overeenkomst en dus niet bij
wettelijke licentie kan geschieden.Het recht tot uitzending moet worden geacht te zijn begrepen in artikel
3 van de richtlijn, dat de auteursrechthebbende een uitsluitend recht tot
mededeling aan het publiek toekent. Het uitzendrecht wordt onder de Auteurswet
1912 omvat door artikel 12, dat regels bevat voor het openbaar maken. Aangezien
de richtlijn een uitsluitend recht toekent, is het niet mogelijk dat de in
artikel 17a bedoelde maatregel voorschrijft dat een werk mag worden openbaar
gemaakt (dat wil in dit geval zeggen: uitgezonden) zonder voorafgaande toestemming
van de maker of zijn rechtverkrijgende. Aangesloten wordt bij het advies van
de commissie dat dit op zich niet betekent dat artikel 17a dient te worden
geschrapt. Het gaat immers bij de beoordeling van de overeenstemming met de
richtlijn om de uit te vaardigen maatregel. Wel dient de reikwijdte van de
algemene maatregel nader te worden afgebakend. Voorgesteld wordt in artikel
17a te bepalen dat het uitsluitend recht nog slechts kan wijken voor een vergoedingsrecht
voorzover het openbaarmaken in Nederland geschiedt door uitzending in Nederland
dan wel vanuit een staat die geen lidstaat is van de Overeenkomst betreffende
de Europese Economische Ruimte. De bepaling was en wordt niet van toepassing
op het terbeschikkingsstellingsrecht. Overigens wordt herhaald (zie ook paragraaf 6.2
van het algemeen deel van de toelichting) het belang dat door de regering
wordt gehecht aan de mogelijkheid dat ook in de sfeer van «on demand»
levering van omroepprogramma's, muziek daarvan een integraal onderdeel is.
Gewezen wordt op de in overweging 26 van de richtlijn verwoorde aansporing
dat terzake collectieve licentieregelingen tot stand komen.Door de voorgestelde formulering is het huidige derde lid overbodig. Dat
lid zal worden geschrapt.Op grond van het tweede lid van artikel 17a kan ook het verspreiden van
geluidsdragers aan een wettelijke licentie worden onderworpen. Daarbij kan
het door artikel 12 van de Auteurswet 1912 afgedekte uitsluitende recht op
verspreiding worden omgezet in een vergoedingsrecht. De richtlijn verleent
aan auteursrechthebbenden een uitsluitend recht, voorzover het althans de
interne markt betreft. Daarmee wordt de betekenis van deze mogelijkheid van
een algemene maatregel van bestuur tot vrijwel nihil teruggebracht. Aangezien
niet is gebleken van enige behoefte bij betrokken partijen om deze mogelijkheid
te behouden, wordt voorgesteld het tweede lid te schrappen. I, onderdeel QArtikel 17bDe richtlijn geeft in artikel 5, tweede lid, sub d, de mogelijkheid tot
aanpassing van artikel 17b. Dit artikel regelt de bevoegdheid van de omroeporganisaties
om beschermd materiaal met eigen middelen vast te leggen in het kader van
(voorbereiding op) de uitzending van haar eigen programma's. Deze beperking
vindt haar grondslag in artikel 11bis, derde lid, van de Berner Conventie
alsmede artikel 15 van de Conventie van Rome. Het begrip «met eigen
middelen» van een omroeporganisatie omvat de middelen van een persoon
die optreedt namens en onder de verantwoordelijkheid van de omroeporganisatie
(zie overweging 41 van de richtlijn). Deze beperking doet niets af aan de
noodzaak voor omroepen om toestemming te regelen voor het uitzenden van de
omroepprogramma's.De richtlijn schrijft gebruik van het begrip «omroeporganisatie»
voor. Dat is een communautair begrip dat door de nationale wetgever niet zonder
meer kan worden vervangen door een ander begrip. De commissie heeft voorgesteld
in artikel 17b, tweede lid, het begrip «zendorganisatie» te vervangen
door «omroeporganisatie». Dat advies wordt overgenomen. Uitleg
van het begrip «omroeporganisatie» is overgelaten aan het Hof
van Justitie van de Europese Gemeenschappen.In het eerste lid zijn de termijn van 28 dagen en de voorwaarde dat de
vastleggingen uiterlijk binnen een half jaar moeten worden vernietigd, geschrapt.
Deze bepalingen komen niet voor in de richtlijn en evenmin in de Berner Conventie
of de Conventie van Rome. Wel is opgenomen dat het moet gaan om tijdelijke
vastleggingen. Wat tijdelijk is, is overgelaten aan de rechter, die gelet
op de concrete omstandigheden van het geval kan rekening houden met wat in
het gegeven geval noodzakelijk is voor een adequate uitoefening van de taken
in welk kader de vastleggingen plaatsvinden. Ook kunnen partijen hierover
afspraken maken.Voorts regelt artikel 17b, derde lid, thans dat bij algemene maatregel
van bestuur kan worden bepaald dat vastleggingen van uitzonderlijke documentaire
waarde in officiële archieven mogen worden bewaard. De commissie heeft
geadviseerd deze delegatiebepaling te vervangen door een algemeen geformuleerde
om bedoelde vastleggingen te bewaren in officiële archieven. Ook dat
voorstel wordt overgenomen. De richtlijn laat een dergelijke bepaling toe.
De regering geeft de voorkeur aan een bepaling die op dit punt de rechten
en verplichtingen afbakent, zonder dat uitvoeringsregels nodig zijn. Voorts
voorziet de eveneens voorgestelde bepaling van artikel 16n niet in de mogelijkheid
dat ook omroepen die een economisch of commercieel doel nastreven reproducties
verrichten ter ondervanging van het gevaar van verval of ter voorkoming van
ontoegankelijkheid wegens de technische ontwikkelingen, zodat daarmee de behoefte
aan dit artikel is aangetoond.I, onderdeel RArtikel 18Het huidige artikel 18 maakt het mogelijk bouw- en beeldhouwwerken die
aan de openbare weg staan onder zekere voorwaarden af te beelden. Artikel
5, derde lid, onder h, van de richtlijn laat een beperking toe ten aanzien
van het gebruik van werken van architectuur of beeldhouwwerken gemaakt om
permanent in openbare plaatsen te worden ondergebracht. De commissie auteursrecht
heeft voorgesteld de bepaling te wijzigen, mede gelet op de gebleken
maatschappelijke behoefte tot aanpassing, met name wat betreft de vereisten
van de «hoofdvoorstelling» en het«afwijkend formaat».Het voorstel van de commissie wordt overgenomen. Waar het gaat om bouw-
en beeldhouwwerken die zijn gemaakt om permanent in de openbare ruimte te
worden geplaatst, spreekt de gedachte aan dat deze werken daarmee tot op zekere
hoogte deel uitmaken van het publiek domein. Er passen beperkingen op het
auteursrecht terzake van de werken die door iedereen kunnen worden waargenomen,
die deel uitmaken van het straatbeeld en die daarmee tot ieders leefwereld
behoren. Met die gedachte is in overeenstemming een zekere vrijheid van gebruik
van zulke werken, zoals zij zich in die openbare ruimte, dus in dat straatbeeld
respectievelijk die leefwereld bevinden. Het kan dan gaan om een reisgids,
gewijd aan een bepaalde stad of regio, om een aan een specifieke architectuurstroming
gewijd overzichtsboek of om ansichtkaarten.De mogelijkheid om zich op de beperking te beroepen is echter terecht
aan verschillende voorwaarden gebonden. Het moet gaan om werken die bestemd
zijn om blijvend op een specifieke daarvoor bestemde openbare plaats, dat
wil zeggen aan de openbare weg, in een openbaar park of in openbare gebouwen
te worden geplaatst. De beperking is niet van toepassing op werken, die zijn
geplaatst in een museum, in een ontvangsthal van een bedrijf of in een niet
voor het publiek toegankelijke beeldentuin. Evenmin vallen werken die deel
uitmaken van een slechts tijdelijke tentoonstelling op een stadsplein of andere
openbare plaats onder de beperking. De voorwaarde van een afwijkend formaat,
die met name in de digitale omgeving tot zeer lastige afbakenings- en interpretatieproblemen
aanleiding kan geven, is evenwel, in lijn met het advies van de commissie,
geschrapt. De voorgestelde bepaling is niet van toepassing op driedimensionale
verveelvoudigingen, in de vorm van maquettes, souvenirs, sneeuwbolletjes of
op schaal gemaakte reproducties; in de huidige situatie brengt het voorstel
dus in zoverre geen wijziging.Met de commissie kan worden ingestemd dat als het gaat om de vrijheid
tot het overnemen van de werken bedoeld in artikel 18, daaraan wat betreft
het overnemen in compilatiewerken een zekere beperking mag worden gesteld.
Die beperking bestaat er in dat in die situatie slechts enkele van de werken
mogen worden overgenomen. Aldus is voorzien in het bezwaar dat aan een enkele
maker een geheel boek kan worden gewijd, waarmee het doel van deze beperking
zou worden voorbijgeschoten (en strijd met de drie-stappen-toets zou ontstaan),
als althans de maker niet in de opbrengsten daarvan zou kunnen meedelen. Deze
bepaling is ontleend aan artikel 16, derde lid, van de Auteurswet 1912.I, onderdeel SArtikel 18aArtikel 5, derde lid, sub i, van de richtlijn maakt een beperking mogelijk
terzake van het incidentele verwerken van een werk of ander beschermd materiaal
in ander materiaal. Deze bepaling is met name opgenomen om tegemoet te komen
aan de wensen van bepaalde lidstaten die een voorziening in hun wetgeving
hebben terzake van toepassing van het auteursrecht op wat in feite «de
minimis-gebruik» is. De commissie heeft voorgesteld deze bepaling over
te nemen. Zij heeft er in haar advies op gewezen dat het vooral gaat om gebruik
van beeldmateriaal, zoals een filmreportage waarbij terloops een winkelgevel,
een reclame-uiting, een auto of een muurschildering in beeld komt. Het advies van de commissie wordt overgenomen in artikel 18a van de Auteurswet
1912. Deze bepaling is een voorbeeld van een geval dat ook door toepassing
van de eerder bepleite «fair use» regel gedekt zou kunnen worden.
Voorzover het gaat om de toevallige verwerking van dergelijke werken als bijzaak
van ondergeschikte betekenis in ander materiaal zou toepassing van het auteursrecht
tot ongewenste gevolgen in termen van handhaving, administratieve lasten en
belemmeringen van een vrije informatiegaring en -verspreiding leiden. Waar
het gebruik weliswaar op zichzelf van bescheiden omvang is maar wel beoogd
en bewust en daarmee niet toevallig plaatsvindt, met het oogmerk van integratie
in en vergroting van de waarde van een nieuw werk, bijvoorbeeld het verwerken
van bepaalde, weloverwogen gekozen geluidsfragmenten in een nieuw muziekwerk,
is de beperking echter niet van toepassing.Artikel 18bArtikel 5, derde lid sub k, van de richtlijn maakt het mogelijk een beperking
op het auteursrecht te regelen voor het gebruik van beschermd materiaal voor
karikaturen, parodieën of pastiches. Het voorstel van de commissie wordt
overgenomen, die heeft geadviseerd deze bepaling over te nemen in de Auteurswet.
Een dergelijke bepaling komt ook voor de wetgeving van landen als Frankrijk,
België en Spanje. Ook deze bepaling is een voorbeeld van waar toepassing
van een «fair use»-regel toe kan leiden. In de literatuur is meer
dan eens gepleit voor een dergelijke beperking. Zij het in beperktere zin
dan door de richtlijn is toegelaten, heeft de rechter in Nederland wel enige
ruimte voor een dergelijke exceptie gecreëerd. In het kader van de ontwikkeling
van de cultuur en bovenal van de vrijheid van meningsuiting, past niet een
beroep op auteursrecht om een humoristisch bedoelde uiting, die een karikatuur,
parodie of pastiche toch doorgaans bedoeld te zijn, te dwarsbomen. Deze beperking
doet overigens niets af aan de verantwoordelijk en aansprakelijkheid van diegenen
die zich van dit kunstmiddel bedienen. Een beroep op dit artikel doet bijvoorbeeld
niet af aan de regel dat men anderen niet mag beledigen. De nadere invulling
van deze beperking, die bewust open is gelaten, zal in de praktijk worden
ingevuld. Inspiratie kan worden ontleend aan de buitenlandse rechtspraak,
waar voorwaarden als de humoristische bedoeling, het ontbreken van concurrentiemotieven
en het ontbreken van verwarringsgevaar aanknopingspunten voor de rechter vormen
om zijn oordeel op te baseren.I, onderdeel TArtikel 22Artikel 22 bepaalt thans dat in het belang van de openbare veiligheid
alsmede ter opsporing van strafbare feiten afbeeldingen van welke aard door
of vanwege de justitie mogen worden verveelvoudigd of openbaar tentoon gesteld
of verspreid. Het gaat dan om portretten of ander beschermd materiaal, zoals
objecten of zelfs teksten. Voorgesteld wordt de beperking te verruimen tot
alle vormen van openbaarmaking. Daarmee wordt buiten twijfel gesteld dat ook
het uitzenden van een foto van een door de justitie gezochte persoon door
middel van een televisieprogramma of het beschikbaarstellen van die foto op
een website van de politie is toegestaan.De commissie auteursrecht heeft voorgesteld aan deze bepaling toe te voegen
hetgeen artikel 5, derde lid, sub e, van de richtlijn mogelijk maakt. Dit
voorstel wordt overgenomen. Het voorstel bevat in feite, zoals de commissie
reeds constateerde, een driedeling: overneming ten behoeve van de openbare
veiligheid, overneming om het goede verloop van een bestuurlijke,
parlementaire of gerechtelijke procedure te waarborgen en overneming om de
berichtgeving over zulke procedures te waarborgen. Met de in deze bepaling
geboden mogelijkheid is niet alleen een algemeen (preventie-, opsporings-
en vervolgings-) belang betrokken, maar wordt tevens het bestuurlijke, parlementaire
en gerechtelijke proces gediend. Deze begrippen zullen nadere invulling door
de rechter behoeven.I, onderdeel UArtikel 23Artikel 5, derde lid, sub j van de richtlijn maakt mogelijk dat lidstaten
een beperking regelen ten behoeve van het gebruik voor reclamedoeleinden,
voor openbare tentoonstellingen of openbare verkopen van artistieke werken,
voorzover dat noodzakelijk is voor de promotie van die gebeurtenissen, met
uitsluiting van enig ander commercieel gebruik. Het huidige artikel 23 van
de Auteurswet 1912 maakt, tenzij anders overeengekomen, mogelijk dat de eigenaar
van een teken-, schilder-, bouw- of beeldhouwwerk of van een werk van toegepaste
kunst dat werk in het openbaar tentoonstelt of, met het oogmerk het te verkopen,
in een catalogus verveelvoudigt. Het artikel geeft inhoud aan de verhouding
tussen de rechthebbende op het werk en de eigenaar van het stoffelijk object
waarin het werk is belichaamd.De commissie heeft voorgesteld de reikwijdte van het artikel te verbreden
tot alle werken. Voorts heeft de commissie voorgesteld de formulering van
het artikel te verbeteren, onder meer door aan «eigenaar» tevens
«houder» toe te voegen, waarbij aansluiting is gezocht op de tekst
van de richtlijn en tegelijkertijd de huidige tekst van het artikel zoveel
als mogelijk intact is gelaten. De reikwijdte van de bepaling wordt materieel
naar verwachting niet of nauwelijks gewijzigd. Voor openbaarmaken of verveelvoudigen
in een catalogus of anderszins voor andere doeleinden dan tentoonstellen of
verkoop is dus toestemming nodig. Vrijgesteld is het «fysieke»
tentoonstellen; het anderszins openbaarmaken, waaronder het on-line beschikbaar
stellen van werken wordt door deze bepaling niet bestreken. Overigens mag
ervan worden uitgegaan dat ook na inwerkingtreding van deze richtlijn de uitspraak
van het Hof van Justitie inzake Dior/Evora onverminderd geldt. Dat wil zeggen
dat men mag adverteren voor wat men mag aanbieden en verkopen, ook als daarbij
een afbeelding van een product wordt gebruikt.In aanvulling op het advies van de commissie, is de in de richtlijn gebruikte
woorden «met uitsluiting van enig ander commercieel gebruik» toegevoegd,
om geen misverstanden te wekken omtrent de reikwijdte van de voorgestelde
bepaling.I, onderdeel VArtikel 28, achtste lidArtikel 8, tweede lid, van de richtlijn bepaalt dat lidstaten aan rechthebbenden
de nodige middelen tot handhaving van hun rechten dienen te verschaffen. De
bestaande bepalingen in de Auteurswet 1912 terzake van handhaving voldoen
aan die verplichting, met uitzondering van de mogelijkheid afgifte te vorderen
van inrichtingen, producten of onderdelen als bedoeld in artikel 29a, derde
lid, en terzake van reproducties van werken als bedoeld in artikel 29b. Daartoe
is een achtste lid toegevoegd aan artikel 28, dat het recht op afgifte regelt,
dat in feite de overeenkomstige toepassing van die bepaling op genoemde voorwerpen
bevat. Een soortgelijke bepaling is in de Wet op de naburige
rechten en in de Databankenwet opgenomen.I, onderdeel WArtikel 29aAlgemeenDe bepaling van artikel 6 van de richtlijn biedt bescherming tegen omzeiling
van doeltreffende technische voorzieningen die dienen voor het voorkomen of
beperken van handelingen ten aanzien van werken die niet zijn toegestaan door
de maker of zijn rechthebbende. Van belang is dus dat deze bepaling slechts
van toepassing is op voorzieningen die werken beschermen die de bescherming
van het auteursrecht genieten. Terzake van werken die niet of niet meer door
het auteursrecht worden beschermd, zoals materiaal waarvan de beschermingsduur
is verstreken of dat niet oorspronkelijk is, mist de bepaling toepassing.
Dat wil niet zeggen dat het kraken van beveiligingssystemen niet op andere
gronden onrechtmatig kan zijn, bijvoorbeeld overtreding van een toepasselijke
strafrechtelijke norm of in het algemeen onrechtmatige daad (zie bijvoorbeeld
Hoge Raad 27 juni 1986, NJ 1987, 191, Holland Nautic/Decca). Tegelijkertijd
is de bepaling niet beperkt tot voorzieningen die dienen ter voorkoming of
beperkingen van handelingen die inbreuk op het auteursrecht opleveren (zie
ook overwegingen 47 en 48 van de richtlijn). In zoverre kan de bescherming
verder gaan dan de bescherming die de rechthebbende op grond van zijn auteursrecht
toekomt, waarbij een derde een beroep toekomt op een wettelijke beperking.
Het gaat dus om voorzieningen die auteursrechtelijk beschermd materiaal in
het algemeen beschermen. In zoverre wordt afgeweken van het advies van de
commissie die ook het «inbreukelement» heeft verweven in de definitie
van technische voorzieningen. Hoewel sympathie bestaat voor het standpunt
van de commissie, laat de richtlijn daartoe geen ruimte, reeds omdat in dat
geval het begrip technische voorzieningen van lidstaat tot lidstaat aanzienlijk
kan uiteenlopen, hetgeen de werking van de interne markt niet bevordert. Het
streven van de commissie, namelijk om de relatie met inbreuk te leggen, dient
op andere wijze te worden verwezenlijkt, namelijk binnen het kader van de
door de richtlijn toegelaten mogelijkheden, met name artikel 6, vierde lid.
De werking van dit artikel strekt zich uitdrukkelijk ook uit tot maatregelen
die de toegang tot het werk reguleren. De verhouding tussen de wettelijke
beperkingen en de technische voorzieningen is een gevoelig punt. Een middenweg
is echter niet mogelijk. De richtlijn laat toe dat lidstaten verschillende
regimes van beperkingen kennen. Daargelaten dat het op dit moment technisch
niet of nauwelijks te realiseren valt dat een voorziening de reikwijdte van
wettelijke beperkingen in acht neemt, zoals een citeerexceptie of een nieuwsovername-exceptie,
zou het toekennen van juridische bescherming slechts aan die maatregelen die
inbreuk voorkomen of belemmeren, niet leiden tot een «level playing
field». De bevoegdheid om een voorziening te omzeilen om van een beperking
gebruik te maken, zal doorgaans slechts met middelen geschieden die ook een
verdergaande omzeiling mogelijk maken, waardoor zo'n bevoegdheid zich makkelijk
laat misbruiken. De omvang van de investeringen nodig voor het ontwikkelen
van technische voorzieningen noopt ertoe regels te maken die communautair
geharmoniseerd zijn en dientengevolge de zekerheid bieden dat die investeringen
terugverdiend kunnen worden. Een en ander laat onverlet dat bijvoorbeeld regels
inzake de bescherming van de persoonlijke levenssfeer ook op de technische
voorzieningen van toepassing zijn (zie overweging 57 van de richtlijn). Overgenomen is het advies van de commissie, die heeft aanbevolen dat de
definitie van technische voorzieningen niet buiten het auteursrecht wordt
geplaatst. Daar is in de literatuur wel voor gepleit, overigens op systematisch
niet onjuiste gronden. Niettemin is het voor dit moment beter de aansluiting
bij de richtlijn in stand te houden en de betreffende bepalingen in de afzonderlijke
wetten op te nemen. Aantekening verdient dat de bijzondere bepaling van artikel
32a van de Auteurswet 1912 uitdrukkelijk in stand blijft. In het regime van
bescherming tegen omzeiling van technische voorzieningen bedoeld ter bescherming
van computerprogrammatuur wordt dus geen wijziging gebracht. De ontwikkeling
of het gebruik van middelen voor het omzeilen van zo'n technische voorziening
die nodig is om handelingen overeenkomstig artikel 5, derde lid, of artikel
6 van EG-richtlijn 91/250/EEG (zie artikelen 45l en 45m van de Auteurswet
1912) mogelijk te maken mag door artikel 6 (en dus door artikel 29a van de
Auteurswet 1912) niet worden gehinderd of belet, aldus overweging 50. Ook
doet artikel 29a geen afbreuk aan de openbare orde, zoals omschreven in artikel
5 van de richtlijn of de openbare veiligheid.De commissie heeft voorgesteld om de handhaving van de voorgestelde bepaling
op civielrechtelijke leest te schoeien. Ook dat advies wordt overgenomen.
Aan de bepaling is uitwerking gegeven door het scheppen van een onrechtmatige
daadsnorm. Terecht heeft de commissie geadviseerd dat eerst ervaring wordt
opgedaan met de toepassing van de naleving van deze bepaling in het civiele
recht en dat eerst daarna aanleiding kan bestaan te concluderen dat ook een
strafrechtelijke sanctie is vereist. Die argumentatie is overtuigend, mede
gelet op het feit dat de strafnorm van artikel 32a van de Auteurswet in de
praktijk bezwaarlijk toepassing vindt. De richtlijn laat een slechts civielrechtelijke
sanctionering toe. De vraag wie in het gegeven geval zich op overtreding van
de bepaling kan beroepen wordt aan de rechter overgelaten. Het verrichten
van de handelingen bedoeld in het eerste en tweede lid van artikel 29a zal
in eerste instantie onrechtmatig zijn tegenover de maker of zijn rechtverkrijgenden.
Denkbaar is evenwel dat ook licentienemers zich op de bepaling kunnen beroepen.
De wettelijke regeling laat nadere contractuele afspraken over de vraag wie
zich tegen omzeiling kan verzetten geheel vrij.De commissie heeft voorts terecht geconstateerd dat bestaande strafbepalingen,
zoals met name artikel 350a van het Wetboek van Strafrecht, reeds in hoge
mate in strafrechtelijke bescherming voorzien. Zoals de commissie evenzeer
terecht heeft opgemerkt, zal aanvaarding van het verdrag «Cybercrime»
van de Raad van Europa en ratificatie van en toetreding tot dat verdrag door
Nederland leiden tot verdere aanpassing van de voornoemde en andere relevante
bepalingen in het Wetboek van Strafrecht alsook de introductie van nieuwe
verbodsnormen in het Wetboek van Strafrecht in die zin dat daarmee ook de
normen die artikel 6, eerste en tweede lid, beoogt te dekken daaronder ressorteren.
Het tijdstip waarop het verdrag zal worden aangenomen (en uiteindelijk in
werking zal treden), is nog niet bekend, evenmin of Nederland het verdrag
zal ratificeren.Eerste lidHet eerste lid bevat definities van «technische voorziening»
alsmede van «doeltreffend». Deze bepalingen, die letterlijk zijn
overgenomen van de richtlijn, zijn van het grootste belang terzake van de
vraag welke voorzieningen van de bescherming van artikel 29a profiteren en
welke niet. Hoewel de definitie van technische voorziening op het eerste oog
vooral betekenis lijkt te hebben voor encryptiemethoden, is de reikwijdte
ruimer. Elke kopieerbeveiliging, waaronder smart cards, op welke wijze het
beoogde effect ook wordt bereikt, kan van de bescherming van artikel 29a profiteren. Onder het begrip «technische voorzieningen»
vallen ook maatregelen die de toegang tot een werk reguleren, zoals het elektronisch
slot dat moet worden geopend voordat een bestand kan worden geraadpleegd.
Een en ander illustreert dat met deze bepaling een nieuwe vorm van bescherming
is geïntroduceerd die zich tot een ander terrein uitstrekt dan de klassieke
betekenis van het auteursrecht.De interpretatie van het begrip «doeltreffend» is uiteindelijk
aan de rechter. De regel van het derde lid is overigens geen bepaling van
bewijslastverdeling. Wie wat moet aantonen, is aan de algemene regels van
het bewijsrecht overgelaten.Artikel 6, derde lid, waaraan deze definities zijn ontleend, moet worden
gelezen in nauwe samenhang met overweging 48 van de richtlijn. Technische
voorzieningen werken niet «normaal» indien zij het normale functioneren
van elektronische apparatuur, zoals afspeel- en kopieerapparatuur verstoren.
Technische voorzieningen, aangebracht op een drager, werken indien het apparaat
dat de drager afspeelt, de voorziening herkent, althans indien het apparaat
de bescherming niet actief ontregelt. De consument mag in beginsel verwachten
dat zijn speler een dvd kan afspelen. Indien de werking van de voorziening
er evenwel onverhoopt toe leidt dat het beschermd materiaal niet waarneembaar
is, niet goed te horen is of in het algemeen niet aan de consumentenverwachtingen
voldoet, is verdedigbaar dat geen sprake is van een technische voorziening
in de zin van de wet. Het is de fabrikant van de apparatuur dan in beginsel
toegestaan het apparaat zodanig af te stellen dat alsnog aan de gerechtvaardigde
consumentenverwachting wordt voldaan. De bescherming van artikel 29a kan er
bovendien niet toe leiden dat producenten van apparatuur verplicht zijn slechts
die apparaten op de markt te brengen die elke technische voorziening herkennen
en daarop reageren. Ook deze norm is neergelegd in overweging 48 van de richtlijn.
Onwenselijk is het effect dat met de introductie van elke nieuwe voorziening
de bestaande apparatuur als het ware met terugwerkende kracht onder artikel
29a, tweede lid, wordt gebracht. Het moet gaan om een beveiliging die de beoogde
bescherming bereikt. Daarvan is geen sprake als het gaat om een voorziening
die geen bijzondere inspanning of middelen vergt om te doorbreken of waarvan
slechts een signalerend of waarschuwend effect uitgaat. Daar staat tegenover
dat niet het enkele feit dat een technische voorziening gekraakt is, maakt
dat deze bescherming niet meer doeltreffend is in de zin van de wet. Doeltreffend
betekent evenmin dat de bescherming 100% waterdicht is. Een perfecte bescherming
is geen vereiste om te passen binnen de definitie van wat doeltreffend is.Uit de consultatie met belanghebbenden is gebleken dat behoefte bestaat
aan kenbaarheid van de beschikbare en in de praktijk toegepaste technische
voorzieningen. Gesuggereerd is dat informatie en kennis over deze voorzieningen
op een centrale plaats wordt geregistreerd, op zodanige wijze dat iedere belanghebbende
toegang tot die informatie heeft. Een voordeel is dat door middel van een
dergelijke samenbrenging van informatie de kenbaarheid omtrent beschikbare
en in de praktijk toepasbare voorzieningen wordt vergroot, hetgeen ook invloed
heeft op de mogelijkheid een beroep op de bepaling van artikel 29a, eerste
en tweede lid, te doen. Een dergelijke gedachte spreekt de regering aan. Bezien
zal worden of door dan wel in samenwerking met betrokken marktpartijen, in
het bijzonder rechthebbenden en informatietechnologiebedrijven, een structuur
kan worden opgezet waar op facultatieve basis informatie kan worden neergelegd.
Nederlegging van deze informatie zou geen overheidserkenning moeten betekenen
dat een bepaalde voorziening onder de definitie van het derde lid valt. Dat
oordeel is in laatste instantie aan de rechter, wiens taken niet in het kader
van een dergelijke registratie ter discussie kunnen komen te
staan. Niettemin kan zo'n registratie een belangrijk uitstralend effect hebben
en de ontwikkeling van nieuwe beschermingstechnologieën of zelfs industriestandaarden
bevorderen. Over een zodanige structuur zal de Kamer bij afzonderlijke brief
worden ingelicht.Tweede en derde lidHet tweede lid voorziet in een norm tegen de handeling van het omzeilen
van een technische voorziening. In deze norm is een kenniselement opgenomen,
in die zin dat slechts indien de omzeiler wist of redelijkerwijs behoorde
te weten dat hij een doeltreffende technische voorziening omzeilt, van een
onrechtmatige daad sprake is. Het derde lid is voor de praktijk van groot
belang omdat onrechtmatig wordt verklaard een groot aantal handelingen die
omzeilen mogelijk maken. Doorgaans zal de gelaedeerde het meeste belang hebben
bij het aanpakken van de bron. Zowel het verrichten van diensten als het vervaardigen,
invoeren, distribueren, verkopen, verhuren, adverteren of voor commerciële
doeleinden bezitten van producten of onderdelen is onrechtmatig, mits aan
de volgende voorwaarden is voldaan:a. aanbieding, aanprijzing of in de handel brengen geschiedt met het doel
van omzeiling;b. de diensten of producten of onderdelen hebben voornamelijk omzeiling
tot doel;c. de diensten of producten zijn vooral ontworpen, vervaardigd of aangepast
om omzeiling mogelijk of gemakkelijker te maken.De bedoeling van deze voorwaarden is om een onderscheid te maken tussen
middelen waarvan het doel is om omzeiling mogelijk of gemakkelijker te maken
en middelen waarvan omzeiling een neveneffect kan zijn. Het enkele feit dat
een personal computer een rekenkracht heeft die gebruikt kan worden om een
technische voorziening uit te schakelen is niet voldoende voor toepassing
van dit artikel. Echter, het enkele toevoegen van een functionaliteit aan
een apparaat of software met als doel te bewerkstelligen dat het apparaat
of de software ook voor andere doeleinden kan worden ingezet is doorgaans
onvoldoende om aan toepassing van het artikel te ontkomen. Ook het enkele
feit dat een omzeilingsfunctionaliteit kan worden aangewend om op zich auteursrechtelijk
toelaatbaar gebruik te maken, betekent niet dat artikel 29a niet van toepassing
is. Privé-bezit van omzeilingsmiddelen valt buiten het bereik van de
voorgestelde bepaling. De richtlijn laat dit toe (zie overweging 49 van de
richtlijn).Vierde lidHet vierde lid van artikel 29a-nieuw implementeert artikel 6 lid 4, eerste
en tweede paragraaf. De eerste paragraaf schept terzake van artikel 5, tweede
lid, sub a, c, d en e, alsmede van artikel 5, derde lid, sub a, b en e een
verplichting voor de lidstaten, terwijl de tweede paragraaf, terzake van artikel
5, tweede lid, sub b (de regeling inzake het privé-reproduceren) facultatief
is. Beide bepalingen worden evenwel in het voorstel onder dezelfde noemer
geregeld. De richtlijn laat lidstaten daartoe de vrijheid.Kern van de door de commissie voorgestelde bepaling is dat de Minister
van Justitie ingrijpt op het moment dat de betekenis en ratio van de beperkingen
onder artikelen 16 (ten behoeve van onderwijs), 16b en 16c (privé-kopiëren),
16h (reprografisch verveelvoudigen), 16n (verveelvoudigen voor preserveringsdoeleinden),
17b (efemere vastleggingen door omroeporganisaties) en 22 (gebruik in het
kader van gerechtelijke en bestuurlijke procedures) in het gedrang komt. De
bepaling maakt het mogelijk dat rechthebbenden wordt verplicht
zorg te dragen dat begunstigden van een beperking de nodige middelen worden
verschaft om van de betreffende beperking gebruik te maken. Een algemene maatregel
van bestuur, die slechts geldt ten aanzien van begunstigden die«legale
toegang» hebben tot het beschermde materiaal, geeft nader gestalte aan
deze verplichting. Een dergelijke maatregel kan, eerder dan een wet in formele
zin, op afzienbare termijn inspelen op de gebleken noodzaak tot optreden van
overheidswege. De maatregel wordt evenwel op grond van de richtlijn pas uitgevaardigd
«bij gebreke van door de rechthebbenden vrijwillig genomen maatregelen,
waaronder overeenkomsten tussen de rechthebbenden en andere betrokken partijen»
(zie artikel 6, vierde lid, van de richtlijn). Bovendien, gelet op de eis
terzake van het ontbreken van vrijwillige maatregelen, kan de maatregel rechthebbenden
niet weerhouden om terzake van het terrein van de privé-kopie «adequate
maatregelen te nemen betreffende het aantal reproducties». Daarmee is
bedoeld dat rechthebbenden zodanige voorzieningen mogen implementeren dat
door de natuurlijke persoon slechts een bepaald aantal privé-reproducties
mag worden gemaakt, respectievelijk dat de mogelijkheid van vervolgkopieën
wordt gereguleerd. Deze voorwaarden vloeien voort uit de richtlijn, die op
dit punt bepaalt wanneer de verplichting van artikel 6, vierde lid, optreedt.
Om die reden behoeven deze voorwaarden niet in de tekst van het vierde lid
van artikel 29a tot uitdrukking te worden gebracht.De algemene maatregel van bestuur kan diverse modaliteiten betreffen,
bijvoorbeeld een verplicht depot van een onbeschermde versie van het werk
bij de Koninklijke Bibliotheek, een verplichte key escrow bij een zogenaamde
trusted third party of een verplichte levering van onbeschermde versies aan
gekwalificeerde gebruikers. Niet is gekozen voor een systeem waarin de bescherming
van artikel 6, eerste en tweede lid, van rechtswege vervalt op het moment
dat de situatie zich voordoet waarin lidstaten op grond van artikel 6, vierde
lid, maatregelen moeten (of wat betreft het privé-kopiëren: kunnen)
nemen. De richtlijn laat daartoe geen ruimte. Bovendien zou een dergelijke
regeling een zware last voor de rechter betekenen. De regering meent dat de
afweging of maatregelen moeten worden genomen, in eerste instantie bij de
Minister van Justitie dient te liggen. Of de beslissing om al dan niet maatregelen
te nemen op juiste gronden is genomen, is aan rechterlijke toetsing onderworpen.Het «aanbieden van interactieve diensten op aanvraag» is uitgezonderd
van het bereik van een dergelijke maatregel. Het gaat hier dus om diensten
waar sprake is van een twee-richting-verkeer en de consument de keuze heeft
terzake van wanneer hij materiaal ontvangt, waar hij dat materiaal ontvangt
en op welke drager of speler hij dat ontvangt. De enkele mogelijkheid om zich
op een dienst te abonneren en zogenaamde «near-on-demand» diensten,
vallen daar niet onder (zie ook overweging 53 van de richtlijn). De nadere
afbakening dient in beginsel aan de rechter te worden overgelaten. Wanneer
op het terrein van artikel 6, vierde lid, volgens overweging 52bis «contractuele
overeenkomsten» zijn gesloten zijn de eerste twee alinea's van artikel
6, vierde lid, niet van toepassing. Artikel 6, vierde lid, spreekt van «overeengekomen
bepalingen». Op dat terrein heeft het contractenrecht dus voorrang.
Deze uiterst belangrijke bepaling brengt het terrein van de interactieve on-line
levering van beschermd materiaal buiten het bereik van eventuele wettelijke
maatregelen. Dit is een uitdrukkelijke keuze van de Europese wetgever. Rechthebbenden
krijgen dus, idealiter in samenwerking en overleg met individuele of georganiseerde
consumenten en producenten van apparatuur, de vrijheid om marktmodellen voor
dit terrein te ontwikkelen. Aan de wettelijke bescherming van consumenten,
zoals de regeling van de standaardvoorwaarden van het Burgerlijk Wetboek,
doet deze bepaling niets af, mede gelet op artikel 9 van de richtlijn. Denkbaar
is dat de overeenkomsten tussen rechthebbenden en consumenten
de vorm krijgen van de standaardregeling van artikel 214 van Boek 6 van het
Burgerlijk Wetboek. Omtrent de toepassing van artikel 6, vierde lid, zal de
Europese Commissie geregeld rapporteren blijkens artikel 12, eerste lid, van
de richtlijn. De rapportageplicht die artikel V van het voorstel oplegt, sluit
daarop aan.Artikel 29bDeze bepaling is een vrijwel letterlijke overneming van artikel 7 van
de richtlijn en van de betreffende bepalingen van de WIPO-verdragen (artikel
12 van het WIPO verdrag inzake auteursrecht en artikel 19 van het WIPO-verdrag
inzake uitvoeringen van kunstenaars en fonogrammen). De ontwikkeling van de
technologie zal de verspreiding van beschermd materiaal binnen netwerken vergemakkelijken,
waardoor het belang van identificatie van beschermd materiaal en van de rechthebbende(n)
toeneemt. Hetzelde geldt voor de mogelijkheid voor gebruikers om kennis te
nemen van de voorwaarden waaronder gebruik is toegestaan (zie overweging 55
van de richtlijn). Daarmee wordt het beheer van rechten op Internet en andere
elektronische netwerken vergemakkelijkt.Tegelijkertijd vormt dit artikel de erkenning van het gevaar verbonden
aan het zonder toestemming verwijderen of wijzigen van bovenbedoelde informatie
omtrent het beheer van de rechten. Daarmee worden de belangen van rechthebbenden
geschonden die gebaat zijn bij een ongestoorde communicatie met de gebruikers
alsook die van het elektronische handelsverkeer in het algemeen, dat gebaat
is bij betrouwbare en authentieke gegevens, waarop de deelnemers aan dat verkeer
kunnen afgaan. Om die reden is het opzettelijk en zonder toestemming daartoe
gerechtigd te zijn verwijderen of wijzigen (waaronder in het voorkomende ook
«toevoegen» van informatie kan worden verstaan) van door de rechthebbende
(hieronder mag mede worden verstaan: namens of in opdracht van de rechthebbende)
verstrekte elektronische informatie omtrent het beheer van rechten, alsmede
het opzettelijk verrichten van handelingen ter verspreiding, invoer, uitzending
of anderszins openbaarmaken van beschermd materiaal waarin informatie is verwijderd
of gewijzigd onrechtmatig verklaard. Deze bepaling kan ook betrekking hebben
op informatie die in eerste instantie gericht is op de werking van de apparatuur,
zoals watermerken. In dat geval kan de vraag rijzen hoe overtreding van deze
bepaling zich verhoudt tot artikel 29a. Bedacht dient te worden dat de ratio
van beide bepalingen verschilt en goed dient te worden onderscheiden. Indien
het gaat om verwijderen of wijziging van informatie die zowel door artikel
29a als door artikel 29b wordt gedekt, dan heeft de gelaedeerde de keuze,
vooropgesteld dat de bepalingen door een en dezelfde gelaedeerde kunnen worden
ingeroepen.Handhaving van deze bepaling geschiedt, om dezelfde reden als uiteengezet
bij het vorige artikel, vooralsnog op civielrechtelijke basis. De woorden
«zonder daartoe gerechtigd te zijn» (in het Engels: «without
authority») hebben hier de betekenis van «niet toegestaan door
rechthebbende of door de wet».I, onderdeel XArtikel 45nTenslotte behoeft artikel 45n van de Auteurswet 1912 aanpassing. Hoofdstuk
VI van de Auteurswet 1912 bevat bijzondere regels voor computerprogramma's,
ter uitvoering van EG-richtlijn 91/250 inzake de juridische bescherming van
computerprogramma's. Artikel 45n bepaalt thans dat de artikelen
16b, eerste lid, en 17, eerste lid, niet van toepassing zijn op computerprogramma's.
Daarmee is in het bijzonder gedoeld op de regelingen inzake respectievelijk
het privé-kopiëren en het kopieren binnen ondernemingen, organisaties
en andere instellingen.De regeling van het privé-kopiëren wordt thans neergelegd
in de artikelen 16b en 16c. In de Wet van 28 maart 2002 tot wijziging
van de Auteurswet 1912 inzake het reprografisch verveelvoudigen (Stb. 186),
die binnenkort in werking treedt, wordt artikel 17 van de Auteurswet 1912
afgeschaft. Met het oog op de spoedige inwerkingtreding van de laatstgenoemde
wet wordt voorgesteld de onderhavige bepaling in lijn daarmee te formuleren
op grond waarvan de artikelen 16b en 16c toepassing missen bij computerprogramma's.IIWet op de naburige rechtenAlgemeenDe voorgestelde wijzigingen van de Wet op de naburige rechten volgen in
grote lijnen de wijzigingen zoals voorgesteld voor de Auteurswet 1912. De
richtlijn bouwt, wat betreft naburige rechten, voort op de regels neergelegd
in richtlijn 92/100, waarin harmonisatie is beoogd van het vastleggingsrecht
ten behoeve van uitvoerende kunstenaars en omroeporganisaties, het reproductierecht
en het distributierecht ten behoeve van uitvoerende kunstenaars, fonogrammenproducenten,
filmproducenten en omroeporganisaties, alsmede het recht van uitzending en
mededeling aan het publiek ten behoeve van uitvoerende kunstenaars, fonogrammenproducenten
en omroeporganisaties. In zoverre bestaat voor naburige rechten reeds een
in hoge mate geharmoniseerd niveau van bescherming binnen de Europese Gemeenschap.
De voornaamste wijzigingen in het geharmoniseerde regime betreffen het beschikbaarstellingsrecht,
de beperkingen op de rechten en de regels terzake van de technische voorzieningen.
In het voorstel is geen rekening gehouden met de gevolgen voor de Wet op de
naburige rechten van toetreding door Nederland tot het WIPO-verdrag inzake
uitvoeringen en fonogrammen. Om dat verdrag te kunnen ratificeren, is namelijk
meer dan alleen de omzetting van de richtlijn vereist. Uit het verdrag vloeit
voort dat (a) folklore binnen de reikwijdte van de definitie van de uitvoerende
kunstenaar van artikel 1, onderdeel a, van de Wet op de naburige rechten (WNR)
worden gebracht en (b) het verdrag in de toepassingscriteria van artikel 32
WNR worden opgenomen. Die wijzigingen vloeien voort uit het verdrag en niet
uit de richtlijn. De specifieke vragen die in dat verband rijzen, worden beantwoord
in hun eigen specifieke context. Daarop zal in het voorstel dus niet worden
ingegaan.De commissie auteursrecht heeft geen afzonderlijk voorstel tot wijziging
van de Wet op de naburige rechten gedaan. Niettemin heeft zij geadviseerd
dat deze wijziging zoveel als mogelijk de wijziging van de Auteurswet 1912
zal kunnen volgen. Dat advies is overgenomen. De richtlijn is gelijkelijk
op het auteursrecht en de naburige rechten van toepassing. Bij de wijziging
van de Wet op de naburige rechten speelt evenwel het verschil in systematiek
met de Auteurswet 1912 mee, welke wet bijvoorbeeld uitgaat van een breed begrip
openbaarmaken dat ook het verspreiden van fysieke exemplaren van een werk
omvat, dit in tegenstelling tot de Wet op de naburige rechten. Voorts bevat
de Wet op de naburige rechten in artikel 1 een opsomming van definities bevat,
hetgeen in de Auteurswet niet voorkomt. Artikelen 10 en 11 bevatten tenslotte
een regeling van de wettelijke beperkingen op de rechten. Indertijd is door
de wetgever niet gekozen voor een integrale «van overeenkomstige
toepassing»-verklaring in de Wet op de naburige rechten terzake van
de beperkingen op het auteursrecht. De reden daarvoor is dat de wetgever meende
dat een dergelijke toepassingsverklaring tot ongerijmdheden aanleiding zou
geven. Ook is, zoals hierboven bleek, niet altijd precies duidelijk wat als
«beperkingen» kan worden beschouwd. Een en ander heeft echter
niet in alle opzichten tot een heldere en correcte regeling in de artikelen
10 en 11 geleid.In zoverre biedt de richtlijn duidelijkheid omtrent de beperkingen van
artikel 5 die in beginsel allen op naburige rechten van toepassing zijn. Bij
deze uitvoeringsoperatie is ervoor gekozen om de regeling van de beperkingen
in de artikelen 10 en 11 neer te leggen maar de opzet van deze artikelen zodanig
te kiezen dat daarmee de inzichtelijkheid van de toepasselijke beperkingen
wordt vergroot. Daarbij is getracht het juiste midden te vinden tussen enerzijds
de erkenning dat de regels van het auteursrecht en de naburige rechten zoveel
als mogelijk op elkaar dienen te zijn afgestemd en anderzijds dat de praktijk
behoefte heeft aan duidelijkheid, waaraan een algemene van overeenkomstige
toepassing-verklaring wellicht onvoldoende tegemoet zou komen.II, onderdeel AArtikel 1De wijzigingen van artikel 1 zijn de volgende:a. Aan de lijst met definities in artikel 1 worden een definitie van «uitvoering»
toegevoegd. Daarmee wordt tegemoet gekomen aan de behoefte tot meer duidelijkheid
omtrent dit begrip, hetgeen voor een goed begrip van de reikwijdte van de
richtlijn en het voorstel onmisbaar is.b. De bestaande definitie van «reproduceren» wordt in lijn
gebracht met de betekenis van het begrip «reproduceren» van artikel
2 van de richtlijn jo. artikel 13 van de Auteurswet 1912. In de definitie
is, in lijn met artikel 13 van de Auteurswet, de door de richtlijn verplichte
en ook voor naburige rechten toepasselijke beperking van artikel 5, eerste
lid, verwerkt.c. Het begrip «beschikbaar stellen voor het publiek» is als
zodanig gedefinieerd, conform de definitie van artikel 3 van de richtlijn.
Dat is een afwijking van de systematiek van de Auteurswet, overigens zonder
enig materieel gevolg. De reden voor deze afwijking houdt verband met de formulering
van artikel 7 van de Wet op de naburige rechten, dat een recht op vergoeding
voor het openbaar maken van commerciële fonogrammen regelt. Op grond
van de richtlijn is dit vergoedingsrecht evenwel niet van toepassing op beschikbaar
stellen voor het publiek. Het nieuwe recht is ook opgenomen in de lijst van
rechten die op grond van de artikelen 2, 6, 7a en 8 toekomen aan respectievelijk
uitvoerend kunstenaars, fonogrammenproducenten, filmproducenten en omroeporganisaties.d. Gelet op de systematiek van de Wet op de naburige rechten, welke wet
anders dan de Auteurswet 1912 gebruik maakt van een inleidend artikel met
definities, past het om de definities van «technische voorzieningen»
en «informatie betreffende het beheer van rechten» in artikel
1 op te nemen.II, onderdeel BArtikel 2De artikelen 2, eerste lid, onder d en andere vergelijkbare wijzigingen
vloeien voort uit artikel 3, tweede lid van de richtlijn, dat een «nieuw» recht op beschikbaarstelling aan het publiek bevat. De uitdrukking«nieuw»
betekent hier niet dat een geheel nieuw, tot op heden nog onbekend recht in
de naburige rechtenwetgeving wordt geïntroduceerd Het recht kan op grond
van jurisprudentie en literatuur reeds geacht worden te zijn omvat door het
huidige begrip «openbaar maken» in de Wet naburige rechten. Om
systematische redenen wordt voorgesteld om dit bijzondere recht telkens apart
te noemen. Deze aanpak heeft gevolgen voor de artikelen 2, 6, 7a en 8 van
de wet, zonder dat, buiten de richtlijn om, is bedoeld om enig inhoudelijk
nieuw recht te scheppen.II, onderdelen C, D, E en FArtikel 6, 7a en 8Verwezen wordt naar de toelichting op artikel 2 van de Wet op de naburige
rechten. Opmerking verdient dat het beschikbaarstellingsrecht, dat in de betreffende
bepalingen telkens is verweven, voor filmproducenten thans in het geheel nog
niet bestaat. In zoverre brengt deze bepaling een nieuwe bevoegdheid.Artikel 7Zoals hierboven bleek, dwingt de richtlijn tot aanpassing van artikel
7. Dit artikel, gebaseerd op artikel 12 van de Conventie van Rome en artikel
8 van EG-richtlijn 92/100, regelt voor uitvoerende kunstenaars en fonogrammenproducenten
een recht op een vergoeding voor openbaarmaking van commerciële fonogrammen.
Uitoefening van dit recht is exclusief opgedragen aan de incasso-organisatie
van artikel 15 van de Wet op de naburige rechten, op grond van welk artikel
de Stichting ter exploitatie van naburige rechten door de Minister van Justitie
is aangewezen.De richtlijn bevat voor het beschikbaarstellen aan het publiek een uitsluitend
recht. Artikel 7 kan voor het overige in stand blijven, aangezien de redenen
voor het regelen van een vergoedingsrecht voor de overige vormen van openbaarmaken
onverminderd van toepassing zijn.II, onderdelen G en HArtikelen 10 en 11De artikelen 10 en 11 zijn grondig herzien, met erkenning van enerzijds
het ook in de richtlijn gehanteerde uitgangspunt dat de regeling van de beperkingen
op het auteursrecht zoveel als mogelijk gelijk moet zijn aan die van de beperkingen
op de naburige rechten, maar dat anderzijds de wet geen ongerijmdheden moet
bevatten en de praktijk behoefte heeft aan zekerheid en duidelijkheid omtrent
de toepasselijke regels. De gekozen systematiek biedt ook het voordeel dat
in de regeling van de bescherming van de technische voorzieningen tegen omzeiling
thans eenvoudig kan worden verwezen naar de betreffende onderdelen van de
artikelen 10 en 11.In artikel 10 zijn thans de volgende beperkingen neergelegd:a. het overnemen van nieuwsberichten, gemengde berichten of bijdragen
over actuele economische, politieke, godsdienstige of levensbeschouwelijke
onderwerpen, die in een radio- of televisieprogramma zijn uitgezonden, indien
het overnemen geschiedt in een radio- of televisieprogramma of ander medium
dat eenzelfde functie vervult (zie de toelichting op het voorstel voor artikel
15 van de Auteurswet 1912);b. het citeren (zie de toelichting op het voorstel voor artikel 15a van
de Auteurswet 1912); c. het door middel van een besloten netwerk beschikbaar stellen van op
grond van de Wet op de naburige rechten beschermd materiaal door voor publiek
toegankelijke instellingen in de voor openbare raadpleging ingerichte ruimten
(zie de toelichting op het voorstel voor artikel 15h van de Auteurswet 1912);d. verslaggeving in het openbaar in een foto-, film-, radio- of televisiereportage
over actuele gebeurtenissen;e. het reproduceren voor privé-doeleinden (zie de toelichting op
het voorstel voor artikel 16c van de Auteurswet 1912);f. het reproduceren door archieven of door voor het publiek toegankelijke
instellingen met als doel het behoeden van het beschermd materiaal voor verval
of voor het geval de technologie waarmee het toegankelijk kan worden gemaakt,
in onbruik raakt (zie de toelichting op het voorstel voor artikel 16n van
de Auteurswet 1912);g. de tijdelijke reproductie door of in opdracht van een omroeporganisatie
ten behoeve van het eigen programma (zie de toelichting op het voorstel voor
artikel 17b van de Auteurswet 1912);h. de verwerking van beschermd materiaal als onderdeel van ondergeschikte
betekenis (zie de toelichting op het voorgestelde artikel 18a van de Auteurswet
1912);i. gebruik van beschermd materiaal in het kader van karikatuur, parodie
of pastiche (zie de toelichting op het voorgestelde artikel 18b van de Auteursrecht
1912);j. het overnemen van beschermd materiaal ten behoeve van de opsporing
van strafbare feiten, de openbare veiligheid of om het goede verloop van een
bestuurlijke, parlementaire of gerechtelijke procedure of berichtgeving daarover
te waarborgen (zie de toelichting op het voorgestelde artikel 22 van de Auteurswet
1912).In artikel 11 wordt de volgende beperking opgenomen: gebruik van beschermd
materiaal dat uitsluitend dient ter toelichting bij het (niet-commercieel)
onderwijs (zie de toelichting op het voorstelde artikel 16 van de Auteurswet
1912).In het eerste lid van artikel 11 is een misslag hersteld. In de bestaande
versie is deze bepaling ten onrechte niet ook op de rechten zoals geregeld
in artikel 7a van de wet van toepassing. Deze omissie is hersteld.II, onderdeel IArtikel 17, vijfde lidArtikel 8, tweede lid, van de richtlijn bepaalt dat lidstaten aan rechthebbenden
de nodige middelen tot handhaving van hun rechten dienen te verschaffen. De
bestaande bepalingen in de Wet op de naburige rechten terzake van handhaving
voldoen aan die verplichting, met uitzondering van de mogelijkheid afgifte
te vorderen van inrichtingen, producten of onderdelen als bedoeld in artikel
29a, derde lid. Daartoe is een vijfde lid toegevoegd aan artikel 17, dat het
recht op afgifte regelt, dat in feite de overeenkomstige toepassing van die
bepaling op genoemde voorwerpen regelt. Een soortgelijke bepaling is in de
Auteurswet 1912 opgenomen.II, onderdeel JArtikelen 19 en 19aVoor de toelichting op deze artikelen, ter bescherming van technische
voorzieningen tegen omzeiling en van informatie omtrent het beheer van rechten
tegen verwijdering en manipulatie wordt verwezen naar de toelichting op het
voorstel voor de gelijkluidende artikelen 29a en 29b van de Auteurswet
1912. De definitiebepalingen van deze artikelen zijn neergelegd in artikel
1 van de wet.IIIDatabankenwetIII, onderdeel AArtikel 1Aan artikel 1 van de Databankenwet wordt, conform de systematiek van de
Wet op de naburige rechten, een tweetal definities toegevoegd, te weten die
van doeltreffende technische voorzieningen en die van informatie omtrent het
beheer van rechten. Artikel 6 van de richtlijn is gelijkelijk op auteursrecht,
naburige rechten en het «sui generis» recht van EG-richtlijn 96/9/EEG
van toepassing. Voor de toelichting op de definities wordt verwezen naar de
toelichting op de voorgestelde artikelen 29a en 29b van de Auteurswet 1912.III, onderdeel BArtikelen 5a, 5b en 5cDe voorgestelde artikelen 5a en 5b zijn het equivalent van de artikelen
29a en 29b van de Auteurswet 1912 en de artikelen 19 en 19a van de Wet op
de naburige rechten. Voor de toelichting wordt verwezen naar de toelichting
op deze artikelen. Toegevoegd is een nieuw artikel 5c, dat uitvoering beoogt
te geven aan artikel 8 van de richtlijn. Artikel 5c bevat een regeling gelijk
aan die van artikel 28 van de Auteurswet 1912 en artikel 17 van de Wet op
de naburige rechten. Een beroep op het in dit artikel geregelde recht op afgifte
van – kort gezegd – voorwerpen waarmee omzeiling plaatsvindt of
wordt mogelijk gemaakt en middelen waarmee die voorwerpen worden geproduceerd,
komt in ieder geval toe aan de producent van de databank en degene aan wie
het recht bedoeld in artikel 2 is overgedragen of, tenzij anders overeengekomen,
gelicentieerd.Het is niet uitgesloten dat zich in de praktijk samenloop voordoet van
een auteurs-, nabuur- of databankrechtelijk beslag. In een dergelijke geval
gaat het oudste beslag voor.Artikel IVDeze bepaling voorziet in een regeling van het overgangsrecht, ontleend
aan artikel 35, tweede lid, van de Wet op de naburige rechten. Het is een
op dit terrein gebruikelijke bepaling die duidelijk maakt dat exploitatiehandelingen
die zijn verricht voor het tijdstip van het inwerkingtreden van deze wet onverlet
blijven. Voorts is bepaald dat voor bedoeld tijdstip verworven rechten eveneens
onverlet blijven.Artikel VDe commissie heeft geadviseerd dat regulier verslag aan de Staten-Generaal
wordt gedaan inzake de toepassing van artikel 29a, vierde lid, van de Auteurswet.
Hierin wordt in het bijzonder aandacht besteed aan de vraag of en in hoeverre
gebruikers van op grond van de Auteurswet, de Wet naburige rechten en de Databankenwet
beschermd materiaal door de toepassing van doeltreffende technische voorzieningen
in de praktijk worden beperkt in hun mogelijkheid zich op de wettelijke beperkingen
van het auteursrecht, de naburige rechten en het databankenrecht als bedoeld in artikel 29a, vierde lid, van de Auteurswet 1912, artikel 19, derde
lid, van de Wet op de naburige rechten, en artikel 5a, derde lid, van de Databankenwet,
te beroepen. Deze bepaling voorziet in een stok-achter-de-deur voor het geval
de begunstigden van bepaalde beperkingen op het auteursrecht onvoldoende kunnen
profiteren van de vrijheid die hen door deze beperkingen wordt gegund. In
dat geval kan de Minister van Justitie namelijk maatregelen treffen om te
bewerkstelligen dat de beperkingen alsnog tot hun recht komen. De mogelijkheid
dat de Minister van Justitie dergelijke maatregelen treft, is aan in de richtlijn
uiteengezette voorwaarden gebonden.Het advies van de commissie wordt overgenomen. De verslagverplichting
richting de Tweede Kamer is bovendien evenzeer zinvol voorzover het gaat om
de naburige rechten en het databankenrecht, waar immers een zelfde systematiek
is gevolgd. Vandaar dat de verslagverplichting in een gemeenschappelijk artikel
van deze wet is neergelegd. Bovendien sluit deze verplichting aan bij de rapportageverplichting
van de Europese Commissie ingevolge artikel 12, eerste lid, van de richtlijn.Artikel VIGelet op de aanhangigheid van een aantal voorstellen tot wijziging van
de Auteurswet 1912 die betrekking hebben op dezelfde artikelen of artikelleden,
wordt bepaald dat alvorens deze wet in het Staatsblad wordt geplaatst, de
Minister van Justitie tot hernummering en aanpassing van de verwijzingen in
het voorstel overgaat.Artikel VIIArtikel VII bevat een gebruikelijke bepaling inzake de datum van inwerkingtreding
van het wetsvoorstel.De Minister van Justitie,A. H. Korthals TRANSPONERINGSTABELBijlage bij wet houdende aanpassing van de Auteurswet 1912, de Wet op
de naburige rechten en de Databankenwet ter uitvoering van richtlijn 2001/29/EG
van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 22 mei
2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht
en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PbEG L 167) (Uitvoering
richtlijn auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij) Richtlijn WetsvoorstelArtikel 1Geen uitvoering
nodig Artikel 2Artikel 13a
van de Auteurswet 1912, artikel 1, onderdeel f, van de Wet op de naburige
rechten Artikel 3, eerste lidArtikel 17a van de Auteurswet 1912; voor het overige geen uitvoering nodig Artikel 3, tweede lidArtikelen 1, onderdeel m, 6, eerste lid, onderdeel c, 7, eerste lid, 7a, eerste
lid, onderdeel c en 8, eerste lid, onderdeel e, van de Wet op de naburige
rechten Artikel 4Artikel 12b
van de Auteurswet 1912 Artikel 5, eerste lidArtikel 13a van de Auteurswet 1912; artikel 1, onderdeel f, van de Wet op
de naburige rechten Artikel 5, tweede lid, onderdeel aGeen uitvoering nodigArtikel 5, tweede lid, onderdeel bArtikelen 16b tot en met 16f van de Auteurswet 1912; artikel
10, onderdeel e, van de Wet op de naburige rechten Artikel 5, tweede lid, onderdeel cArtikel 16n van de Auteurswet 1912; artikel 10, onderdeel f,
van de Wet op de naburige rechten Artikel 5, tweede lid, onderdeel dArtikel 17b van de Auteurswet 1912; artikel 10, onderdeel g,
van de Wet op de naburige rechten Artikel 5, tweede lid, onderdeel eGeen uitvoering nodig Artikel 5, derde lid, onderdeel aArtikel 16 van de Auteurswet 1912; artikel 11 van de Wet op de naburige rechtenArtikel 5, derde lid, onderdeel bGeen uitvoering nodigArtikel 5, derde lid, onderdeel cArtikel 15 en artikel 16a van de Auteurswet 1912; artikel 10, onderdeel a
en d, van de Wet op de naburige rechten Artikel 5, derde lid, onderdeel dArtikel 15a van de Auteurswet 1912; artikel 10, onderdeel b, van de Wet op
de naburige rechten Artikel 5, derde lid, onderdeel eArtikel 22, tweede lid, van de Auteurswet 1912; artikel 10, onderdeel j, van
de Wet op de naburige rechten Artikel 5, derde lid, onderdeel fGeen uitvoering nodig Artikel 5, derde id, onderdeel gGeen uitvoering nodig Artikel 5, derde lid, onderdeel hArtikel 18 van de Auteurswet 1912; Artikel 5, derde lid, onderdeel iArtikel 18a van de Auteurswet 1912; artikel 10,onderdeel h, van de Wet op
de naburige rechten Artikel 5, derde lid, onderdeel jArtikel 23 van de Auteurswet 1912 Artikel 5, derde lid, onderdeel kArtikel 18b van de Auteurswet 1912; artikel 10, onderdeel i, van de Wet op
de naburige rechten Artikel 5, derde lid, onderdeel lGeen uitvoering nodig Artikel 5, derde lid, onderdeel mGeen uitvoering nodig Artikel 5, derde lid, onderdeel nArtikel 15h van de Auteurswet 1912; artikel 10, onderdeel c, van de Wet op
de naburige rechten Artikel 5, derde lid, onderdeel oGeen uitvoering nodig Artikel 5, vierde lidGeen uitvoering nodig Artikel 5, vijfde lidGeen uitvoering nodig Artikel 6, eerste lidArtikel 29a, tweede lid, van de Auteurswet 1912; artikel 19, eerste lid, van
de Wet op de naburige rechten; artikel 5a, eerste lid, van de DatabankenwetArtikel 6, tweede lidArtikel 29a, derde lid, van de Auteurswet 1912; artikel 19, tweede lid, van
de Wet op de naburige rechten; artikel 5a, tweede lid, Databankenwet Artikel 6, derde lidArtikel 29a, eerste lid, van de Auteurswet 1912; artikel 1, onderdeel n, van
de Wet op de naburige rechten; artikel 1, onderdeel e, van de Databankenwet Artikel 6, vierde lidArtikel 29a, vierde lid, van de Auteurswet 1912; artikel 19, derde lid, van
de Wet op de naburige rechten; artikel 5a, derde lid, van de DatabankenwetArtikel 7Artikel 29b
van de Auteurswet 1912; artikelen 1, onderdeel o, en 19a van de Wet op de
naburige rechten; artikelen 1, eerste lid, onderdeel f, en 5b van de Databankenwet Artikel 8, eerste lidGeen uitvoering nodigArtikel 8, tweede lidArtikel 28, achtste lid, van de Auteurswet 1912; artikel 17, vijfde lid van
de Wet op de naburige rechten; 5c van de Databankenwet Artikel 8, derde lidGeen uitvoering nodigArtikel 9Geen uitvoering
nodig Artikel 10Artikel IVArtikel 11Geen uitvoering
nodig Artikel 12, eerste lidArtikel V Artikel 12, tweede, derde en vierde lidGeen uitvoering nodig Artikel 13Geen uitvoering
nodig Artikel 14Geen uitvoering
nodig Artikel 15Geen uitvoering
nodigXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28482-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl