Project Shorad; Verslag algemeen overleg over brief inz. werving militairen (25600 X, nr. 46), Shorad (25824, nr. 2) en jaarrapportage NH-90 (25928, nr. 1)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25824, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

08-06-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25824 nr. 4

28-05-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamDe brief d.d. 24 maart 1998 inzake de werving van militairen
in 1997 (25 600-X, nr. 46)Het project «Shorad» (25 824, nr. 2)Jaarrapportage NH-90 (25 928, nr. 1)Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25824Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 25928Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 51 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 824Project Shorad25 928Navo helikopterproject NH-90nr. 4VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 28 mei 1998De vaste commissie voor Defensie1 heeft op
15 april 1998 overleg gevoerd met de staatssecretaris van Defensie, de heer
Gmelich Meijling over:– zijn brief d.d. 24 maart 1998 inzake de werving van militairen
in 1997 (25 600-X, nr. 46);– het project «Shorad» (25 824, nr. 2);– de jaarrapportage NH-90 (25 928, nr. 1).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. De brief d.d. 24 maart 1998 inzake de werving van militairen
in 1997 (25 600-X, nr. 46)Na lezing van de brief was mevrouw Sterk (PvdA) lichtelijk
ongerust. Er zijn voldoende plannen en schone voornemens, maar in hoeverre
die nu werkelijk soelaas zullen bieden, blijft onduidelijk. Kan de bewindsman
de voorgenomen plannen voorzien van te verwachten resultaten en een tijdpad?
Nu schaarste op de arbeidsmarkt dreigt, is het temeer van belang dat alles
op alles wordt gezet om de juiste mensen op de juiste plaats te krijgen. Hoe
denkt de bewindsman de tekorten weg te werken? Welk onderzoek heeft nu aangetoond
dat het aantal jongeren dat positief ten opzichte van de krijgsmacht staat
niet is gedaald in vergelijking met 1995–1996?In het blad van de VNG van een week geleden staat een interessant artikel
over oriënterende gesprekken die de krijgsmacht heeft gehouden met Arbeidsvoorziening
en gemeenten. Ook wordt daarin gesproken over de projectgroep BBT-totaal die
voorstelt om het BBT-personeel behalve een militaire opleiding ook andere,
«gewone» opleidingen te laten volgen gericht op de regionale arbeidsmarkt.
Hoe ver staat het met die plannen en is de bewindsman bereid een aantal zaken
vooral regionaal op te pakken? De luchtmacht blijkt met een dergelijke aanpak
immers hoog te scoren. Kan de Kamer een geactualiseerd overzicht krijgen van
alle nieuwe plannen en initiatieven op het gebied van de werving? Vooral het
ontwikkelen van een echt leerlingstelsel geüniformeerde beroepen in ROC-verband,
waarmee in Zwolle al een experiment wordt gedaan, leek de PvdA-fractie een
goede gedachte. Opleiding in het kader van het leerlingstelsel van zo'n twee
à drie jaar met maatschappelijke kwalificatie en doorstroommogelijkheden
op verschillende niveaus van de geünifor-meerde beroepspraktijk
lijkt een degelijke voorbereiding op een goede baan in de krijgsmacht en een
carrièremogelijkheid in de maatschappij daarna. Daarnaast zou het een
goede zaak zijn als de schakelcursussen die een succes blijken te zijn op
meer plaatsen van start gingen. Niemand de dienst uit zonder maatschappelijke
kwalificatie zou het motto moeten zijn. Daarom zou de halve dag studieverlof
ook echt moeten kunnen worden opgenomen en dat blijkt in de praktijk nogal
eens op problemen te stuiten. Wat denkt de bewindsman van de suggestie om
bijvoorbeeld de operationele commandant verantwoordelijk te stellen voor het
percentage BBT'ers dat met een maatschappelijk erkende kwalificatie de dienst
uitgaat? Zouden de educatieve centra daarbij niet een veel grotere rol moeten
spelen?Verbeterde arbeidsomstandigheden en mond-tot-mondreclame zijn twee aspecten
die de werving gunstig kunnen beïnvloeden, maar dan moeten per 1 april
toch niet de aanvangssalarissen van de BBT'ers worden verlaagd om vervolgens
hier en daar met periodieken te gaan werken? Wat is de diepere achtergrond
van deze maatregel? Die mond-tot-mondreclame zal ook niet goed zijn als huisvesting
nog zo slecht is. Het is niet reëel om voor twaalfpersoonsslaapkamers
met kasten die niet op slot kunnen hetzelfde bedrag in rekening te brengen
als voor een een- of tweepersoonskamer, zoals het streven is en gelukkig her
en der ook praktijk. Mevrouw Sterk vroeg wat dit betreft in ieder geval om
een overbruggingsmaatregel.Het doorstromen van vrouwen van BBT- naar BOT-plaatsen, nodig om meer
vrouwen in de krijgsmacht te krijgen, verloopt niet zoals bij de behandeling
van de Emancipatienota werd gehoopt. Kan het ingestelde coördinatiepunt
deeltijdbanen ook hierbij geen bemiddelende rol spelen? De miniloopbaan voor
BBT'ers, het verfijnen van de functieclusters, het nieuwe besturingsmodel
voor de personeelsplanning, enz. het zijn allemaal goede plannen, maar wanneer
zullen ze zijn gerealiseerd? De tijd dringt en de eenheden moeten voldoende
goed personeel houden dan wel krijgen.Ook de heer Van den Doel (VVD) maakte zich de nodige zorgen
over de kwalitatieve en kwantitatieve vulling van de krijgsmacht, een eerste
voorwaarde om de krijgsmacht ook daadwerkelijk te kunnen inzetten. Uit de
brief blijken de problemen het grootst te zijn bij de marine en de landmacht.
De luchtmacht daarentegen heeft een aanstellingspercentage van zelfs meer
dan 100. Een aanstellingspercentage van 85 voor de gehele krijgsmacht zegt
op zich niet zo erg veel, want uiteindelijk gaat het om het percentage dat
op functie wordt aangesteld, dus het percentage dat de opleiding in feite
afrondt. Dat in feite bepaalt ook de inzetbaarheid van de desbetreffende eenheden.
Kan de bewindsman aangeven hoe die percentages voor de verschillende krijgsmachtdelen
liggen?De conclusie van de brief is dat de operationele inzetbaarheid onverminderd
gehandhaafd blijft, maar hoe kan dat als er minder personeel is dan wordt
gewenst? Wordt het overige personeel dan extra belast? Waar ligt overigens
de ondergrens? Is die operationele inzetbaarheid ook nog gegarandeerd bij
een aanstellingspercentage van 75? Het is toch niet niets als uit de overzichten
blijkt dat van de 1950 gevechtsfuncties er maar 1200 gevuld zijn?De leuze «zorg dat je erbij komt» blijkt ook bij de marine
niet meer voldoende te zijn. Het aanstellingspercentage beroepspersoneel is
slechts 75 en ook de aanwas bij het KIM in de afgelopen twee jaar loopt nogal
achter bij de behoefte. Bovendien is de uitstroom van beroepspersoneel uit
de marine fors. Als er geen adequate maatregelen worden genomen, valt te vrezen
dat de marine in een vicieuze cirkel terecht komt; het personeel holt van
het ene naar het andere schip, de vaar-walverhouding wordt geweld aangedaan
en het gevolg is dat het personeel op zoek gaat naar een andere werkgever.
Uit gesprekken met het personeel was de heer Van den Doel opgevallen
dat zij de marine toch een fantastische organisatie vinden en er ook graag
bij willen blijven, maar dat de marine op personeelsgebied wat meer rekening
zou moeten houden met de wensen van het personeel.Het beste en goedkoopste wervingsresultaat viel naar zijn mening te behalen
als het eigen personeel trots is op de organisatie en die trots ook naar buiten
uitdraagt en dat geldt voor alle krijgsmachtdelen. Een beroepskrijgsmacht
kan de eisen eenvoudigweg niet eenzijdig vaststellen maar zal ook rekening
moeten houden met de wensen van het personeel. Als Defensie zich zo opstelt,
zou dat automatisch ook vruchten afwerpen bij de werving. De essentie is dat
wordt waargemaakt wat bij de werving wordt beloofd.De VVD-fractie begreep dat de overgang naar een beroepskrijgsmacht geen
sinecure is, zeker in een periode waarin de economie aantrekt en de schaarste
op de arbeidsmarkt toeneemt. Zij ondersteunde dan ook van harte alle creativiteit
die aan de dag wordt gelegd om de werving te verbeteren, net als de maatregelen
die de bewindsman voorstelt om de aanstellingsduur van de BBT'er te verlengen
en een miniloopbaan te bieden. Het is echter nog niet duidelijk welke structurele
maatregelen worden genomen om de kans te vergroten dat de BBT'er ook tijdens
de contractduur civiele diploma's haalt. Het is daarom van groot belang dat
in elk geval de randvoorwaarden worden geschapen dat die BBT'er die diploma's
kan halen en zo na afloop een betere kans heeft op de arbeidsmarkt. In de
praktijk blijkt dat nogal eens op problemen te stuiten omdat de taakstelling
van eenheid zich vaak niet verhoudt tot de gewenste studietijd. Wat dat betreft,
memoreerde de heer Van den Doel zijn suggestie om de studietijd die nu vaak
zo versnipperd is over de gehele contractperiode meer te bundelen, waardoor
de kans op succes voor de BBT'er wat groter wordt.Naast een eerlijke en objectieve voorlichting is voor de werving ook van
belang een goed woon- en leefklimaat. De laatste jaren is nogal geknepen in
de budgetten voor nieuwbouw en renovatie. Beseft de bewindsman wel dat het
uitstellen van nieuwbouwprojecten voor BBT'ers ook invloed kan hebben op de
werving?Omdat de vulling voor bepaalde specialistische functies in de praktijk
nogal moeilijk blijkt, herhaalde hij ten slotte eveneens zijn suggestie om
die functies in ieder geval bij de uitvoering van vredesoperaties tijdelijk
te laten vervullen door reservisten.De heer Hillen (CDA) kon zich aansluiten bij de vorige sprekers.
Net als de heer Van den Doel had hij begrip voor de problemen waarmee de krijgsmacht
in de werving werd geconfronteerd en die zijns inziens met name zijn veroorzaakt
door de overschakeling van dienstplichtigen naar vrijwilligers. Wat hij deze
bewindsman wel euvel duidde was dat deze zich de afgelopen periode veel te
optimistisch heeft uitgelaten. Ook had hij er begrip voor dat de concurrentie
bij een aantrekkende economie niet gering is, maar de vraag is in hoeverre
Defensie zelf alert genoeg is op het punt van de arbeidsvoorwaarden.Ten slotte vroeg hij welke resultaten zijn geboekt door de samenwerking
met Van der Ende.De heer Hoekema (D66) constateerde een discrepantie tussen
de wervingsresultaten en het imago van de krijgsmacht dat volgens de brief
eigenlijk alleen maar zou zijn verbeterd. Zo'n 60 000 mensen zoeken jaarlijks
contact met de zogenaamde banenwinkel maar uiteindelijk leidt dat tot 11 000
sollicitaties en slechts 3000 daadwerkelijke aanstellingen. Uiteraard moet
er goed geselecteerd worden, maar staat dat aantal van 3000 wel in een redelijke
verhouding tot dat potentiële aanbod van 60 000? Het was hem opgevallen dat met name voor de technische functies en de
gevechtsfuncties tekorten dreigen. Ligt een campagne of inhaalslag in het
voornemen om juist die functies specifieker te werven en/of aantrekkelijker
te maken?Uit het ASMP-onderzoek, waarover verleden week al het nodige in de pers
is verschenen, was hem niet duidelijk geworden of mensen na een kort contract
hun contract niet willen verlengen of dat ze er halverwege al geen zin meer
in hebben. Defensie heeft in reactie op dat onderzoek gemeld dat er geen sprake
is van een grote voortijdige uitstroom, maar gaf het onderzoek niet aan dat
er weinig mensen een nieuw contract willen sluiten?In de brief staat bovenaan blz. 2 een nogal cryptische zin: «Juist
omdat de werving moeizaam verliep, is de arbeidsmarktervaring in 1997 aanzienlijk
toegenomen.» Weet men op Defensie nu veel beter hoe de arbeidsmarkt
in elkaar zit en zal het nu dan ook mogelijk zijn om beter te werven? Met
de heer Hillen was de heer Hoekema de mening toegedaan dat de staatssecretaris
in het verleden naar nu blijkt ten onrechte te optimistisch is geweest over
de werving. Als die ervaring is toegenomen, wat wordt daarmee dan gedaan?Met mevrouw Sterk pleitte hij voor uitbreiding op korte termijn van het
aantal voorschakeltrajecten. De aanstellingsleeftijd moet zeventien jaar blijven,
maar hoe vroeger de jeugd wordt bereikt, hoe groter de kans is hen te behouden.Ten slotte vroeg hij of via exitinterviews wordt nagegaan welke redenen
mensen aanvoeren om hun contract niet meer te verlengen of tussentijds weg
te gaan? Wat zijn grosso modo de redenen van de uitval en hoe hoog is dat
percentage?De staatssecretaris merkte allereerst op dat de krijgsmacht
in 1997 zo'n 5800 militairen heeft geworven, zo'n 85% van de aanstellingsbehoefte.
Bij bepaalde onderdelen van de krijgsmacht ligt dat percentage inderdaad lager,
maar over het algemeen gesproken is die 85% toch geen slechte prestatie. Veel
wordt vergeten dat de krijgsmacht pas zo'n anderhalf jaar echt met gerichte
werving bezig is. Toen in het begin nog kon worden geput uit de grote groep
dienstplichtigen die zich er eigenlijk al mee hadden verzoend dat zij toch
in dienst moesten, waren de wervingscijfers wellicht wel zodanig dat op grond
daarvan enig optimisme gerechtvaardigd was, maar ook al verliep de werving
in 1997 niet meer zo soepel als voorheen, de operationele functies kunnen
nog steeds worden vervuld. Naar de huidige inschattingen loopt dat ook binnenkort
niet echt gevaar, maar op de iets langere termijn zal de werving toch zeker
moeten worden geïntensiveerd en zal het beroep van militair over het
algemeen gesproken aantrekkelijker moeten worden gemaakt. Dan zal zeker moeten
worden bezien of mensen niet langer in dienst kunnen blijven door contractverlenging
of bijtekening om ze zo ook gereed te maken voor datgene wat ook altijd uitgangspunt
van de BBT is geweest, nl. dat ze straks met een behoorlijke bagage terug
kunnen naar de maatschappij. Uit de gehouden interviews blijkt toch dat de
contractduur bij met name de landmacht te kort is en daarom is gisteren nog
het principebesluit genomen om de contractduur te verlengen, zij het dat nog
niet bekend is in welke vorm en voor welke duur dat het beste kan, maar vooralsnog
wordt gedacht aan vierenhalf tot vijf jaar. De bewindsman was ervan overtuigd
dat de kandidaten zo een miniloopbaan kan worden geboden, met name bij de
gevechtsfuncties. Echter, het is nog steeds een overgangsfase en er zal veel
inventiviteit en creativiteit moeten worden ontplooid als er niet voldoende
blijkt te kunnen worden geworven. Overigens kampt niet alleen de krijgsmacht
met problemen bij de vulling van met name technische functies, want ook het
bedrijfsleven wordt daarmee geconfronteerd. Overigens was de bewindsman de
mening toegedaan dat met name bij de landmacht de onderofficieren
uit de BBT'ers zouden moeten voortkomen.Er is zeer hard geprobeerd om jongeren die belangstelling toonden voor
de krijgsmacht aan de krijgsmacht te binden door de voorschakeltrajecten,
nu oriëntatietrajecten genoemd. Het gaat daarbij om een combinatie van
een opleiding voor een civiel beroep en een oriëntatie op de defensie.
Bij de ROC's in Rotterdam en Zwolle zijn dergelijke trajecten ontwikkeld waarbij
in het geval de beveiligingsrichting wordt gekozen ook een overstap mogelijk
is naar politie of brandweer. In Breda en Leeuwarden wordt die oriëntatie
ook gecombineerd met opleidingen in heel andere vakken, zoals autotechniek,
facilitaire dienstverlening en ook weer beveiliging. De opleidingen zijn met
andere woorden niet alleen maar gericht op defensie. Er worden thans gesprekken
gevoerd met Arnhem over de inhoud van de trajecten. Met het ministerie van
OCW wordt overleg gevoerd over medefinanciering. Deze oriëntatietrajecten leveren op het algemeen goede wervingsresultaten
op, want uiteindelijk solliciteert 75% van de studenten bij de krijgsmacht.
In het schooljaar 1998/1999 zullen er meer van dergelijke centra zijn en zal
de werving waarschijnlijk nog succesvoller zijn. De kosten op jaarbasis zullen
al met al zo'n 2 mln. bedragen, maar over de verdeling wordt, zoals gezegd,
nog met OCW overlegd.Voorts wordt er veel gedaan aan functievervulling na uitstroom, toch de
filosofie achter de BBT-constructie. Uit recent onderzoek bij de landmacht
is gebleken dat meer dan de helft van de ondervraagde militairen met een tijdelijke
aanstelling onmiddellijk na afloop een baan heeft gevonden en slechts een
zeer klein deel, zo'n 3%, deed daar langer over dan een jaar. Bovendien gaan
steeds meer mensen na hun BBT-tijd aan een studie beginnen of gaan ze studie
en werk combineren.De interne studiemogelijkheden voor de BBT'er zijn inderdaad niet gemakkelijk.
Er is van uitgegaan dat dit in feite de eigen verantwoordelijkheid van de
BBT'er is. Defensie biedt faciliteiten, maar de mensen moeten ze wel benutten.
In Seedorf bijvoorbeeld heeft men veel tijd om te studeren, maar om allerlei
redenen komt een behoorlijk percentage daar niet aan toe. Op zich is dat niet
zo verwonderlijk, want de cultuur van de gemiddelde BBT'er is niet zo van
«nu ga ik eens even lekker in de boeken duiken». Als de tijd daarvoor
is gekomen, moet er dan ook alles aan worden gedaan om betrokkenen aan het
studeren te krijgen. Ook komt het voor dat het voor bepaalde categorieën
niet wel mogelijk is om studie-uren op te nemen omdat ze operationeel worden
ingezet of zich moeten bekwamen voor een functie binnen de krijgsmacht die
niets met de civiele maatschappij heeft te maken. Nog niet in alle gevallen,
maar wel zoveel mogelijk in de landmacht, wordt geprobeerd om indien een BBT'er
door zijn plaatsing of werk niet in staat is geweest die studie-uren te vullen
betrokkene de kans te geven dat bij demobilisatie in te halen dan wel om hem
aan het eind van het traject zo vrij te maken dat hij dat kan. Dat is, zoals
gezegd, nog geen algemene regel, maar er wordt wel zoveel mogelijk naar gestreefd.
Desgevraagd zegde de bewindsman toe na te zullen gaan of dit niet tot beleid
moet worden verheven, maar daarvoor zullen wel financiële middelen moeten
worden vrijgemaakt. Overigens speelt voor het grootste deel van de BBT'ers
een gebrek aan motivatie een grotere rol.De kwestie van huisvesting baarde ook de bewindsman grote zorgen, ook
in het licht van de werving. Enkele kazernes zijn zeer goed, maar enkele andere
behoorlijk grote legerplaatsen voldoen nog zeker niet aan de verwachting die
BBT'ers wordt gegeven. Vaak heeft dat niet zozeer alleen met geld te maken,
maar ook met andere factoren, zoals ruimtelijke ordeningsproblemen, maar in
de toekomst zal er alles aan (moeten) worden gedaan om dat te verbeteren.
Hij kon niet zeggen dat er al een regeling in de maak is voor die militairen
die slechter zijn gehuisvest, maar deze kwestie zal ongetwijfeld
in het volgende arbeidsvoorwaardenoverleg met de bonden worden meegenomen.De bewindsman was het er ook mee eens dat de doorstroom van vrouwen nog
steeds niet optimaal is, maar na de bespreking van de emancipatiebrief zijn
ook nog maar twee à drie maanden verstreken en het is op Defensie gebruikelijk
processen pas in gang te zetten als dat met de Kamer is overlegd. In de brief
staan overigens heel veel voornemens die op zich allemaal moeten worden verwezenlijkt,
maar dat kost wel de nodige tijd. In de lagere rangen, die van matroos en
soldaat, is het aantal vrouwen aanzienlijk en bij de officiersfuncties gaat
het ook de goede kant op, het probleem zit hem met name bij de onderofficieren
en de bewindsman veronderstelde dat het een hele opgave zal zijn om daarin
verandering te brengen. Veel vrouwen gaan na zo'n periode van vier à
vijf jaar terug in de burgermaatschappij, trouwen, enz.Hij was er vervolgens van overtuigd dat het imago van de krijgsmacht nog
steeds goed is. De realisatiegraad is zijns inziens geen kwestie van concurrentie
met andere werkgevers. De krijgsmacht heeft eenmaal een zeer specifieke doelgroep.
Defensie zal er alles aan doen om die mensen binnen te halen en vervolgens
te houden en zelf verwacht hij wat dit betreft veel van die miniloopbaan.Het wervingspercentage op functie is niet bekend. De bevelhebbers moeten
wel in de gaten houden of hun operationele eenheden inzetbaar zijn. Op basis
van gesprekken met de bevelhebbers zijn er prognoses opgesteld en gelukkig
hoeven er de komende periode geen problemen voor die operationele inzetbaarheid
te worden verwacht. Als er wordt geworven, wordt natuurlijk ook rekening gehouden
met een behoorlijk afvalpercentage tijdens de (vak)opleiding, maar die percentages
lopen voor de verschillende onderdelen sterk uiteen. Bij de luchtmobiele brigade
is dat een behoorlijk percentage; gemiddeld bedraagt de uitval voor BBT-matrozen
en soldaten tijdens de gehele initiële opleiding bij de marine 5% en
het verloop op eigen verzoek tijdens de een jaar durende proefperiode 20%.
Bij de landmacht is het verloop tijdens de initiële opleiding 18%, bij
de luchtmacht 4% en bij de marechaussee 7%. Deze getallen worden bij de opdrachten
aan de wervingsbureaus verstrekt. Deze percentages wijken niet erg af in vergelijking
met opleidingen in de burgermaatschappij. Veel mensen hebben in het tweede
jaar vaak de neiging om te switchen.Regelmatig vindt onderzoek plaats van het DGP in samenwerking met het
ministerie van Sociale Zaken om te bezien in hoeverre het imago van de krijgsmacht
nog steeds goed is, of de mensen tevreden zijn. Er worden steekproefsgewijs
ook de nodige exitinterviews gehouden. De werving wordt nu veel regionaler
aangepakt, ook om groepen te bereiken die normaliter heel moeilijk aan de
slag komen.Verlaging van de aanvangssalarissen is kabinetsbeleid, maar dat dit voor
Defensie niet goed uitkomt, is een ander verhaal. Uitzonderingen zijn altijd
mogelijk en waar nodig, worden ze ook toegepast. De bewindsman was overigens
de mening toegedaan dat de aanvangssalarissen voor BBT'ers niet zo slecht
zijn in vergelijking met de burgermaatschappij en qua opleiding en leeftijd.
De tekorten konden zijns inziens dan ook niet daaraan worden toegeschreven. Het project «Shorad» (25 824, nr. 2)De heer Hillen (CDA) memoreerde dat zijn fractie over het algemeen
nogal gauw overtuigd is van het nut van luchtverdediging, want de paraplu
kan immers nooit stevig genoeg zijn. In de brief van 12 december jl. wordt
gesteld dat de Shorad-systemen met name zijn bedoeld voor moderne vliegende
wapensystemen, maar welke worden dan precies bedoeld? Er komen immers toch
steeds meer technieken waarmee eerder dan wel vooraf kan worden ingegrepen?
Is de behoefte aan deze Shorad-systemen dan nog wel steeds zo
actueel? Deze vraag klemt temeer omdat het een nogal oud dossier is. Wat is
de reden dat het nu ineens weer op tafel komt?Waarom is het bovendien zo moeilijk om «van de plank» te kopen?
Indertijd is er nog sprake geweest van een mislukte ruil met de Fransen, er
is sprake van een onbegrijpelijke prijsoverschrijding met zo'n 50%. Waarom
die overschrijding als er toch van de plank wordt gekocht?Alles op zich laten inwerkend, kon de heer Hillen zich wel voorstellen
dat dit systeem in de klassieke verdedigingstaken paste, maar gelet op de
huidige stand der techniek zette hij daar toch wel wat vraagtekens bij.In de brief van 12 december wordt gesproken over samenwerking tussen de
landmacht en de luchtmacht bij de roulaties tijdens vredesoperaties. Wat moet
hij zich daarbij voorstellen?De CDA-fractie bleef van mening dat de paraplu van de luchtverdediging
zo stevig mogelijk moet zijn, maar het tempo dat in dit dossier wordt gevolgd,
het blijkbaar zo moeilijk verlopende overleg tussen luchtmacht en landmacht,
de overschrijdingen, de huidige stand der techniek en de hier en daar toch
wat vage formuleringen riepen bij haar wel de nodige twijfels op!De heer Van Gelder (PvdA) had nog steeds fundamentele vragen
over het Shorad-systeem en was nog niet zo ver om een eindoordeel te kunnen
geven. Voor dit soort grootschalige investeringen vond hij meer inzicht wenselijk.Het gaat om een schil voor luchtverdediging voor korte, middellange en
langere afstanden, maar het is nog onduidelijk hoe de afhandeling van de verdediging
zal plaatsvinden als het gaat om de aanpak op korte, middellange en lange
afstand. Dat heeft mede te maken met opmerkingen als zou de Vshorad de ene
keer inzetbaar is als vervanger van PRTL en Flycatcher voor de 10 km-verdediging,
maar de andere keer slechts voor 4 km. Het is met andere woorden onduidelijk
voor welke functies deze nieuwe apparatuur wordt gekocht. De heer Van Gelder
zou dan ook graag een duidelijke afbakening krijgen van wat voor de korte,
de middellange en de lange luchtverdediging noodzakelijk is om een beter inzicht
te krijgen in de vraag of het ene systeem het andere vervangt, al dan niet
gedeeltelijk.Op dit moment was voor de heer Van Gelder ook nog niet zichtbaar in welke
gevallen dit soort apparatuur wordt ingezet, met name bij de landmacht en
het was hem ook niet duidelijk waarom op dit punt niet met andere landen kan
worden samengewerkt. Crisisbeheersingsoperaties bijvoorbeeld zullen in toenemende
mate gezamenlijk met Duitsland worden uitgevoerd en ook in Joegoslavië
heeft Nederland opgetreden zonder alle voorzieningen zelf mee te brengen.
De staatssecretaris stelt weliswaar dat de combinatie van Vshorad en Shorad
berust op toekomstscenario's waarin de inzet van afstandswapens zal toenemen,
maar de heer Van Gelder zou dan graag wat meer inzicht in die scenario's hebben,
temeer omdat geen enkel systeem dat nu op de plan ligt blijkt te voldoen aan
de geformuleerde vereisten.De PvdA-fractie constateerde dat de luchtmacht tot 2006 de beschikking
heeft over Hawks – waarschijnlijk die welke uit Duitsland zijn gekomen,
maar zijn die ook allemaal gemoderniseerd? – en dat wat de landmacht
betreft de onzekerheid de boventoon voert. Zij wilde allereerst weten welke
eisen nu en in de toekomst aan dergelijke systemen moeten worden gesteld,
hoe de systeemontwikkeling zich voltrekt, of er aansluiting is op systemen
die op de plank liggen en deed derhalve een dringend beroep op de staatssecretaris
om de verwervingsvoorbereidingsfase uit te stellen tot zij het gevraagde inzicht
heeft.De heer Hoekema (D66) vroeg zich met de heer Van Gelder af
over welke scenario's het gaat bij de inzet in de verdediging tegen moderne
vliegende wapensystemen. Zijn dat niet de scenario's uit 1989
dan wel daarvóór en in hoeverre is de inzet bij vredesoperaties
een reëel argument voor de landmacht? Welke consequenties heeft het dat
Nederland de komende tijd, zeker bij vredesoperaties, maar ook meer in het
algemeen bij de verdedigingstaak, meer multinationaal zal opereren? Waar Nederland
zijn taak in het kader van de Patriot toch zo goed blijkt te vervullen, is
het de vraag of dan niet kritisch kan worden gekeken naar de behoefte aan
dit soort systemen. De D66-fractie was helemaal niet van zins om de Shorad-taken
zomaar van tafel te vegen, maar het gaat toch om een aanzienlijk bedrag en
dan is het de plicht van de Kamer om te bezien of zo'n systeem wel zo noodzakelijk
is en/of niet met andere landen op dat punt kan worden samengewerkt, dan wel
een uitruil kan plaatsvinden.De heer Hoekema vroeg zich vervolgens af of aan de optie op de aanvullende
levering kosten zijn verbonden. Hij begreep dat er nu met een systeem gewerkt
gaat worden, voor landmacht en luchtmacht. Bij de behoefte van de luchtmacht
kon hij zich wel iets voorstellen, maar is het niet te duur voor de landmacht?
Wat gaan de andere NAVO-landen op dit punt doen?In beeld zijn nog vijf à zes systemen. Waarom is nu al niet de
keuze gemaakt voor de drie aanbieders die het dichtst bij de eisen komen?
Kan de bewindsman al duiden welke aanbieder de meeste kansen maakt?Ten slotte ondersteunde de heer Hoekema het verzoek van de heer Van Gelder
om de verwervingsfase enige tijd uit te stellen.De heer Van den Doel (VVD) memoreerde de zorgvuldige procedure
die bij materieelprojecten wordt gevolgd, beginnend met een operationele behoeftestelling
en een studiefase. Als de Kamer twijfelt aan de legitieme behoefte en het
nut van wapensystemen is dat het moment om die twijfel naar voren te brengen.
Uiteraard heeft eenieder het recht om kritisch te zijn en te blijven als men
informatie denkt te missen of de situatie verandert.De VVD-fractie ondersteunde in ieder geval de onderhavige behoefte met
name omdat die de algemene verdedigingstaak betreft. Zij erkende dat deze
systemen voor crisisbeheersing kunnen worden ingezet, maar bij crisisbeheersingsoperaties
kan een land toch zelf bepalen met welke middelen het daaraan wil meedoen.
Gelet op de twee hoofdtaken van de krijgsmacht zijn deze systemen nodig en
als ze worden aangeschaft voor de algemene verdedigingstaak, is het ook mogelijk
ze in te zetten bij crisisbeheersing.De staatssecretaris erkende dat dit weliswaar een oud dossier
is, maar sinds zijn aantreden is er toch wel het nodige mee gedaan. Op 20
februari 1996 heeft de Kamer de A-brief gekregen waarover zeer uitvoerig is
gediscussieerd en nu ligt er dan een C-brief. Deze voortvarende aanpak is
met name gevolgd omdat er in de tussentijd inderdaad het een en ander is veranderd.
Het technologisch niveau van de dreiging van luchtwapens is zeer snel veranderd
waarmee de dreiging ook aanmerkelijk groter is geworden. Daarbij komt dat
is besloten om een koppeling te maken tussen de landmacht en de luchtmacht,
niet alleen uit overwegingen van inzetbaarheid. Een aantal taken die de luchtmacht
voor deze wapens heeft vastgesteld kunnen vooralsnog ook door de landmacht
worden uitgevoerd. Bovendien beschikt de luchtmacht nog over enkele wapensystemen.
Vandaar dit bescheiden begin op deze manier. Dat in het verleden gesproken
is over uitruil van Hawks met Crotales is juist, maar als die discussie wordt
voortgezet zal er nooit een behoorlijk project van de grond kunnen komen.De bewindsman memoreerde vervolgens de uitvoerige discussies over de zogenaamde
schillentheorie: de buitenste schil is de paraplu van NATO's integrated air
defence system met AWACS, jachtvliegtuigen, geleide wapensystemen als de Patriot.
Voor de binnenste schil is er de Stinger, de PRTL, de Flycatcher.
Voor de completering van de totale luchtverdediging is ook iets voor de middelste
schil nodig en dus de Shorad. Die biedt met name bescherming tegen vliegtuigen
die hun wapens van steeds veel grotere afstand kunnen afvuren. Zonder afdoende
luchtverdediging worden bij hedendaagse operaties – of dat nu zelfverdedigings-
of crisisbeheersingsoperaties zijn – grote risico's genomen van materieel-
en personeelsverlies. De staatssecretaris voegde er nog aan toe dat zelfverdediging
een nationale verantwoordelijkheid is en ook zal blijven en daarom achtte
hij het niet acceptabel om niet zelf te beschikken over dergelijke systemen.
Elk land heeft die systemen ook maar zo weinig mogelijk, ook al omdat ze zo
complex en dus ook zo duur zijn. Andere landen kan dus niet gevraagd worden
om ze ook te mogen gebruiken omdat je ze zelf niet wilt of kunt betalen.Met de hulp van TNO hebben de landmacht en de luchtmacht een studie uitgevoerd
naar de wijze waarop in de luchtverdediging met de Shorad zou kunnen worden
voorzien. Dat heeft enkele zeer belangrijke feiten aan het licht gebracht
die de vorige keer nog niet bekend waren. Verrassend was in ieder geval dat
het aantal benodigde systemen per kandidaat nogal verschilde en dat het aanvankelijke
prijskaartje aan de nogal lage kant bleek te zijn. De oorspronkelijke ambitie
om met het beschikbare budget dergelijke systemen te kunnen aanschaffen voor
zowel de landmacht als de luchtmacht ter vervanging van de Hawks kon derhalve
niet worden gerealiseerd. Vandaar de keuze om niet naar de Kamer te komen
met het verzoek om het budget op te hogen, maar om eerst maar de landmacht
van dit systeem te voorzien onder de voorwaarde dat het ook kan worden ingezet
door de luchtmacht.Door de snelheid waarmee de dreiging van de wapens groter wordt, wordt
ook het probleem groter om daarop een goed antwoord te vinden. Dat houdt in
dat ook die verdedigingssystemen steeds ingewikkelder en derhalve ook steeds
duurder worden. Overigens zegde de bewindsman graag toe de Kamer meer inzicht
te zullen verschaffen in de technische en de prijsontwikkeling van dergelijke
systemen.Geen enkel systeem dat op de shortlist voorkomt voldoet op alle onderdelen
aan de gestelde eisen. Alle aanbieders krijgen straks dan ook nog de kans
om de tekortkomingen van hun systeem aan te passen. Uit commerciële overwegingen
wilde de bewindsman niet ingaan op de vraag welke aanbieder de meeste kans
heeft.In de studiefase zijn de mogelijkheden voor samenwerking met andere landen
uitgebreid onderzocht, maar gebleken is dat die mogelijkheden er niet zijn
bij de aanschaf. Operationele samenwerking zal met de Shorad-systemen wel
mogelijk zijn, ook met Duitsland binnen het gemeenschappelijk legerkorps.
Op het gebied van instandhouding, opleiding en training is samenwerking met
enkele landen ook wel mogelijk, afhankelijk uiteraard van het systeem dat
elk land heeft. Met Duitsland is dat beperkt mogelijk, onder andere omdat
de Duitse Roland van een oudere generatie is dan die welke Nederland zich
voorneemt om aan te schaffen.De bewindsman drong er ten slotte met klem op aan toestemming te verlenen
om met het project door te gaan, ook omdat aan het eind ervan altijd nog een
moment komt, waarop de Kamer al dan niet haar fiat geeft. Als de voorbereidingsfase
wordt uitgesteld, loopt het project aanzienlijke vertraging op.De heer Hillen (CDA) zag in ieder geval graag eerst de toegezegde
nadere informatie tegemoet en verzocht de staatssecretaris pas daarna verder
te gaan met de voorbereidende fase. Als de Kamer na ontvangst van de informatie
niet binnen een week reageert, zou de bewindsman ervan uit kunnen gaan dat
hij door kan.De heer Van Gelder (PvdA) ondersteunde die suggestie als de
brief van de staatssecretaris ook maar ingaat op zijn vragen, met name over
de plaats van het systeem in relatie tot crisisbeheersingsoperaties
die toch met andere landen worden uitgevoerd. Het lag geenszins in zijn bedoeling
om het project te vertragen, maar zijn fractie had in ieder geval behoefte
aan meer informatie alvorens het groene licht te geven.De heer Hoekema (D66) erkende dat de behoeftestelling indertijd
ook met de Kamer is besproken, maar ook hij zag voldoende redenen om de gevraagde
nadere informatie af te wachten. Daarna kan de Kamer stilzwijgend het groene
licht geven of vragen om nader overleg.De staatssecretaris kon natuurlijk niet anders dan voldoen
aan het verzoek van de Kamer, maar wilde toch opmerken dat de door de heer
Van Gelder gevraagde informatie zijns inziens al in de schriftelijke antwoorden
te vinden is, zoals in de antwoorden op de vragen 1, 6 en 22. Meer informatie
wist hij niet zo snel te vinden.Het ging de heer Van Gelder (PvdA) om informatie over de behoefte
voor de eigen verdediging en wat nodig is om internationaal te kunnen opereren.
Daarbij gaat het niet alleen om de omvang, maar ook om de soort. Hij had kortom
behoefte aan een wat hardere en duidelijker onderbouwing.De staatssecretaris zegde toe te proberen te voldoen aan de
behoefte aan nadere informatie. Jaarrapportage NH-90 (25 928, nr. 1)De heer Van den Doel (VVD) herinnerde eraan dat zijn fractie
in het verleden regelmatig kritische kanttekeningen heeft geplaatst bij het
verloop van dit project. Enerzijds omdat het aanzienlijke vertraging heeft
opgelopen en anderzijds omdat twee belangrijke deelnemers, Duitsland en Frankrijk,
hun oorspronkelijke behoefte fors hebben bijgesteld. Dat Nederland door al
deze vertragingen de eerste afnemer zou worden van de maritieme versie zag
zijn fractie niet als een voordeel. Uit de laatste brief van de staatssecretaris
putte zij niet zoveel hoop voor de toekomst. De offerte die er eind april
1997 had moeten zijn, was er het afgelopen najaar nog niet en er blijken zich
weer nieuwe tegenvallers voor te doen. Er is sprake van nog te veel blinde
vlekken en ook de kosten moeten nog aanzienlijk worden gereduceerd. Er zal
dus nog fors moeten worden onderhandeld. De verwervingsvoorbereiding kan nu
pas op zijn vroegst eind 1998 beginnen, dus weer een jaar vertraging zonder
nog enige garantie op een goede afloop. De ontwikkeling van de maritieme versie
brengt de nodige problemen en dus ook risico's met zich. Dat alles pleitte
er naar de mening van de VVD-fractie voor om naar alternatieven uit te zien.
De uiteindelijke keuze mag niet zijn de NH-90 of niets! Hij vroeg namens zijn
fractie de bewindsman dan ook zo spoedig mogelijk twee alternatieven uit te
werken en zo mogelijk nog voor het zomerreces aan de Kamer voor te leggen.
Het eerste alternatief zou moeten zijn maritieme versies van helikopters die
aan de operationele eisen voldoen en die nu al dan wel voor 2003 te koop zijn
en het tweede zou moeten zijn een upgrade van de huidige Lynx betreft, waarmee
de huidige levensduur aanzienlijk kan worden verlengd.De heer Van den Doel wilde met dit verzoek duidelijk maken dat er naar
de mening van zijn fractie niet meer alleen moet worden aangestuurd op de
aanschaf van de NH-90 en er op basis van enkele alternatieven de uiteindelijke
keuze zou moeten worden gemaakt. Haar belangrijkste argumenten daarvoor waren
het afnemende vertrouwen in het NH-90 project, de grote financiële en
technische risico's en de forse prijs die waarschijnlijk zal moeten worden
betaald. De heer Hillen (CDA) kon zich volledig aansluiten bij de opmerkingen
van de heer Van den Doel. Voorts zou hij graag van de bewindsman vernemen
hoe in zijn ogen Europese projecten qua tijd en qua prijs beter in de hand
zouden kunnen worden gehouden. In een tijd waarin zo gestreefd wordt naar
markttransparantie past een dergelijke werkwijze eigenlijk niet meer. Als
er niet wordt uitgezien naar alternatieven, wordt men een gevangene van een
systeem waar men niet meer uit kan, qua prijs noch qua leveringsdatum en alle
andere daarbij behorende risico's.Ook de heer Hoekema (D66) was de mening toegedaan dat dit project
door met name Franse tegenwerking en bijgestelde behoeften van zowel Frankrijk
als Duitsland en de vele onzekerheden een nogal risicovol project is geworden.
De kritiek richt zich niet zozeer op de staatssecretaris maar meer op het
project als zodanig en ook zijn fractie vond het hoog tijd om serieus naar
alternatieven uit te zien.Wat de suggestie van de heer Van den Doel inzake een upgrade van de Lynx
betreft meende hij zich te herinneren dat de levensduur daarvan al verlengd
is. Is een nadere upgrade dan nog wel mogelijk?Is het juist dat verdere vertraging van de NH-90 zoveel kan opleveren
dat er een tweede amfibisch transportschip kan worden aangeschaft, zoals wel
door bronnen uit de marine en/of de industrie wordt gezegd?De heer Van Gelder (PvdA) vond de voorbeelden om op Europees
niveau tot nieuwe producten te komen niet erg hoopgevend. De Eurofighter was
duurder dan oorspronkelijk de bedoeling was en die kans zit er ook dik in
bij de NH-90. Toch zou hij het zeer betreuren als het niet lukt om de Europese
defensie-industrie een extra impuls te geven en zou hij het niet verstandig
vinden als Nederland als eerste uit het project zal stappen. Wat zijn nu precies
de grootste knelpunten? Is het onmogelijk dat landen nog tot een bepaalde
normstelling komen of gaat het enkel en alleen om de vraag waar de industriële
activiteiten terecht komen? Dit alles neemt niet weg dat het ook hem verstandig
voorkomt om eens te bezien of er goede alternatieven zijn, maar het zou hem
te ver gaan als daardoor de indruk werd gewekt dat Nederland eigenlijk al
alle hoop heeft opgegeven om tot een Europees samenwerkende defensie-industrie
te komen, zeker nu Airbus een militaire versie overweegt.De staatssecretaris kon niet verhelen dat dit project hem altijd
grote zorgen heeft gebaard en nog steeds baart. Het is een schoolvoorbeeld
van hoe het zeker niet (meer) moet. Aangezien ook de andere aan het project
deelnemende landen er grote problemen mee beginnen te krijgen, lijkt het moment
rijp om naar een gezamenlijke oplossing te zoeken, waaraan overigens al enige
tijd hard wordt gewerkt. Nog afgezien van de behoeftestelling is het project
voor enkele landen ook in ander opzicht van zeer groot belang. Naar verwachting
zal er eind dit jaar een MOU kunnen worden afgesloten. Maar dan is zijns inziens
tevens het point of no return bereikt. Een langer tijdpad kan in ieder geval
Nederland zich niet veroorloven. Met name daarom wordt nu ook al naar alternatieven
omgezien, maar met de heer Van Gelder was hij de mening toegedaan dat daarmee
niet de indruk moet worden gewekt dat Nederland het al heeft opgegeven. Nederland
wil ermee doorgaan, ook al omdat het al zo'n 320 mln. in de ontwikkelingsfase
heeft geïnvesteerd en omdat er grote Nederlandse industriële belangen
mee zijn gemoeid. Het is het dus alleszins waard om een uiterste poging te
doen om eind dit jaar met een voorstel te komen dat zowel in financieel als
in operationeel opzicht voldoet aan de gestelde criteria.Als dat lukt, dan zullen de eerste helikopters pas in 2004 instromen.
Uit informatie blijkt dat laatste Lynx uiterlijk in 2008 buiten dienst moet
worden gesteld. De bewindsman zegde toe, de eventuele alternatieven mee te nemen in de
zogenaamde D-brief die, zoals gezegd, hopelijk eind dit jaar zal kunnen komen.De heer Van den Doel (VVD) kreeg toch graag eerder inzicht
in het realiteitsgehalte van eventuele alternatieven, want als eind dit jaar
de D-brief komt en de Kamer besluit niet verder te gaan met het NH-90-project
is er weer de nodige tijd verloren, want die alternatieven zullen toch ook
door de Kamer moeten worden bestudeerd.De heer Hoekema (D66) ondersteunde dat verzoek. Het leek hem
dat omstreeks september/oktober al duidelijk moet zijn hoe de kansen liggen
waarna de Kamer kan bezien of zij beter ten halve kan keren. Dan is wel die
320 mln. weg, maar daarmee zou uiteindelijk dan wel veel meer kunnen worden
bespaard.Overigens hoopte hij met de heer Van Gelder dat het Europese perspectief
reëel blijft. Als het kan graag, maar er is een bottom line en die is
naar de mening van zijn fractie aardig in zicht.De heer Hillen (CDA) onderschreef het verzoek van de heer Van
den Doel en voegde eraan toe dat als tot de D-brief wordt gewacht die alternatieven
hoogstens als papieren dreigement worden gezien.De heer Van Gelder (PvdA) gaf aan te hebben gelezen dat een
werkgroep zich met dit project bezighoudt, maar dat die niet voor 1 april
zou kunnen rapporteren. Wanneer kan dat rapport dan wel worden verwacht, want
het leek hem verstandig om aan de hand daarvan te bepalen of het project nog
perspectief heeft.De staatssecretaris zegde toe de Kamer zo spoedig mogelijk
na het zomerreces nader te informeren, maar een probleem is wel dat er thans
geen maritieme helikopters op de markt zijn die voldoen aan de gestelde eisen.
Met wat creativiteit en inventiviteit zal het wellicht mogelijk zijn om enkele
alternatieven aan te dragen als dat althans nodig is, maar hij bleef hopen
dat eind dit jaar de (voorlopige) eindstreep van het project zal worden bereikt. De voorzitter van de commissie,KorthalsDe griffier van de commissie,De Lange XNoot1Samenstelling: Leden: Mateman (CDA), Wolters (CDA), Korthals (VVD), voorzitter,
Weisglas (VVD), H. Vos (PvdA), Van den Berg (SGP), Van Gelder (PvdA), Van
de Camp (CDA), Zijlstra (PvdA), Hillen (CDA), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Van Hoof (VVD), Hoekema (D66), ondervoorzitter, Leerkes (Unie 55+), De Koning
(D66), Hessing (VVD), Van den Bos (D66), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA),
Verkerk, Van Waning (D66), Sterk (PvdA), Van den Doel (VVD) en Koenders (PvdA).Plv. leden: Terpstra (CDA), Beinema (CDA), Van Rey (VVD), Van Heemskerck
Pillis-Duvekot (VVD), Huys (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Middel (PvdA), Mulder-van
Dam (CDA), Van Gijzel (PvdA), Verhagen (CDA), Woltjer (PvdA), Rosenmöller
(GroenLinks), Hoogervorst (VVD), Ter Veer (D66), Stellingwerf (RPF), Visser-van
Doorn (CDA), Blaauw (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van
Wingerden (AOV), Roethof (D66), Rehwinkel (PvdA), Keur (VVD) en Marijnissen
(SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25824-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl