Vreemdelingenwet e.a.; wijz. ivm koppelen aanspraak op voorzieningen aan rechtmatig verblijf; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24233, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

05-07-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24233 nr. 6

26-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidende opmerkingenAlgemeen 1. Inleiding1.1 De verhouding tussen het koppelingsbeginsel en het
beleid ten aanzien van langdurig illegalen1.2. Rapport van de Commissie-Zeevalking1.3 Voortraject2. Grondbeginselen wetsvoorstel 2.1. Categorieën vreemdelingen2.2. De voorwaardelijk toegelatenen2.3. Procederenden, de kortverblijvers en beleidsmatig
onuitzetbaren2.4. Het eigenlijke koppelingsbeginsel2.5. Het verblijfsrecht of de rechtmatigheid van het verblijf
moet blijken uit een bescheid2.6. Drie uitzonderingen3. Logistieke voorwaarden4. Financiering van medische zorg in acute noodsituatiesII ARTIKELEN Artikel I Onderdeel BOnderdeel COnderdeel EArtikelen II tot en met VArtikel VIArtikel VIIArtikelen VIII tot en met XVIIArtikelen XIX tot en met XXIArtikel XXIArtikelen XXII en XXIIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24233Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 203 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 233Wijziging van de Vreemdelingenwet en enige andere wetten teneinde de
aanspraak van vreemdelingen jegens bestuursorganen op verstrekkingen, voorzieningen,
uitkeringen, ontheffingen en vergunningen te koppelen aan rechtmatig verblijf
van de vreemdeling in Nederlandnr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 26 juni 1996 Inleidende opmerkingenMet belangstelling namen wij kennis van het verslag van de vaste commissie
voor Justitie over het wetsvoorstel. Wij zijn de fracties erkentelijk voor
de uitgebreide en diepgaande inbreng die het verslag bevat. Wij hopen met
deze nota de vele vragen en opmerkingen uit het verslag afdoende te beantwoorden.
Dat er enige tijd heeft gelegen tussen het uitbrengen van het verslag en deze
nota, werd veroorzaakt door de noodzaak tot een periode van bezinning. Het
verslag gaf daar naar ons oordeel aanleiding toe.In algemene zin merken wij op dat er in beginsel een breed draagvlak bestaat
voor het uitgangspunt dat vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland verblijven
geen aanspraak kunnen maken op voorzieningen die met collectieve middelen
worden bekostigd. Wij hebben wel geconstateerd dat de uitwerking van dit beginsel
in het wetsvoorstel heeft geleid tot vele vragen en – veelal kritische –
opmerkingen. Die kritiek richt zich vooral op de reikwijdte van het zgn. «koppelingsbeginsel»,
de voorstellen op het gebied van het onderwijs en de gezondheidszorg alsmede
op de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel. De vragen en kanttekeningen uit
het verslag sluiten aan bij commentaren die ons vanuit de samenleving bereikten.
Deze signalen uit parlement en samenleving hebben ertoe geleid het wetsvoorstel
nogmaals te bezien met de oorspronkelijke doelstelling voor ogen. Dit heeft
geleid tot wijziging van het wetsvoorstel. Wij spreken de hoop uit met deze
wijzigingen zo veel mogelijk tegemoet te zijn gekomen aan de bezwaren die
tegen het oorspronkelijke ontwerp bestonden. Zonder evenwel te zeer afbreuk
te doen aan de doelstelling die aan het wetsvoorstel ten grondslag ligt. Juist
vanwege het belang dat het onderhavige wetsvoorstel heeft als voorwaarde voor
het effectueren van een geïntegreerd vreemdelingenbeleid, hechten wij
aan de aanvaarding ervan.Voor wij ingaan op de vragen en opmerkingen uit het verslag, zetten wij
graag nogmaals uiteen wat ons voor ogen staat en welke wijzigingen van het
wetsvoorstel wij voorstellen. Wij volgen daarbij de ontstaansgeschiedenis
van en de algemene kritische vragen en opmerkingen bij het wetsvoorstel.
Voorts verwijzen wij naar de meegezonden nota van wijziging met de daarbij
behorende toelichting.De aanleiding van het wetsvoorstel vormen de aanbevelingen uit het rapport
van de Commissie Binnenlands Vreemdelingentoezicht, hierna: de commissie Zeevalking.
Een van de centrale aanbevelingen van de commissie Zeevalking luidde dat «illegaal
in Nederland verblijvende vreemdelingen in beginsel van het gebruik van collectieve
voorzieningen moeten worden uitgesloten, teneinde illegaal verblijf tegen
te gaan». Daarbij ging het erom wegen te vinden die het mogelijk maken
het binnenlands vreemdelingentoezicht zodanig te ontlasten, dat dit beter
uitvoerbaar wordt. Consistentie in het overheidsbeleid brengt met zich mee
dat het streven naar bestrijding van illegaal verblijf niet wordt doorkruist
door een specifiek voorzieningenbeleid. Aanleiding om te komen met deze aanbevelingen
was uitdrukkelijk niet de veronderstelling, dat op grote schaal door illegalen
gebruik zou worden gemaakt van voorzieningen; de commissie gaf aan dat haar
daarvan niet was gebleken.Het vorige kabinet onderschreef in principe de aanbevelingen van de commissie.
Wel werd een voorbehoud gemaakt op het punt van de criteria en voorwaarden
voor aanspraken op voorzieningen van rechtmatig in Nederland verblijvende
vreemdelingen. De voorstellen van de commissie werden op dat onderdeel te
grofmazig geacht. Het vorige kabinet heeft het met name wenselijk gevonden
onderscheid te kunnen maken naar de diverse categorieën van rechtmatig
verblijf in relatie tot de toekenning van aanspraken (Kamerstukken II 1990/91,
22 146, nr. 1). De regering heeft met de indiening van het wetsvoorstel
deze beleidslijn willen voortzetten en heeft daarmee uitvoering willen geven
aan het regeerakkoord. Met het wetsvoorstel wordt beoogd bestuursorganen te
voorzien van de mogelijkheid bij het geven van een beschikking een verblijfstoets
uit te voeren. Het uitblijven van een consequent uitgevoerde verblijfspositietoets
doorkruist het geïntegreerd vreemdelingenbeleid. Dit beleid houdt in
dat de vreemdeling die hier anders dan ten behoeve van kort verblijf rechtmatig
wil verblijven, toelating moet aanvragen en wie niet is toegelaten Nederland
onverwijld dient te verlaten. Bij een dergelijk beleid past het niet dat illegaal
in Nederland verblijvende vreemdelingen toegang hebben tot het stelsel van
collectieve voorzieningen. Temeer daar waar die vreemdeling door gebruik te
maken van voorzieningen, verstrekkingen en uitkeringen (hierna: collectieve
voorzieningen) in staat wordt gesteld zijn wederrechtelijk verblijf voort
te zetten. Dit biedt hem de mogelijkheid zich in de Nederlandse samenleving
in te burgeren, waardoor de uitzetting in ernstige mate kan worden belemmerd.
Uit het beginsel van een geïntegreerd vreemdelingenbeleid volgt ook dat
(nog) niet onvoorwaardelijk toegelaten vreemdelingen die wel rechtmatig in
Nederland verblijven, niet in dezelfde mate als diegenen die wel onvoorwaardelijk
zijn toegelaten aanspraak kunnen maken op het stelsel van collectieve voorzieningen.
Hier geldt dat zolang de Nederlandse overheid niet of nog niet instemt met
het bestendig verblijf in Nederland, die vreemdeling niet in de gelegenheid
moet worden gesteld een zodanige positie in de Nederlandse samenleving in
te nemen, die het toelatings- en terugkeerbeleid doorkruist. Met andere woorden
het niveau van voorzieningen voor vreemdelingen dient te worden afgestemd
op de verblijfspositie van de vreemdeling. Anderzijds niet zo ver doorvoeren
dat alle deelname van ook illegale vreemdelingen aan het maatschappelijk leven
wordt tegengegaan.Aan de hand van een aantal algemene opmerkingen en vragen uit het verslag
gaan wij in op het belang van het wetsvoorstel, het koppelingsbeginsel en
de uitvoeringspraktijk. Indringende vragen zijn gesteld over de meerwaarde
van het wetsvoorstel ten opzichte van het bestaande wettelijke systeem. Verwezen
werd daarbij naar reeds tot stand gebrachte koppelingen, maatregelen
als de invoering van de verschillende identificatieplichten en het uitsluitend
verstrekken van een sociaal-fiscaal nummer (hierna te noemen sofi-nummer)
aan verblijfsgerechtigden. Maatregelen die juist zijn geïntroduceerd
om misbruik en illegaal verblijf tegen te gaan. Wij erkennen dat de relatie
tussen de bestaande maatregelen en het wetsvoorstel onvoldoende duidelijk
is gemaakt, waardoor wij er kennelijk niet in zijn geslaagd voldoende over
het voetlicht te brengen welke functie het wetsvoorstel vervult bij het geïntegreerd
vreemdelingenbeleid. Voor het uitsluiten van illegale vreemdelingen van collectieve
voorzieningen is het nodig het ontbreken van een verblijfsrecht als algemeen
uitsluitende voorwaarde voor het toekennen van aanspraken te formuleren én
het hebben van een verblijfsrecht als voorwaarde voor het toekennen van aanspraken
op te nemen. Zolang een dergelijke koppeling tussen verblijfsrecht en aanspraak
niet heeft plaatsgevonden, kan een aanspraak niet worden onthouden aan een
illegale vreemdeling.Maatregelen als het invoeren van een identificatieplicht en het opnemen
van een sofi-nummer vergemakkelijken de uitvoering en het opsporen van fraude
en misbruik van voorzieningen. Deze maatregelen bieden evenwel geen mogelijkheid
tot het uitsluiten van illegale vreemdelingen, zolang het hebben van verblijfsrecht
geen voorwaarde is bij het toekennen van een aanspraak. Van misbruik of fraude
is immers pas sprake, indien men gebruik maakt van een collectieve voorziening
en niet aan de voorwaarden voldoet voor de toekenning ervan. Het wetsvoorstel
ontleent zijn bestaansrecht dan ook aan het introduceren van illegaal verblijf
als een algemene uitsluitende voorwaarde voor aanspraken op met collectieve
middelen gefinancierde voorzieningen, uitkeringen en verstrekkingen. Dit koppelingsbeginsel
is overigens niet geheel nieuw. Er zijn reeds een aantal «koppelingen»
tot stand gebracht. In bepaalde sociale zekerheidswetgeving wordt een verblijfsrecht
als voorwaarde voor verstrekkingen of prestaties geformuleerd. Dit wetsvoorstel
vormt het sluitstuk van deze ontwikkeling, met het introduceren van een algemeen
beginsel.Daarmee komen we aan het koppelingsbeginsel dat het wetsvoorstel introduceert
in artikel 8b van de Vreemdelingenwet. Dit artikel stipuleerde aanvankelijk
dat vreemdelingen die hier rechtmatig verblijven en die onvoorwaardelijk tot
Nederland zijn toegelaten aanspraak kunnen maken op collectieve voorzieningen,
tenzij bij wet uitdrukkelijk anders is bepaald. De kritiek betrof onder meer
het feit dat, door de gekozen formulering, het erop leek dat vreemdelingen
die niet rechtmatig in Nederland verblijven én een aantal categorieën
vreemdelingen die hier wel rechtmatig verblijven «op een hoop werden
gegooid» en in gelijke mate en in algemene zin van aanspraken op collectieve
voorzieningen werden uitgesloten. Dit was het gevolg van de algemeenheid van
de formulering in combinatie met een invalshoek waarin was gekozen voor een
positieve formulering. Beoogd werd vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland
verblijven categorisch uit te sluiten van collectieve voorzieningen en te
differentiëren in de aanspraken van rechtmatig in Nederland verblijvende
vreemdelingen. Onvoorwaardelijk toegelaten vreemdelingen kunnen meer aanspraken
doen gelden dan de vreemdelingen die hier weliswaar rechtmatig verblijven,
maar (nog) niet zijn toegelaten of (nog) niet onvoorwaardelijk zijn toegelaten.
Wij beseffen dat het oorspronkelijke artikel 8b van de Vreemdelingenwet en
de memorie van toelichting er onvoldoende in geslaagd zijn dit onderscheid
tot uitdrukking te brengen. Van verschillende zijde is gewezen op de negatieve
effecten die van de gekozen opzet uitgaan.Naar aanleiding van de kritiek is artikel 8b van de Vreemdelingenwet aangepast.
In de bijgevoegde nota van wijziging wordt gekozen voor een andere invalshoek.
Het nieuwe artikel 8b van de Vreemdelingenwet volstaat met het
formuleren van het uitgangspunt dat illegale vreemdelingen geen aanspraken
op collectieve voorzieningen kunnen doen gelden. Dit uitgangspunt wordt daarmee
een beginsel van het vreemdelingenrecht. In feite wordt daarmee duidelijker
het oorspronkelijke koppelingsbeginsel, dat een onderscheid tussen rechtmatig
en onrechtmatig verblijvende vreemdelingen aanbracht, verwoord.Naast de beperking van de algemeen uitsluitende voorwaarde van artikel
8b tot de categorie illegale vreemdelingen heeft de zorg van een aantal fracties
over de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel ertoe geleid, dat ook voor wat
betreft de soort aanspraken een herziening van het koppelingsbeginsel heeft
plaatsgevonden. De algemene uitsluiting heeft betrekking op aanspraken op
de toekenning van verstrekkingen, voorzieningen en uitkeringen. Voor zover
het de aanspraken op toekenning van een ontheffing of een vergunning betreft,
wordt gekozen voor een ander systeem. Op deze punten volgt geen algemene uitsluiting,
maar wordt de mogelijkheid geopend bij wet of bij algemene maatregel van bestuur
vergunningen en ontheffingen aan te wijzen, waar bij de beoordeling van de
aanvraag wel een verblijfstoets plaatsvindt. Dit biedt de mogelijkheid om
de relevantie van de verblijfstoets te bezien in het kader van het geïntegreerd
vreemdelingenbeleid. Het is met het oog daarop niet doelmatig noch gewenst
om in alle gevallen bij voorbeeld bij het afgeven van een visvergunning, een
parkeervergunning of een museumjaarkaart een verblijfstoets uit te voeren.
Het is wel doelmatig dat te doen voor het verstrekken van een rijbewijs, een
huisvestingsvergunning of een werkvergunning. Hiermee wordt een ondoelmatige
belasting van bestuursorganen voorkomen, die gevolg zou zijn geweest van het
oorspronkelijk geformuleerde uitgangspunt. Dat zou ertoe hebben geleid dat
voorafgaand aan elk beschikkend handelen van een bestuursorgaan een verblijfstoets
zou moeten plaatsvinden. In het kader van een sober doch humaan vreemdelingenbeleid
past het niet dat de overheid ernaar streeft illegale vreemdelingen met alle
mogelijke middelen uit het maatschappelijke leven te weren, maar wel dat geen
aanspraken worden gehonoreerd die in belangrijke mate bijdragen aan de feitelijke
voortzetting van illegaal verblijf.Op het koppelingsbeginsel in artikel 8b zijn een drietal uitzonderingen
gemaakt. Die uitzonderingen zijn onder meer het gevolg van internationale
verplichtingen. Het betreft de onderwerpen: onderwijs, gezondheidszorg en
rechtsbijstand. De bepalingen over het onderwijs en de gezondheidszorg hebben
aanleiding gegeven voor vele kritische beschouwingen. In de toelichting op
de nota van wijziging (onderwijs) en in deze nota (gezondheidszorg) vindt
naar aanleiding van de kritiek een nadere precisering plaats van het beleid.
Deze houdt het volgende in.Bij de onderwijsbepalingen bestond de vrees dat onderwijsinstellingen
zich als vreemdelingrechtelijke opsporings- en controle-instanties dienden
op te stellen in verband met de controle op verblijfsrecht bij toelating tot
het onderwijs. Tevens gold de kritiek het afbreken van de opleiding of studie
bij het beëindigen van de leerplicht.Wij bestrijden dat scholen zich als opsporingsdiensten dienen op te stellen.
Er bestaat geen verplichting voor de school eventueel geconstateerd illegaal
verblijf aan de vreemdelingendiensten te melden. De verblijfstoets vindt uitsluitend
plaats in het kader van de beoordeling van het verzoek tot de school toegelaten
te worden. In de nota van wijziging wordt evenwel voor een andere benadering
gekozen. Kinderen van illegale vreemdelingen moeten tot 18 jaar tot een opleiding
worden toegelaten. Na het bereiken van de 18-jarige leeftijd kan een eenmaal
begonnen opleiding worden voltooid. Deze opzet betekent dat een onderwijsinstituut
de leeftijd controleert bij aanvang van de opleiding, maar niet
wordt verplicht jaarlijks deze controle uit te voeren. Daarnaast geldt dat
toelating tot het onderwijs openstaat voor alle vreemdelingen die rechtmatig
in Nederland verblijven. De onderwijsbepalingen laten onverlet het bestaande
beleid uit het vreemdelingenrecht op het punt van het zgn. studiebeleid en
de inburgeringsprogramma's. Bij subsidiëring van het onderwijs door het
Rijk, wordt daarvan vanzelfsprekend ook uitgegaan. Een andere invalshoek zou
immers een doorkruising betekenen van het vreemdelingrechtelijke beleid inzake
toelating voor studiedoeleinden (zie Vreemdelingencirculaire onder B14). Ook
hier geldt dat het toetsingsmoment plaatsvindt bij aanvang van de opleiding.
De instelling hoeft niet bij aanvang van elk studiejaar de verblijfstitel
te controleren. Deze nieuwe opzet is vooral gekozen vanwege de consequenties
die het oorspronkelijke voorstel voor de scholen betekende. Voor alle duidelijkheid
melden wij hier dan ook dat de toelating tot een opleiding uiteraard niet
betekent dat daaruit automatisch een vreemdelingrechtelijke toelating volgt.
Met andere woorden: aan de toelating tot een opleidingsinstituut kunnen in
geen enkel opzicht verblijfsrechtelijke aanspraken worden ontleend, noch kan
die toelating met succes aan een uitzetting worden tegengeworpen. In de toelichting
van de nota van wijziging wordt uitvoerig op dit punt ingegaan.Het criterium «acute nood» bij de financiering van gezondheidszorg
heeft eveneens tot veel verwarring en onduidelijkheid aanleiding gegeven.
Wat moet daaronder worden verstaan en welke zorg moet worden vergoed? Hier
geldt uiteraard primair het beginsel dat de hulpvrager de zorg betaalt die
hij ontvangt. Dat uitgangspunt geldt ook in de relatie hulpverlener –
illegale vreemdeling. Omdat hulpverleners in acute situaties geen hulp mogen
onthouden, ook niet als er geen zicht is op vergoeding van de kosten, wordt
een regeling getroffen voor tegemoetkoming in de kosten die het gevolg zijn
van het verlenen van hulp in acute noodsituaties, indien die kosten niet door
de patiënt kunnen worden vergoed. Mede gelet op de commentaren vanuit
het veld, wordt een nadere uitwerking gegeven aan de voorwaarden zoals deze
zijn geformuleerd op blz. 23 van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel.
Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de zorginhoudelijke voorwaarden en
de procedureel-technische voorwaarden waaronder tot uitkering uit het bedoelde
fonds kan worden overgegaan.Gefinancierd blijft ook zorg waarbij een algemeen volksgezondheidsbelang
in het geding is. Dat wil zeggen ook onderdelen van de preventieve volksgezondheid
blijven toegankelijk voor illegale vreemdelingen: preventieve jeugdzorg inclusief
vaccinaties, de bestrijding van infectieziekten en de zorg rond zwangerschap
en geboorte.Betekent de nieuwe formulering van artikel 8b dat alle rechtmatig in Nederland
verblijvende vreemdelingen gelijke aanspraken op collectieve voorzieningen
kunnen doen gelden? Neen, differentiatie naar verblijfsstatus blijft mogelijk.
Wij hebben in het verslag geen breed gedragen bezwaren gelezen tegen het beginsel
dat bij de toekenning van aanspraken wordt gekeken naar de aard van het verblijfsrecht.
De wenselijkheid op dit punt te kunnen differentiëren is, zoals aangegeven,
al door het vorige kabinet uitgesproken naar aanleiding van de aanbevelingen
van de commissie Zeevalking.Vreemdelingen die een onvoorwaardelijk verblijfsrecht hebben, kunnen meer
aanspraken doen gelden dan vreemdelingen met een voorwaardelijk verblijfsrecht.
Voor de laatste groep, zijn bijzondere voorzieningen gefinancierd uit collectieve
middelen voorhanden. Wij doelen op de voorzieningen die worden verstrekt krachtens
de Wet Centraal orgaan opvang asielzoekers, de Wet gemeentelijke zorg voor
houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf en de zogenoemde ROA-regeling.
Op basis van deze regelingen wordt een basispakket voorzieningen verstrekt
aan de vreemdelingen die (nog) geen onvoorwaardelijk verblijfsrecht hebben.
In dit verband wordt gewezen op de vreemdelingenrechtelijke beleidswijziging
die recentelijk aan de Tweede Kamer is medegedeeld (TK 19 637 nr. 178).
Sneller zal worden overgegaan tot het opleggen van een voorwaardelijke vergunning
tot verblijf. Achtergrond hiervan is de wens om vreemdelingen niet zo lang
in onzekerheid te laten. Dit betekent dat grote groepen vreemdelingen die
beleidsmatig niet verwijderbaar zijn en geen verblijfsstatus hebben, niet
meer zullen voorkomen.Voor vreemdelingen die geen onvoorwaardelijk verblijfsrecht hebben, maar
die niet onder een van genoemde regelingen vallen, geldt: ofwel dat zij de
beslissing op hun aanvraag niet in Nederland mogen afwachten (bijvoorbeeld
in verband met het mvv-vereiste) ofwel dat zij voor verblijf in Nederland
over voldoende middelen van bestaan dienen te beschikken.Dat deze vreemdelingen niet dezelfde positie verkrijgen als de onvoorwaardelijk
toegelaten vreemdelingen, is inherent aan het voorwaardelijk karakter van
hun verblijf. Bij de toekenning van voorzieningen dient een evenwicht te worden
gevonden tussen de mogelijkheid zinvol deel te nemen aan de samenleving, en
het voorwaardelijk karakter van het verblijf. Dit laatste betekent dat met
toekenning van collectieve voorzieningen geen onomkeerbaar proces van verankering
in de samenleving mag worden ingezet, in die zin dat de positie die deze vreemdeling
in de samenleving opbouwt, kan worden tegengeworpen aan de uitzetting. Alleen
aan de categorie kortverblijvers (vakantie, familiebezoek) worden in beginsel
alle aanspraken op collectieve voorzieningen onthouden. Het gaat dan om een
verblijf tot drie maanden. Toelating tot Nederland van deze vreemdelingen
geschiedt onder de voorwaarde van voldoende middelen van bestaan.Na artikel 8b, dat alleen ziet op de uitsluiting van illegale vreemdelingen,
wordt een nieuw artikel 8c ingevoegd, waarin de uitgangspunten voor de toekenning
van aanspraken van rechtmatig verblijvende vreemdelingen, en de differentiatie
daarin, zijn opgenomen. Het geïntegreerd vreemdelingenbeleid wordt richtsnoer
bij de toekenning van aanspraken. Voor een nadere uitwerking hiervan wordt
verwezen naar de toelichting op bijgaande nota van wijziging.Aan het slot van deze inleidende opmerkingen gaan wij in op de zorg die
door verschillende fracties is uitgesproken over de uitvoerbaarheid van het
wetsvoorstel. Voor uitvoering van het wetsvoorstel zijn de volgende aspecten
van belang. Allereerst wordt gewezen op het aspect dat het rechtmatig verblijf
eenvoudig aan te tonen en te controleren is. Dit impliceert dat vreemdelingen
die hier rechtmatig verblijf genieten, beschikken over een document waaruit
op eenvoudige wijze het rechtmatig verblijf van de desbetreffende vreemdeling
blijkt en dat uitvoerende instanties inzage hebben in dat document en een
kopie van dat document kunnen maken. Daarbij is van zeer groot belang dat
eenvoudig navraag kan worden gedaan omtrent de juistheid van de gegevens over
het rechtmatig verblijf. Uitgangspunt is dat de uitvoeringsorganen die zijn
betrokken bij de uitvoering van het wetsvoorstel de gemeentelijke basisadministratie
persoonsgegevens raadplegen bij de controle van de gegevens omtrent de verblijfsstatus.
De koppeling tussen het vreemdelingenadministratiesysteem (VAS) en de gemeentelijke
basisadministratie (GBA) maakt het mogelijk bij de GBA te informeren naar
de laatste gegevens omtrent het verblijfsrecht. In onderdeel 2.5. van deze
nota worden de vele vragen beantwoord die zijn gesteld naar aanleiding van
deze koppeling. Tot slot wordt opgemerkt dat het wetsvoorstel voorziet in
de maatregelen die nodig zijn voor de uitvoering van het wetsvoorstel, voor
zover een formeelwettelijke grondslag vereist is en bestaande wetgeving daarin
niet al voorziet. Met het oog op de doelmatige uitvoering van het wetsvoorstel is gekeken
naar de reikwijdte van het koppelingsbeginsel en de consequenties voor de
uitvoeringspraktijk. Ook de nieuwe vormgeving van de onderwijsbepalingen en
het beleid inzake de gezondheidszorg zijn mede ingegeven vanuit het oogpunt
van een goede uitvoering van het wetsvoorstel. Wij vertrouwen erop dat de
maatregelen die zijn getroffen ter bevordering van de uitvoeringspraktijk
zullen bijdragen aan een goede uitvoering van het wetsvoorstel. Juist met
het oog op het effectueren van het geïntegreerd vreemdelingenbeleid is
het belang daarvan groot. Algemeen 1. InleidingWij zijn verheugd te vernemen dat de leden van de fractie van de PvdA
kunnen instemmen met het principe van het geïntegreerd vreemdelingenbeleid.
Deze leden kunnen ook instemmen met het koppelingsbeginsel voor zover het
om de niet toegelaten vreemdelingen gaat. Deze vreemdelingen bevinden zich
onrechtmatig in Nederland en dienen in het algemeen verstoken te blijven van
verstrekkingen, voorzieningen en uitkeringen ten laste van de collectieve
middelen, aldus deze leden. Zoals uit de inleidende opmerkingen blijkt, beperkt
het nieuw geformuleerde koppelingsbeginsel, neergelegd in artikel 8b, zich
tot de vreemdelingen die geen rechtmatig verblijf genieten in de zin van artikel
1b van de Vreemdelingenwet. Deze vreemdelingen kunnen geen aanspraken doen
gelden op verstrekkingen, voorzieningen en uitkeringen en in bepaalde gevallen
geldt dit ook voor ontheffingen en vergunningen. Terecht stellen deze leden
dat dit principe reeds in onze wetgeving is verankerd. Het onderhavige wetsvoorstel
vormt het sluitstuk en formuleert het koppelingsbeginsel expliciet als algemeen
beginsel in de Vreemdelingenwet. Voorts stellen deze leden enkele vragen over
de uitvoeringspraktijk: dient aan iedere handeling van een bestuursorgaan
betrekking hebbend op een vreemdeling een onderzoek naar de verblijfsstatus
vooraf te gaan, moet de verblijfsstatus altijd worden getoetst bij de vreemdelingendienst
of het GBA, heeft de controle betrekking op alle vreemdelingen?Zoals hierboven aangegeven beperkt het koppelingsbeginsel zich tot illegale
vreemdelingen die een beschikking vragen van een bestuursorgaan voor zover
het gaat om verstrekkingen, voorzieningen en uitkeringen. Indien het gaat
om de aanvraag van een beschikking met betrekking tot een vergunning of ontheffing,
kent de wet geen algemene koppeling, zodat niet in alle gevallen een verblijfstoets
wordt uitgevoerd. De aanvrager van een beschikking moet op grond van artikel
4:3 van de Algemene wet bestuursrecht de gegevens en bescheiden overleggen
die voor een beslissing op de aanvraag nodig zijn en waarover hij redelijkerwijs
de beschikking kan krijgen. Het bestuursorgaan kan bij de GBA navraag doen
naar de meest recente gegevens over de verblijfsstatus van de aanvrager. Daarnaast
kent een aantal wetten een legitimatieverplichting teneinde de identiteit
van de aanvrager vast te kunnen stellen en worden geen nieuwe sofi-nummers
uitgereikt aan vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland verblijven.
In de regel zal de GBA worden geraadpleegd ter controle van de verblijfsrechtelijke
gegevens. Hiervan kan worden afgeweken afhankelijk van de omstandigheden van
het concrete geval.Wij hebben niet de vrees dat bestuursorganen het koppelingsbeginsel eenvoudigweg
zullen negeren omdat – gezien de al ingevoerde maatregelen ten aanzien
van het sofi-nummer en de identificatieplicht – een verzadigingspunt
wordt bereikt met betrekking tot controlehandelingen. De leden van deze fractie
vroegen daarnaar. De reikwijdte van het koppelingsbeginsel in algemene zin
wordt beperkt. Daar waar dit wetsvoorstel een nieuwe koppeling
tussen verblijfsrecht en aanspraken introduceert, zijn in de regel andere
bestuursorganen belast dan die welke belast zijn met de uitvoering van regelgeving
waar al een koppeling tot stand is gebracht. Tevens biedt de koppeling tussen
VAS en GBA de mogelijkheid op eenvoudige wijze de verblijfsstatus van de aanvrager
te controleren. Zoals is aangegeven menen wij met de voorstellen ten aanzien
van het onderwijs en de gezondheidszorg zo veel mogelijk tegemoet te komen
aan de signalen die vanuit de kring van het onderwijs en gezondheidszorg zijn
geuit. Overigens merken wij op dat wij uiteraard niet kunnen treden in de
dienstverlening die vanuit die instellingen wordt verzorgd.De leden van de PvdA-fractie constateren voorts het probleem van illegaal
verblijf in de grote steden, waarbij zij doelen op administratieve problemen
en een tekort aan personeel bij vreemdelingendiensten. Zij vragen wat de bijdrage
van dit wetsvoorstel zal zijn aan de oplossing van deze problemen. Tevens
vragen deze leden zich af of de vrees gerechtvaardigd is dat dit wetsvoorstel
juist meer administratieve handelingen met zich zal meebrengen, waardoor de
situatie in de praktijk onveranderd blijft.Wij verwachten niet dat de invoering van dit wetsvoorstel gevolgen heeft
voor de administratieve werkwijze van de vreemdelingendiensten. Deze zullen,
zoals dat in het verleden het geval was, de aanvragen van vreemdelingen behandelen
en de resultaten hiervan in het VAS invoeren. Wel zal door dit wetsvoorstel
het belang toenemen dat op tijd een beslissing omtrent het verblijfsrecht
wordt afgegeven. Met de uitvoering van het stappenplan én een goede
en sluitende regeling inzake het mvv-vereiste verwachten wij dat de termijnen
worden gehaald. De praktijk leert namelijk dat in die gevallen, waarin het
mvv-vereiste wordt gehanteerd, de termijnen voor afdoening worden gehaald.Voor de vreemdelingendiensten en de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) brengt de uitvoering van het wetsvoorstel niet meer administratieve
handelingen met zich mee. Dit geldt ook niet voor de nieuwe bepaling in de
Vreemdelingenwet, waarin wordt geregeld dat de Minister van Justitie een document
of verklaring dient af te geven, waaruit het rechtmatig verblijf blijkt. Het
gaat hier immers om een al bestaande praktijk. Wij wijzen op de verblijfsdocumenten
die reeds worden verstrekt en de verklaringen omtrent het verblijf waarvan
in het paspoort van de vreemdeling aantekening wordt gedaan.Door de – met het oog op dit wetsvoorstel geïntroduceerde –
koppeling van het VAS-GBA worden de vreemdelingendiensten en de IND ontlast.
Gedoeld wordt op de werkzaamheden die tot voor kort door de vreemdelingendiensten
en de IND werden verricht in het kader van het verstrekken van informatie
over de verblijfsstatus aan de uitvoeringsinstanties, en die als gevolg van
de introductie van de koppeling VAS-GBA grotendeels vervallen.De leden van de fractie van het CDA kunnen het wetsvoorstel en de doelstellingen
van het wetsvoorstel onderschrijven. Met belangstelling hebben wij kennis
genomen van de opvatting van de leden van de fractie over de noodzaak van
het onderhavige wetsvoorstel met het oog op het behoud en de versterking van
het maatschappelijk draagvlak voor de opvang en integratie van vluchtelingen
en andere toegelaten vreemdelingen. Terecht merken deze leden op dat met de
uitbreiding van het koppelingsbeginsel de overige onderdelen van het geïntegreerd
vreemdelingenbeleid niet veronachtzaamd mogen worden. De leden van de CDA-fractie
herinneren de overheid in hun reactie aan het adagium «niet toelaten
is uitzetten» en op de beoogde intensivering van het uitzettingsbeleid.
Ook wij zijn van oordeel dat een actief terugkeer- en uitzettingsbeleid nodig
is, wil er sprake zijn van een helder, rechtvaardig en strikt asiel- en vreemdelingenbeleid.
Dit past binnen het kader van een consequent uitgevoerd geïntegreerd
vreemdelingenbeleid. In dit verband willen wij wijzen op de brief van de eerste
ondergetekende aan de Tweede Kamer van 23 februari 1996 (Kamerstukken II,
1995–1996, 19 637, nr. 174). Daarin zijn de hoofdlijnen uiteengezet
van een geïntegreerde aanpak van het terugkeerbeleid. Uitgangspunt van
dit beleid is dat de asielzoeker waarvan is vastgesteld dat hij geen recht
heeft op verblijf in Nederland, daadwerkelijk dient terug te keren naar het
land van herkomst. Vrijwillige terugkeer is daarbij de meest wenselijke optie,
maar gedwongen terugkeer is het onvermijdelijke complement daarvan. Voor beide
opties worden thans een aantal maatregelen ontwikkeld, waarmee aan het adagium
«niet toelaten is uitzetten» sluitend gestalte wordt gegeven.Wij hebben met genoegen kennis genomen van de instemming van de leden
van de fractie van de VVD met het koppelingsbeginsel als algemeen principe
van het vreemdelingenrecht. Deze leden onderkennen het belang dat het wetsvoorstel
heeft voor het ontmoedigen van het verblijf van illegale vreemdelingen in
Nederland. Het antwoord op de vraag of inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
nodig is, als er sprake zou zijn van een algehele identificatieplicht, luidt
bevestigend. Ook indien er een algehele identificatieplicht zou gelden, is
aanpassing van de regelgeving nodig. Immers, geregeld moet worden dat onrechtmatig
verblijf een uitsluitende voorwaarde wordt voor het gebruik van collectieve
voorzieningen. Zonder het opnemen van een dergelijke voorwaarde kan de voorziening
niet worden geweigerd op de grond dat men niet over een verblijfsrecht beschikt.
De bestaande verschillende identificatieplichten spelen een rol bij de fraudebestrijding,
in die zin dat daarmee de taak wordt verlicht van degenen die met de uitvoering,
controle en handhaving van de desbetreffende wetgeving zijn belast. In de
wetgeving waarin de koppeling reeds is ingevoerd, zoals in de Algemene bijstandswet,
zijn bepalingen met betrekking tot een identificatieverplichting opgenomen.
Ook bij handhaving van de bepalingen uit dit wetsvoorstel kan een specifieke
identificatieplicht niet worden gemist, wil een adequate toetsing plaatsvinden.De leden van de VVD-fractie missen in de memorie van toelichting een financiële
paragraaf en vragen wat de financiële consequenties zijn van de invoering
van de wet, mede in ogenschouw nemende de koppeling van het Vreemdelingen
administratie systeem (VAS) en de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens
(GBA).Het wetsvoorstel beoogt te ontmoedigen dat vreemdelingen in Nederland
niet-rechtmatig verblijven. Dit wordt bereikt door niet-rechtmatig verblijvende
vreemdelingen uit te sluiten van overheidsvoorzieningen. Zo wordt tegelijkertijd
ook misbruik van deze voorzieningen bestreden.Er zijn twee soorten financiële consequenties te onderscheiden bij
het wetsvoorstel, namelijk de kosten om het wetsvoorstel uit te voeren waaronder
de kosten verbonden aan het controleren van de verblijfsstatus van de vreemdeling,
én de besparingen die kunnen optreden omdat voorzieningen niet meer
openstaan voor groepen die er nu wel gebruik van maken.De uitvoeringskosten van de koppeling VAS-GBA bedragen 0,8 miljoen per
jaar en hangen samen met het berichtenverkeer en de structurele kosten van
onderhoud bij de politiekorpsen. Deze kosten worden uit de desbetreffende
begrotingen gefinancierd. De meeste uitvoeringsorganisaties zijn al aangesloten
op het GBA-netwerk en de kosten die met het gebruik van de GBA zijn gemoeid,
worden voor de organisaties al begroot. Het raadplegen van VAS/GBA door een
niet-rijksafnemer kost in 1996 f 0,48 per bericht. Dit is nu nog f 0,72
per bericht.Voor wat de koppeling VAS-GBA betreft, wordt in de financiering ervan
voorzien door de begroting van de ministeries van Justitie en Binnenlandse
Zaken. De besparingen die optreden omdat voorzieningen niet meer openstaan voor
personen die er nu wel gebruik van maken zijn moeilijk te ramen. Dit komt
omdat de verblijfsstatus in de regel niet wordt geregistreerd. De besparing
van 11 miljoen die wordt genoemd, heeft betrekking op de Algemene bijstandswet
en wordt aangewend voor de financiering van de kosten voor medische zorg in
acute noodsituaties.De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
het wetsvoorstel. Zij verwezen naar het Regeerakkoord dat het koppelingswetsvoorstel
noemt, maar deze leden kenden ten tijde van de totstandkoming van het Regeerakkoord
de inhoud van het wetsvoorstel niet.Het klopt dat de indiening van dit wetsvoorstel heeft plaatsgevonden nadat
het Regeerakkoord was gesloten. Nu het nieuw geformuleerde koppelingsbeginsel
meer dan in het oorspronkelijke ontwerp de aanbeveling van de Commissie Zeevalking
op het gebied van de koppeling verwoordt, komen wij wellicht ook meer tegemoet
aan de beeldvorming die bij de leden van deze fractie ten tijde van het Regeerakkoord
bestond over het wetsvoorstel. Begrijpen wij deze leden goed, dan zijn ook
zij in algemene zin van oordeel dat vreemdelingen die hier illegaal verblijven
geen gebruik mogen maken van collectieve voorzieningen. Van dit uitgangspunt
zijn naar het oordeel van deze leden in elk geval uitgezonderd onderwijs aan
leerplichtige kinderen en de gezondheidszorg. Ook wij zijn van oordeel dat
het onderwijs voor leerplichtige kinderen en de gezondheidszorg toegankelijk
dienen te zijn onafhankelijk van de verblijfsstatus. Voor wat betreft het
onderwijs bevat de nota van wijziging de mogelijkheid na afloop van de leerplicht
de opleiding af te maken, zonder dat hiermee overigens een verblijfsrecht
wordt gecreëerd. Wat de gezondheidszorg betreft wordt de toegang tot
de voorzieningen niet beperkt, echter vindt financiering uit collectieve middelen
van zorg aan illegale vreemdelingen uitsluitend plaats voor zover het gaat
om bepaalde preventieve zorg en de zorg in noodsituaties.De leden van de D66-fractie wijzen in hun reactie erop dat een overheid
die een niet-rechtmatig verblijvende vreemdeling praktisch alle rechten ontzegt,
maar niet overgaat tot uitzetting, zich niet aan alle verantwoordelijkheid
zal kunnen onttrekken. Uitsluiting en uitzetting dienen volgens deze leden
«hand in hand» te gaan. In dit kader vraagt de D66-fractie de
regering uiteen te zetten welke maatregelen zij neemt om het vertrek van deze
categorie vreemdelingen metterdaad te bevorderen.Voor wat het metterdaad bevorderen van het vertrek van deze categorie
vreemdelingen betreft, streeft de regering naar een geïntegreerde aanpak
van het terugkeerbeleid (zie de brief aan de Tweede Kamer van 23 februari
1996, 1995–1996, 19 637, nr. 174). Uitgangspunt van dit beleid
is dat een asielzoeker van wie is vastgesteld dat hij geen recht heeft op
verblijf in Nederland, daadwerkelijk dient terug te keren naar het land van
herkomst. Voor wat de terugkeer betreft, wordt een tweesporenbeleid gevoerd:
vrijwillige terugkeer is het meest wenselijk, maar gedwongen terugkeer is
het onvermijdelijke complement daarvan. Vrijwillige terugkeer wordt onder
andere verder gestimuleerd door het door het Ministerie van Justitie gefinancierde
IOM-terugkeerprogramma en door steunverlening aan herkomstlanden door de Minister
voor Ontwikkelingssamenwerking. In het kader van gedwongen terugkeer zullen
middelen worden aangewend voor de aanpak van de technische terugkeerbeletselen.
Daarbij worden zowel op nationaal als Europees niveau concrete plannen voor
een aantal landen ontwikkeld, om de terugkeer van moeilijk verwijderbare vreemdelingen
te bevorderen. Op nationaal niveau is bijvoorbeeld in Ter Apel een «verwijdercentrum»
ingericht en zal de samenwerking met de vreemdelingendiensten worden verbeterd.
Op Europees niveau wordt in toenemende mate tussen Lid-Staten van de Europese Unie informatie uitgewisseld en gewerkt aan het opnemen van
terugnamebepalingen in samenwerkingsakkoorden met derde landen.Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie de regering of zij verwacht
dat in Nederland door de invoering van het wetsvoorstel het aantal zonder
toestemming van de overheid verblijvende vreemdelingen zal verminderen.Het wetsvoorstel vloeit voort uit het eerder in deze nota aangehaalde
eindrapport van de Commissie Zeevalking en is het sluitstuk van een aantal
maatregelen die beogen een geïntegreerd vreemdelingenbeleid tot stand
te brengen. Dit wetsvoorstel geeft een duidelijk signaal aan niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen. Door het gebruik van collectieve voorzieningen
aan een verblijfsstatus te koppelen, wordt beoogd het verblijf hier te lande
van deze categorie vreemdelingen tegen te gaan. Hierdoor wordt het voor hen
beduidend minder aantrekkelijk om in Nederland te verblijven, hetgeen per
saldo van invloed zal kunnen zijn op de aantallen.Deze leden vragen de regering antwoord te geven op een aantal vragen teneinde
inzicht te geven in de problemen rondom illegaliteit, waarbij beseft wordt
dat de antwoorden niet nauwkeurig kunnen zijn.De eerste vraag betreft het bijhouden van landelijke gegevens over niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen. Hiervan worden geen gegevens bijgehouden, omdat
het kenmerk van deze categorie vreemdelingen nu juist is dat zij niet tot
Nederland zijn toegelaten en derhalve niet in landelijke registratiesystemen
zijn opgenomen.Ook wordt gevraagd een schatting te maken van het totale aantal niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen in Nederland, waarbij naar de bronnen gevraagd
wordt en de betrouwbaarheid ervan. Uit het vorige antwoord blijkt reeds dat
nauwkeurige schattingen van het aantal niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen
in Nederland niet te geven zijn. Uit wetenschappelijke publikaties blijkt
ook dat een betrouwbaar aantal niet gegeven kan worden. Uit cijfers van het
Mobiel Toezicht Vreemdelingen blijkt dat per maand ongeveer 1500 vreemdelingen
worden aangehouden en teruggestuurd, die zonder de vereiste papieren Nederland
proberen binnen te komen. Uit cijfers van de Raad van Kerken blijkt dat 30 000
niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen in Nederland zouden verblijven.
De Commissie-Zeevalking kwam op een schatting van ongeveer tien procent van
de vreemdelingenpopulatie, dat wil zeggen ongeveer 70 000 personen.Vervolgens willen de leden van de D66-fractie weten of het de indruk van
de regering is dat niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen meer dan incidenteel
gebruik maken van rechten die hun eigenlijk niet toekomen. Wij hebben deze
indruk beslist niet.Ook vragen deze leden of bijvoorbeeld uit jurisprudentie is gebleken dat
niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen, die tijdens hun verblijf arbeidscontracten
hebben kunnen sluiten of verplichtingen met derden zijn aangegaan, een zodanig
sterke rechtspositie hebben opgebouwd dat zij na ommekomst van de procedure
zo goed als onuitzetbaar blijken te zijn. Zo omschreven, is het kabinet zich
niet bewust van de door deze leden aangehaalde jurisprudentie.Verder vragen deze leden wat de redenen zijn voor niet rechtmatig verblijvende
vreemdelingen om te verkiezen naar Nederland te komen. In antwoord hierop
merken wij op dat alle mogelijke motieven voor migratie denkbaar zijn, zoals
verblijf bij familie, kort verblijf, werk of op zoek naar een betere toekomst.
Het is ook niet uit te sluiten dat er mensen naar Nederland komen met het
nadrukkelijke doel om criminele activiteiten te ontplooien. Hoewel dit laatste
niet in aantallen kan worden uitgedrukt, moet worden aangenomen dat het om
een gering deel van de niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen gaat.Hiermee is meteen de volgende vraag van deze leden ook beantwoord, namelijk
of bij die keuze een factor is dat niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen
hier familieleden hebben wonen. Het antwoord hierop luidt bevestigend. Uit
diverse onderzoeken is gebleken dat het voor een illegaal zeer moeilijk is
om zich staande te houden zonder een netwerk. Dat kan familie zijn, maar mogelijk
ook vrienden, bekenden of anderen uit het land van herkomst.Vervolgens vragen deze leden of het merendeel van de niet-rechtmatig verblijvende
vreemdelingen bestaat uit alleenstaande jonge mannen. De meeste gegevens over
niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen worden verkregen van de vreemdelingendiensten.
Deze houden toezicht op de in Nederland verblijvende vreemdelingen. In die
functie krijgen de vreemdelingendiensten te maken met niet-rechtmatig verblijvende
vreemdelingen, waarbij zij in aanraking komen met diegenen die zich schuldig
maken aan criminele activiteiten. Deze specifieke groep bestaat inderdaad
voor het overgrote deel uit jonge, alleenstaande mannen. Voor de overige groepen
niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen valt moeilijk aan te geven hoe
deze opgebouwd zijn, omdat zij niet met de vreemdelingendiensten in aanraking
komen.Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie of bekend is uit welke landen
de niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen voornamelijk afkomstig zijn
en of dit dezelfde landen zijn als bij de ons omringende landen. Wil een niet-rechtmatig
verblijvende vreemdeling zich staande houden, dan zal er een netwerk van enige
omvang aanwezig moeten zijn van landgenoten of familieleden. Denkbaar is dan
dat de meeste niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen afkomstig zijn uit
landen, waarvan een gemeenschap van enige omvang hier aanwezig is. Echter,
hierbij is voorzichtigheid geboden, omdat zoals al eerder is benadrukt, geen
gegevens bijgehouden worden van deze categorie vreemdelingen en hierover alleen
gespeculeerd kan worden. Voor een deel zullen de landen overeenkomen met de
ons omringende landen, voor een ander deel heeft ieder van de Europese landen
een eigen «illegalen-populatie».Verder willen deze leden weten of de Nederlandse regering handelsrelaties
met deze landen heeft. In de lijn van het eerdere antwoord, kan gesteld worden
dat Nederland inderdaad handelsrelaties kan hebben met landen, waarvan een
gemeenschap van enige omvang in Nederland aanwezig is.De leden van de D66-fractie vragen voorts hoeveel leerplichtige illegale
kinderen naar schatting onderwijs volgen en hoeveel jongeren ouder dan 16
jaar, illegaal zijn en onderwijs volgen.In reactie op deze vragen merken wij op dat er geen gegevens voorhanden
zijn op grond waarvan deze vraag beantwoord kan worden. Ook een schatting
is om diezelfde reden niet mogelijk. Overigens merken wij naar aanleiding
van deze vragen op dat ook jongeren van 16 jaar nog leerplichtig zijn. De
leerplicht, en daaronder worden de volledige en de partiële leerplicht
verstaan, eindigt in de meeste gevallen aan het eind van het schooljaar waarin
een jongere de leeftijd van 17 jaar bereikt.De vragen van de leden van de D66-fractie over de gemiddelde verblijfsduur
in Nederland, de reisroutes, de wijze waarop voorzien wordt in levensonderhoud,
zijn gelet op de aard van de populatie niet te beantwoorden.Voor wat betreft de vraag naar het verblijf van deze categorie vreemdelingen
in grote steden, is aannemelijk dat niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen
meestal in grote steden verblijven, omdat daar grotere gemeenschappen vreemdelingen
aanwezig zijn en van een grotere anonimiteit sprake is.De leden van de D66-fractie willen voorts weten of illegale vreemdelingen
bij het inroepen van medische zorg veelal gebruik maken van de identiteit
van een wel rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdeling. Van verzekerden
ingevolge de Ziekenfondswet en de AWBZ worden onder de huidige regelgeving
geen gegevens opgenomen betreffende hun nationaliteit of verblijfsgerechtigdheid.
Dat betekent dat er geen gegevens bekend zijn hoeveel illegalen
thans verzekerd zijn ingevolge die wetten. De regering gaat ervan uit dat
het aantal illegalen dat verzekerd is ingevolge de Ziekenfondswet en de AWBZ
beperkt zal zijn in verband met de in die wetten aan de verzekeringsplicht
gestelde vereisten. Zo is voor de ziekenfondsverzekering hetzij een werkkring
in dienstverband (waarvoor een vergunning is vereist krachtens de Wet arbeid
vreemdelingen (WAV) hetzij een uitkering ingevolge één der sociale
verzekeringswetten (waartoe men eveneens op grond van een dienstverband verzekerd
is op grond van de desbetreffende materiewet) of een bijstandsuitkering vereist,
en moet men voor verzekeringsgerechtigdheid ingevolge de AWBZ «ingezetene»
zijn. Ingevolge de huidige regelgeving kunnen verzekerd zijn illegalen die
illegaal in dienstbetrekking werkzaam zijn of dat zijn geweest en een verzekeringsplichtige
uitkering, dan wel een bijstandsuitkering ontvangen. Ook kan het zich voordoen
dat een persoon die legaal is geweest een verzekeringsplichtige uitkering
geniet, doch later illegaal wordt, terwijl de uitkering wordt voortgezet.
Voor wat betreft de AWBZ wordt opgemerkt dat de uitvoeringsorganen illegalen
in beginsel niet als «ingezetene» beschouwen, tenzij aan de hand
van andere feiten en omstandigheden dan de verblijfstitel geoordeeld wordt
dat de sociaal-economische band met Nederland zodanig hecht is dat de betrokkene
geacht moet worden hier te lande te wonen.Regelmatig worden signalen vernomen dat het vóórkomt dat
niet-verzekerden gebruik maken van het verzekeringsbewijs van een persoon
die wel verzekerd is. De Ziekenfondsraad heeft hiernaar in 1994 een onderzoek
ingesteld bij enkele ziekenfondsen. Daaruit is gebleken dat slechts incidenteel
gevallen van misbruik konden worden aangetoond. Het gaat daarbij niet alleen
om illegalen, maar ook om Nederlanders en vreemdelingen die wel rechtmatig
hier te lande verblijven.Verder willen de leden van deze fractie weten welk percentage niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen zich schuldig maakt aan criminele activiteiten.
Een percentage valt niet te geven. In het algemeen kan echter worden gezegd
dat er relatief weinig uitgeprocedeerde asielzoekers naar aanleiding van criminele
activiteiten worden aangehouden.Daarnaast willen de leden van de D66-fractie weten hoeveel niet rechtmatig
verblijvende vreemdelingen Nederland verlaten door middel van uitzetting.
In 1995 zijn 40 024 vreemdelingen verwijderd, waarvan 14 412 zijn
uitgezet.Verder willen deze leden weten hoeveel niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen
door middel van het Terugkeerbureau naar het land van herkomst dan wel een
derde land zijn teruggekeerd. In 1992 zijn 823, in 1993 zijn 782, in 1994
zijn 1406 en in 1995 zijn 1354 personen vertrokken, gebruik makende van het
Terugkeerbureau.Dan vragen deze leden nog hoeveel vreemdelingenbewaringscapaciteit er
in Nederland is. Per 31 december 1995 zijn dat 707 plaatsen.De leden van de D66-fractie merken ten slotte op dat de regering een uitgebreidere
definitie van illegalen hanteert, waarbij zij stellen dat de regering ook
beleidsmatig niet-uitzetbaren eronder laat vallen. Voor deze categorie dient
volgens deze leden verantwoordelijkheid te worden genomen evenals voor de
technisch niet-verwijderbaren, die niet-verwijtbaar niet uitgezet kunnen worden.
Zij verzoekt de regering om commentaar. Wij wijzen erop dat wij met de invoering
van dit wetsvoorstel ernaar streven de term illegalen niet meer te hanteren,
daar deze tot veel verwarring heeft geleid. Daarvoor in de plaats komt het
rechtens juister onderscheid tussen rechtmatig en niet-rechtmatig verblijvende
vreemdelingen. Voor wat de beleidsmatig niet uitzetbaren betreft, lijkt ook
hier een nadere precisering op zijn plaats. Asielzoekers die niet in aanmerking
komen voor toelating als een vluchteling en evenmin op grond van klemmende
reden van humanitaire aard in het bezit worden gesteld van een vergunning
tot verblijf, kunnen in aanmerking komen voor een voorwaardelijke
vergunning tot verblijf (VVTV). Dit kan alleen indien naar oordeel van de
Minister van Justitie gedwongen verwijdering naar het land van herkomst van
bijzondere hardheid voor de vreemdeling zou zijn in verband met de algehele
situatie aldaar (zie artikel 12b, eerste lid, van de Vreemdelingenwet). Voor
deze zogenoemde beleidsmatig niet verwijderbaren neemt de regering, met inachtneming
van het bovenstaande, verantwoordelijkheid.Voor wat betreft de technisch niet-verwijderbaren, die niet-verwijtbaar
niet uitgezet kunnen worden, wijst het kabinet erop dat vreemdelingen die
technisch niet verwijderbaar zijn, maar wel meewerken aan de poging tot uitzetting
in de meeste gevallen een laissez-passer krijgen, verstrekt door de desbetreffende
diplomatieke vertegenwoordiging in Nederland. Indien de vreemdeling wel meewerkt,
maar de autoriteiten van het land van herkomst niet krijgt hij de aanzegging
Nederland te verlaten. De regering verleent aan deze vreemdelingen geen VVTV,
daar zij niet aan de voorwaarden ervoor voldoen (zij zijn namelijk niet beleidsmatig
niet verwijderbaar). Deze categorie vreemdelingen mogen gebruik blijven maken
van de voorzieningen uit de centrale opvang tot het moment dat terugkeer mogelijk
is.De leden van de GroenLinks-fractie hebben met verontrusting kennisgenomen
van dit wetsvoorstel. Voor wat betreft het beleid ten aanzien van langdurig
hier verblijvende illegale vreemdelingen, wijzen wij erop dat daarin geen
wijziging is opgetreden. Naar aanleiding van de opmerking dat niet alleen
illegale vreemdelingen worden uitgesloten van voorzieningen, maar dat bepaalde
categorieën verblijfsgerechtigde vreemdelingen met grote moeite voor
bepaalde voorzieningen in aanmerking komen, wijzen wij op het door ons voorgestelde
nieuwe artikel 8b van de Vreemdelingenwet. Van een algemene uitsluiting van
bepaalde verblijfsgerechtigden is geen sprake meer. Wel bestaat de mogelijk
te differentiëren in de aanspraken van categorieën vreemdelingen.
De zogenaamde kort verblijvers, verblijf tot 3 maanden, komen in de regel
niet in aanmerking voor voorzieningen. Vreemdelingen die hier rechtmatig verblijf
genieten in de zin van artikel 1b, onder 2 en 3, oftewel houders van een voorwaardelijke
vergunning tot verblijf en vreemdelingen in afwachting van de beslissing op
een aanvraag van toelating, die hier te lande de beslissing mogen afwachten,
hebben geen recht op dezelfde aanspraken als onvoorwaardelijk toegelaten vreemdelingen.
Dit hangt samen met het voorwaardelijk karakter van hun verblijfsrecht en
het feit dat voor deze groepen eigen voorzieningen aanwezig zijn dan wel zij
over voldoende middelen van bestaan dienen te beschikken. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen of andere bestaande wettelijke voorzieningen, zoals
het sofi-nummer en de Wet op de identificatieplicht, niet al voldoende zijn
om misbruik van collectieve voorzieningen tegen te gaan. Wij wijzen erop dat
de door de GroenLinks-fractie genoemde wettelijke voorzieningen niet voldoende
zijn om het gebruik van collectieve voorzieningen door niet-rechtmatig verblijvende
vreemdelingen tegen te gaan. Het bereik van deze wettelijke voorzieningen
is namelijk beperkt. Zij kunnen in bepaalde omstandigheden – namelijk
indien een verblijfsrecht als voorwaarde voor een voorziening is geformuleerd –
een rol spelen bij de bestrijding van misbruik en fraude door niet rechtmatig
verblijvende vreemdelingen. Maar deze maatregelen hebben echter niet de reikwijdte
om dit gebruik van collectieve voorzieningen als misbruik te kwalificeren.
Juist hierom is dit wetsvoorstel nodig. Met het introduceren van artikel 8b
is illegaal verblijf een algemeen uitsluitende voorwaarde geworden voor het
toekennen van aanspraken.Verder vragen de leden van de GroenLinks-fractie zich af of de regering
zich gerealiseerd heeft welke consequenties dit wetsvoorstel heeft voor het
grote stedenbeleid en het terugdringen van overlast in de oude wijken.
Deze leden vrezen namelijk een verdere marginalisering en criminalisering
van diegenen die hier niet rechtmatig verblijven.De regering is zich ervan bewust dat het consequent uitsluiten van niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen van collectieve voorzieningen tot marginalisering
van deze groep kan leiden. Het wetsvoorstel beoogt te ontmoedigen dat vreemdelingen
hier illegaal verblijven. Illegaal verblijf is noch in het belang van de vreemdeling
zelf, noch in het belang van de samenleving. Enerzijds betekent dit dat deze
mensen hierdoor al dan niet vrijwillig Nederland zullen moeten verlaten en
anderzijds dat het minder aantrekkelijk wordt hierheen te komen zonder toestemming
van de Nederlandse overheid.Ten slotte vraagt de GroenLinks-fractie zich af waarom de regering de
weg van indiening van het wetsvoorstel kiest, terwijl uit onderzoek naar misbruik
van sociale voorzieningen is gebleken dat er bijna geen misbruik wordt gemaakt
door niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen. In navolging van hetgeen
eerder in deze nota is gezegd, wijst de regering erop dat pas na de invoering
van dit wetsvoorstel gesproken kan worden van misbruik van sociale voorzieningen.
Dit omdat pas dan uniform geregeld zal zijn dat het recht op een collectieve
voorziening gekoppeld is aan het verblijfsrecht.De regering is van mening, gelijk hetgeen de Commissie Zeevalking in haar
eindrapport stelt, dat het feitelijk beslag van secundair belang is. Dat kan
namelijk in de loop van de tijd wijzigen. Van groter belang is de zekerheid
dat het voor een niet verblijfsgerechtigde vreemdeling onmogelijk is zich,
met behulp van collectieve voorzieningen staande te houden in de Nederlandse
samenleving. Met de wettelijke verankering van het principe dat de toegang
tot belangrijke overheidsvoorzieningen gekoppeld wordt aan de verblijfsstatus
van een vreemdeling, kan het voorzieningenbeleid het vreemdelingenbeleid niet
meer doorkruisen. Hetgeen uiteindelijk resulteert in een consistent vreemdelingenbeleid,
waardoor het maatschappelijk draagvlak voor het vreemdelingenbeleid en de
(rechtmatig verblijvende) vreemdeling uiteindelijk vergroot wordt.Wij zijn verheugd te vernemen dat de leden van de RPF-fractie het koppelingsbeginsel
in principe onderschrijven. Ook wij zijn van oordeel dat de overheid jegens
haar onderdanen een geloofwaardig beleid moet voeren, waarvan onderdeel is
dat de overheid in beginsel geen verantwoordelijkheid aanvaardt voor hen die
hier niet-rechtmatig verblijven.Graag maken wij gebruik van de uitnodiging van deze leden nog eens uiteen
te zetten welke meerwaarde dit wetsvoorstel heeft in vergelijking met eerdere
voorstellen, in het bijzonder de Wet op de identificatieplicht en het door
steeds meer uitvoeringsorganen gebezigde sofi-nummer.De maatregelen ingevolge de Wet op de identificatieplicht en het sofi-nummer
zien op een adequate uitvoering en handhaving van de wetgeving op het gebied
van de collectieve voorzieningen. In het bijzonder vergemakkelijken deze maatregelen
de controle op de naleving van bij of krachtens wet gestelde regels. Zij hebben
geen betrekking op de aanspraken en daarbij behorende voorwaarden zelf. Aan
het hebben van een sofi-nummer of het tonen van een identificatiebewijs kunnen
dan ook geen aanspraken worden ontleend, noch kan daaruit een verblijfsrecht
worden afgeleid. Voor het onthouden van aanspraken aan vreemdelingen die niet
rechtmatig in Nederland verblijven, hetgeen een onderdeel van het geïntegreerd
vreemdelingenbeleid is, dient een expliciete wettelijke grondslag te worden
geformuleerd. In een aantal wetten is de verblijfstitel voorwaarde voor aanspraken.
Dit geldt niet voor alle wetten waarop aanspraken kunnen worden gegrond. Dit
wetsvoorstel beoogt in het voorgestelde artikel 8b van de Vreemdelingenwet
in algemene zin te regelen dat vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland
verblijven geen aanspraken kunnen maken op een collectieve voorziening. Zonder
deze algemene uitsluitende bepaling, blijft het mogelijk dat een vreemdeling die niet rechtmatig in Nederland verblijft aanspraken kan doen
gelden. Namelijk indien in de materiewet waarop een aanspraak is gegrond,
voorwaardestellende bepalingen omtrent het verblijf ontbreken. Daarnaast wijzigt
het wetsvoorstel een aantal wettelijke regelingen, teneinde een verblijfstoets
bij de uitvoering van die wetten mogelijk te maken. Niet alle vreemdelingen
die rechtmatig in Nederland verblijven dienen in gelijke mate aanspraak te
kunnen maken op collectieve voorzieningen. Het uitgangspunt voor de differentiatie
ten aanzien van vreemdelingen die hier rechtmatig verblijven is neergelegd
in artikel 8c van de Vreemdelingenwet.Wij hebben met genoegen kennis genomen van de instemming van de leden
van de SGP-fractie met het wetsvoorstel, voor zover het poogt bij te dragen
aan het terugdringen van het verschijnsel van de illegale vreemdeling. Deze
leden wijzen er terecht op dat zorgvuldig moet worden omgegaan met het stelsel
van collectieve voorzieningen en dat de schijn van legaliteit van in wezen
illegaal verblijf moet worden vermeden.De leden van deze fractie stellen aansluitend de vraag of de regering
over aanwijzingen beschikt dat juist de toegang tot collectieve voorzieningen
(extra) aantrekkingskracht uitoefent op de komst naar Nederland. De regering
beschikt niet over dergelijke aanwijzingen. Zoals wij eerder in deze nota
in antwoord op een vraag van de leden van de D66-fractie hebben aangegeven,
zijn meerdere motieven voor migratie denkbaar, zoals verblijf bij familie,
werk of de verwachting hier een betere toekomst op te kunnen bouwen. Hierbij
is het niet ondenkbaar dat de toegang tot collectieve voorzieningen een rol
speelt.Deze leden stellen voorts de vraag of de eis dat bestuursorganen, alvorens
verstrekkingen te doen, voorzieningen te bieden, uitkeringen te verschaffen
of ontheffingen of vergunningen te verlenen, moeten vaststellen dat de vreemdeling
hier te lande rechtmatig verblijft, er niet toe zal leiden dat vreemdelingen
veel vaker dan nu het geval is, gevraagd zal worden zich te identificeren.
Vreemdelingen kan worden gevraagd zich te identificeren als de desbetreffende
wet op grond waarvan verstrekkingen worden gedaan, voorzieningen worden geboden,
uitkeringen verschaft of vergunningen en ontheffingen worden verleend, een
bepaling met een identificatieplicht kent. Indien de wet nu reeds een bepaling
met een identificatieplicht kent, valt niet in te zien waarom naar aanleiding
van dit wetsvoorstel meer dan voorheen gevraagd zal worden naar een identiteitsbewijs.
Het betreft veelal wetten waarin reeds een relatie is gelegd tussen verblijfstitel
en aanspraak. Het antwoord op de vraag van deze leden of de eis de rechtmatigheid
van het verblijf te toetsen tot gevolg zal hebben dat naar een identiteitsbewijs
zal worden gevraagd in gevallen, waarin nog geen identificatieplicht geldt,
luidt bevestigend. Dit wetsvoorstel regelt dat in een drietal wetten, die
thans geen identificatieplicht kennen, een identificatieplicht wordt opgenomen.Wij hebben met genoegen kennis genomen van de instemming van de leden
van de GPV-fractie met het uitgangspunt dat de verblijfspositie van de vreemdeling
bepalend is voor het antwoord op de vraag of hij al dan niet in aanmerking
komt voor een bepaalde verstrekking. Deze leden zijn van oordeel dat het wetsvoorstel
van belang kan zijn voor een verdere terugdringing van het beroep van illegalen
op verstrekkingen ten laste van collectieve middelen. De genoemde leden zijn
echter bezorgd als het gaat om de uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid van
het wetsvoorstel. Zij vragen of met de huidige wetssystematiek niet op afdoende
wijze kan worden voorzien in het beperken van de toegang tot overheidsvoorzieningen
voor verblijfsgerechtigden.De huidige wetssystematiek is niet toereikend om te bereiken dat vreemdelingen
die niet rechtmatig in Nederland verblijven geen aanspraak kunnen maken op
collectieve voorzieningen. Weliswaar is in een aantal wetten
de verblijfstitel als voorwaarde gesteld voor aanspraken, maar dit geldt niet
voor alle wetten waarop aanspraken kunnen worden gegrond. Zonder de algemene
uitsluitende bepaling van artikel 8b van de Vreemdelingenwet blijft het mogelijk
dat een vreemdeling die niet rechtmatig in Nederland verblijft aanspraken
kan doen gelden. Namelijk indien in de materiewet waarop een aanspraak is
gegrond voorwaardestellende bepalingen omtrent het verblijf ontbreken. Met
de wijzigingen die wij hebben aangebracht in artikel 8b van de Vreemdelingenwet
is beoogd een juist evenwicht te vinden tussen de maatregelen tegen onrechtmatig
verblijf en de uitvoering en handhaving van de regelgeving. Uitsluiting van –
kort gezegd – collectieve voorzieningen in algemene zin vindt plaats
van vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland verblijven. Daar waar het
ontheffingen en vergunningen betreft, kan bij wet of algemene maatregel van
bestuur worden bepaald voor welke vergunningen en ontheffingen de rechtmatigheid
van het verblijf dient te worden getoetst. Het invoeren van een categoriale
verblijfstoets voor deze beschikkingen zonder dat een afweging wordt gemaakt
tussen enerzijds de verzwaring van de bestuurslasten van de bestuursorganen
die de uitvoering van de koppeling zou meebrengen en anderzijds de verwachte
negatieve effecten die het verstrekken van een vergunning of het verlenen
van een ontheffing aan een vreemdeling die hier niet rechtmatig verblijft,
zal hebben op de uitvoering van het geïntegreerd vreemdelingenbeleid,
zal naar verwachting het doel dat dit wetsvoorstel dient, voorbijschieten.De leden van de GPV-fractie zijn bevreesd voor de uitvoering van het wetsvoorstel,
gelet op de grote aantallen verschillende verblijfsposities, de omvang van
de operatie, het aantal betrokken uitvoerende instanties en onzekerheid of
de koppeling VAS-GBA zal resulteren in een actueel gegevensbestand.De regering deelt deze zorg maar ten dele. De uitvoering van dit wetsvoorstel
is inderdaad een omvangrijke operatie, mede gelet op de complexe aard van
het onderwerp en het grote aantal betrokken uitvoeringsinstanties. Niettemin
verwacht de regering, dat met een goed invoerings- en overgangsregime de uitvoering
van het wetsvoorstel mogelijk is. Met het oog daarop zal de uitvoering van
het wetsvoorstel op interdepartementaal niveau worden afgestemd, waarbij per
departement de knelpunten in de uitvoering zullen worden geïnventariseerd.
Voor wat de koppeling VAS-GBA betreft, verwijzen wij naar hetgeen onder 2.5.
zal worden opgemerkt. Hierop vooruitlopend merken wij – in antwoord
op de vraag – op dat wij verwachten dat de koppeling VAS-GBA zal resulteren
in een actueel gegevensbestand.De leden van de SP-fractie uiten hun twijfels over dit wetsvoorstel. Zij
betwijfelen of de voorgestelde maatregelen en de complexe regelgeving noodzakelijk
zijn. Op basis van signalen uit de praktijk hebben zij de indruk dat de huidige
wetgeving in het merendeel van de gevallen reeds op afdoende wijze de gebruikmaking
van voorzieningen voor de verschillende categorieën van vreemdelingen
regelt. Wij zijn van oordeel dat het onderhavige wetsvoorstel noodzakelijk
is om de doelstelling van de regering, te bereiken, te weten een consistent
vreemdelingenbeleid dat niet doorkruist wordt door het voorzieningenbeleid.De leden van de SP-fractie vragen of het immers niet zo is dat bijvoorbeeld
een vreemdeling zich bij de aanvraag voor een uitkering moet kunnen identificeren
op grond van de Wet op de Identificatieplicht, een sofi-nummer moet hebben
en in veel gevallen ingeschreven moet staan in de GBA. Zij vragen zich af
of de aanvraag al niet vastloopt op deze vereisten en hoe het wetsvoorstel
dan past in het dereguleringsstreven van het kabinet.Wij verwijzen deze leden voor een antwoord op deze vraag naar hetgeen
wij eerder in deze nota hebben opgemerkt in reactie op een soortgelijke
vraag van andere fracties. De door de SP-fractie genoemde vereisten zijn niet
voldoende om het gebruik van collectieve voorzieningen door niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen tegen te gaan. Het betreft maatregelen om fraude
en misbruik van voorzieningen tegen te gaan. Los van deze maatregelen staat
de noodzaak te bepalen dat het ontbreken van een verblijfsrecht een vreemdeling
uitsluit van aanspraken op collectieve voorzieningen. Tot het moment waarop
een dergelijke uitsluitende voorwaarde nog niet geldt, kan de illegale vreemdeling
een aanspraak niet worden onthouden of gesproken worden van misbruik als die
vreemdeling voldoet aan de voorwaarden die gelden voor het honoreren van een
aanspraak. Daar het koppelingsbeginsel tot op heden in zijn algemeenheid niet
wettelijk is vastgelegd, past het wetsvoorstel als zodanig binnen het dereguleringsstreven
van het kabinet. Daarnaast merken wij op dat zowel een sofi-nummer als de
inschrijving in de GBA geen uitsluitsel geeft over de rechtmatigheid van het
verblijf in Nederland. Een sofi-nummer is een moment-opname. Op het moment
van verstrekking van het sofi-nummer is een verblijfstitel aanwezig die de
verstrekking van het sofi-nummer rechtvaardigt. Indien niet meer aan de verblijfsrechtelijke
voorwaarden voldaan wordt, wordt het sofi-nummer evenwel niet ingetrokken.
Dit onderstreept nogmaals dat het sofi-nummer niets zegt over het al dan niet
in aanmerking komen van een voorziening. Hetzelfde geldt, mutatis mutandis,
voor inschrijving in de GBA. De inschrijving in de GBA zegt niets over de
verblijfsgerechtigdheid van de vreemdeling in Nederland. Dit omdat de inschrijvingscriteria
van de GBA geen verband houden met de verblijfstitel. Zij worden namelijk
bepaald door de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens. Alleen
de verblijfsrechtelijke aantekening in de GBA zegt iets over het verblijfsrecht
van betrokken vreemdeling.Gelet op het bovenstaande is deze wet noodzakelijk en zijn er niet minder
vergaande middelen beschikbaar om de doelstelling van het kabinet te bereiken. 1.1 De verhouding tussen het koppelingsbeginsel en het
beleid ten aanzien van langdurig illegalenDe leden van de CDA-fractie willen weten hoe het staat met de toegezegde
rapportage over de resultaten van het gevoerde beleid inzake langdurig illegalen.
Meer specifiek vragen deze leden wat de resultaten zijn geweest van de individuele
beoordeling van diegenen die een aanvraag voor toelating hebben ingediend
op basis van de circulaire TBV 1995/1.Bij brief van 27 november 1995 heeft de Staatssecretaris van Justitie
de Tweede Kamer geïnformeerd over de resultaten van het beleid inzake
langdurig illegalen, zoals verwoord in de circulaire TBV 1995/1. Uit deze
brief blijkt dat per 1 november 1995 op grond van deze circulaire 63 aanvragen
zijn ingediend, waarvan in eerste aanleg 51 zijn afgewezen en 12 zijn ingewilligd.Verder informeerden de leden van de CDA-fractie naar de vervaldatum van
de circulaire waarin het beleid ten aanzien van langdurig illegalen is neergelegd.De thans geldende circulaire dateert van 7 maart 1995, TBV 1995/1, waarbij
de eerdere circulaire van 27 december 1994, TBV 1994/14 is vervangen. Tijdens
het algemeen overleg van 25 januari 1995 met de Tweede Kamer heeft de Staatssecretaris
van Justitie benadrukt dat er geen «rek» zit in de vervaldatum
van de circulaire, ook al zou uit de bewoordingen van de brief van 20 januari
1995 aan de Tweede Kamer anders kunnen worden afgeleid. Hetzelfde geldt, mutatis
mutandis, voor de bewoordingen van de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel,
hetgeen wil zeggen dat de circulaire komt te vervallen op de daarin genoemde
datum, te weten 31 december 1997. De leden van de VVD-fractie willen weten welk beleid ten aanzien van illegalen
in de ons omringende landen wordt gevoerd. Duitsland kent geen langdurig illegalenbeleid
zoals verwoord in de circulaire TBV 1995/1. Voor wat het misbruik van overheidsvoorzieningen
betreft, geldt het volgende. In een aantal wetten, zoals bijvoorbeeld het
Bundeskindergeldgesetz, is de aanspraak gekoppeld aan het verblijfsrecht.
Hier is het dus niet denkbaar dat een niet rechtmatig verblijvende vreemdeling
met succes een beroep doet op deze wet.Dit geldt niet voor het Bundessozialhilfegesetz, waarin de sociale bijstand
wordt geregeld om een menswaardig bestaan mogelijk te maken. In § 20
wordt bepaald dat vreemdelingen die daadwerkelijk in Duitsland verblijven,
ongeacht of zij dit rechtmatig doen of niet, in aanmerking komen voor bepaalde
bijstand. Het gaat hierbij om bijstand in het levensonderhoud, medische bijstand,
hulp aan zwangere vrouwen, kraamhulp en hulp aan diegenen die verpleging behoeven.
Hiervan zijn uitgesloten asielzoekers, omdat voor hen een specifieke regeling
bestaat, het zogenaamde Asylbewerberleistungsgesetz. Tevens zijn hiervan uitgesloten
buitenlanders die alleen naar Duitsland komen om van deze bijstand gebruik
te maken. Echter, in de praktijk komt het in Duitsland nauwelijks voor dat
een niet rechtmatig verblijvende vreemdeling op deze wet een beroep doet,
zij het dat omstandigheden zoals ziekte of ongeval hem daartoe dwingen. Een
beroep op deze bijstand zal nl. gepaard gaan met de beëindiging van zijn
verblijf in Duitsland.Samenvattend: Duitsland kent geen Koppelingswet als zodanig. In sommige
wetten is wel een koppeling doorgevoerd, in andere niet. Echter, diegenen
die zonder een verblijfsrecht beroep doen op deze voorzieningen, kunnen ervan
uitgaan dat dit leidt tot de beëindiging van hun verblijf in Duitsland.In 1993 is met een wijziging van de Franse vreemdelingenwet ook in Frankrijk
een koppelingsbeginsel geïntroduceerd (wet nummer 19–1027 van 24
augustus 1993, artikel 36). Dit koppelingsbeginsel is vastgelegd in artikel
L. 115–6 van de Code de la sécurité sociale. Daarin wordt
voor personen met een buitenlandse nationaliteit bepaald dat zij alleen gebruik
kunnen maken van sociale zekerheid indien zij met betrekking tot de wetgeving
op het gebied van verblijf en werk voldoen aan de gestelde regels. Tevens
worden in een annex de (vreemdelingrechtelijke) documenten aangewezen, waaruit
het bovenstaande blijkt.België kent geen algemeen geformuleerd koppelingsbeginsel, zoals
neergelegd in artikel 8b van de Vreemdelingenwet. Voor zover uitsluiting van
aanspraken van illegale vreemdelingen plaats vindt gebeurt dit in de materiewet.
Dit is bijvoorbeeld gebeurd op het gebied van de gezondheidszorg.Deze leden vragen verder hoeveel niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen
aanspraak op de in het wetsvoorstel genoemde voorzieningen hebben gemaakt,
dan wel in enig jaar gebruik gemaakt hebben van de genoemde voorzieningen.In navolging van hetgeen wij eerder in deze nota naar aanleiding van het
verslag hebben opgemerkt, wijzen wij erop dat op dit moment moeilijk de omvang
aangegeven kan worden van het gebruik van deze voorzieningen door niet rechtmatig
verblijvende vreemdelingen. Dit omdat thans de rechtmatigheid van verblijf
geen element van toetsing is. In deze lacune beoogt het wetsvoorstel te voorzien
door collectieve voorzieningen te koppelen aan het verblijfsrecht, waarmee
een wettelijke grondslag gecreëerd wordt om bij aanvraag van een collectieve
voorziening het verblijfsrecht van een vreemdeling te toetsen. Daarnaast verwijzen
wij naar hetgeen de Commissie Zeevalking in haar eindrapport hierover schrijft.
De Commissie heeft geen enkele aanwijzing kunnen vinden voor de bewering dat
niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen op grote schaal beslag zouden leggen
op collectieve voorzieningen. Het feitelijk beslag van het misbruik is dan
ook van minder belang ter rechtvaardiging van het wetsvoorstel,
daar het ook tijdgebonden is. Van groter belang is de zekerheid dat het voor
een niet-verblijfsgerechtigde vreemdeling niet mogelijk is zich staande te
houden in de Nederlandse samenleving door gebruik te maken van collectieve
voorzieningen. Met de wettelijke verankering van het principe dat alle overheidsvoorzieningen
gekoppeld worden aan de verblijfsstatus van een vreemdeling, kan het voorzieningenbeleid
het vreemdelingenbeleid niet meer doorkruisen. Hetgeen uiteindelijk resulteert
in een consistent vreemdelingenbeleid, waardoor het maatschappelijk draagvlak
voor het vreemdelingenbeleid en de (rechtmatig verblijvende) vreemdeling vergroot
wordt.De leden van de D66-fractie zouden graag van de regering willen vernemen
hoeveel vreemdelingen op grond van de circulaire TBV 1995/1 tot nu toe een
aanvraag tot het verkrijgen van een verblijfsvergunning hebben ingediend.Bij brief van 27 november 1995 heeft de Staatssecretaris van Justitie
de Tweede Kamer geïnformeerd over de resultaten van het beleid langdurig
illegalen, zoals verwoord in de circulaire TBV 1995/1. Uit deze brief blijkt
dat per 1 november 1995 op grond van deze circulaire 63 aanvragen zijn ingediend,
waarvan in eerste aanleg 51 zijn afgewezen en 12 zijn ingewilligd.Voorts vragen de leden van de D66-fractie de regering waarom het zo lang
duurt voordat een wetsvoorstel ter zake van het mvv-vereiste bij de TK wordt
ingediend.Wij wijzen deze leden erop dat inmiddels een initiatiefvoorstel betreffende
het mvv-vereiste bij de Tweede Kamer is ingediend (Kamerstukken II, 1995/96,
24 544). Op dit moment is het nader rapport van de initiatiefnemers naar
aanleiding van het advies van de Raad van State nog niet voorhanden. 1.2. Rapport van de Commissie-ZeevalkingDe leden van de PvdA-fractie haalden de centrale aanbevelingen van de
commissie Zeevalking aan, omdat zij zich afvragen of de reikwijdte van het
wetsvoorstel de doelmatigheid dient, nu het wetsvoorstel niet tot de inkomensvervangende
voorzieningen beperkt, maar zich uitstrekt tot het onderwijs, de gezondheidszorg
en andere voorzieningen. In hoeverre zo vragen deze leden is daarmee de effectieve
bestrijding van illegaliteit gediend en ontstaat geen disproportionaliteit
tussen de in te zetten maatregelen, te weten de administratieve en personele
kosten enerzijds en de werkelijk te bestrijden aanwezigheid van illegalen
anderzijds. Voorts stelden zij enkele concrete vragen over de reikwijdte van
het koppelingsbeginsel in relatie tot effectieve bestrijding van de illegaliteit,
eventuele onderzoeksgegevens daarover. Voorts betwijfelen deze leden of de
bepalingen over het onderwijs en de gezondheidszorg thuis horen in het wetsontwerp.De centrale aanbeveling uit het rapport van de commissie Zeevalking inzake
de koppeling tussen verblijfsrecht en aanspraak luidt: dat illegaal in Nederland
verblijvende vreemdelingen in beginsel van het gebruik van collectieve voorzieningen
moeten worden uitgesloten. Deze aanbeveling is zeer ruim geformuleerd en wordt
ingegeven door de gedachte dat het streven naar bestrijding van illegaal verblijf
niet mag worden doorkruist door een specifiek voorzieningenbeleid. Op pagina
12 van het eindrapport zegt de commissie zelfs met zoveel woorden dat wanneer
vreemdelingen illegaal in Nederland verblijven zij naar het oordeel van de
commissie geen gebruik dienen te maken van de collectieve voorzieningen. Uitzonderingen
op deze hoofdregel zouden in beginsel slechts denkbaar zijn in acute noodsituaties,
of wanneer zwaarwegende Nederlandse belangen (volksgezondheid) of internationale
verplichtingen daartoe nopen. De commissie geeft in hoofdstuk IV aan dat onder
voorziening in beginsel iedere vorm van dienstverlening van de
overheid wordt verstaan en geeft vervolgens een aantal criteria op grond waarvan
voorzieningen kunnen worden uitgesloten. Wij lezen de aanbeveling «in
ieder geval dient de toegankelijkheid te worden beperkt van inkomensvervangende
voorzieningen» aldus dat hier een ondergrens wordt aangegeven. Wel zijn
ook wij tot het oordeel gekomen dat de reikwijdte van het koppelingsbeginsel,
zoals neergelegd in artikel 8b van de Vreemdelingenwet beperking behoefde
onder andere in verband met de doelmatigheid van de uitvoering. Wij verwijzen
hier naar de inleidende opmerkingen in deze nota. Dat op het gebied van het
onderwijs en de gezondheidszorg geen algemene uitsluiting wordt beoogd, hangt
er mee samen dat wij evenals de commissie van oordeel zijn dat algemene uitsluiting
op deze terreinen niet wenselijk of mogelijk is. Wij zijn van oordeel dat
het koppelingsbeginsel een zinvolle bijdrage levert aan de bestrijding van
illegaal verblijf. Door de uitsluiting van aanspraken op verstrekkingen, voorzieningen
en uitkeringen, kan de illegale vreemdeling zich niet langer toegang tot het
stelsel van collectieve voorzieningen in de Nederlandse samenleving verschaffen.
Ook geldt de overweging naast vreemdelingrechtelijke overwegingen, dat van
de overheid mag worden verwacht zo veel mogelijk consequent op te treden in
die zin, dat met collectieve middelen gefinancierde voorzieningen in principe
niet toekomen aan personen waarvan de overheid vindt dat zij niet in Nederland
mogen verblijven. Uiteraard dienen, zoals ook deze leden aangeven, naast principiële
overwegingen ook praktische overwegingen ten grondslag te liggen aan het koppelingsbeginsel.
Met het oog daarop is de reikwijdte van het koppelingsbeginsel ten aanzien
van de vergunningen en ontheffingen beperkt tot de bij wet of algemene maatregelen
van bestuur bepaalde gevallen.De leden van de PvdA-fractie vragen welke knelpunten zich naast de principiële
stellingname (te weten: onverenigbaarheid van een vertrekplichtige illegale
vreemdeling en het verkrijgen van collectieve voorzieningen) zich in de praktijk
voordoen, en hoe groot het misbruik is van dergelijke voorzieningen door niet
rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen. Zoals wij al meermalen
hebben aangegeven is het moeilijk aan te geven op welke schaal niet rechtmatig
in Nederland verblijvende vreemdelingen gebruik maken van collectieve voorzieningen.
Registratie van een verblijfrecht of het ontbreken daarvan vindt niet plaats
als het hebben van een verblijfstitel geen uitsluitende voorwaarde is voor
een collectieve voorziening. Gaarne adstrueren wij dit aan de hand van het
voorbeeld van de sociale ziektekostenverzekeringen. Voor wat betreft de sociale
ziektekostenverzekeringen geldt dat een persoon die aan de in de wet gestelde
voorwaarden voor verzekering voldoet, van rechtswege verzekerd is ingevolge
de Ziekenfondswet en de AWBZ. Verzekeringsplicht ingevolge de Ziekenfondswet
is er voor personen die in dienstbetrekking werken of die een uitkering ingevolge
één der sociale verzekeringswetten genieten. Verzekeringsplicht
ingevolge de AWBZ geldt voor personen die ingezetene zijn van Nederland, of
voor niet-ingezetenen voor zover men in dienstbetrekking werkt en aan loonbelasting
is onderworpen. De verblijfsstatus van een verzekerde is ingevolge de huidige
sociale ziektekostenverzekeringswetgeving niet relevant, evenmin als de vraag
of een werkgever gelet op de WAV een vreemdeling wel in dienst mocht nemen.
Wel is het zo dat indien werkgevers deze wet in acht zouden nemen betrokkenen
niet in dienstbetrekking zouden kunnen werken en daarmee dus niet ingevolge
de werknemers- en volksverzekeringen verzekerd zouden kunnen worden. De regering
acht op grond van het voorgaande geen termen aanwezig om te spreken van «misbruik»
van de kant van een illegaal die op grond van de huidige wetgeving verzekerd
is en uit hoofde van zijn verzekering gebruik maakt van verstrekkingen ingevolge
de sociale ziektekostenverzekeringen. Evenals Commissie Zeevalking zijn wij
evenwel van oordeel dat de schaal waarop vreemdelingen die niet
rechtmatig verblijf houden gebruik maken van collectieve voorzieningen niet
relevant is voor invoering van een koppelingsbeginsel.Naar aanleiding van de opmerking van de leden van de fractie van D66,
dat naar het oordeel van deze leden het wetsvoorstel verder gaat dan de aanbevelingen
uit het rapport van de commissie Zeevalking, merken wij op dat naar ons oordeel
het herziene koppelingsbeginsel niet verder gaat dan de voorstellen die de
commissie in haar eindrapport doet. In het nieuwe artikel 8b van de Vreemdelingenwet
is bepaald dat uitsluitend voor wat betreft de ontheffingen en vergunningen
bij wet of bij algemene maatregel van bestuur kan worden bepaald of uitsluiting
van illegale vreemdelingen plaats vindt. In antwoord op de daartoe strekkende
vraag van deze leden achten wij het niet opportuun met een algemene uitsluiting
te komen, waar het gaat om ontheffingen en vergunningen.Naar aanleiding van de opmerkingen van deze fractie over de formulering
van het koppelingsbeginsel en de uitsluiting van bepaalde categorieën
vreemdelingen die rechtmatig in Nederland verblijven verwijzen wij naar het
nieuwe artikel 8b. Daarin worden alleen de vreemdelingen die niet rechtmatig
in Nederland verblijf houden uitgesloten van collectieve voorzieningen. In
de algemeen inleidende opmerkingen van deze nota naar aanleiding van het verslag
hebben wij aangegeven, waarom wij van oordeel zijn dat bij de toekenning van
aanspraken aan vreemdelingen die rechtmatig in Nederland verblijven, differentiatie
naar verblijfsrecht mogelijk is. De aanbevelingen van de commissie Zeevalking
dienen naar ons oordeel geplaatst te worden in het kader van de bestrijding
van illegaal verblijf. In dat verband lezen wij de opmerking uit het rapport
legale vreemdelingen toegang tot voorzieningen te verstrekken en illegale
vreemdelingen daarvan uit te sluiten. Wij lezen dit niet zodanig dat de commissie
van oordeel is dat alle vreemdelingen die rechtmatig in Nederland verblijven
in gelijke mate aanspraak op collectieve voorzieningen moeten kunnen maken.
Het vorige kabinet achtte het standpunt van de commissie op dit opzicht eveneens
te grofmazig (Kamerstukken II 1990/91, 22 146, nr. 1, blz. 14).De leden van de fractie van D66 betreuren het dat de minister van Binnenlandse
Zaken het wetsvoorstel niet mede ondertekent. De Minister van Binnenlandse
Zaken ondertekent het wetsvoorstel niet, omdat het wetsvoorstel geen wet wijzigt
waarvan hij eerste ondertekenaar is. Dit betekent evenwel niet dat de Minister
van Binnenlandse Zaken niet betrokken is bij het wetsvoorstel, de memorie
van toelichting en deze nota naar aanleiding van het verslag. Juist met het
oog op zijn verantwoordelijkheid ten aanzien van de volgende onderwerpen:
de minderheden, grote stedenbeleid, het functioneren van de GBA en de vreemdelingen
met een VVTV, is hij nauw betrokken bij de totstandkoming van genoemde stukken.De leden van de fractie van het GPV achten een aanvullende motivering
van belang nu in het wetsvoorstel ook rechtmatig verblijvende vreemdelingen
categorisch worden uitgesloten. Onder verwijzing naar de algemeen inleidende
opmerkingen en toelichting in de nota van wijziging, merken wij op dat het
koppelingsbeginsel zoals neergelegd in artikel 8b van de Vreemdelingenwet
is gewijzigd en de categorische uitsluiting alleen nog de illegale vreemdeling
betreft. Tevens is aangeven dat bij de toekenning van aanspraken aan vreemdelingen
die rechtmatig verblijf genieten, kan worden gedifferentieerd naar verblijfsrecht.
De uitgangspunten voor deze differentiatie zijn neergelegd in artikel 8c van
de Vreemdelingenwet. Ook voor wat betreft de opmerkingen en vragen over de
gelijkstelling van voorzieningen, verstrekkingen, en uitkeringen enerzijds
én ontheffingen en vergunningen anderzijds, verwijzen wij naar de algemeen
inleidende opmerkingen. Terecht wijzen de leden van deze fractie op de differentiatie
die op dit punt is aan te brengen. De leden van de GPV-fractie vragen zich voorts af of het wetsvoorstel
wel voldoende tegemoet komt aan de operatie «minderheid-minder recht»,
en in het bijzonder of het wetsvoorstel niet op gespannen voet staat met het
integratie- en inburgeringsbeleid. Het kabinet wijst er op dat de overheid
in de operatie «Minderheid – Minder recht» zich tot doel
heeft gesteld bepalingen te wijzigen, waarin onderscheid wordt gemaakt tussen
etnische minderheidsgroepen en autochtonen. Centraal staat hierbij het ongerechtvaardigd
onderscheid op grond van nationaliteit uit de wetgeving te zuiveren. Onderscheid
op grond van verblijfstitel staat daar buiten. Daarnaast staat het onderhavige
wetsvoorstel niet op gespannen voet met het integratie- en inburgeringsbeleid.
Het onderhavige wetsvoorstel ziet op het uitsluiten van overheidsvoorzieningen
van personen zonder een geldige verblijfstitel. Dit laat onverlet het integratie-
en inburgeringsbeleid dat gericht is op de volwaardige participatie van legaal
verblijvenden in Nederland. 1.3 VoortrajectDe leden van de CDA-fractie wensen te vernemen in hoeverre de werking
van het wetsvoorstel wordt ondermijnd door de fraude met sofi-nummers, in
het bijzonder gelet op de voorziene uitsluiting van sociale verzekeringen.De regering stelt vast dat blijkens de vraagstelling de CDA-fractie ervan
uitgaat dat een sofi-nummer de voorziene uitsluiting ongedaan kan maken. Hiermee
wordt het sofi-nummer een rol toebedeeld, dat het binnen het bestaande wettelijk
kader niet toekomt. De regering benadrukt met klem dat aan het bezit van een
sofi-nummer geen zelfstandige waarde mag worden gehecht, omdat het niets zegt
over de verblijfsrechtelijke status van betrokkene en evenmin van invloed
is op een uit de wet voortvloeiend uitkeringsrecht. De uitvoeringsinstanties
mogen hun toets van de verblijfsgerechtigdheid van de vreemdelingen niet baseren
op het (eventueel valse) sofi-nummer, maar alleen op de raadpleging van de
verblijfsstatus in de GBA en een verblijfsdocument van de vreemdeling. Gelet
op het bovenstaande, verwacht de regering niet dat het sofi-nummer invloed
zal hebben op de uitsluiting.Tevens wil de CDA-fractie weten wat in concreet de invoering van de wet
betekent voor de niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen, die voorafgaand
aan de inwerkingtreding van de wet ten onrechte gebruik maken van collectieve
voorzieningen.In haar antwoord hierop verwijst de regering naar hetgeen zij hierover
in de memorie van toelichting bij artikelen XXII en XXIII heeft gezegd. Uitgangspunt
is de directe werking van het wetsvoorstel. Een vreemdeling die op het moment
van de inwerkingtreding van het wetsvoorstel blijkens de dan uitgevoerde verblijfstoets
niet-rechtmatig hier te lande verblijft, zal verstoken worden van verdere
aanspraken. Wel zal, overeenkomstig hetgeen terzake in de memorie van toelichting
is gesteld, tussen de datum van totstandkoming van de wet, en de inwerkingtreding
daarvan, enige tijd moeten liggen, teneinde de uitvoeringsorganen in staat
te stellen adequate invoeringsmaatregelen te treffen.Verder vraagt de CDA-fractie wat de regering denkt te ondernemen met betrekking
tot die vreemdelingen van wie door de koppeling van bestanden vast is komen
te staan dat zij hier niet rechtmatig verblijven. Het uitgangspunt van het
kabinet met betrekking tot vreemdelingen die in Nederland niet rechtmatig
verblijven, is dat zij het land dienen te verlaten. Dit geldt ongeacht de
wijze waarop dit kenbaar is geworden. In concreto betekent dit dat indien
door de koppeling van bestanden vast is komen te staan dat de vreemdeling
hier onrechtmatig verblijft, dat dan het terugkeerbeleid op hem van toepassing
zal zijn. Ook de leden van de VVD-fractie informeren wat concreet de invoering van
de Koppelingswet betekent voor die illegale vreemdelingen die voorafgaande
aan de inwerkingtreding daarvan ten onrechte gebruik maken van collectieve
voorzieningen. De leden van de VVD-fractie vragen voorts of het wetsvoorstel
tot gevolg heeft dat de diverse instanties hun cliëntenbestand zullen
controleren en nagaan of hun cliënten rechtmatig in Nederland verblijven
en informeren zij of een persoon die verzekerd is en wordt ontmaskerd als
illegaal, voor de periode dat nog premie is betaald aanspraak kan maken op
verzekering.De invoering van het wetsvoorstel voor (het naar verwachting geringe aantal)
illegalen die thans zijn verzekerd ingevolge de sociale ziektekostenverzekeringen
heeft enerzijds tot gevolg dat de kosten van medische zorg vanaf die datum
niet langer ten laste van de sociale ziektekostenverzekeringen kunnen worden
gebracht en anderzijds dat betrokkenen niet langer premie verschuldigd zijn.
Een beperkt aantal (niet-klinische) verstrekkingen kunnen evenwel ingevolge
de huidige regelgeving (het betreft hier het Besluit voortzetting verstrekkingen
ziekenfondsverzekering, van 5 november 1969, laatstelijk gewijzigd bij besluit
van 28 december 1988) gedurende een beperkte periode nog worden voortgezet
indien zij voor het eindigen van de verzekering zijn aangevangen doch nog
niet zijn voltooid. Het betreft niet-klinische specialistische hulp ten hoogste
voor de duur van de aan de verzekerde hiervoor afgegeven verwijs- of herhalingskaart,
c.q. jaarkaart ingeval van niet-klinische specialistische hulp vanwege een
academisch ziekenhuis, kaakorthopedische hulp tot het einde van de kalendermaand
volgende op die waarin de verzekering is geëindigd, kraamzorg tot en
met de tiende dag na de bevalling, levering van een nieuwe of overgezette
tandheelkundige prothese, kronen of bruggen, indien hiervoor nog ten tijde
van de verzekering toestemming was verleend en de levering plaatsvindt binnen
twee maanden na het einde van de verzekering. In het geval de betrokkene bij
vooruitbetaling premie zou hebben betaald is hij bij beëindiging van
de verzekering tot terugvordering van het alsdan onverschuldigd betaalde gerechtigd.Het wetsvoorstel brengt met zich mee dat de uitvoeringsorganen van onder
andere de sociale ziektekostenverzekeringen het verzekerdenbestand zullen
moeten opschonen voor diegenen die op grond van het wetsvoorstel niet langer
verzekerd zijn. 2. Grondbeginselen wetsvoorstel 2.1. Categorieën vreemdelingenVoor wij ingaan op de vragen en opmerkingen uit deze paragraaf van het
verslag merken wij op dat de kritiek op de vormgeving van het koppelingsbeginsel
aanleiding heeft gegeven tot wijziging van artikel 8b van de Vreemdelingenwet.
In de inleidende opmerkingen en de toelichting van de nota van wijziging is
het nieuwe koppelingsbeginsel uiteengezet. Kort samengevat regelt het gewijzigde
artikel 8b van de Vreemdelingenwet de uitsluiting van aanspraken op uitkeringen,
voorzieningen en verstrekkingen van vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland
verblijven. Ten aanzien van de vreemdelingen die rechtmatig in Nederland verblijven
worden de aanspraken geregeld in de desbetreffende materiewetgeving. Bij de
toekenning van aanspraken kan differentiatie plaatsvinden afhankelijk van
het soort verblijfsrecht. De uitgangspunten van de differentiatie zijn neergelegd
in artikel 8c van de Vreemdelingenwet. Wij verwijzen hier naar de algemeen
inleidende opmerkingen en naar de toelichting bij de nota van wijziging, waarin
is aangegeven waarom wij van oordeel zijn dat die differentiatie ook gemaakt
kan worden.De leden van de fractie van de PvdA hebben moeite met de verschillende
aanduidingen in het voorliggende wetsvoorstel en de memorie van toelichting.
Zij geven voorbeelden en vragen of het niet duidelijk te onderscheiden groepen
zijn. Daarbij vragen deze leden aandacht voor de uitvoeringspraktijk.Wij erkennen dat de toelichting op onderdelen minder gelukkig geredigeerd
is. De verschillende categorieën van artikel 1b Vreemdelingenwet zijn
te onderscheiden op grond van de aard van het verblijfsrecht. Het koppelingsbeginsel
zoals thans verwoord in artikel 8b, richt zich uitsluitend op onrechtmatig
in Nederland verblijvende vreemdelingen. Of een rechtmatig in Nederland verblijvende
vreemdeling met een bepaalde verblijfsstatus aanspraak kan maken op collectieve
voorzieningen, wordt geregeld in de materiewet die de desbetreffende voorziening
reguleert. Het bestuursorgaan belast met de uitvoering van een bepaalde wet,
is uiteraard geïnstrueerd in de uitvoering van die wet en op de hoogte
van de voor de uitvoering relevante gegevens. Met het oog op de uitvoeringspraktijk
is, onder meer, artikel 8a, tweede en derde lid, van belang. Op grond van
deze bepaling beschikt de vreemdeling die hier rechtmatig verblijft over een
bescheid waaruit het rechtmatig verblijf blijkt. De Minister van Justitie
kan deze documenten aanwijzen en daarvoor modellen vaststellen. In het invoeringstraject
worden de uitvoeringsorganen geïnformeerd over de verschillende documenten.
De laatste stand van zaken omtrent het verblijfsrecht wordt door de uitvoeringsorganen
geraadpleegd bij de GBA. Deze gegevens in de GBA sluiten aan bij de informatiebehoefte
vanuit de uitvoeringspraktijk.In antwoord op de vraag van deze leden over de relatie tussen de artikelen
1b en 8b van de Vreemdelingenwet, met het oog op de uitsluiting van categorieën
van rechtmatig verblijvende vreemdelingen, verwijzen wij naar het nieuwe artikel
8b en de toelichtingen daarop in deze nota en de nota van wijziging. De nieuwe
bepaling sluit alleen de vreemdelingen die geen rechtmatig verblijf houden
categorisch uit van aanspraken op collectieve voorzieningen. Terecht wijzen
deze leden op de mogelijk schadelijke effecten voor de beeldvorming ten aanzien
van asielzoekers en vluchtelingen. Daarvan is thans in de nieuwe opzet geen
sprake meer. In antwoord op de opmerkingen die deze leden maken over bladzijde
6 van de memorie van toelichting, verwijzen wij eveneens naar de nieuwe opzet
van het wetsvoorstel. Wij onderschrijven de stelling dat de aanspraken van
bedoelde vreemdelingen worden geregeld in de voor hen geldende wet- en regelgeving.
In de nieuwe opzet wordt de lijn doorgetrokken dat de normering van de aanspraken
van rechtmatig verblijvende vreemdelingen plaatsvindt in de desbetreffende
materiewetgeving. De uitgangspunten bij de differentiatie in aanspraken zijn
neergelegd in artikel 8c van de Vreemdelingenwet. De categorische uitsluiting
van bepaalde groepen vreemdelingen die rechtmatig verblijf houden in Nederland
is dan ook verdwenen uit de Vreemdelingenwet.Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van de opmerkingen van de
leden van de fractie van het CDA over de verenigbaarheid van het wetsvoorstel
met de Nederlandse verdragspositie en de Grondwet. Het maken van onderscheid
tussen personen die op hetzelfde grondgebied verblijven is geoorloofd, mits
de onderscheidingen te rechtvaardigen zijn, zo wordt door deze leden aangegeven.
Wij hebben goede nota genomen van de opvatting van deze leden dat de kring
van aanspraakgerechtigden niet in alle gevallen alle rechtmatig verblijvende
vreemdelingen hoeft te omvatten.In antwoord op de vragen van de leden van de VVD-fractie over bestaande
koppelingsbepalingen merken wij het volgende op. Het gaat inderdaad, onder
meer, om de op bladzijden 20 en 21 van de memorie van toelichting genoemde
regelingen. Een opsomming wordt eveneens aangetroffen in het eindrapport van
de commissie Zeevalking en het standpunt van het kabinet naar aanleiding van
dit rapport. Een aantal van deze wetten behoeven geen aanpassing,
omdat in die wetten de aanspraken van (bepaalde groepen) rechtmatig in Nederland
verblijvende vreemdelingen worden geregeld. Voor zover een aanpassing nodig
is, vindt deze plaats. Voorbeelden van wetten waar het koppelingsbeginsel
is geïntroduceerd voor aanspraken op ontheffingen en vergunningen zijn:
de Wegenverkeerswet (rijbewijs) en de Wet arbeid vreemdelingen (werkvergunning).
Voorts verwijzen wij naar de algemene inleidende opmerkingen voor de nieuwe
systematiek inzake de verblijfstoets op het punt van de ontheffingen en vergunningen.
Terecht merken de leden van deze fractie op, dat niet te lichtzinning moet
worden omgegaan met het afwijken van het koppelingsbeginsel. Met het oog daarop
is in artikel 8b, tweede lid, aangegeven voor welke onderwerpen afgeweken
kan worden van het koppelingsbeginsel, neergelegd in artikel 8b, eerste lid,
van de Vreemdelingenwet. Ook worden in artikel 8c de uitgangspunten gegeven
voor de differentiatie in de aanspraken van vreemdelingen die rechtmatig verblijf
houden.De leden van de fractie van D66 verwijzen naar de kritiek op «de
classificatie-indeling» van vreemdelingen en de categorische uitsluiting
van aanspraken op collectieve voorzieningen in artikel 8b van de Vreemdelingenwet
van bepaalde categorieën van vreemdelingen die rechtmatig verblijf houden.
Wij beantwoorden gaarne de opmerkingen en vragen van deze leden op dit punt
met een verwijzing naar het nieuwe artikel 8b. De categorische uitsluiting
heeft alleen nog maar betrekking op vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland
verblijf houden. Ten aanzien van vreemdelingen die wel rechtmatig verblijf
houden kan worden gedifferentieerd in de toekenning van aanspraken. De uitgangspunten
daarbij zijn neergelegd in het nieuwe artikel 8c van de Vreemdelingenwet.
Artikel 8b is mede naar aanleiding van de door deze leden geuite zorg en kritiek
gewijzigd. Zoals hiervoor meermalen is aangegeven zal er in de nieuwe opzet
geen sprake meer zijn van een categorische uitsluiting van vreemdelingen die
hier rechtmatig verblijven.De leden van de fractie van GroenLinks maken zich ernstige zorgen over
de negatieve signalen die van het wetsvoorstel uitgaan. Daarbij geeft de fractie
het voorbeeld dat enerzijds aan nieuwkomers, waaronder VVTV-ers een inburgeringsprogramma
wordt aangeboden en dat anderzijds door dit wetsvoorstel deze categorie dreigt
gestigmatiseerd te worden als zijnde niet-verblijfsgerechtigden.Het gewijzigde wetsvoorstel maakt duidelijk onderscheid tussen vreemdelingen
die rechtmatig verblijf genieten en diegenen die illegaal in Nederland verblijven.
Slechts de laatstgenoemde categorie wordt in het gewijzigde artikel 8b van
de Vreemdelingenwet uitgesloten van collectieve voorzieningen. Binnen de categorie
verblijfsgerechtigden worden onvoorwaardelijk verblijfsgerechtigden en voorwaardelijk
verblijfsgerechtigden onderscheiden. Voorwaardelijk verblijfsgerechtigden
worden in deze systematiek dus niet gelijk gesteld met niet-verblijfsgerechtigden,
hun verblijf is rechtmatig in de zin van artikel 1b van het wetsvoorstel.
Op voorwaardelijk verblijfsgerechtigden is de Wet gemeentelijke zorg voor
houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf van toepassing. In
die wet is een aantal voorzieningen voor VVTV'ers geregeld, die aansluiten
bij het specifieke karakter van hun verblijfstitel. Juist omdat in genoemde
wet een aantal specifieke voorzieningen is geregeld kunnen VVTV'ers in dit
wetsvoorstel van enkele collectieve voorzieningen worden uitgesloten. VVTV-ers
worden gerekend tot de groep van nieuwkomers aan wie een facultatief inburgeringsprogramma
wordt aangeboden omdat rekening gehouden moet worden met de omstandigheid
dat een deel van de houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf
na verloop van tijd definitief in Nederland zal mogen blijven.
In tegenstelling tot houders van een onvoorwaardelijke vergunning tot verblijf
wordt met hen geen inburgeringscontract gesloten.De leden van de RPF-fractie stelden de vraag of het niet beter zo zijn
om het voorgestelde artikel 8b, dat in algemene zin bepaalt dat illegale vreemdelingen
geen aanspraak kunnen maken op voorzieningen e.d., op te nemen in de Algemene
wet bestuursrecht (Awb), teneinde buiten twijfel te stellen dat deze algemene
bepaling voorrang heeft boven bepalingen in materiewetten die aanspraken verlenen
en daarbij illegale vreemdelingen niet altijd expliciet van die aanspraken
uitsluiten.Wij beantwoorden deze vraag ontkennend. Een bepaling als het nieuwe artikel
8b zou in de Awb, die geen materiële aanspraken van burgers regelt, noch
specifieke bepalingen over vreemdelingen bevat, minder goed passen. Bovendien
zou regeling in de Awb niet de door de leden van de RPF-fractie veronderstelde
voordelen hebben. Het Nederlandse staatsrecht kent geen hiërarchie tussen
formele wetten onderling; ook de Awb is niet «hoger» dan andere
wetten in formele zin. Het is de bedoeling van de wetgever dat die bepalend
is voor de verhouding tussen twee formele wetsbepalingen. De regel dat van
bepalingen van de Awb slechts uitdrukkelijk wordt afgeweken, berust dan ook
slechts op de door de wetgever bij de totstandkoming van de Awb uitdrukkelijk
uitgesproken en ook in de Aanwijzingen voor de regelgeving (aanwijzingen 49)
neergelegde intentie om van algemene wetten slechts uitdrukkelijk af te wijken.
Evenzo blijkt uit de totstandkomingsgeschiedenis van het onderhavige wetsvoorstel
ondubbelzinnig de intentie van de wetgever om slechts uitdrukkelijk af te
wijken van het bepaalde in artikel 8b. Waar zo'n uitdrukkelijke afwijking
ontbreekt, zal de rechter dus moeten aannemen dat de wetgever geen afwijking
bedoeld heeft. Aldus is de voorrang van artikel 8b evenzeer verzekerd als
bij opneming van de bepaling in de Awb.De leden van de RPF-fractie vragen zich voorts af hoe het terughoudend
voorzieningenbeleid zich verhoudt tot de zogeheten gefaseerde integratie van
vooral VVTV-ers.De terughoudendheid ten aanzien van de toegang tot collectieve voorzieningen
die voor VVTV'ers geldt, en de toepassing van een gefaseerd integratiemodel
voor betrokkenen vloeien beide voort uit het voorwaardelijke karakter van
de verblijfstitel. Immers, er dient rekening te worden gehouden met de mogelijkheid
dat de situatie in het land van herkomst zodanig verbetert dat de VVTV weer
kan worden ingetrokken. Door een beperkte toegang tot de collectieve voorzieningen
en een gefaseerde integratie, wordt voorkomen dat in die gevallen rechten
zouden ontstaan die zich verzetten tegen terugzending. In dit kader past ook
het beleid van de regering om VVTV'ers wel toegang te geven tot inburgeringsprogramma's,
maar deze voor VVTV'ers niet verplicht te stellen via het afsluiten van een
inburgeringscontract.De leden van de SGP-fractie vragen of de tweedeling legale en illegale
vreemdelingen niet moet worden vervangen door een driedeling: legale –
in de zin van toegelaten – vreemdelingen, illegale – in de zin
van niet toegelaten – vreemdelingen én vreemdelingen die anderszins
verblijfsgerechtigd zijn. Strekt het wetsvoorstel zich dan ook uit over de
derde categorie?De driedeling die deze leden maken kunnen wij niet onderschrijven. Het
nieuwe koppelingsbeginsel van artikel 8b van de Vreemdelingenwet strekt zich
uit over de vreemdelingen die niet rechtmatig verblijf houden in de zin van
artikel 1b van de Vreemdelingenwet. Het koppelingsbeginsel heeft dan ook geen
betrekking op de door deze leden gesignaleerde derde categorie. Artikel 1b
van de Vreemdelingenwet geeft vervolgens een opsomming van de vreemdelingen
die hier rechtmatig verblijf houden. Hieronder vallen onder meer de voorwaardelijk
en de onvoorwaardelijk toegelaten vreemdelingen. De uitgangspunten voor de
differentiatie in aanspraken van vreemdelingen die rechtmatig
verblijf houden zijn neergelegd in artikel 8c. Voorts verwijzen wij naar de
algemeen inleidende opmerking en de eerdere antwoorden inzake de reikwijdte
van het koppelingsbeginsel in deze paragraaf.De SGP-fractie wenst te vernemen of de regering het ermee eens is dat
asielzoekers in een (vervolg)procedure, voorwaardelijk toegelaten vluchtelingen,
beleidsmatig en technisch niet-verwijderbaren, diegenen ten aanzien van wie
de overheid niet-tijdig een beslissing heeft genomen, niet als niet-toegelatenen
kunnen worden aangemerkt.De regering wijst in haar antwoord erop dat er een verschil is tussen
toegelaten vreemdelingen en rechtmatig verblijvende vreemdelingen.Toelating in vreemdelingenrechtelijke zin wordt in art. 1 van de Vreemdelingenwet
gedefinieerd als «instemming door Onze Minister met het bestendig verblijf
in Nederland van een vreemdeling.» De in het onderhavig wetsvoorstel
gehanteerde term «rechtmatig verblijf» is ruimer dan het begrip
toelating. Het ziet namelijk ook op de nog niet of niet toegelaten vreemdelingen.
Met inachtneming van het bovenstaande zijn asielzoekers in een (vervolg)procedure
en technisch niet verwijderbaren niet toegelatenen. Voorwaardelijk toegelaten
vluchtelingen zijn wel toegelatenen.Tevens vragen de leden van de SGP-fractie of er een goede reden is waarom
deze categorieën verstoken zouden moeten blijven van alle overheidsvoorzieningen,
tenzij anders bepaald. In antwoord op deze vragen wijst de regering op de
aanpassing van artikel 8b van de Vreemdelingenwet (zie de algemeen inleidende
opmerkingen en de toelichting bij de nota van wijziging) en de introductie
van artikel 8c. Door deze aanpassing worden nu alleen niet rechtmatig in Nederland
verblijvende vreemdelingen per definitie uitgesloten van collectieve voorzieningen.De leden van de GPV-fractie vragen of er een terughoudend beleid gevoerd
wordt wat betreft het verstrekken van een VVTV aan gedoogden.In navolging op de aan de Tweede Kamer gezonden Statusnotitie (brief van
18 april 1996, kenmerk 546519/96/DB), merkt het kabinet op dat een VVTV wordt
toegekend aan degenen die op beleidsmatige gronden niet kunnen worden verwijderd.
Het verschil tussen «gedoogden» en «ontheemden» zal
komen te vervallen. De VVTV zal voortaan meteen na de inhoudelijke beoordeling
van de aanvraag om toelating als vluchteling in eerste aanleg kunnen worden
opgelegd. Asielzoekers die, gelet op de situatie in hun land, daarheen niet
kunnen terugkeren, zullen eerder een VVTV krijgen.Daarnaast onderstrepen deze leden het belang van een spoedige procedure
voor gedoogden, gelet op de afschaffing van de decentrale ROA per 1 januari
1996. Daarbij vragen zij of dit tot nieuwe capaciteitsproblemen in de centrale
opvang zal leiden.Voorafgaande aan de beantwoording van deze vraag willen wij erop wijzen
dat in navolging van de Statusnotitie het onderscheid tussen gedoogden en
ontheemden is komen te vervallen. Daarbij komt dat vreemdelingen met een VVTV
vallen onder de werking van de Wet gemeentelijke zorg voor houders van een
voorwaardelijke vergunning tot verblijf.Voor wat de beantwoording van de vraag verder betreft, wijst de regering
erop dat afbouw van de decentrale opvang betekent dat voor de opvang van asielzoekers
nog slechts gebruik gemaakt kan worden van de centrale opvangaccommodaties.
Het ministerie van Justitie en de Centrale Opvang Asielzoekers bereiden zich
al geruime tijd voor op deze nieuwe situatie en houden bij de planning van
de centrale opvangcapaciteit rekening met de extra behoefte die de vermindering
van de decentrale opvang met zich mee zal brengen.Daarenboven werpen de maatregelen gericht op het verlagen van de instroom,
zoals bijvoorbeeld de aanmeldcentra en de wet veilige landen van
herkomst, hun vruchten af. Hierdoor is de druk op de opvangcapaciteit verminderd.
Tevens wordt een aantal belangrijke maatregelen voorbereid, gericht op de
versnelling van de asielprocedure. In december is in dit kader aan de Tweede
Kamer het stappenplan asielbeleid aangeboden. Dit zal leiden tot een bekorting
van de opvangtermijn, waardoor de behoefte aan opvangcapaciteit verder afneemt.
Gezien de voorbereiding op de gevolgen van de afbouw van de decentrale opvang
en bovengenoemde maatregelen, verwacht de regering geen nieuwe capaciteitsproblemen
in de centrale opvang als gevolg van de afbouw van de decentrale opvang.Tenslotte merken de leden van de GPV-fractie op dat zij het niet gerechtvaardigd
vinden dat houders van een voorwaardelijke verblijfstitel enkel om reden van
traag verlopende procedures geen aanspraak kunnen maken op voorzieningen die
aan vreemdelingen met een onvoorwaardelijk verblijfsrecht zijn voorbehouden.De regering ziet het door de GPV gelegde verband tussen traag verlopende
procedures en uitsluiting van voorzieningen bij houders van een voorwaardelijke
verblijfstitel niet. Een houder van een voorwaardelijke verblijfstitel is
niet in procedure, maar heeft een verblijfsstatus, namelijk de VVTV. Deze
voorwaardelijke verblijfstatus houdt rekening met het perspectief op eventuele
terugkeer dat bij deze specifieke groep vreemdelingen bestaat. Aan de andere
kant zijn deze vreemdelingen toegelaten. Bij het Nederlandse model voor gefaseerde
integratie is een zorgvuldig evenwicht bewaard tussen het perspectief op eventuele
terugkeer en de noodzaak tot geleidelijke integratie in de Nederlandse samenleving.
Dit verklaart waarom bepaalde voorzieningen niet aan hen worden toegekend
en voorbehouden zijn aan vreemdelingen met een onvoorwaardelijk verblijfsrecht.
Bij deze laatste groep hoeft namelijk geen rekening gehouden te worden met
een perspectief op terugkeer.De leden van de SP-fractie begrijpen uit het wetsvoorstel dat de kring
van aanspraakgerechtigden per verstrekking en wet verschillend is en vragen
of dit de toets met een aantal bepalingen uit verdragen kan doorstaan. Zij
vragen op grond van welke argumenten de regering meent dat het wetsvoorstel
niet in strijd is met het IAO-verdrag nr. 118, het Europees Verdrag inzake
sociale zekerheid en het Europees verdrag betreffende Sociale en Medische
Bijstand.Alvorens hierop in te gaan, is het goed de strekking te herhalen van hetgeen
voor wat betreft het stelsel van sociale zekerheid wordt voorgesteld.Die strekking is, waar het de sociale verzekeringen betreft, dat personen
die niet rechtmatig in Nederland verblijven – als bedoeld in het voorgestelde
artikel 1b van de Vreemdelingenwet – nimmer verzekerd zijn, noch voor
de werknemersverzekeringen, noch voor de volksverzekeringen.Personen die beschikken over een verblijfsvergunning als bedoeld in de
artikelen 9 of 10 van de Vreemdelingenwet zijn in beginsel verzekerd voor
het stelsel voor zover zij aan de aansluitingsvoorwaarden voldoen. Voor de
werknemersverzekeringen betekent dit dat men arbeid in dienstbetrekking moet
verrichten. Voor de volksverzekeringen gelden als aansluitingsvoorwaarden
dat men ingezetene moet zijn, dan wel dat men als niet-ingezetene in Nederland
arbeid in dienstbetrekking moet verrichten uit hoofde waarvan men aan de loonbelasting
is onderworpen. Voor zover echter de hiervoor bedoelde arbeid illegaal wordt
verricht – dat wil zeggen: in strijd met de bepalingen van de Wet Arbeid
Vreemdelingen (WAV, Stb. 1994, 959) – zal dit niet tot verzekering leiden.
Zie hiervoor hetgeen is opgemerkt op pagina 44 van de memorie van toelichting.
Hiermee wordt voorkomen, dat personen die illegaal werken en op grond daarvan
aansluiting vinden bij het stelsel van sociale verzekeringen, als het ware
voor het illegaal werken worden beloond in de vorm van aan dit stelsel te
ontlenen aanspraken. Het kabinet acht dit ongewenst. Ten aanzien van personen die rechtmatig in Nederland verblijven, doch
die (nog) niet beschikken over een verblijfsvergunning als bedoeld in de artikelen
9 of 10 van de Vreemdelingenwet, is in de memorie van toelichting (blz. 43
en 44) aangegeven dat het kabinet voornemens is deze personen slechts tot
de verzekering toe te laten, voor zover zij rechtmatig in Nederland arbeid
verrichten. Voor de goede orde zij hierbij opgemerkt, dat voor wat betreft
de toegang tot de volksverzekeringen in relatie tot het zijn van ingezetene,
hier veeleer sprake is van een codificatie van bestaand recht dan van nieuw
recht. Ook thans is het veelal zo dat personen behorend tot deze categorie
van vreemdelingen voor de toepassing van de volksverzekeringen niet als ingezetene
worden aangemerkt, omdat – naast de sociaal-economische band –
met name de juridische band met Nederland zwak is. Voor zover deze personen
thans wel verzekerd zijn, is dat meestal uit hoofde van het (al dan niet illegaal)
verrichten van arbeid. Een voorbeeld van een categorie van personen die hier
wordt bedoeld, is de categorie vreemdelingen aan wie een voorwaardelijke vergunning
tot verblijf (vvtv) is verleend. Zij zijn in beginsel uitgesloten van het
stelsel van sociale verzekeringen. Voor zover zij rechtmatig in Nederland
arbeid verrichten, zal deze uitsluiting worden opgeheven, waardoor betrokkenen
zowel voor de werknemers- als de volksverzekeringen verzekerd zullen zijn.Het voorgaande impliceert, dat vreemdelingen als hier bedoeld die niet
legaal in Nederland werkzaam zijn, niet op grond van het illegaal verrichten
van arbeid verzekerd kunnen zijn voor het stelsel, net zoals dit geldt voor
de categorie van personen die wèl beschikken over een verblijfsvergunning
als bedoeld in de artikelen 9 of 10 van de Vreemdelingenwet.Ten aanzien van personen die niet meer beschikken over een verblijfsvergunning
als bedoeld in de artikelen 9, 9a of 10 van de Vreemdelingenwet, doch aan
wie het verblijf hier te lande wordt toegestaan in afwachting van een beslissing
op een aanvraag om voortgezette toelating, zal eveneens gelden dat zij verzekerd
blijven voor zover zij rechtmatig arbeid verrichten (zie hetgeen is opgemerkt
op blz. 44 van de memorie van toelichting). Ten aanzien van de volksverzekeringen
zal bovendien gelden dat vreemdelingen die voorheen beschikten over een verblijfsvergunning
ex artikel 9 of 10 van de Vreemdelingenwet, en die op grond van ingezetenschap
verzekerd waren voor de volksverzekeringen, in afwachting van de beslissing
op hun aanvraag om voortgezette toelating verzekerd zullen blijven. Het kabinet
acht dit gerechtvaardigd enerzijds omdat het hier een categorie vreemdelingen
betreft die eerder onherroepelijk tot Nederland is toegelaten; anderzijds
omdat hiermee wordt voorkomen, dat achteraf allerlei administratieve herstelhandelingen
moeten worden verricht indien alsnog positief op een aanvraag tot voortzetting
van het verblijf is gereageerd.Samengevat komt het erop neer, dat slechts die vreemdelingen verzekerd
zullen zijn die hetzij voor onbepaalde tijd tot Nederland werden toegelaten
(i.e. aan wie een verblijfsvergunning werd verleend op grond van de artikelen
9 of 10 van de Vreemdelingenwet), hetzij rechtmatig in Nederland arbeid verrichten.
Andere vreemdelingen zullen van de Nederlandse sociale verzekeringen zijn
uitgesloten.Aan de Algemene bijstandswet en daarmee vergelijkbare regelingen, die
in principe openstaan voor de inwoners van Nederland, zullen slechts die vreemdelingen
uitkeringsrechten kunnen ontlenen die voor onbepaalde tijd tot Nederland zijn
toegelaten (op grond van de artikelen 9 of 10 Vreemdelingenwet).Met betrekking tot de vraag, hoe het voorgaande zich verhoudt tot het
beginsel van gelijke behandeling naar nationaliteit als bedoeld in het IAO-verdrag
nr. 118 en het Europees Verdrag inzake sociale zekerheid, wordt het volgende
opgemerkt. Het kabinet is van oordeel dat het verbod van discriminatie naar
nationaliteit zoals vervat in de hiervoor genoemde verdragen
een in de nationale wetgeving neergelegd vereiste van legaliteit ten aanzien
van verblijf of van tewerkstelling niet doorbreekt. Het feit dat dergelijke
vereisten uitsluitend van toepassing zijn op vreemdelingen doet hier niet
aan af. Dit is ook de opvatting van het Comité van Deskundigen van
de Internationale Arbeidsorganisatie. In het General Survey of the Reports
relating to the Equality of Treatment (Social Security) Convention, 1962 (No.
118), uitgebracht voor de zitting van de IAO-Conferentie van 1977, heeft het
Comité van Deskundigen de volgende uitleg gegeven aan het verbod van
discriminatie naar nationaliteit zoals neergelegd in artikel 3, eerste lid
van Verdrag nr. 118:«As regards coverage, the most typical forms of discrimination appear
to be exclusion from coverage of non-nationals as such, conditional coverage
and optional coverage, the latter being reserved for nationals only. In this
connection it should be borne in mind that the principle of equality of treatment
implies the abolition of discrimination based on a persons nationality. Consequently,
a requirement of lawful residence in the country or of lawful authorisation
to be in employment does not appear to be contrary to this principle; where
such conditions are imposed the difference in treatment does not appear to
be motivated by the alien status of the persons concerned but rather by their
legal position under regulations governing entry into and residence in the
country, or acces to employment.»Hieruit kan worden afgeleid dat genoemd Comité het stellen van
een legaliteitsvereiste ook niet in strijd acht met het verbod tot indirecte
discriminatie naar nationaliteit. Ten overvloede kan met betrekking tot het
Europees Verdrag inzake sociale zekerheid hieraan nog het volgende worden
toegevoegd. Dit verdrag heeft slechts betrekking op personen op wie de wetgeving
van één of meer verdragsluitende partijen van toepassing is
of geweest is en dat alleen ten aanzien van deze personen het gelijke behandelingsvoorschrift
geldt. Nu de hierbovenbedoelde categorieën van vreemdelingen worden uitgesloten
van de kring van verzekerden van de werknemers- en volksverzekeringen en de
Nederlandse wetgeving derhalve op hen niet van toepassing is, behoren zij
niet tot de personen waarop het verdrag betrekking heeft.Naar aanleiding van de vragen die zijn gesteld over de verhouding van
het onderhavige wetsvoorstel tot artikel 26 IVBPR, wordt met betrekking tot
hetgeen wordt voorgesteld ten aanzien van het stelsel van sociale verzekeringen,
het volgende opgemerkt. Zoals bekend, zijn niet alle vormen van ongelijke
behandeling zonder meer als onrechtmatig aan te duiden. Er kunnen bepaalde
doelstellingen in het geding zijn die het bestaan van vormen van ongelijkheid
van behandeling rechtvaardigen. Daarvoor is het noodzakelijk dat een verschil
in behandeling gebaseerd is op redelijke en objectief te rechtvaardigen gronden.Het kabinet is van oordeel dat er voor de ongelijke behandeling tussen
vreemdelingen en Nederlanders, dan wel tussen de verschillende categorieën
van vreemdelingen, die voortvloeit uit de koppeling van het verzekerd kunnen
zijn – en daarmee het kunnen verkrijgen van een uitkering – aan
de verblijfsstatus van een vreemdeling, dan wel aan het rechtmatig in Nederland
werken, doelstellingen in het geding zijn die deze ongelijkheid rechtvaardigen.
Het streven naar consistentie van overheidsbeleid en het realiseren van een
effectief vreemdelingenbeleid moet in dit verband worden gekwalificeerd als
een overheersende objectief te rechtvaardigen doelstelling, in het kader waarvan
een bijzondere rechtspositie van vreemdelingen die illegaal in Nederland verblijven
of illegaal in Nederland werken alleszins in de rede ligt. Het gaat immers
niet aan dat vreemdelingen, aan wie het verblijf hier te lande van overheidswege
is ontzegd, door diezelfde overheid onder de kring van verzekerden voor het
stelsel van sociale verzekeringen worden gebracht en daarmee tevens in de
gelegenheid worden gesteld het illegaal verblijf voort te zetten als gevolg
van het kunnen (blijven) ontvangen van een uitkering. Hetzelfde
geldt ten aanzien van de voorwaarde dat men bij het verrichten van arbeid
slechts verzekerd kan zijn indien de arbeid rechtmatig wordt verricht. Ook
daar vergt consistentie in het overheidsbeleid, dat vreemdelingen slechts
verzekerd kunnen zijn als zij rechtmatig in Nederland arbeid verrichten. Het
kan immers niet zo zijn, dat daar waar het een vreemdeling verboden is bepaalde
werkzaamheden te verrichten, betrokkene wèl aansluiting kan vinden
bij het stelsel van sociale verzekeringen als hij desondanks die werkzaamheden
verricht.Ten aanzien van het Europees Verdrag inzake sociale en medische bijstand
wordt het volgende opgemerkt. Aan genoemd verdrag kunnen onderdanen van verdragsluitende
partijen bijstandsrechten ontlenen, doch slechts voorzover deze rechtmatig
(dat wil zeggen met verblijfsvergunning; men zie art.11 van het verdrag) in
Nederland verblijven. Rechtmatig verblijf wordt eerst onrechtmatig op het
ogenblik dat een bevel tot uitzetting jegens de betrokken persoon is uitgevaardigd.
Door gebruik te maken van de regelingsbevoegdheid, als neergelegd in het in
het wetsontwerp voorgestelde art. 7, derde lid onder a en b, van de Algemene
bijstandswet (en de daarmee corresponderende bepalingen in IOAW en IOAZ) zal
ten volle aan deze verdragsverplichtingen kunnen worden voldaan.In antwoord op de daarop betrekking hebbende vraag van deze leden wijst
het kabinet op hetgeen eerder is gezegd ten aanzien van de invloed van de
Wet op de identificatieplicht en het sofi-nummer op de verblijfsrechtelijke
toets bij een aanvraag van collectieve voorzieningen. Die maatregelen bewerkstelligen
geen uitsluiting van aanspraken; het onderhavige wetsvoorstel wel. 2.2. De voorwaardelijk toegelatenenDe vraag van de leden van de PvdA-fractie betreft de gelijkstelling van
de voorwaardelijk toegelatenen, de kortverblijvers en de beleidsmatig onuitzetbaren
met illegalen. Zij vragen de regering of deze de mogelijkheden ziet om het
onderscheid tussen deze categorieën vreemdelingen en illegalen in de
wetstekst van artikel 8b te maken.In haar reactie hierop verwijst de regering naar het gewijzigde koppelingsbeginsel.
Artikel 8b geeft een categorische uitsluiting van illegale vreemdelingen.
De uitgangspunten voor de differentiatie in de aanspraken van vreemdelingen
die rechtmatig verblijf houden zijn opgenomen in artikel 8c. Hiermee vervalt
de gelijkstelling van bepaalde categorieën rechtmatig verblijvende vreemdelingen
met illegale vreemdelingen.De leden van de SP-fractie vragen voor welke voorzieningen voorwaardelijk
toegelatenen in aanmerking komen, thans en krachtens het onderhavig wetsvoorstel.
Het antwoord hierop is dat de voorzieningen waarvoor voorwaardelijk toegelatenen
in aanmerking kunnen komen omschreven staan in de Wet gemeentelijke zorg voor
houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf. Deze wet blijft na
inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel onverkort van kracht. Daarnaast
wordt in artikel XIX onder C van dit wetsvoorstel erin voorzien dat in de
Ziekenfondswet voorwaardelijk toegelatenen bij algemene maatregel van bestuur
als verzekerden aangewezen kunnen worden. 2.3. Procederenden, de kortverblijvers en beleidsmatig
onuitzetbarenDe leden van de VVD-fractie wensen te vernemen op welke wijze wordt omgegaan
met afgewezen asielzoekers die technisch niet verwijderbaar zijn, maar wel
meewerken aan de pogingen tot uitzetting.Vreemdelingen die meewerken aan de poging tot terugkeer krijgen in de
meeste gevallen een laissez-passer verstrekt door de desbetreffende diplomatieke
vertegenwoordiging in Nederland. Indien de vreemdeling wel meewerkt, maar
de autoriteiten van het land van herkomst niet, krijgt hij de aanzegging Nederland
te verlaten.Vervolgens wensen de leden van de VVD-fractie te weten of alle beleidsmatig
en technisch niet-uitzetbaren een voorlopige vergunning tot verblijf krijgen.Beleidsmatig niet uitzetbare vreemdelingen, ofwel gedoogden, krijgen een
VVTV, indien naar het oordeel van de Minister van Justitie gedwongen verwijdering
naar het land van herkomst van bijzondere hardheid voor de vreemdeling zou
zijn in verband met de algehele situatie aldaar (zie artikel 12b, eerste lid
van de Vreemdelingenwet). Wij verwijzen in dit verband naar de zogeheten statusnotitie.Voor wat de technisch niet verwijderbaren betreft, verleent de regering
aan deze groep vreemdelingen geen VVTV, daar zij niet aan de voorwaarden ervoor
voldoen. Zij zijn namelijk beleidsmatig niet verwijderbaar.De leden van de RPF-fractie vragen in hoeverre bij technisch niet-uitzetbaren
niet-toegelatenen gesproken kan worden van illegaal verblijf, zeker als deze
vreemdeling er zelf niet in slaagt naar het land van herkomst terug te keren.Vreemdelingen die meewerken aan hun terugkeer, terwijl de autoriteiten
van het land van herkomst dat niet doen – hetgeen zeer zelden voorkomt –
krijgen de aanzegging binnen een redelijke termijn Nederland te verlaten.
Indien zij daarna toch nog in Nederland worden aangetroffen, verblijven zij
hier inderdaad niet rechtmatig.In algemene zin geldt dat vreemdelingen die niet in aanmerking komen voor
toelating, Nederland moeten verlaten. In beginsel wordt daarvoor een redelijke
termijn gegund (doorgaans 4 weken). Vertrekt de vreemdeling niet vrijwillig
en wordt hij na het verstrijken van de redelijke termijn nog aangetroffen,
dan kan gedwongen terugzending plaatsvinden, zonodig met behulp van de sterke
arm.De leden van de SP-fractie vragen of de regering het probleem onderkent
dat als gevolg van trage afhandeling van aanvragen door de vreemdelingendiensten
en het Ministerie van Justitie, een vreemdeling niet in aanmerking komt voor
voorzieningen waarop hij wel aanspraak zou hebben kunnen maken als op zijn
aanvraag eerder een beslissing was genomen.In haar antwoord hierop wijst de regering erop dat zij ernaar streeft
om de aanvragen binnen de krachtens artikel 15, lid e, van de Vreemdelingenwet
geldende termijn te behandelen, dat wil zeggen zes maanden. In het verlengde
hiervan wil zij wijzen op het pakket aan maatregelen ter stroomlijning van
de vreemdelingenprocedures, aangekondigd in de brief van 21 november 1995
aan de Tweede Kamer (kenmerk: 524234/95/DB) en het daarbij behorende stappenplan.
De eerste kwartaalrapportage is op 18 april 1996 aan de Tweede Kamer gezonden.Daarnaast wenst de SP-fractie te vernemen of een vreemdeling met terugwerkende
kracht aanspraak kan maken op de voorzieningen. Dit omdat de ingangsdatum
van de vergunning tot verblijf, de datum van aanvraag is.In de vreemdelingencirculaire is de regel neergelegd dat de ingangsdatum
van de vergunning tot verblijf de datum van aanvraag is. Het gaat hier om
een bepaling die betrekking heeft op de werking van de desbetreffende vergunning
in vreemdelingrechtelijke zin. Daarvan staat echter los de vraag of met terugwerkende
kracht aanspraak op een collectieve voorziening kan worden gemaakt. Die vraag
wordt beantwoord op grond van het recht dat die aanspraken normeert. In de
desbetreffende materiewetgeving worden in de regel niet met terugwerkende
kracht aanspraken toegekend. De leden van de SP-fractie vragen of het gerechtvaardigd is om personen
die op grond van artikel 25 van de Vreemdelingenwet in Nederland mogen blijven
omdat hun gezondheidstoestand uitzetting uit Nederland niet toelaat, niettemin
van alle voorzieningen worden uitgesloten, met alle gezondheidseffecten van
dien. Deze leden vinden dat juist deze vreemdelingen gebruik moeten kunnen
maken van een medische voorziening en een voorziening in de kosten van levensonderhoud.In antwoord op deze vraag merken wij op dat het om een kleine groep gaat.
In 1995 is in 257 gevallen uitstel van vertrek verleend op grond van artikel
25 van de Vreemdelingenwet. Het gaat hier in feite om een zeer kleine categorie
vreemdelingen die op humanitaire of verdragsrechtelijke gronden tijdelijk
niet uitgezet kan worden. Voor zover deze vreemdelingen gebruik maken van
overheidsvoorzieningen in afwachting van hun uitzetting (en niet elders b.v.
bij familie of in ziekenhuis verblijven) blijven zij in de opvang c.q. voorziening
waarin zij tot op dat moment al verbleven. Indien zij elders verblijven, kunnen
deze vreemdelingen met een beroep op artikel 11 van de Algemene bijstandswet
in hun levensonderhoud voorzien. De laatste mogelijkheid vervalt met dit wetsvoorstel.
Ten gevolge van dit wetsontwerp zal krachtens de Algemene bijstandswet generlei
recht meer op bijstand bestaan, noch voor zover het betreft de algemene bestaansmiddelen,
noch voor zover het betreft de kosten van noodzakelijke medische zorg. Zoals
in de memorie van toelichting op het wetsontwerp is uiteengezet, zal ten aanzien
van de noodzakelijke medische zorg een bijzondere voorziening worden getroffen
onder verantwoordelijkheid van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport. Hierop zal hierna in paragraaf 4 worden ingegaan. Bij de vormgeving
van deze bijzondere voorziening zal met deze groep rekening gehouden worden.Indien opvang van deze vreemdelingen noodzakelijk is zal onder voorwaarden
een centrale opvang voor deze groep open staan. Daartoe wordt een regeling
getroffen op grond van de wet COA. Voor het overige verwijzen wij naar de
toelichting in de nota van wijziging. 2.4. Het eigenlijke koppelingsbeginselDe CDA-fractie wenst meer informatie over de mogelijkheid tot controle,
waarbij zij het probleem ziet dat hoe meer sub-categorieën er zijn, hoe
moeilijker het wordt te controleren of betrokkene wel of geen recht heeft
op een aanspraak. Daarnaast wil het CDA weten of de genuanceerde uitwerking
in de praktijk het beoogde koppelingsprincipe onderuit haalt en vragen een
nadere toelichting voor wat betreft de controle en ingebouwde garanties.Voorafgaand aan de beantwoording van deze vragen wijzen wij op de wijziging
van artikel 8b van de Vreemdelingenwet. In algemene zin worden nu uitsluitend
onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen uitgesloten. Differentiatie
vindt op basis van artikel 8c slechts in materiewetgeving plaats.De uitvoerende instanties belast met de beslissing of een persoon in aanmerking
komt voor een overheidsvoorziening, zullen ingevolge dit wetsvoorstel bij
vreemdelingen een verblijfstoets moeten uitvoeren. Deze toets kan uitgevoerd
worden, omdat na de koppeling met het VAS, de GBA verblijfstitels kan aanleveren
aan de administraties van de uitvoerende instanties. De uitvoerende instelling
behoeft voor de beoordeling van de aanvraag uitsluitend de desbetreffende
materiewet te raadplegen.Op de instanties belast met het verstrekken van de overheidsvoorzieningen
berust de verantwoordelijkheid aan hun ambtenaren duidelijke richtlijnen te
geven, waarmee het voor de ambtenaar duidelijk wordt of de vreemdeling voor
de aangevraagde voorziening in aanmerking komt. Omdat het per materiewet kan
verschillen zijn daarover geen algemeen geldende richtlijnen
te geven. Per uitvoeringsinstantie zal bezien moeten worden welke instructies
voor die organisatie moeten gelden met het oog op de uitvoering van de wetgeving
waarmee zij zijn belast. Dit kan met behulp van een duidelijke lijst, waar
naast elke van de in de GBA voorkomende verblijfstitels wordt aangegeven of
deze categorie vreemdelingen c.q. de sub-categorie wel of niet voor de overheidsvoorziening
in aanmerking komt. De vakministeries zullen de betrokken uitvoeringsinstanties
hiertoe richtlijnen geven. Naar verwachting zal de ambtenaar in staat worden
gesteld de koppeling uit te voeren, zonder dat dit voor hem een onaanvaardbare
belasting met zich mee zal brengen. In dit verband wijzen wij erop dat ook
nu in de uitvoeringspraktijk bij de verstrekking van collectieve voorzieningen
differentiatie naar verblijfsrecht plaatsvindt. Dit leidt niet tot grote uitvoeringsproblemen.
Voorts wijzen wij op de passage over de uitvoerbaarheid opgenomen bij de algemeen
inleidende opmerkingen en de toelichting op artikel 8a.Met inachtneming van het voorgaande verwacht de regering niet dat de genuanceerde
uitwerking ertoe zal leiden dat het koppelingsprincipe onderuit wordt gehaald.
Gelet op de vele factoren die hierbij een rol spelen, kan de regering echter
geen absolute garanties geven dat nimmer ten onrechte gebruik gemaakt zal
worden van collectieve voorzieningen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de GPV-fractie merken wij
op dat geen aanpassingswetgeving meer volgt. Dit hangt onder meer samen met
de aanpassing van het koppelingsbeginsel èn de mogelijkheid om bij
algemene maatregel van bestuur te regelen dat een verblijfstoets wordt uitgevoerd
ten aanzien van ontheffingen en vergunningen (artikel 8b, eerste lid, tweede
volzin, van de Vreemdelingenwet). Daarbij merken wij op dat de uitzonderingsmogelijkheden
op de algemene norm vervat in artikel 8b, eerste lid van de Vreemdelingenwet –
namelijk dat onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen geen aanspraak
kunnen maken op de collectieve voorzieningen – staan omschreven in artikel
8b, tweede lid. 2.5. Het verblijfsrecht of de rechtmatigheid van het verblijf
moet blijken uit een bescheidIn het schriftelijke verslag staan de fracties uitvoerig stil bij de koppeling
tussen het Vreemdelingen administratiesysteem (VAS) en de gemeentelijke basisadministratie.
Daarbij worden veel, deels overlappende, vragen gesteld. Alvorens deze te
beantwoorden, zal een algemeen beeld geschetst worden van deze koppeling van
administraties. Voor de actuele stand van zaken wordt verwezen naar de informatie
die de Staatssecretarissen van Justitie en van Binnenlandse Zaken laatstelijk
over dit onderwerp aan de Tweede Kamer hebben verstrekt in kamerstuk 24 233,
nr. 5). In dit algemeen deel zullen enkele vragen die tegelijkertijd door
meerdere fracties zijn gesteld, worden beantwoord, zonder dat hierop later
apart teruggekomen zal worden.Voor de koppeling VAS–GBA zijn twee opdrachtgevers met onderscheiden
verantwoordelijkheid, te weten de Staatssecretarissen van Justitie en van
Binnenlandse Zaken. Gezamenlijk hebben het ministerie van Binnenlandse Zaken
en van Justitie het landelijk projectbureau koppeling VAS–GBA ingesteld.
Primaire opdracht van het projectbureau was de koppeling van het VAS met de
GBA tot stand te brengen. Daarnaast kreeg het projectbureau van de Staatssecretaris
van Justitie de opdracht het VAS uniform in te voeren.Op 1 mei 1996 is de koppeling VAS–GBA tot stand gebracht. De landelijke
implementatie van het uniforme VAS (dus voor het gehele land
gelijk zijnde) is per februari 1996 voor alle politieregio's gerealiseerd.
Op 1 juni jl. is het landelijk projectbureau koppeling VAS–GBA opgeheven.Met de koppeling VAS–GBA wordt bereikt dat in de GBA gegevens worden
opgenomen over het verblijfsrecht van de vreemdeling en dat de algemene persoonsgegevens
in het VAS in overeenstemming worden gebracht met de GBA-gegevens. Daarbij
ontstaat een «één-op-één situatie»
tussen beide administraties. Opname van de verblijfstitel in de GBA is gebaseerd
op artikel 34 lid 1 sub a onder 5 van de Wet gemeentelijke basisadministratie
persoonsgegevens (Wet GBA) waarin wordt bepaald dat gegevens over het verblijfsrecht
van de vreemdeling in de GBA worden opgenomen. De uitwerking van dat artikel
is in een bijlage bij de Wet GBA opgenomen. Daarin zijn tien verschillende
aantekeningen betreffende de verblijfsrechtelijke positie van de vreemdeling
opgesomd. Afhankelijk van de grond waarop het verblijfsrecht van een vreemdeling
in Nederland is gebaseerd, wordt een in de opsomming vermelde aantekening
opgenomen in de GBA-gegevensset over die vreemdeling.De gegevens over het verblijfsrecht van een vreemdeling worden ontleend
aan mededelingen daarover verstrekt door de Minister van Justitie oftewel
het VAS. Zoals gezegd gaat de gegevensuitwisseling beide kanten op, waarbij
enerzijds het VAS de verblijfstitels aan de GBA aanlevert en de GBA de overige
persoonsgegevens aan het VAS aanlevert.In concreto betekent dit dat indien een vreemdeling wordt ingeschreven
in de basisadministratie van een gemeente, van die inschrijving door de basisadministratie
spontaan melding zal worden gedaan aan het VAS. Vanuit de GBA worden aan het
VAS namelijk de algemene persoonsgegevens doorgegeven die voor het VAS noodzakelijk
zijn. De Minister van BiZa heeft het VAS hiervoor geautoriseerd. De algemene
persoonsgegevens van de GBA zijn bij de afstemming van gegevens tussen de
GBA en het VAS leidend, terwijl voor de verblijfsrechtelijke gegevens het
VAS leidend is.Uitzondering hierop vormen bepaalde persoonsgegevens die vanwege de verscheidene
wettelijke grondslag waarop de GBA en het VAS opereren, verschillen. Deze
worden niet door het VAS c.q. de GBA overgenomen. Ter illustratie: de vreemdelingendienst
(VAS) kan de nationaliteit ontlenen aan de eigen verklaring van betrokkene,
terwijl in de GBA dit niet kan. De GBA hanteert namelijk een wettelijk stelsel
van brondocumenten (zie artikel 43 van de wet GBA). Zo zal in het VAS de nationaliteit
van betrokkene bekend zijn, terwijl deze in de GBA als onbekend wordt geregistreerd.Nadat het VAS van de GBA de melding van inschrijving van een vreemdeling
heeft ontvangen, zoekt het uit of deze in het systeem is opgenomen. Is dit
het geval, dan verschaft het VAS spontaan aan de betrokken basisadministratie
het van toepassing zijnde verblijfsrechtelijke gegeven. Het VAS maakt dan
op basis van de door de ministeries van Justitie en van Binnenlandse Zaken
vastgestelde tabel, de afleiding naar de tien verblijfsrechtelijke aantekeningen
van de GBA. Zodoende komen de gegevens over het verblijfsrecht van een vreemdeling
in de GBA overeen met de gegevens van een vreemdeling in het VAS, zij het
met minder grote differentiatie. Dit is een geautomatiseerd traject, dat niet
of nauwelijks menselijke tussenkomst vergt. Dit gegeven wordt dan op de in
de GBA opgenomen persoonslijst van betrokken vreemdeling opgenomen.Ook is de situatie denkbaar, waarin een vreemdeling zich bij de vreemdelingendienst
heeft gemeld, maar (nog) niet is ingeschreven in de GBA en omgekeerd. Voor
de intake en registratie van vreemdelingen is een landelijke raamprocedure
ontwikkeld, die inhoudt dat de betrokken vreemdeling door de Vreemdelingendienst
wordt gewezen op de plicht tot melding bij de GBA c.q. door de GBA wordt gewezen
op de plicht tot melding bij de Vreemdelingendienst. Van de GBA krijgen uitvoeringsorganen de verblijfsrechtelijke gegevens
die zij nodig hebben voor de uitvoering van hun taak. Voorzover geautoriseerd
krachtens de Wet GBA, krijgen de uitvoeringsorganen uit de gemeentelijke basisadministratie
de aantekening over het verblijfsrecht van een vreemdeling verstrekt. De aantekening
over het verblijfsrecht wordt verstrekt in de vorm van één van
de 10 GBA-codes. De situatie is denkbaar dat in sommige gevallen een uitvoeringsorgaan
andere of specifiekere verblijfsrechtelijke informatie nodig heeft, dan de
GBA aanlevert. Dan kan zij rechtstreeks met de vreemdelingendienst contact
opnemen.De PvdA-fractie wil weten welke de stand van zaken is van de uitvoering
van de GBA en de koppeling met het VAS.Alle korpsen zijn thans in technische zin gereed om verblijfstitels aan
te leveren aan de GBA. De laatste fase van het koppelingsproject, te weten
de levering van de verblijfstitels aan de GBA, is afgerond per 1 mei 1996.
Dit is dus al tijdens de parlementaire behandeling van onderhavig wetsvoorstel
en ruim voor de verwachte inwerkingtreding ervan.Ten tweede wil de PvdA vernemen welke verblijfsgerechtigde posities zijn
opgenomen in het VAS en welke in de GBA en vraagt of deze voldoen aan de vereisten
voor een effectief koppelingssysteem.Voor wat de verblijfsgerechtigde posities in het VAS betreft, verwijst
de regering naar hetgeen ze in de inleiding heeft gezegd en herhaalt zij dat
deze overeenkomen met de posities opgenomen in de vreemdelingencirculaire.Voor wat de verblijfsrechtelijke posities in de GBA betreft, zijn in onderdeel
5 van bijlage I bij de Wet GBA de gegevens vermeld die in de GBA worden opgenomen
over het verblijfsrecht van de vreemdeling. In deze opsomming zijn tien verschillende
aantekeningen betreffende de verblijfsrechtelijke positie van de vreemdeling
vermeld. Afhankelijk van de grond waarop het verblijfsrecht van een vreemdeling
in Nederland is gebaseerd, wordt een in de opsomming vermelde aantekening
opgenomen in de GBA-gegevensset over die vreemdeling. In concreto levert dit
het volgende beeld op:11 Vergunning op grond van artikel 9 Vw, zonder beperking, dan wel gerechtigd
krachtens artikel 10 Vw;12 Vergunning artikel 9 Vw met een vorm van beperking die elke vorm van
arbeid toestaat;13 Vergunning artikel 9 Vw met een vorm van beperking die arbeid in loondienst
niet toestaat;14 Voorwaardelijke vergunning tot verblijf, artikel 9a Vw;15 Verblijf op grond van het Benelux-verdrag of op grond van het EG-verdrag
als economisch actief;16 Verblijf op grond van het EG-verdrag als economisch niet-actief;17 Verzoek tot toelating als vluchteling, uitzetting blijft achterwege;18 Vreemdeling heeft zich bij de VD gemeld, geen verzoek tot toelating
als vluchteling ingediend, geen uitzetting;19 Vergunning artikel 9 Vw met andere beperking dan hierboven;20 Verblijf op grond van een ander Verdrag dan hierboven genoemd.Op grond van artikel 44 Wet GBA, dat bij realisatie van de koppeling tussen
het Vreemdelingen administratiesysteem (VAS) en de GBA in werking is getreden,
worden de GBA-gegevens over het verblijfsrecht van een vreemdeling ontleend
aan mededelingen daarover van de Minister van Justitie. De gemeente waar de
betrokken vreemdeling in de basisadministratie is ingeschreven krijgt daartoe
een bericht van het VAS over het GBA-netwerk.Voor wat de vraag betreft naar de vereisten voor een effectief koppelingssysteem
wordt het volgende opgemerkt. De verblijfsstatus zoals die wordt
vastgesteld door de vreemdelingendienst en wordt vastgelegd in het VAS is –
voorzover hier van belang – een samenstelling van de volgende gegevens:
het type verblijfsprocedure, het doel c.q. de beperking van het verblijf en
datumgegevens. Door middel van een geautomatiseerde omzetting van de relevante
gegevens vindt de «vertaling» plaats naar de tien vastgestelde
GBA-codes.Ten derde vraagt de PvdA of de uitvoerende ambtenaren belast met de beoordeling
van de rechtmatigheid van een aanspraak in staat zijn een beslissing voor
de afzonderlijke categorieën vreemdelingen te nemen en vreest dat dit
erg ingewikkeld wordt voor de betrokken ambtenaren en tot geweldige bureaucratie
zal leiden.De regering gaat ervan uit dat de uitvoerende ambtenaren belast met de
beoordeling van de rechtmatigheid van een aanspraak, in staat zullen zijn
een beslissing voor de afzonderlijke categorieën vreemdelingen te nemen.
Over de betekenis van de tien codes die in de GBA zijn opgenomen, worden de
afnemers geïnformeerd. Als zodanig verwacht de regering niet dat het
onderhavige wetsvoorstel een onaanvaardbare belasting inhoudt en tot bureaucratie
zal leiden.Vervolgens vraagt de PvdA zich af of gegevens verschillend worden opgenomen
in het VAS en de GBA.Onderscheid moet worden gemaakt tussen algemene persoonsgegevens en gegevens
over het verblijfsrecht van vreemdelingen in beide administraties.Allereerst de algemene persoonsgegevens van vreemdelingen. In het kader
van het Koppelingsproject VAS–GBA heeft afstemming van de persoonsgegevens
van vreemdelingen in de GBA met de gegevens in het VAS plaatsgevonden. Dat
wil zeggen dat de algemene persoonsgegevens over vreemdelingen in de GBA zijn
vergeleken met de gegevens in het VAS en dat gebleken verschillen tussen beide
administraties in overleg tussen gemeenten en Vreemdelingendiensten worden
uitgezocht en voor de inwerkingtreding van het onderhavig wetsvoorstel zullen
zijn opgelost. Daarbij is uitgegaan van de algemene persoonsgegevens zoals
deze zijn geregistreerd in de GBA, aangezien de GBA geldt als authentieke
bron van persoonsgegevens. In het verlengde hiervan is ten principale vastgesteld
dat voor persoonsgegevens de GBA-gegevens leidend zijn. Dit betekent dat alle
persoonsgegevens zoals verstrekt door de GBA (automatisch en deels handmatig)
worden overgenomen in het VAS. Bij de start van het Koppelingsproject VAS–GBA
hebben de beide opdrachtgevers van het project, de ministeries van Justitie
en van Binnenlandse Zaken met onderscheiden verantwoordelijkheden, dit uitgangspunt
nadrukkelijk onderschreven.Gegevens over het verblijfsrecht van een vreemdeling worden vervolgens
ontleend aan mededelingen daarover van de Minister van Justitie. Daartoe leveren
de Vreemdelingendiensten verblijfstitels vanuit het VAS aan de GBA. Met deze
teruglevering van verblijfstitels door de Vreemdelingendiensten aan de gemeenten
is de koppeling VAS–GBA gerealiseerd. Voor wat de verblijfstitel betreft,
zijn de gegevens van het VAS leidend.De differentiatie in verblijfsrechtelijke posities in het VAS is groter
dan die in de GBA. Binnen het Koppelingsproject VAS–GBA is evenwel een
tabel ontwikkeld aan de hand waarvan eenduidig kan worden vastgesteld welke
gegevens in het VAS tot welke GBA-aantekeningen leiden. Zodoende komen de
gegevens over het verblijfsrecht van een vreemdeling in de GBA overeen met
de gegevens over die vreemdeling in het VAS, zij het met een minder grote
differentiatie.De verschillen die structureel (zullen blijven) voorkomen – en derhalve
niet automatisch worden overgenomen in het VAS – vinden hun oorsprong
in de wettelijke gronden op basis waarvan de GBA- en de VAS-uitvoeringsorganisaties
opereren (zie hetgeen hierover is gezegd in de inleiding). Ook wil de PvdA weten wat dit systeem (VAS–GBA) betekent in termen
van personele inzet, financiële middelen en ongemak voor de diensten
zelf en de vreemdeling.Het invoeren van de gegevens in het VAS valt binnen de bestaande registratiewerkzaamheden
van de vreemdelingendiensten, die via het VAS ondersteund worden. Hetzelfde
geldt mutatis mutandis voor de GBA. De koppeling VAS–GBA is een geautomatiseerd
proces en vergt niet of nauwelijks menselijke tussenkomst.Voor wat de (semi) overheidsinstanties betreft, die een aanvraag moeten
toetsen op verblijfsgerechtigdheid, geldt dat zij nu hiervoor gebruik zullen
maken van de verblijfsgegevens van de GBA.Het bovenstaande betekent ook dat de financiële consequenties van
het systeem worden opgevangen door de bestaande budgetten.Ten slotte verwacht de regering dat het wetsvoorstel voor de vreemdeling
geen verandering of ongemak zal meebrengen. Hij merkt er niets van, daar de
toetsing buiten hem om gaat.Ten vierde vragen de leden van de PvdA-fractie zich af wat de consequenties
zijn voor de invoering van het onderhavige wetsvoorstel indien niet voldaan
wordt aan de logistieke randvoorwaarden.De regering wil hierop antwoorden door te stellen dat op 1 mei jl. is
voldaan aan de logistieke randvoorwaarde «operationele koppeling VAS–GBA».De leden van de CDA-fractie willen informatie verkrijgen over de huidige
stand van zaken van de koppeling in het land, waarbij de aandacht ligt op
de verschillen tussen de personen opgenomen in de GBA en in het VAS. Voorts
wensen deze leden te vernemen welke garanties bestaan dat bij inwerkingtreding
van het wetsvoorstel, diegenen die op grond van de gegevens van de GBA gebruik
kunnen maken van collectieve voorzieningen, ook werkelijk daartoe gerechtigd
zijn.Voorzover de verschillen in aantallen vreemdelingen tussen de GBA en het
VAS voortkwamen uit administratieve fouten of het niet bekend zijn van bepaalde
vreemdelingen, heeft de afstemming van vreemdelingengegevens in het kader
van het Koppelingsproject VAS–GBA die verschillen aan het licht gebracht.
Tijdens deze afstemming zijn de algemene persoonsgegevens over vreemdelingen
in de GBA vergeleken met de gegevens in het VAS. Gebleken verschillen tussen
beide administraties zijn en worden in overleg tussen gemeenten en Vreemdelingendiensten
uitgezocht en opgelost.Daarnaast vloeien verschillen in aantallen vreemdelingen tussen de beide
administraties ook uit de regelgeving voort. Het gaat dan met name om de inschrijvingscriteria
voor de GBA en het VAS.Allereerst is de verblijfsrechtelijke status van een vreemdeling niet
van invloed op de vraag of betrokkene al of niet voor inschrijving in de GBA
in aanmerking komt. Alleen de verwachte verblijfsduur in Nederland speelt
daarbij een rol. Een vreemdeling komt namelijk in aanmerking voor inschrijving
in de GBA wanneer hij naar redelijke verwachting gedurende een half jaar ten
minste twee derden van de tijd in Nederland verblijf zal houden (artikel 26,
eerste lid, Wet GBA). Ook een niet-rechtmatig verblijvende vreemdeling wordt
dus in de GBA ingeschreven wanneer hij voldoet aan het eerstgenoemde criterium.Het aantal verschillen dat hiervan het gevolg is, zal overigens niet groot
zijn. Zoals reeds opgemerkt in de memorie van toelichting zullen niet-rechtmatig
verblijvende vreemdelingen zich door de koppeling VAS–GBA immers niet
snel melden voor inschrijving in de GBA, omdat daardoor de pakkans en het
risico van verwijdering door de vreemdelingendienst groter wordt. Het VAS
is immers door de Minister van Binnenlandse Zaken geautoriseerd voor zogenoemde
spontane verkrijging van persoonsgegevens van vreemdelingen die in de GBA
worden ingeschreven. Vervolgens kent de vreemdelingencirculaire zogenoemde geprivilegeerde
vreemdelingen die niet in de administratie van de Vreemdelingendienst worden
opgenomen. Een deel van deze categorie vreemdelingen zal wel voldoen aan het
inschrijvingscriterium voor de GBA en zal dus in de basisadministratie zijn
opgenomen. Hierdoor kunnen verschillen tussen de beide administraties ontstaan.
Bij realisatie van de koppeling VAS–GBA zijn de zogenoemde afnemers
van de GBA overigens van deze categorie vreemdelingen op de hoogte gesteld
zodat uitvoeringsorganen niet ten onrechte de conclusie trekken dat het ontbreken
van een verblijfstitel in de GBA bij geprivilegeerden vermoedelijk op niet-rechtmatigheid
van verblijf wijst.Ten slotte merkt de regering op dat de koppeling VAS–GBA naast een
initiële ook een structurele afstemming van gegevens tussen de GBA en
het VAS tot gevolg heeft. Op die manier komen verschillen tussen de beide
administraties aan het licht en worden deze verschillen door de vreemdelingendiensten
en de gemeenten gezamenlijk uitgezocht.Gezien die structurele afstemming en de verklaarbaarheid van eventuele
verschillen tussen de GBA en het VAS, biedt de opname van de verblijfstitel
in de GBA juist de mogelijkheid aan uitvoeringsorganen om beslissingen te
baseren op de verblijfsrechtelijke status van een vreemdeling. Immers, het
ontbreken van een (actuele) verblijfstitel in de GBA wijst vermoedelijk op
een niet-legale status en is voor het uitvoeringsorgaan reden geen voorziening
toe te kennen.Tevens wenst de CDA-fractie te vernemen wanneer de beoogde koppeling van
het VAS en de GBA zal plaatsvinden, waarbij de leden op de hoogte wensen gebracht
te worden van de stand van zaken.In navolging van hetgeen in antwoord op de vragen van de PvdA-fractie
is gesteld, herhaalt de regering dat alle korpsen thans in technische zin
gereed zijn om verblijfstitels aan te leveren aan de GBA. De laatste fase
van het koppelingsproject, te weten de levering van de verblijfstitels aan
de GBA, is per 1 mei jl. afgerond.De leden van de VVD-fractie vragen of gewaarborgd kan worden dat de koppeling
van het VAS en de GBA tijdig plaatsvindt.De koppeling heeft al plaatsgevonden. Alle korpsen zijn thans in technische
zin gereed om verblijfstitels aan te leveren aan de GBA. De laatste fase van
het koppelingsproject, te weten de levering van de verblijfstitels aan de
GBA, is per 1 mei jl. afgerond.Daarnaast wijzen de leden van de VVD-fractie op het verschil in verblijfstitels
in beide systemen en verwachten dat dit tot problemen zal leiden. In dit kader
willen zij weten op welke wijze deze opgelost zullen worden.De regering verwacht niet dat het verschil in verblijfstitels in beide
systemen tot problemen zal leiden. Inderdaad kent het VAS meer verblijfstitels
en doelen dan de GBA. Echter, door middel van een geautomatiseerde omzetting
vindt de «vertaling» van de VAS-codes plaats naar de tien vastgestelde
GBA-codes. Hiermee worden de VAS-codes door de computer vertaald in tien GBA-codes,
die alle VAS-codes omvatten.Verder wil de VVD-fractie weten hoe de regering ervoor zorg zal dragen
dat de personen en instanties betrokken bij de uitvoering van de wet adequaat
worden geïnstrueerd.De regering streeft ernaar het voor de uitvoerende instanties zo makkelijk
mogelijk te maken om het onderhavige wetsvoorstel uit te voeren. Aan de ene
kant zal daarbij vanuit de GBA voorlichting aan de uitvoerende instanties
kunnen worden gegeven over de verblijfsrechtelijke gegevens die de GBA aanlevert.
Bij realisatie van de koppeling VAS–GBA zijn de inmiddels geautoriseerde
afnemers uitgebreid geïnformeerd. Aan de andere kant zullen de uitvoerende
instanties plannen moeten ontwikkelen om een goede voorlichting te geven aan
de ambtenaren, belast met de beoordeling van de aanvraag voor een overheidsvoorziening. Per categorie vreemdelingen moet deze ambtenaar eenduidig
kunnen weten of deze voor de aangevraagde voorziening in aanmerking komt.
De vakdepartementen zullen deze ontwikkeling stimuleren, alhoewel de primaire
verantwoordelijkheid bij de uitvoerende instanties zelf ligt. Ten slotte ziet
de VVD-fractie het probleem dat de naam op het verblijfsdocument van de vreemdeling
niet overeenkomt met de naam in de GBA. Het komt dus voor, aldus de fractie,
dat namen verkeerd worden weergegeven, allereerst in het VAS en vervolgens
in de GBA. Zij vragen hoe dit opgelost kan worden en of een deskundige op
het gebied van het IPR en het namenrecht bij het intake-gesprek aanwezig zou
kunnen zijn.De afdelingen Burgerzaken van de gemeenten zijn bij uitstek deskundig
wanneer het gaat om de toepassing van het internationaal personen- en familierecht
en het namenrecht. Dat is een van de redenen waarom de GBA de authentieke
bron van persoonsgegevens voor de (semi)overheid is en de GBA-gegevens leidend
zijn ten opzichte van de persoonsgegevens in het VAS. Vreemdelingendocumenten
zullen daarom na realisering van de koppeling VAS–GBA eerst van persoonsgegevens
worden voorzien nadat inschrijving in de GBA heeft plaatsgevonden en de persoonsgegevens
in het VAS zonodig zijn overschreven met de GBA-gegevens. Een en ander zal
nadrukkelijk onder de aandacht van de vreemdelingendiensten worden gebracht
door middel van een landelijke raamprocedure voor de intake en registratie
van vreemdelingen die in het kader van het Koppelingsproject VAS–GBA
is ontworpen.Aanwezigheid van een deskundige op het gebied van het IPR en het namenrecht
bij het intake-gesprek acht de regering daarom niet opportuun.De leden van de D66-fractie verwachten moeilijkheden bij de invoering
van de gegevens in de GBA en vragen of de vertaling van het ene naar het andere
systeem vlekkeloos zal verlopen.De regering verwacht niet dat de vertaling van verblijfstitels van het
ene systeem naar het andere tot problemen zal leiden. De verblijfsstatus zoals
die wordt vastgesteld door de vreemdelingendienst en wordt vastgelegd in het
VAS, volgt uit de Vreemdelingencirculaire. Door middel van een geautomatiseerde
omzetting vindt de «vertaling» plaats naar de door de Wet GBA
vastgestelde GBA-codes. Zo worden de VAS-codes door de computer vertaald naar
de GBA-codes, hetgeen niet of nauwelijks menselijke tussenkomst vereist.Vervolgens wil de D66-fractie weten of overal in Nederland het VAS hetzelfde
is. Daarbij wordt gevraagd of Amsterdam een eigen model heeft, of dat het
verschil zich beperkt tot het in eigen beheer te ontwikkelen. Tevens wil de
partij weten of bij de pilotprojecten de aanlevering van de verblijfstitels
aan de GBA en de «intake» en registratieprocedure van vreemdelingen
niet is meegenomen.Het VAS-systeem is een uniform systeem dat landelijk wordt uitgeleverd
en geïmplementeerd. Amsterdam heeft dus geen eigen model. Voor wat de
intake en registratie betreft wijst de regering op het volgende. Op landelijk
niveau is door de betrokken instanties een eenduidige raamprocedure ontwikkeld
voor intake en registratie. Ten behoeve van een verantwoorde uitvoering van
de koppeling VAS–GBA zijn in alle regio's tevens procedure-afspraken
gemaakt op het gebied van intake en registratie. Deze afspraken ondersteunen
het zogenaamde «één op één» houden
van de VAS- en de GBA-bestanden.Ten slotte vraagt de D66-fractie of het niet verstandig is eerst alle
technische onvolkomenheden weg te werken en het personeel dat met de invoering
van de gegevens van vreemdelingen heeft te maken, deugdelijk te informeren,
alvorens tot invoering van de Koppelingswet over te gaan. Zij vrezen namelijk
een chaos, waarvan de vreemdeling de dupe is. In het licht van de eerdere antwoorden wijst de regering voor wat betreft
de technische onvolkomenheden erop dat de technische koppeling VAS–GBA
per 1 mei jl. is gerealiseerd.Dit is dus tijdens de parlementaire behandeling van onderhavig wetsvoorstel
en zeker ruim voor de inwerkingtreding ervan. De regering verwacht dus geen
chaos, waarvan de vreemdeling de dupe is.De leden van de RPF-fractie vragen of op het punt van verblijfstitels
de koppeling tussen het VAS en de GBA adequaat tot stand gebracht kan worden.Door middel van een geautomatiseerde omzetting vindt de «vertaling»
van de VAS-codes plaats naar de vastgestelde GBA-codes. Zo worden de VAS-codes
door de computer vertaald naar de tien GBA-codes, hetgeen niet of nauwelijks
menselijke tussenkomst vergt.Tevens wil de RPF-fractie weten of uit de verklaring van verblijfsgerechtigdheid
op gemakkelijke wijze afgeleid kan worden hoe vervolgens in de GBA moet worden
geregistreerd.Zoals al eerder is gezegd, vindt op het punt van de verblijfstitels de
registratie in de GBA plaats via een geautomatiseerde omzetting. Binnen het
Koppelingsproject VAS–GBA is evenwel een tabel ontwikkeld aan de hand
waarvan eenduidig kan worden vastgesteld welke gegevens in het VAS tot welke
GBA-aantekeningen leiden. Zodoende komen de gegevens over het verblijfsrecht
van een vreemdeling in de GBA overeen met de gegevens over die vreemdeling
in het VAS, zij het met een minder grote differentiatie.De leden van de SGP-fractie wijzen in het verband van de controle op de
verblijfsstatus door de uitvoerende organen op de aanzienlijke verfijning
in de soorten verblijfsstatussen. Zij vraagt of de regering dit verschijnsel
onderkent in het kader van de uitvoering van de wet.De regering onderkent dit verschijnsel en benadrukt dat zij beoogt het
voor alle uitvoerende instanties gekoppeld met de GBA zo makkelijk mogelijk
te maken om het onderhavige wetsvoorstel uit te voeren. Zo zal het voor de
uitvoerende instanties mogelijk moeten zijn om bij uitvoering van onderhavig
wetsvoorstel aan de hand van de 10 verblijfsrechtelijke codes in de GBA het
wetsvoorstel uit te voeren.Daarnaast willen de leden van de SGP-fractie weten hoeveel verblijfstitels
het VAS en de GBA kennen.Voor wat de verblijfsgerechtigde posities in het VAS betreft, verwijst
de regering naar hetgeen ze in de inleiding heeft gezegd en herhaalt zij dat
deze overeenkomen met de posities opgenomen in de vreemdelingencirculaire.Voor wat de GBA betreft, herhaalt de regering dat in onderdeel 5 van bijlage
I bij de Wet GBA de gegevens zijn vermeld die in de GBA worden opgenomen over
het verblijfsrecht van de vreemdeling. In deze opsomming zijn tien verschillende
aantekeningen betreffende de verblijfsrechtelijke positie van de vreemdeling
vermeld. Afhankelijk van de grond waarop het verblijfsrecht van een vreemdeling
in Nederland is gebaseerd, wordt een in de opsomming vermelde aantekening
opgenomen in de GBA-gegevensset over die vreemdeling.Voor een concretisering van de informatie op het beeldscherm verwijzen
wij naar de opsomming die de GBA bevat omtrent verblijfstitel, zoals opgenomen
in het antwoord op de vragen van de leden van de PvdA-fractie.Vervolgens stellen de leden van de SGP-fractie vraagtekens bij de optimistische
verwachtingen van de regering. Daarbij gaan zij ervan uit dat zolang de technische
koppeling niet mogelijk is, men aangewezen is op handmatige administratie
en vragen of dit geen buitengewone belasting is voor de uitvoerende en controlerende
instanties. In alle regio's is sprake van een operationeel VAS en een geautomatiseerde
koppeling VAS–GBA. De optie van een (tijdelijke) handmatige koppeling
is daarmee komen te vervallen.Ten slotte wil de SGP-fractie weten of het juist is dat bij de pilotprojecten
de aanlevering van de verblijfstitels aan de GBA en de «intake»
en registratieprocedure van vreemdelingen niet is meegenomen.Op landelijk niveau is door de betrokken instanties een eenduidige raamprocedure
ontwikkeld voor intake en registratie. Ten behoeve van een verantwoorde uitvoering
van de koppeling VAS–GBA zijn in alle regio's tevens procedure-afspraken
gemaakt op het gebied van intake en registratie. Deze afspraken ondersteunen
het zogenaamde «één op één» houden
van de VAS- en de GBA-bestanden.De leden van de GPV-fractie willen weten of voorzien is in een opschoningsactie
van de GBA, voordat de koppeling VAS–GBA tot stand wordt gebracht.Regionale opschoningsacties zijn door de beide uitvoeringsorganisaties
(vreemdelingendiensten en afdelingen Burgerzaken) opgestart, nadat de gegevensbestanden
van beide organisaties naast elkaar zijn gelegd. In onderlinge samenwerking
zijn de verschilsituaties gelokaliseerd, onderzocht, opgelost en administratief
verwerkt. Dit impliceert dat – binnen de kaders van de GBA-wet –
ook gegevens in de GBA zonodig zijn verbeterd. Hierbij wordt onderstreept
dat de koppeling tussen het VAS en de GBA geen wijziging betekent van het
inschrijvingscriterium voor de GBA. Een opschoningsactie inhoudende de verwijdering
uit de GBA op grond van het criterium «niet-rechtmatig verblijvende
vreemdelingen» vindt dan ook niet plaats.Vervolgens wil de fractie knelpunten bij vluchtelingen signaleren. Deze
zijn niet of niet volledig in de GBA geregistreerd, omdat het voor hen niet
mogelijk is de gevraagde documenten over te leggen. De fractie wil geïnformeerd
worden over het beleid van gemeenten ten aanzien van het opnemen van gegevens
in de GBA op grond van een beëdigde verklaring, met het oog op de strekking
van het onderhavige wetsvoorstel. Voor een vluchteling zal het van groot belang
zijn in de GBA opgenomen te worden, daar daaruit bepaalde aanspraken op overheidsvoorzieningen
voortvloeien.In artikel 36 e.v. Wet GBA is een exclusief stelsel van brondocumenten
opgenomen aan de hand waarvan de ontlening van gegevens voor de GBA kan plaatsvinden.
Indien gegevens over de burgerlijke staat feiten betreffen die zich buiten
Nederland hebben voorgedaan, geeft het tweede lid van artikel 36 Wet GBA een
rangorde in (bron)documenten aan. Een op schrift gestelde verklaring die betrokkene
ten overstaan van een door het gemeentebestuur aangewezen ambtenaar onder
eed of belofte heeft afgelegd en door betrokkene is ondertekend, is in deze
rangorde het zwakste brondocument. Slechts ingeval op het moment van de aangifte
in redelijkheid geen sterkere documenten kunnen worden overgelegd, kan de
gemeente genoemde gegevens aan een beëdigde eigen verklaring ontlenen.Als een vreemdeling bij de aangifte in redelijkheid geen sterkere brondocumenten
over kan leggen, ontleent de gemeente de burgerlijke- staatgegevens dus aan
een beëdigde eigen verklaring. Bij vluchtelingen zal dit regelmatig het
geval zijn. Dit doet evenwel niet af aan de plicht van de vreemdeling om eventueel
na de inschrijving alsnog zo sterk mogelijke documenten te leveren.Ten aanzien van gegevens over de familierechtelijke betrekkingen tot de
ouders of de kinderen, over het huwelijk en de eerdere huwelijken of over
de echtgenoot en de eerdere echtgenoten geldt een enigszins afwijkend stelsel.
Deze gegevens mogen niet aan een beëdigde eigen verklaring worden ontleend,
indien aannemelijk is dat daaromtrent een sterker brondocument kan worden
verschaft (artikel 37, eerste lid Wet GBA). Redenen hiervan zijn
dat gegevens over familierechtelijke relaties niet onontbeerlijk zijn voor
het administratief verkeer ten aanzien van een ingeschrevene en dat het gebruik
van de eigen verklaring zoveel mogelijk moet worden beperkt, aangezien de
verklaring naar haar aard een zwakke bron voor gegevens is. Als het echter
aannemelijk is dat – ook op wat langere termijn – geen sterkere
brondocumenten kunnen worden verschaft, dan is ontlening aan een beëdigde
eigen verklaring ook voor familierechtelijke gegevens mogelijk. Dit is bijvoorbeeld
het geval wanneer van een vreemdeling (met name vluchtelingen) niet kan worden
gevergd dat met de autoriteiten van zijn land contact wordt opgenomen.De leden van de GPV-fractie vragen of het juist is dat het VAS veel meer
verblijfstitels kent dan de GBA en vragen of dit geen bedreiging is voor een
goede koppeling VAS–GBA.Het is inderdaad juist dat het VAS meer verblijfstitels kent dan de GBA.
Niettemin verwacht de regering geen problemen bij de koppeling tussen beide
bestanden. Door middel van een geautomatiseerde omzetting vindt de «vertaling»
plaats van de VAS-codes naar de vastgestelde GBA-codes. Zo worden de VAS-codes
door de computer vertaald naar de tien GBA-codes, zonder dat dit menselijke
tussenkomst vereist.Tevens wil de GPV-fractie weten of het juist is dat bij de pilotprojecten
de aanlevering van de verblijfstitels aan de GBA en de «intake»
en registratieprocedure van vreemdelingen niet is meegenomen. Voor het antwoord
hierop wordt verwezen naar hetgeen eerder aan de leden van de SGP-fractie
is geantwoord. Dit komt erop neer dat op landelijk niveau een eenduidige raamprocedure
is ontwikkeld voor intake en registratie. Tevens zijn in alle regio's op dit
gebied procedure-afspraken gemaakt.Ook wil de fractie weten of nog gesproken kan worden over een voldoende
inzicht in de (uitvoerings-) technische haalbaarheid van de koppeling van
VAS en GBA.Voor wat betreft de zuivere technische haalbaarheid van de koppeling VAS–GBA,
herhaalt de regering dat de koppeling per 1 mei 1996 gerealiseerd is. Voor
wat de uitvoeringstechnische haalbaarheid betreft, zijn binnen alle vreemdelingendiensten
organisatorische maatregelen getroffen en specifieke medewerkers belast met
activiteiten die samenhangen met c.q. voortvloeien uit de koppeling VAS–GBA.
Daarbij worden de activiteiten die voortvloeien uit de koppeling VAS–GBA,
ingepast in het kader van het vigerend beleid gericht op de intensivering
van het vreemdelingentoezicht.Daarnaast wil de fractie weten of de in de Koppelingswet opgenomen verblijfsposities
werkelijk overeenkomen met die in de GBA. En op welke wijze zijn de zogenoemde
voortgezette verblijvers als zodanig herkenbaar in de GBA?Zoals reeds opgemerkt in de memorie van toelichting zal na realisering
van de koppeling VAS–GBA de informatie-uitwisseling over de verblijfspositie
primair via de GBA plaatsvinden. Geeft de GBA echter geen uitsluitsel over
de verblijfstitel dan is het aangewezen dat de uitvoeringsorganen de verblijfsstatus
bij de Vreemdelingendienst verifiëren.Gelet op het feit dat de verblijfsrechtelijke aantekeningen in de GBA
leidraad zijn geweest bij de formulering van artikel 1b van het onderhavige
wetsvoorstel, sluit dit artikel aan bij de verblijfsposities in de GBA. Slechts
in een enkel geval zal aanvullende verificatie bij de Vreemdelingendienst
nodig zijn. Te denken valt aan de situatie waarin een vreemdeling ten minste
vier weken voor het verstrijken van de toelating een aanvraag heeft ingediend
om voortzetting van die toelating, maar de inwilliging van die aanvraag niet
naadloos bij het verstrijken van de toelating aansluit. In de memorie van
toelichting wordt deze categorie «voortgezette toelatingaanvragers»
genoemd. Na het verstrijken van de oorspronkelijke toelating valt uit de GBA
af te leiden dat een nieuwe aanvraag is ingediend en dat daarop nog niet is
beslist. Uit dit gegeven kunnen uitvoeringsinstanties afleiden dat een vreemdeling
een voortgezette verblijver is. De oorspronkelijke toelating
blijkt namelijk uit de historische gegevens van de GBA. Indien de uitvoerende
instantie nadere informatie over de aanvraag om toelating zou behoeven, dan
kan zij deze bevragen bij de vreemdelingendiensten. Na de inwilliging van
de aanvraag geeft de GBA uiteraard weer de actuele verblijfsrechtelijke status
weer.In het kader van het koppelingsproject VAS–GBA hebben de beide opdrachtgevers
gezamenlijk besloten tot evaluatie van de bruikbaarheid voor uitvoeringsorganen
van de verblijfstitelcodering in zowel het VAS als de GBA. Deze evaluatie
zal binnen een jaar na realisering van de koppeling plaatsvinden.Verder vragen de leden van de GPV-fractie of bij de koppeling tussen VAS
en GBA de wijze waarop een houder van een VVTV staat geregistreerd, recht
doet aan het integratietraject dat aan deze verblijfsstatus is verbonden.
Kunnen deze verblijfsgerechtigden naarmate zij langer in Nederland verblijven,
meer aanspraken op voorzieningen laten gelden?De VVTV-ers worden als zodanig in de GBA benoemd. Dit betekent dat in
de GBA op de persoonslijst van een houder van een voorwaardelijke vergunning
tot verblijf (VVTV) een verblijfsrechtelijke aantekening wordt opgenomen die
correspondeert met zijn status. Voor de VVTV is namelijk een aparte aantekening
gereserveerd. In combinatie met de datum waarop het verblijf van de betreffende
vreemdeling in Nederland is aangevangen – die eveneens in de GBA wordt
geregistreerd – geeft de GBA volledige informatie over de verblijfsrechtelijke
positie van een houder van een VVTV.Tot het moment waarop zij onvoorwaardelijk tot Nederland worden toegelaten
hebben VVTV-ers aanspraak op de in de Wet gemeentelijke zorg voor houders
van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf voorzieningen en op voorzieningen
waarvan zij niet wettelijk zijn uitgesloten. Binnen de periode waarin men
voorwaardelijk in Nederland verblijft vindt geen uitbreiding van rechten gerelateerd
aan de verblijfsduur plaats, waar het het maken van aanspraken op collectieve
voorzieningen betreft. Dit ligt anders bij het deelnemen aan het traject voor
gefaseerde integratie. Dat traject deelt rechten toe al naar gelang men zich
in het eerste, tweede of derde verblijfsjaar bevindt.Ten slotte wil het GPV weten of ieder bestuursorgaan of iedere instelling
zonder meer de GBA mag raadplegen om de verblijfsstatus van een vreemdeling
na te gaan.Op grond van de Wet GBA worden persoonsgegevens uit de GBA verstrekt aan
afnemers en aan derden. Afnemers zijn organen van het Rijk, een provincie,
een gemeente of een ander openbaar lichaam met inbegrip van daaronder ressorterende
diensten, instellingen en bedrijven, alsmede organen van bij algemene maatregel
van bestuur aangewezen instellingen die met de uitvoering van publiekrechtelijke
taken zijn belast. Derden zijn alle andere personen of instellingen dan afnemers
en de ingeschrevene.Een afnemer krijgt op zijn verzoek (verblijfsrechtelijke) gegevens verstrekt
voorzover die gegevens noodzakelijk zijn voor de vervulling van zijn taak.
Een derde krijgt op zijn verzoek (verblijfsrechtelijke) gegevens verstrekt
voorzover die gegevens noodzakelijk zijn in verband met de uitvoering van
een algemeen verbindend voorschrift.Voor de geautomatiseerde verstrekking van GBA-gegevens is bovendien een
autorisatie van de Minister van Binnenlandse Zaken nodig. Daartoe kan een
afnemer of een derde met een bijzondere status op grond van artikel 99 Wet
GBA een aanvraag indienen. In het besluit tot autorisatie van de afnemer of
de bijzondere derde geeft de Minister van Binnenlandse Zaken aan wanneer welke
gegevens kunnen worden verkregen en op welke manier dat mogelijk is (spontaan
bij elke mutatie in de gegevens of na bevraging van de GBA). Op dit moment ontvangen ruim twintig instellingen gegevens over het verblijfsrecht
van vreemdelingen.Alle uitvoeringsorganen in verband met het onderhavige wetsvoorstel komen
in beginsel in aanmerking voor gegevensverstrekking uit de GBA. Om de gegevens
geautomatiseerd te kunnen ontvangen zullen deze organen een aanvraag in verband
met de verblijfsrechtelijke gegevens moeten doen bij de minister van Binnenlandse
Zaken.Overigens zal op grond van artikel 111 Wet GBA, dat met de realisering
van de koppeling VAS–GBA in werking zal treden, van het ontbreken van
een verblijfsrechtelijke aantekening in de GBA mededeling worden gedaan op
afschriften uit de GBA.De leden van de SP-fractie vragen of de regering kennis heeft genomen
van de kritiek van Vluchtelingenwerk Nederland en de NCB op de technische
uitvoering en de te verwachten logistieke problemen en wat is hierop haar
reactie.De regering heeft met belangstelling kennis genomen van de opmerkingen
van deze organisaties op de technische uitvoering en de te verwachten logistieke
problemen. Deze problemen komen overeen met hetgeen de andere fracties hebben
gesignaleerd en de regering verwijst in haar reactie dan ook naar hetgeen
eerder aan de andere fracties is geantwoord. 2.6. Drie uitzonderingenVoorafgaand aan de beantwoording van de vragen uit onderdeel 2.b. van
het verslag merken wij op dat de vragen van de fracties die betrekking hebben
op medische zorg en de financiering daarvan worden beantwoord in onderdeel
4 van deze nota.De leden van de fractie van de PvdA verwijzen naar bladzijde 32 van de
memorie van toelichting waar wordt vermeld dat «voorstelbaar is dat
een school periodiek nagaat of de toegelaten vreemdelingen nog voldoen aan
de door de wet gestelde voorwaarden. Ook denkbaar is dat in de administratie
aantekening gehouden wordt van tijdstippen waarop ten aanzien van een vreemdeling
een controle uitgevoerd moet worden, bijvoorbeeld op het moment dat hij niet
leerplichtig wordt, bij het begin van het schooljaar of op het moment dat
de verblijfsvergunning verloopt». De leden van de PvdA-fractie willen
geïnformeerd worden over de praktische consequenties hiervan voor leerkrachten,
administratie van de school en de leerlingen zelf. Deze leden zijn van mening
dat, indien in het kader van dit wetsvoorstel een dergelijke praktijk zal
worden geïntroduceerd, de school een verlengstuk van de politie als rechtshandhaver
wordt. Dit is, aldus deze leden, een onwenselijke situatie. Deze leden merken
voorts op, dat ook in de huidige situatie – zonder de koppelingswet –
leerlingen van niet rechtmatig hier verblijvende ouders worden verwijderd.
Zij vragen zich af waarom in het voorliggende wetsvoorstel wordt gekozen voor
een dergelijke vergaande betrokkenheid van de school bij de verwijdering van
leerlingen, kinderen van illegale vreemdelingen. Zij vragen zich af of de
voordelen van dit systeem opwegen tegen de schade die in het schoolklimaat
zal ontstaan. Waarom, zo vragen deze leden zich af, voldoet de huidige situatie
van verwijdering van illegalen met hun kinderen niet, zodat deze bepalingen
in de koppelingswet moeten worden opgenomen?Op deze vragen en opmerkingen reageren de ondergetekenden als volgt. In
de huidige situatie wordt van de scholen niet verlangd een onderzoek naar
de juistheid van de verstrekte gegevens over nationaliteit van leerlingen
in te stellen. Ook hoeven de scholen niet naar de verblijfstitel van een vreemdeling
te vragen. Wettelijk is momenteel evenmin voorgeschreven dat kinderen van
illegale vreemdelingen van school verwijderd dienen te worden, omdat zij niet
rechtmatig in ons land verblijven. Dat verandert deels als het
onderhavige wetsvoorstel kracht van wet krijgt. Deels, omdat ook in de nieuwe
situatie voor leerplichtige leerlingen blijft gelden dat deze de toegang tot
het onderwijs niet ontzegd kan worden op grond van de al dan niet rechtmatigheid
van hun verblijf. En de – volledige èn partiële –
leerplicht eindigt, zoals de ondergetekenden reeds eerder opmerkten, ingevolge
de artikelen 3, onderdeel b, en 4b van de Leerplichtwet 1969 voor de meeste
leerlingen aan het einde van het schooljaar waarin de leerling 17 jaar is
geworden. (In een aantal gevallen eindigt die ingevolge artikel 3, onderdeel
a, en artikel 4b van de Leerplichtwet eerder, bijvoorbeeld bij degenen die
in augustus/september zijn geboren: aan het einde van het schooljaar volgend
op het schooljaar na afloop waarvan de leerling ten minste twaalf volledige
schooljaren een of meer scholen heeft bezocht.)Aan deze grens tussen leerplichtig zijn en niet leerplichtig zijn, zoals
die tot dusverre in het wetsvoorstel is geregeld, willen de ondergetekenden
in principe vasthouden. Tegelijkertijd realiseren de ondergetekenden zich
evenwel dat deze juridisch gezien duidelijke scheidslijn in de dagelijkse
praktijk op de scholen niet altijd praktisch is. De ondergetekenden stellen
dan ook bij nota van wijziging voor een nog duidelijkere leeftijdsgrens in
de onderwijswetgeving vast te stellen en wel die van 18 jaar.Die grens is enerzijds gekozen om uitvoeringstechnische redenen. Het is
voor de scholen en instellingen veel eenvoudiger te controleren welke leeftijd
iemand heeft op de eerste schooldag waarop de opleiding begint waarvoor de
inschrijving wordt gevraagd. Anderzijds zijn er redenen van het door de leerling
zelfstandig beslissingen kunnen nemen. Immers de meerderjarigheidsgrens is
ook 18 jaar. Daardoor kan de onderwijsdeelnemer op zijn eigen handelen, met
andere woorden zijn eigen keuze tot illegaal verblijf, worden aangesproken.Naast het voorgaande speelt voorts het belang dat een leerling heeft om
de ingezette opleiding af te maken. Ook een school of instelling heeft er
belang bij om op een zinvolle wijze gestalte te geven aan haar pedagogische
en didactische doelstellingen en de betrokken leerling een afgerond leerproces
aan te bieden. Een school of instelling heeft er dan ook belang bij om liefst
zo ongestoord mogelijk deze zorgplicht waar te maken.Wij zijn van oordeel dat ook rekening moet worden gehouden met deze belangen,
zonder afbreuk te doen aan de doelstellingen van dit wetsvoorstel. In de nota
van wijziging zijn de onderwijsbepalingen op een zodanige wijze geredigeerd
dat de onderwijsinstelling op het moment van het toelaten tot het onderwijs
beoordeelt of hij voldoet aan de voorwaarden, maar niet gedwongen is periodiek
dat verblijfrecht te toetsen. Zo wordt het mogelijk dat een leerling die op
het moment dat hij de opleiding begint, voldoet aan de toelatingsvoorwaarden
en op grond daarvan tot die opleiding is toegelaten, die opleiding kan en
mag afmaken. Met andere woorden: tijdens dat ingezette traject heeft een statusverandering
geen effect op de mogelijkheid een eenmaal rechtmatig begonnen opleiding af
te ronden, ongeacht overigens op welke school of instelling dat gebeurt. Overigens –
zo stellen wij hier nadrukkelijk – zonder aan de toelating tot het onderwijs
en de mogelijkheid een eenmaal aangevangen opleiding af te ronden, een vreemdelingrechtelijk
verblijfsrecht te kunnen ontlenen. In de toelichting bij de nota van wijziging
gaan wij op dit punt uitdrukkelijk in. Wij merken voorts op dat de term opleiding
beperkt moet worden uitgelegd: een doorstromen van het mavo naar het havo
of van het havo naar vwo, of een doorstromen van de ene beroepsopleiding naar
de andere, of het achtereenvolgend volgen van afzonderlijk aangeboden onderdelen
van een beroepsopleiding wordt daaronder niet verstaan.Op die manier worden de scholen en instellingen slechts op één
moment belast met de controle op de vraag of de leerling het onderwijs mag
volgen. Alleen op het moment van toelating zal moeten worden gecontroleerd
of deze aan de toelatingscriteria voldoet. Daarbij is het aan de leerling,
respectievelijk zijn ouders om het bewijs te leveren. Mocht overigens op enigerlei
wijze blijken dat de toelating tot de opleiding niet in overeenstemming met
de wettelijk vastgelegde voorwaarden voor toelating heeft plaatsgevonden,
bijvoorbeeld omdat er een vervalst identiteitsbewijs is overgelegd, dan dient
de leerling onmiddellijk te worden verwijderd. Ter vermijding van elke onduidelijkheid
op dit punt geven wij aan dat het feit dat de mogelijkheid bestaat tot toelating
tot een opleiding en die te vervolgen, geen beletsel kan zijn voor de uitzetting
van de vreemdeling, indien die uitzetting op grond van het vreemdelingenrecht
aan de orde is. Met andere woorden: kinderen en hun ouders kunnen dus niet
het volgen van onderwijs als beletsel opwerpen tegen een voorgenomen uitzetting.
Dit is geen gewijzigd beleid. Ook nu worden leerplichtige kinderen tegelijk
met hun ouders uitgezet, ook al is de opleiding niet voltooid. Een en ander
geldt ook voor de vreemdeling die een opleiding is begonnen op het moment
dat het verblijf rechtmatig was, maar aan welk verblijf die rechtmatigheid
is komen te ontvallen en voor wie de uitzetting is geïnitieerd. De toelating
tot het onderwijs ziet alleen op die gevallen, waar het onrechtmatig verblijf
nog niet is geconstateerd door het bevoegd gezag. In die gevallen waar het
bevoegd gezag – dit is het bevoegd gezag in de zin van het vreemdelingenrecht –
wel het onrechtmatig verblijf constateert en de uitzetting in gang zet, kan
het volgen van onderwijs niet tot gevolg hebben, dat de uitzetting wordt opgeschort
of dat verblijfsaanvaarding plaatsvindt.De hierboven uiteengezette bijgestelde aanpak geldt over de volle breedte
van het onderwijs, dus zowel voor het onderwijs, verzorgd door onder meer
de scholen, als voor bijvoorbeeld de opleidingen educatie.De uitvoeringslasten voor de scholen en instellingen zullen met deze regeling,
waarin ook tegemoet gekomen is aan de wensen van enkele fracties en van het
onderwijsveld, minimaal zijn. Ook hoeven de scholen en instellingen in die
situatie geen «opsporingshouding» aan te nemen. De controle door
het bevoegd gezag gebeurt immers alleen bij de toelating en dan ook slechts
alleen op grond van de onderwijswetgeving en niet in het kader van het vreemdelingentoezicht.
De scholen en instellingen hebben richting vreemdelingendienst dan ook geen
meldingsplicht. Het is niet de bedoeling van de maatregel, en naar het oordeel
van de ondergetekenden ook geenszins het effect, dat de school of instelling
een verlengstuk van de politie als rechtshandhaver wordt. Op grond van het bovenstaande menen de ondergetekenden, dat met bovengenoemde
aanpassing het algemeen belang dat met dit wetsvoorstel wordt beoogd, kan
worden bereikt, maar tegelijkertijd wordt voorkomen dat het schoolklimaat
wordt aangetast.Wat betreft de vraag van de leden van de CDA-fractie om een nadere toelichting
op de controle die tot stand zal worden gebracht om metterdaad de onderwijsvoorzieningen
uit te sluiten voor niet-leerplichtige illegale vreemdelingen, verwijzen de
ondergetekenden gaarne naar hetgeen zij hierboven op een vraag over de controle
van de leden van de PvdA-fractie hebben opgemerkt.Zowel de leden van de CDA-fractie als die van de D66-fractie stelden vragen
naar aanleiding van de in artikel 8b, derde lid, van het wetsvoorstel neergelegde
uitzondering ten aanzien van aanspraken op rechtsbijstand overeenkomstig de
Wet op de rechtsbijstand. Voordat wij ingaan op de door deze fracties gestelde
vragen, wijzen wij op de bijgevoegde nota van wijziging. Door de wijziging
van artikel 8b van de Vreemdelingenwet werd het noodzakelijk de uitzondering
ten aanzien van de rechtsbijstand uitdrukkelijk te regelen in de Wet op de
rechtsbijstand. Als toelichting op deze algemene uitzondering lijkt het ons
nuttig hier enkele meer algemene opmerkingen over artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM) en de aanspraak
op door de overheid gefinancierde rechtsbijstand te maken.Het derde lid van artikel 6 EVRM bevat een uitdrukkelijke bepaling over
de rechtsbijstand in strafzaken waar het onder (c) stipuleert dat een ieder
die wegens een strafbaar feit wordt vervolgd ten minste het recht heeft zich
zelf te verdedigen of de bijstand van een raadsman te hebben naar zijn keuze,
of, indien hij niet over voldoende middelen beschikt om een raadsman te bekostigen,
kosteloos door een toegevoegd raadsman te worden bijgestaan, indien het belang
van de rechtspraak dit eist.Afgezien hiervan bevat artikel 6 geen expliciet voorschrift over de rechtsbijstand
en dient met betrekking tot b.v. civiel- of bestuursrechtelijke gedingen te
rade worden gegaan bij de gevormde jurisprudentie. De strekking van artikel
6 EVRM is, zo besliste het Europees Hof voor de Rechten van de mens in de
zaak Airey (Eur. Court H.R., Airey case, judgment of 9 October 1979, Series
A No. 32), dat aan deze bepaling het recht op een effectieve toegang tot de
rechter kan worden ontleend. Het ontbreken van door de overheid gefinancierde
rechtsbijstand kan een schending van artikel 6 EVRM opleveren. Dit wil volgens
het Hof evenwel niet zeggen dat voor elk civielrechtelijk geschil in gratis
rechtsbijstand moet worden voorzien. In de eerste plaats kan de mogelijkheid
zijn eigen zaak te behartigen in bepaalde gevallen een effectieve toegang
tot de rechter inhouden. In de tweede plaats is de door de overheid gefinancierde
rechtsbijstand één, maar niet het enige, middel om de effectieve
toegang tot de rechter te verzekeren. Er zijn ook andere middelen, zoals de
vereenvoudiging van gerechtelijke procedures. Binnen de door het Hof gestelde
randvoorwaarde zijn de lid-staten vrij in de keuze van hun maatregelen.Artikel 6 EVRM laat met betrekking tot het recht van effectieve toegang
tot de rechter naar ons oordeel wel ruimte om voor bepaalde soorten rechtsbelangen
door de overheid gefinancierde rechtsbijstand uit te sluiten (zie artikel
12 Wet op de rechtsbijstand) maar niet ten aanzien bepaalde categorieën
personen die zich binnen de grenzen van ons land bevinden en die overigens
aan de door de Wet op de rechtsbijstand gestelde voorwaarden voldoen.In dit licht menen wij naar aanleiding van de desbetreffende vraag van
de CDA-fractie te moeten stellen dat artikel 6 EVRM inderdaad zo ver gaat
als door ons in de memorie van toelichting gememoreerd en dat – ook –
illegaal verblijvende vreemdelingen, wanneer is voldaan aan de condities die
zijn neergelegd in de Wet op de rechtsbijstand, aanspraak maken op rechtsbijstand
in – het door de leden van deze fractie genoemde voorbeeld van –
civiele procedures.Dit geldt mutatis mutandis ook voor het door de leden van de D66-fractie
genoemde voorbeeld van de echtscheiding – indien de Nederlandse rechter
ter zake rechtsmacht heeft – van een in Nederland illegaal verblijvend
echtpaar dat aan de financiële normen van de Wet op de rechtsbijstand
voldoet. Aan de leden van deze fractie kan worden toegegeven dat dit inconsequent
lijkt, maar, zo merken wij op, Nederland is gehouden aan de door het internationale
recht getrokken grenzen.Ten slotte mogen wij de leden van de fracties van CDA en D66 er nog op
wijzen dat het door hen aangeroerde probleem, zo is in de praktijk gebleken,
voornamelijk van theoretische aard is. Illegale vreemdelingen zijn –
om voor de hand liggende redenen – niet snel geneigd zich tot de rechter
te wenden.De leden van de fractie van de VVD vragen of artikel 197a van het Wetboek
van Strafrecht ook van toepassing is op bijvoorbeeld artsen en andere geneeskundige
hulpverleners.Artikel 197a van het Wetboek van Strafrecht is in beginsel niet van toepassing
op genoemde hulpverleners, omdat zij in de regel niet handelen uit winstbejag.
Uit de wetsgeschiedenis (Kamerstukken II, 22 142, nr. 3)
bij artikel 197a blijkt, dat deze eis is gesteld om diegene die handelt uit
ideële motieven uit te zonderen. Bij «winstbejag» moet worden
gedacht aan een gerichtheid op verrijking. De vraag van deze leden over de
vreemdeling die ontmaskerd wordt als illegaal is beantwoord bij een eerdere
vraag van deze leden in onderdeel 1.3. van deze nota.De leden van de fractie van D66 stemmen van harte in met de uitzondering
op het koppelingsbeginsel voor leerplichtige kinderen van illegalen, zij vragen
naar een precieze definiëring van het begrip «echte illegalen».Onder dit begrip vallen alle vreemdelingen die niet op grond van artikel
1b van de Vreemdelingenwet rechtmatig in Nederland verblijven. Op de pagina's
25 tot en met 27 van de memorie van toelichting wordt een opsomming geven
van alle mogelijke verblijfsposities die de Vreemdelingenwet kent. Wie daar
als vreemdeling niet onder valt, is aan te merken als een echte illegaal.De leden van de fractie van D66 vinden dat terughoudendheid en behoedzaamheid
moet worden betracht waar het gaat om verwijdering van scholen van niet-leerplichtige
illegale leerlingen.De ondergetekenden zijn het met deze opvatting eens. Zoals hiervoor reeds
aangegeven, zijn mede naar aanleiding van de opmerkingen van deze leden bij
nota van wijziging aanpassingen in het wetsvoorstel aangebracht om een uitvoeringspraktijk
met zo min mogelijk lasten voor betrokkenen mogelijk te maken. Overigens zij
hier nogmaals opgemerkt dat het aldus gaat om niet leerplichtige, meerderjarige
vreemdelingen, die niet rechtmatig in Nederland verblijven.Deze leden merken voorts op dat pas tot verwijdering van school zou behoren
te worden overgegaan, indien vaststaat dat verwijdering uit de klas ook leidt
tot werkelijk vertrek uit Nederland. Wat voor zin heeft het anders, zo vragen
deze leden, om de illegale jongere van school te halen? Zoals uit de eerdere
antwoorden blijkt, wordt thans gekozen voor een systeem waarbij de onderwijsinstelling
uitsluitend bij toelating beziet of aan de voorwaarden voor toelating tot
het onderwijs wordt voldaan.De ondergetekenden merken op, dat het kabinet voor deze maatregel kiest
om onrechtmatig verblijf te ontmoedigen. In casu bestaat de ontmoediging in
de wetenschap dat niet-leerplichtige, meerderjarige vreemdelingen van de onderwijsvoorzieningen
geen gebruik mogen maken als zij hier niet-rechtmatig verblijven.De vraag van de leden van de D66-fractie en die van het GPV om een uitgebreide
reactie te geven op de belangrijkste conclusies en aanbevelingen van het advies
van de Nationale Raad van de Volksgezondheid, beantwoorden wij gaarne op deze
plaats.Voor zover de regering niet reeds door de beantwoording van de vragen
van de leden van de fracties haar mening over een aantal door de Raad naar
voren gebrachte aspecten van dit wetsvoorstel kenbaar heeft gemaakt, zal hieronder
op de voornaamste punten een reactie worden gegeven.Met het onderhavige advies beoogt de NRV te adviseren over de gevolgen
van de zogeheten «Koppelingswet» voor de gezondheidszorg. De NRV
beargumenteert dat de overheid een verantwoordelijkheid houdt voor de gezondheidszorg
aan illegaal in ons land verblijvende vreemdelingen, met name in situaties
waarin het leven en essentiële functies, ook van derden (tuberculosebestrijding)
bedreigd worden.Uit de hierna in paragraaf 4 van deze nota neergelegde regeringsreactie
moge blijken dat de regering deze opvatting van de NRV deelt. De NRV is voorts
van mening dat alle zorg voor illegaal verblijvende kinderen optimaal toegankelijk
moet zijn, omdat zij niet verantwoordelijk gehouden kunnen worden voor hun
illegale status. Wij merken hierover op dat ook voor kinderen van illegalen dit wetsvoorstel
tot gevolg heeft dat zij – voor zover dat al het geval was – niet
langer medeverzekerd kunnen zijn ingevolge de Ziekenfondswet, en niet verzekerd
kunnen zijn ingevolge de AWBZ en de WTZ, ook al zou het kind geacht kunnen
worden in Nederland woonachtig te zijn. Ook een beroep op de ABW is voor hen
niet mogelijk.De regering gaat ervan uit dat de zorgverleners het verlenen van zorg
zullen stellen boven de vraag of zij daarvoor betaald zullen worden en is
daarom van mening dat de zorg daarom in zijn algemeenheid reeds toegankelijk
is.De regering is van mening dat het Nederlandse rechtssysteem als zodanig
(derhalve met inbegrip van zowel de burger-, straf- en tuchtrechtelijke verplichtingen
van hulpverleners in acute noodsituaties zorg te verlenen ongeacht de vraag
of zij betaling voor hun diensten zullen verkrijgen, als van de mogelijkheden
die de instellingen hebben om via de Wet Tarieven Gezondheidszorg aanpassing
van de budgetten in verband met «dubieuze debiteuren» te verkrijgen
alsmede van het in het kader van dit wetsvoorstel in te stellen fonds) ook
onder de Koppelingwet illegalen en hun kinderen voldoende waarborg biedt dat
zij niet verstoken zullen raken van medische zorg. Het systeem biedt vreemdelingen
die niet rechtmatig in Nederland verblijven evenwel geen rechtens afdwingbaar
recht op daadwerkelijke verlening van zorg.De regering acht het met het oog op de bescherming van de volksgezondheid
van belang dat kinderen van illegalen in de gelegenheid worden gesteld drempelvrij
deel te nemen aan een vaccinatieprogramma overeenkomstig het Rijksvaccinatieprogramma.
Dat zelfde geldt – ook voor volwassenen – voor de infectieziektenbestrijding
(met inbegrip van TBC) en voor de zorg rond zwangerschap en geboorte.De Raad vraagt zich voorts af of de gevolgen van dit wetsvoorstel ten
aanzien van de verlening van medische zorg aan illegalen wel stroken met de
verplichtingen die Nederland heeft als verdragspartij bij een aantal verdragen
behorende tot de categorie «mensenrechtenverdragen» en met name
het Verdrag inzake de rechten van het kind (voor Nederland in werking getreden
op 8 maart 1995), hierna eenvoudshalve «Kindverdrag» genoemd.De regering merkt op dat Nederland door het ratificeren van die verdragen
het recht van een ieder op een zo goed mogelijke lichamelijke en geestelijke
gezondheid heeft erkend, en zich onder meer en voor zover relevant, heeft
verbonden inspanningen te doen om te komen tot een gezonde ontwikkeling van
het kind, voorkoming en bestrijding van ziekten en het scheppen van omstandigheden
die een ieder in geval van ziekte geneeskundige bijstand en verzorging waarborgen.Het Kindverdrag bepaalt in artikel 24 dat de Staten die Partij zijn (bij
het verdrag) het recht van het kind op het genot van de grootst mogelijke
mate van gezondheid en op voorzieningen voor de behandeling van ziekte en
het herstel van de gezondheid erkennen. In dat verband moeten die Staten ernaar
streven dat geen enkel kind zijn recht op toegang tot deze voorzieningen wordt
onthouden, moeten zij passende maatregelen nemen om de verlening van de nodige
medische hulp en gezondheidszorg aan alle kinderen te waarborgen, met nadruk
op de ontwikkeling van de eerstelijnsgezondheidszorg, alsmede om passende
pre-en postnatale zorg voor moeders te waarborgen.De regering is van mening dat deze mensenrechtenverdragen, en dus ook
het Kindverdrag, de Nederlandse overheid nopen tot het aanbieden van een zo
goed mogelijke gezondheidszorg, alsmede van voorzieningen ter financiering
daarvan, voor zover betrokkenen die zorg niet zelf kunnen betalen. In Nederland
wordt een aantal gezondheidszorgvoorzieningen betaald uit de begroting (preventie,
jeugdgezondheidszorg en gezondheidsvoorlichting en opvoeding). Hierin zal
als gevolg van dit wetsvoorstel geen verandering optreden. De financiering
van de gezondheidszorg wordt voorts geregeld via een systeem
van sociale en particuliere ziektekostenverzekeringen.De regering is van mening dat Nederland op het punt van aanbod van gezondheidszorg
voldoet aan de in de mensenrechtenverdragen neergelegde inspanningsverplichtingen.Voorts merkt de regering op dat Nederland in diverse mensenrechtenverdragen
het recht van een ieder op sociale zekerheid heeft onderschreven, alsmede –
ten aanzien van onderdanen van Verdragsluitende Partijen – het recht
op sociale en geneeskundige bijstand. Echter, de regering heeft juist bij
artikel 26 van het «Kindverdrag» een voorbehoud gemaakt, namelijk
dat die bepaling niet verplicht tot een zelfstandig recht op sociale zekerheid,
daarbij inbegrepen sociale verzekering. Dat voorbehoud heeft als achtergrond
te voorkomen dat een kind – in strijd met de nationale systematiek –
bijvoorbeeld een rechtstreeks recht op ziekenfondsverzekering zou kunnen doen
gelden.De regering is van mening dat in het kader van dit wetsvoorstel niet aan
de orde is de vraag of Nederland iedereen wel voldoende gezondheidszorg waarborgt,
doch dat hier een rol speelt de vraag of Nederland bepaalde groepen personen
op grond van hun verblijfsstatus, de in dit wetsvoorstel begrepen collectieve
voorzieningen, waaronder een verzekering ingevolge één van de –
tot het terrein van de sociale verzekeringen behorende – door de overheid
geregelde vormen van ziektekostenverzekering, mag onthouden. Hier is dus het
non-discriminatiebeginsel in het geding.Op dit aspect van dit wetsvoorstel is de regering in de memorie van toelichting
uitgebreid ingegaan.De Raad doet tenslotte concrete aanbevelingen om de financiële problemen,
die naar zijn mening met name bij de invoering van dit wetsvoorstel voor de
gezondheidszorg gaan ontstaan, te compenseren.De regering heeft reeds besloten financiële tegemoetkoming te verlenen
aan zorgverleners, onder bepaalde voorwaarden, voor door hen aan illegalen
verleende medische zorg.Bij de definitieve vormgeving van deze financiering wordt bezien in hoeverre
de desbetreffende aanbevelingen van de Raad kunnen worden meegenomen.De leden van de fracties van de SGP en van het GPV vroegen aandacht voor
de positie van de vreemdeling die niet over een verblijfsvergunning beschikt
en in principe voor uitzetting in aanmerking komt, in het geval dat de gezondheidstoestand
van de vreemdeling of die van een zijner gezinsleden een belemmering vormt
voor die uitzetting (art. 25 Vreemdelingenwet). In zodanig geval zal krachtens
de Algemene bijstandswet generlei recht op bijstand bestaan, noch voor zover
het betreft de algemene bestaansmiddelen, noch voor zover het betreft de kosten
van noodzakelijke medische zorg. Zoals in de memorie van toelichting op het
wetsontwerp is uiteengezet zal ten aanzien van de noodzakelijke medische zorg
een bijzondere voorziening worden getroffen onder verantwoordelijkheid van
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; hierop zal hierna in paragraaf
4 worden ingegaan. Bij de vormgeving van deze bijzondere voorziening zal met
deze groep rekening gehouden worden. Voor het overige verwijzen wij naar ons
antwoord op eerdere vraag van de fractie van de SP over de groep vreemdelingen
bedoeld in artikel 25 van de Vreemdelingenwet.De leden van de SP-fractie vragen naar een diepgaande toelichting van
de regering op de internationale juridische aspecten van de uitsluiting van
niet leerplichtigen.Artikel 2 van het Eerste Protocol bij het Europees Verdrag tot Bescherming
van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) bepaalt: Niemand
zal het recht op onderwijs worden ontzegd. Dit artikel biedt
echter geen ongeclausuleerd recht op onderwijs. De Europese Commissie voor
de Rechten van de Mens heeft inzake een klacht van een gedetineerde die niet
in staat werd gesteld een studie te volgen (Zaak 5962/72, X v. Verenigd Koninkrijk,
D&R 2 (1975), p. 50) namelijk het standpunt ingenomen, dat het recht op
onderwijs ingevolge artikel 2 van het Eerste Protocol EVRM beperkt is tot
het recht op toegang tot het primair onderwijs. Dat begrip kan zich in Nederlandse
termen laten vertalen als onderwijs waarvoor de leerplicht geldt.Uit de jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens
over artikel 2 van het Eerste Protocol EVRM juncto artikel 14 EVRM (Belgische
taalzaak, arrest van 23 juli 1968, A.6 (1968) valt voorts af te leiden dat
de overheid in bepaalde gevallen onderscheid kan maken in de omvang van het
recht op onderwijs, mits dat onderscheid op redelijke en objectieve gronden
kan worden gerechtvaardigd en het niet de kern van het recht raakt. Op grond
van deze artikelen bestaat er dus de mogelijkheid om in bepaalde gevallen
onderscheid te maken in de omvang van het recht op onderwijs. Met name aan
het recht van individuen met een bijzondere rechtspositie, zoals bijvoorbeeld
illegale vreemdelingen of gedetineerden, kan in dit verband op objectieve
en redelijke gronden een meer beperkte uitleg gegeven worden.In het onderhavige wetsvoorstel is die beleidsmarge voor de niet-leerplichtigen
van 18 jaar en ouder op een zodanige wijze ingevuld dat een ieder die rechtmatig
op ons grondgebied verblijft, en dat zijn de Nederlanders en de vreemdelingen
die vallen onder het bereik van artikel 1b van de Vreemdelingenwet, toegang
hebben tot de onderwijsvoorzieningen. Voor al deze personen gelden daarnaast
de gebruikelijke toelatingsvoorwaarden die voor de opleidingen gesteld worden.
De beperking van de toegang strekt zich in dit wetsvoorstel dan ook enkel
uit over de groep niet-leerplichtige meerderjarige vreemdelingen, die niet
rechtmatig in ons land verblijven of waarvan het verblijfsrecht niet voorziet
in het volgen van onderwijs. Hun wordt de toegang tot het door de overheid
bekostigde onderwijs ontzegd in het kader van het door dezelfde overheid voorgestane
ontmoedigingsbeleid, dat zich uitstrekt over alle terreinen van de overheidszorg.Als tweede kan genoemd worden het Internationale Verdrag inzake Economische,
Sociale en Culturele Rechten (IVESCR).Blijkens de memorie van toelichting bij de goedkeuringswet ging de regering
er van uit dat de materiële bepalingen van het IVESCR geen rechtstreekse
werking hebben. Dit oordeel wordt ook in de jurisprudentie onderschreven.
Zie bijvoorbeeld HR 22 januari 1988, NJ 1988, 891 en HR 14 april 1989, NJ
1989, 469.Artikel 13 van het IVESCR bepaalt dat partijen bij het Verdrag het recht
van een ieder op onderwijs erkennen. Dit artikel moet gelezen worden in samenhang
met andere bepalingen van het IVESCR, zoals artikel 2, eerste en tweede lid,
en artikel 4.Artikel 2, eerste lid, is de centrale bepaling van het IVESCR die de aard
en de reikwijdte van de verplichtingen nader definieert en bepaalt:« Iedere Staat die partij is bij dit Verdrag verbindt zich maatregelen
te nemen, zowel zelfstandig als binnen het kader van de internationale hulp
en samenwerking, met name op economisch en technisch gebied, en met volledige
gebruikmaking van de hem ter beschikking staande hulpbronnen, ten einde met
alle passende middelen, inzonderheid de invoering van wettelijke maatregelen,
steeds nader tot een algehele verwezenlijking van de in dit Verdrag erkende
rechten te komen.»Artikel 2, tweede lid, bevat de non-discriminatiebepaling, die gelezen
moet worden in samenhang met elk artikel van Deel III van het IVESCR (de materiële
rechten), en zegt:«De Staten die partij zijn bij dit Verdrag verbinden zich te waarborgen
dat de in dit Verdrag opgesomde rechten zullen worden uitgeoefend zonder discriminatie
van welke aard ook, wat betreft ras, huidskleur, geslacht, taal,
godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke
afkomst, eigendom, geboorte of andere status.»Net zo min als artikel 26 van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten
en Politieke Rechten, heeft artikel 2, tweede lid, IVESCR de strekking ongelijke
behandeling welke op objectieve en redelijke gronden kan worden gerechtvaardigd,
in de weg te staan. Het begrip «discriminatie» ziet slechts op
ongelijke behandeling zonder objectief en redelijk doel.Artikel 4 geeft de grenzen van de beperkingsmogelijkheid van de Staat
aan, namelijk alleen in zoverre dit verenigbaar is met de aard van het recht
en alleen met het doel het algemene welzijn in een democratische samenleving
te bevorderen. Artikel 4 luidt:«De Staten die partij zijn bij dit Verdrag erkennen dat, wat het
genot van de door de Staat overeenkomstig dit Verdrag verleende rechten betreft,
de Staat deze rechten slechts mag onderwerpen aan bij de wet vastgestelde
beperkingen en alleen voor zover dit niet in strijd is met de aard van deze
rechten, en uitsluitend met het doel het algemeen welzijn in een democratische
samenleving te bevorderen«.Op grond van artikel 2, tweede lid, juncto artikel 4 van het Verdrag kunnen
derhalve beperkingen worden gesteld, mits deze op objectieve en redelijke
gronden kunnen worden gerechtvaardigd.Een onderscheid tussen legale en illegale vreemdelingen bij de toegang
tot collectieve voorzieningen is zo'n gerechtvaardigd belang van de staat,
omdat daarmee wordt voorkomen dat illegale vreemdelingen feitelijk en financieel
in staat gesteld worden in het land te verblijven. De Staat dient daartoe
de mogelijkheid te hebben de toegankelijkheid van de collectieve voorzieningen
te beperken op de wijze als in het wetsvoorstel is geschied.Steun voor deze opvatting is te vinden in een tweetal andere internationale
regelingen die verband houden met met bovengenoemde internationale verdragen:«Declaration on the human rights of aliens« en het UNESCO-Verdrag
tot Bestrijding van Discriminatie in het Onderwijs.Uit artikel 2 van de «Declaration on the human rights of aliens»
(G.A.Res. 40/144, U.N.Doc. A/C.3/40/L.80 Annex (1985) kan worden afgeleid
dat illegale vreemdelingen geen aanspraken kunnen doen gelden op bepalingen
van het Verdrag. Artikel 2 van deze Verklaring luidt:«Nothing in this declaration shall be interpreted as legitimating
any alien's illegal entry into and presence in a state, nor shall any provision
be interpreted as restricting the right of any state to promulgate laws and
regulations concerning the entry of aliens and the term and conditions of
their stay...»Het UNESCO-Verdrag tot Bestrijding van Discriminatie in het Onderwijs
beoogt in het bijzonder de bestrijding en het voorkomen van discriminatie
en het verwezenlijken van gelijke kansen in het onderwijs. Dit verdrag kan
gezien worden als een lex specialis van artikel 13 IVESCR. De bepalingen van
dit UNESCO-verdrag hebben geen rechtstreekse werking (Zie HR 22 januari 1988,
NJ 1988, 891).In artikel 1, eerste lid, van het UNESCO-Verdrag wordt een definitie gegeven
van discriminatie, waaruit wellicht valt af te leiden in hoeverre artikel
13 IVESCR rechten aan illegale vreemdelingen verleent. Het eerste lid van
artikel 1 luidt:«In dit Verdrag omvat de uitdrukking «discriminatie»
ieder onderscheid dat, en iedere uitsluiting, beperking of voorkeur die, op
grond van ras, huidskleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere
overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, economische omstandigheden
of geboorte, ten doel of ten gevolge hebben dat de gelijkheid van behandeling
ten aanzien van het onderwijs teniet wordt gedaan of wordt aangetast, en in
het bijzonder ten doel of ten gevolge hebben dat:a. personen of groepen personen de toegang tot het onderwijs, van welke
soort of welk niveau ook, wordt ontzegd; b. personen of groepen personen met onderwijs van lager gehalte genoegen
moeten nemen;c. met inachtneming van de bepalingen van artikel 2 van dit Verdrag, voor
personen of groepen personen afzonderlijke onderwijssystemen of -instellingen
worden opgericht of in stand gehouden; of datd. personen of groepen personen voorwaarden worden opgelegd die onverenigbaar
zijn met de menselijke waardigheid.« Nationaliteit in staatkundige zin
is niet als discriminatiegrond opgenomen.Op grond van artikel 3, sub e, van dit Verdrag dienen de verdragsstaten
echter wel aan buitenlandse onderdanen die op hun grondgebied wonen («foreign
nationals resident within their territory») op dezelfde wijze toegang
te verlenen tot het onderwijs als hun eigen onderdanen. Het UNESCO-Verdrag
geeft geen nadere definiëring van het begrip «resident within their
territory». Aan het begrip kan gelet op het gebruik van dit begrip in
internationaal verband de betekenis gegeven worden van legaal verblijf houden
op het grondgebied. Zie de Traveaux préparatoires of the European Convention
of Human Rights, Vol. IX, Den Haag 1977, p. 20) en het op pagina 9 van de
memorie van toelichting gememoreerde zevende protocol bij het EVRM .Wij trekken hieruit de volgende conclusies:Het IVESCR en andere VN- en UNESCO-verdragen laten ruimte voor een uitleg
die het mogelijk maakt om inzake collectieve voorzieningen de rechten van
bepaalde niet-onderdanen te beperken. Met name artikel 4 IVESCR biedt de verdragsstaten
de mogelijkheid om ter bevordering van het algemeen welzijn aan het genot
van materiële rechten, beperkingen op te leggen, mits dit op objectieve
en redelijke gronden gebeurt. Verder valt uit met het IVESCR samenhangende
VN-verdragen af te leiden dat de definitie van «discriminatie»
niet omvat het op objectieve en redelijke gronden te maken onderscheid tussen
onderdanen en legaal verblijvende vreemdelingen enerzijds en niet-legaal verblijvende
vreemdelingen anderzijds. De beperking van de toegang tot het onderwijs voor
niet-rechtmatig in ons land verblijvende vreemdelingen is in lijn met het
hierboven geschetste internationaalrechtelijke kader.Voor de vragen naar de gevolgen voor de scholen en de verwijdering van
leerlingen wordt verwezen naar de beantwoording van soortgelijke vragen van
andere fracties. 3. Logistieke voorwaardenDe leden van de fractie van de VVD vragen of de bijdragen die in rekening
worden gebracht in verband met het gebruik van de GBA kostendekkend zijn.
Ook willen deze leden weten of het redelijk is de instanties die de taak opgelegd
krijgen om na te gaan of iemand rechtmatig in Nederland verblijft, te laten
betalen voor de kosten van het gebruik van het GBA-netwerk.Op grond van artikel 95 Wet GBA is de vertrekking van gegevens uit de
GBA kosteloos. Dit laat echter onverlet dat afnemers en bijzondere derden
krachtens artikel 5 Wet GBA een bijdrage leveren in de kosten van de instandhouding
van het GBA-netwerk (beheerkosten van het GBA-stelsel en transportkosten van
GBA-berichten). De bijdragen die op grond van het huidige artikel 5 worden
betaald zijn kostendekkend.De in de memorie van toelichting reeds aangekondigde evaluatie van het
financieringsmodel GBA heeft niet geleid tot wijziging van het uitgangspunt
dat de kostenverrekening van de beheer- en transportkosten dient te geschieden
op basis van kostendekkendheid. Dit is als zodanig opgenomen in een wetsvoorstel
over de wijziging van het financieringsmodel GBA.Op basis van de voorgenomen wijziging van het financieringsmodel betalen
alle afnemers en bijzondere derden een kostendekkend tarief per verzonden
en ontvangen bericht. Gepaard aan de belangen van de verschillende
uitvoeringsorganen bij een doelmatige informatie-voorziening, levert het uitgangspunt
van kostendekkendheid volgens de regering een redelijke lastenverdeling op.De leden van de VVD-fractie vragen voorts hoe de regering ervoor zorg
denkt te dragen dat de uitvoerders van de materiewetten adequaat worden geïnstrueerd.Voor wat betreft de uitvoering van de sociale-ziektekostenverzekeringswetten
en de WTZ draagt normaliter de Ziekenfondsraad zorg voor een adequate voorlichting
naar en instructie van de uitvoeringsorganen. Over het gebruik van de GBA-gegevens,
daaronder begrepen de verblijfstitelgegevens, zijn en worden uitvoeringsorganen
uitgebreid geïnformeerd. Omdat ook verzekerden tot taak hebben de uitvoeringsorganen
in te lichten omtrent alle aspecten die van belang kunnen zijn voor hun verzekering,
is het van belang dat ook het publiek in diverse talen goed wordt voorgelicht
over de gevolgen van dit wetsvoorstel. Daarbij moet dan wel duidelijk worden
gemaakt dat de bij de uitvoeringsorganen werkzame functionarissen geen opsporingstaak
hebben in de zin van de Vreemdelingenwet en mitsdien de eventueel verkregen
gegevens niet zullen doorgeven aan de Vreemdelingendienst.De leden van de RPF-fractie vragen naar de stand van zaken op het punt
van de technische uitvoerbaarheid van de koppeling VAS–GBA en of uitgegaan
kan worden dat de koppeling op de beoogde wijze vorm kan krijgen.In navolging van hetgeen in antwoord op eerdere antwoorden is gesteld,
herhaalt de regering dat koppeling tussen het VAS en de GBA per mei 1996 gerealiseerd
is.De leden van de GPV-fractie informeren naar de bestuurslasten die uit
het wetsvoorstel kunnen voortvloeien voor gemeenten. In dit verband willen
zij weten of het voor iedere ambtenaar mogelijk is van zijn of haar werkplek
de GBA te raadplegen.In de Wet GBA wordt onderscheid gemaakt tussen buitengemeentelijke afnemers
en binnengemeentelijke afnemers. Binnengemeentelijke afnemers zijn alle afnemers
die organen zijn van de gemeente die houder is van de desbetreffende basisadministratie.
Buitengemeentelijke afnemers zijn alle andere afnemers dan binnengemeentelijke
afnemers.Ten aanzien van binnengemeentelijke afnemers biedt de Wet GBA enige ruimte
om uitvoerende ambtenaren rechtstreekse toegang te geven tot de GBA-gegevens.
Artikel 96 Wet GBA geeft namelijk aan dat binnengemeentelijke afnemers toegang
kunnen krijgen tot de basisadministratie voorzover dat bij of krachtens gemeentelijke
verordening wordt geregeld. Of rechtstreekse raadpleging vanaf de werkplek
binnengemeentelijk mogelijk is, hangt met andere woorden af van de gemeentelijke
regelgeving.Ten aanzien van buitengemeentelijke afnemers bepaalt de Wet GBA dat geen
rechtstreekse toegang tot de basisadministratie wordt verleend. Dat betekent
dat een medewerker van een uitvoeringsorgaan dat buitengemeentelijke afnemer
is, vanaf de werkplek geen rechtstreekse toegang heeft tot de GBA. Buitengemeentelijke
afnemers die aangesloten zijn op het geautomatiseerde GBA-netwerk kunnen grof
gezegd worden geautoriseerd voor twee manieren van gegevensverstrekking uit
de GBA. Allereerst spontane verstrekking van GBA-gegevens die wijzigingen
ondergaan en ten tweede verstrekkingen naar aanleiding van een concrete vraag
van een buitengemeentelijke afnemer op ad hoc-basis. Wanneer verstrekking
van verblijfsrechtelijke gegevens uit de GBA heeft plaatsgevonden en die gegevens
zijn opgenomen in de eigen registratie van het uitvoeringsorgaan, dan behoort
het tot de verantwoordelijkheid van dat uitvoeringsorgaan in hoeverre de eigen
registratie – binnen de kaders van de Wet persoonsregistraties –
voor uitvoerende medewerkers raadpleegbaar is. 4. Financiering van medische zorg in acute noodsituatiesEen groot aantal fracties heeft vragen gesteld over de financiering van
de gezondheidszorg aan illegaal verblijvende vreemdelingen. Alvorens in te
gaan op specifieke, thematische vragen, geeft de regering er de voorkeur aan
eerst op vragen van algemene aard te reageren.De leden van de fractie van D66 informeren of de regering het eens is
met de stelling dat de oprichting van een fonds niet meer is dan een morele
verplichting van de overheid.In antwoord daarop wijst de regering met instemming op de opvatting van
de Nationale Raad voor de Volksgezondheid in haar advies van juli 1995 over
gezondheidszorg voor illegaal verblijvende vreemdelingen. De Raad stelt daarin
dat op grond van juridische en ethische overwegingen de overheid een verantwoordelijkheid
houdt, om gezondheidszorg voor illegaal verblijvende vreemdelingen mogelijk
te laten zijn, althans niet te belemmeren.In dit verband acht de regering het van belang om het bij sommige fracties
kennelijk gerezen misverstand op te heffen, als zou de regering voornemens
zijn de medische zorg ontoegankelijk te maken voor illegaal verblijvende vreemdelingen.
De regering streeft ernaar om de medische zorg aan illegalen niet ten laste
te laten komen van de collectieve middelen. Een uitzondering hierop wil zij
laten gelden voor situaties, waarin er sprake is van in acute noodsituaties
geboden hulp aan illegalen, waarvan de kosten niet kunnen worden verhaald
op de betreffende illegaal of op derden. Onder de in de memorie van toelichting
gestelde voorwaarden, kan dan een beroep op het in te stellen fonds worden
gedaan. Onderstaand zal de regering nog nader ingaan op de interpretatie van
de gestelde voorwaarden. Voorop staat echter het beginsel dat, wanneer een
illegaal gebruik maakt van gezondheidszorgvoorzieningen, hij in beginsel zelf
de rekening betaalt. De Koppelingswet staat er niet aan in de weg dat betrokkene
een particuliere ziektekostenverzekering (anders dan de in de Wet op de toegang
tot ziektekostenverzekeringen bedoelde, zogeheten Standaardpakketpolis) afsluit.Zoals de fractieleden van de VVD ook bepleiten, betekent dit dat in eerste
instantie de hulpverlener zijn kosten moet declareren bij degene die de hulp
ontvangt. Het onderhavige wetsvoorstel heeft dan ook geen betrekking op de
toegankelijkheid van de zorg maar op de financiering ervan.De leden van de D66-fractie wijzen erop dat de regering op blz. 23 van
de memorie van toelichting de stelling van de Ziekenfondsraad onderschrijft,
dat «ook voor onverzekerde illegale vreemdelingen de toegang tot de
noodzakelijke zorg gewaarborgd dient te zijn» en vragen de regering
of deze stelling wel inhoudelijk overeenkomt met hetgeen de regering verstaat
onder noodzakelijke medische zorg.Gezien het hierboven betoogde dat het niet gaat om een toegankelijkheidsvraag
maar om een financieringskwestie, onderschrijft de regering andermaal ten
volle de zienswijze van de Ziekenfondsraad. Daarnaast merkt de regering op
dat de kosten van preventieve gezondheidszorg thans reeds voor een groot deel
worden gefinancierd ten laste van de begroting: preventieve zorg door gemeenten
wordt betaald uit de gemeentelijke begroting, met uitzondering van het Kruiswerk
en het Rijksvaccinatieprogramma.Diverse fracties hebben gevraagd of de criteria, op grond waarvan een
beroep kan worden gedaan op het fonds, voldoende duidelijk zijn voor praktische
toepassing. Mede in combinatie met de nog bestaande onduidelijkheden
over de aantallen illegale vreemdelingen en de omvang van het beroep op gezondheidszorg
vroegen deze fracties zich dan ook af, of het gereserveerde bedrag van f 11
miljoen gulden voor het fonds voldoende zal blijken te zijn.De leden van de CDA-fractie vragen naar een duidelijk onderscheid tussen
«noodzakelijke medische zorg» en «medische zorg in acute
noodsituaties». Zij stellen in dit verband dat medische zorg noodzakelijk
kan zijn, zonder dat er sprake is van ernstig gevaar voor het leven van de
patiënt of ernstig gevaar voor de volksgezondheid bij uitblijven van
behandeling. De leden van de fractie van D66 vragen wat precies wordt verstaan
onder «acute medische noodsituaties». De leden van de SGP-fractie
en de VVD-fractie stellen een soortgelijke vraag.De regering erkent dat er over de omvang van het aantal illegale vreemdelingen
geen precieze gegevens beschikbaar zijn. Aangezien dit aantal van invloed
kan zijn op de omvang van het beroep dat zal worden gedaan op het fonds, zal
de ervaring moeten uitwijzen of het bedrag van f 11 miljoen gulden voldoende
zal blijken te zijn.In dit verband zij erop gewezen dat de instelling van het onderhavige
fonds ertoe kan bijdragen, dat nader inzicht ontstaat in de aard en omvang
van essentiële knelpunten in de gezondheidszorg als gevolg van het verblijf
van onverzekerde illegale vreemdelingen in ons land. De regering acht het
van belang dat dit inzicht ontstaat teneinde te voorkomen dat onverantwoorde
effecten optreden voor de gezondheid van de vreemdelingen zelf als ook voor
die van de bredere samenleving. Met de instelling van het fonds en met de
formulering van de voorwaarden waaronder tot uitkering uit het fonds kan worden
besloten, is dus niet alleen een financiële voorziening getroffen, maar
kan tevens een beter inzicht worden verkregen in de omvang van de problematiek.Het zij benadrukt dat het fonds onderhevig is aan budgetsystematiek. Er
is dus geen sprake van «open-eind financiering», zoals de leden
van de VVD-fractie suggereerden. Het bedrag van f 11 miljoen is limitatief
voor de totaliteit van de per jaar te verstrekken tegemoetkomingen.Ten aanzien van de vier voorwaarden op basis waarvan tot uitkering uit
het fonds kan worden overgegaan zij het volgende opgemerkt.De regering heeft met genoemde voorwaarden algemene uitgangspunten geformuleerd,
waarvan zij verwachtte dat die door professionele deskundigen binnen aanvaardbare
marges eenduidig geïnterpreteerd zouden kunnen worden.Inmiddels is niet alleen vanuit de genoemde fracties en de Nationale Raad
van de Volksgezondheid, maar ook vanuit het veld (o.a. de Raad van Kerken,
Justitia et Pax, Gemeente Amsterdam/ZAO-zorgverzekeringen, Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), Vereniging voor Volksgezondheid
en Wetenschap, De Kruispost, De Witte Jas, PvdA-fractie Gemeente Amsterdam,
College van B&W Gemeente Dordrecht) bezorgdheid geuit ten aanzien van
de wijze waarop de gezondheidszorg voor illegalen kan worden bemoeilijkt door
invoering van het wetsvoorstel en met name door de toepassing van de genoemde
voorwaarden.Dit brengt de regering ertoe onderstaand nadere uitwerking te geven aan
de voorwaarden zoals deze zijn omschreven op pagina 23 van de memorie van
toelichting. Daarbij maakt zij onderscheid tussen twee zorginhoudelijke voorwaarden
en twee procedureel-technische (uitvoerings) voorwaarden.De eerste zorginhoudelijke voorwaarde luidt:«het moet gaan om aan een illegaal verleende en in het desbetreffende
geval adequate en onvermijdelijke medische zorg».Vastgesteld moet dus worden dat het gaat om aan een illegaal verleende
zorg. Zowel de KNMG als diverse andere organisaties stellen dat het onwenselijk
is dat een hulpverlener naar de verblijfsstatus van patiënten zou moeten
vragen met name omdat dit de vertrouwensrelatie tussen hulpverleners
en patiënten kan schaden en tevens vanwege de administratieve rompslomp.
De regering is van mening dat de hulpverlener inderdaad niet naar de verblijfsstatus
zou behoeven te vragen. De hulpverlener dient wel na te gaan of de patiënt
verzekerd is. Is dat niet het geval dan kan sprake zijn van onverzekerd zijn
in verband met illegaliteit of onverzekerd zijn om andere redenen. In de visie
van de regering behoort het tot de taak van de fondsbeheerder om voldoende
zekerheid te verkrijgen dat de zorg is verleend aan illegaal verblijvende
vreemdelingen.Het onderdeel «Adequate en onvermijdelijke medische zorg»,
dient te worden bezien in samenhang met de voorwaarde «verleend in een
acute medische noodsituatie, c.q. in een geval waarin de Nederlandse volksgezondheid
is gemoeid».In aanvulling op het gestelde in de memorie van toelichting licht de regering
graag nader toe hoe zij deze criteria wil interpreteren.Mede gelet op door het veld geleverde commentaren is de regering van mening,
dat de in de onderstaande situaties aan illegalen verleende zorg in aanmerking
komt voor vergoeding uit het bedoelde fonds (daarbij dient dan steeds ook
aan de overige criteria te worden voldaan). De regering volgt hierbij voor
een belangrijk deel de suggesties van de Vereniging voor Volksgezondheid en
Wetenschap.Situaties waarin aan illegalen verleende zorg in aanmerking komt voor
vergoeding uit het bedoelde fonds:1. Zorg verleend in of ter voorkoming van situaties van levensbedreiging,
dan wel in of ter voorkoming van situaties van blijvend verlies van essentiële
functies.2. Zorg verleend in situaties waarin zich een gevaar voor derden voordoet.
Dit geldt bijvoorbeeld voor bepaalde infectieziekten (in het bijzonder tbc)
en bij psychische stoornissen die gepaard gaan met agressief gedrag. Ook zwangerschapszorg
valt onder dit criterium.Daarnaast hebben kinderen van illegalen tevens toegang tot de preventieve
jeugdgezondheidszorg alsmede tot een vaccinatieprogramma overeenkomstig het
rijksvaccinatieprogramma.De procedureel-technische (uitvoerings) voorwaarden luiden als volgt.Voorwaarde 3: «waarbij de zorgverlener ten genoege van de fondsbeheerder
aannemelijk moet maken dat de kosten niet op de illegaal zelf of op een derde
verhaalbaar zijn».Voorwaarde 4: «waarbij naar het oordeel van de fondsbeheerder sprake
is van kennelijke hardheid indien in het desbetreffende geval de rekening
niet alsnog geheel of gedeeltelijk wordt betaald».Het gestelde onder «inhoudelijke voorwaarden» brengt met zich
mee dat het fonds uitkeringen kan doen aan hulpverleners in verband met onbetaalde
rekeningen van aan illegalen verleende zorg. Het is echter niet de bedoeling
van de regering dat alle bovenbedoelde zorg zondermeer ten laste van het fonds
wordt gebracht, bovendien moet worden voorkomen dat van het fonds een aanzuigende
werking uitgaat. Voorop staat het eerder genoemde beginsel dat de illegaal
in beginsel zelf de rekening betaalt. Voorwaarden 3 en 4 zijn beide ter beoordeling
aan de fondsbeheerder. De subsidie aan het fonds zal worden gebonden aan nader
te formuleren randvoorwaarden. Vooralsnog denkt de regering daarbij bijvoorbeeld
aan invoering van «drempelbedragen» of het slechts betaalbaar
stellen van een bepaald percentage van de rekening. Een en ander zal bij de
oprichting van het fonds nader uitgewerkt moeten worden.De regering is van mening dat met bovenstaande interpretatie van de criteria
is gewaarborgd dat noodzakelijke zorg ook voor illegalen toegankelijk blijft.
Tevens zijn hiermee algemene uitgangspunten geformuleerd, waarvan verwacht
mag worden dat zij de fondsbeheerder in staat stellen een adequaat systeem
op te zetten voor uitkeringen uit het fonds. De leden van de fracties van het CDA, D66 en het GPV stelden de vraag
hoe het bedrag van 11 miljoen dat wordt verkregen uit schrapping van het huidige
artikel 11 ABW is vastgesteld, en of hieruit aanwijzingen kunnen worden geput
over de kosten die thans gemaakt worden voor medische noodsituaties in relatie
tot illegalen.De berekening van bedoeld bedrag is gebaseerd op het onderzoeksrapport
«Vreemdelingen en bijstand I: artikel 84-vreemdelingen in de bijstand»
dat door de staatssecretaris van SZW bij brief van 19 augustus 1994 aan de
Tweede Kamer is aangeboden. Blijkens dit onderzoek werd in het jaar 1992 aan
circa 3000 vreemdelingen bijstand verleend krachtens artikel 84 van de Algemene
bijstandswet. De onderverdeling van deze groep in verschillende subcategorieën,
al naar gelang van de aard van de verblijfsrechtelijke positie, is weergegeven
in de in het rapport opgenomen tabel 2.9. Aan een aantal van deze subcategorieën
werd na 1 juli 1993 geen bijstand meer verleend, in verband met een aanscherping
van het uitgiftebeleid m.b.t. de «verklaringen» ex art. 84, zoals
die per die datum heeft plaatsgevonden. Bovendien moet er rekening mee worden
gehouden dat de subcategorie vreemdelingen waarvan de verblijfsvergunning
is vervallen, doch die tijdig verlenging van die vergunning heeft aangevraagd,
ook in het kader van het thans voorliggende wetsontwerp bijstandsgerechtigd
blijft. Een en ander leidt ertoe dat de schrapping van artikel 84 van de Algemene
bijstandswet (art. 11 van de nieuwe Algemene bijstandswet) naar schatting
voor een groep van ca. 750 vreemdelingen zonder verblijfsvergunning gevolgen
zou hebben, hetgeen, uitgaande van een gemiddelde jaaruitkering van ca. f 15 300,–,
correspondeert met een bedrag van ca. 11 miljoen. Het betreft m.n. personen
van wie de vergunning tot verblijf is verlopen en die geen verzoek tot verlenging
hebben ingediend, en personen aan wie een verblijfsvergunning is geweigerd,
en die in afwachting zijn van een daartegen ingesteld herzieningsverzoek of
beroep.Uit evengenoemd rapport (blz. 21) blijkt dat op basis van artikel 84 van
de Algemene bijstandswet geen bijzondere bijstand wordt verleend aan niet-verblijfsgerechtigde
vreemdelingen met het oog op medische kosten, zodat het bedrag van 11 miljoen
geen enkele indicatie geeft van het bedrag dat noodzakelijk is voor de financiering
van medische zorg van illegalen en acute noodsituaties. Aangenomen moet worden
dat de desbetreffende kosten thans worden gefinancierd door toepassing van
de Ziekenfondswet als gevolg van het alsnog verlenen van een uitkering ingevolge
de Algemene bijstandswet, c.q. doordat de zorgverleners of de vreemdeling
zelf deze kosten dragen.De leden van de fractie van D66 vragen naar de vormgeving van het fonds,
wie het gaat beheren en of bij de opzet van het fonds ook zorgverzekeraars
en aanbieders van zorg en gemeenten worden betrokken.De voorkeur van de regering gaat ernaar uit dat vanuit de reeds bestaande
lokale en regionale samenwerkingsverbanden op het gebied van de gezondheidszorg
aan illegale vreemdelingen het initiatief wordt genomen tot oprichting van
een stichting «illegalenfonds», waarmede van de zijde van de minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een subsidierelatie zal worden onderhouden.Het vraagstuk van de vormgeving van het fonds is zeer recent onderwerp
van overleg geweest met vertegenwoordigers van het Overleg Onverzekerden Problematiek
Amsterdam (waarin onder andere participeren de gemeente Amsterdam, de zorgverzekeraar
ZAO, de Witte Jas, de Kruispost en diverse lokale betrokken instanties). Genoemde
vertegenwoordigers zijn inmiddels een initiatief tot samenwerking met andere
grote gemeenten gestart.De gedachten van gesprekspartners gingen voorlopig uit naar de oprichting
van een stichting door de betrokken partijen. De stichting dient een
landelijke werkingssfeer te hebben en heeft tot doel financiële middelen
ter beschikking te stellen om knelpunten in de gezondheidszorg aan illegaal
verblijvende vreemdelingen op te lossen, binnen de (bovenstaande interpretatie
van de) gestelde voorwaarden.Naast inkomsten uit de subsidierelatie (11 mln) met het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, kan de stichting eveneens inkomsten uit
andere bronnen verwerven.Vanuit het bovengenoemde Overleg Onverzekerden Problematiek Amsterdam
heeft men op zich genomen om deze gedachtenlijn verder uit te werken tot een
nader voorstel. De regering verwacht dit spoedig te ontvangen en zal aansluitend
haar standpunt bepalen waarna de Tweede Kamer terzake zal worden geïnformeerd.De leden van de D66-fractie en de leden van de PvdA-fractie vragen de
regering hoe zij ertegenover staat om het fonds niet alleen open te stellen
voor de kosten gemaakt voor illegaal verblijvende vreemdelingen, maar voor
alle onverzekerden, zoals zwervers en verslaafden.De regering oordeelt hierover, zoals ook reeds vermeld in de memorie van
toelichting, negatief. Het fonds is uitdrukkelijk niet bedoeld voor financiering
van door alle onverzekerden ontvangen medische hulp. Het aanbieden van een
fonds ten behoeve van de financiering van aan illegalen verleende medische
zorg is ingegeven door het ten aanzien van illegalen vervallen van de mogelijkheid
van zowel verzekering ingevolge de sociale ziektekostenverzekeringen en de
Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen, als van de mogelijkheid van
bijstandsverlening in de kosten van acuut noodzakelijke medische zorg. Onverzekerde
Nederlanders en niet-illegale vreemdelingen zijn veelal – in tegenstelling
tot illegalen – in beginsel wel verzekerbaar tegen ziektekosten in het
kader van door de overheid geregelde vormen van ziektekostenverzekering. Bovendien
kunnen zij in beginsel in bijzondere gevallen een beroep doen op de Algemene
bijstandswet. De regering stelt zich daarom op het standpunt dat het gerechtvaardigd
is om de in het kader van de Koppelingswet te treffen financieringsregeling
uitsluitend betrekking te doen hebben op aan illegalen in acute medische noodsituaties
verleende medische zorg.De regering overweegt daarbij ook dat zowel voorkomen moet worden dat
de Nederlandse voorzieningen (welke dan ook) een soort open uitnodiging worden
voor iedereen waar ook ter wereld om naar Nederland te komen voor «gratis»
medische behandeling (aanzuigende werking), als dat sommige personen die thans
wel particulier tegen ziektekosten verzekerd zijn in de verleiding worden
gebracht hun verzekering op te zeggen.De leden van de D66-fractie stelden de vraag of ziekenhuizen nu wel of
geen beroep mogen doen op het in te stellen fonds. De fractie van D66 suggereert –
mede onder verwijzing naar de opvatting van de heer Kruijswijk – dat
wanneer ziekenhuizen zelf voor de kosten van hulp aan illegalen moeten opdraaien,
de zorg wellicht minder zal worden.De leden van de PvdA-fractie vroegen zich voorts af of het koppelingsprincipe
consequenties zal hebben voor de in de praktijk gegroeide netwerken van medische
zorg voor onverzekerden (zwervers, verslaafden of medische toeristen) en welke.Vooropgesteld zij, dat de regering de vrees van D66 dat ziekenhuizen de
zorg zullen verminderen niet deelt. Ook ziet de regering geen reden te vooronderstellen
dat het onderhavige wetsvoorstel consequenties zal hebben voor de in de praktijk
gegroeide netwerken van medische zorg voor onverzekerden. Voor wat betreft
de door ziekenhuizen te verlenen zorg wordt erop gewezen dat ziekenhuizen
in elk geval in acute noodsituaties verplicht zijn zorg te verlenen. Eventuele
problemen voor wat betreft oninbaarheid van vorderingen, worden zij geacht
op te lossen binnen hun budget en de voor de vaststelling van
het budget geldende regelingen. Het kabinet doelt hiermede ondermeer op de
COTG-richtlijn «Kosten afschrijving dubieuze debiteuren», die
het mogelijk maakt dat de oninbare vorderingen van ziekenhuizen «opgespaard»
in een periode van drie jaar, voor de daarop volgende periode van drie jaar
in overleg tussen de ziektekostenverzekeraars en ziekenhuizen, worden betrokken
in de vaststelling van de post dubieuze debiteuren in het budget, voor zover
de verzekeraars de kosten daarvan «aanvaardbaar» achten. Indien
in eerstbedoelde drie-jaarsperiode de oninbare bedragen in omvang toenemen
krijgt het desbetreffende ziekenhuis ingevolge deze richtlijn daar niet met
terugwerkende kracht compensatie voor. Slechts voor zover de desbetreffende
richtlijn niet van toepassing is op bepaalde instellingen – zoals psychiatrische
ziekenhuizen – zouden deze dus binnen de gestelde criteria een beroep
op het fonds kunnen doen, indien de hulp aan illegalen tot budgettaire problemen
leidt.In aansluiting hierop veronderstelden de leden van de D66-fractie dat –
indien alleen de eerstelijnszorg uit het fonds mag putten – naar alle
waarschijnlijkheid geld zal overblijven. De leden van de D66-fractie vragen
wat de bestemming is van de veronderstelde overblijvende middelen.De regering acht het momenteel te prematuur om de veronderstelling te
onderschrijven dat er waarschijnlijk geld zal overblijven in het fonds. Dit
kan namelijk pas worden vastgesteld nadat het fonds daadwerkelijk enige tijd
heeft gefunctioneerd.De leden van de GPV-fractie stelden de vraag of het wel juist is dat ook
kinderen van illegalen in beginsel niet in aanmerking komen voor medische
hulp. De leden van de D66-fractie stelden een soortgelijke vraag. Zij voegden
daaraan de vraag toe of de regering niet van mening is dat kinderen in ieder
geval toegang tot de huisarts behoren te hebben, ook al is niet direct sprake
van een acute medische noodtoestand, maar «slechts» van noodzakelijke
zorg. Verder vragen de leden van de D66- fractie de regering of de regering
hun opvatting deelt dat het belangrijk is dat een huisarts voor alle illegalen
beschikbaar is.De leden van het CDA en D66 constateerden in de memorie van toelichting
dat de kosten van de preventieve gezondheidszorg – ook ten behoeve van
illegalen – thans reeds gefinancierd worden ten laste van de begroting.
De leden van deze fracties informeerden hierbij naar de onderdelen van deze
preventieve gezondheidszorg. De leden van het CDA, het GPV en de SP suggereerden
dat het zinvol zou zijn om ook de preventieve zorg gericht op het voorkomen
van gevaar voor de algemene gezondheidszorg tot deze zorg te rekenen. De leden
van de SP zijn voorts van mening dat de zorgplicht van de overheid zich verder
moet uitstrekken dan slechts in gevallen van acute noodsituaties, zoals het
verlenen van preventieve zorg en medische zorg aan kinderen, zwangere vrouwen
en chronisch zieken.In antwoord hierop zij het volgende opgemerkt. In de memorie van toelichting
is al aangegeven dat hulpverleners aan een bijzonder persoon bepaalde verschaffingen
niet mogen onthouden ongeacht zijn verblijfstatus. Hierbij is gesteld dat
het moet gaan om die medische zorg die niet kan worden uitgesteld of onthouden
zonder het leven of de gezondheidstoestand van betrokkene dan wel de Nederlandse
volksgezondheid ernstig in gevaar te brengen. Voor wat betreft de interpretatie
hiervan wordt verwezen naar vorenstaand gegeven interpretatie van de voorwaarden
waaronder tot uitkering uit het fonds kan worden besloten.De toegang tot de zorg inclusief de huisartsenzorg staat, zoals al eerder
opgemerkt, voor alle illegalen open. Voor wat betreft de financiering verwijs
ik naar het eerder gestelde over de primaire verantwoordelijkheid van de illegalen
zelf. Deze lijn geldt onverkort wanneer kinderen van illegalen in het geding
zijn. De regering acht het niet noodzakelijk of gewenst voor
kinderen een specifieke regeling te treffen. Voor eventuele aanspraken op
het fonds in verband met medische zorg voor kinderen gelden dus ook dezelfde
toetsingscriteria als voor volwassen illegalen. De preventieve (jeugd)gezondheidszorg (met uitzondering van vaccinatieprogramma's)
en de TBC-screening worden gefinancierd ten laste van de begroting, ook wanneer
deze betrekking hebben op illegalen. Het onderhavige wetsvoorstel brengt daarin –
zoals reeds eerder gezegd – geen verandering.Voor niet-begrotingsgefinancierde – al dan niet noodzakelijk geachte –
hulp geldt het uitgangspunt dat de hulpverlener zijn kosten moet declareren
bij degene die de hulp ontvangt. De regering wil evenwel een uitzondering
maken voor een aantal vormen van preventieve zorg die thans niet begrotingsgefinancierd
zijn, en waarvan het niet verlenen een ernstige gevaarzetting voor de individuele
of de volksgezondheid met zich meebrengt. Ten aanzien van het laatste criterium
is de regering van oordeel dat de bestrijding of beter gezegd de preventie
van infectieziekten bij uitstek gericht is om die gevaarzetting te voorkomen.Waar de eerder genoemde leden vroegen naar de onderdelen van de preventieve
gezondheidszorg die als noodzakelijke medische zorg gezien worden wordt opgemerkt
dat de regering hier in ieder geval onder verstaat: de zorg rond zwangerschap
en geboorte, de preventieve jeugdgezondheidszorg (met inbegrip van de vaccinaties
overeenkomstig het Rijks vaccinatie programma) en de bestrijding van infectieziekten. II ARTIKELEN Artikel I Onderdeel BDe leden van de fractie van het CDA vragen hoe de zogenaamde voortgezette
verblijvers als zodanig herkenbaar zijn in de GBA.Zoals reeds opgemerkt in de memorie van toelichting zal na realisering
van de koppeling VAS–GBA de informatie-uitwisseling over de verblijfspositie
primair via de GBA plaatsvinden. Geeft de GBA echter geen uitsluitsel over
de verblijfstitel dan is het aangewezen dat de uitvoeringsorganen de verblijfsstatus
bij de Vreemdelingendienst verifiëren.Gelet op het feit dat de verblijfsrechtelijke aantekeningen in de GBA
leidraad zijn geweest bij de formulering van artikel 1b van het onderhavige
wetsvoorstel, sluit dit artikel aan bij de verblijfsposities in de GBA. Slechts
in een enkel geval zal aanvullende verificatie bij de Vreemdelingendienst
nodig zijn. Te denken valt aan de situatie waarin een vreemdeling ten minste
vier weken voor het verstrijken van de toelating een aanvraag heeft ingediend
om voortzetting van die toelating, maar de inwilliging van die aanvraag niet
naadloos bij het verstrijken van de toelating aansluit. In de memorie van
toelichting wordt deze categorie «voortgezette toelating-aanvragers»
genoemd. Na het verstrijken van de oorspronkelijke toelating valt uit de GBA
af te leiden dat een nieuwe aanvraag is ingediend en dat daarop nog niet is
beslist. Voor het overige verwijzen wij naar een eerder antwoord op gelijkluidende
vraag van de leden van de fractie van het GPV.In het kader van het koppelingsproject VAS–GBA is besloten tot evaluatie
van de bruikbaarheid van de koppeling voor uitvoeringsorganen van de verblijfstitelcodering
in zowel het VAS als de GBA. Deze evaluatie zal binnen een jaar na realisatie
van de koppeling plaatsvinden.De leden van de SGP-fractie vragen of het de bedoeling van de regering
is het beleid van het Ministerie van Justitie, inhoudende dat vreemdelingen
tot zes maanden na verstrijken van een vergunning tot verblijf een verlenging
kunnen aanvragen (Vreemdelingencirculaire A4, § 6.7.2.1) gewijzigd wordt
in vier weken voor het verstrijken van de vergunning.Uitgangspunt zal zijn de termijn van artikel 79 van het Vreemdelingenbesluit.
De Vreemdelingencirculaire zal op dit punt worden herzien.Tevens willen de leden van de SGP-fractie weten in hoeverre het wetsvoorstel
rekening houdt met het praktische gegeven dat vreemdelingendiensten hun werk
niet altijd foutloos doen. Het uitgangspunt van de regering is dat alle ambtenaren
die een wet moeten uitvoeren dat zorgvuldig en nauwkeurig zullen doen. Desalniettemin
valt niet geheel uit te sluiten dat in individuele gevallen een onjuiste beslissing
kan worden genomen. In dergelijke gevallen is het in het algemeen gebruikelijk
dat de nadelige gevolgen voor de betrokkene, indien de onjuistheid van die
beslissing wordt vastgesteld, achteraf zoveel mogelijk worden weggenomen. Onderdeel CIn antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie merken wij op
dat geen verdere aanpassing van wetgeving aan dit wetsvoorstel of artikel
8b zal plaatsvinden. Wel zal in nieuwe wetgeving rekening worden gehouden
met het koppelingsbeginsel van artikel 8b van de Vreemdelingenwet en eventuele
differentiatie naar type verblijfsrecht.De leden van de fractie van de VVD vragen eveneens of nog aanpassing van
materiewetgeving zal plaatsvinden, en waarom in dat verband gekozen is voor
een eerbiedigingsperiode van twee jaar.Zoals in de beantwoording van soortgelijke vraag van de PvdA-fractie is
uiteengezet, volgt geen aanpassingswetgeving. Dit hangt onder meer samen met
de aanpassing van het koppelingsbeginsel èn de mogelijkheid om bij
algemene maatregel van bestuur te regelen dat een verblijfstoets wordt uitgevoerd
ten aanzien van ontheffingen en vergunningen (artikel 8b, eerste lid, tweede
volzin, van de Vreemdelingenwet). De eerbiedigingsbepaling in artikel XXIII
vervalt dan ook in de nota van wijziging.Terecht merken deze leden op dat het wetsvoorstel geen artikel XXIV kent,
zoals abusievelijk in de memorie van toelichting werd vermeld. Onderdeel EDe leden van de CDA-fractie vragen wanneer het onderzoek naar de wijze
waarop doelmatig kan worden voorzien in de behoefte van onderwijsinstellingen
aan gegevens uit de GBA zal zijn afgerond.De inventarisatie van de behoefte van onderwijsinstellingen aan gegevens
uit de GBA en de bestudering van de wijzen waarop doelmatig in die behoefte
kan worden voorzien heeft geleid tot de constatering dat het niet doelmatig
is iedere individuele onderwijsinstelling op het GBA-netwerk aan te sluiten.
Overigens is de Minister van Binnenlandse Zaken tot op heden niet benaderd
door onderwijsinstellingen met het verzoek een regeling te treffen omtrent
de systematische verstrekking van gegevens op grond van artikel 99, derde
lid Wet GBA. Artikelen II tot en met VDe leden van de fracties van CDA en VVD vragen zich af of en op welke
wijze wordt gecontroleerd dat scholen daadwerkelijk nagaan of niet-leerplichtige
leerlingen nog aan de voorwaarden in dit wetsvoorstel voldoen.In reactie hierop merken de ondergetekenden op, dat de gestelde voorwaarden
deel gaan uitmaken van de reguliere onderwijswetgeving en dat
dus ook ten aanzien van deze voorwaarden het voor deze wetgeving gebruikelijke
toezicht van de onderwijsinspectie zal gelden. Artikel VIDe leden van de CDA-fractie zijn van mening dat in de memorie van toelichting
bij dit artikel ten onrechte wordt verondersteld dat illegalen zich waarschijnlijk
niet snel zullen melden voor inschrijving in de GBA. Zij wijzen erop dat illegalen
in het verleden juist door inschrijving een schijnlegaliteit probeerden te
verwerven.Bij de veronderstelling waar deze leden op doelen, is uitgegaan van de
situatie die inmiddels is ontstaan met de koppeling van VAS en GBA: het lijkt
immers aannemelijk dat deze koppeling een positief effect heeft op de pakkans
en het risico van verwijdering door de vreemdelingendienst.De leden van de CDA-fractie vragen of gemeenten na de koppeling van het
VAS en de GBA hun woningbestand zullen gaan doorlichten op bewoning door illegale
vreemdelingen. Één van de doelstellingen van de koppeling VAS–GBA
is de intensivering van het vreemdelingentoezicht. De regering is evenwel
van mening dat het niet aan de gemeente is dit geïntensiveerde vreemdelingentoezicht
nader in te vullen, maar dat de Vreemdelingendiensten dit vorm moeten geven.
De afstemming van de vreemdelingengegevens tussen de GBA en het VAS biedt
daartoe ruimere mogelijkheden. Herinnerd wordt aan de eerder aangehaalde consequentie
van de koppeling VAS–GBA, te weten een structurele afstemming van gegevens
tussen de GBA en het VAS. Op die manier komen verschillen tussen de beide
administraties aan het licht en worden deze verschillen door de vreemdelingendiensten
en de gemeenten gezamenlijk uitgezocht. De Vreemdelingendiensten gebruiken
de resultaten van die afstemming dan ook onder andere voor het oproepen van
vreemdelingen die wel bij de GBA bekend zijn maar nog niet bij het VAS.De leden van de CDA-fractie vragen voorts om een nadere onderbouwing van
het niet-uitsluiten van IHS van de vreemdeling die reeds in het voorbije tijdvak
IHS ontving en die in afwachting is van de beslissing op zijn tijdig ingediende
verzoek om toelating in aansluiting op een inmiddels verstreken onvoorwaardelijke
toelating.Zoals is uiteengezet in de toelichting bij dit artikel, gaat het hierbij
om vreemdelingen op wier tijdig ingediende aanvraag niet tijdig, althans niet
vóór het verstrijken van de toelating, is beslist, terwijl zij
al IHS ontvingen voor het subsidietijdvak waarin zij voor het laatst toegelaten
waren. Artikel 79 van het Vreemdelingenbesluit bepaalt dat een vreemdeling
die ten minste vier weken voor het verstrijken van de toelating een aanvraag
heeft ingediend om voortgezette toelating, niet wordt uitgezet zolang op die
aanvraag nog niet is beslist. Wanneer een dergelijke vreemdeling op het moment
van het verstrijken van de toelating reeds rechtmatig IHS ontving, ligt het
niet in de rede om hem geen recht op IHS te geven voor de periode waarin hij,
na het verstrijken van de toelating, in afwachting is van de beslissing op
zijn aanvraag om voortgezette toelating. Hem kan immers niet het verwijt gemaakt
worden dat hij «de aansluiting gemist heeft» (op de voortzetting
van de toelating) omdat hij zijn aanvraag te laat ingediend zou hebben. Bovendien
verblijft hij ook na het verstrijken van de eerdere toelating rechtmatig in
Nederland, waar hij een woning huurt, waarvoor hij tot dan toe IHS ontving.
Het zou onjuist zijn om deze vreemdeling op gelijke voet te behandelen als
bijvoorbeeld de vreemdeling die rechtmatig in Nederland verblijft in afwachting
van de beslissing op een eerste aanvraag om toelating. Deze laatste wordt
volgens het onderhavige wetsvoorstel wèl van IHS uitgesloten, omdat
op hem ofwel de opvangregeling voor asielzoekers of VVTV'ers van toepassing
is ofwel de algemene voorwaarde uit het vreemdelingenrecht dat een vreemdeling
die in Nederland wil verblijven, dient te beschikken over voldoende middelen
van bestaan. De «voortgezette verblijver» daarentegen
bewoont reeds een woning waarvoor hij rechtmatig IHS ontvangt op grond van
het feit dat hij tot dan toe onvoorwaardelijk tot Nederland was toegelaten
(rechtmatig verblijf als bedoeld in het voorgestelde artikel 1b, onder 1,
van de Vreemdelingenwet).De «voortgezette verblijver» wordt volgens het voorstel wèl
uitgesloten van het recht op een huisvestingsvergunning, aangezien zijn belang
bij de mogelijkheid om te verhuizen naar een woning waarvoor een huisvestingsvergunning
vereist is, niet opweegt tegen het belang van een doelmatige toewijzing van
dergelijke schaarse (goedkope) distributiewoningen. Bovendien is een huisvestingsvergunning
slechts vereist (voor zover in de betrokken gemeente het vergunningvereiste
geldt) om woonruimte in gebruik te nemen, niet om woonruimte in gebruik te
houden. Een eenmaal verleende huisvestingsvergunning kan dus, anders dan IHS,
niet meer worden ingetrokken als blijkt dat de vreemdeling niet meer rechtmatig
in Nederland verblijft.Er is, ten slotte, geen reden om te vrezen voor een ongewenste opbouw
van rechten van de «voortgezette verblijver». Hem worden immers
niet méér rechten toegekend dan hij al had toen zijn onvoorwaardelijke
toelating nog niet was verstreken. Het wetsvoorstel voorziet slechts in (de
mogelijkheid van) een tijdelijk behoud van die rechten voor de duur van de
aanvraagprocedure.De VVD-fractie vraagt of bij het begrip «hoofdverblijf» moet
worden uitgegaan van het begrip in het Burgerlijk wetboek of de Wet GBA.Blijkens het bestaande (en ook het voorgestelde) artikel 1, eerste lid,
onder b, van de Wet IHS wordt als huurder aangemerkt degene die als huurder
in het genot van een woning is en daarin zijn hoofdverblijf heeft.Sinds het bestaan van de IHS-regeling is wat deze bepaling betreft aansluiting
gezocht bij het BW, in die zin dat sprake dient te zijn van een overeenkomst
van huur en verhuur van woonruimte als bedoeld in artikel 1623a BW. Voor de
definiëring van het begrip hoofdverblijf is eveneens aangesloten bij
het BW. In artikel 1623g BW wordt als hoofdverblijf aangemerkt de plaats waar
iemand werkelijk woont met zijn gezin, waar hij de zetel van zijn fortuin
heeft, zijn zaken behartigt, zijn goederen of eigendommen beheert, zodat hij
er niet vandaan gaat dan met een bepaald doel en tevens met een plan om als
dat doel bereikt is, terug te keren.De Wet GBA kent het begrip «hoofdverblijf» als zodanig niet.
Wel kent deze wet een verblijfscriterium (gedurende een half jaar ten minste
twee derde van de tijd in Nederland verblijven), op basis waarvan iedere burger
die in Nederland verblijft, de plicht heeft bij de gemeente waar hij «verblijft»
hiervan aangifte te doen. Gegevens van de betrokken persoon, waaronder adresgegevens,
worden dan in de GBA opgenomen. In de GBA worden de termen «woonadres»
dan wel «briefadres» gehanteerd.Onder het begrip woonadres in de Wet GBA worden begrepen de plaats waar
betrokkene woont, of bij het ontbreken van zo'n plaats, de plaats waar betrokkene
werkelijk verblijf houdt. Met dit onderscheid wordt aangesloten bij artikel
10 Boek 1 Burgerlijk wetboek, bij de begrippen woonstede en plaats van werkelijk
verblijf. Of er sprake is van wonen zal moeten blijken uit een geheel van
waarneembare omstandigheden (memorie van toelichting bij de Wet GBA (TK 21 123,
nr. 3), 104).Op grond van artikel 107 Wet GBA wordt een ingezetene voor de toepassing
van enig algemeen verbindend bestuursrechtelijk voorschrift, voor zover bij
of krachtens de wet niet anders is bepaald, bovendien geacht zijn woonplaats
te hebben op het woonadres dat is vermeld in de GBA, behoudens het bewijs
van het tegendeel. Overigens inventariseert een interdepartementale projectgroep –
onder voorzitterschap van het Ministerie van Justitie – momenteel in
hoeverre prestaties van de overheid kunnen worden gekoppeld aan een juiste
registratie in de GBA. Met die koppeling wordt een doelmatige bestrijding
van zogenoemde witte fraude beoogd. Daarbij wordt met name gekeken
naar de adresgegevens in de GBA. Na afronding van de inventarisatie zal de
projectgroep aanbevelingen doen voor wijziging van verschillende sectorale
wetten in die zin dat een uitvoeringsorgaan slechts positief over een aanvraag
besluit indien de adresgegevens op de aanvraag overeenstemmen met de adresgegevens
in de GBA. In het kader daarvan zal het woonplaatsbegrip in de Wet GBA ook
nadrukkelijk worden vergeleken met de begrippen in de sectorale wetten. Artikel VIIDe leden van de CDA-fractie vragen of het niet wenselijk is dat elke gemeente
verplicht wordt om over te gaan tot het instrument van de huisvestingsvergunning,
ook als er sprake is van een convenant met een verhuurder.Een dergelijke algemene verplichting is naar het oordeel van ondergetekenden
niet wenselijk, onder meer gelet op twee uitgangspunten die aan de huidige
Huisvestingswet ten grondslag liggen. Het eerste uitgangspunt is dat schaarste
aan passende woningen voor de doelgroep, de enige rechtvaardiging is voor
een beperking – door overheidsbemoeienis met de woonruimteverdeling –
van het recht van vrije vestiging. Waar geen schaarste heerst, is in beginsel
dan ook geen plaats voor het verbod om woonruimte in gebruik te nemen zonder
huisvestingsvergunning. Het tweede uitgangspunt is dat op decentraal niveau
moet worden besloten of gebruik gemaakt wordt van het in de Huisvestingswet
aangeboden instrumentarium, dus ook of gekozen wordt voor het instrument van
de huisvestingsvergunning of voor dat van het convenant met verhuurders. Het
aan dit wetsvoorstel ten grondslag liggende belang van een gentegreerd vreemdelingenbeleid
weegt naar onze mening niet zo zwaar dat het instrument van de huisvestingsvergunning
om die reden ook zou moeten worden toegepast in gevallen waarin dat instrument
nu niet gebruikt wordt.Voorts zouden de leden van de CDA-fractie willen weten of verhuurders
op de hoogte worden gesteld van het feit dat zij hun huis verhuren aan een
illegaal. Pas dan zal een verhuurder maatregelen kunnen nemen om de woning
niet langer te verhuren aan een illegale vreemdeling, aldus deze leden.Voor zover voor bepaalde woonruimte het vergunningvereiste geldt, is het
verboden om die woonruimte in gebruik te nemen zonder vergunning. De huisvestingsvergunning
wordt eenmalig afgegeven. Een eenmaal verleende huisvestingsvergunning kan
dus niet worden ingetrokken als blijkt dat de vreemdeling niet (meer) rechtmatig
in Nederland verblijft. Wel kan het op de hoogte stellen van verhuurders relevant
zijn voor de vraag of sprake is van het strafbare feit, bedoeld in artikel
197a van het Wetboek van Strafrecht. De beoordeling van de opportuniteit van
een dergelijke inkennisstelling is naar het oordeel van ondergetekenden een
taak van de vreemdelingendiensten. Wat de door de verhuurder eventueel te
treffen maatregelen betreft, moet erop worden gewezen dat ook een illegale
vreemdeling recht heeft op de wettelijke huurbescherming.De leden van de fractie van de VVD vragen of een huurder verplicht wordt
naar de status van iemand te vragen. Ook vragen deze leden of verhuurders
onder de werking van artikel 197a van het Wetboek van Strafrecht vallen.Een verhuurder die uit winstbejag handelt en weet of ernstige reden heeft
te vermoeden dat de huurder niet rechtmatig in Nederland verblijft, kan het
strafbare feit plegen omschreven in artikel 197a van het Wetboek van Strafrecht.
Met behulp van dit artikel kan bijvoorbeeld worden opgetreden tegen verhuurders,
die kamers tegen hoge prijzen verhuren aan een veelheid van onrechtmatig verblijvende
vreemdelingen. Het is afhankelijk van de omstandigheden van het concrete geval of een
verhuurder grond heeft te vermoeden dat een potentiële huurder niet rechtmatig
in Nederland is. Onder omstandigheden kan het dus aangewezen zijn te informeren
naar het rechtmatig verblijf van de betrokken persoon. Er is evenwel geen
sprake van een algemene verplichting voor de verhuurder te vragen naar de
status van vreemdeling.De leden van de fractie van GroenLinks vragen wat de strafbaarstelling
van hulp aan illegalen om redenen van winstbejag voor bijvoorbeeld verhuurders
betekent. Kan van hen gevraagd worden om huurders te controleren op hun verblijfsstatus?Voor alle duidelijkheid wordt hier vermeld dat de strafbaarstelling in
artikel 197a van het Wetboek van Strafrecht in 1993 in het wetboek is ingevoegd
bij de uitvoeringswet Schengenakkoord (Stb. 1993, 141). Zoals hiervoor bij
de beantwoording van de vraag van de leden van de fractie van de VVD is aangegeven
kan onder omstandigheden van de verhuurder worden verwacht dat navraag wordt
gedaan naar het rechtmatig verblijf van betrokken huurder. Van een algemene
verplichting de verblijfsstatus te controleren is geen sprake.Is het de regering bekend in welke mate de genoemde bepaling uit het Wetboek
van Strafrecht wordt ontdoken, zo vragen de leden van de GPV-fractie. Zoals
hiervoor aangegeven is artikel 197a van het Wetboek van Strafrecht in 1994
in werking getreden. Voor zover ons bekend, zijn in 1994 8 strafzaken bij
het Openbaar Ministerie aangemeld en in 1995 zijn 92 strafzaken aangemeld.Voor het antwoord op de vraag van deze leden of verhuurders aan toekomstige
huurders kunnen vragen te bewijzen dat zij rechtmatig in Nederland verblijven,
wordt verwezen naar de beantwoording van de vragen van de fractieleden van
de VVD en Groen Links op dit punt.De leden van de GPV-fractie vragen voorts of verhuurders bevoegd zijn
kennis te nemen van de gegevens in de GBA.Privaatrechtelijke instellingen die woningen verhuren zijn geen afnemers
of bijzondere derden in de zin van de Wet GBA. Voor geautomatiseerde verstrekking
van gegevens uit de GBA komen zij dan ook niet in aanmerking. Wel is het mogelijk
dat een gemeente de verstrekking van gegevens uit de GBA aan verhuurders regelt
in een gemeentelijke verordening. Die verstrekking zal dan buiten het GBA-netwerk
moeten plaatsvinden en kan op grond van artikel 100 Wet GBA alleen in bijzondere
gevallen de verblijfsrechtelijke gegevens bevatten. Overigens zal op grond
van artikel 111 Wet GBA, van het ontbreken van een verblijfsrechtelijke aantekening
in de GBA mededeling worden gedaan op afschriften uit de GBA.Zoals reeds aangegeven in de memorie van toelichting geldt de publiekrechtelijke
vergunningplicht evenwel niet wanneer een gemeente een samenwerkingsovereenkomst
met verhuurders aangaat. In dat geval verlangt het onderhavige wetsvoorstel
geen (verplichte) verificatie van de verblijfsrechtelijke status door de verhuurder. Artikelen VIII tot en met XVIIDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de redenen waarom het kabinet
aanvankelijk een voorkeur had voor uitsluiting aan de uitkeringskant onder
handhaving van de verzekeringsplicht en op grond waarvan het kabinet uiteindelijk
heeft besloten om toch te kiezen voor het uitsluiten van de verzekeringsplicht.De voorkeur van het kabinet ging aanvankelijk uit naar uitsluiting aan
de uitkeringskant, om te voorkomen dat werkgevers die illegalen in dienst
hebben, geen premies voor werknemers- en volksverzekeringen verschuldigd zouden
zijn en uit dien hoofde een concurrentievoordeel zouden kunnen
verwerven. Aan de uiteindelijke keuze om het uitsluiten van de verzekeringsplicht
als hoofdregel ten aanzien van de koppeling op het terrein van de sociale
verzekeringen te hanteren, ligt een aantal redenen ten grondslag. In de eerste
plaats acht het kabinet het in strijd met de verzekeringsgedachte die aan
de sociale verzekeringen ten grondslag ligt om bepaalde categorieën van
vreemdelingen aan wie het toekennen van uitkeringen niet wenselijk wordt geacht,
toch tot de kring van verzekerden toe te laten, terwijl op voorhand duidelijk
is dat zij nimmer voor een recht op uitkering in aanmerking zullen komen.
In de tweede plaats wordt door de uitsluiting van de kring van verzekerden
voorkomen dat een schijnverzekering – en daarmee ook schijnlegaliteit –
wordt gecreëerd en dat verwachtingen worden gewekt die niet kunnen worden
gerealiseerd. In de derde plaats kan het (veronderstelde) concurrentievoordeel
voor werkgevers ook langs andere weg worden weggenomen. Verwezen zij hiervoor
naar hetgeen onder het hoofdje «illegalenheffing» op bladzijde
42 en 43 van de MvT is opgemerkt. In de vierde plaats zou uitsluiting aan
de uitkeringskant tot gevolg hebben, dat verzekeringsjaren en pensioenrechten,
opgebouwd met illegaal verblijf onder het vigerende stelsel vervallen worden
verklaard, hetgeen het kabinet ongewenst acht. Voor een nadere toelichting
op dit laatste zij verwezen naar de hiernavolgende antwoorden op de vragen
van de leden van de fracties van CDA en VVD.Hoewel de leden van de CDA-fractie kunnen instemmen met de uitsluiting
van de kring van verzekerden menen zij dat deze maatregel zich vooral richt
op toekomstige gevallen en geen afdoende antwoord is op in het verleden ten
onrechte afgesloten verzekeringen. In verband hiermee vragen zij het kabinet
of zij bereid is zowel de uitsluiting aan de verzekeringskant als de uitsluiting
aan de uitkeringskant te realiseren. Hiermee zouden de beide doeleinden van
het wetsvoorstel – zowel vermijden van de schijn van legaliteit als
het voorzien in middelen om hier te verblijven – gediend zijn.Het kabinet heeft zich gerealiseerd, dat door de uitsluiting van de kring
van verzekerden geen oplossing wordt geboden voor de (overgangs-) situatie
waarin een onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdeling ten tijde van
de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel reeds een uitkering ontvangt.
De uitsluiting van de kring van verzekerden heeft voor hen geen effect omdat
zij er niet toe leidt dat een reeds toegekende uitkering wordt ingetrokken.
De uitsluiting van de kring van verzekerden heeft evenmin effect in de situatie
waarin een uitkeringsgerechtigde vreemdeling – na hier legaal te hebben
verbleven en/of te hebben gewerkt – illegaal wordt.Om de doelstelling van het kabinet – het tegengaan van illegaal
verblijf – volledig te realiseren, zijn met betrekking tot de laatstgenoemde
(in omvang betrekkelijk geringe) categorie van vreemdelingen, in het onderhavige
wetsvoorstel zogenaamde opschortingsbepalingen opgenomen. Deze bepalingen
voorzien erin dat de betaling van de uitkering wordt opgeschort indien de
vreemdeling niet langer rechtmatig in Nederland verblijft. De uitkering kan
pas weer betaalbaar worden gesteld (voor zover het exporteerbare uitkeringen
betreft), indien betrokkene daartoe een aanvraag heeft ingediend en het uitvoeringsorgaan
heeft geverifieerd of hij ook daadwerkelijk buiten Nederland woont of verblijf
houdt. Bewust is hierbij voor de opschortingsconstructie gekozen en niet voor
het uitsluiten van het recht op uitkering. Dit laatste zou naar het oordeel
van het kabinet niet gerechtvaardigd zijn. Het betreft hier immers personen
die reeds eerder (onherroepelijk) tot Nederland zijn toegelaten, verzekerd
zijn geweest op grond van rechtmatig werken en/of verblijf en dientengevolge
een uitkering hebben gekregen (zie hiervoor ook hetgeen is opgemerkt op bladzijden
44 en 45 van de memorie van toelichting). De hiervoor genoemde opschortingsbepalingen zullen op het moment dat de
wet in werking treedt ook van toepassing zijn op de thans in Nederland illegaal
verblijvende vreemdelingen die aanspraak hebben op een uitkering. Met andere
woorden, ook voor hen zal gelden dat de betaling van de uitkering wordt opgeschort
en dat de uitkering opnieuw betaalbaar wordt gesteld op het moment dat zij
zich in het buitenland hebben gevestigd. Ook ten aanzien van deze categorie
acht het kabinet het zonder meer uitsluiten van het recht op uitkering in
een overgangssituatie als thans aan de orde – en in het licht van de
doelstelling van het onderhavige wetsvoorstel – verder gaan dan strikt
noodzakelijk is en mede op die grond niet gerechtvaardigd. Ter toelichting
wordt het volgende opgemerkt.Illegale vreemdelingen als hier bedoeld zijn onder het regime van het
vigerende sociaal verzekeringsstelsel verplicht verzekerd, indien zij verzekeringsplichtige
werkzaamheden verrichten. In zoverre is er in juridische zin dan ook geen
sprake van «in het verleden ten onrechte afgesloten verzekeringen».
Noch is er op dit moment in juridische zin sprake van een situatie waarin
illegalen ten onrechte aanspraak hebben op een uitkering krachtens dit stelsel,
althans voor zover het een andere uitkering betreft dan uit hoofde van de
Werkloosheidswet (WW). Onder het huidige stelsel is immers alleen in de WW
een bepaling opgenomen op grond waarvan illegaal in Nederland verblijvende
vreemdelingen geen aanspraak kunnen maken op een uitkering krachtens deze
regeling. Met andere woorden, men mocht en kon er ook op vertrouwen, dat ondanks
de illegale status toch aanspraak bestond op aan het sociaal verzekeringsstelsel
te ontlenen aanspraken. Het kabinet acht het dan ook in strijd met vertrouwensbeginsel
om in een overgangssituatie als hier aan de orde, betrokkenen iedere verdere
aanspraak op uitkering te ontnemen. Daarbij komt dat een dergelijke maatregel
ook niet strikt noodzakelijk is om hetgeen met het onderhavige wetsvoorstel
wordt beoogd – te weten: het voorkomen dat illegale vreemdelingen aanspraak
kunnen maken op van overheidswege verstrekte middelen waarmee het illegaal
verblijf hier te lande kan worden voortgezet – te realiseren. Ook door
een (tijdelijke) opschorting van de uitkering als hier bedoeld, wordt dit
doel immers bereikt. Om die reden acht het kabinet deze maatregel voor de
onderhavige overgangssituatie dan ook passend.Voor de goede orde wordt ten aanzien van de uitsluitingsgrond in de WW
in relatie tot het voorgaande nog het volgende opgemerkt. De ratio van deze
uitsluitingsgrond in de WW is tweeledig. Enerzijds is het opnemen van deze
uitsluitingsgrond – overeenkomstig de doelstelling die ook aan het onderhavige
wetsvoorstel ten grondslag ligt – bedoeld om te voorkomen dat illegale
vreemdelingen over van overheidswege verstrekte middelen beschikken waarmee
het illegaal verblijf kan worden voortgezet. Anderzijds is het opnemen van
deze uitsluitingsgrond ingegeven door de veronderstelling dat illegale vreemdelingen
niet beschikbaar zijn voor de (legale) arbeidsmarkt; voor hen zal immers nimmer
een tewerkstellingsvergunning op grond van de WAV worden verleend. Zoals bekend
is het beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt een cruciale voorwaarde voor
het recht op WW-uitkering en is mede uit dien hoofde de uitsluitingsgrond
in de WW gerechtvaardigd.Naar aanleiding van de opmerking in de memorie van toelichting, dat dit
voorstel niet met zich meebrengt dat verzekeringsjaren en pensioenrechten
opgebouwd met illegaal verblijf vervallen na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel,
vragen de leden van de VVD-fractie wat er gebeurt als een illegaal wordt ontdekt
en voorts of aan betrokkene de betaalde premies worden gerestitueerd. Naar
aanleiding hiervan wordt het volgende opgemerkt.Bij de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zullen de uitvoeringsorganen
SV ten aanzien van alle vreemdelingen die in hun uitkeringsbestand
zijn opgenomen, de verblijfsstatus moeten verifiëren. Ten aanzien van
degenen die niet rechtmatig in Nederland blijken te verblijven, dient de betaling
van de uitkering te worden opgeschort, zoals hiervoor in antwoord op vragen
van de CDA-fractie is aangegeven. De uitkering kan opnieuw betaalbaar worden
gesteld indien het uitvoeringsorgaan heeft geverifieerd of de vreemdeling
ook daadwerkelijk buiten Nederland woont of verblijf houdt.Ten aanzien van een vreemdeling die nà inwerkingtreding van de
wet een uitkering aanvraagt zal moeten worden nagegaan of betrokkene op het
moment van het intreden van het verzekerd risico hier legaal verblijft c.q.
heeft gewerkt. Is dit niet het geval, dan is (of was) hij niet verzekerd voor
het sociaal verzekeringsstelsel en kan hem uit dien hoofde geen uitkering
worden toegekend. Voor de goede orde zij hierbij opgemerkt, dat ten aanzien
van de AOW in deze een enigszins afwijkend regime geldt. Voor het kunnen verkrijgen
van een (geheel of gedeeltelijk) pensioen op grond van deze wet is het al
dan niet verzekerd zijn voor de AOW op het moment dat de 65-jarige leeftijd
wordt bereikt immers niet van belang. Zo kunnen bijvoorbeeld ook personen
die bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd in het buitenland wonen –
en derhalve op dat moment geen ingezetenen zijn – aanspraak maken op
een AOW-pensioen. De hoogte van dit pensioen is echter wèl afhankelijk
van het aantal verzekerde jaren.Met andere woorden, het niet verzekerd zijn voor de AOW bij het bereiken
van de 65-jarige leeftijd doet eerder opgebouwde pensioenrechten niet verloren
gaan. Ditzelfde zal ook gelden ten aanzien van personen die AOW-rechten hebben
opgebouwd met illegaal verblijf en/of werken (dus in een periode gelegen vóór
de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel). Ook zij kunnen deze –
eerder opgebouwde – aanspraken bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd
geldend maken. Het pensioen zal echter alleen worden uitbetaald indien het
uitvoeringsorgaan heeft vastgesteld dat betrokkenen buiten Nederland wonen
of verblijf houden. In die zin zullen eerder opgebouwde pensioenrechten dan
ook niet verloren gaan, ook al zijn zij opgebouwd met illegaal verblijf. Het
kabinet merkt hierbij op, dat het ontnemen van eerder opgebouwde pensioenrechten,
ook al zijn deze rechten door illegaal verblijf en/of werken opgebouwd, niet
in de rede ligt. Dit zou niet alleen in strijd zijn met het opbouwkarakter
van de AOW, doch tevens met het rechtszekerheidsbeginsel. De AOW-rechten zijn
immers opgebouwd in een periode dat men ondanks illegaal verblijf en/of werken
verzekerd kon zijn voor de AOW. Bovendien zou een dergelijke maatregel niet
bijdragen aan het realiseren van de eerdergenoemde doelstelling van het onderhavige
wetsvoorstel.Voor wat betreft de mogelijkheid tot premierestitutie wordt opgemerkt,
dat hiervan alleen sprake kan zijn voor zover er premie is betaald terwijl
verzekeringsplicht ontbrak. In dat geval is er immers sprake geweest van onverschuldigde
betaling. Dit laatste is niet het geval ten aanzien van betaalde premies over
perioden waarin men voorafgaande aan de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
verzekerd was. Deze premies kunnen dan ook niet worden gerestitueerd.Voorts vragen de leden van de VVD-fractie welke personen het kabinet op
het oog heeft in het het hoofdstukje «legaal–illegaal» van
de memorie van toelichting. Wellicht dat een en ander op de volgende wijze
verder kan worden verduidelijkt.Op grond van de onderhavige voorstellen zullen nà de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel, niet rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen
(illegalen) ten principale zijn uitgesloten van de verzekeringsplicht. Vreemdelingen
die wel rechtmatig in Nederland verblijven, doch niet beschikken over een
verblijfsvergunning als bedoeld in de artikelen 9 en 10, Vw, zullen slechts
verzekerd zijn indien zij rechtmatig arbeid verrichten. Vreemdelingen die
wèl beschikken over een vergunning als hiervoor bedoeld zijn in beginsel
verzekerd, hetzij (voor de volksverzekeringen) als ingezetene,
hetzij op grond van het rechtmatig in Nederland verrichten van arbeid. Dit
laatste geldt ook voor de vreemdelingen die in afwachting zijn van de beslissing
op hun aanvraag om voortgezette toelating c.q. op het beroep tegen intrekking
hiervan. (Voor een meer uitgebreide beschrijving van hetgeen waartoe de voorstellen
in hoofdzaak leiden, zij overigens verwezen naar het antwoord op de vragen
van de leden van de SP-fractie over hoe deze voorstellen zich verhouden tot
internationale verplichtingen.) Op deze wijze wordt de eerder genoemde doelstelling
van het wetsvoorstel grotendeels gerealiseerd. De uitsluiting van de verzekeringsplicht
biedt echter geen oplossing voor uitkeringsgerechtigde vreemdelingen die nà
hier legaal te hebben verbleven en/of te hebben gewerkt (en uit dien hoofde
verzekerd te zijn geweest) illegaal worden. Zoals hiervoor bij de beantwoording
van de vragen van de CDA-fractie over de mogelijkheid tot uitsluiting aan
de uitkeringskant reeds is aangegeven, heeft de uitsluiting van de kring van
verzekerden voor hen geen effect, omdat zij er niet toe leidt dat een reeds
toegekende uitkering wordt ingetrokken. Om die reden is voor deze categorie
(nà de inwerkingtreding van het wetsvoorstel) illegaal geworden vreemdelingen
een aparte voorziening getroffen op grond waarvan de betaling van de uitkering
wordt opgeschort op het moment dat de verdere toegang tot Nederland hen is
ontzegd. Voor een nadere toelichting hierop zij verwezen naar de hiervoor
genoemde beantwoording van de vragen van de CDA-fractie.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie waarom ten aanzien
van de verificatie van de verblijfsstatus bij de GBA in de toelichting gesproken
wordt over «kunnen» in plaats van «moeten», zij opgemerkt,
dat met «kunnen» slechts bedoeld is te zeggen dat de GBA daartoe
de mogelijkheden biedt. Het spreekt vanzelf dat de uitvoeringsorganen hiervan
ook gebruik zullen maken. Hetzelfde geldt ten aanzien van de opmerking in
de toelichting dat in het autorisatiebesluit «kan» worden bepaald
dat de mutaties in de gegevens over de verblijfstitel automatisch worden verstrekt.
Ook hier is niet meer bedoeld dan te zeggen dat het autorisatiebesluit hiertoe
de mogelijkheid biedt. Overigens zij opgemerkt de automatische verstrekking
van mutaties reeds in het autorisatiebesluit is opgenomen. De leden van de RPF-fractie vragen in verband met de uitsluiting van de
verzekeringsplicht of het inderdaad is uitgesloten, dat hiervan een prikkel
uitgaat om illegalen in dienst te nemen.Hoewel dit natuurlijk nooit geheel valt uit te sluiten is het in ieder
geval geen doorslaggevend argument geweest om niet voor deze oplossing te
kiezen. Hierbij is mede betrokken de overweging dat ook thans voor illegalen
vaak geen of onvoldoende premies worden afgedragen. Het ligt voorts niet in
de rede te veronderstellen dat bonafide werkgevers door het vervallen van
de verzekeringsplicht plotseling illegalen in dienst zullen gaan nemen. Verder
is hierbij overwogen dat de meer intensieve controle op illegale arbeid een
grotere pakkans garandeert en dat de zwaardere sancties op het in dienst hebben
van illegalen een zodanige kostenpost opleveren, dat het geldelijke voordeel
hiervan teniet gedaan wordt.De leden van de SP-fractie merken op dat met dit wetsvoorstel wordt beoogd
de koppeling tussen ingezetenschap en het recht op uitkering en daarmee een
fundamenteel beginsel in de volksverzekeringen los te laten. Deze leden zijn
er niet van overtuigd dat dit gerechtvaardigd is en vragen de regering hierover
een nadere uitleg.Het kabinet meent hier te kunnen volstaan met verwijzing naar hetgeen
is opgemerkt naar aanleiding van de door deze leden gestelde vragen over de
verenigbaarheid van de onderhavige voorstellen met internationale verplichtingen.
Hieruit blijkt op grond van welke argumenten het kabinet van oordeel is dat
de voorstellen gerechtvaardigd zijn. De leden van de fracties van de VVD en GPV vroegen hoe het vervallen van
artikel 12 van de nieuwe ABW zich verhoudt tot artikel 11 van de nieuwe ABW,
dat inhoudt dat aan personen die geen recht hebben op bijstand, in geval van
zeer dringende redenen toch bijstand kan worden verleend.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat, blijkens artikel XVI, onderdeel
B, van het voorliggende wetsontwerp ook genoemd artikel 11 zal worden aangepast,
in die zin dat ook dit artikel nog slechts zal gelden voor gemeenschapsonderdanen
en vreemdelingen aan wie een vergunning tot verblijf ex art. 9 of 10 van de
Vreemdelingenwet werd verleend. Artikelen XIX tot en met XXIDe leden van de VVD-fractie vragen een nadere motivering van de aan de
uitvoeringsorganen van de sociale ziektekostenverzekeringen toegekende noodzakelijke
beleidsruimte om van daadwerkelijke identificatie af te zien, dan wel identificatie
op een tijdstip te doen plaatsvinden waarbij een eerste persoonlijk contact
zich voordoet.De leden van de CDA-fractie zetten vraagtekens bij de voorgestelde controlewijze
op de rechtmatigheid van de verzekering ingevolge de sociale ziektekostenverzekeringen
Ziekenfondswet en AWBZ. Zij verzoeken de in de artikelen 5a van de Ziekenfondswet
en 9a van de AWBZ neergelegde identificatieplicht een verplichtend karakter
te geven.De regering merkt hierover het volgende op.In de bestaande uitvoeringspraktijk van de sociale ziektekostenverzekeringen
is gebruikelijk dat de aanmelding schriftelijk, zonder persoonlijk contact,
plaatsvindt en dat op basis van die schriftelijke aanmelding en de van de
werkgever of van de uitkeringsinstantie ontvangen verzekeringsverklaring tot
inschrijving als verzekerde wordt overgegaan. Tegemoetkoming aan het verzoek
van de leden van het CDA zou een ingrijpende wijziging van die praktijk met
zich meebrengen. Immers: daadwerkelijke identificatie vereist een persoonlijk
contact tussen degene die zich aanmeldt, c.q. die is ingeschreven, en een
functionaris van het uitvoeringsorgaan en kan uitsluitend aan de hand van
originele identiteitsbewijzen plaatshebben. Wel voorziet de nota van wijziging
in een aanpassing van artikel 8a van de Vreemdelingenwet. Op grond van deze
aanpassing staat ondubbelzinnig vast dat uitvoeringsinstanties een kopie mogen
maken of vragen van een bescheid waaruit het rechtmatig verblijf blijkt. Daarnaast
kan uiteraard de GBA worden geraadpleegd. Een plicht tot het vaststellen van
de identiteit bij elke aanmelding en algehele controle van de rechtmatigheid
van de inschrijving op het moment van inwerkingtreding van de Koppelingswet,
waartoe tegemoetkoming aan het verzoek van het CDA zou leiden, zou voor de
uitvoeringsorganen tot logistieke problemen leiden (een grote toename van
het aantal balie-bezoeken) en zou tevens een aanzienlijke verhoging van de
uitvoeringskosten betekenen, omdat de tijd die aan een aanmelding wordt besteed
zal toenemen. Daarbij wijst de regering erop dat het – in tegenstelling
tot bij de uitvoering van de andere sociale verzekeringswetten, waar betrokkenen
zich pas aanmelden indien zij hun rechten willen inroepen – bij de ZFW
en de AWBZ zo is dat verzekerden zich reeds bij de aanvang van de verzekering
moeten aanmelden, ongeacht of zij al dan niet concrete aanspraken willen realiseren.De Ziekenfondsraad heeft in het kader van zijn advisering over de uitvoeringstechnische
consequenties van het wetsvoorstel bezien of er situaties zijn waarbij, zonder
dat een goede uitvoering van de regelgeving in gevaar komt, daadwerkelijke
identificatie bij de aanmelding achterwege zou kunnen blijven of eerst op
een later tijdstip zou kunnen plaatsvinden. Daarbij had de Ziekenfondsraad
die situatie op het oog waarin sprake is van een aanmelding van
een uitkeringsgerechtigde, voor wie geldt dat ingevolge de materiewet op grond
waarvan hem een uitkering wordt verleend, precies dezelfde groepen van vreemdelingen
van verzekering zijn uitgesloten als de groepen vreemdelingen die ingevolge
het wetsvoorstel van ziekenfondsverzekering/AWBZ-verzekering zijn uitgesloten.
Indien het ziekenfonds van een uitkerende instantie een verklaring ontvangt,
inhoudende dat de met name genoemde persoon op grond van het ontvangen van
een uitkering ziekenfondsverzekerd is, dan mag het uitvoeringsorgaan ervan
uitgaan dat, nu de uitkerende instantie de desbetreffende persoon een uitkering
heeft toegekend, de uitkerende instantie zich ervan heeft vergewist (aan de
hand van een identiteitsbewijs) dat het geen illegale vreemdeling betreft
en dat hij dus ook niet van ziekenfondsverzekering is uitgesloten. De regering
acht met de Ziekenfondsraad in zo'n geval toetsing van de verblijfsstatus
en het in verband daarmee inzien van identiteitspapieren niet meer nodig.De regering merkt in verband daarmee op dat in het geval dat er toch nog
een illegaal zou zijn ingeschreven bij het desbetreffende uitvoeringsorgaan,
er juridisch geen sprake is van verzekering, maar van slechts van onrechtmatige
inschrijving in de verzekering. Het ziekenfonds is in verband met het gelopen
risico in dergelijke gevallen op grond van de huidige regelgeving (het Inschrijvingsbesluit
ziekenfondsverzekering en het Besluit nadere regeling inschrijving ziekenfondsverzekering)
bevoegd over de periode van onrechtmatige inschrijving een bedrag te vorderen
dat is gebaseerd op de gemiddelde kosten van een ziekenfondsverzekerde per
jaar, ongeacht of de ingeschrevene al dan niet een beroep op verstrekkingen
heeft gedaan. De regering acht voorts in de huidige regelgeving voldoende
waarborgen aanwezig dat de uitvoeringsorganen de noodzakelijke controles op
enig moment wel degelijk zullen uitvoeren. Immers, de ZFW (artikel 19 ZFW,
juncto het Besluit financiering ziekenfondsen Ziekenfondswet) en de AWBZ (artikel
14 AWBZ, juncto het Besluit controle-taak uitvoeringsorgaan AWBZ) kennen beide
het wettelijk voorschrift dat de verzekeringsinstellingen de nodige maatregelen
moeten treffen ter voorkoming van onnodige verstrekkingen en uitgaven, welke
hoger dan noodzakelijk zijn. Bovendien zijn uitvoeringsinstanties verplicht
op grond van het Besluit controle-taak ziekenfondsen en het Besluit controle
op de rechtmatigheid van inschrijving als ziekenfondsverzekerde, hun verzekerdenbestanden
periodiek op de rechtmatigheid van inschrijving te controleren (ten minste
één maal per jaar een deel van het bestand, zodanig dat in een
periode van vijf jaar alle verzekerden in de controle betrokken zijn) en dienen
de AWBZ-uitvoeringsorganen ingevolge het Besluit controle-taak uitvoeringsorganen
AWBZ controle uit te oefenen op de rechtmatigheid van aanspraken die personen
bij hen doen gelden. Het is de taak van de Ziekenfondsraad daarop toe te zien.De regering concludeert dat het verzoek van de fractie van het CDA meebrengt
dat een ZFW/AWBZ-uitvoeringsorgaan verplicht zou zijn reeds bij de invoering
van dit wetsvoorstel zowel van iedere persoon die zich aanmeldt, als van iedere
persoon die thans als verzekerde bij dat uitvoeringsorgaan is ingeschreven,
de identiteit vast te stellen. De regering is van mening dat de uitvoeringstechnische
problemen die dat met name voor de uitvoeringsorganen van de sociale ziektekostenverzekering
met zich meebrengt van zodanige aard zijn, dat een wat vrijere identificatie-
en verificatie-regeling gerechtvaardigd is. Bovendien acht de regering reeds
in de huidige regelgeving voldoende waarborgen aanwezig dat de uitvoeringsorganen
de uit dit wetsvoorstel voortvloeiende controletaak op een verantwoorde manier
zullen uitvoeren. Op grond van vorenstaande overwegingen acht het kabinet
het niet aangewezen tegemoet te komen aan het verzoek van deze leden de artikelen
5a van de ZFW en 9a van de AWBZ een meer verplichtend karakter te geven. De leden van de GPV-fractie willen graag weten hoe de regering denkt over
de stelling van de Ziekenfondsraad dat naar zijn oordeel het illegaal verblijf
van vreemdelingen in Nederland niet tegengegaan kan en mag worden via de sociale
(ziekte)kostenverzekeringen, omdat genoemde verzekeringen daarvoor niet bedoeld
zijn en daarvoor ook niet gebruikt mogen worden.De leden van de SP stellen een soortgelijke vraag aan de orde.De regering is van oordeel de sociale (ziektekosten)verzekeringen allereerst
zijn bedoeld ter bescherming van de sociaal-economische positie van werknemers
en uitkeringsgerechtigden. Evenwel kan het niet zo zijn dat de regering gehouden
is personen die door werkgevers in dienst zijn genomen zonder dat deze werkgevers
daartoe een WAV-vergunning hadden, waardoor deze illegale werknemers konden
worden verzekerd ingevolge de werknemers- en de volksverzekeringen, ook verzekerd
te houden. Een regering die niet wenst dat werkgevers vreemdelingen zonder
WAV-vergunning in dienst nemen, kan er evenmin mee instemmen dat dergelijke
illegale werknemers wel verzekerd zijn ingevolge de sociale verzekeringswetten. Artikel XXIDe leden van de VVD-fractie wilden graag weten welke beleidsvoornemens
de regering heeft ten aanzien van de Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen
(WTZ).Hoewel het verband tussen deze vraag en het voorliggende wetsvoorstel
de regering enigszins ontgaat, kan hierover het volgende worden opgemerkt.De regering heeft, voortbouwend op eerdere aankondigingen, recent in de
nota «De prijs die zorg verdient» aangegeven dat zijn beleid met
betrekking tot de markt van particuliere ziektekostenverzekeringen is gericht
op het inbouwen van voldoende prikkels die leiden tot kostenbeheersing. Eén
van de daartoe openstaande wegen is het terugleggen bij de particuliere verzekeraars
van een deel van het risico op de WTZ-polissen. In overleg met de koepelorganisatie
van de ziektekostenverzekeraars, Zorgverzekeraars Nederland, wordt bezien
of hieraan op zodanige wijze vorm kan worden gegeven dat het extra kostenrisico
van bejaarde verzekerden geleidelijk wordt ondergebracht op de maatschappijpolissen
van de particuliere verzekeraars in plaats van op de WTZ-standaardpakketpolis,
waarover de particuliere verzekeraars geen enkel financieel risico lopen.
Binnen de WTZ is de groep verzekerden van 65 jaar en ouder op dit moment niet
alleen qua aantal maar ook qua aandeel in het WTZ-omslagtekort veruit de belangrijkste.
De gesprekken tussen de Minister van VWS en het bestuur van Zorgverzekeraars
Nederland zijn erop gericht met ingang van 1 januari 1997 een begin te maken
met de uitvoering van het hier bedoelde beleid.Voor het antwoord op de vraag van de leden van de VVD over de motivering
van de beleidsruimte bij de identificatieplicht verwijzen wij naar het antwoord
op soortgelijke vraag van de fractie van het CDA. Artikelen XXII en XXIIIDe leden van de VVD-fractie vragen zich af of het niet beter is over te
gaan tot een gelijktijdige inwerkingtreding van de diverse onderdelen van
het wetsvoorstel. Voorts willen zij graag weten hoeveel tijd de organen nodig
hebben voor het treffen van uitvoeringsmaatregelen en op welke wijze de regering
de vinger aan de pols houdt.Met de leden van de VVD-fractie is de regering van mening dat het natuurlijk
na te streven valt, om voor de duidelijkheid van de uitvoeringsorganen
en de presentatie aan de burgers, alle artikelen gelijktijdig in werking te
laten treden.De mogelijkheid te differentiëren in de inwerkingtreding van de verschillende
bepalingen uit het wetsvoorstel is evenwel op technische gronden nodig. Voor
de Wet IHS geldt bijvoorbeeld dat de wijziging van die wet in ieder geval,
gelet op het subsidiesysteem in tijdvakken van 1 juli tot 1 juli, in werking
dient te treden op 1 juli van enig jaar.Daarbij is het de vraag of moet worden gewacht met de inwerkingtreding
tot het moment dat er een situatie bestaat, waarin alle betrokken uitvoeringsorganen
volledig geëquipeerd zijn om vanaf dat moment de werking van de wettelijke
bepalingen in volle omvang op de meest efficiënte wijze toe te kunnen
passen.Het lijkt de regering dat na de inwerkingtreding een zekere materiële
overgangsperiode zal ontstaan, een aanloopfase, omdat het personeel van de
uitvoeringsorganen nog aan de inbedding van de werkzaamheden die uit de onderhavige
wet voortvloeien moet wennen. Voorts moeten de werkzaamheden die voortvloeien
uit de onderhavige wet worden ingebed in de bestaande bedrijfsprocessen en
hun cycli. Het kabinet is namelijk van mening dat om een adequate uitvoering
van het onderhavige voorstel van wet te bewerkstelligen en te waarborgen,
de werkzaamheden die uit dit voorstel voortvloeien zoveel mogelijk moeten
worden ingepast in de normale bedrijfsprocessen. Dat betekent bijvoorbeeld
dat de opschoning van het verzekerdenbestand van de Ziekenfondswet synchroon
zou moeten lopen aan de jaarlijkse controle van (een deel) van het verzekerdenbestand.Het kabinet constateert voorts dat indien het onderhavige voorstel van
wet in werking treedt vele bestuursorganen aangesloten zullen moeten worden
of zijn op de GBA. Voor aansluiting op het GBA-netwerk is een autorisatiebesluit
van de Minister van Binnenlandse Zaken nodig, die daartoe een juridisch onderzoek
naar status en taak van het uitvoeringsorgaan moet verrichten. Daarmee zal
bij het uitvoeringstraject rekening moeten worden gehouden. Met name speelt
dat een rol in de sector van de ziektekostenverzekeringen. De regering streeft
ernaar een zodanig invoeringstraject te kiezen dat er een adequate verhouding
is tussen de snelheid van invoering en de daarvoor benodigde financiële
middelen.De Staatssecretaris van Justitie,E. M. A. SchmitzDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,T. NetelenbosDe Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening, en
Milieubeheer,D. K. J. TommelDe Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. MelkertDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,R. L. O. LinschotenDe Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-Eilers 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24233-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl