Wijz. Wet van 12 december 1991 tot wijziging van het fiscale regime voor onderhoudsvoorzieningen en spaarvormen; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24677, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

22-07-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24677 nr. 5

11-07-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningBIJLAGE1. Aanleiding voor deze notitie2. Begrippen onmiddellijke werking, terugwerkende kracht,
eerbiedigende en uitgestelde werking3. Criteria voor het verlenen van terugwerkende krachtVoldoende rechtvaardiging voor terugwerkende krachtPeriode van terugwerkende kracht4. Criteria voor het verlenen van eerbiedigende of uitgestelde
werking5. Afsluiting
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24677Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 37 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 677Wijziging van de Wet van 12 december 1991 tot wijziging van het fiscale
regime voor onderhoudsvoorzieningen en spaarvormen alsmede van het fiscale
regime voor verzekeraars en directiepensioenlichamennr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 11 juli 1996De leden van de fractie van het CDA hebben met belangstelling kennis genomen
van dit wetsvoorstel. De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en D66
ben ik erkentelijk voor het feit dat zij in beginsel akkoord gaan met het
herstellen van een fout die is gemaakt bij de parlementaire behandeling van
de Brede Herwaardering.De leden van de fractie van de PvdA vragen of bij het opstellen van het
besluit van 26 oktober 1992, nr. DB92/634, BNB 1993/15, ervan uit is gegaan
dat de rekenrente die zou worden gehanteerd in het kader van de openingsbalans
per 1 januari 1992 en de rekenrente die zou worden gehanteerd aan het einde
van 1992 gelijk zouden zijn. Deze vraag kan ik bevestigend beantwoorden. Dit
blijkt onder meer uit de volgende passage uit voornoemd besluit: «Onderdeel
van het stelsel is ook de te hanteren rekenrente. Op grond van artikel 9a,
zesde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, beloopt deze rekenrente
ten minste 4%. De aandacht zij erop gevestigd dat de, binnen de marges van
goed koopmansgebruik, gekozen rekenrente ook aan de openingsbalans ten grondslag
dient te worden gelegd. Aldus wordt voorkomen dat bij de bepaling van de fiscale
winst over het eerste (belaste) jaar een verlies tot uitdrukking wordt gebracht,
dat niet in dat jaar is geleden.»De veronderstelling van deze leden dat de rekenrente voor niet-geïndexeerde
pensioenen op 1 januari 1992 voor de bepaling van de waarde in het economische
verkeer in het algemeen rond de 8% lag en die van open-geïndexeerde pensioenen
rond de 4%, is juist. Ook hun vraag of door deze verschillende rekenrenten
een deel van de onderhavige problematiek is ontstaan, kan ik bevestigend beantwoorden.
Men blijkt namelijk in de praktijk bij open-geïndexeerde pensioenen een
rekenrente van 8% te hanteren om de toevoeging aan het eigen vermogen te berekenen
die ingevolge de toezegging zou zijn toegestaan.De leden van de PvdA-fractie gaan ervan uit dat bij directiepensioenlichamen
de pensioenverplichtingen gewaardeerd moeten worden overeenkomstig de uitgangspunten
voor het verzekeringswezen. In dit verband vragen zij of het in de verzekeringswereld
gebruikelijk is een open-geïndexeerd pensioen te waarderen uitgaande
van een nominaal pensioen zonder indexeringsaanpassing. Zij kunnen zich dit
niet voorstellen. Ik kan deze leden antwoorden dat open-geïndexeerde pensioenen in de praktijk niet kunnen worden verzekerd bij (grote)
verzekeringsmaatschappijen. Bij bedrijfs- of beroepspensioenfondsen is dit
wel mogelijk. De premiestelling is in dat geval gebaseerd op een lagere rekenrente
(doorgaans 4%) dan bij niet-geïndexeerde pensioenen. Voor de berekening
van de waarde van de pensioenverplichtingen in het economische verkeer is
dezelfde rekenrente van belang.De leden vragen of het besluit van 16 augustus 1995 en het onderhavige
wetsvoorstel zijn te beschouwen als een bijzondere namelijk wettelijke –
toepassing van de foutenleer. Tevens vragen zij naar een algemene uiteenzetting
van de consequenties van toepassing van de foutenleer ingeval de pensioenverplichtingen
inmiddels zijn vrijgevallen wegens sterfte, zijn afgekocht of zijn overgedragen
aan een derde. Mijn reactie hierop is dat de toepassing van de in het genoemde
besluit en in dit wetsvoorstel vervatte maatregelen inderdaad een toepassing
is van de foutenleer via wettelijke weg. Zowel de in dit wetsvoorstel vervatte
maatregelen als de foutenleer beogen een in het verleden gemaakte fout te
herstellen in het oudste nog openstaande jaar zonder dat iets «tussen
wal en schip valt».Met betrekking tot de onderhavige problematiek zou indien over het jaar
van de vrijval wegens sterfte, de afkoop of de overdracht nog geen definitieve
aanslag is opgelegd, de foutenleer als volgt worden toegepast. Allereerst
zouden de pensioenverplichtingen op de beginbalans van dat jaar worden gewaardeerd
tegen de waarde in het economische verkeer. De vrijval, de afkoop of de overdracht
zou dientengevolge leiden tot een aanslag over het juiste bedrag aan winst.
De correctie van de waarde van de pensioenverplichtingen heeft immers plaatsgevonden
vóór die vrijval, afkoop of overdracht. Voorts zal – behoudens
in het eerste jaar van de belastingplicht – het verschil tussen de waardering
van de pensioenverplichtingen bij het begin van het jaar en het eind van het
voorafgaande jaar in de winst worden opgenomen om te voorkomen dat iets «tussen
wal en schip valt». Deze wijze van corrigeren komt overeen met de toepassing
van artikel VIIA, eerste lid, van het onderhavige wetsvoorstel. Ik teken hierbij
evenwel aan dat het onzeker is of de foutenleer in deze situaties zonder nadere
wetgeving toepassing kan vinden. Het vertrouwen dat belanghebbenden mogelijk
zouden kunnen ontlenen aan de in het verleden gedane toezegging, speelt hierbij
een belangrijke rol. Ook indien dit vertrouwen de toepassing van de foutenleer
niet zou verhinderen, zou de belastingheffing met toepassing van deze foutenleer
van geval tot geval kunnen verschillen. Indien over het jaar van de vrijval,
de afkoop of de overdracht reeds een definitieve aanslag is opgelegd, kan
namelijk de foutenleer niet meer worden toegepast omdat in dat geval de pensioenverplichtingen
niet meer op de beginbalans van het oudste nog openstaande jaar voorkomen.
De geschetste onzekerheden en tekortkomingen die zijn verbonden aan de toepassing
van de foutenleer, worden met de voorgestelde wettelijke maatregel voorkomen.De leden van de PvdA-fractie hebben in het Nader Rapport een reactie gemist
op de opmerking van de Raad van State dat niet kan worden gesteld dat de toezegging
steeds tot een fiscale bevoordeling leidt die niet is beoogd en waarvan belanghebbenden
in redelijkheid ook niet kunnen vergen dat deze hun zou worden toegestaan
en vragen alsnog om een reactie. Naar aanleiding hiervan merk ik op dat ik
onder punt 1 van het Nader Rapport heb aangegeven dat de door de Raad genoemde
situatie waarin de premiebetalingen voor de toekomstige indexering (nog) niet
hebben plaatsgevonden of niet schuldig zijn erkend zich in de praktijk in
zakelijke verhoudingen niet zal voordoen. Een pensioenlichaam zal geen indexatieverplichting
aangaan zonder dat daar een adequaat recht op premie of nog te ontvangen premie
tegenover staat. Bovendien zal in de periode vóór 1 januari
1992 zoveel mogelijk premie ten laste van de doterende vennootschap zijn gebracht
teneinde zo groot mogelijke bedragen bij het pensioenlichaam onbelast te laten
renderen. Mocht de geschetste situatie zich in niet-zakelijke
verhoudingen voordoen, dan kan sprake zijn van een vermomd dividend dat dient
te worden gecorrigeerd. Een dergelijke correctie staat echter los van de onderhavige
problematiek.Deze leden hebben begrepen dat de overgang van belastingvrijdom naar belastingplicht
voor directiepensioenlichamen tot uitvoerige correspondentie tussen belanghebbenden
en de Belastingdienst heeft geleid. Zij vragen of de inhoud van dit wetsvoorstel
deze procedure opnieuw in gang zou zetten. Ik kan deze vraag ontkennend beantwoorden.
Het bedrag voor coming-backserviceverplichtingen dat belanghebbenden in hun
aangifte over 1992 aan het fiscaal (eigen) vermogen hebben toegevoegd, is
een uitgangspunt voor de toepassing van de in dit wetsvoorstel vervatte maatregelen.
Indien de aanslag over 1992 is vastgesteld zal naast het bedrag voor de coming-backserviceverplichtingen
ook de waarde in het economische verkeer van de pensioenverplichtingen vaststaan.
Slechts indien dit niet het geval is zal toepassing van voornoemde maatregelen
kunnen leiden tot – relatief eenvoudige – herzieningen van de
pensioenberekeningen. Op de vraag van deze leden wat dit betekent voor de
kosten van het betreffende directiepensioenlichaam, kan ik hun meedelen dat
deze kosten vanwege het relatief eenvoudige karakter van de herzieningen gering
zullen zijn.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie of de budgettaire
derving die het gevolg zou zijn van de toezegging vanwege het systeem van
verliesverrekening en de aard van de directiepensioenlichamen niet naar beneden
zou moeten worden bijgesteld, kan ik deze leden antwoorden dat het in de memorie
van toelichting genoemde bedrag van f 0,5 à f 1 mld de derving
is die gecumuleerd in de tijd zou optreden. Eventuele verliesverrekening is
met name van betekenis voor het tempo waarin het bedrag aan budgettaire derving
tot uiting zou komen, en zal slechts een geringe invloed hebben op het gecumuleerde
bedrag van de budgettaire derving. Slechts verliesverdamping, bij voorbeeld
door een faillissement, beïnvloedt de omvang van het gecumuleerde bedrag.
Ook de specifieke aard van directiepensioenlichamen zal weinig invloed hebben
op de omvang van de gecumuleerde budgettaire derving. Het is waarschijnlijk
dat vele directiepensioenlichamen door de aard van hun activiteiten niet aanstonds
voldoende fiscale winst hebben om het voordeel van de toezegging zelf direct
te kunnen verzilveren. Dit laat echter onverlet dat deze directiepensioenlichamen
het voordeel, hetzij doordat zij deel uitmaken van een fiscale eenheid, hetzij
via voorwaartse verliesverrekening, uiteindelijk zullen kunnen realiseren.Het is mij bekend, zo kan ik de leden van de PvdA-fractie op hun vraag
antwoorden, dat er belastingplichtigen zijn die trachten de met ingang van
1 januari 1995 verplichte actuariële waardering van pensioenverplichtingen
te omzeilen door pensioenaanspraken elders onder te brengen. Een maatregel
hiertegen is in voorbereiding.De leden van de fractie van het CDA vragen een verklaring voor het feit
dat de fout die dit wetsvoorstel beoogt te herstellen, is gemaakt in een periode
waarin de Tweede Kamer onder meer bestond uit een aantal briljante fiscalisten.
Een briljante verklaring heb ik hiervoor niet kunnen vinden.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van het CDA waarom
het herstel van de gemaakte fout zo lang heeft geduurd en de vraag van de
leden van de VVD-fractie of de advieswereld ten aanzien van deze problematiek
niet alerter is geweest dan het Ministerie van Financiën, merk ik het
volgende op. In de eerste plaats gaat het om een gecompliceerde materie waarbij
de problematiek vanuit verschillende invalshoeken kan worden bezien en gewogen.
Voorts is met de beleidsvoorbereiding en de technische uitwerking van een
reparatiemaatregel ook de nodige tijd gemoeid. Niettemin erken
ik dat het te lang heeft geduurd.De leden van de fractie van het CDA, die aangeven dat zij altijd grote
bezwaren hebben gehad tegen belastingverhogingen achteraf, vragen een onderbouwing
van het budgettaire belang van de maatregel. Ook de leden van de fractie van
de VVD vragen daarom. In de eerste plaats moet worden opgemerkt dat het hier
niet gaat om een belastingverhoging achteraf. Het gaat om het voorkomen van
onbedoelde voordeel dat belanghebbenden zouden genieten door gebruik te maken
van de toezegging. Naar aanleiding van de vraag naar een onderbouwing van
het budgettaire belang merk ik op dat het aantal directiepensioenlichamen
in Nederland in de orde van grootte van 25 000 ligt. Volgens waarnemingen
vanuit de Belastingdienst zouden deze lichamen – afhankelijk van hun
situatie – zonder reparatie een onbedoelde aftrek kunnen behalen die
veelal varieert tussen f 100 000 en f 500 000. Zou ieder
lichaam van de toezegging gebruik maken en een onbedoelde aftrek van bij voorbeeld
f 100 000 behalen, dan zou de budgettaire derving in de orde van
grootte van f 875 mln liggen. Gezien de onzekerheden over het aantal
directiepensioenlichamen dat van de onbedoelde aftrek gebruik zal willen maken
en het bedrag van deze aftrek per directiepensioenlichaam, heb ik in de memorie
van toelichting bij de raming van de budgettaire derving die zou kunnen optreden
een ruime marge aangehouden (f 0,5 à f 1 mld).In het licht van de terugwerkende kracht van het onderhavige wetsvoorstel
stellen de leden van de fractie van de VVD en van D66 de vraag aan de orde
wanneer en in hoeverre bij de belastingwetgeving sprake kan zijn van terugwerkende
kracht. Op hun verzoek heb ik de notitie die ik over dit onderwerp had toegezegd
(Handelingen II, 1994/95, blz. 99–6066/99–6067) als bijlage bij
deze nota gevoegd.De Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. VermeendBIJLAGENOTITIE TERUGWERKENDE KRACHT EN EERBIEDIGENDE WERKINGBijlage bij de nota naar aanleiding van het verslag bij het voorstel van
wet tot wijziging van de Wet van 12 december 1991 tot wijziging van het fiscale
regime voor onderhoudsvoorzieningen en spaarvormen alsmede van het fiscale
regime voor verzekeraars en directiepensioenlichamen. 1. Aanleiding voor deze notitieIn het verleden is er tijdens de parlementaire behandeling van fiscale
regelgeving regelmatig gesproken over terugwerkende kracht. Dit onderwerp
krijgt, gelet op het belang van de rechtszekerheid, terecht de nodige aandacht.
Tijdens de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel belastingheffing
met betrekking tot genotsrechten op onroerende en roerende zaken1 heeft de fractie van de VVD mij gevraagd over dit onderwerp een nieuwe
notitie op te stellen. Daarin zou moeten worden ingegaan op de problematiek
van terugwerkende kracht en eerbiedigende werking van fiscale regelgeving
van de formele wetgever en de criteria die daarbij moeten worden gehanteerd2. Met deze notitie voldoe ik gaarne aan de toezegging
die ik in dit kader heb gedaan. Uiteraard wordt in deze notitie ook verwezen
naar de eerdere discussies, bijvoorbeeld die bij de wijziging van de Algemene
wet inzake rijksbelastingen in verband met de Bekendmakingswet3. Verder wordt rekening gehouden met de richtlijnen die de Aanwijzingen
voor de regelgeving geven.Voordat wordt ingegaan op de criteria voor het hanteren van terugwerkende
kracht en eerbiedigende of uitgestelde werking, worden hieronder eerst de
begrippen terugwerkende kracht en onmiddellijke, eerbiedigende en uitgestelde
werking omschreven. 2. Begrippen onmiddellijke werking, terugwerkende kracht,
eerbiedigende en uitgestelde werkingBij een nieuwe regeling of wijziging van een regeling wordt steeds overwogen
of overgangsbepalingen noodzakelijk zijn. Uitgangspunt is dat een regeling
zoals dat wordt genoemd «onmiddellijke werking» heeft. Dat wil
zeggen dat een nieuwe regeling niet slechts van toepassing is op hetgeen na
haar inwerkingtreding voorvalt, maar ook op hetgeen reeds bij haar inwerkingtreding
bestaat, zoals bestaande rechtsposities en verhoudingen. Van dit uitgangspunt
kan op twee manieren worden afgeweken. Enerzijds door het verlenen van terugwerkende
kracht aan een regeling, anderzijds door het verlenen van eerbiedigende of
uitgestelde werking. Is van een dergelijke afwijking van het genoemde uitgangspunt
sprake, dan wordt dit in de wettekst uitdrukkelijk bepaald.Door het verlenen van terugwerkende kracht aan een regeling worden de
voorziene rechtsgevolgen gerekend te zijn ingetreden vanaf een nader aangeduid
tijdstip voorafgaande aan de inwerkingtreding van die regeling. Door het verlenen
van eerbiedigende of uitgestelde werking aan een regeling blijft een reeds
daarvòòr geldende regeling blijvend (eerbiedigende werking)
of voor een bepaalde periode (uitgestelde werking) van toepassing op nader
aangeduide feiten of verhoudingen. 3. Criteria voor het verlenen van terugwerkende krachtZoals gezegd is het uitgangspunt dat een regeling onmiddellijke werking
heeft. Het verlenen van terugwerkende kracht aan een regeling betekent een
zekere aantasting van de rechtszekerheid van de burger. Daarom wordt aan belastende
regelingen, behoudens in uitzonderlijke gevallen, geen terugwerkende kracht
toegekend (vergelijk de Aanwij- zingen voor de regelgeving, aanwijzing 167 met toelichting en de adviezen
van de Raad van State op dit punt4). Overigens
is terugwerkende kracht in het geval van strafbepalingen in alle gevallen
verboden (artikel 16 van de Grondwet). Voor belastingwetten is terugwerkende
kracht niet uitgesloten (vergelijk artikel 104 van de Grondwet).Bij de beantwoording van de vraag of sprake is van een uitzonderlijk geval
waarbij aanleiding is voor het verlenen van terugwerkende kracht aan een regeling,
spelen zowel rechtskundige als beleidsmatige aspecten een rol. Het gaat om
een afweging van belangen. De belangen van de individuele burgers bij rechtszekerheid
moeten zorgvuldig worden afgewogen tegen de belangen van de samenleving als
geheel die zijn gediend met de terugwerkende kracht van een nieuwe regeling.
Voor de formele wetgever is er dus een vraag van afweging, zij het soms een
moeilijke afweging. Op het terrein van belastingen gaat het daarbij voortdurend
om afwegingen van enerzijds de belangen van de samenleving als geheel en anderzijds
die van bepaalde contribuabelen.Bij de vraag of het verlenen van terugwerkende kracht aan een regel aanvaardbaar
is zijn twee elementen te onderscheiden, te weten het inhoudelijke element
en het tijdselement. Voor het inhoudelijke element is van belang of er, bezien
in het licht van het rechtszekerheidsbeginsel, een voldoende rechtvaardiging
bestaat voor het toekennen van terugwerkende kracht aan de regeling. Voor
het tijdselement is onder meer van belang of de nieuwe regeling voorzienbaar
is.Juist omdat terugwerkende kracht slechts in uitzonderlijke gevallen aan
een regeling wordt toegekend en de afweging van de betrokken belangen steeds
van geval tot geval moet plaatsvinden, zijn hiervoor geen eenduidige regels
te formuleren. Wel zijn er enkele uitgangspunten te noemen die van belang
zijn bij de afweging van de verschillende belangen die een rol spelen bij
de vraag naar de wenselijke reikwijdte van een regeling.Hoewel in de meeste gevallen het initiatief tot het verlenen van terugwerkende
kracht aan een regeling door het kabinet zal worden genomen, staat voorop
dat dit niet een exclusieve aangelegenheid is van het kabinet. Het is uiteindelijk
een beslissing van de formele wetgever die de reikwijdte van een regeling
bepaalt. De Staten-Generaal hebben dus mede een beslissende rol. Uiteraard
is hierbij ook de advisering door de Raad van State van groot belang. Voldoende rechtvaardiging voor terugwerkende krachtEen voldoende rechtvaardiging voor het verlenen van terugwerkende kracht
kan bestaan indien het gaat om regelingen die misbruik of oneigenlijk gebruik
beogen tegen te gaan, waarbij snel ingrijpen van de wetgever is geboden ter
wille van een rechtvaardige belastingheffing5.Eveneens kan snel ingrijpen van de wetgever ter wille van een rechtvaardige
belastingheffing geboden zijn indien sprake is van een evidente omissie in
een wet die leidt tot duidelijk onbedoelde gevolgen, waardoor bijvoorbeeld
aanmerkelijke fiscale claims verloren gaan.Een andere rechtvaardiging voor het toekennen van terugwerkende kracht
is de noodzaak tot het plotseling laten gelden van een nieuwe regeling om
te voorkomen dat burgers maatregelen treffen waardoor de regeling haar beoogde
effect ontbeert of zelfs een tegenovergesteld effect sorteert. Dit is het
zogenaamde aankondigingseffect6.In dit verband speelt ook het gelijkheidsbeginsel een rol. Indien een
regeling wordt aangekondigd die misbruik of oneigenlijk gebruik beoogt tegen
te gaan, kan het toekennen van terugwerkende kracht nodig zijn om te voorkomen
dat een ongewenste ongelijke behandeling ontstaat tussen enerzijds de belastingplichtigen
die nog snel een constructie (kunnen) opzetten om van de oude regeling gebruik
te maken en anderzijds de belastingplichtigen die dat niet kunnen of willen. Voorts kunnen ook ingrijpende budgettaire gevolgen en uitvoeringsaspecten
van belang zijn in de afweging om terugwerkende kracht aan een maatregel te
verlenen7. Periode van terugwerkende krachtHet tweede element dat hier speelt is het tijdselement. Het ziet op de
noodzaak om de periode van de terugwerkende kracht te beperken. Dit hangt
nauw samen met de voorzienbaarheid van de terugwerkende kracht. De grens van
de terugwerkende kracht zal daarom veelal moeten samenvallen met de datum
waarop van de betrokkenen redelijkerwijs kan worden gevergd dat zij, reeds
voorafgaande aan de inwerkingtreding, met de verandering in de regelgeving
rekening konden houden8. Daarbij geldt als uitgangspunt
dat een regeling niet verder terugwerkt dan tot het moment waarop het publiek
van regeringswege in kennis is gesteld van het voornemen tot het vaststellen
van een regeling, bijvoorbeeld door indiening van het wetsvoorstel bij de
Staten-Generaal9 dan wel door middel van een persbericht
waarin de hoofdlijnen worden geschetst van de voorgestelde regeling en waarin
tevens een mogelijke terugwerkende kracht van het voorstel is aangekondigd.Het zal doorgaans de ministerraad zijn die het initiatief neemt om aan
een regeling terugwerkende kracht te verlenen. Bij voorgenomen terugwerkende
kracht brengt de rechtszekerheid mee dat de publieke mededeling van het desbetreffende
besluit duidelijkheid moet geven over de hoofdlijnen van de voorgestelde regeling10. Zodanige mededeling kan dan voldoende zijn om aan
de maatregel, indien deze na aanvaarding door de Staten-Generaal tot stand
komt, terugwerkende kracht te verlenen tot het tijdstip van die mededeling.
Het rechtszekerheidsbeginsel wordt op deze wijze niet geschonden, omdat een
burger vanaf het moment van de aankondiging van de voorgenomen regels niet
langer kan vertrouwen op het ongewijzigd blijven van de bestaande regels.
Niettemin zal steeds in de afweging moeten worden betrokken dat terugwerkende
kracht een periode van onzekerheid meebrengt, omdat bij de aankondiging van
de nieuwe wet nog niet zeker is of het voorstel van wet daadwerkelijk en ongewijzigd
het Staatsblad zal halen. Daarom moet er, gelet op het rechtszekerheidsbeginsel,
behoedzaam worden omgegaan met het verlenen van terugwerkende kracht aan regelgeving11.In dit verband zijn ook van belang de adviezen van de Raad van State met
betrekking tot het verlenen van terugwerkende kracht aan wettelijke maatregelen.
De Raad van State acht blijkens zijn adviezen terugwerkende kracht verantwoord,
indien van de aanvang af ook voor de belanghebbenden duidelijkheid bestaat
over de vraag welke beleidsmaatregelen het kabinet heeft willen treffen en
met ingang van welke datum12.In dit verband kan verder worden gewezen op de jurisprudentie van de Hoge
Raad waarin de terugwerkende kracht van (wijzigingen van) heffingsverordeningen
van gemeenten wordt getoetst13. Uit deze jurisprudentie
blijkt dat de Hoge Raad terugwerkende kracht van wetgevende maatregelen aanvaardt,
mits sprake is van een bijzondere omstandigheid die zulks rechtvaardigt. Daarbij
is met name van belang dat een nieuwe maatregel voor de belanghebbenden in
zodanige mate voorzienbaar kan zijn, dat reeds die omstandigheid een afwijking
van het beginsel dat wetgevende maatregelen alleen voor de toekomst behoren
te gelden rechtvaardigt1414.Het tijdselement speelt ook anderszins. Zo kan terugwerkende kracht ook
aanvaardbaar zijn indien er sprake is van een reparatie die anderszins al
voorzienbaar was. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de situatie
waarin er sprake is van een voor belastingplichtigen kenbare evidente omissie
in de wetgeving die wordt gerepareerd, dan wel aan een situatie waarin het
kabinet of de Staten-Generaal reeds heeft aangegeven reparatiewetgeving wenselijk
te achten. Een belastingplichtige die een evidente omissie in de wetgeving ontdekt en daarop inspeelt, bijvoorbeeld
door het opzetten van een constructie, handelt speculatief en geheel voor
eigen risico, en moet niet verbaasd zijn indien die omissie met terugwerkende
kracht wordt gerepareerd.De terugwerkende kracht van een maatregel kan zich dus in beginsel uitstrekken
tot het moment waarop die maatregel voorzienbaar was. Er moeten zeer zwaarwegende
argumenten zijn om de werking van een regeling tot nog verder in het verleden
uit te strekken. Dergelijke zwaarwegende argumenten kunnen bestaan in zeer
grote budgettaire belangen dan wel in het voorkomen van onbedoeld en ongerechtvaardigd
voordeel voor een beperkte groep van belastingplichtigen. 4. Criteria voor het verlenen van eerbiedigende of uitgestelde
werkingNaast het verlenen van terugwerkende kracht kan ook eerbiedigende of uitgestelde
werking aan een regeling worden verleend. Door het verlenen van eerbiedigende
of uitgestelde werking blijft een reeds geldende regeling blijvend (eerbiedigende
werking) of voor een bepaalde periode (uitgestelde werking) van toepassing
op nader aangeduide feiten of verhoudingen.Het toekennen van eerbiedigende of uitgestelde werking kan wenselijk zijn
indien het aan de nieuwe regeling voorafgaande rechtsregime heeft geleid tot
het ontstaan van gerechtvaardigde verwachtingen omtrent het voortduren van
situaties dan wel het al dan niet intreden van aan bepaalde handelingen verbonden
rechtsgevolgen, aan welke verwachtingen de nieuwe regeling afbreuk zal doen.
In hoeverre deze gerechtvaardigde verwachtingen gehonoreerd moeten worden,
hangt in de eerste plaats af van de vraag of de overwegingen die geleid hebben
tot het tot stand brengen van de nieuwe regeling, daartoe de ruimte laten.
Ook de eerbiedigende werking kent dus een beleidsmatige afweging en een belangenafweging.
Daarbij is het karakter van de nieuwe regeling van belang. Indien de regeling
een lastenverzwaring voor de belastingplichtige oplevert of een verscherping
van de wettelijke bepalingen inhoudt is er, eerder dan in geval van lastenverlichting,
aanleiding te denken aan overgangsbepalingen met eerbiediging van oud recht.
Verder is van belang dat eerbiedigende werking een bepaalde ongelijke behandeling
meebrengt, omdat op bepaalde feiten en verhoudingen de nieuwe regeling van
toepassing is terwijl op andere feiten en omstandigheden de daarvoor geldende
regeling van toepassing blijft. Voorts spelen het realiteitsgehalte van de
verwachtingen en de daarbij betrokken belangen een rol15.De omstandigheid dat de inspecteur uitlatingen heeft gedaan waarbij niet
uitdrukkelijk is gewezen op de mogelijkheid van een toekomstige wetswijziging
zonder eerbiedigende werking, is onvoldoende reden om aan de gewijzigde regeling
feitelijk eerbiedigende of uitgestelde werking te verlenen16. Een dergelijke uitlating houdt immers niet meer in dan een uitleg
van de wet, zoals die op dat moment bestaat. Het kan niet zo zijn dat zo'n
uitlating van een inspecteur het de wetgever onmogelijk maakt in te grijpen
in ongewenste situaties17.Op verschillende onderdelen van het belastingrecht moet voortdurend rekening
worden gehouden met een verandering van de regelgeving zonder eerbiedigende
werking. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om conjuncturele of budgettaire regelingen.
Een belastingplichtige, en zeker een ondernemer, moet er dan rekening mee
houden dat de wet met onmiddellijke werking, dan wel met terugwerkende kracht
tot de datum van een persbericht, kan worden gewijzigd. Dergelijke regelingen
zijn overigens veelal zo vormgegeven dat ze snel, bijvoorbeeld door middel
van een ministeriële regeling, kunnen worden gewijzigd. Als voorbeelden
kunnen worden genoemd de regeling ter zake van vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen in verband met speur-
en ontwikkelingswerk18 en de regeling voor willekeurige
afschrijving van de aanschaffings- of voortbrengingskosten van bepaalde bedrijfsmiddelen,
zoals bedrijfsmiddelen die bijdragen aan de bescherming van het Nederlandse
milieu19.Eerbiedigende of uitgestelde werking zal met name worden verleend als
de wetgever meent dat de breuk van de nieuwe regeling met het oude recht te
groot is en de toepassing van de nieuwe regeling gerechtvaardigde belangen
zou schenden, welke zijn ontstaan door onder de oude regeling ingenomen posities
die niet of nauwelijks meer kunnen worden veranderd. In dit verband is nog
van belang dat in artikel 6:258 van het Burgerlijk Wetboek is bepaald dat
de rechter op verlangen van een der partijen de gevolgen van een overeenkomst
kan wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk kan ontbinden op grond van onvoorziene
omstandigheden welke van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst
niet mag verwachten. Een onvoorziene omstandigheid als hier bedoeld zou kunnen
worden gevormd door een wetswijziging waaraan geen eerbiedigende werking is
toegekend20.Het zou echter onjuist zijn te stellen dat in zijn algemeenheid bij wetswijzigingen
rekening dient te worden gehouden met door de belastingwet eerder opgewekte
verwachtingen. Deze opvatting zou immers tot gevolg hebben dat nauwelijks
nog wetswijzigingen kunnen worden doorgevoerd21.
Dit geldt te meer indien het kabinet in een daartoe strekkende mededeling
heeft laten blijken dat bepalingen waarop die verwachtingen zijn gebaseerd
binnen afzienbare tijd zullen worden gewijzigd, bijvoorbeeld in verband met
misbruik of oneigenlijk gebruik. 5. AfsluitingUitgangspunt is dat een regeling van toepassing is op alles dat zich na
haar inwerkingtreding voordoet, maar ook op hetgeen bij haar inwerkingtreding
bestaat, zoals bestaande rechtsposities en verhoudingen (de zogeheten «onmiddellijke
werking»).Terugwerkende kracht, eerbiedigende werking of uitgestelde werking zijn
dus uitzondering. In het voorgaande is aan de hand van de gedachtenwisselingen
met het parlement, de adviezen van de Raad van State, de jurisprudentie van
de Hoge Raad en de Aanwijzingen voor de regelgeving aangegeven in welke omstandigheden
terugwerkende kracht van een regeling aanvaardbaar is en in welke omstandigheden
er aanleiding is om aan een regeling eerbiedigende of uitgestelde werking
te verlenen.Bij het opstellen van toekomstige fiscale regelgeving zal het bovenstaande
tot richtsnoer worden genomen. XNoot1Voorstel van Wet tot wijziging van de inkomstenbelasting en de vermogensbelasting
(belastingheffing in geval van uiterlijk op een vast tijdstip eindigende genotsrechten
op onroerende en roerende zaken), alsmede van de loonbelasting (aanpassing
regime werknemersspaarregelingen); (kamerstukken II 1993/94, 23 219). XNoot2 Handelingen II 1995/96, blz. 99–6063 tot en met 6068. XNoot3 Voorstel van Wet tot wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
en de Algemene wet inzake de douane en de accijnzen in verband met de Bekendmakingswet
(zie met name kamerstukken I 1989/90, 21 152, nr. 53b).XNoot4Zie bijvoorbeeld kamerstukken II 1995/96, 24 761, B, punt 32 en kamerstukken
II 1994/95, 24 172, A, punt 1 en 2. XNoot5Vergelijk bijvoorbeeld wetsvoorstel 18 203 (vereenvoudiging WIR-regime
en bestrijding oneigenlijk gebruik) en wetsvoorstel 24 172 (BTW-reparatie
in verband met bestrijding van constructies met onroerende zaken). Zie ook
de adviezen van de Raad van State ter zake, met name kamerstukken II 1994/95,
24 172, A, punt 2. XNoot6Vergelijk wetsvoorstel 18 203 (vereenvoudiging WIR-regime en bestrijding
oneigenlijk gebruik). Zie verder ook wetsvoorstel 24 172 (BTW-reparatie
in verband met bestrijding van constructies met onroerende zaken) en wetsvoorstel
20 648 (bloot-eigendom roerende zaken). Zie ook de adviezen van de Raad
van State ter zake, met name kamerstukken II 1994/95, 24 172, A, punt
2.XNoot7Zie bijvoorbeeld wetsvoorstel 13 004 (coming-backservice). XNoot8Vergelijk de Aanwijzingen voor de regelgeving, toelichting bij aanwijzing
167. XNoot9Zoals bepleit door het VVD-kamerlid de heer Van Rey (handelingen II 1995/96,
blz. 101–6160 tot en met 6161). XNoot10Vergelijk het advies van de Raad van State en het nader rapport inzake
het voorstel van Wet tot wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968, de
Wet op belastingen van rechtsverkeer en enkele andere belastingwetten in verband
met de bestrijding van constructies met betrekking tot onroerende zaken, Kamerstukken
II 1994/95, 24 172, A. XNoot11Vergelijk bijvoorbeeld wetsvoorstel 20 316 (wijziging van de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 in verband met afschaffing van investeringsbijdragen). XNoot12Zie kamerstukken II 1987/88, 20 316, A, punt 2. Vergelijk ook kamerstukken
II 1995/96, 24 761, B, punt 32. Vergelijk ook het voorstel van Wet tot
wijziging van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (inwerkingtreding verhoging
van het huurwaardeforfait) met het advies van de Raad van State ter zake (kamerstukken
II 1990/91, 22 161, B). XNoot13Overigens toetst de rechter een wet in formele zin niet aan fundamentele
rechtsbeginselen en beginselen van behoorlijke wetgeving. Vergelijk Hoge Raad
14 april 1989, NJ 1989, 469 (Harmonisatiewet) en Hoge Raad 21 maart 1990,
BNB 1990/179 (Wet op de motorrijtuigenbelasting 1966). Zie in dit verband
ook Hoge Raad 21 april 1993, BNB 1993/205 (basispremie investeringsbijdragen). XNoot14Zie Hoge Raad 24 oktober 1984, BNB 1985/59 (Verordening rioolrecht gemeente
Havelte) en Hoge Raad 7 maart 1979, BNB 1979/125 (Verordening onroerend-goedbelastingen
gemeente Rotterdam). Vergelijk voorts Hoge Raad 7 oktober 1992, BNB 1993/4
(Legesverordening gemeente Beerta).XNoot15Vergelijk de Aanwijzingen voor de regelgeving, aanwijzing 169 met toelichting. XNoot16Vergelijk Hoge Raad 30 oktober 1985, BNB 1986/33. XNoot17Vergelijk kamerstukken II 1994/95, 24 172, nr. 5, blz. 31–32
en nr. 7, blz. 8–9.XNoot18Zie artikel 23 van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie
voor de volksverzekeringen. XNoot19Zie artikel 10, vierde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964.
Zie voor een wat ouder voorbeeld het percentage van de basisbijdrage bij de
voormalige investeringsbijdrage (WIR-premie). XNoot20Vergelijk artikel VI, eerste lid, van de Wet van 18 december 1995 tot
wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968, de Wet op belastingen van
rechtsverkeer en enkele andere belastingwetten in verband met de bestrijding
van constructies met betrekking tot onroerende zaken (Stb. 1995, 659). XNoot21Zie ook de brief van mijn ambtsvoorganger aan de Tweede Kamer
van 31 januari 1989 (kamerstukken II 1988/89, 20 595, nr. 50). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24677-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl