Wet premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19961997-24698, nr. 97b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

27-02-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

24698 nr. 97b

24-02-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN 1. Inleiding2. Algemene context van dit wetsvoorstel3. Het duaal stelsela. bruikbaarheid van het instrumentariumb. wijze van invoeringc. reikwijdte premiedifferentiatied. gelijktijdige introductie van het eigenrisicodragen
en premiedifferentiatiee. meerwaarde van het eigenrisicodragenf. mate van (on)omkeerbaarheid van het proces4. Premiedifferentiatie a. Vormgeving van het systeem van premiedifferentiatieb. premiedifferentiatie voor kleine bedrijvenc. invoering van het systeem van premiedifferentiatieSchema 1. Relevante tijdsperioden voor de vaststelling
van de gemiddelde premie, alsmede van de hoogte van opslag en korting5. Het eigenrisicodragen a. de effecten van eigenrisicodragen in het algemeenb. arbeidsomstandigheden en arbeidsongeschiktheidc. afwenteling en fraus legisd. gebruik van het sofi-nummer en privacy-aspecten6. Risicoselectie en flex-arbeid7. Overige vragen8. Financiële gevolgen a. volume-ontwikkelingenb. inkomensneutraliteitTabel 1. Inkomensgevolgen voor werknemers, ambtenaren,
uitkeringsgerechtigden en ouderen van de AAW/WAO-integratie inclusief reparatie c. diversenII. ARTIKELSGEWIJS Artikel 36, eerste lidArtikel 75eArtikel 77bArtikel 77e en 78Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24698Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 161 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 698Wijziging van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele
andere wetten in verband met premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
(Wet premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen)nr. 97bMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 24 februari 1997 I. ALGEMEEN 1. InleidingMet waardering heeft het kabinet kennis genomen van de inbreng van de
leden van uw Kamer bij het dit wetsvoorstel. De toonzetting van de inbreng
van de meeste fracties zou ik in hoofdlijnen willen schetsen als kritisch,
maar niet op voorhand afwijzend. In algemene zin kunnen de meeste fracties
de gedachte die aan dit wettencomplex ten grondslag ligt, het bieden van effectieve
prikkels richting werkgevers tot bevordering van preventie en reïntegratie,
onderschrijven. De kritiek betreft voornamelijk de wijze van invoering, de
onzekerheden die het voorgestelde nieuwe systeem met zich brengt, en de inschatting
van de ernst van de mogelijke neveneffecten. De afweging van deze elementen
brengt de leden van de VVD-fractie tot een positieve opstelling ten opzichte
van dit wetsvoorstel. De leden van de fractie van de PvdA wijden een uitgebreide
beschouwing aan de voor- en nadelen van het hier voorgestelde duaal stelsel.
In hoofdstuk 3 zal hierop nader worden ingegaan. De leden van de fractie van
D66 achten dit wetsvoorstel een aanzienlijke verbetering ten opzichte van
eerdere versies daarvan. Gezien de complexiteit achten zij een goede voorlichting
meer dan ooit noodzakelijk. Voor de leden van de fractie van het CDA wegen
de negatieve aspecten zwaarder. Het lid van de SP-fractie had grote bezwaren
tegen het ingrijpende wijzigingsproces van de sociale zekerheid in de laatste
jaren, en acht een verandering van de WAO thans onverantwoord. De leden van
het GPV, de SGP en de RPF hebben met gemengde gevoelens kennis genomen van
dit wetsvoorstel.De indeling van deze nota is als volgt. In hoofdstuk 2 zal kort worden
ingegaan op enkele vragen van algemene aard die door de leden van uw Kamer
zijn gesteld. In hoofdstuk 3 zal uitgebreid worden ingegaan op de doelstellingen
en hoofdlijnen van het duaal stelsel. In hoofdstuk 4 zal nader worden ingegaan
op het systeem van premiedifferentiatie. Hoofdstuk 5 zal gewijd zijn aan enkele
nadere vraagpunten op het punt van het eigenrisicodragen. In hoofdstuk 6 zal
uitgebreid worden ingegaan op vragen met betrekking tot risicoselectie. In
hoofdstuk 7 zullen vragen van meer diverse aard worden behandeld.
Hoofdstuk 8 betreft financiële vragen. Besloten wordt met een reactie
op het artikelsgewijs commentaar.Ten slotte merk ik voor de goede orde op dat de vragen in het voorlopig
verslag bij dit wetsvoorstel die specifiek betrekking hebben op de vervanging
van de AAW door de WAZ en Wajong in de memorie van antwoord bij die wetsvoorstellen
worden behandeld. 2. Algemene context van dit wetsvoorstelIn dit hoofdstuk wil ik ingaan op een aantal vragen, die een relatie hebben
met de plaats van dit wetsvoorstel in het sociale zekerheidsbeleid in het
algemeen.De leden van de fractie van de VVD vragen of met dit wetsvoorstel het
proces van privatisering in de sociale zekerheid is afgesloten. Indien het
antwoord negatief zou zijn zouden ze graag horen welke plannen de regering
op dit gebied nog koestert. Enerzijds wordt gezegd dat de herziening van de
WAO met dit wetsvoorstel zijn afronding krijgt, maar anderzijds wordt ook
gestipuleerd dat het sociaalzekerheidsstelsel voortdurend moet worden aangepast
aan gewijzigde maatschappelijke opvattingen en omstandigheden.Deze twee uitspraken acht ik niet tegenstrijdig. Wat betreft de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
wordt met Pemba een serie diepgaande wijzigingen van het wettelijk systeem
van verzekeringen afgerond dat met de wet TAV begonnen is. Nieuwe wijzigingen
liggen dan niet voor de hand. Dat laat onverlet dat het systeem van sociale
zekerheid als geheel voortdurend in beweging is onder invloed van de diverse
economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Het is mijns inziens ondenkbaar
dat het socialezekerheidsstelsel nu «af» zou zijn, en dat het
voor de duur van vele jaren in ongewijzigde vorm zou kunnen voortbestaan.De leden van de CDA-fractie vragen bij de gedachtevorming te betrekken
dat er voor de Pemba-wetten weliswaar een politiek draagvlak is maar, gelet
op de reacties van de sociale partners, geenszins een maatschappelijk draagvlak.Dat de sociale partners in algemene termen niet veel lijken te voelen
voor dit wetsvoorstel betekent in de optiek van het kabinet niet dat zonder
meer het maatschappelijk draagvlak ontbreekt. Ik wil er op wijzen dat in de
laatste 10 jaar veel wijzigingen zijn doorgevoerd in de sociale zekerheid,
ondanks bezwaren van sociale partners, en dat die thans worden beschouwd als
noodzakelijk voor het huidig economisch succes. Het maatschappelijk draagvlak
in de zin van steun van de sociale partners is bij de besluitvorming over
wijzigingen in de sociale zekerheid natuurlijk wel een belangrijke, maar niet
doorslaggevende overweging. Voor het kabinet is de hoofdzaak dat een effectieve
manier wordt gevonden om de arbeidsongeschiktheidsproblematiek beheersbaar
te houden. Kritiek daarop – of het nu van de zijde van de vakverenigingen
of verzekeraars – is uiteraard mogelijk. Deze is het wetsvoorstel alleen
maar ten goede gekomen. Uiteindelijk echter is de wetgever politiek verantwoordelijk
voor deze problematiek, en deze dus ook zelf moeten beslissen omtrent de beste
manier om deze problematiek aan te pakken. Na herhaaldelijk overleg met diverse
maatschappelijke organisaties en een gedegen parlementaire voorbereiding heeft
dat proces uiteindelijk geleid tot het wetsvoorstel zoals dit nu voorligt.
Daar kan men het mee eens zijn of niet, doch het gaat hier wel degelijk om
de neerslag van een diepgaande maatschappelijke discussie. De leden van de fractie van het CDA vragen of bij het zoeken naar een
vernieuwde aanpak de noodzaak tot een drastische verlaging van de uitkeringslasten
(beperking volume) centraal heeft gestaan of juist de noodzakelijke, andere
verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid, bedrijfsleven en burgers.Het één is niet denkbaar zonder het ander. De grote stijging
van het arbeidsongeschiktheidsvolume in het verleden is juist gepaard gegaan
met een tekort aan betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de volumebeheersing
van arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, een gebrek aan concurrentie en een
onvoldoende scherpe verdeling van verantwoordelijkheden voor de arbeidsongeschiktheidslasten.
Door verbeteringen op deze punten aan te brengen zullen de uitkeringslasten
gunstig beïnvloed worden.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat bedrijven worden gestraft
voor het aantal arbeidsongeschikten. Slechts in beperkte mate worden zij beloond,
zo stellen deze leden, namelijk bij reïntegratie van (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten.
Deze leden hebben twijfels bij het invoeren van negatieve prikkels. Zij vragen
waarom niet is gekozen voor positieve prikkels.Het kabinet deelt de zienswijze van de leden van de GroenLinks-fractie
niet. Met het wetsvoorstel worden prikkels ingebouwd, die in financiële
zin positief en negatief kunnen uitpakken. Het kabinet verwacht veel, juist
van die positieve prikkels. Een onderneming die een goed arbeidsomstandighedenbeleid
voert, zowel ten aanzien van reïntegratie, maar zeker ook ten aanzien
van preventie, zal relatief weinig arbeidsongeschikte werknemers genereren.
Dit vertaalt zich in een lagere premie. Een dergelijk bedrijf heeft dus een
voordeel ten opzichte van een vergelijkbare onderneming die een minder goed
beleid voert. Ook dat laatste bedrijf wordt gestimuleerd om een beter beleid
te gaan voeren ter vermijding van een relatief zware premielast. In de ogen
van het kabinet worden bedrijven derhalve juist positief geprikkeld om een
goed arbeidsomstandighedenbeleid te voeren.Het lid van de SP-fractie is van mening dat de voorgestelde systematiek
de aan het sociale stelsel ten grondslag liggende solidariteit uitholt, omdat
er onderscheid wordt gemaakt tussen goede en slechte arbeidsongeschiktheidsrisico's,
die naar alle waarschijnlijkheid in het private respectievelijk het publieke
stelsel zullen worden ondergebracht. Aangenomen moet worden dat in beide stelsels
werkgevers verschillende premies zullen betalen. Vaststaat volgens dit lid
dat we met zijn allen in ons land in gelijke mate gebruik maken van huizen,
wegen, of van diensten, waaraan arbeid ten grondslag ligt. Gevraagd wordt
waarom dan het arbeidsongeschiktheidsrisico zo uiteenlopend wordt beoordeeld
dat dit resulteert in uiteenlopende premies.Het feit dat vrijwel alles in dit land – inclusief een groot deel
van Nederland zelf – door arbeid tot stand is gebracht betekent uiteraard
nog niet dat de kosten van arbeid onder alle omstandigheden ook gelijk zijn.
Een belangrijk probleem met de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen is nu juist
dat de lasten van arbeidsongeschiktheid thans voor alle werkgevers gelijk
zijn, onverschillig het arbeidsongeschiktheidsrisico van de onderneming. Dat
heeft het in het verleden aantrekkelijk gemaakt werknemers te laten afvloeien
naar de WAO. De kosten werden afgewenteld op het collectief, hetgeen heeft
geleid tot een sterke stijging van het WAO-volume, en daarmee van de arbeidskosten
in het algemeen. Dit duurder worden van de arbeid is met name ongunstig geweest
voor de arbeidsmarktpositie van werknemers die als minder productief werden gezien: ouderen en arbeidsgehandicapten. Zij werden uit de arbeidsmarkt
gedrukt. Met andere woorden: juist het oude systeem heeft de solidariteit
aanzienlijk uitgehold.Met dit wetsvoorstel poogt het kabinet deze negatieve spiraal te doorbreken.
Werkgevers die het qua arbeidsongeschiktheidsrisico goed doen, worden voor
hun goede gedrag beloond, particuliere of publieke verzekeraars die arbeidsongeschiktheid
effectiever bestrijden krijgen een groter deel van de markt. Op die manier
wordt juist bereikt dat de solidariteit met de «zwakkere» werknemer
in stand kan blijven. Immers, alléén als het stelsel betaalbaar
blijft, kan iedereen daaraan mee blijven doen. 3. Het duaal stelselDe leden van de fractie van de PvdA geven aan, de financiële prikkels
voor de werkgever in de vorm van premiedifferentiatie en eigenrisicodragen
in beginsel als bruikbare instrumenten te beschouwen bij het bevorderen van
preventie en reïntegratie. In hun bijdrage wordt op treffende wijze een
aantal principiële vraagpunten met betrekking tot dit wetsvoorstel aan
de orde gesteld. Deze leden erkennen dat lopende het wetgevingsproces het
wetsvoorstel kwalitatieve verbeteringen heeft ondergaan. Premiedifferentiatie
en eigenrisicodragen zijn beter met elkaar in evenwicht gebracht en de mogelijkheden
tot risicomanipulatie zijn beperkt. Toch hebben de leden van de PvdA-fractie
ook nog hun twijfels. Uit hun betoog leid ik een zevental kernvragen af die
dit wetsvoorstel oproept. Een aantal van deze vragen is ook door de overige
fracties van uw Kamer aangevoerd. Met name om de overzichtelijkheid van deze
memorie de bevorderen zou ik aan de hand van de door de PvdA-fractie aangevoerde
kernvragen in dit hoofdstuk het duaal stelsel nader willen belichten. Het
kabinet hecht aan een systematische en fundamentele bespreking van deze vragen.
Het betreft hier de bruikbaarheid van het systeem, toegespitst op het onderscheid
tussen risque social en risque professionel en de gevaren van risicoselectie,
de wijze van invoering van deze wetsvoorstellen, de voors en tegens van premiedifferentiatie
over het integrale dan wel het WAO-deel, de vraag naar de noodzaak van gelijktijdige
introductie van het eigenrisicodragen en premiedifferentiatie, de meerwaarde
van het eigenrisicodragen, en de mate van onomkeerbaarheid van het wetgevingsproces.
Het zevende punt, premiedifferentiatie voor kleine bedrijven, wordt behandeld
in hoofdstuk 4. a. bruikbaarheid van het instrumentariumHet eerste punt dat deze leden aan de orde stellen is dat de bruikbaarheid
van het instrumentarium wordt beperkt door het feit dat de werkgever nimmer
alle oorzaken van de arbeidsongeschiktheid kan beïnvloeden. Ook de leden
van de fractie van de VVD vestigen de aandacht op het soms grote risico dat
het «risque social» voor de werkgever betekent. De leden van de
fractie van het CDA vragen zich in dit verband af of daarmee niet een discussie
over het maken van onderscheid tussen «risque social» en «risque
professionel» wordt opgeroepen.Allereerst wil ik een opmerking maken over oorzakelijkheid en arbeidsongeschiktheid.
Ook het kabinet is zich er terdege van bewust dat de werkgever niet in alle
gevallen de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid kan beïnvloeden. De
overwegingen die ten grondslag liggen aan het huidige systeem van arbeidsongeschiktheidsverzekeringen,
waarin van de oorzaak van arbeidsongeschiktheid wordt geabstraheerd, gaan
echter dieper. Het optreden van arbeidsongeschiktheid is dermate ingrijpend
voor de werknemer dat de wetgever het bij de introductie van de WAO noodzakelijk
heeft geacht, alle vormen van risico op arbeidsongeschiktheid onder de werking
van de wettelijke verzekering te brengen, omdat alleen op die wijze voldoende
«sociale» zekerheid kon worden geboden. Dit uitgangspunt geldt
nog steeds onverkort. Ook in het kader van dit wetsvoorstel ben ik dan ook
niet van plan het onderscheid tussen risque professionel en risque social
op de agenda te plaatsen. Het is op zich begrijpelijk dat het in sommige gevallen
als onjuist ervaren wordt dat arbeidsongeschiktheid wordt toegerekend aan
de werkgever (direct aan de eigenrisicodrager, via een premieopslag aan het
omslaglid), terwijl hij zelf meent dat hem geen verwijten kunnen worden gemaakt.
Om twee redenen ben ik niettemin van mening dat in dit nieuwe systeem de werkgever
deze risicoaansprakelijkheid moet dragen.De eerste is – het werd al aangestipt – het grote belang van
de bescherming van de uitkeringspositie van de werknemer. Het huidige stelsel
is uit een oogpunt van werknemersbescherming veel effectiever dan een systeem
waarin, bij het toekennen van een uitkering, de oorzaak van arbeidsongeschiktheid
betrokken wordt. In de praktijk blijkt immers de oorzaak van arbeidsongeschiktheid
in verreweg de meeste gevallen niet zo helder te liggen als uit de in dit
kader vaak aangevoerde voorbeelden lijkt. Veel arbeidsongeschiktheid, met
name de meest voorkomende vormen daarvan als psychische klachten en klachten
aan het bewegingsstelsel, worden veroorzaakt door een complex van factoren,
waarbij een scherpe toerekening aan een sociaal en professioneel deel vrijwel
onmogelijk is. (Hierop zal in hoofdstuk 5 nog uitgebreider worden ingegaan).
In het buitenland wordt veel geld en tijd verspild aan procedures omtrent
de oorzaak van arbeidsongeschiktheid, gedurende welke de werknemer in onzekerheid
verkeert omtrent zijn recht op uitkering. Dat moet hier voorkomen worden.
Het gaat er om dat een werknemer die arbeidsongeschikt wordt een uitkering
krijgt, zonder dat hij daarvoor ingewikkelde procedures behoeft te voeren.Een tweede reden om vast te houden aan het huidige systeem is dat hoewel
de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid in een aantal gevallen evident buiten
de werksfeer kan liggen, bij de oplossing daarvan – de reïntegratie –
de werkgever wel degelijk een belangrijke rol speelt. Het is goed in dit verband
op te merken dat de prikkel van Pemba zich niet alleen op het preventieve
aspect van arbeidsongeschiktheid richt, maar ook op het reïntegratieaspect.
De werkgever kan een zeer belangrijke rol spelen bij het teruggeleiden van
de werknemer naar werk en het maatschappelijk leven in het algemeen. Het kan
niet zo zijn dat de werkgever dit element niet toegerekend zou krijgen, als
de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid buiten het werk gelegen is.Zoals gezegd, het is begrijpelijk dat deze problematiek in bepaalde situaties
aan de orde gesteld wordt. Evenzeer is duidelijk dat het soms als onrechtvaardig
ervaren wordt dat een werkgever wordt aangesproken op arbeidsongeschiktheid.
De uiterste rechtvaardigheid is in deze niet goed te bereiken. Ik hoop echter
duidelijk te hebben gemaakt dat het hier niet een kwestie van schuld is van
de werkgever: het gaat om de vraag wie de lasten met het oog op beïnvloedbaarheid,
preventie, reïntegratie en volumebeheersing het best kan dragen: het
anonieme collectief of de werkgever die er ook de vruchten van plukt. Het
kabinet is van mening dat dit de werkgever moet zijn. Een verdere discussie
omtrent risque social en risque professionel is voor wat het kabinet betreft
niet aan de orde.Het tweede aspect van de bruikbaarheidsvraag, zoals die door de leden
van de fractie van de PvdA aan de orde wordt gesteld is die van de risicoselectie
en de verharding van de arbeidsrelatie. De leden van de PvdA-fractie merken
op dat de zin uit het Regeerakkoord: «Het spreekt voor zich
dat de positie van chronisch zieke werknemers en van kleine bedrijven bijzondere
aandacht behoeft» in Wulbz en Pemba wel erg mager gehonoreerd is. Verwijzend
naar de positie van gehandicapten en ouderen op de arbeidsmarkt vragen de
leden van de CDA-fractie zich af of hun situatie de in het Pemba-complex neergelegde
aanpak van verdergaande privatisering en marktwerking zich hiermee op dit
moment wel verdraagt. Elders in het verslag vragen de leden van de fractie
van het CDA of in de termijn van vijf jaar eigen risico ook juist niet een
opwaartse druk naar risico-selectie zit, en of er nog andere argumenten zijn
aan de voeren voor de keuze van die periode. Ook de leden van de fracties
van het GPV, de RPF en de SGP vragen, of nu een wettelijke garantie op een
zeker inkomen in geval arbeidsongeschiktheid wordt gecombineerd met vergroting
van de verantwoordelijkheden van de werkgever, deze versterkte prikkel voor
werkgevers zich niet via risicoselectie tegen (zwakkere) werknemer keert.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke redenen het kabinet heeft
om aan te nemen dat risicoselectie-effecten zich niet zullen voordoen door
voorliggend wetsvoorstel.Ik wil er op wijzen dat bij het opstellen van de wetsvoorstellen Wulbz
en Pemba uitgebreid aandacht is besteed aan de positie van arbeidsgehandicapte
werknemers en kleine werkgevers. In dit wetsvoorstel is sterk rekening gehouden
met kleine werknemers. De premiekwijtscheldingsregeling, die uit de Eerste
Kamerbehandeling van de Wulbz voortvloeit, is een voorbeeld van de aandacht
voor de positie van de gehandicapte werknemer. De voorgenomen Wet op de reïntegratie
(Wet Rea) is nog in voorbereiding, doch ik wil er op wijzen dat deze bij uitstek
de positie van de arbeidsgehandicapte werknemer betreft. In die zin zou ik
de stelling dat van «magere» aandacht sprake is niet willen onderschrijven.
Het streven naar marktwerking is immers alleen dan maatschappelijk aanvaardbaar,
indien de wettelijke maatregelen in dit kader «sociaal geconditioneerd»
zijn. In reactie op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks wil
ik in dit verband opmerken dat ik de laatste zal zijn om te ontkennen dat
van een wetgeving die een werkgevers in essentie aanspreekt op de gezondheidstoestand
van zijn werknemers, ook een negatief effect kan uitgaan waar het de risicoselectie
betreft. Waar het hier echter om gaat – en dat is ook de keus waar uw
Kamer voor staat – is de afweging tussen de voor- en nadelen van dit
wetsvoorstel. Ik ben er van overtuigd dat die voordelen de nadelen duidelijk
overtreffen, ook voor arbeidsgehandicapten.Zoals de leden van de fractie van het CDA terecht opmerken hebben betrokkenen
immers ook nu al een slechtere arbeidsmarktpositie. Wat dat betreft is risicoselectie
zeker geen nieuw fenomeen. De vraag is dan wat dit wetsvoorstel, gegeven die
slechtere positie, voor hen betekent. Het is op dit punt dat het kabinet positiever
gestemd is dan deze leden. Bij de Tweede Kamerbehandeling is al aangegeven
dat de uitstoot van als te duur ervaren arbeidskrachten onder invloed van
de hoge sociale premies in de laatste decennia een grote vlucht heeft genomen.
Het hoge arbeidsongeschiktheidsvolume is de meest treffende illustratie van
dit feit. De wetswijzigingen van de laatste jaren – waarvan het Pembacomplex
een wezenlijk onderdeel (en sluitstuk) uitmaakt – hebben deze ontwikkelingen
positief beïnvloed. Daarnaast is de economische situatie sterk verbeterd.
Het is deze betere algemene economische situatie die naar het oordeel van
het kabinet ook – zij het niet in eerste instantie – ten goede
zal komen aan oudere en arbeidsgehandicapte werknemers. Ik wil er op wijzen
dat het wetsvoorstel Pemba bescherming biedt tegen uitstoot van de «kwetsbare»
groepen, en dat de reïntegratie van deze werknemers er door bevorderd
wordt. Voorts hebben de wetsvoorstellen tot bevordering van marktwerking in
de sociale verzekeringen mede bijgedragen aan een toegenomen aandacht voor
terugkeer van arbeidsgehandicapten naar het arbeidsproces en daarmee
tot een scala van maatregelen die het extra aantrekkelijk maken deze werknemers
in dienst te nemen. In dit wetsvoorstel wordt daaraan de premiekwijtscheldingsregeling
toegevoegd. Hoewel deze maatregelen op korte termijn nog niet voldoende resultaat
hebben afgeworpen, ben ik er van overtuigd dat dit op langere termijn wel
degelijk het geval kan zijn. Aan een groot aantal noodzakelijke voorwaarden,
in de zin van een uitgebreid wettelijk instrumentarium, is voldaan om tot
daadwerkelijke verbeteringen te komen. Natuurlijk moeten eventuele nadelige
effecten met kracht worden bestreden. De balans van dit wetgevingsproces is
echter ook voor arbeidsgehandicapten positief te noemen. In het kader van
de Wet Rea zal aan dat verbeteringsproces verder uitvoering gegeven gaan worden.Voor wat betreft de keuze voor een eigenrisicoperiode van vijf jaar, wil
ik het volgende opmerken. Het kabinet heeft een zorgvuldige afweging gemaakt
tussen enerzijds een voldoende financiële prikkel voor werkgevers hetgeen
voldoende voordeel voor een werkgever impliceert om te investeren in de reïntegratie
van een werknemer – en anderzijds de grenzen van de te dragen lasten
en de verdeling van de verantwoordelijkheid – de periode gedurende welke
een financiële prikkel zinvol en verantwoord is. Deze factoren afwegende
heeft het kabinet gekozen voor een periode van vijf jaren. Een langere periode
zou een te grote last betekenen voor werkgevers. Een kortere periode zou naar
de mening van het kabinet de financiële prikkels voor werkgevers te zeer
frustreren. Dit ook mede gezien het feit dat bij een kortere periode slechts
een zeer gering deel van de totale lasten wordt gedifferentieerd. De verschillende
argumenten in deze afweging zijn uitgebreid aan de orde geweest in de memorie
van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag Pemba. Alle argumenten
zijn daarin naar voren gebracht. De vraag van de leden van de CDA-fractie –
of er nog aanvullende argumenten zijn – kan dan ook ontkennend worden
beantwoord. b. wijze van invoeringHet tweede punt dat de leden van de fractie van de PvdA aan de orde stellen
betreft de wijze van invoering van dit wetsvoorstel. Omdat er nog weinig bekend
is over de gedragsreacties die feitelijk zullen optreden zouden de leden van
de PvdA-fractie de voorkeur hebben gegeven aan een etappegewijze invoering
van vormen van premiedifferentiatie en eigenrisicodragen in de ziekte- en
arbeidsongeschiktheidsregelingen. Ook de leden van de fracties van het CDA
en GroenLinks hebben dit punt in hun bijdrage aan de orde gesteld. De leden
van de CDA-fractie doen een beroep op het kabinet zich aan deze klem te ontworstelen
en eerst de grondige evaluatie van de Ziektewet, zoals ook door de SER geadviseerd,
af te wachten. Deze leden bepleiten voorts het koppelen van de Wet op de reïntegratie
met het Pembacomplex. Zij beogen daarmee de bijverschijnselen van de Pembawetgeving
(met name wat betreft de risicoselectie) terug te brengen en vragen het nog
eens van deze kant te bekijken. De leden van de fractie van GroenLinks wijzen
er op dat het Pembacomplex niet los gezien kan worden van andere onderwerpen
in de sociale wetgeving. Zij achten het onverstandig om op dit moment te beslissen
over zulke ingrijpende voorstellen in de WAO en willen eerst de effecten van
Wulbz afwachten. Bovendien zijn zij van mening dat deze wetsvoorstellen in
samenhang met een Wet op de Reïntegratie behandeld moeten worden.Ik wil deze leden toegeven dat ook andere vormen van geleidelijke invoering
mogelijk zouden zijn geweest. Daar is echter niet voor gekozen. Wel wil ik
hier duidelijk stellen dat, hoewel premiedifferentiatie alléén
denkbaar is, eigenrisicodragen zonder premiedifferentiatie niet tot de mogelijkheden behoort. Het alternatief dat dan overblijft is dus uitsluitend
invoering van een gehele of gedeeltelijke premiedifferentiatie. Het kabinet
heeft hier bewust niet voor gekozen. Om een optimaal effect te bereiken, om
effectieve prikkels zowel richting werkgever als richting uitvoering te scheppen,
is ook eigenrisicodragen noodzakelijk. Met eigenrisicodragen wordt een nieuwe
dimensie aan de wettelijke arbeidsongeschiktheidsregelingen toegevoegd, die
de werkgever meer keuzevrijheid biedt, en hem daarmee ook de mogelijkheid
geeft zelf effectiever op te treden op het punt van de arbeidsongeschiktheid
in zijn bedrijf. Ik ben er van overtuigd dat alleen op die manier, dus mét
een keuzemogelijkheid voor de werkgever, de marktwerking, met de voordelen
die ik daar stellig van verwacht, haar optimale effect kan bereiken.Over het beroep van de CDA-fractie of niet beter gewacht kan worden tot
de resultaten van een grondige evaluatie van de wijzigingen in de Ziektewet
bekend zijn, wil ik het volgende opmerken. Ook ik hecht aan een grondige evaluatie
van de Wulbz. Daarvoor is ook een zorgvuldig evaluatietraject uitgezet, onder
meer via het ZARA-werkgeverspanel. De eerste fase van dit traject is inmiddels
achter de rug. Binnenkort hoop ik de Tweede Kamer te informeren over de tweede
ronde van het ZARA-panel. Ik breng graag de resultaten daarvan ook ter kennis
van Uw Kamer. Ik acht kennisneming nuttig en erken dat deze gegevens ook waarde
kunnen hebben voor het Pembacomplex.Een andere vraag is echter of van de evaluatie van de Wulbz ook de invoering
van andere wetsvoorstellen – zoals het Pembacomplex – afhankelijk
gesteld moet worden. Ik meen dat die vraag ontkennend moet worden beantwoord.Hoewel er in de gedachte van marktwerking die zowel aan Wulbz als aan
dit wetsvoorstel ten grondslag liggen een duidelijke samenhang bestaat, is
deze niet zodanig hecht dat het huidige wetsvoorstel niet behandeld kan worden
zonder kennis van de volledige resultaten van het voorgaande wetsvoorstel.
Een aantal punten die in het kader van de evaluatie van de Wulbz een rol spelen,
gelden niet in dezelfde mate voor dit wetsvoorstel. Gezien het feit dat premiedifferentiatie
en eigenrisicodragen gelden voor zowel vaste als flexibele werknemers is van
dit wetsvoorstel geen invloed op de omvang van de flexibele arbeid te verwachten.
Ook het effect op risicoselectie van dit wetsvoorstel zal zeer beperkt zijn.
Zoals ik hiervoor al heb aangegeven is de toegenomen risicoselectie een ontwikkeling
die zich onder invloed van vele factoren al vele jaren afspeelt. Dat neemt
natuurlijk niet weg dat ook ik van mening ben dat de risicoselectie een probleem
is dat blijvende aandacht vereist. Ik ben echter van mening dat het hier een
meer algemene problematiek betreft dan dat deze wordt opgeroepen door dit
wetsvoorstel.De leden van de fractie van het CDA en GroenLinks hebben gelijk als zij
stellen dat er een verband bestaat tussen de Wulbz, het Pemba-complex en de
Wet Rea. Met betrekking tot dit punt wil ik herhalen wat ik ook in de Tweede
Kamer heb gezegd, namelijk dat het mijn inzet is om voor Prinsjesdag met een
wetsvoorstel in de Tweede Kamer te komen. Daaraan wordt thans hard gewerkt.
Het zou echter mijns inziens onjuist zijn om te wachten met de verdere behandeling
van dit wetsvoorstel, totdat het wetsvoorstel Rea er is. Dit zou voorbereiding
en behandeling van dit laatste wetsvoorstel teveel onder druk zetten en bovendien
invoering van dit wetsvoorstel per 1 januari 1998 op losse schroeven zetten. c. reikwijdte premiedifferentiatieIn hun derde punt werken de leden van de fractie van de PvdA hun voorkeur voor een meer behoedzame aanpak verder uit. Zij stellen dat
het beter zou zijn geweest de premiedifferentiatie te starten vanaf AAW-niveau.
Als voordelen van die optie geven deze leden aan dat de AAW dan voorlopig
behouden kan blijven. Voorts zou een stijging van de loonkosten van laagbetaalden
daarmee voorkomen kunnen worden. Het arbeidsongeschiktheidsrisico is volgens
deze leden immers onder meer geconcentreerd bij de laagbetaalden/laagopgeleiden.In de optiek van het kabinet is het betrekken van de AAW in het systeem
van premiedifferentiatie noodzakelijk voor het tot stand brengen van een effectief
systeem van premiedifferentiatie. Alleen op die manier ondervindt de werkgever
voldoende prikkels om de lasten van de arbeidsongeschiktheid terug te dringen.
In de nota naar aanleiding van het nader verslag van de Tweede Kamer bij de
WAZ is al aangegeven dat door het integrale arbeidsongeschiktheidsrisico,
met andere woorden inclusief het AAW-deel, te differentiëren de prikkel
voor alle bedrijfstakken relatief even groot is. Bedrijfstakken met een relatief
lage loonsom ondervinden als gevolg hiervan eenzelfde prikkel als bedrijfstakken
met een hoge loonsom. Indien slechts de WAO-premie gedifferentieerd zou worden
ondervinden de bedrijfstakken met een lage loonsom hiervan slechts een zeer
geringe prikkel. Zelfs indien de uitstoot naar de arbeidsongeschiktheid in
deze bedrijfstakken zeer hoog zou zijn zouden zij toch relatief zeer weinig
meer aan WAO-premie verschuldigd zijn. Dit zou een effectieve prikkel voor
de individuele werkgever om tot reductie van de arbeidsongeschiktheid in deze
bedrijfstakken te komen te zeer frustreren om nog te kunnen spreken van een
evenwichtig en effectief systeem. Ook wat betreft de mogelijkheid van eigenrisicodragen
is het ten zeerste gewenst dat dit betrekking heeft op het integrale arbeidsongeschiktheidsrisico.
Hiermee wordt bereikt dat werkgevers terzake van het terugdringen van de arbeidsongeschiktheidslasten
een reëel en existentieel belang houden. Indien dit belang zou worden
teruggebracht tot alleen het huidig WAO-deel, zou dit ernstig afbreuk doen
aan een effectieve inzet van bedrijven tot beheersing van de lasten.Onder erkenning van bovenstaande redenering, blijven de leden van de fractie
van de PvdA echter hun twijfels houden. Zij stellen dat het arbeidsongeschiktheidsrisico
in sterke mate is geconcentreerd bij laagbetaalden c.q. laagopgeleiden. Scherpe
premiedifferentiatie zou de kosten van tewerkstelling van laagbetaalden verhogen,
contrair aan het kabinetsbeleid om vooral voor lager betaalden de lasten te
verlichten, aldus deze leden. Ter beantwoording van deze vraag wil ik opmerken
dat het kabinet eraan hecht een analytisch onderscheid te maken tussen laagbetaalden
enerzijds en overige groepen, zoals oudere werknemers, met een hoger arbeidsongeschiktheidsrisico
anderzijds. De laatste groepen hebben een hoger arbeidsongeschiktheidsrisico
dan bijvoorbeeld jongere werknemers. Dit geldt voor alle werknemers, ongeacht
opleiding of functie. Het gaat het kabinet echter te ver om te veronderstellen
dat werkgevers oudere werknemers, enkel en alleen vanwege de leeftijd, vervangen
door jongere werknemers met het oog op een eventueel hoger arbeidsongeschiktheidsrisico.
Voor werkgevers zullen factoren als ervaring veelal een veel belangrijkere
rol spelen. Wat betreft de intredingskansen van oudere werknemers zijn er
twee mogelijkheden. Bij het aannamebeleid van werkgevers spelen factoren als
ervaring ofwel geen enkele rol – in dat geval kiezen werkgevers thans
al veel eerder voor jongere werknemers – ofwel juist wel een belangrijke
rol. In dit laatste geval zal het hogere arbeidsongeschiktheidsrisico waarschijnlijk
niet opwegen tegen de ervaring die oudere werknemers inbrengen. Ten aanzien
van laagbetaalden en laagopgeleiden onderkent het kabinet eveneens dat deze
groepen een hoger arbeidsongeschiktheidsrisico hebben. Echter, en dat raakt
de kern van dit wetsvoorstel, dit hoger risico wordt niet veroorzaakt
door het feit dat deze werknemers laagopgeleid of laagbetaald zijn, maar juist
door de aard van het werk dat deze groepen verrichten. De aard van de onderneming
bepaalt de aard van het binnen die onderneming te verrichten werk. Een ondernemer
die besluit geen laagbetaalde arbeid meer aan te bieden, verandert daarmee
de aard van zijn onderneming. Overwegingen met betrekking tot het arbeidsongeschiktheidsrisico
zullen bij zo'n besluit geen of hoogstens een zeer marginale rol spelen. Bovendien,
dit wetsvoorstel bouwt juist financiële prikkels voor werkgevers in het
systeem in teneinde te bewerkstelligen dat voorkomen wordt dat deze groepen
arbeidsongeschikt worden. Alle werkgevers die hoofdzakelijk laagbetaalde of
laagopgeleide werknemers hebben worden in de huidige situatie geconfronteerd
met een hogere kans op arbeidsongeschiktheid van hun werknemers. Juist die
werkgevers die investeren in een goed beleid plukken daarvan straks de vruchten.
Werkgevers die dit niet doen worden meer geconfronteerd met de lasten die
zij veroorzaken. Juist ten aanzien van werknemers, die vanwege de aard van
hun werkzaamheden een grotere kans op arbeidsongeschiktheid hebben, betekent
dit wetsvoorstel dat impulsen ontstaan om meer te investeren in hun arbeidsomstandighedenbeleid,
juist ook voor laagbetaalden en -opgeleiden. d. gelijktijdige introductie van het eigenrisicodragen
en premiedifferentiatieDe grootste aarzeling van de fractie van de PvdA betreft de gelijktijdige
introductie van het eigenrisicodragen en premiedifferentiatie. Op zich achten
deze leden de argumentatie van het kabinet dat het stelsel in principe neutraal
uitvalt juist. Deze leden wijzen er echter op dat ieder duaal stelsel in beginsel
vatbaar is voor risicomanipulatie en oneigenlijk gebruik. Een tweede bedenking
van deze leden is dat de uitgangsposities van publieke en private verzekeraars
weliswaar bijna gelijkgeschakeld zijn, doch dat er geen level playing field
bestaat. Er blijven derhalve marges bestaan. Als voorbeelden noemen zij de
waarschijnlijkheid dat de werkgever eerst na vijf jaar eigenrisicodrager wordt,
als de publieke en private premie naar elkaar toegegroeid zijn, het kiezen
voor eigenrisicodragen bij een jong personeelsbestand en het terugkeren naar
het publieke bestel bij veroudering van het personeel. Ook de mogelijkheden
tot bedrijfssplitsing achten zij nog onvoldoende helder gepareerd. De leden
van de fractie van het CDA zijn nog niet overtuigd dat er sprake zal zijn
van een evenwichtig duaal stelsel. Zij vragen nogmaals in te gaan op de verwachting
van het kabinet dat het systeem niet destabiliserend zal uitwerken. De leden
van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP memoreren de stelling van de
staatssecretaris dat de premiestelling in het publieke stelsel zodanig is
gekozen dat het eigenrisicodragen van «goede risico's» geen nadelige
gevolgen heeft voor de premiestelling in het publieke stelsel. Zij vragen
in dit kader naar een reactie op de stelling van de vakcentrales dat dit inhoudt
dat de premiedifferentiatie aan de leiband loopt van de eigenrisicodragers
en hun verzekeraars.Een belangrijk uitgangspunt bij de vormgeving van het systeem van premiedifferentiatie
is geweest dat de premiestelling in het publieke stelsel op zichzelf geen
stimulans mag vormen om eigenrisicodrager te worden. Indien de premie in het
publieke stelsel voor bedrijven die een goed beleid voeren met betrekking
tot preventie en reïntegratie van arbeidsongeschiktheid, substantieel
hoger zou liggen dan de lasten die deze bedrijven zouden hebben als zij eigenrisicodrager
zouden worden, zou het gevaar bestaan dat vooral de zogenaamde goede risico's
het publieke stelsel zouden verlaten en relatief veel bedrijven, die veel
arbeidsongeschikte werknemers hebben in het publieke stelsel zouden achterblijven.
Goede bedrijven een hogere premie in rekening brengen dan hun lasten bij eigenrisicodragen
impliceert voorts dat slechte bedrijven minder hoeven te betalen dan zij aan
lasten veroorzaken. In een dergelijk systeem zou de vlucht van veel goede
bedrijven direct betekenen dat de premie voor de achterblijvers dient te stijgen.
Dit brengt op zich weer een beweging op gang dat van de achterblijvers de
goede bedrijven weer meer moeten gaan betalen dan zij aan lasten veroorzaken
en om die reden vervolgens het publieke stelsel zullen verlaten. Kortom, in
dat geval is het gevaar van het beruchte vliegwieleffect aanwezig.In de voorgestelde vormgeving van het systeem van premiedifferentiatie
krijgen met name de grote bedrijven een premie in het publieke stelsel die
in hoge mate is gebaseerd op de lasten die zij veroorzaken. Met andere woorden,
de keuze om eigenrisicodrager te worden dan wel in het publieke stelsel te
blijven zal veel meer van andere factoren afhangen dan van de premiestelling
in het publieke stelsel. In de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken
II, 1996/97, 24 698, nr. 9) is uitgebreid op deze factoren ingegaan.
Goede bedrijven betalen in het publieke stelsel een premie die in hoge mate
overeenkomt met de lasten die deze bedrijven veroorzaken. Dit betekent direct
dat ook slechte bedrijven een premie in rekening wordt gebracht die is gebaseerd
op de door hen veroorzaakte lasten. Zelfs indien alleen de goede ondernemingen
eigenrisicodrager zouden worden zou dit dus geen nadelige gevolgen voor de
publieke premie inhouden. Het gevaar dat het systeem destabiliserend zal werken
acht het kabinet derhalve niet aanwezig, dit in antwoord op de vraag van de
leden van de CDA-fractie.De premiestelling in het publieke stelsel is – met name voor grote
ondernemingen – volledig gebaseerd op het individuele arbeidsongeschiktheidsrisico.
Voor grote ondernemingen is er met andere woorden nagenoeg geen verschil wat
betreft de premiestelling tussen het publieke stelsel en het eigenrisicodragen.
Dat betekent overigens niet dat het publieke stelsel aan de leiband van de
eigenrisicodragers moet lopen. Beide systemen hebben hun eigen merites, hun
eigen vereveningselementen en hun eigen voorwaarden, elk met een eigen prijs.
Iedere werkgever kan kiezen welk van beide systemen voor hem het meest wenselijk
is. De premiestelling in het publieke stelsel kan derhalve afwijken van die
in de private markt. Dat hieraan grenzen zijn verbonden onderkent het kabinet.
Indien de premiestelling in het publieke stelsel volledig afhankelijk zou
zijn van de private markt impliceert dit dat geen enkele bandbreedte in de
premiestelling aanwezig zou zijn en dat de private markt geen rekening zou
hoeven houden met deze premiestelling. Op basis van bovenstaande moge duidelijk
zijn, dit naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van GPV,
RPF en SGP, dat het kabinet deze stelling niet onderschrijft.Het gegeven dat er verschillen bestaan tussen beide systemen zal voor
werkgevers een aanleiding kunnen zijn te kiezen voor een van beide systemen,
namelijk voor het systeem dat naar de mening van de werkgever het best bij
hem past. Dat hierin het gevaar van risicomanipulatie schuilt acht het kabinet
niet erg waarschijnlijk. Factoren als leeftijdsopbouw, maar ook splitsing
van onderneming, door de leden van de PvdA als risicomanipulatie gekenschetst,
leveren op zich in het ene systeem geen inherent voor- of nadeel op in vergelijking
met het andere systeem. Indien bijvoorbeeld een onderneming zich splitst in
twee nieuwe ondernemingen kan de oude onderneming niet zomaar de reeds ingegane
uitkeringen in één van beide ondernemingen onderbrengen. Wel
is het mogelijk om het bedrijf te splitsen in meerdere onderdelen om vervolgens,
door middel van de bescherming van de maximumpremie als in de toekomst veel
werknemers arbeidsongeschikt worden, per saldo minder te betalen
dan het geval zou zijn geweest indien er één onderneming was
gebleven. Dit acht het kabinet echter geen waarschijnlijk scenario. In de
eerste plaats moeten de nieuwe ondernemingen dan wel kleine ondernemingen
worden; immers nagenoeg geen van de grote ondernemingen heeft een arbeidsongeschiktheidsrisico
boven de maximumpremie. Dit zal dus alleen aantrekkelijk kunnen zijn voor
ondernemingen die wat grootte betreft dicht in de buurt van de 15 werknemers
zitten. Het lijkt onwaarschijnlijk dat een onderneming met bijvoorbeeld 100
werknemers zich zal splitsen in een aantal kleine ondernemingen. In de tweede
plaats gaan dergelijke splitsingen ook gepaard met kosten en hebben zij gevolgen,
die diep ingrijpen in de arbeidsverhoudingen. Dat deze vorm van risicomanipulatie
zich op grote schaal zal voordoen lijkt het kabinet onwaarschijnlijk. Ten
overvloede zij er overigens nog op gewezen dat nader wordt onderzocht in hoeverre
het fraus-legis-beginsel ook voor dergelijke gevallen kan worden toegepast.
In hoofdstuk 5 wordt hier nog op teruggekomen.De enige overige manipulatiemogelijkheid, namelijk het meenemen van ontstane
uitkeringen in het publieke stelsel om op die manier de bescherming van de
maximumpremie van het publieke stelsel te genieten, is ondervangen. Immers,
bij terugkeer blijft een werkgever verantwoordelijk voor de betaling van reeds
ingegane uitkeringen.De leden van de PvdA-fractie noemen ten slotte de gelijktijdige invoering
van het duale systeem als een mogelijkheid tot manipulatie. Terecht constateren
deze leden dat het systeem van premiedifferentiatie in vijf jaren toegroeit
naar het structurele niveau. Dit zou voor sommige ondernemingen een reden
kunnen zijn om een aantal jaren te wachten alvorens zij eigenrisicodrager
worden, namelijk in die gevallen dat zij zich willen verzekeren bij een particuliere
verzekeraar. Dit is dan een bewuste kosten-baten-afweging van die ondernemingen.
Het kabinet zou in die gevallen dan ook niet willen spreken van manipulatie,
temeer daar van deze keuze geen enkel destabiliserend effect uitgaat. e. meerwaarde van het eigenrisicodragenEen vijfde vraagpunt dat de leden van de fractie van de PvdA aan de orde
stellen is wat de meerwaarde is van het eigenrisicodragen naast premiedifferentiatie.
Zij achten het eerste argument, het «scherp houden» van de uitvoeringsinstellingen,
achterhaald, aangezien deze al zijn onderworpen aan concurrentie en onafhankelijk
toezicht. De «tweede orde»-argumenten van het kabinet achten zij
niet overtuigend, met uitzondering van de combipakketten. De leden van de
fracties van het GPV, de RPF en de SGP vragen welke voordelen eigenrisicodragen
met zich zal brengen voor werkgevers en voor het stelsel als geheel.Op zich zal concurrentie tussen uitvoeringsinstellingen binnen het publieke
systeem een aanzienlijke vooruitgang betekenen vergeleken bij de huidige situatie
op dit punt. De concurrentie zoals die na de OSV 1997 tot stand zal worden
gebracht heeft echter geen betrekking op de keuzevrijheid van de werkgever
om een bij hem passend optimaal verzekeringspakket te kiezen, dat ook positief
inwerkt op kosten- en volumebeheersing. Pemba grijpt met andere woorden aan
op de rol van de werkgever en de mogelijkheden van particuliere verzekeraars.
Het aantal spelers op die markt is thans nog gering. Door ook particuliere
verzekeraars toe te laten tot de arbeidsongeschiktheidsmarkt kan het concurrentiemechanisme
nog aanzienlijk worden geoptimaliseerd. Men dient zich dus te realiseren dat
Pemba het systeem van de andere kant benadert: niet via de instituties, doch
via de werkgever. Zij bekijken vanuit het belang van hun eigen
bedrijf welke verzekering voor hen het beste is. Dat voegt een nieuwe dimensie
aan de concurrentie toe.Voor het stelsel beschouw ik het derhalve als een belangrijk voordeel
van het eigenrisicodragen dat, naast publieke uitvoering, mogelijkheden ontstaan
voor werkgevers en private verzekeraars om tot optimale kosten- en volumebeheersing
te komen. Dit zal een extra incentive voor de uitvoeringsorganen zijn klantgerichter
te werken. Hoe meer aanbieders van verzekeringen er zijn, des te beter zal
het systeem als geheel kunnen functioneren.In hoeverre de «tweede-orde» argumenten overtuigend zijn is
een kwestie van inschatting. Ik wil er op wijzen dat op vrijwel alle onderdelen
van het economisch verkeer, of het nu verzekeringen betreft of andere handelsproducten,
de prijs lang niet de enige factor is bij de aanschaf van een bepaalde zaak
of dienst. Lange termijn verwachtingen, imago en service zijn elementen die
mijns inziens zwaarder kunnen wegen dan een gering prijsverschil, zeker als
dit alleen op korte termijn geldt. In die zin verwacht ik dat particuliere
verzekeraars voldoende mogelijkheden hebben om een zekere meerwaarde aan de
werkgever te kunnen aanbieden.De leden van de PvdA-fractie stellen voorts in dit verband dat sinds TZ/Arbo
preventie- en verzuimbeleid geen taak is van de bedrijfsvereniging, maar van
de arbodiensten. Daarom zou het argument (24 689, nr. 14) «Een
bedrijf kan er toe besluiten eigenrisicodrager te worden omdat men meent met
de eigen bedrijfsgezondheidsdienst een beter en effectiever preventie- en
verzuimbeleid te voeren, dan wanneer men dit zou uitbesteden aan een bedrijfsvereniging»
onjuist zijn.De geciteerde zin is voor meerdere uitleg vatbaar en kan inderdaad aanleiding
geven tot misverstand. Bedoeld is dat een bedrijf kan menen dat met de eigen
arbodienst en een effectief preventie- en verzuimbeleid gecombineerd met het
eigenrisicodragen een beter resultaat te behalen valt dan wanneer men de verzekering
bij de publieke verzekeraar zou laten.De leden van de fractie van de PvdA wijzen er op dat combipakketten efficiency-
en schaalvoordelen kunnen opleveren, doch stellen dat daarbij vanuit het publieke
belang ook vraagtekens gezet worden. Combipakketten en grootafnemerskortingen
kunnen volgens deze leden immers ook concurrentie-beperkend uitwerken. Met
de (over)winst op de ene verzekering kan in de concurrentieslag een andere
verzekering (tijdelijk) beneden kostprijsniveau worden aangeboden; grootafnemerskortingen
bevoordelen grote bedrijven ten opzichte van kleine bedrijven.Het is inderdaad juist dat het er in de private concurrentieslag soms
hard aan toe kan gaan. Voor de consument kan dit belangrijke voordelen hebben.
Ook grootafnemerskortingen horen bij de concurrentiestrijd. Het kabinet acht
dit – excessen daargelaten – vanuit het publieke belang geen bezwaar.
Uitgangspunt is dat de burger, de consument, voordeel heeft van concurrentie,
niet alleen op het punt van de kosten, doch ook bijvoorbeeld op een punt van
dienstverlening. Deze ontwikkeling speelt op tal van terreinen, en zal ook
op socialeverzekeringsgebied zijn vruchten afwerpen. Wat betreft het bevoordelen
van grote ten opzichte van kleine bedrijven wil ik opmerken dat er altijd
verschillen zullen blijven bestaan tussen grote en kleine bedrijven. Soms
is het een voordeel klein te zijn, soms niet. Dat moet toch als een economisch
gegeven worden beschouwd. Daarnaast wil ik opmerken dat in deze concrete situatie
een nadelige positie voor kleine bedrijven alleen zou ontstaan als zij in
deze volledig passief zouden blijven. De ervaring leert dat dit
niet het geval is. Ook een klein bedrijf kan goede aanbiedingen krijgen. Voorts
hebben kleine bedrijven de mogelijkheid om – al dan niet branchegewijs –
hun risico te bundelen, en de verzekeraars als één groot bedrijf
tegemoet te treden. Dan liggen ook voor hen de mogelijkheden voor «grootafnemerskortingen»
binnen bereik.Het heeft de leden van de PvdA-fractie verbaasd dat combipakketten zonder
enige problematisering of toets aan gezondheidsrecht worden gerubriceerd onder
«meerwaarde» van eigenrisicodragen. Zij wijzen er op dat wat er
ook zij van de gepretendeerde voordelen van «marktwerking», deze
wel moeten worden afgewogen tegen de risico's ervan. Met name wijzen zij in
dit verband op de wachtlijstenproblematiek.Op zich heb ik geen problemen met het verschijnsel van de combipakketten.
Het aanbieden van combipakketten op de verzekeringsmarkt is een normaal verschijnsel,
dat de oppassende klant vaak voordeel kan bieden. De arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
hoeven hierop geen uitzondering te zijn. Deze materie wil ik overigens gescheiden
zien van de wachtlijstenproblematiek. Over de genoemde aspecten van combipakketten
valt verder het volgende te zeggen.Allereerst kan opgemerkt worden dat combipakketten voor zover het ziektekostenverzekeringen
betreft de werknemer niet dwingend kunnen worden opgelegd. Het staat de werknemers
vrij een eigen ziektekostenverzekeraar te kiezen.Het kabinet is ook van mening dat combipakketten niet tot een tweedeling
in de gezondheidszorg mogen leiden. Het kabinet heeft in de nota Wachttijden
in de curatieve zorg (Kamerstukken II, 1996/97, 25 170, nr. 1) die vorig
jaar naar de Tweede Kamer is gestuurd dan ook nadrukkelijk aangekondigd het
beleid gericht op ontmoediging van initiatieven zoals bedrijvenpoli's te intensiveren.Tenslotte zal het kabinet in het standpunt op het RVZ-advies «Sociale
zekerheid en zorg» nader ingaan op een aantal actuele beleidsthema's
op het raakvlak van de sociale zekerheid en de gezondheidszorg. Dit standpunt
zal binnen afzienbare tijd aan het parlement worden toegestuurd. f. mate van (on)omkeerbaarheid van het procesHet zesde punt van twijfel bij de leden van de fractie van de PvdA betrof
de mate van (on)omkeerbaarheid van het proces bij gelijktijdige introductie
van twee experimenten. Als de vooronderstellingen van het kabinet op punten
als gedragsreacties, flankerend beleid en evenwicht van het systeem, niet
zouden blijken te kloppen, vragen zij zich af of bijstelling nog mogelijk
is. De leden van de PvdA-fractie zien het voorts als een risico dat ingrijpen
in het systeem van eigenrisicodragen (en daarmee in mogelijk langlopende privaatrechtelijke
overeenkomsten) gepaard kan gaan met forse schadeclaims. De leden van de fractie
van GroenLinks vragen of het te overwegen is, om indien blijkt dat de premies
tussen het publieke en private deel ver uiteen lopen, de wet in te trekken.De leden van de PvdA-fractie doelen kennelijk op een situatie van dermate
ernstige verstoring van het evenwicht tussen de systemen van eigenrisicodragen
en premiedifferentiatie dat ingrijpen bij wet geboden is. Het kabinet ziet
dit vooralsnog louter als een theoretische mogelijkheid. Intrekking van de
wet is daarbij niet aan de orde. In technische zin zou dan het volgende scenario
ontstaan: in het uiterste geval zou het bestaan van eigenrisicodragen
kunnen worden afgeschaft (met onmiddellijke of eerbiedigende werking). Gelijktijdig
met zo'n maatregel dient dan een voorziening te worden getroffen voor nog
lopende particuliere verzekeringsovereenkomsten. Zo'n voorziening kan inhouden
dat bij wet wordt bepaald dat deze verzekering eenzijdig door de werkgever
kan worden opgezegd. Een vergelijkbare bepaling (maar dan voor werknemers)
is bijvoorbeeld artikel 98a WAO. Overigens staat het partijen vrij om voor
dergelijke situaties specifieke (eindigings)bepalingen in de verzekeringsovereenkomst
op te nemen. Partijen kunnen bijvoorbeeld bepalen dat de verzekeringsovereenkomst
eindigt indien en zodra het eigenrisicodragen wordt afgeschaft. Het opnemen
van dergelijke bepalingen lijkt het kabinet overigens alleszins in de rede
te liggen, gezien het feit dat wetgeving (en daarmee in dit geval de verzekeringsmarkt)
aan veranderingen onderhevig kan zijn. Dat zo zijnde ziet het kabinet geen
reden voor mogelijke schadeclaims. 4. Premiedifferentiatie a. Vormgeving van het systeem van premiedifferentiatieDe leden van de CDA-fractie verwachten geen massale vlucht naar het private
stelsel, maar voorzien wel een meer dan gemiddeld achterblijven van de relatief
slechtere risico's in het publieke stelsel. Zekerheid dat de vereveningselementen
in het publieke stelsel ertoe zullen leiden dat alleen een aantal grote ondernemingen
eigenrisicodrager zullen worden is volgens deze leden niet te geven. In dit
kader vragen deze leden welke inschattingen zijn gemaakt van dit alles, alsmede
welke berekeningen ten grondslag hebben gelegen aan de maximumen minimumpremie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar een reactie op de stelling
van het Verbond van Verzekeraars dat het hanteren van een maximumpremie betekent
dat private verzekering voor werkgevers met veel arbeidsongeschikte werknemers
geen aantrekkelijke optie wordt.Zoals elders in deze memorie al is aangegeven heeft het kabinet geen inschatting
gemaakt omtrent het aantal en de aard van de ondernemingen dat eigenrisicodrager
zal worden. Gezien de vormgeving van het systeem van premiedifferentiatie
heeft de mate van eigenrisicodragen ook in het algemeen geen effect op de
premiestelling in het publieke stelsel. Immers, zowel in het publieke stelsel
als bij eigenrisicodragen is de last gebaseerd op het arbeidsongeschiktheidsrisico
van de individuele onderneming.Bij de berekeningen van de minimum- en de maximumpremie is derhalve geen
rekening gehouden met het eigenrisicodragen. De berekeningen zijn gebaseerd
op de verdeling van het arbeidsongeschiktheidsrisico van alle ondernemingen,
gesplitst in grote en kleine werkgevers, in de periode 1993–1995. Op
basis van deze risicoverdeling, alsmede van een draagbare last voor ondernemingen
zijn de maximumpremies voor grote en kleine ondernemingen bepaald. De minimumpremie
voor kleine ondernemingen is vervolgens zodanig bepaald dat hieruit de premiederving
als gevolg van de maximumpremie voor kleine ondernemingen kan worden gefinancierd.Ten aanzien van werkgevers met veel arbeidsongeschikte werknemers, dit
in antwoord op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie, dient een
onderscheid te worden gemaakt tussen grote en kleine werkgevers. Zeker kleine
werkgevers zullen in het algemeen ofwel de minimumpremie ofwel de maximumpremie
verschuldigd zijn. Dit laatste is al het geval als één werknemer
arbeidsongeschikt wordt. Zeker kleine werkgevers zullen zich, als zij eigenrisicodrager
worden, in het algemeen verzekeren bij een particuliere verzekeraar. Ook deze
hanteert minimumen (in de regel) maximumpremies. De keuze voor kleine werkgevers
om eigenrisicodrager te worden zal dus, naast tal van andere factoren, afhangen
van de premiestelling in beide systemen.Grote ondernemingen zullen in de meeste gevallen geen risico hebben dat
boven de maximumpremie ligt. Voor het overgrote deel zal derhalve de maximumpremie
in het publieke stelsel geen afremmende factor vormen bij de keuze om eigenrisicodrager
te worden. Indien een grote onderneming echter de maximumpremie verschuldigd
is zal deze waarschijnlijk op dat moment niet kiezen voor eigenrisicodragen.De leden van de VVD-fractie, alsmede de leden van de fractie van GroenLinks
vragen of de inschattingen van de staatssecretaris niet te optimistisch zijn
gezien de recente volume-ontwikkelingen. Indien de basispremie hoger uitvalt
dan verwacht wordt de maximumpremie dan niet te hoog, zo informeren de leden
van de VVD-fractie. Zij verwijzen daarbij naar het uitgangspunt dat de gedifferentieerde
premie redelijk en betaalbaar moet zijn. Hoe beziet het kabinet deze zaak
nu, zo vragen de leden van de VVD-fractie.De leden van de CDA-fractie constateren dat er niet onaanzienlijke verschillen
bestaan ten aanzien van de verwachte hoogte van de premies tussen de berekeningen
van het departement en van de verzekeraars. Zij vragen of een deel van dit
verschil wordt verklaard door het feit dat de verlaging van de lasten van
gedeeltelijk arbeidsongeschikten vooral betrekking heeft op de WW-component
en slechts onder bepaalde omstandigheden op de WAO-component. Tevens vragen
zij of het kabinet bereid is om de onderbouwing die ten grondslag heeft gelegen
aan de berekening van de premie te overleggen. De leden van de CDA-fractie
merken op dat de berekeningen op zijn minst aanvechtbaar lijken, mede gezien
de volume-ontwikkeling van de laatste tijd. Daarnaast vragen deze leden of
het juist is dat het departement niet in staat is de gegevens te verschaffen
voor de berekening van de gemiddelde sectorale premies.De berekeningen van de premie in het publieke stelsel zijn gebaseerd op
in- en uitstroomgegevens van de jaren 1993 tot en met 1995. Deze realisatiecijfers
zijn geëxtrapoleerd, uitgaande van de veronderstelling dat de in- en
uitstroomcijfers zich ontwikkelen als in de genoemde periode, tot de structurele
periode van vijf jaren. Op deze wijze is de gemiddelde premie berekend. Hierbij
heeft een eventuele verlaging van de lasten van de WW-component van gedeeltelijk
arbeidsongeschikte werknemers derhalve geen rol gespeeld.Indien de komende jaren een andere volume-ontwikkeling te zien zal geven
dan in de periode 1993–1995 zal de premie anders uitvallen. Dit is de
belangrijkste oorzaak van het verschil met de premieberekening van het Verbond
van Verzekeraars. Het Verbond hanteert blijkbaar een minder gunstige volume-ontwikkeling
dan in de jaren 1993 tot en met 1995 is opgetreden.In de afgelopen maanden heeft inderdaad een minder gunstige ontwikkeling
plaatsgevonden dan in de periode daarvoor. Indien deze ontwikkeling zich onverminderd
door zou zetten zou de premie wellicht hoger uitkomen dan eerder door het
kabinet is becijferd. Daar staat tegenover dat juist van dit wetsvoorstel
een aanzienlijke volumereductie wordt verwacht. Het kabinet ziet thans geen
aanleiding om andere gegevens te hanteren voor de premieberekening dan de
vastgestelde realisatiecijfers.Mocht de volume-ontwikkeling na invoering van het dit wetsvoorstel tegenvallen,
dan zal de gemiddelde premie hoger uitkomen dan thans wordt verwacht. Dit
betekent dat alle ondernemingen meer WAO-premie dienen te betalen. Dit zal
ook gelden voor de ondernemingen die de maximumpremie verschuldigd zijn. Dit
is ook de reden dat de maximumpremie niet is bepaald op een absoluut percentage,
maar gerelateerd is aan de gemiddelde premie. Indien dit niet
het geval zou zijn en de gemiddelde premie zou hoger uitkomen dan verwacht
zou dit betekenen dat meer ondernemingen de maximumpremie verschuldigd worden.
De afstand tussen de gemiddelde premie en de maximumpremie zou dan immers
worden verkleind. De hogere premiederving die hiervan het gevolg zou zijn
moet dan opgebracht worden door de overige ondernemingen. Voor hen zou de
verschuldigde premie dan meer gaan afwijken van de door hen veroorzaakte last,
hetgeen een stimulans zou betekenen om eigenrisicodrager te worden. Als gevolg
hiervan zou toch een vliegwieleffect kunnen gaan optreden. Door de maximumpremie
te relateren aan de gemiddelde premie stijgt de maximumpremie evenredig mee
met de gemiddelde premie en betalen ook ondernemingen die op de maximumpremie
zitten mee bij een tegenvallende volume-ontwikkeling.De vraag van de leden van de CDA-fractie of het kabinet niet in staat
is gegevens te verschaffen voor de berekening van de gemiddelde sectorale
premies kan ontkennend worden beantwoord. In de nota naar aanleiding van het
verslag zijn uitgebreide becijferingen gepresenteerd per bedrijfsvereniging.
Overigens, dit wellicht ten overvloede, is in de huidige vormgeving nog slechts
sprake van één landelijk gemiddelde premie en derhalve niet
meer van sectorale premies.De leden van de VVD-fractie vragen naar de betekenis van de mogelijkheid
om middelen over te hevelen in het kader van het geïntegreerd middelenbeheer.
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat voorzien is in een noodremprocedure
in het geval in hoge mate door goede risico's wordt gekozen voor eigenrisicodragen
en alleen de slechte risico's achterblijven in het publieke stelsel. In dat
geval kan de gemiddelde premie worden begrensd, bijvoorbeeld ter hoogte van
de basispremie. Zij vragen om een nadere toelichting van de begrenzing van
de gemiddelde premie. Tevens informeren zij hoe hard deze grens is.De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe de overheid de blijvende
betaalbaarheid van de premies in het publieke stelsel kan bewerkstelligen.De lasten van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, waarvan de duur van
vijf jaar nog niet is verstreken, maken thans ca. een derde uit van de totale
uitkeringslasten. De gemiddelde premie zal bij gelijkblijvende gemiddelde
duur van de uitkeringen derhalve altijd lager zijn dan de WAO-basispremie.
Mocht het door de leden van de PvdA-fractie geschetste situatie zich voordoen
dan zal de gemiddelde premie moeten stijgen. Deze stijging wordt dan uitsluitend
veroorzaakt als gevolg van het feit dat alleen slechte risico's achterblijven
in het publieke stelsel. Om te voorkomen dat de premies in het publieke stelsel
in dat geval te hoog zouden worden is voorzien in de mogelijkheid om dan middelen
vanuit het Aof over te hevelen. Op deze wijze kan worden gegarandeerd dat
de premies in het publieke stelsel betaalbaar blijven, dit in antwoord op
de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie. Een signaal dat de geschetste
situatie zich voordoet kan zijn dat de gemiddelde premie hoger wordt dan de
WAO-basispremie. Bewust is er voor gekozen om deze grens niet in de wet op
te nemen. De gemiddelde premie kan ook om andere oorzaken hoger worden dan
de basispremie, bijvoorbeeld in het geval de gemiddelde uitkeringsduur fors
terugloopt. De basispremie neemt dan af: er is immers minder geld nodig om
de uitkeringen na vijf jaar te bekostigen. Indien dit het geval is is er geen
enkele reden om middelen over te hevelen. Om deze reden is er voor gekozen
om de voorwaarden, waaronder middelen kunnen worden overgeheveld, in een algemene
maatregel van bestuur te regelen.In het kader van de kabinetsvoornemens met betrekking tot het geïntegreerd
middelenbeheer zullen de reserves van de sociale fondsen aangehouden
worden op rekening-couranten bij het Rijk. Als gevolg hiervan kunnen de fondsen
lagere normreserves aanhouden. Daarin schuilt een belangrijk voordeel van
het geïntegreerde middelenbeheer. Dit betekent evenwel niet dat er geen
normreserve per fonds zou bestaan. Voor ieder fonds wordt, afhankelijk van
het uitgavenpatroon, een bepaald percentage van de verwachte uitkeringslasten
aangehouden als normreserve. Ook na invoering van het gentegreerd middelenbeheer
blijft het derhalve mogelijk om middelen over te hevelen van het Aof naar
de Arbeidsongeschiktheidskas. Is dat het geval dan wordt een hogere WAO-basispremie
vastgesteld en wordt voor de berekening van de gedifferentieerde premie een
lagere gemiddelde premie vastgesteld.De leden van de VVD-fractie hebben geconstateerd dat de vaststelling van
de basispremie door het Lisv de goedkeuring van de minister behoeft. Zij vragen
naar de betekenis van de mogelijkheid van de minister zijn goedkeuring te
onthouden indien hij uitgaat van een afwijkende uitgavenraming. Betekent dit
dat de praktijk wordt voortgezet dat een andere premie wordt vastgesteld uit
inkomenspolitieke overwegingen, zo informeren deze leden.De leden van de D66-fractie vragen wie verantwoordelijk is voor de gegevensverstrekking
ter vaststelling van de landelijk uniforme premie. Tevens vragen zij welke
gegevens de verwachting rechtvaardigen dat deze premie 1,66% zal bedragen.
Daarnaast informeren deze leden of de regering het voornemen heeft deze premie
zelf vast te stellen. Dezelfde vragen hebben deze leden met betrekking tot
de vaststelling van de minimumpremie voor kleine werkgevers.De basispremie wordt vastgesteld door het Lisv, onder goedkeuring van
de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De belangrijkste reden waarom
de minister zijn goedkeuring kan onthouden is inderdaad dat hij uit kan gaan
van een andere uitgavenraming. Deze andere raming kan worden veroorzaakt door
het feit dat het Lisv niet met alle beleidsvoornemens rekening houdt bij de
vaststelling van de premie. De gebruikelijke procedure op dit moment bij de
premievaststelling door het Tica is dat het rekening houdt met alle bekende
beleidsvoornemens die in een zodanig stadium zijn dat deze zeer waarschijnlijk
op tijd door het parlement zijn aangenomen. Het is echter mogelijk dat het
kabinet ten tijde van de besluitvorming in augustus over de begroting voor
het volgend jaar nieuwe maatregelen voorstelt, die het uitgavenbeeld beïnvloeden.
Deze zijn echter ten tijde van de premievaststelling door het Tica resp. het
Lisv nog niet bekend. Vasthouden aan de premiestelling van het Lisv zou dan
betekenen dat deze premie niet meer correspondeert met de verwachte uitgaven.
Dit is uiteraard een ongewenste situatie. Een tweede oorzaak van een afwijkende
premievaststelling kan zijn dat een afwijkend tijdpad met betrekking tot het
wegwerken van vermogensoverschotten dan wel het inhalen van vermogenstekorten
wordt gehanteerd.De praktijk van de afgelopen jaren is geweest dat de minister zijn goedkeuring
aan de premievaststelling heeft onthouden. In de toelichting bij de definitieve
premievaststelling door de minister is steeds aangegeven om welke redenen
de uitgavenraming en de premievaststelling afweek van die van het Tica. De
redenen betroffen steeds één of meer van bovengenoemde factoren.Het Lisv stelt naast de basispremie eveneens de gemiddelde premie vast,
dit in antwoord op de vragen van de leden van de D66-fractie. Op de vraag
op basis van welke gegevens het kabinet verwacht dat deze premie 1,66% is
elders in deze nota uitgebreid ingegaan. Het Lisv draagt zelf zorg voor de
gegevensverzameling om de premies vast te stellen. Evenals dit thans al het
geval is hanteert het daarvoor onder andere de gegevens die door
de uvi's worden verstrekt. Ook de minimumpremie voor kleine werkgevers zal
door het Lisv worden vastgesteld. Ook hiervoor vormen de gegevens van de uvi's,
en dan met name de risicoverdeling en de daaruit voortvloeiende opslagen en
kortingen, de basis.De leden van de PvdA-fractie constateren dat werkgevers als gevolg van
het amendement Van Hoof tweemaal per jaar de mogelijkheid hebben om eigenrisicodrager
te worden. Zij stellen dat een enigszins omvangrijke uittocht halverwege het
jaar consequenties kan hebben voor de premie van de achterblijvende omslagleden.
Zij vragen of dit tot gevolg heeft dat de gedifferentieerde premie tweemaal
per jaar wordt vastgesteld.De premiestelling in het systeem van premiedifferentiatie is zodanig vormgegeven,
dat de mate van eigenrisicodragen geen invloed zal hebben op de gedifferentieerde
premie in het publieke stelsel. Ik ben daar elders in deze memorie al op ingegaan.
Het is derhalve niet noodzakelijk om de gedifferentieerde premie tweemaal
per jaar vast te stellen. Dit is overigens ook niet wenselijk. Tweemaal vaststellen
van de gedifferentieerde premie zou betekenen dat de uitvoeringsinstellingen
tweemaal per jaar iedere individuele premie zouden moeten vaststellen en aan
alle werkgevers zouden moeten meedelen. Werkgevers zouden dan halverwege het
jaar hun loonadministratie moeten aanpassen, hetgeen extra administratieve
lasten met zich brengt.De leden van de PvdA-fractie hebben geconstateerd dat de omschrijving
van een kleine werkgever niet in de wettekst, maar in een komende algemene
maatregel van bestuur inzake premiedifferentiatie wordt geregeld. Zij vragen
of voor de omschrijving van een kleine werkgever wordt gekozen voor het aantal
personeelsleden of voor een loonsombenadering. Deze leden geven aan geporteerd
te zijn voor een voor belanghebbende inzichtelijke omschrijving.Bij de begrenzing van een kleine werkgever in de algemene maatregel van
bestuur – die hierbij in concept1 wordt
meegezonden – wordt aangesloten bij de definitie ten tijde
van de indeling van de Ziektewet in 1994. Dit betekent dat een werkgever met
een totale loonsom, kleiner dan vijftien maal de gemiddelde loonsom, een kleine
werkgever is. Deze begrenzing is derhalve duidelijk omschreven. Voor het overgrote
deel van de werkgevers zal het op voorhand duidelijk zijn in welke categorie
zij vallen. Voor een kleine groep, namelijk zij die net onder of boven deze
grens zitten, is dit niet op voorhand duidelijk. Zij zullen dus tijdig hierover
moeten worden geïnformeerd.Evenals destijds bij de indeling in het kader van de premiedifferentiatie
voor de Ziektewet is bewust gekozen voor een loonsombenadering in plaats van
het aantal werknemers. De indeling wordt op deze wijze niet verstoord door
verschillen in voltijd- en deeltijdwerkenden. Daarnaast is de loonsom een
duidelijk omschreven en controleerbare grootheid, die ook voor de werkgevers
de meeste duidelijkheid biedt. b. premiedifferentiatie voor kleine bedrijvenDe leden van de PvdA-fractie stellen dat bij het zich voordoen van een
arbeidsongeschikte werknemer voor (zeer) kleine bedrijven de toevalstreffer
een grote rol speelt. Ik maak uit hun inbreng op dat premiedifferentiatie
voor kleine bedrijven een zevende kernvraag behelst. Zij vragen in dit verband
of premiedifferentiatie voor zeer kleine werkgevers een zinvol en werkzaam
instrument is en of deze vraag bij de vele varianten aan de orde is geweest.
Daarnaast vragen deze leden of naast de mogelijkheid voor kleine werkgevers
om een premiestijging te spreiden in de tijd nog andere varianten zijn overwogen
om een premie-uitschieter te mitigeren. Zij opperen het instrument
van de fiscale reserve. Daarnaast vragen deze leden wanneer een werkgever
wordt ingelicht over de mogelijkheid om een premiestijging te spreiden. Zij
veronderstellen dat alle (kleine) werkgevers tenminste 26 weken voor de inwerkingtreding
van Pemba voldoende genformeerd moeten zijn.De leden van de fractie van D66 constateren dat het overgrote deel van
alle werkgevers minder dan 5 werknemers in dienst heeft. Deze leden missen
een onderbouwing voor de keuze om de grens tussen grote en kleine werkgevers
bij 15 werknemers te leggen. Zij vragen of de last voor werkgevers met 15
tot 50 werknemers niet onevenredig veel zwaarder wordt bij arbeidsongeschiktheid
van één werknemer dan voor een werkgever met 100 werknemers.
In dit kader informeren zij of is overwogen de werkgevers in drie categorieën
in te delen. Tevens vragen deze leden of een systeem is doorgerekend met de
volgende kenmerken:a. voor de allerkleinste werkgevers (< 5 werknemers) een hardheidsclausule
die leidt tot een maximering van 1% boven de minimumpremie wanneer ondanks
zijn reïntegratie-inspanningen vast staat dat de werknemer niet te reïntegreren
valt;b. een systeem voor de middelgrote werkgevers van 5–50 werknemers
conform het systeem zoals nu voorgesteld voor de kleine werkgever;c. het systeem voor grote bedrijven vanaf 50 werknemers.De kans dat zich een arbeidsongeschikte werknemer voordoet in een klein
bedrijf is ontegenzeggelijk veel geringer dan in een onderneming met veel
werknemers. Tegen deze achtergrond kan soms worden gesproken van een toevalstreffer.
Echter, de hoofdlijn van het kabinet in deze, is dat ook een kleine werkgever
een goed preventieen reïntegratiebeleid moet volgen. Daarmee is premiedifferentiatie
ook voor kleine werkgevers een bruikbaar instrument.De mogelijkheid voor een kleine werkgever om de premielast te spreiden
over een langere periode dan vijf jaren is tijdens de behandeling van dit
wetsvoorstel bij amendement in de Tweede Kamer ingebracht. Het kabinet vond –
en vindt – de uit het systeem van premiedifferentiatie voortvloeiende
premies redelijk en betaalbaar. Andere varianten om de stijging van de individuele
premie te mitigeren zijn, ook tijdens de Tweede Kamerbehandeling, niet aan
de orde geweest, met uitzondering van het amendement v. Middelkoop. In dat
amendement werd de premiestijging voor kleine werkgevers begrensd tot 1%-punt
per jaar zónder echter de afbouw van de premie na vijf jaren en natuurlijk
afgezien van de amendementen ter bekorting van de periode van premiedifferentiatie
tot twee resp. drie jaar.De verhoogde premie geldt alleen voor kleine werkgevers die voorheen een
arbeidsongeschiktheidsrisico van 0%, of iets daarboven hadden. Op het moment
dat zij te maken krijgen met een arbeidsongeschikte werknemer in hun bedrijf
duurt het in de meeste gevallen nog bijna twee jaren alvorens zij worden geconfronteerd
met een premiestijging. Kleine werkgevers hebben met andere woorden genoeg
tijd om een keuze te maken voor al dan niet de begrensde verhoging. In de
structurele situatie moet het daarnaast mogelijk zijn dat een kleine werkgever
ruimschoots van tevoren wordt gewezen op de premieverhoging en de mogelijkheid
deze premielast te spreiden. In het eerste jaar na invoering is dit echter
nog niet aan de orde. Bij een verwachte gemiddelde premie van 0,2% à
0,3% bedraagt de maximumpremie voor kleine ondernemingen immers minder dan
1%.De keuze om de grens tussen grote en kleine werkgevers te leggen op 15
werknemers is zeer uitgebreid beargumenteerd in de nota naar aanleiding van
het verslag aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 1995/96, 24 698, nr.
9, par. 2.6.5.). In essentie komt deze argumentatie op het volgende neer.
De grens van 15 werknemers is niet lager gesteld vanwege het
gezamenlijke kenmerk van bedrijven met minder dan 15 werknemers dat deze bij
één arbeidsongeschikte werknemer een arbeidsongeschiktheidsrisico
krijgen dat hoger is dan de maximumpremie. Met andere woorden, in bijna alle
gevallen zullen deze bedrijven dan direct de maximumpremie gaan betalen. Bedrijven
met meer dan 15 werknemers zullen bij één arbeidsongeschikte
werknemer nagenoeg altijd onder de maximumpremie uitkomen. De grens is niet
hoger gelegd vanwege het feit dat de extra bescherming die dit biedt aan ondernemingen
met (iets) meer dan 15 werknemers (namelijk een maximumpremie van driemaal
in plaats van viermaal de gemiddelde premie) niet opweegt tegen de extra premielast
voor deze bedrijven (namelijk de minimumpremie van kleine ondernemingen voor
de «goede» werkgevers in plaats van een minimumpremie van 0%).Een grens van 5 werknemers is om deze reden voor het kabinet niet aan
de orde geweest. Evenmin ziet het kabinet heil in een hardheidsclausule voor
het geval vast staat dat een werknemer niet te reïntegreren is. Dit laatste
is immers buitengewoon moeilijk vast te stellen. In een aantal gevallen zal
dit zonneklaar zijn. Maar evenals dit het geval is met het maken van een onderscheid
naar de oorzaak van arbeidsongeschiktheid zal ook bij de bepaling of iemand
nog wel of niet te reïntegreren is sprake zijn van een groot en schimmig
grensgebied. Het is bijvoorbeeld zeer wel mogelijk dat iemand in eerste instantie
niet meer te reïntegreren lijkt maar later toch in voldoende mate herstelt.
Bovendien kan het ook gebeuren dat een werknemer die arbeidsongeschikt raakt
als gevolg van een ongeval op het werk niet meer te reïntegreren is.
In het laatste geval lijkt het het kabinet evident dat de werkgever de arbeidsongeschiktheidslasten
wordt toegerekend.Een systeem zoals door de leden van de D66-fractie is voorgesteld is om
bovengenoemde redenen niet door het kabinet doorgerekend.De leden van de CDA-fractie behouden zorgen over de financiële gevolgen
van premiedifferentiatie voor kleine werkgevers. Zij vragen of de staatssecretaris
de uitkomsten van de premiedifferentiatie verantwoord acht, ook als deze de
werkgelegenheidsontwikkeling in het MKB en de land- en tuinbouw ernstig bedreigen.De leden van de D66-fractie vragen om een reactie op het gevaar dat de
premiedifferentiatie dezelfde reactie zal oproepen als de malusregeling destijds.
Zij vragen in dit licht welke rechtvaardiging het kabinet ziet om kleine werkgevers
gedurende lange tijd – deze leden noemen een periode van acht jaar na
aanname van het amendement van Hoof – op te zadelen met een financiële
last als gevolg van arbeidsongeschikt geworden werknemers, die niet meer zijn
te reïntegreren.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat premiedifferentiatie
veel kleine bedrijven in problemen brengt. Zij vragen of de grens voor toepassing
van premiedifferentiatie kan worden opgetrokken. Als alternatief noemen deze
leden om premiedifferentiatie niet toe te passen als het arbeidsomstandighedenbeleid
goed is vormgegeven en uitgevoerd.Ook de leden van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP vragen of de
gevolgen van premiedifferentiatie niet onevenredig zwaar drukken op kleine
werkgevers. In dit kader vragen deze leden of aan kleine werkgevers is uit
te leggen dat de principiële voordelen van premiedifferentiatie opwegen
tegen de financiële gevolgen van het systeem, die groter kunnen zijn
dan de vroegere malus.De premiestelling voor kleine werkgevers is het resultaat geweest van
een zeer zorgvuldige afweging door het kabinet. In het regeerakkoord was al vastgelegd dat de premies betaalbaar en acceptabel moesten zijn,
vooral voor kleine werkgevers. De uiteindelijke vormgeving en de keuze voor
de bandbreedte voor de kleine bedrijven is het resultaat van het zoeken naar
de juiste balans tussen enerzijds voldoende prikkelwerking, ook naar kleine
werkgevers toe, en anderzijds voldoende bescherming en draagkracht. Het kabinet
is van mening dat deze balans in de voorgestelde premiestelling is belichaamd.
Het deelt dan ook de stelling niet dat het voorgestelde systeem van premiedifferentiatie
de werkgelegenheidsontwikkeling ernstig zou bedreigen, dit in antwoord op
de vragen van de leden van de CDA- en de GroenLinksfractie.De rechtvaardiging om werkgevers, ook kleine werkgevers, meer verantwoordelijkheid
te laten dragen voor de financiële gevolgen van arbeidsongeschiktheid
is gelegen in de noodzaak het aantal arbeidsongeschikten in Nederland terug
te dringen. De afgelopen decennia hebben te zien gegeven wat de gevolgen zijn
van een systeem, waarbij het zelfs voordelig kon zijn om minder productieve
werknemers af te wentelen op het collectief. Het aantal arbeidsongeschikten
is in Nederland – ook internationaal gezien- schrikbarend hoog en dreigt
op termijn weer te gaan stijgen. Dit acht het kabinet, ook maatschappelijk
gezien, onverantwoord.Niet ontkend kan niettemin worden dat de extra financiële last in
sommige gevallen door betrokkenen als onrechtvaardig kan worden gevoeld. Dit
zal voornamelijk het geval zijn als de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid
volledig buiten de invloedssfeer van de werkgever ligt èn de arbeidsongeschikte
werknemer bovendien niet meer te reïntegreren is. Dit is enerzijds de
consequentie van toerekening van lasten binnen een systeem, waarin geen onderscheid
wordt gemaakt tussen het risque social en risque professionel. Het kabinet
heeft met voldoening geconstateerd dat het introduceren van dit onderscheid
in brede kring ook als onwenselijk wordt beschouwd. Anderzijds vloeit dit
voort uit het feit dat ook geen onderscheid is te maken, het kabinet heeft
hierop al elders in deze memorie gewezen, tussen het al dan niet mogelijk
zijn van reïntegratie.De gevolgen van premiedifferentiatie kunnen in financiële zin groter
zijn dan de malus destijds. Desalniettemin bestaan er belangrijke verschillen
met de malusregeling. De doelstelling van de malus destijds was in wezen dezelfde
als thans met premiedifferentiatie wordt beoogd. Deze doelstelling werd ook
destijds algemeen – ook door werkgevers – gedeeld. Het instrument
van de malus werd door werkgevers echter heel anders beleefd dan een prikkel
tot preventie en reïntegratie. De malus werd vooral gezien en gevoeld
als louter een negatieve prikkel, als een morele straf, die werd verbonden
aan het arbeidsongeschikt worden van één bepaalde werknemer.
Deze kwam als het ware uit de lucht gevallen en was direct gekoppeld aan een
individuele werknemer die arbeidsongeschikt geworden was. Deze negatief gevoelde
prikkel overschaduwde de positief bedoelde werking van de malus, namelijk
de bevordering van de reïntegratie. Met andere woorden, de doelstelling
werd als zodanig algemeen maatschappelijk onderschreven, de malus werd echter
niet als een instrument gevoeld om deze doelstelling te verwezenlijken.Premiedifferentiatie werkt anders. Het verloop van de premie in de
tijd weerspiegelt de prestaties van de werkgever op het vlak van preventie
en reïntegratie. Een succesvol beleid leidt tot een lage premie, ook
voor kleine werkgevers. Deze lage premie kan voor kleine werkgevers gedurende
een (zeer) lange periode gelden.Het systeem van premiedifferentiatie kent met andere woorden twee kanten.
In de eerste plaats betekent het dat bedrijven, ook kleine bedrijven, voordelen
kunnen plukken van een goed beleid. Het betekent in de tweede plaats dat het
zal bijdragen aan de beheersing van het arbeidsongeschiktheidsvolume en derhalve
op microniveau zal leiden tot minder lasten voor werkgevers. De leden van de GroenLinksfractie vragen of de grens voor toepassing van
premiedifferentiatie kan worden opgetrokken. Elders in deze memorie heeft
het kabinet benadrukt dat het van mening is dat ook voor kleine werkgevers
premiedifferentiatie een zinvol instrument is. Het optrekken van de grens
voor toepassing, het kabinet leest deze suggestie als het niet toepassen van
premiedifferentiatie voor bepaalde werkgevers, acht het kabinet derhalve niet
wenselijk.De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere toelichting van de mogelijkheid
voor kleine bedrijven om de gevolgen van premiedifferentiatie te repareren
via branchegewijze afspraken met verzekeraars (genoemd werd de B-poot van
de Uvi's). Dit verdraagt zich, aldus deze leden, niet met de bedoelingen van
het wetsvoorstel. Individuele werkgevers zullen dan immers geen belang hebben
bij een goed reïntegratiebeleid. Tevens vragen deze leden of er geen
moeilijkheden zullen ontstaan met de europeesrechtelijke mededingingsbepalingen.De leden van de PvdA-fractie stellen dat het Verbond van Verzekeraars
in een brief van 28 november 1996 deze reparatie van de premiedifferentiatie
strijdig acht met de doelstelling van Pemba. Zij vragen om een reactie op
de brief van het Verbond.De leden van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP vragen om een toelichting
op de suggestie van de staatssecretaris dat veel kleinere bedrijven samen
één groot bedrijf kunnen worden.Kleine werkgevers zullen in het algemeen ofwel de minimumpremie ofwel
de maximumpremie verschuldigd zijn. Het overgrote deel van de kleine bedrijven
(ruim 90%) zal op de minimumpremie zitten. Zij lopen echter het risico dat
zij ooit in aanraking komen met de maximumpremie. Dit risico kunnen zij –
indien zij dit wensen – branchegewijs verevenen dan wel collectief herverzekeren
bij een particuliere verzekeraar dan wel de B-poot van de uvi. Dit komt er
op neer dat een extra premie dan wel premie-opslag wordt betaald om het risico
van een premiestijging te verzekeren. Indien dit risico zich dan voordoet
wordt een deel van de extra kosten van het bedrijf vergoed.Het kabinet acht dit ook niet in strijd met de bedoelingen van het wetsvoorstel.
De branche blijft een belang houden bij een goed preventie- en reïntegratiebeleid.
Dit verlaagt immers de premie. De kosten van de arbeidsongeschiktheid blijven,
ook voor de branche, volledig zichtbaar. De branche als geheel zal er derhalve
zeker voor waken dat geen onnodige afwenteling op het geheel zal plaatsvinden.Tevens roept dit geen problemen in Europeesrechtelijk opzicht op. Wanneer
werkgevers individueel een verzekering afsluiten ter vermijding van de gevolgen
van de premiedifferentiatie, staat hen dat vrij. Wanneer werkgevers tot een
gezamenlijke afspraak komen om de gevolgen collectief te verzekeren, staat
hen dat evenzeer vrij. Naar de opvatting van het kabinet staat geen regel
van nationaal of Europees mededingingsrecht daaraan in de weg.Het Verbond van Verzekeraars is van mening dat het repareren van de publieke
premiedifferentiatie strijdig is met de doelstelling van het wetsvoorstel.
Het Verbond stelt dat de huidige collectieve verzekering in dat geval wordt
vervangen door een andere collectieve verzekering, namelijk een verplichte
private verzekering. Zoals gezegd deelt het kabinet de visie van het Verbond
niet. In de eerste plaats worden de kosten per branche zichtbaar, hetgeen
een grotere stimulans zal betekenen om het arbeidsongeschiktheidsrisico terug
te dringen. In dat licht wil het kabinet benadrukken dat het niet gaat om
een verplichte verzekering. Branches en werkgevers binnen de branche zijn
vrij om een dergelijke verzekering af te sluiten dan wel eigenrisicodrager
te worden en eventueel een andere verzekeringsvorm te kiezen.Het Verbond stelt dat een verplichte verzekering noodzakelijk is. Is dat
namelijk niet het geval dan zullen alleen de slechte risico's zich aanmelden
voor een dergelijke verzekering, aldus het Verbond. Op deze wijze is het aanbieden
van dergelijke verzekeringen op bedrijfseconomische gronden niet mogelijk
voor verzekeraars. In de ogen van het kabinet is een verplichte verzekering
evenwel niet noodzakelijk. Een herverzekering van de publieke premie zal alleen
aantrekkelijk zijn voor kleine bedrijven, die zich op deze wijze willen verzekeren
tegen de premieschok die zij in het publieke stelsel kunnen ondervinden. Voor
kleine bedrijven speelt veel minder dan voor grote het feit dat sprake is
van «goede» en «slechte» risico's. Zij kunnen gedurende
een lange periode geen arbeidsongeschikte werknemers hebben, maar lopen de
kans op enig moment te maken te krijgen met één arbeidsongeschikte
werknemer hetgeen voor een klein bedrijf een zeer groot risico kan vormen.
Het is dit laatste risico waartegen kleine werkgevers zich wellicht willen
verzekeren. Dit risico kan zich voor alle kleine werkgevers voordoen, niet
alleen voor de «slechte» werkgevers.Artikel 78, vijfde lid is een bruikbare tegemoetkoming èn als zodanig
een intern consistent artikellid, zo menen de leden van de PvdA-fractie. Zij
vragen echter of de consequentie van toepassing van artikel 78, vijfde lid
is dat de betreffende kleine werkgever gedurende de looptijd van dit traject
trap op/trap af omslaglid moet blijven en niet tijdens dit traject trap op/trap
af tussentijds kan switchen naar eigen risico dragen. Indien ja, zo vragen
zij verder, is deze consequentie voorzien? Indien nee, opent artikel 78, vijfde
lid dan mogelijkheden om selectief te winkelen tussen publiek/privaat door
in het traject trap op/trap af, weer trap op/trap af tussentijds te switchen
tussen premiedifferentiatie en eigen risico dragen? Ontstaat er dan een onbalans
tussen premiedifferentiatie en eigen risico dragen, zo informeren deze leden.Het antwoord op de vraag of toepassing van artikel 78, vijfde lid, ertoe
leidt dat een kleine werkgever gedurende de looptijd van het trap op/trap
af-traject omslaglid moet blijven en niet tijdens dit traject tussentijds
kan switchen naar eigen risico dragen, luidt formeel gesproken ontkennend.
Ook een werkgever als hier bedoeld kan eigenrisicodrager worden. Wel dient
hij alsdan de lasten die hij heeft gegenereerd in het publieke bestel mee
te nemen, zoals voorgeschreven in artikel 75b. Hij zal dan ook niet snel geneigd
zijn uit het publieke bestel te stappen, omdat de lasten voor hem hoger zullen
uitvallen dan onder het regiem van premiedifferentiatie. Ditzelfde geldt echter
ook voor de situatie waarin de werkgever niet kiest voor de mogelijkheid om
zijn premielasten te spreiden. In dat geval zal hij de maximumpremie moeten
betalen, waarmee hij nog altijd goedkoper uit is dan wanneer hij in een dergelijke
situatie eigenrisicodrager zou worden. Zoals gezegd zal hij in dat laatste
geval zelf de lopende WAO-uitkeringen volledig dienen te financieren, althans
voor zover zij korter hebben geduurd dan vijf jaar.Op zich is theoretisch denkbaar dat een kleine werkgever drie jaar gedifferentieerde
premie kan besparen door in het zesde jaar na aanvang van een uitkering eigenrisicodrager
te worden. Bij trapje op/trapje af worden de lasten van een uitkering immers
gespreid over acht jaar, terwijl de uitkeringen die meegenomen moeten worden
bij het worden van eigenrisicodrager, uitkeringen zijn waarvan de looptijd
van vijf jaar nog niet is verstreken. Het kabinet verwacht niet dat van deze
mogelijkheid in betekende mate gebruik wordt gemaakt. De afweging om eigenrisicodrager
te worden is immers van een groot aantal factoren afhankelijk, waarbij
met name een afweging van voor- en nadelen op langere termijn van belang is.
Ik zou het echter ongewenst achten indien de wetgeving op dit punt een onvolkomenheid
zou vertonen. Ik zal derhalve nader onderzoeken of, en zo ja op welke wijze
dit gesignaleerde probleem kan worden weggenomen. c. invoering van het systeem van premiedifferentiatieDe leden van de VVD-fractie vragen of het vaststellen van de individuele
premie per 1 januari 1998 gereed zal zijn. Zij vragen naar de uitvoeringskosten
als gevolg van de invoering van het systeem. De leden van de fractie van het
CDA vragen of de staatssecretaris invoering van het systeem van premiedifferentiatie,
tezamen met een samenhangend reïntegratiebeleid, reëel haalbaar
acht per 1 januari 1998. Zij vragen daarnaast of de gevolgen voor de uitvoeringsinstanties
in beeld kunnen worden gebracht, ook wat betreft de uitvoeringskosten. Zij
vragen of deze wetgeving niet tot een structurele verhoging van de uitvoeringskosten
zal leiden.De leden van de GroenLinks-fractie vragen welk inzicht bestaat in het
effect op de uitvoeringskosten als gevolg van het feit dat de WAO wordt gesplitst
in een publiek en een privaat deel.Ten aanzien van het systeem van premiedifferentiatie is al vanaf een vroeg
stadium intensief overleg gevoerd met de uitvoeringsinstellingen. Daaruit
is gebleken dat de uitvoeringsinstellingen het systeem van premiedifferentiatie,
inclusief het vaststellen van een individuele premie per werkgever, per 1
januari 1998 kunnen uitvoeren.Voor de uitvoeringsinstellingen heeft het systeem van premiedifferentiatie
een aantal gevolgen. In de eerste plaats moet het Lisv de basispremie en de
gemiddelde premie voor een premiejaar vaststellen. Dit gebeurt op overeenkomstige
wijze en op hetzelfde tijdstip als voorheen plaatsvond bij de premievaststelling
voor de overige fondsen door het Tica, met andere woorden in juni dan wel
juli van het jaar voorafgaand aan het premiejaar. Daarnaast stelt het Lisv
het gemiddelde arbeidsongeschiktheidsrisico vast over de referteperiode, behorend
bij het premiejaar (de jaren t-7 tot en met t-2). Deze vaststelling van het
gemiddelde arbeidsongeschiktheidsrisico gebeurt op basis van gegevens die
de uvi's aanleveren, te weten de totale arbeidsongeschiktheidslasten in jaar
t-2, voor zover dit uitkeringen betreft die korter dan vijf jaren geleden
zijn ingegaan, alsmede de totale gemiddelde loonsom over de jaren t-7 tot
en met t-2. Met behulp van het gemiddelde arbeidsongeschiktheidsrisico berekenen
de uvi's vervolgens het saldo van opslagen en kortingen per uvi. Het Lisv
bepaalt vervolgens op basis van het totale saldo van opslagen en kortingen
de rekenpremie. De vaststelling van de individuele premie, de som van de rekenpremie
en de opslag of korting per werkgever, vormt het sluitstuk van het proces.De gevolgen voor de uitvoeringsinstellingen liggen met andere woorden
met name in een uitbreiding van de administratie en gegevensverwerking. Initieel
zal de automatisering moeten worden aangepast om de noodzakelijke gegevens
te kunnen verwerken èn om de individuele premie te kunnen vaststellen.De aanpassing van de automatisering (initieel) en de uitbreiding van de
administratie (structureel) zal een zekere toename van de uitvoeringskosten
met zich brengen. Het Tica gaat er echter, zoals gemeld in de memorie van
toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer,
van uit dat de uitvoeringskosten in totaliteit niet zullen toenemen. Daarin
is beschreven dat tegenover kostenverhogende onderdelen in het Pembacomplex
ook kostenbesparende onderdelen staan voor wat betreft de uitvoeringskosten.
Het kabinet heeft geen aanleiding om deze verwachting te bestrijden.De leden van de PvdA-fractie hebben een aantal vragen en opmerkingen met
betrekking tot de aanvangsfase van het systeem van premiedifferentiatie. Zij
hebben geconstateerd dat in het eerste jaar de jaren 1993 t/m 1996 als referteperiode
worden gehanteerd. Zij stellen vast dat dit vier jaren betreft en er dus nog
één jaar ontbreekt. Zij merken voorts op dat in de nota naar
aanleiding van het verslag wordt gesproken van een kortere referteperiode
voor de «eerste jaren» en voor de «eerste twee jaren».
Als gevolg van het uitstel met één jaar wordt de referteperiode
vanzelf met één jaar verlengd, aldus deze leden. Zij vragen
of deze redenering correct is. Tevens vragen zij aan de hand van een voorbeeld
om een toelichting op de correctiefactor die in de eerste jaren na invoering
wordt gehanteerd. Daarnaast vragen deze leden of in plaats van een referteperiode
van t-6 tot en met t-2 ook een referteperiode van t-5 tot en met t-1 mogelijk
is.Om te beginnen is de constatering van de leden van de PvdA-fractie dat
als gevolg van het uitstel de referteperiode automatisch met één
jaar is verlengd correct. Thans wordt voor het eerste jaar van premiedifferentiatie
de referteperiode 1993 tot en met 1996 gehanteerd, met andere woorden de jaren
t-5 tot en met t-2. Deze periode beslaat inderdaad vier jaren. De structurele
referteperiode wordt echter niet één jaar later bereikt, maar
twee jaren later. Om premiedifferentiatie betrekking te laten hebben op vijf
jaren moet namelijk worden uitgegaan van een referteperiode van de jaren t-7
tot en met t-2. Onderstaand schema en toelichting moge dit verduidelijken. Schema 1. Relevante tijdsperioden voor de vaststelling
van de gemiddelde premie, alsmede van de hoogte van opslag en kortingBij de vaststelling van de hoogte van de opslag of korting voor het jaar
t dienen de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen in aanmerking te worden genomen
in jaar t-2, voor zover dit uitkeringen betreft, waarvan de duur van vijf
jaren nog niet is verstreken, met andere woorden voor zover deze binnen de
referteperiode vallen. Het is nodig hierbij ook het jaar t-7 te betrekken.
Een voorbeeld moge dit verduidelijkenStel een werknemer wordt arbeidsongeschikt in het jaar t-7, op tijdstip
a. Deze werknemer blijft arbeidsongeschikt. Na vijf jaren komt zijn uitkering
niet meer ten laste van de arbeidsongeschiktheidskas, maar van het Aof. In
de premievaststelling van het jaar t-2 kwam deze uitkering derhalve slechts
voor een deel ten laste van de arbeidsongeschiktheidskas (het deel tot tijdstip
b) en voor de resterende periode in jaar t-2 ten laste van het Aof. Vanaf
jaar t-1 komt de uitkering volledig ten laste van het Aof. Bij de bepaling
van de hoogte van de opslag of korting voor jaar t worden de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen,
die in jaar t-2 werden uitbetaald, als uitgangspunt genomen. Bij de vaststelling
van deze opslag of korting wordt van de lasten van bovengenoemde werknemer
slechts het deel tot tijdstip b meegenomen. Indien als referteperiode zou worden genomen de jaren t-6 tot en met t-2
zou de uitkering van de in bovenstaand voorbeeld genoemde werknemer niet in
de referteperiode vallen. Bij een referteperiode van t-6 tot en met t-2 zouden
derhalve niet alle uitkeringen, waarvan in t-2 de duur van vijf jaren nog
niet is verstreken, worden meegenomen in het arbeidsongeschiktheidsrisico.
De uitkeringen die zijn ingegaan in het jaar t-7 zouden daar immers buiten
vallen. Gemiddeld gezien stroomt iedereen in enig jaar halverwege het jaar
in. Indien het jaar t-7 niet wordt meegenomen in de referteperiode wordt deze
periode in feite beperkt tot gemiddeld viereneenhalf jaar.Dit laatste strookt niet met de opzet van het systeem van berekening van
opslag en korting. Als referteperiode voor de bepaling welke uitkeringslasten,
die in jaar t-2 zijn gerealiseerd, moeten worden meegenomen bij de bepaling
van het arbeidsongeschiktheidsrisico wordt daarom gekozen voor de jaren t-7
tot en met jaar t-2. Iedere uitkering die vanaf jaar t-7 is opgekomen en in
jaar t-2 nog voortduurt, telt derhalve mee bij de berekening van het arbeidsongeschiktheidsrisico.
Uiteraard telt de uitkering die in jaar t-7 is opgekomen en in jaar t-2 nog
voortduurde in de uitkeringslasten van jaar t-2 slechts mee voor het deel
dat deze uitkering in jaar t-2 uit de gedifferentieerde premie werd gefinancierd.Het hanteren van een meer recente referteperiode is uitvoeringstechnisch
niet mogelijk. De premies voor het premiejaar t moeten al in het jaar t-1
worden vastgesteld. De berekening van de opslagen en kortingen moet geschieden
op basis van realisatiecijfers. De meest recente realisatiecijfers zijn dan
de gegevens van het jaar t-2.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts om een toelichting op de correctiefactor
die in de aanvangsfase van het systeem wordt gehanteerd. Het volgende voorbeeld
moge dit verduidelijken. Stel de gemiddelde premie en de rekenpremie in jaar
1 bedragen 0,3%; deze premie dient alleen ter financiering van de uitkeringen
die in jaar 1 zijn ingegaan en is derhalve zeer laag. De maximumpremie voor
grote ondernemingen is dan 1,2%, de maximumpremie voor kleine ondernemingen
0,9%. Als uitgangspunt voor de berekening van de opslag of korting wordt de
periode 1993 tot en met 1996 genomen. Stel dat het gemiddelde arbeidsongeschiktheidsrisico
over deze jaren 1,2% bedraagt. Een grote onderneming A heeft over deze periode
een individueel arbeidsongeschiktheidsrisico van 2,4% en een grote onderneming
B 0,6%. De opslag voor onderneming A bedraagt dan 1,2%, de korting voor onderneming
B 0,6%. Zonder correctie zou onderneming A dus een individuele premie van
1,5% (=0,3% + 1,2%) krijgen en dus op de maximumpremie komen; onderneming
B zou een individuele premie van -0,3% (=0,3% – 0,6%) en dus een premie
van 0% krijgen. Indien de periode waarover de gemiddelde premie wordt gebaseerd
qua aantal jaren gelijk zou zijn aan de referteperiode, hetgeen in de aanvangsjaren
niet het geval is, zouden beide ondernemingen niet op de maximumc.q. minimumpremie
komen. Immers, stel dat de gemiddelde premie ook 1,2% zou bedragen dan zouden
onderneming A en B een premie krijgen van 2,4% resp. 0,6%.Teneinde te bewerkstelligen dat de premies in de eerste jaren overeenkomen
met de risicoverdeling in de referteperiode, met andere woorden om te bewerkstelligen
dat alleen die ondernemingen op de maximum- c.q. minimumpremie komen die ook
in de structurele situatie op deze grenzen zouden zitten, wordt een correctiefactor
gehanteerd. Deze correctiefactor bedraagt in het eerste jaar het gemiddelde
arbeidsongeschiktheidsrisico van één jaar gedeeld door het gemiddelde
arbeidsongeschiktheidsrisico van vier jaar. In dit voorbeeld dus 0,3%/1,2%.
De opslag en korting wordt met deze factor vermenigvuldigd. Onderneming A
krijgt dus een opslag van 0,25 * 1,2% = 0,3%. De premie voor onderneming A
wordt dan 0,3% + 0,3% = 0,6%. Onderneming B krijgt een korting van 0,25 *
0,6% = 0,15%. De premie voor onderneming B bedraagt dan 0,3% –
0,15% = 0,15%. Beide ondernemingen zitten op deze manier niet meer op de maximum-
c.q. minimumpremie.Op deze wijze wordt met andere woorden voorkomen dat in de aanvangsfase
schokken in de premiestellingen optreden voor ondernemingen die in de structurele
situatie niet op de premiegrenzen zitten. 5. Het eigenrisicodragen a. de effecten van eigenrisicodragen in het algemeenDe leden van de fractie van de VVD merken op dat in de memorie van toelichting
wordt gezegd dat het uitstappen uit de collectieve verzekering nooit een doel
op zichzelf is geweest, maar slechts moest dienen als een reëel alternatief
naast de publieke uitvoering. De aan het woord zijnde leden wijzen er echter
ook op dat in ditzelfde stuk wordt gezegd dat eigenrisicodragen een aantrekkelijke
optie is met name in situaties waarin het individuele arbeidsongeschiktheidsrisico
gunstig afsteekt tegen het gemiddelde risico. Tijdens de plenaire behandeling
in de Tweede Kamer zou van kabinetszijde gesteld zijn dat zulks geenszins
het geval is en dat niet hoeft te worden gevreesd dat bedrijven hun goede
risico's privatiseren en hun slechte in de collectieve WAO laten.Een tweede punt van aandacht voor deze leden is dat de voorspellingen
over het uittreden verschillend zijn. De verzekeraars zeggen dat ze willen
meedoen, maar dat ze de gelegenheid niet krijgen omdat ze wegens een te lage
collectieve premie niet kunnen concurreren; het MKB stelt daartegenover dat
een massaal uittreden uit het publieke stelsel moet worden verwacht. De leden
van de fractie van de VVD vragen een nadere verduidelijking op deze punten.
Ook het lid van de SP-fractie vraagt het kabinet nader commentaar te leveren
op deze twee uiteenlopende opvattingen.In betreffende passages is bedoeld aan te geven dat eigenrisicodragen
voor bedrijven een aantrekkelijke optie kan zijn, niet zozeer vanuit het systeem
van premiedifferentiatie op zich, maar vanuit andere overwegingen. Hiervoor
werd al aangegeven dat de vormgeving van de premiestelling neutraal uitwerkt
ten aanzien van de keuze tot eigenrisicodragen. Dit betekent dat er in de
structurele situatie wat premiestelling betreft nauwelijks verschillen zullen
zijn tussen het publieke en het private stelsel. Weliswaar kan het ene stelsel
voor individuele bedrijven financieel aantrekkelijker zijn dan het andere,
doch dit hangt samen met de omstandigheden van het geval. Het is echter niet
zo dat bedrijven met een goed risico beter uit zijn in het private stelsel.
Die neutraliteit van het stelsel is uitdrukkelijk zo bedoeld, omdat alleen
op die manier gegarandeerd kan worden dat de verschillende stelsels op langere
termijn naast elkaar kunnen blijven bestaan.Tegen de achtergrond van de neutraliteit van het systeem moet men ook
de verschillende opvattingen van het MKB en het Verbond van Verzekeraars zien.
Die opvattingen kunnen bovendien gekleurd zijn door de belangen waar deze
organisaties voor staan. Afhankelijk van de aannames waar men bij zijn berekeningen
uitgaat – en de verschillen tussen die aannames hoeven maar heel gering
te zijn – lijkt het ene systeem voordeliger dan het andere. Men rekent
dan al snel naar zich toe. Ik wil er echter de nadruk op leggen dat die verschillen
in premie-effect zo gering zijn, dat andere overwegingen veel zwaarder zullen
wegen voor een werkgever die uiteindelijk een keuze voor zijn verzekeringsvorm
moet maken. Naar aanleiding van een opmerking in de nota naar aanleiding van het verslag,
waarin wordt gesteld dat in de aanvangsjaren de publieke premie lager zal
zijn dan de particuliere en dat in de structurele situatie het verschil tussen
beiden relatief gering zal zijn, vragen de leden van de fractie van de VVD
het volgende. Voor (grotere) bedrijven kan, met het oog op een totaal-pakket
privatisering aantrekkelijk zijn maar zullen verreweg de meeste bedrijven
toch niet voor het collectief kiezen zo vragen deze leden. Wat blijft er dan
over van de incentive van privatisering ten opzichte van de collectieve uitvoering,
zo vragen deze leden. Bovendien zullen de private verzekeraars winst willen
maken, merken deze leden op. Zij vragen voorts of de garantstelling voor de
(kleine) eigenrisicodragers niet premieverhogend zal werken. Zij wijzen er
op dat het Verbond in een commentaar van december 1996 tot een negatief oordeel
komt over de wetsvoorstellen. Wat is de reactie van de staatssecretaris hierop,
zo vragen deze leden, juist in verband met de vraag of de privatisering al
dan niet zal slagen.Het zal zeker niet eenvoudig worden voor particuliere verzekeraars om
een groot deel van de markt in handen te krijgen. Dat is ook niet de bedoeling
van het kabinet met het wetsvoorstel Pemba. Wat met name van belang is dat
op het scherp van snede zal worden gestreden om de gunst van de werkgever:
het is juist op dit mechanisme dat het kabinet zijn vertrouwen heeft gesteld.Dat particuliere verzekeraars daarbij een te nadelige uitgangspositie
menen te hebben is een stelling die ik, rekening houdend met de belangen van
die verzekeraars, kan begrijpen, maar die ik niet kan onderschrijven. Het
is correct dat de particuliere premies in principe gedurende enkele jaren
wat hoger zullen uitvallen dan de publieke premies en het is een feit dat
verzekeraars winst zullen willen maken. Daar staat tegenover dat het systeem
van rentedekking particuliere verzekeraars licht voordeel geeft. Het rentedekkingsysteem
is op lange termijn iets goedkoper dan het omslagstelsel. Er zijn echter veel
meer factoren die in de concurrentie tussen publiek en privaat de doorslag
kunnen geven. Ik ben daar al eerder in dit verslag op ingegaan. Het is de
werkgever die zal afwegen waar hij zich het beste kan verzekeren. Die afweging
heeft niet alleen met de premiehoogte op korte termijn te maken. Een heel
scala van factoren speelt daarbij een rol. Private verzekeraars kunnen hun
klanten meer maatwerk leveren dan publieke verzekeraars. Ik vertrouw er op
dat private verzekeraars voldoende mogelijkheden hebben zoveel klanten te
werven, dat zij daarmee een reëel alternatief zullen bieden voor de publieke
verzekeraars, tenzij deze zo goed en efficiënt zouden opereren dat de
particulier verzekeraars geen kans zouden hebben. In dat (hypothetische) geval
is dit doel van de Pemba-operatie echter ook bereikt.De leden van de fractie van het CDA merken op dat invulling van het eigenrisicodragerschap,
als zodanig door deze leden afgewezen, alle sporen in zich draagt van een
compromis. Deze leden stellen dat alle inspanningen erop lijken te zijn gericht
dit eigenrisicodragerschap een lege huls te doen zijn. Het meebetalen aan
alle uitvoeringskosten, het overleggen van een zekerheidstelling, maar ook
de vijf jaren periode waardoor de private verzekeraars maar moeilijk zullen
kunnen concurreren, zijn hiervan voorbeelden, die de leden van de CDA-fractie
tot deze conclusie hebben gebracht. Zij vragen of nog eens uitgelegd kan worden
hoe een effectief reïntegratie-beleid kan worden bevorderd bij de mogelijkheid
van meerdere systeemovergangen.De term compromis lijkt in de vraagstelling een negatieve betekenis te
hebben, in de zin van «second best». Daarvan is hier geen sprake.
Het is daarom misschien beter te spreken van een evenwichtig systeem. Dit wetsvoorstel streeft er naar te komen tot een effectieve kostenbeheersing
en volumebeperking en daarvoor is een verzekeringssysteem nodig dat zowel
publieke als private participanten optimale kansen biedt om gelijkwaardig
met elkaar te kunnen concurreren. Dat is zeker niet eenvoudig geweest. De
oorspronkelijke ideeën met betrekking tot «opting out» moesten
grondig worden omgewerkt om het systeem levensvatbaar en op termijn houdbaar
te doen zijn. Het huidige wetsvoorstel is de neerslag van dit proces. Hierbij
is geen sprake van het eigenrisicodragen als een «lege huls»,
integendeel: het gaat, met de introductie van premiedifferentiatie en eigenrisicodragen
in een neutrale verhouding, om een nieuw en effectief systeem van arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
dat de fouten uit het verleden corrigeert, onder handhaving van het belangrijkste
voordeel van het oude systeem, namelijk een volledige en optimale verzekering
van werknemers tegen het risico van arbeidsongeschiktheid. Dat de concurrentie
voor particuliere verzekeraars niet eenvoudig zal zijn is een juiste constatering,
ik wil dit nog eens herhalen. Het gaat het kabinet er echter ook niet om hen
een gemakkelijke markt toe te delen. Veel belangrijker is dat de markt ook
wordt opengesteld voor private verzekeraars en ruimere afwegingsmogelijkheden
voor werkgevers biedt en dat het systeem minder rigide wordt. Ik ben er overigens
van overtuigd dat particuliere verzekeraars hun kansen zullen grijpen, wellicht
in het begin bij een beperkt aantal bedrijven. Ik heb er echter geen twijfel
over dat er bij werkgevers behoefte bestaat aan meer bewegingsvrijheid en
maatwerk in de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, en dat particuliere verzekeraars
die zullen kunnen bieden, en dat zij daarmee hun plaats zullen vinden in een
flexibeler, goedkoper en toch stabiel systeem van arbeidsongeschiktheidsverzekeringen.Wat betreft de vrees van de aan het woord zijnde leden voor problemen
met systeemovergangen wil ik opmerken dat die inderdaad kunnen bestaan. Echter,
men dient zich te realiseren dat in veel gevallen een arbeidsongeschikte werknemer
zijn werk weer zal hebben hervat, lang voordat de financiering van de arbeidsongeschiktheidsuitkering
overgaat naar het Aof. In die gevallen waarin het duidelijk is dat een werknemer
bij zijn werkgever nooit meer zal kunnen hervatten, of wanneer betrokkene
zes jaar arbeidsongeschikt is, is er ruime gelegenheid die overgang zo soepel
mogelijk te laten verlopen. In het eerste geval immers wordt de publieke verzekeraar
actief betrokken bij het betreffende geval. In de tweede situatie is er ruim
de tijd de overgang te regelen. Ernstige problemen bij een systeemovergang
voorzie ik dan ook niet.De leden van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP merken op dat de
coalitie zeer hecht aan het eigenrisicodragen, en vragen wat het kabinet daar
concreet van verwacht en of vaak van de mogelijkheid tot het dragen van een
eigen risico gebruik gemaakt zal worden. Ook de leden van de fractie van het
CDA vragen of het de bedoeling is dat maar een beperkt aantal werkgevers zal
kiezen voor het eigenrisicodrager zijn of juist de overgrote meerderheid.
Deze leden stellen dat de rechtszekerheid vergt dat de bedoelingen van de
wetgever in ieder geval duidelijk zijn.Met het wetsvoorstel Pemba heeft het kabinet niet de doelstelling om veel
of weinig werkgevers te doen kiezen voor het eigenrisicodragen. De mogelijkheid
tot eigenrisicodragen is één van de middelen die worden gebruikt
om een meer activerend stelsel van arbeidsongeschiktheidsverzekeringen tot
stand te brengen. In dat kader wordt de werkgever meer vrijheid geboden bij
de keuze van zijn verzekeringen. Het gaat er dus met name om de werkgever
terzake meer keuzemogelijkheden te bieden. Zij zijn het die moeten beslissen
wat voor hen de meest gunstige vorm van verzekering is; het wettelijk systeem
dat hier wordt voorgesteld is zo ingericht dat het alle ontwikkelingen op
dit punt aankan. Of nu veel of weinig werkgevers eigenrisicodrager
worden, in beide situaties treedt het beoogde effect op: de werkgever wordt
aangesproken op zijn eigen verantwoordelijkheid en de uitvoering wordt door
concurrentie scherp gehouden. De rechtszekerheid is daarbij niet in het geding.De leden van de PvdA-fractie zien het als een risico van marktwerking
dat in de nagestreefde concurrentiestrijd de uitvoeringsinstelling bij de
inzet van reïntegratiemiddelen toch iets harder loopt voor de «eigen»
omslagleden dan voor eigenrisicodragers. Naar het oordeel van het kabinet behoeft voor deze vrees geen grond te
bestaan. In de nieuwe situatie dienen de uitvoeringsinstellingen namens het
Lisv de wet uit te voeren. Het wettelijk reïntegratie-instrumentarium
maakt geen onderscheid tussen personeel van omslagleden en van eigenrisicodragers.
Alle werknemers kunnen op dezelfde voet aanspraak maken op wettelijke voorzieningen
e.d. Indien inzet van reïntegratiemiddelen voor een werknemer van een
eigenrisicodrager gewenst is dan dient de publieke verzekeraar verstrekking
daaraan zijn volle medewerking te verlenen. Het is – ook afgezien van
de wettelijke verplichtingen terzake – niet goed denkbaar dat de publieke
verzekeraar de toepassing van wettelijke instrumenten zou vertragen of belemmeren
uit concurrentie-overwegingen met de private sector. Voor het overige acht
ik de vraag of de publieke verzekeraar zich meer zal moeten inspannen voor
de rentegratie van zijn «eigen» arbeidsongeschikten betrekkelijk.
Bij het eigenrisicodragen zijn het immers primair de werkgever en diens arbodienst,
die «hard moeten lopen». De werkgever heeft er immers –
al was het alleen maar vanuit financieel oogpunt – alle belang bij de
werknemer zo spoedig mogelijk te reïntegreren.De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke waarborgen er zijn
dat private verzekeraars zich zullen aansluiten bij de 1-loketmodellen die
de uitvoeringsorganisaties op dit moment gestalte proberen te geven.In het kader van dit wetsvoorstel wordt aan de werkgever een belangrijke
incentive gegeven om tot een optimale afweging te komen ten aanzien van de
beheersing van zijn premie-lasten. Daartoe wordt hem de mogelijkheid van eigenrisicodragen
geopend. Of en in welke mate hij, bij een keuze voor eigenrisicodragen, hiervoor
een private verzekering afsluit, staat hem vrij. Kernpunt is dat verwacht
mag worden dat de werkgever bij een keuze voor eigenrisicodragen optimaal
gemotiveerd is tot een actief beleid op het terrein van preventie en reïntegratie.
De werkgever zal daarbij zijn Arbodienst inschakelen. Verwacht mag ook worden
dat de Arbodienst en de private verzekeraar de voor preventie en rentegratie
noodzakelijke inspanningen en eigen mogelijkheden daarbij nadrukkelijk op
elkaar zullen afstemmen. Bezien vanuit de optiek van de werkgever, de private
verzekeraar en de arbeidsongeschikte is het wenselijk dat, ook met gebruikmaking
van de mogelijkheden van de private verzekeraar, alles in het werk wordt gesteld
om de mate van arbeidsongeschiktheid neerwaarts te beïnvloeden. De werkgever
is vrij in de vormgeving en de omvang van extra op reïntegratie gerichte
inspanningen; hij kan daarbij ook een beroep doen op de wettelijke reïntegratiemogelijkheden.In het kader van dit wetsvoorstel wordt de werkgever aangesproken op zijn
verantwoordelijkheid voor de reïntegratie van arbeidsongeschikte werknemers,
voor zover het daarbij gaat om de arbeidsongeschiktheidscomponent.Zoals in paragraaf 3.4.3. van de nota naar aanleiding van het verslag
aan de Tweede Kamer is aangegeven, ligt, in geval herplaatsing van de arbeidsgehandicapte
werknemer binnen het bedrijf niet mogelijk is, de verantwoordelijkheid voor
de teruggeleiding naar de arbeidsmarkt bij de publieke verzekeraar
in samenwerking met de Arbeidsvoorzieningsorganisatie. Hierbij gaat het om
de werkloosheidscomponent, waarvoor de eigenrisicodrager geen verantwoordelijkheid
draagt. Zoals in die nota ook is aangegeven kan het aangewezen zijn dat tussen
de publieke verzekeraar en de werkgever onderling afstemming plaatsvindt omtrent
de op rentegratie gerichte inspanningen in een specifieke situatie. Het toetreden
tot de regionale samenwerking van de private verzekeraars is echter geen vereiste
om de noodzakelijke stappen op de weg naar reïntegratie van de gedeeltelijk
arbeidsgeschikten te zetten.Het kabinet zal overigens, zoals bekend, binnenkort een standpunt innemen
met betrekking tot de vormgeving van de samenwerking in de regio van de gemeenten,
de Arbeidsvoorzieningsorganisatie en de uitvoeringsorganisatie werknemersverzekeringen.
Het advies van de Regiegroep SWI zal bij deze standpuntbepaling een belangrijke
rol spelen.De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe bij toepassing van regres
zal worden gehandeld. Worden dan de werkgevers toch nog aangesproken, zo vragen
deze leden. De leden van de fractie van de PvdA vragen in dit verband of het
juist is dat bij de uitoefening van het regresrecht voor omslagleden (door
de UVI) de opbrengst naar het AOF vloeit en voor eigen risico dragers direct
aan de eigenrisicodrager (of zijn verzekeraar). Deze leden vragen wat de reden
is voor dit onderscheid.Traditioneel heeft de sociale verzekeraar, als alle verzekeraars, een
regresrecht voor de door hem gedragen inkomensschade van de verzekerde. Indien
een derde civielrechtelijk aansprakelijk is voor het ontstaan van de arbeidsongeschiktheid
van een werknemer, kan de publieke verzekeraar dus regres nemen. Na Pemba
kunnen ook eigenrisicodragers regres nemen. Zij dragen immers het financiële
risico van de arbeidsongeschiktheid van hun werknemers. Dan dienen zij ook
dezelfde mogelijkheden te hebben die verzekeraars ten dienste staan. De eigenrisicodrager
dient de uitkering dus wel te betalen, doch hij kan zijn kosten verhalen op
(de aansprakelijkheidsverzekeraar) van de veroorzaker van de arbeidsongeschiktheid.De positie van een omslaglid is in dezen wezenlijk anders. Bij de voorbereiding
van dit wetsvoorstel is het uitgangspunt geweest dat het omslaglid geen vorm
van regres of verhaal toekomt, omdat hij geen directe financiële verantwoordelijkheid
heeft voor de uitkering van de werknemer. In de praktijk echter kan het omslaglid
wel geconfronteerd worden met een premieopslag die het gevolg is van een onrechtmatige
daad van een derde. Het kabinet onderkent deze problematiek. Het toekennen
van een regresrecht hiervoor is, gezien de positie van het omslaglid, echter
niet aan de orde. Regres kan worden uitgeoefend voor het dragen van een deel
van de schade van de werknemer/verzekerde en die directe link bestaat bij
de opslag niet. Vanwege de ervaren ongelijkheid tussen omslaglid en eigenrisicodrager
is het kabinet echter bereid te onderzoeken, of er binnen het systeem van
premiedifferentiatie mogelijkheden bestaan het omslaglid in deze situaties
tegemoet te komen. b. arbeidsomstandigheden en arbeidsongeschiktheidDe leden van de fractie van GroenLinks stellen, dat bij het wetsvoorstel
Pemba een rechtstreeks verband tussen arbeidsomstandigheden en arbeidsongeschiktheid
verondersteld wordt. Deze leden stellen een aantal vragen:– is die veronderstelling juist; – welk deel van de (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten is arbeidsongeschikt
als gevolg van de arbeidsomstandigheden, en– indien dit niet bekend is, kan het kabinet hier dan onderzoek
naar (laten) verrichten?Sinds de invoering van de WAO in 1967 is in Nederland het onderscheid
in de arbeidsongeschiktheidsregelingen naar oorzaak van de arbeidsongeschiktheid
opgeheven. Sindsdien en vooral sinds het ontstaan in 1989 van plannen om de
kosten van ziekte- en arbeidsongeschiktheidsregelingen directer ten laste
te laten komen van degenen die daarmee geconfronteerd worden, wordt met enige
regelmaat de vraag gesteld naar de omvang van het «risque professionel».In een aantal onderzoeken in binnen- en buitenland zijn pogingen ondernomen
om een schatting van de omvang van het «risque professionel» te
maken. Sommige van die onderzoeken zijn uitgevoerd in opdracht van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Arbeidsgebondenheid van WAO-intrede;
Kerncijfers Macro Kosten Arbeidsomstandigheden). In 1992 organiseerden de
SVr en het NIA een studiedag over dit onderwerp. Eén conclusie hieruit
is duidelijk: er is geen eenduidig antwoord op deze vraag voor handen. Daarbij
is het ook zeer de vraag of zo'n antwoord eigenlijk wel mogelijk is.Juist als men niet naar één afzonderlijk onderzoek of studie
maar naar een reeks van onderzoeken en studies en overzichten daarvan kijkt,
wordt duidelijk waarom er geen eenduidig antwoord mogelijk is.Allereerst blijkt er tussen de verschillende onderzoeken een groot verschil
in definitie van het onderwerp. In het ene onderzoek gaat het om het recht
op uitkering; personen met eenzelfde ziekte of gebrek kunnen qua uitkeringsrecht
sterk verschillen vanwege verschillen in het maatmanloon en de uiteindelijk
vastgestelde theoretische verdiencapaciteit. In ander onderzoek gaat het om
vermindering van arbeidscapaciteit of om het optreden van een ziekte of gebrek.
Onduidelijk is ook wanneer een verband met werk verondersteld moet worden:
telt bij een overspannen manager een verkeersongeluk ten gevolge van onoplettendheid
op weg naar de schouwburg niet, maar op weg van de ene naar de andere vergadering
wel, een hersenbloeding tijdens vakantie niet maar tijdens de lunch op het
werk wel; telt een blessure tijdens een voetbalwedstrijd in de derde klasse
zaterdag-amateurs niet maar tijdens de bedrijfsfitness wel? Dus ook daar waar
op het eerste gezicht het verband duidelijk lijkt, hoeft dat niet het geval
te zijn; de plaats waar en het moment waarop een aandoening zich manifesteert,
hoeft niets te zeggen over oorzaak daarvan.Naast deze definitie-problemen zijn er voorts tal van «waarnemings»
problemen. Wat er met een persoon aan de hand is (strikt medisch of in termen
van arbeids- of verdiencapaciteit) blijkt vaak moeilijk vast te stellen; de
overeenstemming tussen artsen en tussen arbeidskundigen is vaak niet groot.
Dit gebrek aan overeenstemming is ook een gevolg van verschillen in benoeming:
hartritmestoornissen worden, bijvoorbeeld, door de een gezien als een hartkwaal,
door de ander als een indicatie van stress (dus als een psychische aandoening).
Ook is het vaak moeilijk de mate van blootstelling (in termen van frequentie,
intensiteit en duur) te relateren aan factoren die verband kunnen houden met
wat er met een persoon aan de hand is. Dit is moeilijk omdat die bepaling
meestal achteraf en dus indirect plaats moet vinden.De vaststelling van het verband tussen datgene wat er met een persoon
aan de hand is, en factoren die daarmee samen zouden kunnen hangen, is vanwege die onbetrouwbaarheid van waarnemingen al moeilijk. Ook als
zodanig is het moeilijk om dit verband vast te stellen. Er is altijd sprake
van een persoonsgebonden factor waarop mensen sterk verschillen maar die moeilijk
gemeten kan worden: de draagkracht/bevattelijkheid. Zo krijgt de een wel longkanker
van roken en de ander niet. Die verschillen in draagkracht/bevattelijkheid
leiden er toe dat personen heel verschillend reageren op de blootstelling
aan eenzelfde factor. Daarbij is het vaak een bepaalde combinatie van factoren
die leidt tot een aantasting van iemands arbeidscapaciteit (zodat het bij
een ondeugdelijk beschermde snijmachine toch duizenden keren goed gaat en
juist op dat ene moment bij die bepaalde persoon niet). Ook is het vaak niet
mogelijk om het gewicht van factoren op de werkplek en daarbuiten vast te
stellen: in hoeverre is de asbestose of het organisch psychosyndroom een gevolg
van de formele loonvormende arbeid of van het bijklussen in de vrije tijd?Hoogstwaarschijnlijk is ook geen algemene uitspraak mogelijk maar ligt
de verhouding anders voor verschillende «aandoeningen».Ook is er tussen vele verminderingen in gezondheid en fysiek en mentaal
functioneren en het kunnen verrichten van arbeid geen direct verband maar
is dat mede afhankelijk van de geschiktheid en kwaliteit van de (para-)medische
behandeling en de wijze waarop de betreffende persoon en haar/zijn omgeving
ermee om weten te gaan.Deze definitie- en waarnemingsproblemen worden in de uitgevoerde onderzoeken
niet opgelost. Daarbij kleven aan deze onderzoeken vaak nog allerlei andere,
lang niet altijd te vermijden, methodologische problemen. Het is dan ook niet
verbazingwekkend, dat onderzoeken sterk verschillen in de mate waarin (arbeidsongeschiktheid
vanwege) verschillende aandoeningen in verband gebracht worden met arbeid(somstandigheden).
Een overzicht opgesteld door NIA'TNO laat zien, dat uit onderzoek zou blijken,
dat– 2% tot 47% van ademhalingsaandoeningen het gevolg zijn van factoren
in het werk;– psychische klachten 5 tot 58% werkgebonden zijn;– 9% tot 76% van hart- en vaataandoeningen aan werkfactoren liggen; – sterfte als gevolg van kanker in 2 tot 9% werkgebonden is;– 38% tot 67% van de klachten en aandoeningen aan het bewegingsapparaat
werkgebonden zijn.Het is dus niet mogelijk een verantwoorde uitspraak te doen over de mate
waarin arbeidsongeschikten arbeidsongeschikt zijn als gevolg van arbeidsomstandigheden.Wel lijken alle onderzoeken naar de relatie tussen arbeid(somstandigheden)
en ziekten en gebreken, al dan niet in relatie tot verminderde arbeidsgeschiktheid,
te wijzen op tenminste enige relatie daartussen. Daarnaast zijn er ook duidelijke
verschillen in ziekte- en arbeidsongeschiktheidsrisico en in gezondheidsbeleving
waarneembaar tussen beroepsgroepen en bedrijfstakken. Deze verschillen kunnen
niet louter verklaard worden uit verschillen in «samenstelling»
van de groepen personen die werkzaam zijn in die beroepen of sectoren. Dat
betekent, dat die ook te maken moeten hebben met verschillen in de aard van
de werkzaamheden en de gebruikelijke arbeidspatronen en arbeidsomstandigheden
in beroepen en sectoren. Er lijkt dus voldoende grond voor de veronderstelling,
dat er een verband is tussen het verrichten van arbeid en daarbij voorkomende
omstandigheden enerzijds en de kans op een aandoening die vermindering van
de arbeids- of verdiencapaciteit tot gevolg heeft, anderzijds.De leden van de fractie van GroenLinks vragen in dit verband verder of
het niet eenvoudiger en effectiever is om ervoor te zorgen dat de arbeidsomstandigheden
goed zijn, door de Arbowet aan te scherpen en scherp op de naleving ervan
te controleren. Zij vragen eveneens of reïntegratie niet
eenvoudiger bevorderd kan worden door premiëring en handhaving van de
Arbowet.Het kabinet wil er op wijzen dat de mogelijkheden om door wetgeving en
controle op de naleving het bedrijfsbeleid te beïnvloeden begrensd zijn.
Ook subsidies op reïntegratie hebben een beperkt effect. Juist om de
effectiviteit van het beleid te vergroten acht ik het gewenst dat er naast
de externe prikkels van wet, inspectie en subsidie ook meer interne prikkels
komen die de zorg voor arbeidsomstandigheden en reïntegratie tot bedrijfsbelang
maken. De bedrijven zijn daarvoor ook beter toegerust door de invoering van
het stelsel van arbodiensten en instrumenten als de verzuimbegeleiding en
de risico-inventarisatie en evaluatie.Het lid van de SP-fractie vraagt naar het functioneren van de arbodiensten
bij het verbeteren van de arbeidsomstandigheden en het bewerkstelligen van
grotere aandacht voor preventie.Het ministerie volgt de ontwikkelingen op het terrein van Ziekteverzuim,
Arbeidsomstandigheden, Reïntegratie en Arbeidsongeschiktheid onder meer
met behulp van een periodiek onderzoek bij een groot aantal bedrijven, het
«ZARA-werkgeverspanel. Een eerste rapport met een reactie op de uitkomsten
heb ik op 18 oktober 1996 ter kennis gebracht van de Eerste en Tweede Kamer.
Binnenkort volgt een tweede (beperktere) rapportage. Uit de gegevens blijkt
onder meer dat als effect van de noodzaak tot particuliere verzekering door
Wulbz de aansluiting bij arbodiensten door bedrijven is versneld. Dit gebeurt
vooral met het oog op de verzuimbegeleiding. De aansluitingsgraad lag medio
1996 op 80%. De overgangsperiode voor aansluiting bij arbodiensten eindigt
op 1 januari 1998.Voor het verbeteren van de arbeidsomstandigheden is de risico-inventarisatie
en -evaluatie het startpunt. Deze is inmiddels bij grotere bedrijven vrij
algemeen. Bij de kleinere bedrijven verloopt de invoering langzamer, maar
er is een duidelijke ontwikkeling zichtbaar, met een positief effect op het
bedrijfsbeleid. Ongeveer een op de vijf van de kleinste bedrijven meldt preventie
door verbetering van de arbeidsomstandigheden als onderdeel van hun verzuimbeleid
in 1996. c. afwenteling en fraus legisDe leden van de CDA-fractie stellen vast dat ondernemingen (bij eindiging
van het eigenrisicodragen) verantwoordelijk blijven voor reeds ingegane uitkeringen.
Onder verwijzing naar de brief van de vier vakcentrales d.d. 14 januari 1997
vragen deze leden wat de feitelijke mogelijkheden zijn bij bedrijfsovername
of overname na faillissement. De leden van de GroenLinks-fractie stellen dat
het niet altijd mogelijk is het overnamespoor van een voormalige eigenrisicodrager
te volgen. Zij vragen wat er bijvoorbeeld gebeurt als een koper alleen gebouwen
en machines overneemt, en daarmee opnieuw begint.Deze materie is geregeld in het voorgestelde artikel 75b WAO. Het vierde
lid van dit artikel ziet op de situatie van bedrijfsovername. In die situatie
gaat het risico van betaling van de reeds ingegane uitkeringen van de overdragende
werkgever over op de verkrijgende werkgever, ongeacht of deze eigenrisicodrager
is. Indien deze verkrijgende werkgever zijn verplichtingen niet nakomt zal
de publieke verzekeraar de uitkering betalen en verhalen op de oorspronkelijke
garant, dat wil zeggen de garant van de overdragende werkgever.Het vijfde lid van artikel 75b betreft de situatie van faillissement.
Bij faillissement of andere omstandigheden waarin het werkgeverschap eindigt
is er geen werkgever meer om de uitkering te betalen. In dat geval betaalt
de publieke verzekeraar de uitkering en verhaalt deze op de oorspronkelijke
garant. De publieke verzekeraar zal zich dus niet zozeer de vraag stellen
of sprake is van overname, maar of wel of niet wordt betaald door de werkgever.
Naar het oordeel van het kabinet is met deze regeling de continuïteit
van de betaling aan de werknemer gewaarborgd, en is voldoende veilig gesteld
dat geen afwenteling op de publieke fondsen plaatsvindt. Er zijn zo nodig
feitelijke mogelijkheden voor verhaal op de garant. Bij deze laatste berust
dus uiteindelijk het risico van niet betalen van de werkgever.De vraag of in een specifiek geval wel of niet sprake is overgang van
een onderneming in de zin van het Burgerlijk Wetboek kan, blijkens de jurisprudentie,
soms zeer casuïstisch van aard zijn. Deze kan niet in zijn algemeenheid
worden beantwoord. Kernvraag hierbij is – naast een aantal feitelijke
omstandigheden – of de bedrijfsidentiteit bewaard blijft. In de situatie
dat alleen gebouwen en machines overgaan zal geen sprake zijn van overgang
van een onderneming. De onderneming wordt dan beëindigd en eventuele
overblijvende lasten komen voor rekening van de garant.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het mogelijk is eigenrisicodrager
te worden en weer terug te keren als omslaglid als één of meer
werknemers ouder worden of een frequenter verzuim gaan vertonen en dus het
risico van arbeidsongeschiktheid groter wordt. Ook de leden van de fractie
van het CDA vragen zich af of het nu wel of niet mogelijk is weer terug te
keren naar de publieke verzekering wanneer één of meerdere werknemers
ouder worden met alle bijkomende consequenties.Het is voor een eigenrisicodrager te allen tijde mogelijk om terug te
keren in het omslagsysteem, ook in de bovenbedoelde situatie. Dit is een gevolg
van de gemaakte systeemkeuze en ontmoet geen bezwaren. De (voormalige) eigenrisicodrager
zal immers de door hem gegenereerde lasten, voorzover ze nog geen vijf jaar
hebben geduurd, voor zijn rekening dienen te nemen, ook al is hij inmiddels
omslaglid. De sedertdien opgekomen lasten zullen worden verdisconteerd in
de gedifferentieerde premie. Of terugkeer in de door de leden van de fractie
van het CDA beschreven situatie zinvol is, is dus maar de vraag. Zowel in
het publieke als in het private stelsel wordt een werkgever immers aangesproken
op zijn eigen arbeidsongeschiktheidsrisico. Terugkeren naar het publieke stelsel,
als de arbeidsongeschiktheidslasten aan het stijgen zijn, zal voor de meeste
werkgevers dan ook niet voordelig zijn.Het lid van de SP-fractie wil ook een reactie vernemen over het probleem
van het creëren door werkgevers van verschillende rechtspersonen waarin
de verschillende arbeidsongeschiktheidsrisico's zullen worden ondergebracht
om zo die risico's te beperken (sterfhuisconstructies). Is dat toch geen reëel
gevaar nu ingeval van faillissement van een eigenrisicodrager de WAO-lasten
terugvallen in het publieke systeem, zo vraagt dit lid.Om met de tweede opmerking te beginnen: hiervoor heb ik al aangegeven
dat bij faillissement van de eigenrisicodrager de WAO-lasten niet terugvallen
in het publieke systeem. Deze komen in het voorgestelde stelsel voor rekening
van de garant van de eigenrisicodrager. Ook zal het splitsen van ondernemingen
op zich geen voordeel brengen voor de werkgever. Immers, zowel in het private
als in het publieke stelsel wordt men afgerekend op het eigen risico. Als
men alle werknemers met een hoog risico in een aparte BV onderbrengt betaalt
die BV zowel in het publieke als het private stelsel een hoge premie. Wel blijft het mogelijk dat een bedrijf tracht gezonde werknemers en werknemers
die «op het punt staan» arbeidsongeschikt te worden apart onder
te brengen bij verschillende rechtspersonen. In hoofdstuk 3 is al aangeven
dat de werkgever dan een zodanige constructie moet treffen dat die aparte
BV's minder dan 15 werknemers hebben, om zo te kunnen profiteren van de maximumpremie
voor kleine werkgevers. Nog afgezien van het feit dat een dergelijke constructie
veel rompslomp met zich brengt, en om die reden al waarschijnlijk nauwelijks
grote vormen zal aannemen, komt daar nog bij dat een dergelijke splitsing
veronderstelt dat de werkgever voordat een bepaald ziektegeval intreedt al
moet weten dat de betrokken werknemer arbeidsongeschikt zal worden. Dit is
echter in de meeste gevallen onvoorspelbaar. Waar ook de werknemer aan de
splitsing zal moeten meewerken – zijn arbeidscontract moet immers gewijzigd
worden – verwacht ik dan ook niet dat het splitsen van ondernemingen,
uitsluitend ten behoeve van beperking van het arbeidsongeschiktheidsrisico
grote vormen zal kunnen aannemen.Wel is het mogelijk dat de werkgever onjuiste informatie verstrekt omtrent
de eerste ziektedag. Daarmee echter komen wij in de sfeer van het misbruik
en de fraus legis. Bij de beantwoording van de volgende vraag zal hier nader
op worden ingegaan.De leden van de PvdA-fractie zijn in dit kader geïnteresseerd in
het voornemen om het fraus legis beginsel in de SV-wetgeving te introduceren.
Zij vragen dan ook of de contouren van een nadere uitwerking van dit voornemen
kunnen worden geschetst.Het fraus-legis-beginsel is een algemeen voor het gehele recht geldend
beginsel. Toepassing van dit beginsel komt er kortweg op neer dat voorbij
wordt gegaan aan constructies en handelingen die op zich legaal zijn maar
die geen andere bedoeling hebben dan bepaalde nadelen (zoals belastingheffing)
te voorkomen en waarbij bij uitvoering van deze constructies en handelingen
doel en strekking van de regelgeving zouden worden miskend. Afgezien van enkele
bepalingen in de belastingwetgeving inzake richtige heffing is het fraus legis
beginsel niet in wetgeving vastgelegd. Het is een rechtsmiddel gebaseerd op
jurisprudentie.Onderzocht zal worden of toepassing van fraus legis ook op terreinen van
de SV-wetgeving een bruikbaar rechtsmiddel kan zijn in het kader van een effectieve
handhaving. Ik merk daarbij op dat ingeval van zo'n toepassing een belangrijke
rol zou zijn weggelegd voor de uitvoering. De wetgever is weliswaar verantwoordelijk
voor duidelijke wetgeving en dient in dit verband het doel en de strekking
van een wet duidelijk te omschrijven, maar het is vervolgens aan de uitvoering
om niet alleen naar de letter van de wet te kijken maar ook bepaalde handelingen
af te zetten tegen het doel en strekking van de wet. Een adequate, wetsconforme
uitvoering omvat immers niet alleen toepassing van de vigerende wettelijke
bepalingen, maar ook een beoordeling van feiten en gedragingen aan de hand
van doel en strekking van de wet. d. gebruik van het sofi-nummer en privacy-aspectenDoor verschillende fracties zijn vragen gesteld over het gebruik van en
de toegankelijkheid van het sofi-nummer door verzekeraars. De leden van de
VVD-fractie vragen of de regering van plan is het gebruik van het Sofi-nummer
door de verzekeraars toe te staan of dat privacy-overwegingen zich hiertegen
verzetten. De leden van de PvdA-fractie onderkennen het gebruikersgemak van
het sofi-nummer voor verzekeraars, maar hebben hun twijfels over de privacyaspecten
daarvan. Zij vragen om een uiteenzetting ten principale over
de reikwijdte van het gebruik van het sofi-nummer. De leden van de D66 fractie
vragen of het met behulp van het sofi-nummer mogelijk is om uitsluitend de
naam van de werkgever en de werknemers op te vragen en zo ja of er dan bezwaren
bestaan om ook de verzekeraars toegang te verlenen tot het sofi-nummer bij
de uitvoeringsinstellingen.Het huidige beleid ten aanzien van het sofi-nummer is neergelegd in het
Besluit gebruik sofi-nummer (Stb. 1996, 190). In grote lijnen rust dit beleid
op de volgende uitgangspunten.1. Het sofi-nummer zelf bevat geen enkele informatie over personen. Het
is een neutraal nummer dat uitsluitend dient om op een betrouwbare en efficiënte
manier persoonsgegevens te identificeren en te verwerken. De beschikking over
het sofi-nummer geeft technisch gesproken toegang tot de persoonsgegevens
waarover bepaalde bestuursorganen beschikken. Daarvan te onderscheiden is
de vraag of een organisatie ook juridisch bevoegd is te beschikken over het
sofi-nummer. De bevoegdheid om het sofi-nummer te gebruiken betekent niet
dat de betreffende organisatie ook toegang heeft tot de persoonsgegevens van
de bestuursorganen binnen het sofi-domein. De bevoegdheid om gegevens te verkrijgen
dient afzonderlijk bij of krachtens wet te zijn geregeld.2. Het gebruik van het sofi-nummer is voorbehouden aan organisaties op
het terrein van de sociale zekerheid en de fiscaliteit en aan andere organisaties
die naar de mening van de wetgever het sofi-nummer moeten kunnen gebruiken.
Het gebruik van het sofi-nummer kan worden toegestaan indien:– het noodzakelijk is voor het bestrijden en voorkomen van misbruik
en oneigenlijk gebruik of;– de betreffende instantie structureel gegevens uitwisselt met personen
en instanties die het sofi-nummer gebruiken of;– er andere zwaarwegende argumenten zijn om het sofi-nummer in te
voeren.Private organisaties die taken uitvoeren die voorheen door publiekrechtelijke
organen werden uitgevoerd, kunnen de wettelijke bevoegdheid krijgen om het
sofi-nummer te gebruiken mits dat voldoet aan een van de bovenstaande voorwaarden.3. De bevoegdheid tot het gebruik van het sofi-nummer dient in principe
wettelijk te worden geregeld. Om pragmatische redenen is in het Besluit gebruik
sofi-nummer, een algemene maatregel van bestuur op grond van de Wet Persoonsregistraties,
een aantal organisaties aangewezen, die vooruitlopend op een wetswijzigingen
het sofi-nummer reeds mogen gebruiken. Dit geldt bijvoorbeeld voor pensioen-
en vut-fondsen.Tegen de achtergrond van deze algemene beleidsuitgangspunten heeft het
kabinet in eerste instantie de keuze gemaakt om de private verzekeraars die
het eigen risico van werkgevers zullen gaan verzekeren geen toestemming te
verlenen om het sofi-nummer te hanteren. Deze keuze ligt in het verlengde
van de beleidslijn die in Wulbz is neergelegd. De belangrijkste overweging
hierbij is dat de private verzekeraars zich richten op de verzekering van
het collectieve risico van een werkgever en zich niet bezig zullen houden
met individuele gevallen van ziekte of arbeidsongeschiktheid. Dit betekent
dat de verzekeraars in principe kunnen volstaan met collectieve gegevens over
het totale werknemersbestand van de verzekerde bedrijven. Er bestaat geen
noodzaak om tot individuele personen herleidbaar gegevens te hanteren. Voor
de verwerking van geaggregeerde, niet tot individuele personen herleidbaar
gegevens is het sofi-nummer niet relevant. Het Verbond van Verzekeraars heeft echter te kennen gegeven dat voor de
uitvoering van de ZW-vervangende verzekeringen en, na het van kracht worden
van het dit wetsvoorstel, de verzekering van het eigen-risico van werkgevers,
toch een beperkte set gegevens op individueel niveau nodig is (bijvoorbeeld
naam, aanvang en einde ziekte). Verzekeraars moeten naar de opvatting van
het Verbond gegevens kunnen uitwisselen met arbodiensten en werkgevers om
de financiële schade van de werkgevers en de uit te keren bedragen correct
te kunnen vaststellen. Het Verbond is van mening dat voor deze gegevensuitwisseling,
die naar het oordeel van de Registratiekamer binnen het wettelijke kader past,
het gebruik van het sofi-nummer onontbeerlijk is.Om een goed onderbouwde beslissing te kunnen nemen zal ik op korte termijn
een onderzoek laten uitvoeren naar de stand van zaken en de ontwikkeling van
de markt voor private ZW-vervangende uitkeringen. In dit onderzoek zal onder
andere aandacht worden besteed aan de bestaande en de gewenste gegevensuitwisseling.
Op basis van dit onderzoek kan worden beoordeeld of er zwaarwegende redenen
zijn om het sofi-nummer in te voeren. Tevens zal worden bekeken welke voorwaarden
er gesteld moeten worden aan de gegevensuitwisseling met de private partijen
en hoe de privacy kan worden gewaarborgd. Hierbij kan, naar aanleiding van
de vraag van de leden van de fractie van D66, worden opgemerkt, dat het technisch
goed mogelijk is om met behulp van het sofi-nummer een specifiek deel van
de beschikbare persoonsgegevens uit te wisselen.Naar verwachting zal het onderzoek in de tweede helft van 1997 worden
afgerond. Het kabinet zal op dat moment een standpunt terzake formuleren.De leden van de fractie van de PvdA wijzen er op dat de Wpr een strengere
formulering bevat voor gegevensverstrekking aan derden (gebruik dient voort
te vloeien uit het doel) dan voor het gebruik van persoonsgegevens binnen
de organisatie van de houder (gebruik dient verenigbaar te zijn met het doel
van de registratie). Is dit onderscheid niet achterhaald met de opmars van
conglomeraten en combipakketten, informeren deze leden. Dienen gegevensverzamelingen
binnen een conglomeraat niet strikt als onderscheiden en gescheiden gegevensverzamelingen
beschouwd te worden, zo vragen deze leden.Met de leden van de PvdA-fractie ben ik van mening dat een onderscheid
tussen het gebruik van gegevens binnen dan wel buiten de eigen organisatie
mede gezien de moderne informatiesystemen en de opkomst van verzekeringsconglomeraten
inmiddels achterhaald is. Om die reden is het kabinet voornemens in het voorstel
van wet Bescherming persoonsgegevens (Wbp), dat de Wpr zal vervangen, voor
zowel het interne als externe gebruik van persoonsgegevens dezelfde eisen
te stellen. Voorts zal in de Wbp het proces van verwerken van persoonsgegevens
centraal komen te staan in plaats van hetgeen thans bij de Wpr het geval is,
de persoonsregistratie.Op grond van de Wpr geldt voor het intern gebruik van gegevens het zogenoemde
verenigbaarheidscriterium. Dit criterium stelt duidelijke grenzen aan het
gebruik en de verwerking van gegevens binnen de organisatie, en is zeker niet
te beschouwen als een vrijbrief voor ongelimiteerd gebruik. Als voorbeeld
van onverenigbaar gebruik kan worden gewezen op gegevens die binnen eenzelfde
concern naar aanleiding van uiteenlopende contracten zijn verkregen. Zeker
wanneer het gaat om gevoelige gegevens, zoals medische informatie, klemt deze
eis temeer. Indien bijvoorbeeld een verzekeraar met een betrokkene zowel een ziektekostenverzekering, als een levensverzekering heeft afgesloten,
is het denkbaar dat in het kader van elk van deze overeenkomsten met toestemming
van de betrokkene medische gegevens zijn verkregen die op gerechtvaardigde
gronden bij de uitvoering van de betreffende verzekering worden verwerkt.
Desondanks zal in de regel het bijeenvoegen van deze gegevens, bijvoorbeeld
indien een wao-herverzekering wordt gevraagd, moeten worden aangemerkt als
onverenigbaar gebruik. Deze mogelijkheid is er slechts indien de betrokkene
daartoe uitdrukkelijk toestemming heeft gegeven. Deze eis impliceert dat deze
toestemming niet als polisvoorwaarde kan worden opgenomen doch dat de betrokkene
op dit facet van gegevensverwerking zijn afzonderlijk fiat geeft.Voorts vragen de leden van de fractie van de PvdA in dit verband wat de
verzekeraar mag weten.«Voorzover het gegevens betreft die bij de bedrijfsvereniging
bekend zijn kan de werkgever die daar opvragen, of de bedrijfsvereniging verzoeken
die aan zijn toekomstige verzekeraar te verstrekken». Waarom is deze
passage zo ongeclausuleerd vermeld, zo vragen deze leden. Gaat het niet om
gegevens die nimmer tot de persoon herleidbaar zin als het gevoelige gegevens
betreft, ook bij de (zeer) kleine werkgever? Deze leden vragen of dit niet
een inperking betekent van gegevens tot het aantal arbeidsongeschiktverklaarden
over de laatste jaren, eventueel het percentage arbeidsongeschiktheid en de
loonsom. Zij vragen hoe wordt voorkomen dat via het aanvragen van offertes –
direct of indirect – tot de persoon herleidbare gegevens de ronde doen
onder een groot scala van (potentieel) gegadigde verzekeraars.Zonder uitdrukkelijke toestemming van de betrokken werknemers mag de werkgever
in het kader van een aanvraag voor de wao-herverzekering slechts algemene
gegevens, zoals de loonsom en het arbeidsongeschiktheidspercentage, aan de
verzekeraar verstrekken. Indien zoals bij kleine werkgevers mogelijk is, deze
gegevens tot personen herleidbaar zijn, dan mogen deze gegevens alleen worden
verstrekt na uitdrukkelijke toestemming van de betrokken werknemers. Hetzelfde
geldt indien voor de beoordeling van de aanvraag aanvullende gegevens op persoonsniveau
worden gevraagd. De wet stelt geen grenzen aan het aantal verzekeraars bij
wie een werkgever een offerte kan opvragen. Een dergelijke beperking zou onder
meer in strijd zijn met het streven naar marktwerking. 6. Risicoselectie en flex-arbeidDe leden van fractie van het CDA vragen een nadere concretisering van
de tijdens de plenaire behandeling in de Tweede Kamer gedane uitspraak «De
materie is complex en er zitten nadrukkelijk risico's aan de voorstellen die
wij doen». Dit mede in verband met de opgetreden risico-selectie en
de ontwikkelingen op het gebied van het initiatief-wetsvoorstel op de medische
keuringen. Is het nemen van deze risico's uit een oogpunt van rechtszekerheid
wel verantwoord, zo vragen deze leden.Het kabinet is er van overtuigd dat de stappen die nu genomen worden noodzakelijk
èn verantwoord zijn. Zeker wat de rechtszekerheid betreft schept dit
wetsvoorstel geen extra risico's voor werknemers met een arbeidshandicap.
Of een werkgever nu omslaglid is of eigenrisicodrager, in alle gevallen worden
de bestaande rechten terzake van de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen onverkort
gehandhaafd. Overigens wil ik er op wijzen dat aan de huidige wetgeving ook
veel risico's kleven voor arbeidsgehandicapte werknemers. Hiervoor heb ik
al aangegeven dat risicoselectie niet een ontwikkeling is van vandaag of gisteren.
Wat hier aan de orde is, is een afweging tussen verschillende wetgevingssystemen,
die beide problemen voor de betrokken werknemers met zich kunnen brengen.
Ik heb aangegeven dat de hier voorgestelde wetgeving arbeidsgehandicapten
in een betere uitgangspositie stelt, dan in het verleden het geval was.Naar de mening van de leden van de CDA-fractie betekent het vasthouden
aan het voorliggende wetsvoorstel, dat het kabinet een beleid wil voeren dat
schadelijk is voor ouderen, vrouwen en gehandicapten. Deze leden citeren een
persbericht van de staatssecretaris, waarin het reïntegratiebeleid aan
de orde kwam, waarin hij stelde dat er grenzen zijn aan de mogelijkheden om
met overheidsbeleid bepaalde ontwikkelingen te sturen.Het kabinet is zich ervan bewust dat een scherpere kostentoerekening de
negatieve risicoselectie van bepaalde (achterstands)groepen kan versterken.
Uit recent onderzoek (Rapportage 1995–1996 van het ZARA-werkgeverspanel)
blijkt dat de risicoselectie enigszins is toegenomen. Toch is het niet juist
de toename van negatieve risicoselectie uitsluitend toe te schrijven aan de
Wulbz of de andere wetten die de financiële verantwoordelijkheid van
werkgevers ten opzichte van arbeidsongeschiktheid hebben vergroot. Er worden
de laatste jaren steeds hogere eisen gesteld aan werknemers, niet alleen in
de zin van opleiding en vakbekwaamheid, maar ook in de zin van productiviteit,
gezondheid, algemene inzetbaarheid en flexibiliteit. Er is immers sprake van
een toenemende concurrentie in de verschillende sectoren van het bedrijfsleven,
onder meer onder invloed van de globalisering. Daarmee neemt ook de werkdruk
binnen bedrijven toe. Automatisering en verzakelijking zijn trends die zich
in de gehele gendustrialiseerde wereld voordoen. Ook een scherpere selectie
van personeel is een internationale ontwikkeling. Als wordt gesteld dat er
grenzen zijn aan het overheidsbeleid om bepaalde ontwikkelingen te sturen
dan wordt op deze ontwikkelingen gedoeld.De leden van de fractie van het CDA willen nog in het bijzonder aandacht
vragen voor het risico van indirecte leeftijdsdiscriminatie dat als gevolg
van de Pemba-wetten kan optreden. Dit zou volgens hen in tegenspraak zijn
met het nu voorgestane beleid. Is de staatssecretaris van mening dat met het
voorgestelde flankerend beleid de keer ten goede – die los van Pemba
ook al noodzakelijk was – zal worden bereikt, zo vragen deze leden.
Voorts vragen zij of hij nog andere maatregelen in petto heeft naast het komende
verbod op leeftijdsdiscriminatie.Het kabinet is van mening dat bij werving en selectie alleen factoren
een rol dienen te spelen die relevant zijn om de geschiktheid van de sollicitant
voor de uitoefening van de functie te beoordelen. In principe dienen factoren
als leeftijd, geslacht en afkomst daarbij geen rol te spelen, tenzij hiervoor
een objectieve rechtvaardigingsgrond bestaat. De leden van de fractie van
het CDA vragen zich af of met het voorgenomen verbod op leeftijdsdiscriminatie
de keer ten goede zal worden bereikt. Nondiscriminatiewetgeving zal in belangrijke
mate bijdragen aan een mentaliteitsverandering. Van wetgeving zal zeker een
belangrijke signaal werking uitgaan. Echter wetgeving zal op zichzelf niet
voldoende zijn om gelijke kansen op de arbeidsmarkt voor ouderen te waarborgen
en daarmee de arbeidsparticipatie van ouderen te verhogen. Daar is meer voor
nodig, waarbij de inzet van werkgevers en werknemers onontbeerlijk is. Daarvoor
is het noodzakelijk dat voortdurend geïnvesteerd wordt en aandacht besteed
wordt aan de arbeidsvaardigheid van, ook oudere, werknemers door bijvoorbeeld
(bij)scholing, loopbaanplanning, seniorenverlof en taakroulatie. In de Stichting
van de Arbeid overleggen vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemersorganisaties
thans over ouderenbeleid en educatie. Ik verwacht dat zij een dezer maanden
met een advies zullen komen. Zodra dit advies er is zal ik u
daarvan op de hoogte stellen en van de conclusies die het kabinet daaraan
verbindt.De leden van de PvdA-fractie vragen of het rond de jaarwisseling toegezegde
regeringsstandpunt over discriminatie naar handicap aan de Tweede Kamer is
aangeboden en of dit regeringsstandpunt ook aan de Eerste Kamer wordt aangeboden.De Staatssecretaris van de VWS heeft de Tweede Kamer bij brief van 9 januari
1997 laten weten dat het hier om een zeer complexe materie gaat en de suggestie
van de door de Interdepartementale Stuurgroep Gehandicaptenbeleid bijeengeroepen
interdepartementale werkgroep over te nemen om in februari 1997 een conferentie
te organiseren over deze problematiek. Daarvoor zullen onder andere de verantwoordelijke
personen voor de Disability Discrimination Act van het Verenigd Koninkrijk
en de Americans with Disabilities Act van de Verenigde Staten worden uitgenodigd.
Naast vertegenwoordigers van mensen met een handicap en/of chronische ziekte,
van de rijksoverheid en «het veld» zullen ook de leden van de
vaste commissie voor VWS van de Tweede Kamer worden uitgenodigd. Naar het
zich laat aanzien zal snel daarna de Tweede Kamer een kabinetsstandpunt terzake
bereiken, waarvan ook de Eerste Kamer op de hoogte zal worden gesteld.De leden van de fractie van GroenLinks vragen wat het kabinet bekend is
van risico-selectie als gevolg van de Wulbz.In het ZARA-werkgeverspanel worden bedrijven uitgebreid ondervraagd over
hun (voorgenomen) selectiebeleid. In de rapportage 1995–1996 wordt over
de eerste bevindingen gerapporteerd. Daaruit blijkt dat 85% van de ondervraagde
bedrijven niet strenger op gezondheid is gaan selecteren dan in voorgaande
jaren. Noch verwachtingen t.a.v. de productiviteit en de continuïteit
van het arbeidsproces, noch de loondoorbetalingsverplichting bij ziekte vormen
voor deze bedrijven aanleiding om meer op gezondheid en verzuim te letten
in het selectieproces. Een relatief klein deel van de bedrijven (15%) selecteert
wel strenger op gezondheid dan in de voorgaande jaren. De helft daarvan (7,5%)
noemt als belangrijkste reden de loondoorbetaling bij ziekte. Voor de andere
helft zijn er andere redenen, zoals de te verwachten productiviteit en de
continuïteit van het werkproces. Overigens blijken werkervaring en opleiding
voor de meeste bedrijven significant zwaardere criteria dan gezondheid. Met
enige voorzichtigheid kan geconcludeerd worden dat een beperkt aantal bedrijven
een strengere selectie op gezondheid toepast.Het is de vraag of deze geringe toename toe te schrijven is aan de maatregelen
in het kader van de sociale zekerheid (zoals de TAV, TZ, TBA en de op het
moment van de meting enkele maanden inwerkinggetreden Wulbz). Ik heb al aangegeven
dat allerlei ontwikkelingen daar naar mijn overtuiging debet aan zijn. Toenemende
(internationale) concurrentie, toenemende productiviteit, automatisering en
verzakelijking zijn voorbeelden van ontwikkelingen die maken dat steeds hogere
eisen aan werknemer worden gesteld. Een tendens die ook in andere industriële
landen te zien is.Het lid van de SP-fractie constateert een toename van de selectie aan
de poort op gezondheidsrisico's. Dit lid verwacht een verdere toename van
die selectie als Pemba van kracht zou worden. Een reden te meer voor die opvatting
vond hij in de reactie van werkgevers die half december bekend maakten niet
langer te willen meewerken aan het protocol voor aanstellingskeuringen nu
de Tweede Kamer inmiddels de Wet van Boxtel heeft aangenomen, die zoals bekend
een verbod inhoudt op aanstellingskeuringen. Dit protocol vormt
een belangrijk punt in die wet, is in wezen de eerste drie jaar na inwerkingtreden
de basis van die wet. Dit lid vraagt naar de reactie van de regering op dit
punt. Valt daardoor niet inderdaad een toename van de selectie op gezondheid
te vrezen, zo vervolgt dit lid. De Wet van Boxtel dreigt nu reeds onderuit
te gaan, terwijl die wet bedoeld was als een belangrijke flankerende maatregel
naast de Pemba. Het lid van de SP-fractie vraagt hoe de regering de werkgevers
tot andere gedachten denkt te brengen en of Pemba dan nog wel kan worden gehandhaafd.Hoewel ik niet gelukkig ben met de reactie van de werkgevers, acht ik
de opvatting van dit lid van de SP-fractie voorbarig dat hiermee de basis
aan het wetsvoorstel Van Boxtel ontvalt. Andere partijen, die het Protocol
Aanstellingskeuringen onderschreven hebben, hebben nog niet hun standpunt
bepaald over hun positie ten opzichte van het protocol nadat werkgevers te
kennen hebben gegeven niet meer te willen meewerken aan het protocol. Ik heb
begrepen dat deze partijen eind februari daarover overleg zullen voeren. Zolang
deze partijen zich wel aan het protocol gebonden achten en conform de regels
van het protocol handelen, zie ik niet in dat door de opstelling van de werkgevers
de basis aan het wetsvoorstel Van Boxtel ontvalt. Temeer omdat in het wetsvoorstel
Invoeringswet, dat onderdeel uitmaakt van het Pemba-complex, wordt bepaald
dat werkgevers die een aanstellingskeuring uit willen voeren daarvoor gebruik
dienen te maken van de diensten van een gecertificeerde arbodienst. Artsen
van deze diensten zullen immers onverminderd aan de regels van het protocol
gebonden zijn, door het feit dat hun overkoepelende organisaties het protocol
onderschreven hebben en doordat het gebruik van het protocol in de certificeringseisen
van de diensten wordt meegenomen. Eerst als blijkt dat alle partijen zich
distantiëren van het protocol is voor het kabinet het moment aangebroken
zich te beraden over de vraag of overheidsmaatregelen noodzakelijk zijn. Nu
daar geen sprake van is en werkgevers hebben aangegeven zich materieel wel
aan de regels van het protocol gebonden te achten, zie ik daar geen aanleiding
toe.Uit onderzoek van het Ctsv blijkt dat reïntegratiemaatregelen voor
gedeeltelijk arbeidsongeschikten slechts in beperkte mate gebruikt worden
en dat het succes ervan gering is. De huidige WAO-ers zijn door strenge criteria
nauwelijks nog aantrekkelijk voor werkgevers. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen welk effect op rentegratie het kabinet dan nog van Pemba
verwacht voor de reïntegratie van arbeidsongeschikten.De stelling van de fractie van GroenLinks kan ik niet onderschrijven.
Binnen het Pemba-wetsvoorstel is met de premiekwijtscheldingsregeling een
krachtige impuls ingebouwd om het indienstnemen van arbeidsgehandicapten te
bevorderen. Het wettelijk kader omvat daarmee op zich voldoende instrumenten
om een effectieve reïntegratie mogelijk te maken: alle ingrediënten
zijn daarvoor aanwezig. Ook ik ben van mening dat het in de praktijk nog schort
aan de juiste toepassing van dit instrumentarium. In het kader van de Wet
Rea zal vooral ook juist dit aspect van het reïntegratiebeleid worden
aangepakt.Het lid van de SP-fractie wijst verder op de reeds bij de behandeling
van de Wulbz geuite vrees van toename van flexibele arbeid. Zal de Pemba ook
die tendens niet versterken, omdat via de vangnet Ziektewet een langer dan
52 weken durende arbeidsongeschiktheid onder het publieke stelsel zal vallen,
en dus de premie daarvan zal worden verdisconteerd in de publieke basispremie?
De leden van de fracties van het GPV, de RPF en de SGP vragen naar de mogelijke
gevolgen van Pemba voor een voortgaande flexibilisering van de
arbeidsmarkt, speciaal voor mensen die naar het oordeel van werkgevers een
«gezondheidsrisico» vertegenwoordigen. Dit mede naar aanleiding
van een passage in het nader rapport met betrekking tot de daarin aangekondigde
bredere analyse van «de relatie tussen flexibilisering en sociale zekerheid».
De leden van het GPV, de RPF en de SGP vragen of zo'n analyse niet ook noodzakelijk
is in relatie tot de Pemba-voorstellen. Is de verwachting niet reëel
dat verdere vergroting van het belang voor werkgevers om gezonde werknemers
te hebben de groei van niet-vaste arbeidscontracten zal versterken?Een toename van flexibele arbeid ten gevolge van dit wetsvoorstel wordt
niet verwacht. Voor de toerekening van arbeidsongeschiktheid maakt het in
het systeem van premiedifferentiatie niet uit of het een vaste of flexibele
werknemer betreft. Door het aannemen van flexibele werknemers kan de werkgever
dus niet aan zijn verplichtingen ontkomen. Alleen ingeleende uitzendkrachten
blijven bij de premiedifferentiatie buiten beschouwing, omdat die als regel
voor rekening van het uitzendbureau komen. Een hoger niveau van arbeidsongeschiktheid
komt dan tot uiting in de door uitzendbureaus te betalen premies, en daarmee
in de kosten van het inlenen van personeel. Werknemers die als een slecht
risico beschouwd worden onderbrengen bij een uitzendbureau biedt derhalve
ook geen voordeel. Dit wetsvoorstel zal dus nauwelijks invloed kunnen hebben
op de keuze om al dan niet gebruik te maken van flexibele werknemers.Wel mag verondersteld worden dat eerdere wetgeving, zoals bijvoorbeeld
de bonus/malusregeling en de loondoorbetalingsverplichting op basis van de
Wulbz mede van invloed zijn geweest op een ontwikkeling naar meer flex-arbeid.
Ook daar echter gaat het om één van de factoren om te besluiten
met flexibele werknemers te werken. In het gehele economische leven bestaat
de neiging dat bedrijven zich terugtrekken op hun kerntaken, en veel tijdelijk-
of seizoengebonden werk uitbesteden. Zowel bij de parlementaire behandeling
van de Wulbz, als ook bij de Tweede Kamerbehandeling van dit wetsvoorstel,
is aangegeven dat het kabinet verwacht dat de mogelijkheden tot het werken
met flexibele contracten beperkt zijn. Juist in deze tijd waarin hoge eisen
worden gesteld aan personeel, en waarin veel met complexe systemen en apparatuur
wordt gewerkt, is het noodzakelijk dat een bedrijf toch voor een groot deel
met eigen werknemers werkt. In die zin is het werken met flexibele contracten
aan bedrijfseconomische grenzen gebonden. Ik wil er overigens op wijzen dat
het werken met uitzendkrachten zich voor het eerst sinds een aantal jaren
stabiliseert. Ook in die zin tekent zich een kentering af. 7. Overige vragenKan de staatssecretaris aangeven welke bedragen in voorgaande jaren met
premiereductie voor het aannemen van gedeeltelijk arbeidsongeschikten of langdurig
werklozen waren gemoeid, zo vragen de leden van de fractie van de VVD.Op dit moment is geen sprake van een specifieke premiereductieregeling
voor het aannemen van gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Wel is het zo dat
op arbeidsgehandicapten, mits zij aan de voorwaarden voldoen (langdurig werkloos),
de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen
van toepassing is. Geraamd wordt dat voor de toepassing van vermindering op
langdurig werklozen de werknemersfondsen structureel met ca 175 mln gld belast
worden. Specifiek op arbeidsgehandicapten gericht zijn thans maatregelen als
loonsuppletie, loonkostensubsidies en inwerk- en begeleidingssubsidies proefplaatsing en scholing. Hiermee is thans een bedrag gemoeid van
ca 75 mln per jaar.Moet hier niet gesproken worden van een onaanvaardbare openeinderegeling,
zo vragen de leden van de VVD.De omvang van de toepassing van reïntegratiemaatregelen op gedeeltelijk
arbeidsgeschikten geeft mij geen aanleiding vrees te hebben voor budgettaire
risico's van open einde financiering. Voor mij staat nu voorop een krachtige
impuls te geven aan de reïntegratie van gedeeltelijk arbeidsgeschikten.
Ik zie temeer geen onaanvaardbare financiële risico's omdat geslaagde
reïntegraties leiden tot verlaging van uitkeringsuitgaven. Om die reden
vind ik ook niet, dit naar aanleiding van een andere vraag van de leden van
de VVD-fractie, dat de kosten van het reïntegratiebeleid op een oneigenlijke
manier op de fondsen worden afgewenteld.De leden van de fractie van de VVD vragen of het geldelijk voordeel van
reïntegratie van een gedeeltelijk arbeidsongeschikte niet primair ten
voordele komt van het Algemeen werkloosheidsfonds en niet via een reductie
van de gedifferentieerde premie aan de werkgever. Zij vragen of dat niet tot
een geringere belangstelling voor reïntegratie zal leiden.Het kabinet verwacht niet dat de baten van de reïntegratie alleen
ten goede komen aan het Awf en niet via een reductie van de gedifferentieerde
premie aan de werkgever. Arbeidsongeschiktheid is immers geen eindstadium
waaruit men niet meer zou kunnen ontsnappen. In een groot aantal gevallen
herstellen arbeidsongeschikten weer van hun ziekten. Dit geldt vooral voor
het eerste ziektejaar, maar ook na de invoering van TBA zijn er nog herstelkansen.
De mate waarin de werkgever begeleiding biedt kan – bijvoorbeeld bij
een belangrijke oorzaak van ziekte zoals bij psychische kwalen – daarbij
sterk van invloed zijn op het tijdstip waarop arbeidsongeschikte werknemers
herstellen. In die zin heeft de werkgever een wezenlijke invloed op het arbeidsongeschiktheidsrisico.De leden van de PvdA-fractie zijn van oordeel dat de toerekening van kosten
waar zij ontstaan, in geval van gelijktijdige samenloop niet altijd een bevredigende
uitkomst geeft. Zij geven daarbij het voorbeeld van de werknemer die gelijktijdig
twee volstrekt vergelijkbare functies vervult en deze niet beide tegelijkertijd
kan volhouden, op grond van medische beperkingen. De vraag welke van beide
parttimefuncties voortgezet wordt en welke beëindigd wordt is goeddeels
arbitrair en subjectief bepaald. Volledige kostentoerekening aan de werkgever,
waarbij de uitval plaatsvindt is dan geen redelijke uitkomst, zo stellen deze
leden.Zoals is opgemerkt in paragraaf 3.8. van de nota naar aanleiding van het
verslag vindt bij een situatie van gelijktijdige samenloop binnen de WAO een
toedeling van arbeidsongeschiktheidslasten plaats naar rato van de loonsomverhouding.
Op deze toerekening wordt één uitzondering gemaakt, nl. in de
situatie dat de werknemer in één van zijn dienstbetrekkingen
nog volledig blijft doorwerken. Toerekening aan de werkgever waarbij de werknemer
nog blijft doorwerken zou niet in overeenstemming zijn met het uitgangspunt
dat de lasten daar moeten worden neergelegd waar zij ontstaan en beïnvloed
kunnen worden. In dat specifieke geval worden de arbeidsongeschiktheidslasten,
welke volgens de hoofdregel zouden worden toegerekend aan die werkgever, ten
laste van het Aof gebracht. Dit geldt ook als de werkgever eigenrisicodrager
is. Indien de werkgever geen eigenrisicodrager is, werken dergelijke lasten
niet door in zijn gedifferentieerde premie.Bij het voorbeeld dat de leden van de PvdA-fractie noemen wil ik een aantal
opmerkingen plaatsen. In de eerste plaats worden, anders dan de leden
van de PvdA-fractie blijkbaar veronderstellen, niet de volledige
kosten toegerekend aan de werkgever waarbij de werknemer daadwerkelijk is
uitgevallen. Hem wordt, naar rato van de loonsomverhouding, hetzelfde toegerekend
als in de situatie dat de werknemer ook bij de andere werkgever niet langer
zou hebben gewerkt. Dat wil zeggen het percentage van de arbeidsongeschiktheidslasten
dat overeenkomt met de verhouding tussen het loon dat hij de werknemer in
de maand voordat deze arbeidsongeschikt werd betaalde en het totale loon dat
deze in die maand ontving. De lasten zijn immers bij hem ontstaan en kunnen
door hem beïnvloed worden. De overige lasten worden toegerekend aan het
Aof.In de tweede plaats is het de vraag in welke mate zich een dergelijk voorbeeld
in de praktijk zal voordoen. Ik verwacht niet dat dit vaak het geval zal zijn.
Doorgaans zullen parttime-functies die gelijktijdig naast elkaar worden uitgeoefend
toch niet volledig vergelijkbaar zijn, bijvoorbeeld in fysieke of psychische
zwaarte, urenbeslag e.d.In de meeste gevallen zal het naar mijn mening voor de hand liggen in
welke van de functies betrokkene, zijn beperkingen in aanmerking genomen,
nog het best kan functioneren. Van een arbitraire toerekening kan in die gevallen
niet gesproken worden.Zelfs als dit wel het geval zou zijn is er naar mijn mening onvoldoende
aanleiding om de werkgever bij wie betrokkene uitvalt te vrijwaren van zijn
aandeel in de lasten. Immers, de arbeidsongeschiktheid is ontstaan tijdens
het dienstverband met – ook – deze werkgever. Voorts blijft het
van belang dat ook deze werkgever een financiële prikkel houdt om het
al het mogelijke te doen om betrokkene te reïntegreren.De leden van de fractie van de PvdA vragen met betrekking tot de situatie
van volgtijdelijke samenloop of hetgeen daarover wordt gesteld zo gelezen
moet worden dat, voor de toerekening van de lasten, beslissend is of de toegenomen
arbeidsongeschiktheid bij de tweede werkgever voortvloeit uit dezelfde of
een andere oorzaak. Waarom wordt, zo vragen deze leden, gesproken van een
«hoofdregel» als het gaat om alternatieve mogelijkheden.In de situatie dat iemand met een WAO-uitkering toegenomen arbeidsongeschikt
wordt, wordt de WAO-uitkering herzien. Deze situatie wordt in de nota naar
aanleiding van het verslag volgtijdelijke samenloop genoemd. De verhoging
van de WAO-uitkering komt in dat geval altijd ten laste van de oorspronkelijk
bevoegde bedrijfsvereniging, wat ook de oorzaak van de toename van de arbeidsongeschiktheid
moge zijn. Dit geldt ook indien de werknemer voor een andere werkgever is
gaan werken dan de werkgever waarbij hij is uitgevallen. De eerste werkgever
hoeft, indien hij eigenrisicodrager is, deze lasten overigens slechts zelf
te dragen over de periode gelegen binnen 5 jaar nadat de oorspronkelijke WAO-uitkering
is ingegaan. Indien de eerste werkgever omslaglid is, komt de verhoging van
de WAO-uitkering alleen tot uitdrukking in de door hem te betalen gedifferentieerde
premie voorzover die verhoogde uitkering betaald dient te worden binnen voornoemde
periode van 5 jaar.Naast de situatie van volgtijdelijke samenloop zijn er nog twee andere
situaties van volgtijdelijke arbeidsongeschiktheid. Dit betreft de situaties
beschreven in artikel 43a, eerste lid onderdeel a en b, van de WAO. Dat is
enerzijds de situatie dat de WAO-uitkering is ingetrokken wegens afneming
van de arbeidsongeschiktheid tot minder dan 15% en opnieuw arbeidsongeschiktheid
intreedt. Anderzijds betreft het de situatie dat er bij einde van de wachttijd
van 52 weken geen uitkering ontstaat, maar betrokkene wel ongeschikt is voor
de eigen functie wegens ziekte of gebreken, en vervolgens op een later moment
arbeidsongeschikt wordt. De in deze situaties toe te kennen WAO-uitkering
komt – ook indien de werknemer intussen voor een andere
werkgever is gaan werken – ten laste van de oorspronkelijk bevoegde
bedrijfsvereniging indien aan een tweetal voorwaarden is voldaan. Deze voorwaarden
zijn opgenomen in artikel 43a, eerste lid, van de WAO. In de eerste plaats
moet de arbeidsongeschiktheid zijn ontstaan binnen 5 jaar na de intrekking
respectievelijk het bereiken van het einde van de wachttijd. In de tweede
plaats moet de toename van de arbeidsongeschiktheid voortkomen uit dezelfde
oorzaak als de arbeidsongeschiktheid terzake waarvan de WAO-uitkering is ingetrokken
respectievelijk dezelfde oorzaak op grond waarvan de werknemer ongeschikt
was tot het verrichten van zijn eigen functie. In deze situatie hoeft de (eerste)
werkgever, indien hij eigenrisicodrager is, de (tweede) WAO-uitkering slechts
zelf te dragen over de restantperiode gelegen binnen 5 jaar nadat de ingetrokken
WAO-uitkering is ingegaan respectievelijk na het verstrijken van de wachttijd
van 52 weken. Indien de eerste werkgever omslaglid is, geldt voor de doorwerking
in de door hem te betalen gedifferentieerde premie mutatis mutandis hetzelfde.Gelet op het vorenstaande kan er naar mijn oordeel worden gesproken van
een hoofdregel bij volgtijdelijke arbeidsongeschiktheid, te weten dat de oorspronkelijke
werkgever de arbeidsongeschiktheidslast van de toegenomen arbeidsongeschiktheid
krijgt toegerekend. Uitzondering hierop vormen de situaties beschreven in
artikel 43a, eerste lid onderdeel a en b, van de WAO, indien niet wordt voldaan
aan de voorwaarden opgenomen in dat artikellid.De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of in de situatie dat
het verschil van mening bestaat of de toename van de arbeidsongeschiktheid
voortkomt uit dezelfde of een andere oorzaak, meerdere werkgevers bij de beschikking
belanghebbend kunnen zijn. Deze leden vragen of dit niet te ver gaat.Belanghebbend bij een beslissing is degene, wiens belang rechtstreeks
bij de beslissing betrokken is. In het bovenstaande is uiteengezet op welke
wijze de kosten van een toegenomen arbeidsongeschiktheid die plaatsvindt binnen
vijf jaar moet worden toegerekend. Indien de oorzaak van de toegenomen ongeschiktheid
niet omstreden is, kunnen aan de beslissing slechts voor één
werkgever financiële gevolgen verbonden zijn en is derhalve slechts één
werkgever bij die beslissing belanghebbend. Wanneer daarentegen de oorzaak
van de toename van de arbeidsongeschiktheid voorwerp van geschil is en derhalve
ook de vraag voor wiens rekening de lasten van de toegenomen WAO-uitkering
komen, zijn zowel de eerste als de tweede werkgever belanghebbend bij de betreffende
beslissing. Het kabinet heeft deze situatie onderkend. Naar zijn mening, maakt
het echter voor de bezwaar- of beroepsprocedure geen wezenlijk verschil of
er naast de werknemer een of meerdere belanghebbenden zijn. De voorschriften
die voor deze situatie zijn getroffen in de zogenoemde medische besluitregeling
en die mede dienen ter bescherming van de privacy van de werknemer zijn onverkort
van toepassing. Zij kunnen naar de opvatting van het kabinet ook zonder meer
worden toegepast indien in de procedure meerdere belanghebbenden optreden.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de stand van zaken met betrekking
tot de toezegging van het kabinet, gedaan tijdens de behandeling van het wetsvoorstel
Amber, om regels te stellen op grond van artikel 40, vierde lid, WAO. Op grond
van deze regels kan aan de WAO-uitkeringsgerechtigde, wiens uitkering is gebaseerd
op het WAO-vervolgdagloon, bij toegenomen arbeidsongeschiktheid opnieuw een
loondervingsuitkering worden toegekend, mits betrokkene op het moment
van de toename van de arbeidsongeschiktheid WAO-verzekerde werkzaamheden verrichtte.De achterliggende gedachte bij de mogelijkheid om regels te stellen is
de volgende. Bij de WAO geldt het principe van één uitkering
per uitkeringsgerechtigde. Dit impliceert dat zolang de betrokkene arbeidsongeschikt
blijft (ook al is het maar 15–25%) hij geen nieuw recht op een loondervingsuitkering
kan krijgen, ook niet indien hij zijn resterende verdiencapaciteit benut.
Indien betrokkene's gedeeltelijke WAO-uitkering inmiddels naar het WAO-vervolgdagloon
wordt berekend, ontstaat bij toename van de arbeidsongeschiktheid derhalve
slechts recht op herziening van de uitkering op basis van het vervolgdagloon,
waarbij voor de berekening van de hoogte van dit vervolgdagloon de leeftijd
op de eerste WAO-dag bepalend blijft. In het geval van uitkeringsgerechtigden,
die hun nog bestaande resterende verdiencapaciteit waarmaken en geruime tijd
na de toekenning van de WAO-uitkering toegenomen arbeidsongeschikt raken is
dit een onbillijke consequentie, aangezien vergelijkbare niet-uitkeringsgerechtigde
personen die op latere leeftijd (opnieuw) arbeidsongeschikt raken gelet op
artikel 21a WAO mogelijk recht hebben op een langere loondervingsuitkering
dan voornoemde groep personen. Het ligt derhalve in de rede om ook ten aanzien
van laatstgenoemde groep personen de leeftijd op moment van toename van de
arbeidsongeschiktheid bepalend te laten zijn voor de vraag of alsnog gedurende
een bepaalde periode recht op een loondervingsuitkering bestaat. Om de uitkeringsrechten
van voornoemde groepen met elkaar in overeenstemming te brengen stel ik mij,
mede gelet op het SVr-advies over TBA, de volgende regeling voor met betrekking
tot de hier bedoelde groep personen die tijdens het ontvangen van een WAO-vervolguitkering
WAO-verzekerde werkzaamheden verricht en vervolgens toegenomen arbeidsongeschikt
wordt. Indien de leeftijd op moment van toename van de arbeidsongeschiktheid
recht zou geven op een langere loondervingsuitkering dan de loondervingsuitkering
die betrokkene reeds heeft genoten, ontstaat voor het restant van die duur
alsnog recht op een loondervingsuitkering. Personen die geen loondervingsuitkering
hebben omdat zij jonger dan 33 jaar waren toen zij in de WAO kwamen, krijgen
bij toename van de arbeidsongeschiktheid na het 33ste levensjaar alsnog een
loondervingsuitkering. Ook voor het berekenen van de aansluitende vervolguitkering
wordt uitgegaan van het laatstgenoten dagloon, alsmede van de leeftijd op
het moment van toename van de arbeidsongeschiktheid. Voornoemde regeling vereist
dat de tekst van artikel 40, vierde lid, WAO wordt aangepast. Dit zal in de
voorgenomen Veegwet 1997 worden meegenomen.Gelet op het in hoge mate technische karakter van de betreffende regeling
en de mogelijke uitvoeringstechnische complicaties bij de uitvoering ervan
is overleg met het Tica aangewezen. Dit overleg zal op korte termijn worden
afgerond, waarna een concept ministerile regeling aan het Tica voor advies
kan worden gezonden.De leden van de fractie van GroenLinks vragen op welke wijze in de toekomst
toezicht gehouden zal worden op de uitvoering van de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen.Ook na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zal de uitvoering van
de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen onder het toezicht van het Ctsv vallen.
Dit toezicht is gegarandeerd door het feit dat het Ctsv toezicht houdt op
de uitvoering van de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. Dit is ook het geval
indien een werkgever kiest voor het dragen van eigen risico. De bedrijfsvereniging stuurt aan de eigenrisicodrager bericht van wijziging
in zijn betaalverplichtingen. De leden van de PvdA-fractie vragen of de werknemer
hiervan een afschrift krijgt.Ook in het systeem van eigenrisicodragen heeft de werknemer juridisch
gezien aanspraak op uitkering jegens de publieke verzekeraar, niet jegens
zijn werkgever. Dit betekent dat het voor zich spreekt dat de werknemer van
de publieke verzekeraar bericht krijgt van wijzigingen in zijn aanspraken.
Dit behoeft echter geen afschrift te zijn van het berichtenverkeer dat de
bedrijfsvereniging met de eigenrisicodrager onderhoudt.In antwoord op vragen van de leden van de D66-fractie over de boete, bedoeld
in artikel 75e WAO, kan worden meegedeeld dat deze boete zowel voor grote
als kleinere werkgevers als voor overheidswerkgevers geldt, mits zij eigenrisicodrager
zijn. Dit boete-regime betreft dus de begeleiding van al het (arbeidsongeschikt
geworden) personeel van eigenrisicodragers.De leden van de fractie van D66 vragen zich af welke beroepsmogelijkheden
een werkgever heeft tegen een beslissing inzake het opleggen van een boete
wegens onvoldoende reïntegratieinspanningen.In antwoord hierop kan ik opmerken dat de publieke verzekeraar op grond
van artikel 29b van de WAO verplicht is eerst de werkgever op de hoogte te
stellen van haar voornemen om een boete op te leggen en hem in de gelegenheid
te stellen zijn zienswijze hierover mondeling of schriftelijk te geven. Indien
dit niet leidt tot een bevredigend resultaat, kan de werkgever vervolgens
bezwaar maken tegen de beschikking en, indien hij dit wenst, de president
van de rechtbank bij voorlopige voorziening om schorsing vragen van de incasso
van de boete. Tegen de beschikking op bezwaar kan vervolgens beroep worden
ingesteld bij de rechtbank en hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep. 8. Financiële gevolgen a. volume-ontwikkelingenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de verklaring voor het gegeven
dat van de TBA-tranche 1994 nog 6500 personen en van de TBA-tranche 1995 nog
21 000 personen herbeoordeeld moeten worden. Hoe liggen de cijfers voor
de tranche 1996, willen deze leden weten.De herbeoordelingsoperatie is niet geheel volgens planning verlopen. Er
is sprake geweest van achterstanden, waarop vervolgens weer inhaalslagen zijn
gemaakt. Het Ctsv heeft dit echter niet nader onderzocht. Omdat het jaar 1996
in dit opzicht nog niet statistisch is afgesloten is nog niet bekend welke
inhaalslag in 1996 is gemaakt op het cohort 1995 en in welke mate het cohort
1996 feitelijk herbeoordeeld is.Volgens de leden van de PvdA is de enige juiste maatstaf voor de volumeontwikkeling
van de arbeidsongeschiktheid de verhouding tussen uitkeringsjaren en arbeidsjaren,
beide gecorrigeerd voor de part-time factor.Met de leden van de PvdA-fractie ben ik de opvatting toegedaan dat de
ontwikkeling van het arbeidsongeschiktheidsvolume in het perspectief moet
worden gezien van de ontwikkeling van de beroepsbevolking. De part-time factor
is daarbij inderdaad een complicerende factor. Van het volume in arbeidsjaren
bestaan reeksen die zijn omgerekend naar voltijd-equivalenten, van het volume
in uitkeringsjaren (nog) niet. Bij de arbeidsongeschiktheid zit
de part-time factor versleuteld in de hoogte van de uitkering. Het Ctsv registreert
inmiddels wel de part-time factor in een steekproefbestand arbeidsongeschikten.
Aan de hand daarvan is macro gezien een correctie toe te passen op de reeks
volume uitkeringsjaren. Ik heb het Ctsv inmiddels verzocht te bezien op welke
manier aldus een officiële statistiek volume uitkeringsjaren in verhouding
tot het volume arbeidsjaren is te realiseren.De leden van de PvdA vragen om een verklaring voor de opvallende stijging
van het instroompercentage van vrouwen.Uit de kerncijfers van de maand september 1996 van het Ctsv bleek de WAO-instroom
van vrouwen sterk te zijn gestegen. Deze was met name geconcentreerd bij de
BVG en de Detam. De inmiddels beschikbaar gekomen gegevens over de AAW/WAO
over oktober en november 1996 laten zien dat ook bij mannen van een plotselinge
toename van de instroom sprake is en dat de stijging van de instroom zich
bij meer bedrijfsverenigingen voordoet. Er blijkt derhalve geen sprake te
zijn van een specifiek vrouwen-, dan wel BVG/Detam-probleem. Overigens vertonen
maandcijfers altijd een grillig beeld, zodat nog niet te zeggen valt of de
abrupte bewegingen in de genoemde maanden zich in de toekomst zullen voortzetten.
Wel is het zo, ik wees daar al eerder op, dat er een algemene tendens tot
een weer stijgende instroom is. Zoals gezegd liggen daar de werkgelegenheidsontwikkeling,
het slijtende effect van het arbeidsongeschiktheidscriterium TBA en het gemiddeld
ouder worden van de beroepsbevolking aan ten grondslag.Uit gegevens van het Tica blijkt dat ook na het aanscherpen van het arbeidsongeschiktheidscriterium
70% van alle werknemers die arbeidsongeschikt worden niet meer te reïntegreren
zijn. De leden van de D66-fractie vragen of ik deze cijfers onderschrijf.Ik zie daartoe geen aanleiding. Het rapport «Toepassing van reïntegratieinstrumenten
voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten» van het Ctsv wijst uit dat van
de 98 000 personen die in 1994 AAW/WAO werden gekeurd, maar nog belastbaar
waren (tot werken in staat), er na een jaar 58 500 ook daadwerkelijk
werkten. Van deze 58 500 waren 40 000 weer aan het werk bij de oude
werkgever en 18 500 bij een andere werkgever (paragraaf 4.5.1. blz 34
van het Ctsv). Ik stel vast dat het dus de moeite loont te investeren in de
rentegratie van gedeeltelijk arbeidsgeschikten.Welke mogelijkheden zal de nog in te dienen wet op de reïntegratie
bieden om het bovengenoemde percentage van 70% permanent arbeidsongeschikten
te doen dalen, zo vragen de leden van de D66-fractie.Met de Wet Rea beoogt het kabinet de voorwaarden te scheppen voor een
meer effectieve inzet van reïntegratie-instrumenten waarbij de reïntegratie
van gedeeltelijk arbeidsgeschikten in een zo vroeg mogelijk stadium ter hand
kan worden genomen. Daarmee verwacht het kabinet een groei te bewerkstelligen
van het aantal personen dat in bemiddeling wordt genomen. In de huidige situatie
wordt van de groep die niet terug kan naar de oude werkgever ruim de helft
bemiddeld waarvan ca. 30% ook daadwerkelijk wordt geplaatst. De mogelijkheden
die het kabinet ziet voor een verhoging van deze percentages worden beschreven
in de hoofdlijnennota over de Wet Rea die binnenkort aan de Tweede en Eerste
Kamer ter kennisneming zal worden aangeboden. b. inkomensneutraliteitDe leden van de fractie van het CDA vragen of de staatssecretaris inzicht kan geven in de voorgestelde uitwerking van de inkomensneutraliteit,
alsmede van de nog resterende «rafeltjes». De leden van de fractie
van D66 hebben geconstateerd dat de overheveling van de lasten van werknemers
naar werkgevers wordt gecompenseerd door middel van een verlaging van de overhevelingstoeslag.
Zij vragen of het kabinet de daartoe strekkende algemene maatregel van bestuur
bij de beantwoording wil overleggen. Tevens vragen deze leden of deze verrekening
met de overhevelingstoeslag een eenmalige operatie is dan wel een jaarlijks
terugkerende verrekening.In het wetsvoorstel Invoeringswet is een pakket maatregelen opgenomen
ter reparatie van de inkomensgevolgen. De maatregelen vallen uiteen in maatregelen
op het terrein van de werknemersverzekeringen en fiscale maatregelen. De in
het wetsvoorstel Invoeringswet opgenomen maatregelen inzake de premieheffing
werknemersverzekeringen omvatten de volgende onderdelen:a. De introductie van een franchise in de werknemerspremie Algemeen Werkloosheidsfonds
(AWf);b. De premie voor de wachtgeldverzekering, die decentraal wordt vastgesteld,
komt volledig ten laste van de werkgevers; thans is deze premie evenredig
(fifty/fifty) verdeeld over werkgevers en werknemers;c. De verdeling inzake de uniforme premieheffing AWf wordt aangepast zodanig
dat op microniveau de gezamenlijke premie AWf en wachtgeldverzekering gelijkelijk
verdeeld blijft over werkgevers en werknemers;d. De introductie van een franchise in de werkgeverspremie voor de wachtgeldverzekering.De fiscale maatregelen betreffen achtereenvolgens:e. Een verhoging van de overdraagbare heffingsvrije voet met f 300;f. De introductie van een niet-overdraagbare heffingsvrije voet ter hoogte
van f 1050,-;g. Een verhoging van de alleenstaande ouderenaftrek met f 1300,-;h. Een verhoging van de zelfstandigenaftrek met f 250,-.Daarnaast geldt voor zelfstandigen uiteraard nog de franchise voor de
WAZ-premieheffing. Tevens is in de inkomensberekeningen rekening gehouden
met de overschotten van VUT- en pensioenfondsen. Dit laatste is uitgebreid
beschreven in de nota naar aanleiding van het verslag Invoeringswet.Rekening houdend met bovenstaande maatregelen resulteert het volgende
inkomensbeeld. Tabel 1. Inkomensgevolgen voor werknemers, ambtenaren,
uitkeringsgerechtigden en ouderen van de AAW/WAO-integratie inclusief reparatie  WerknemersAmbtenarenUitke-
rings- gerech- tigdenOuderen  alleenstaandgehuwdalleenstaandgehuwdgehuwdalleenstaandgehuwdminimum 0.1% 0.3%0.0%  minimum zk0.0% 0.2% 0.0%2.0%1.3%modaal– 0.2%– 0.1%0.1%0.1%    2*
modaal– 0.5%– 0.3%– 0.6%–
0.3%    aanvullend pensioen 10 000     –
0.2%0.2% aanvullend pensioen 20 000     –
1.3%– 1.2%Uit bovenstaande tabel blijkt dat voor een aantal inkomenscategorieën
nog negatieve inkomenseffecten resulteren. Deze effecten zullen worden meegenomen
bij de begrotingsvoorbereiding 1998.De verlaging van de overhevelingstoeslag is een eenmalige operatie. Op
1 januari 1998 komen de AAW- en WAO-premies voor werknemers te vervallen en
worden de WAO lasten overgeheveld naar werkgevers en gefinancierd door middel
van een werkgeverspremie. Werkgevers worden hiervoor gecompenseerd door middel
van een verlaging van de overhevelingstoeslag. Deze verlaging is structureel
dus een jaarlijks terugkerende verrekening is niet noodzakelijk.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de D66-fractie om inzicht
te geven in de algemene maatregel van bestuur merkt het kabinet op dat er
sprake moet zijn van een misverstand. De verlaging van de overhevelingstoeslag
ter compensatie voor werkgevers zal niet in een aparte algemene maatregel
van bestuur worden geregeld. Dit is ook niet nodig. Jaarlijks wordt de overhevelingstoeslag
apart vastgesteld. Bij de vaststelling voor het jaar 1998 wordt rekening gehouden
met deze verlaging. Ten overvloede zij nog opgemerkt dat het restant van de
overhevelingstoeslag per 1 januari 1998 wordt gebruteerd, als gevolg van het
vervallen van de overhevelingstoeslag vanaf die datum.De leden van de CDA-fractie achten het niet juist dat er een verschuiving
blijft plaatsvinden van middelen van de sociale fondsen naar het Rijk in het
kader van de WSW-plaatsingen. Zij vragen of de hieruit voortvloeiende premiestijging
wel redelijk is en of hiervan geen negatieve prikkels uitgaan.Het is het kabinet niet duidelijk welke negatieve prikkels zouden uitgaan
van de WSW-anticumulatiebaten die ten gunste komen van het Rijk. Het kabinet
acht de afdracht van de sociale fondsen van deze baten aan het Rijk juist
wel een logische verschuiving. Dit kan als volgt worden toegelicht. De WSW-werkplaatsen
bieden werkgelegenheid aan personen die in het normale arbeidsproces geen
of weinig kansen hebben. Het Rijk maakt arbeid voor deze personen mogelijk
door middel van een aanzienlijke Rijksbijdrage. Een deel van de personen die
werkzaam zijn in de WSW zijn arbeidsongeschikt. Indien zij werkzaam zijn in
een WSW-werkplaats wordt bij de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkering
rekening gehouden met het WSW-loon. De besparingen op de WAO-uitkeringen worden
door de fondsen afgedragen aan het Rijk, zodat hieruit een deel van de Rijksbijdrage
kan worden gefinancierd. Dit is in de ogen van het kabinet een logische constructie.De leden van de CDA-fractie zijn van opvatting dat bij onverwachte meevallers
van betekenende omvang het inboeken van besparingen op dit moment geen eerste
prioriteit meer heeft.Nog afgezien van het feit dat thans in de sociale zekerheid van onverwachte
meevallers van betekenende omvang geen sprake is, zou ik willen wijzen op
de actuele volumeontwikkeling van de arbeidsongeschiktheid. In de behandeling
van dit wetsvoorstel tot nu toe heb ik er meermalen op gewezen dat het nog
een grote krachtsinspanning vergt om de eerder voorspelde en zich thans ook
feitelijk aandienende opgaande ontwikkeling van het arbeidsongeschiktheidsvolume
neerwaarts bij te stellen. Onderliggende factoren van het weer toenemende
volume zijn:– de groei van de werkgelegenheid. Bij vrouwen is in dit verband
sprake van een inhaaleffect;– de weer toenemende invalideringskansen voor zowel mannen als vrouwen.
Het nieuwe arbeidsongeschiktheidscriterium van TBA zorgde destijds voor een
neerwaartse correctie. Dat effect neemt nu weer af; – het gemiddeld ouder worden van de verzekerde populatie. Ook hierdoor
neemt de invalideringskans toe.Tegen deze achtergrond acht ik het niet verstandig een afwachtende houding
aan te nemen. c. diversenDe leden van de fractie van de VVD vragen of het redelijk is dat eigenrisicodragers
via de basispremie meebetalen aan de uitvoeringskosten van het publieke bestel.
Kunnen deze kosten niet worden gedeclareerd bij het fonds, zo vragen deze
leden. Ook de leden van de D66-fractie vragen naar een reactie op de stelling
dat eigenrisicodragers tweemaal uitvoeringskosten betalen.Het kabinet heeft er bewust voor gekozen om alle uitvoeringskosten ten
laste te brengen van het Aof en derhalve uit de basispremie te financieren.
Het overgrote deel van de uitvoeringskosten wordt immers zowel voor ondernemingen
in het publieke stelsel als voor eigenrisicodragers gemaakt. De keuring blijft
volledig een publieke taak, maar ook de vaststelling van de hoogte van de
uitkering, alsmede het gegevensverkeer tussen uvi en onderneming blijft een
taak van de publieke uitvoeringsinstellingen. Een uitsplitsing van de uitvoeringskosten
zou betekenen dat de uitvoeringsinstellingen enerzijds de kosten van de betaling
van de uitkeringen voor ondernemingen, die in het publieke stelsel blijven,
zouden moeten afzonderen (en ten laste van de Arbeidsongeschiktheidskas zouden
moeten brengen) en anderzijds zouden moeten administreren welke kosten gepaard
gaan met het berichten van de hoogte van de uitkeringen aan eigenrisicodragers
(en deze in rekening brengen bij eigenrisicodragers). Het deel van de totale
uitvoeringskosten dat kan worden toegerekend aan deze handelingen is naar
de mening van het kabinet te gering en uitsplitsing derhalve inefficiënt.De leden van de fractie van het CDA vragen of financiële meevallers
aangewend zouden kunnen worden voor extra geld in de toekomst voor de begeleiding
van gehandicapten op de werkplekken. Zou dit niet gepaard moeten gaan met
een arbeidsongeschiktheidswetgeving, die het in dienst nemen en houden van
gedeeltelijk arbeidsgeschikten bevordert? Voldoen de Pemba-wetten aan dit
criterium, zo vragen deze leden.Zowel dit wetsvoorstel (met de premiekwijtscheldingsregeling) als de voorgenomen
wetgeving op het punt van de Wet Rea, bevatten krachtige impulsen tot het
in dienst nemen c.q. houden van arbeidsgehandicapte werknemers. Mogelijke
hogere kosten worden door deze – en eerdere – maatregelen in ruime
mate gecompenseerd. In die zin komen de financiële voordelen van het
beleid van de laatste jaren ten goede van de betrokkene groep werknemers.
De verdere financiële aspecten van het reïntegratiebeleid zullen
in het kader van de Wet Rea aan de orde komen.De leden van de CDA-fractie memoreren dat de staatssecretaris heeft gesteld
dat ten aanzien van de fondsvorming van het Aof bij invoering van het systeem
het uitgangspunt zal zijn dat met een schone lei wordt begonnen. Zij vragen
om een nadere toelichting op deze stelling.Ten laste van het Aof komen straks alle WAO-uitkeringen (inclusief het
AAW-deel) van de bestaande gevallen, ook van ambtenaren. Dit betekent dat
het normvermogen van het Aof ten opzichte van de huidige situatie fors moet
toenemen. Voor de toename van de lasten als gevolg van het overbrengen van
het AAW-deel is voorzien in een vermogensoverheveling van het Aaf naar het
Aof. Voor het overbrengen van het WAO-conforme deel van de uitkeringen van
ambtenaren dient het Fonds Arbeidsongeschiktheidsverzekering
OverheidsPersoneel (FAOP) een bijdrage te leveren aan het vermogen van het
Aof. Bij deze laatste overheveling wordt rekening gehouden met de vermogenspositie
van het Aof voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel.Als het Aof ultimo 1997 een vermogenstekort zou hebben moet dit worden
aangezuiverd in 1998 door middel van een premieverhoging. Indien het FAOP
evenredig aan de uitkeringslasten (dus zonder rekening te houden met de vermogenspositie
van het Aof) zou bijdragen aan het vermogen (met andere woorden, voldoende
normvermogen inbrengt in verhouding tot de uitkeringslasten voor arbeidsongeschikte
werknemers) en daarnaast ook een premieverhoging zou moeten betalen om het
bestaande vermogenstekort van het AOF weg te werken, zouden overheidswerkgevers
dus in feite tweemaal worden aangeslagen. Dit acht het kabinet niet wenselijk.
Bepaald is derhalve dat, naast de verhouding tussen uitkeringslasten van werknemers
en ambtenaren, ook rekening wordt gehouden met de vermogenspositie van het
Aof. Bestaat een vermogenstekort dan wordt de overheveling van het FAOP evenredig
verminderd, bestaat een overschot dan dient het FAOP evenredig meer in te
brengen. In dit licht moet mijn uitspraak worden bezien. II. ARTIKELSGEWIJS Artikel 36, eerste lidDe leden van de fractie van de PvdA vragen waarom bij een bezwaarschriftprocedure
de datum van bekendmaking geldt en voor de beroepsprocedure de datum van de
uitspraak. Hoeveel dagen zitten er tussen datum uitspraak en bekendmaking?
Zij vernemen graag op welke wijze en wanneer de betrokken werknemer op de
hoogte wordt gesteld van het bezwaar of beroep dat zijn werkgever heeft ingesteld.
In dit verband menen de leden van de PvdA-fractie te weten, dat de jurisprudentie
van de CRvB een uitlooptermijn van twee maanden behelst bij verlaging of intrekking
van de uitkering vanaf de dag waarop deze verlaging of intrekking aan belanghebbende
is bekendgemaakt. Waarom refereert de toelichting aan de jurisprudentie terwijl
de wettekst zelf kiest voor een krappere termijn, zo vragen deze leden.Met betrekking tot deze vragen kan ik het volgende opmerken. Voor het
ingaan van de in het betreffende artikel genoemde termijn van 6 weken is bepalend
het moment waarop de beslissing openbaar wordt. In bezwaar is dit de bekendmaking
van de beschikking op bezwaar; in beroep het mondeling uitspreken van de beslissing
als bedoeld in artikel 8:78 van de Algemene wet bestuursrecht. De schriftelijke
uitspraak wordt binnen twee weken verzonden (artikel 8:79 Awb).Of de werkgever bezwaar respectievelijk beroep heeft ingesteld tegen de
arbeidsongeschiktheidsbeslissing, kan de werknemer op verschillende manieren
te weten komen. Allereerst is het mogelijk dat de werknemer ook zelf bezwaar
of beroep heeft ingesteld. In dat geval kan hij bijvoorbeeld door de stukken
kennisnemen van het bezwaar- of beroepschrift van de werkgever. Indien de
werknemer niet zelf bezwaar heeft gemaakt en de publieke verzekeraar de werknemer
niet reeds bij de behandeling van het bezwaarschrift bijvoorbeeld in verband
met de medisch besluitregeling heeft benaderd en geïnformeerd, dan zal
dit in ieder geval dienen te gebeuren in het kader van het horen tijdens bezwaar.
In artikel 7:10 van de Awb is namelijk bepaald dat het bestuursorgaan naast
de indiener van het bezwaarschrift ook andere belanghebbenden bij de bestreden
beslissing dient te horen. Deze belanghebbenden hebben ook recht op inzage
van de stukken. Voor beroep geldt een hiermee enigszins vergelijkbare regeling. Ingevolge
artikel 8:26 Awb kan de rechtbank ambtshalve of op verzoek van partijen belanghebbenden
in de gelegenheid stellen als partij aan het geding deel te nemen. Het ligt
voor de hand dat in een geschil waarin de werknemer niet zelf beroep heeft
ingesteld, een dergelijke uitnodiging zal worden gedaan.Een beschikking op bezwaar wordt in ieder geval aan de indiener van het
bezwaar gezonden. Daarnaast moet aan andere belanghebbenden, die aan de bezwaarschriftprocedure
hebben meegedaan of bij de voorbereiding van het besluit betrokken zijn geweest,
mededeling van de beslissing worden gedaan (artikel 7:12, tweede en derde
lid, Awb). Een uitspraak van de rechtbank wordt aan partijen gezonden. Anderen
dan partijen kunnen om toezending hiervan verzoeken (artikel 8:79 Awb).Tot slot stellen de leden van de fractie van de PvdA de vraag, waarom
in artikel 36b is gekozen voor een termijn van zes weken in plaats van de
in de jurisprudentie ontwikkelde uitlooptermijn van twee maanden. In antwoord
hierop kan ik het volgende opmerken. Op grond van de zogenoemde aanzegjurisprudentie
van de Centrale Raad van Beroep dient de belanghebbende, voordat tot verlaging
of intrekking van de arbeidsongeschiktheidsuitkering wordt overgegaan, adequaat
te worden geïnformeerd over de arbeid, waarvoor hij nog geschikt wordt
geacht. Deze eis geldt niet in gevallen waarin een beslissing over de aanspraken
per einde wachttijd aan de orde is. Volgens eveneens vaste jurisprudentie
dient aan de belanghebbende nadat hij geïnformeerd is over de functies
die hij nog kan verrichten, een zogeheten uitlooptermijn van in het algemeen
twee maanden te worden gegund. Deze uitlooptermijn begint derhalve te lopen
na de informatie over de passende functies. In de gevallen, waarin de regeling
van artikel 36b op betrekking heeft, zal het aanvangsmoment van de uitlooptermijn
verschillend kunnen zijn. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat reeds in vroegtijdig
stadium van een procedure een door de rechter benoemde deskundige vaststelt
dat de publieke verzekeraar de beperkingen te ruim heeft vastgesteld. De publieke
verzekeraar kan in dit deskundigenrapport aanleiding zien om de belanghebbende
op te roepen voor een aanvullend arbeidskundig onderzoek, waarin nieuwe functies
geduid worden. In dat geval zal de uitlooptermijn reeds op dat moment ingaan
en zelfs al verstreken kunnen zijn voor de datum van de betreffende uitspraak.
Hetzelfde kan zich voordoen indien tijdens de procedure op verzoek van de
rechter een nieuw arbeidskundig onderzoek wordt verricht. Ik acht een dergelijke
consequentie mede gezien de complexiteit van de betreffende procedure, niet
wenselijk. Om die reden is in artikel 36b een ondergrens van 6 weken genomen. Artikel 75eDe leden van de PvdA-fractie vinden artikel 75e een «raar en innerlijk
niet consistent» artikel. Zo stelt de eigenrisicodrager uiterlijk na
13 weken een reïntegratieplan op, maar behoeft hij dit plan niet over
te leggen. Daarnaast stelt de publieke verzekeraar zelf – op verzoek
van de werknemer – een reïntegratieplan op, indien de eigenrisicodrager
dit niet gedaan heeft, dan wel indien hij een rentegratieplan heeft opgesteld
dat niet aan de minimumeisen van het Tica voldoet. De leden van de fractie
van de PvdA stellen de vraag hoe de bedrijfsvereniging kan weten dat het reïntegratieplan
niet aan de minimumeisen voldoet, als ze geen inzagerecht in het rentegratieplan
heeft. Ook kan de eigenrisicodrager de bedrijfsvereniging verzoeken aan de
werknemer een sanctie op te leggen als deze onvoldoende meewerkt aan reïntegratie.
Heeft de bedrijfsvereniging dan nog steeds geen inzagerecht in het reïntegratieplan,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Voorts informeren zij
hoe de eigenrisicodrager op de hoogte raakt met de minimumeisen van het Tica
met betrekking tot het aan reïntegratieplan en begeleiding door de eigenrisicodrager.
Hij zal na 13 weken in het algemeen nog geen contact hebben met de bedrijfsvereniging,
want hij hoeft de zieke werknemer pas na 7 maanden te melden bij de bedrijfsvereniging.
Moet de eigenrisicodrager gebruik maken van het standaardformulier, dat voldoet
aan de minimumeisen van het TICA, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.Artikel 75e is een artikel dat wellicht inderdaad enige nadere uitleg
behoeft. Artikel 75e geeft, in samenhang met enkele andere artikelen, invulling
aan het reïntegratieprimaat van de eigenrisicodrager. Dit reïntegratieprimaat
houdt in dat de eigenrisicodrager de primaire verantwoordelijkheid draagt
voor de beperking van de mate (en duur) van de arbeidsongeschiktheid van in
zijn dienst werkende werknemers.Het kabinet verwacht dat de financiële prikkel van het eigenrisicodragerschap
de werkgever er toe zal brengen om actief en creatief invulling te geven aan
zijn reïntegratieprimaat. Indien de werkgever op een adequate wijze met
de reïntegratie aan de slag gaat, acht het kabinet het onnodig en zelfs
onwenselijk om de publieke verzekeraar hierbij vroegtijdig te betrekken. Dit
laat echter onverlet dat indien de eigenrisicodragende werkgever onvoldoende
werk maakt van zijn primaire verantwoordelijkheid, er voor de arbeidsongeschikte
werknemer en de publieke verzekeraar de mogelijkheid moet bestaan om dit te
corrigeren. In artikel 75e wordt concreet vorm gegeven aan voornoemde uitgangspunten.
Daarbij is gezocht naar een evenwicht tussen de eigen verantwoordelijkheid
van de werkgever, die nu eenmaal hoort bij het eigenrisicodragen, het belang
van de werknemer – die gebaat is bij een adequate reïntegratie-inspanning –
en de rol van de publieke verzekeraar als poortwachter van de WAO. Vanuit
dit streven naar evenwicht is ook de opzet van het artikel te verklaren. Zo
moet het opstellen van het reïntegratieplan na 13 weken hier zeker niet
gezien worden als een verplichting van de werkgever jegens de uitvoeringsinstelling.
Het is in de eerste plaats bedoeld als een handeling die het belang van de
werknemer dient: ook voor de eigenrisicodrager dient te gelden dat na 13 weken
ziekte serieus werk gemaakt wordt van de reïntegratie. De publieke verzekeraar
kan daarbij in eerste instantie op de achtergrond blijven. Pas als de werkgever
zijn verplichting in deze niet of niet goed nakomt, kan de werknemer de publieke
verzekeraar verzoeken in te grijpen.Op dat moment heeft de publieke verzekeraar wel degelijk recht op inzage
in het plan. Indien de werknemer de publieke verzekeraar om actie verzoekt
(tweede lid), kan deze, teneinde zijn wettelijke taken (art. 39 ZW etc) te
kunnen vervullen, inzage in het reïntegratieplan eisen. De eigenrisicodrager
kan gemakkelijk op de hoogte zijn van de minimumeisen voor het reïntegratieplan.
Deze worden officieel in de Staatscourant gepubliceerd en kunnen ook door
de publieke verzekeraar aan de werkgever verstrekt worden. Ik stel mij voor
dat dit gebeurt wanneer de werkgever een verzoek indient om eigenrisicodrager
te worden, en niet wanneer een werknemer ziek wordt. Het gebruik van een standaardformulier
is noodzakelijk bij het opstellen van een reïntegratieplan. Ik beschouw
dit zeker niet als een nodeloze administratieve belasting van de werkgever:
zo'n formulier kan de werkgever ook behulpzaam zijn bij het in kaart brengen
van de mogelijkheden tot reïntegratie, en het opstellen daarvan is dus
ook in zijn belang.Daarnaast menen de leden van de PvdA-fractie dat voor de bedrijfsvereniging
de reïntegratievraag veel eerder aan de orde is dan na 4 jaar ziekte
of arbeidsongeschiktheid en sommen een groot aantal voorbeelden op waarbij
voor de bedrijfsvereniging de reïntegratievraag aan de orde is. De wetgever is naar de mening van de PvdA-fractie niet behulpzaam wanneer
deze voor de eigenrisicodrager het dubieuze «privilege» creëert
om zijn reïntegratieplan gedurende 4 jaar minus 13 weken af te schermen
tegen de nieuwsgierige blikken van bedrijfsvereniging. Ook de eigenrisicodrager
zou baat hebben bij een eerder oordeel van de bedrijfsvereniging over zijn
reïntegratie-inspanningen.Het kabinet is het op dit punt eens met de PvdA-fractie. Natuurlijk kan
er in een veel eerder stadium reden zijn contact op te nemen met de publieke
verzekeraar. In de Nota naar aanleiding van het verslag is het kabinet dan
ook uitgebreid ingegaan op de vele contacten welke er tussen een werkgever
en de publieke verzekeraar ontstaan als de reïntegratie van een werknemer
niet (geheel) naar wens verloopt. In het systeem van eigenrisicodragen heeft
de publieke verzekeraar weliswaar een terughoudende rol, doch het zou onjuist
zijn de rol van de publieke verzekeraar geheel te ontkennen. In een aantal
situaties kan en moet deze terughoudende rol doorbroken worden. Dit is het
geval als de werkgever geen mogelijkheden (meer) ziet voor reïntegratie
van zijn werknemer. Hij kan dan de publieke verzekeraar vragen het primaat
van de rentegratie over te nemen. Indien ook de publieke verzekeraar van mening
is dat reïntegratieplan in het eigen bedrijf niet mogelijk is verschuift
het initiatief en de verantwoordelijkheid vanaf dat moment naar de publieke
verzekeraar. Ook indien de eigenrisicodragende werkgever onvoldoende werk
maakt van zijn primaire verantwoordelijkheid, bestaat er de mogelijkheid tot
correctief optreden.Op zich verwacht ik geen problemen op het punt van het overdragen van
de verantwoordelijkheid. Zowel de werkgever als de betrokken werknemer hebben
er immers een groot (financieel) belang bij, dat de reïntegratie op de
meest effectieve manier ter hand wordt genomen. De wet geeft in deze de kaders
aan. In de praktijk zal daaraan op de meest praktische wijze invulling worden
gegeven.De leden van de fractie van de PvdA wijzen voorts op artikel 75e, vijfde
lid. Ingevolge dit artikel beoordeelt de bedrijfsvereniging drie jaar nadat
de WAO-uitkering is ingegaan (en derhalve vier jaar na de eerste ziektedag)
of de werkgever de minimumeisen van het Tica heeft nageleefd. Indien de werkgever
deze eisen zonder deugdelijke grond niet of niet naar behoren heeft nageleefd
legt de bedrijfsvereniging hem een boete op van f 25 000,=. De leden
van de PvdA-fractie wijzen op de stellingname van het kabinet dat dit niet
inhoudt dat de bedrijfsvereniging na ommekomst van die vier jaar er altijd
mee kan volstaan om rauwelijks een boete op te leggen.Het vorenstaande betekent, het is hiervoor al aangegeven, dat de publieke
verzekeraar er niet mee kan volstaan om gedurende die vier jaar passief te
blijven. Indien zij daarvóór kennis er van draagt – vanwege
de vele contactmomenten die er kunnen zijn – dat een werkgever zijn
reïntegratie-inspanningen ten aanzien van een werknemer verwaarloost,
brengt de zorgvuldigheid mee dat aan deze werkgever een waarschuwing wordt
gezonden. Inzage in het reïntegratieplan is hiervoor niet steeds een
vereiste. De minimumeisen van het Tica ten aanzien van de begeleiding zullen
overigens meer omvatten dan louter het opstellen van een reïntegratieplan.
Zo lijkt het in de rede te liggen om te bepalen dat een werkgever er mededeling
van doet dat zijn reïntegratiemogelijkheden zijn uitgeput. Hoewel de
werkgever dan geen of slechts beperkte reïntegratie-inspanningen meer
levert, kan dan toch aan de minimumeisen zijn voldaan. Een boete is dan in
het geheel niet aan de orde.De leden van de fractie van de PvdA besluiten hun bespreking van artikel
75e met een principiële vraag naar het verschil in behandeling tussen
omslagleden en eigenrisicodragers op het punt van het reïntegratieplan,
en meer in het algemeen, de vraag of er redenen zijn de vraag naar het reïntegratieprimaat
voor eigenrisicodragers en omslagleden anders te beantwoorden. Zij kunnen
zich niet aan de indruk onttrekken dat dit artikel een relict is van eerdere
versies van dit wetsvoorstel, en hier over het hoofd gezien is. Zij menen
dat het voorgestelde artikel 75e WAO buitengewoon onpraktisch is en de slagkracht
van de bedrijfsvereniging beperkt en de eigenrisicodrager onnodig lang in
onzekerheid laat over de (finale) beoordeling van zijn reïntegratie-inspanningen
door de bedrijfsvereniging.Ik hecht er aan hier op te merken dat van «over het hoofd zien»
hier geen sprake is. Het kabinet hecht wel degelijk aan het reïntegratieprimaat
van de eigenrisicodrager. Natuurlijk zijn in principe alle werkgevers verantwoordelijk
voor een goede reïntegratie van hun werknemers, doch voor wat betreft
de eigenrisicodrager zet het kabinet die verplichting toch nog eens extra
aan; hij krijgt een prominentere verantwoordelijkheid. Het kabinet verwacht
dan ook een actievere inzet van de eigenrisicodrager: het gaat hier om werkgevers
die verwachten de arbeidsongeschiktheidsproblematiek beter, effectiever, te
kunnen aanpakken dan de publieke verzekeraar. Vanuit die optiek ziet het kabinet
wel degelijk grond voor een verschillende behandeling tussen omslagleden en
eigenrisicodragers. Met de keus voor eigenrisicodragen kiezen zij ook voor
het dragen van die primaire verantwoordelijkheid, met de regelgeving die daarbij
hoort. De slagkracht van de publieke verzekeraar is daarbij niet de eerste
overweging. De eigenrisicodrager moet eerste de ruimte worden geboden gevallen
van arbeidsongeschiktheid binnen het eigen bedrijf op te lossen. Andere opties
komen eerst aan de orde als dat niet lukt. Ik kan me niet voorstellen dat
een eigenrisicodrager in die situatie enkele jaren zou afwachten wat de reactie
van de publieke verzekeraar daarop zal zijn. Eigenrisicodragers zijn slagvaardig
genoeg – en hebben er ook belang bij – om bij het mislukken van
reïntegratiepogingen contact op te nemen met de publieke verzekeraar. Artikel 77bDe leden van de PvdA-fractie achten het principe van de premiekwijtscheldingsregeling
een loyale uitwerking van de toezegging bij de behandeling van Wulbz. Zij
hebben echter problemen met de keuze van de loonsom als criterium in plaats
van het aantal werknemers om te bepalen of een werkgever aan de 5%-eis voldoet.
Zij illustreren hun bedenking aan de hand van een rekenvoorbeeld van twee
werkgevers. In het ene geval voldoet de werkgever wel aan de eis, in het andere
geval niet. Zij twijfelen in dit kader of wel wordt voldaan aan het gelijkheidsbeginsel.
Daarnaast vinden zij de regeling te ingewikkeld voor werkgevers. Concluderend
vragen zij waarom niet is gekozen voor een eenvoudiger en rechtvaardiger formulering.Het is correct dat in het voorbeeld dat door de leden van de PvdA-fractie
wordt geschetst de ene werkgever wel in aanmerking komt voor de premiekwijtscheldingsregeling
en de andere werkgever niet. Dit is inderdaad het gevolg van het hanteren
van de loonsom als criterium in plaats van het aantal werknemers. Het kabinet
heeft echter bewust gekozen voor de loonsom. Dit criterium is in de ogen van
het kabinet het meest zuivere en eerlijke criterium. Als bijkomend voordeel
is het hierdoor tevens mogelijk om op relatief eenvoudige wijze de WSW-uitbesteding
in de regeling op te nemen. De reden waarom is gekozen voor de loonsom is
in de eerste plaats dat dit een gegeven is dat thans door werkgevers en uitvoeringsinstellingen
in de administraties aanwezig is. Hanteren van de loonsommen vereist derhalve
geen additionele administratieve handelingen. In de tweede plaats
worden in de loonsom automatisch de deeltijdwerkende werknemers naar rato
meegenomen. In de derde plaats is de loonsom eenduidig omschreven en goed
te controleren. Dit laatste is veel lastiger indien zou worden uitgegaan van
aantallen werknemers. Immers, controle van de melding dat werknemers voltijd
werken is in veel gevallen nagenoeg onmogelijk. Uitgaan van aantallen werknemers
zonder rekening te houden met deeltijdwerkenden leidt tot een veel grotere
onrechtvaardigheid dan die waar de leden van de PvdA-fractie op wijzen. Het
is mogelijk dat in bepaalde vergelijkbare situaties de gekozen systematiek
tot verschillende uitkomsten leidt. Dit moet echter geaccepteerd worden als
de consequentie van het gekozen systeem. De uiterste rechtvaardigheid is in
gecompliceerde regelingen als deze nooit te bereiken, en het bereiken van
eenvoudiger formuleringen wordt zelfs met het streven daartoe niet gediend. Artikel 77e en 78De leden van de PvdA-fractie vragen om overlegging van de meest essentiële
algemene maatregelen van bestuur en verwijzen daarbij naar de algemene maatregel
van bestuur, bedoeld in artikel 78, zesde lid (premiedifferentiatie) en de
algemene maatregel van bestuur, bedoeld in artikel 77e, derde lid.Het spreekt voor zich dat ik gaarne bereid ben aan dit verzoek te voldoen,
althans voor zover het betreft de concept-algemene maatregel van bestuur inzake
premiedifferentiatie, die tegelijk met de nota naar aanleiding van het nader
verslag ook aan de Tweede Kamer is gestuurd. Van de algemene maatregel van
bestuur, bedoeld in artikel 77e, derde lid, is nog geen concept beschikbaar
vanwege het feit dat ik nog geen aanleiding heb gezien om nadere regels te
stellen. Zoals in de toelichting bij dit artikellid is aangegeven, is de mogelijkheid
van een algemene maatregel van bestuur opgenomen teneinde eventuele (uitvoerings-)
problemen die zich bij de regeling, bedoeld in de artikelen 77b tot en met
77d (de premiekwijtscheldingsregeling arbeidsgehandicapten) voor zouden kunnen
doen op te lossen. Tegelijk met de concept-algemene maatregel van bestuur
premiedifferentiatie is een concept-algemene maatregel van bestuur ter uitvoering
van de Wet arbeid gehandicapte werknemers aan de Tweede Kamer gestuurd. Deze
algemene maatregel van bestuur is van belang voor de bepaling van de groep
van personen waarop de hiervoor genoemde premiekwijtscheldingsregeling van
toepassing is. Ook dit concept1 zal ik uw Kamer
doen toekomen.Voorts vragen de leden van de fractie van de PvdA waarom de meest essentile
onderdelen van het systeem van premiedifferentiatie (onderscheid grote en
kleine werkgever, minimum- en maximumpremies) niet in de wettekst zelf zijn
vastgelegd.Bij de vormgeving van het wetsvoorstel is er voor gekozen om de hoofdlijnen
van het systeem van premiedifferentiatie in de wet zelf vast te leggen en
de concrete uitwerking hiervan in een algemene maatregel van bestuur. Dit
uitgangspunt heeft ertoe geleid dat de hiervoor genoemde onderdelen van het
systeem van premiedifferentiatie – waarvoor aanknopingspunten in de
wet zelf zijn opgenomen (artikel 78, zesde lid) – nader in de algemene
maatregel van bestuur zijn uitgewerkt. Het in de wet opnemen van de hiervoor
genoemde onderdelen van het systeem zou ertoe hebben geleid dat de uitwerking
van het systeem deels in de wet en deels in de algemene maatregel van bestuur
zijn weerslag zou hebben gevonden, hetgeen – mede uit het oogpunt van
toegankelijkheid ongewenst werd geacht. De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,F. H. G. de GraveXNoot1Dit concept is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt onder
griffienr. 119 115.3XNoot1Dit concept is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt onder
griffienr. 119 115.3 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19961997-24698-97b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl