Wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135611
 2009-2010
 
 31 956
 Wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe staatsrechtelijke
positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 13 oktober 2009
 1. Inleiding
 De regering heeft met veel belangstelling kennisgenomen van het verslag
van de Tweede Kamer bij het onderhavige wetsvoorstel. Gelet op de omvang van
het totale BES-wetgevingspakket dat nu bij uw Kamer voorligt, is zij de betrokken
leden zeer erkentelijk voor de voortvarendheid waarmee het verslag tot stand
is gekomen. De regering merkt op dat de leden van de CDA-fractie tot hun voldoening
hebben vastgesteld dat het wetsvoorstel een verfijnd kiesproces oplevert dat
oog heeft voor de positie van de kleine, kwetsbare eilanden op grote afstand
van «Den Haag». Ook de leden van de SP-fractie geven aan begrip
te hebben voor enkele praktische uitzonderingen die in het wetsvoorstel zijn
opgenomen voor de kiezers op de Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Hiernaast
zijn door de fracties kritische vragen gesteld over het wetsvoorstel. Die
zien met name op de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer door de leden
van de eilandsraden, op de toekenning van het actief kiesrecht voor de eilandsraden
aan niet-Nederlanders en op de volmachtregeling voor de eilandsraadverkiezingen.
De regering heeft begrip voor deze kritische vragen en tracht deze en de andere
vragen in deze nota naar aanleiding van het verslag zo volledig mogelijk te
beantwoorden. Bij de beantwoording van de vragen is zoveel mogelijk de indeling
en volgorde van het verslag aangehouden, met dien verstande dat vergelijkbare
vragen soms zijn samengenomen.
 
 Gelijktijdig met deze nota naar aanleiding van het verslag is een nota
van wijziging bij het onderhavige wetsvoorstel ingediend.
 2. Algemeen
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom de regering niet het
voorstel van de Kiesraad overneemt en de Rijksvertegenwoordiger een rol toekent
in het verkiezingsproces. De Kiesraad stelde voor om bepaalde taken ten aanzien
van het beoordelen van de authenticiteit van stukken te beleggen bij de Rijksvertegenwoordiger,
als vertegenwoordiger van de Kiesraad, in plaats van bij de gezaghebber.
 
 Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, ziet de regering geen
noodzaak om de Rijksvertegenwoordiger hiermee te belasten. De beoordeling
van de authenticiteit van stukken door de gezaghebber heeft enkel te maken
met de elektronische wijze van verzending van deze stukken. De gezaghebber
neemt daarbij geen taken over van het centraal stembureau of het hoofdstembureau.
Indien de Kieswet originele stukken vereist, zullen deze altijd per post bij
het centraal stembureau dan wel het hoofdstembureau terechtkomen zodat deze
daarover uiteindelijk hun oordeel kunnen vellen.
 3. Wetsystematiek
 De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de Kieswet steeds ondoorgrondelijker
wordt en vragen zich af of de wet niet wat toegankelijker kan worden gemaakt.
Voorts vragen zij de regering om, ook in het kader van de algehele herziening
en doorlichting van de Kieswet, aandacht te besteden aan de leesbaarheid en
toegankelijkheid.
 Er is voor gekozen de afwijkende bepalingen voor Bonaire, Sint Eustatius
en Saba zoveel mogelijk onder te brengen in een apart hoofdstuk achterin de
wet. Zoals in de memorie van toelichting aangegeven, heeft dit als voordeel –
hetgeen ook door de Kiesraad als voordeel wordt gezien – dat de Kieswet
voor het overige zoveel mogelijk intact blijft en de bepalingen die alleen
de openbare lichamen betreffen zoveel mogelijk in één hoofdstuk
te vinden zijn. Naar de mening van de regering wordt daarmee zo weinig mogelijk
afbreuk gedaan aan de leesbaarheid en toegankelijkheid van de huidige tekst
van de Kieswet terwijl voorts voor de openbare lichamen de bepalingen die
hen in het bijzonder betreffen, in één hoofdstuk verzameld te
vinden zijn. Op dit moment is een wetsvoorstel in voorbereiding over de inrichting
van het verkiezingsproces. Dit wetsvoorstel zal in de plaats treden van een
groot aantal bepalingen van de Kieswet die daarmee worden geschrapt. Dit wetsvoorstel
wordt naar verwachting in 2010 ingediend bij de Tweede Kamer. Bij de formulering
van dat wetsvoorstel is de leesbaarheid en toegankelijkheid van de bepalingen
over het verkiezingsproces aandachtspunt geweest. De Kiesraad heeft over dit
wetsvoorstel reeds een advies uitgebracht. De regering ziet geen reden de
Kiesraad over de leesbaarheid en toegankelijkheid van de Kieswet over het
algemeen apart om advies te vragen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of bij het maken van het wetsvoorstel
wel voldoende rekening is gehouden met het belang van de gebruikers in Bonaire,
Sint Eustatius en Saba nu voor hen een ingrijpende verandering van het kiesstelsel
wordt ingevoerd. Voorts vragen zij zich af op welke wijze aan deze groep kan
worden tegemoetgekomen.
 
 De regering is van mening dat rekening is gehouden met het belang van
de gebruikers in Bonaire, Sint Eustatius en Saba maar dat tevens het vele
malen grotere aantal gebruikers van de Kieswet in (straks: het Europese deel
van) Nederland in ogenschouw moet worden genomen. Aan de belangen van de gebruikers
op Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt tegemoet gekomen door het maken van
een circulaire waarmee hen een duidelijk overzicht zal worden verschaft van
het verkiezingsproces. Voorts zal aan de betrokken ambtenaren en leden van
stembureaus voorlichting worden gegeven en – voor zover nodig –
tevens aan de inwoners van de eilanden.
 
 Het is, zo begrijpen de leden van de VVD-fractie, de bedoeling een circulaire
te maken, waarin het hele verkiezingsproces zal worden beschreven. Dat stelt
hoge eisen aan de tekst van de circulaire, want wat gebeurt er als blijkt
dat er een verschil is tussen de wet en de circulaire, zo vragen die leden.
 
 Het antwoord hierop is eenvoudig: de wet gaat altijd voor een circulaire.
Om helderheid in de praktijk te verschaffen is het wenselijk dat er een beschrijving
van de verkiezingsprocedure op Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt gemaakt.
Derhalve is de circulaire op de wet gebaseerd en zou dus in principe daar
niet van afwijken. Echter, het is niet uitgesloten dat de circulaire op onderdelen
onduidelijk is of onvolkomenheden bevat. Voor die gevallen dient men dus steeds
naar de letter van de wet te kijken.
 4. Eilandsraadverkiezingen
 De leden van het CDA stellen vragen over de toekenning van het actieve
kiesrecht aan niet-Nederlanders die vijf jaar op de eilanden of elders in
Nederland hebben gewoond. Dreigt die uitbreiding van het aantal kiesgerechtigden
het bestuur niet te ontwrichten? Om hoeveel niet Nederlanders gaat het (naar
schatting)? Heeft de regering de opvatting ter zake gepeild op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba? Kunnen zij met die uitbreiding akkoord gaan? Ook de leden
van de SGP-fractie vragen of de regering inzicht kan verschaffen in het aantal
niet-Nederlanders dat naar verwachting door deze maatregel voor deelname aan
de verkiezingen in aanmerking komt.
 
 In onderstaande tabel is een inschatting
opgenomen van het aantal vreemdelingen dat momenteel woonachtig is op de eilanden.
Van dit aantal is de leeftijd en de duur van het verblijf op de eilanden en/of
elders in Nederland onbekend. Daarbij dient rekening te worden gehouden met
de aanwezigheid van Medical Schools met overwegend buitenlandse studenten
op zowel Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Deze studenten verblijven vrijwel
allen maximaal 20 maanden op de eilanden en komen dus niet in aanmerking voor
het kiesrecht voor de eilandsraden. De eilanden zijn in het kader van het
bestuurlijk overleg over de uitgangspunten van de Wet openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba gepolst over de toekenning van het actieve kiesrecht.
Zonder discussie op dit punt is over die uitgangspunten – waaronder
toekenning van kiesrecht voor de eilandsraden aan niet-Nederlanders –
op 31 januari 2008 overeenstemming bereikt.
 Tabel: Aantallen vreemdelingen in Bonaire, Sint Eustatius
en Saba:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 aantal inwoners 2009
 aantal vreemdelingen 2009
 percentage
 
 
 
 
 Bonaire
 15 418
 2 722
 17,7% 
 
 
 Sint Eustatius
 3 827
 1 5442
 40,3%
 
 
 Saba
 1 842
 8053
 43,7%
 
 
 
 
 
 1 Waarvan 120 studenten aan de Medical School, 10 tot
15.
 
 2 Waarvan 411 studenten aan de Medical School, 32 staf.
 
 De leden van de SP-fractie vragen zich af of de verkiezingen van de leden
van eilandsraden altijd gelijktijdig zullen plaatsvinden met de verkiezingen
van de leden van provinciale staten of dat deze in de toekomst tegelijk met
de verkiezingen van de gemeenteraadsleden zullen plaatsvinden. Daarop kan
worden geantwoord dat omdat de leden van de eilandsraden mede de leden van
de Eerste Kamer zullen kiezen, de verkiezingen van de leden van de eilandsraden
gelijktijdig zullen plaatsvinden met de verkiezingen van de leden van provinciale
staten. Immers, van belang is dat de samenstelling van een nieuwe Eerste Kamer
is gebaseerd op een recente uitspraak van de kiezers. Dit getuige artikel
55, tweede volzin, van de Grondwet waarin staat dat de verkiezing van de Eerste
Kamer wordt gehouden binnen drie maanden na de verkiezing van de leden van
provinciale staten.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen zich af of zij terecht uit de memorie
van toelichting afleiden dat iemand uit Curaçao of Aruba ook het actief
kiesrecht voor de eilandsraden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba heeft,
als hij aan de vereisten voldoet. De regering antwoordt hierop dat dit niet
het geval is omdat een vereiste voor kiesgerechtigdheid voor de eilandsraad
is dat men ingezetene is van het betrokken openbaar lichaam. Wel kan hij die
Nederlander is daaraan onmiddellijk deelnemen zodra hij ingezetene is van
het openbaar lichaam.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen zich af waar de grens van vijf jaar
legaal verblijf vandaan komt, hoewel zij onderkennen dat deze termijn ook
geldt voor de verkiezingen binnen Nederlandse gemeenten, Is dit een Europese
verplichting? Gold de mogelijkheid voor deelname ook reeds onder bestaande
regelgeving op de Antillen? Kennen andere Europese landen vergelijkbare bepalingen?
Ook vragen deze leden zich af of de termijn van vijf jaar alleen geldt voor
zover hij is doorgebracht op het desbetreffende eiland, of dat ook de termijn
wordt meegerekend die doorgebracht is op een ander eiland of in het Europese
deel van Nederland. Kan hier een nadere toelichting gegeven worden?
 
 Deze leden kan worden geantwoord dat de eis van vijf jaar legaal verblijf
alvorens vreemdelingen in aanmerking komen voor het kiesrecht voor lokale
organen geen Europese verplichting betreft. De Europese verplichting ziet
op de toekenning van het kiesrecht voor lokale vertegenwoordigende organen
binnen het Europese deel van Nederland. Voor ingezetenen met de nationaliteit
van een van de lidstaten van de Europese Unie geldt namelijk dat deze in het
Europese deel van Nederland het kiesrecht verkrijgen op het moment van vestiging.
Deze verplichting geldt in alle Europese landen. Additioneel daaraan hebben
een aantal Europese landen ook kiesrecht aan andere ingezetenen verleend.
In Zweden kunnen buitenlanders na 3 jaar legaal verblijf stemmen, voor België
geldt dat zij kunnen stemmen na 5 jaar legaal verblijf. In het Verenigd Koninkrijk
hebben gekwalificeerde Common Wealth onderdanen en personen afkomstig uit
een van de Britse overzeese gebiedsdelen kiesrecht voor lokale verkiezingen
vanaf het moment van vestiging in het Verenigd Koninkrijk. In Frankrijk en
Duitsland is het kiesrecht voor gemeenteraden beperkt tot EU-onderdanen. Voor
Nederland geldt dat alle overige niet-Nederlanders het kiesrecht voor de gemeenteraad
krijgen na vijf jaar onafgebroken legaal verblijf. De periode van vijf jaar
werd destijds als voldoende lang geacht om voldoende ingeburgerd te zijn in
Nederland om voor toekenning van het kiesrecht in aanmerking te kunnen komen.
Volgens de regering destijds waren onder andere belangrijke overwegingen daarbij,
dat buitenlanders na vijf jaar in het algemeen een voldoende sterke binding
zullen hebben met de Nederlandse samenleving. Na een periode van vijf jaar
heeft de niet-Nederlander tenminste één zitting van de gemeenteraad
meegemaakt; bovendien bestaat na vijf jaar meer zekerheid, dat het verblijf
in Nederland van langere duur zal zijn, mede doordat de gronden voor verblijfsbeëindiging
beperkter zijn, aldus de regering destijds. Ook was een aanknopingspunt voor
de termijn van vijf jaar dat dat de termijn is waarna naturalisatie mogelijk
was.
 
 Tot op heden hadden niet-Nederlandse ingezetenen geen kiesrecht voor de
eilandsraadverkiezingen. Na het aannemen van het wetsvoorstel zal dat wel
het geval zijn. Bij het bepalen van de kiesgerechtigdheid telt de periode
van onafgebroken legaal verblijf in zowel een van de openbare lichamen als
in het Europese deel van Nederland mee. Verblijf op een van de andere eilanden
van de Nederlandse Antillen of Aruba telt niet mee bij het bepalen van de
verblijfsduur.
 5. Tweede Kamerverkiezingen
 De leden van de CDA-fractie vragen of het geen aanbeveling verdient om,
als onderdeel van de versterkte inspraakprocedure (geregeld in de Wet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba), de eilandbesturen een «bijzondere
toegang» tot ook hun parlement te geven. De eilandbesturen krijgen met
artikel 209, derde lid, van de Wet openbare lichamen BES al meer invloed dan
gemeentebesturen bij ingrijpende beleidsvoornemens die uitsluitend op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba betrekking hebben en bij beleidsvoornemens ten aanzien
van die eilanden die ingrijpend afwijken van regelgeving die op het Europese
deel van Nederland van toepassing is. Het zou leiden tot scheve verhoudingen
als de openbare lichamen daarnaast in de wet een bijzondere toegang tot de
Tweede en Eerste Kamer werd geboden. Het staat kamerleden en bestuurders van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba uiteraard vrij om contact met elkaar te hebben.
 6. Eerste Kamerverkiezingen
 Ook vragen de leden van de CDA-fractie of de regering kan toezeggen dat
nog voor de eerstvolgende Tweede Kamerverkiezing een voorstel tot aanpassing
van de Grondwet in eerste lezing (een zgn. verklaringswet) bij de Kamer zal
worden ingediend. De leden van de PvdA-fractie vragen of op termijn wel wijzigingen
van de Grondwet kunnen worden verwacht en zo ja, met betrekking tot welke
artikelen. De leden van de VVD-fractie verwijzen naar hun opmerkingen bij
het wetsvoorstel Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, waar
zij de regering vragen de keuze om nu geen voorstellen tot wijziging van de
Grondwet in te dienen nader te onderbouwen.
 De regering verwijst naar de nota naar aanleiding van het verslag bij
de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba waarin wordt ingegaan op vragen over wijziging van de Grondwet.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen zich af hoe de stemwaarde van de eilandsraden
zich verhoudt tot de stemwaarde in de verschillende provincies en of de berekening
van de stemwaarde tot gevolg heeft dat een stem in de Antillen – gecorrigeerd
voor het inwonertal – precies even zwaar meetelt als de stemmen uitgebracht
in de provincies. De stemwaarden voor de leden van de eilandsraden worden
op dezelfde wijze berekend als de stemwaarden van de leden van provinciale
staten. In de praktijk betekent dit dat de waarde van een stem van een eilandsraadslid
lager is dan van een lid van provinciale staten. Gecorrigeerd voor het inwonertal
en het aantal leden van de eilandsraad telt een stem van een lid van de eilandsraad
even zwaar als een stem van een lid van provinciale staten.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen zich verder af waarop het in voetnoot
3 van de memorie van toelichting genoemde gemiddeld aantal zetels in de eilandsraden
op is gebaseerd en waarom hier andere getallen worden genoemd dan in de Wet
openbare lichamen BES. Deze aantallen zijn gebaseerd op artikel 9 van het
voorstel van Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba waarin staat dat het aantal eilandsraadsleden op Bonaire
in principe negen maar maximaal 15 bedraagt en voor Sint Eustatius en Saba
in beginsel 5 maar maximaal 9 waarbij het aantal eilandsraadsleden altijd
een oneven aantal moet bedragen. Om een idee te geven van de stemwaarden van
de eilandsraadsleden is uitgegaan van een grootte van de eilandsraden die
het midden houdt tussen de minimale en maximale aantallen leden.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen zich voorts af of de leden van Provinciale
Staten in de provincies in Nederland straks ook een stem kunnen uitbrengen
op een lijst die door een partij op de BES-eilanden is ingediend. Die vraag
wordt ontkennend beantwoord. Voor de Eerste Kamerverkiezing vormt iedere provincie één
kieskring. Bonaire, Sint Eustatius en Saba vormen straks tezamen ook een kieskring.
Men kan alleen een stem uitbrengen op een kandidatenlijst in de kieskring
waar deze lijst is ingediend.
 7. Verkiezingen voor het Europees Parlement
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het niet vreemd is, dat
voor Europese verkiezingen niet-Nederlandse Unieburgers, korter dan vijf jaar
woonachtig op Saba, Sint Eustatius en/of Bonaire, zijn uitgesloten. Zij geven
toe dat het zich formeel laat rijmen met Europese Verdragen en de bijzondere
(LGO-)status van de eilanden ten opzichte van de Europese Unie maar vragen
zich af of het geen uitzondering is die zo kort mogelijk moet duren.
 
 Zoals in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel ook reeds is
opgemerkt, schept artikel 19, tweede lid, van het Verdrag tot oprichting van
de Europese Gemeenschap, dat bepaalt «... dat iedere burger van de Unie
die verblijf houdt in een lidstaat waarvan hij geen onderdaan is, het actief
en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement heeft
in de lidstaat waar hij verblijft onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen
van die staat, [...]» geen verplichtingen ten aanzien van
niet-Nederlandse Unieburgers die woonachtig zijn in de landen en gebieden
overzee (LGO) waaronder Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dit is een van de
gevolgen van de omstandigheid dat deze eilanden hun LGO-status behouden. De
niet-Nederlandse Unieburger woonachtig op een van de eilanden, bevindt zich
voor de toepassing van deze bepaling in feite in een zogenaamd derde land.
Zo lang de eilanden de LGO-status behouden, zal dit zo zijn en ziet de regering
geen aanleiding om hen kiesrecht te verlenen voor (de Nederlandse leden van)
het Europees Parlement. Overigens is een verblijf van vijf jaar in de openbare
lichamen alleen relevant in het kader van de eilandsraadverkiezingen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen zich af hoe het onderscheid kan worden
verklaard dat in Bijlage 1 van het advies van de Kiesraad (23 oktober
2008) wordt gemaakt tussen de stemgerechtigden in de landen Curaçao,
Sint Maarten en Aruba, en op de BES-eilanden. De leden van de PvdA-fractie
vragen voorts aandacht voor de opmerkingen van de Kiesraad dat de kring van
kiesgerechtigden voor de verschillende verkiezingen met de inwerkingtreding
van voorgestelde wetswijziging nog verder versnippert en of de regering op
de lange termijn een meer eenduidig regime voor ogen heeft.
 
 De Kiesraad heeft in de genoemde bijlage per verkiezing en per landsdeel
aangegeven wie de kiesgerechtigden zijn. Het overzicht is evenwel enigszins
verwarrend. Met de staatkundige vernieuwing komt er een onderscheid tussen
de inwoners van de openbare lichamen en de inwoners van Curacao, Sint Maarten
en Aruba. Deze eilanden hebben immers een andere status binnen het Koninkrijk
en als gevolg daarvan gelden afwijkende regels voor het kiesrecht, zoals het
kiesrecht voor de Tweede Kamer. Als gevolg van een aantal keuzes die in onderhavige
wetgeving worden gemaakt met betrekking tot met name het kiesrecht voor niet-Nederlanders
komen er bovendien binnen Nederland op een aantal punten verschillen in de
kiesgerechtigheid tussen het Europese deel van Nederland en de openbare lichamen.
Deze verschillen berusten op bewuste keuzes en zijn met name het gevolg van
het niet van toepassing zijn van het Europees recht in de openbare lichamen
zoals hierboven is beargumenteerd. De regering is dan ook niet voornemens
om zolang dat uitgangspunt van toepassing blijft, wijzigingen
aan te brengen in de kiesgerechtigheid.
 
 De leden van de SP-fractie stellen dat voor wat betreft de verkiezing
van de Nederlandse leden van het Europees Parlement geldt dat met ingang van
de verkiezing in 2009, de inwoners van de Nederlandse Antillen en Aruba voor
de verkiezing zijn gelijkgesteld met kiezers buiten Nederland en dat dit –
stellen zij – in de toekomst ook zal gelden voor Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba. Deze leden vragen zich af of zij goed begrijpen dat vanaf dat moment
voor deze eilanden geen stembescheiden meer aangevraagd hoeven te worden en
dat zij, net als de stemmers in het Europese deel van Nederland, automatisch
worden opgeroepen middels een stempas. De redenering van deze leden is correct.
Na de transitie zal de verkiezing voor de leden van het Europees Parlement
in Bonaire, Sint Eustatius en Saba op dezelfde wijze plaatsvinden als in het
Europese deel van Nederland.
 8. Organisatorische aspecten
 8.1 Tijdstip
 Het tijdstip van de verkiezingen riep bij de leden van de CDA-fractie
nogal wat vragen op. Zij delen het uitgangspunt van de regering om verkiezingen
bij voorkeur op dezelfde dag te laten plaatshebben. Maar ze vroegen zich af
of het in dit geval – gezien het tijdsverschil van 5 of 6 uur met
de West geen ongewenste bijeffecten zou hebben: waar in Nederland de officieuze
stemuitslagen al binnenrollen, zijn de stembussen op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba nog open. Doet de staatssecretaris daar niet te bagatelliserend over?
Wil de regering daarom nog eens motiveren waarom ze niet ingaat op de suggestie
van de Kiesraad om de verkiezingen voor met name de Tweede Kamer op de eilanden
een dag eerder te organiseren en pas te beginnen met het tellen van de stemmen
als in het Europese deel van Nederland de stembussen gesloten zijn. Ook de
leden van de PvdA-fractie stellen hierover vragen. Zij vragen de regering
te onderbouwen waarom de verkiezing van de leden voor het Europees Parlement
in het Europese deel van Nederland niet op vrijdag kan plaatsvinden. Ook vragen
zij of het kabinet voornemens is zijn problemen met de Europese Akte betreffende
de verkiezing voor de leden van het Europees Parlement in Europees verband
aan de orde te stellen en hoe andere Europese landen met deze problematiek
omgaan.
 
 De regering betwijfelt of sprake zal zijn van kiezersbeïnvloeding.
Het voornaamste argument om de verkiezingen in de openbare lichamen niet een
dag eerder te laten plaatsvinden, is dat het direct tellen van stemmen in
het stemlokaal een belangrijk onderdeel van de transparantie van het verkiezingsproces
is. Vervoer en opslag van de stembussen en het tellen op een centrale plaats
op een later tijdstip zijn vanuit deze optiek onwenselijk. Dit nadeel weegt
niet op tegen de waarschijnlijk zeer geringe beïnvloeding die zal plaatsvinden
van de kiezers aldaar door het bekend worden van de eerste Nederlandse uitslagen.
Als alternatief is overwogen om de stemlokalen op de openbare lichamen eerder
te sluiten (in casu op het moment dat in het Europese deel van Nederland de
stemlokalen dicht gaan, dan wel het moment waarop in Nederland de eerste uitslagen
bekend worden). Vanuit het oogpunt van dienstverlening aan de kiezers en de
wens om de inwoners van de openbare lichamen op gelijke voorwaarden te laten
deelnemen aan het verkiezingsproces geeft de regering de voorkeur aan de huidige
regeling.
 
 De leden van de fractie van de PvdA kan naar aanleiding van hun vraag
over het stemmen op vrijdag worden geantwoord dat aan een stembusgang
op vrijdag een aantal organisatorische bezwaren kleven voor met name gemeenten.
Zo worden de stemlokalen in de meeste gevallen de dag na de verkiezing weer
opgeruimd. Nu deze veelal zijn gevestigd in openbare gebouwen die op zaterdag
zijn gesloten zou dat pas op maandag kunnen gebeuren. Dit is niet altijd wenselijk,
terwijl aan het opruimen op een zaterdag voor de gemeenten veelal extra kosten
zullen zijn verbonden. In principe gaat de Kieswet er van uit dat er geen
werkzaamheden in het kader van de Kieswet plaatsvinden op zaterdagen, zon-
en feestdagen. Dat betekent dat een aantal werkzaamheden zoals het vaststellen
van de uitslag door de burgemeester pas op maandag kan gebeuren. Het hoofdstembureau
kan dan op zijn vroegst op dinsdag bijeenkomen zodat het voor het centraal
stembureau krap wordt om op donderdag de officiële uitslag bekend te
maken.
 
 Met betrekking tot de vraag hoe andere landen met deze problematiek om
gaan kan ik u melden dat de Frans wetgeving er in voorziet dat de stemlokalen
zijn geopend van 8.00 uur tot 18.00 uur (Europese tijd). Gebieden buiten Frankrijk
hebben de mogelijkheid de openingstijden te vervroegen of te verlaten. De
uiterste sluitingstijd is evenwel 20.00 uur Europese tijd.
 
 De leden van de SP-fractie hebben een vraag over de tekst van de memorie
van toelichting waarin wordt gesteld dat de Europese verkiezingen in de openbare
lichamen plaatsvinden op dezelfde dag waarop deze plaatsvinden in Aruba, Curaçao
en Sint Maarten, waar tot 15.00 uur kan worden gestemd. Eerder wordt in de
memorie van toelichting echter gesproken van verruiming van openingstijden
van de stemlokalen, van 7.30 uur tot 21.00 uur, zo stellen zij. Deze laatste
tijden lijken deze leden de juiste tijden. De openingstijden van de stemlokalen
in Bonaire, Sint Eustatius en Saba zullen inderdaad dezelfde zijn als in het
Europese deel van Nederland; van 7.30 uur tot 21.00 uur. In Aruba, Curaçao
en Sint Maarten kunnen kiezers op de dag van de stemming tot 15.00 uur hun
briefstem inleveren bij een briefstembureau.
 8.2 Stembiljetten
 Met belangstelling hebben de leden van de CDA-fractie er kennis van genomen
dat de regering overweegt om – in navolging van de kleuren die bij Antilliaanse
verkiezingen gebruikelijk zijn – binnen heel Nederland logo’s/beeldmerken
van politieke partijen op stembiljetten mogelijk te maken. Kan worden aangegeven
hoe het met het aangekondigde onderzoek staat? Waar wordt dat draagvlak gezocht?
 
 Dit onderzoek is nog niet ter hand genomen. Hierover zal overleg moeten
plaatsvinden met de politieke partijen en de Kiesraad. De Kiesraad registreert
immers de namen van politieke groeperingen. Deze registratie zou zich dan
in de toekomst mogelijk uit moeten strekken tot logo’s en/of beeldmerken.
 8.3 Volmachten
 De leden van de CDA-fractie voelen zich ongemakkelijk bij de uitzonderingen
op de volmachtregeling die voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba gaan gelden.
Belangrijk, internationaal vastgelegd uitgangpunt voor verkiezingen is toch –
ook de Raad van State wijst op dat principe – dat kiezers onder dezelfde
voorwaarden hun stem moeten kunnen uitbrengen? Dat is toch niet veel minder
dan een grondrecht? Deze leden vragen zich af waarom de voorwaarden voor met
name de eilandsraadverkiezingen zo zwaar worden gemaakt en waarom niet de
algemene regel volstaat – recentelijk voor Nederland in de Kieswet vastgelegd –
dat de volmachtnemer een identiteitsbewijs van de volmachtgever moet tonen. Zij hebben behoefte aan een nadere motivering en vragen zich
af waarom niet is ingegaan op de suggestie van de Raad van State om die uitzonderingen
op de volmachtregel het karakter van een tijdelijke overgangsmaatregel te
geven.
 
 De regering hecht uiteraard ook zeer veel belang aan uniformiteit van
de voorwaarden waaronder kiesgerechtigden hun stem kunnen uitbrengen. Om die
reden is ook gekozen voor integrale toepassing van de Kieswet op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba met zo weinig mogelijk afwijkingen. De eilanden hebben
in de aanloop naar dit wetsvoorstel echter aangegeven grote bezwaren te hebben
tegen herinvoering van een volmachtregeling in verband met negatieve ervaringen
in het verleden. Hun bezwaren golden met name de eilandsraadverkiezingen,
vanwege de kleinschaligheid ervan. Verscherping van de identificatieplicht
alleen werd door hen niet afdoende geacht. Om aan de bezwaren tegemoet te
komen is er voor gekozen een beperkte volmachtregeling te treffen voor Bonaire,
Sint Eustatius en Saba. Deze geldt echter alleen en gelijkelijk voor alle
kiesgerechtigden voor de eilandsraadverkiezingen. Voor de overige verkiezingen
die in de Kieswet worden geregeld, geldt dezelfde volmachtregeling voor alle
kiesgerechtigden voor die verkiezingen, te weten de bestaande regeling in
de Kieswet (die thans wordt aangescherpt met het wetsvoorstel tot wijziging
van de Kieswet en enkele andere wetten houdende invoering van het stemmen
met een stempas naar keuze binnen de eigen gemeente (Kamerstukken II, 2005/06,
30 569)). De Raad van State heeft ook in zijn advies over onderhavig
wetsvoorstel aangegeven een afwijkende regeling voor de eilandsraadverkiezingen
aanvaardbaar te achten. De suggestie van de Raad van State om een tijdelijke
overgangsmaatregel te treffen had betrekking op een beperkte volmachtregeling
voor de andere verkiezingen die toen nog in het wetsvoorstel was opgenomen.
Mede naar aanleiding van dat advies is er echter voor gekozen om de beperkte
volmachtregeling alleen van toepassing te laten zijn voor de eilandsraadverkiezingen.
 
 De leden van de PvdA-fractie wijzen er op dat met de invoering van het
wetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet en enkele andere wetten houdende
invoering van het stemmen met een stempas naar keuze binnen de eigen gemeente
ook voor de Tweede Kamer- en Europees Parlementsverkiezingen op de BES-eilanden
een identificatieplicht wordt ingevoerd. Bij de laatste Europese Verkiezingen
heeft dit in Nederland in een aantal gevallen voor onduidelijkheden en problemen
gezorgd. Hoe wordt ervoor gezorgd dat deze problemen zich op de BES-eilanden
niet voordoen en dat de stemgerechtigden aldaar in een vroeg stadium bekend
zijn met de vereiste legitimatieplicht bij het stemmen?
 
 Voorlichting over de legitimatieplicht zal, net als in Nederland onderdeel
uitmaken van de voorlichtingscampagne rondom verkiezingen. Overigens geldt
op de eilanden momenteel op grond van de Landsverordening Identificatieplicht
een draagplicht. Het is derhalve te verwachten dat een identificatieplicht
bij verkiezingen niet tot veel problemen zal leiden.
 De leden van de SGP-fractie vragen waarom de bezwaren van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba vooral de eilandraadsverkiezingen betreffen. Als gevolg
van dit wetsvoorstel zal er ten aanzien van volmachten bij de verschillende
verkiezingen op de drie eilanden een verschillend systeem gelden. Zij vragen
zich af wat de consequenties hiervan zijn voor de duidelijkheid van het systeem
van volmachtverlening? Is het risico niet groot dat hierdoor juist wel fraude
kan ontstaan, omdat het systeem niet duidelijk is voor burgers en daar misbruik
van gemaakt kan worden?
 De bezwaren van de eilanden betreffen vooral de eilandsraadverkiezingen
vanwege de kleinschaligheid daarvan en de ervaringen uit het verleden. Eén
stem meer of minder kan al verschil uitmaken. Het is juist dat op deze wijze op de eilanden voor de eilandsraadverkiezingen een andere volmachtregeling
geldt dan voor de andere verkiezingen. De regering verwacht dat de onduidelijkheid
die hierdoor mogelijk kan ontstaan, goed door voorlichting kan worden weggenomen.
Men zal zich bovendien over het algemeen laten informeren indien men een volmacht
wil verlenen. De regering ziet niet hoe enige onduidelijkheid hierover tot
meer misbruik zou leiden.
 9. Passief kiesrecht
 De leden van de VVD-fractie vragen of in hoofdstuk 8.1, derde regel van
onderen, in plaats van «passief kiesrecht», niet bedoeld is «actief
kiesrecht». Het antwoord hierop is ontkennend. Artikel 56 van de Grondwet
regelt de vereisten voor het passief kiesrecht (de vereisten voor het lidmaatschap)
van de leden van de Staten-Generaal. Dergelijke vereisten zijn voor de leden
van de eilandsraden opgenomen in artikel 11 van het Wet Openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Daarin is vastgelegd dat een lid van de eilandsraad
Nederlander en ingezetene van het openbaar lichaam moet zijn, de leeftijd
van 18 jaar moet hebben bereikt en niet mag zijn uitgesloten van het kiesrecht.
De regels ten aanzien van het uitoefenen van het
passief kiesrecht, daarentegen, zijn in de Kieswet geregeld. Die regels zien
onder andere op de registratie van politieke partijen, indiening van kandidatenlijsten
en het overleggen van een verklaring door een kandidaat dat hij instemt met
zijn kandidaatstelling. Voor de verkiezing van de leden van de eilandsraden
worden dergelijke voorzieningen, middels het onderhavige wetsvoorstel, in
de Kieswet getroffen.
 Artikelsgewijze toelichting
 Artikel I E, G, J en K
 De leden van de CDA-fractie vragen waarom de vereiste waarborgsommen in
Bonaire, Sint Eustatius en Saba in dollars kunnen worden voldaan en of dat
geen ongerechtvaardigde verschillen oplevert omdat ook binnen het Europese
deel van het Koninkrijk geen rekening wordt gehouden met (regionale) verschillen
in koopkracht. Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om in
te gaan op het verschil in de waarborgsommen.
 De reden waarom voor ingezetenen van de openbare lichamen de waarborgsommen
in dollars luiden, is dat in de openbare lichamen niet de euro, maar de dollar
het wettig betaalmiddel zal zijn. Om die reden dienen ook wettelijke betalingsverplichtingen
in dollars te worden uitgedrukt. Dat heeft op zich niets te maken met koopkrachtverschillen
maar dient de rechtszekerheid van de inwoners van de openbare lichamen. De
omzetting van euro naar dollars volgens de verhouding 1:1 zoals bij de bedoelde
bedragen in de Kieswet heeft wel te maken met koopkrachtverschil. Bedacht
dient te worden dat de koopkracht in Bonaire, Sint Eustatius en Saba lager
is dan in Nederland, terwijl de euro momenteel aanzienlijk duurder is dan
de dollar. Omrekening aan de hand van de wisselkoers euro/dollar zou betekenen
dat de inwoners van die eilanden verhoudingsgewijs veel duurder uit zijn dan
Europese Nederlanders. Daarbij komt dat omrekening tegen een bepaalde wisselkoers
nogal willekeurig zou zijn: welke datum moet dan als peildatum worden genomen?
Interdepartementaal is er daarom voor gekozen om voor bedragen als waarborgsommen
die wettelijk zijn vastgelegd een 1:1 verhouding aan te houden.
 Artikel I H
 De leden van de CDA-fractie vragen, waarom gekozen wordt voor de constructie dat in het Europese deel van Nederland gevestigde politieke
partijen via een gemachtigde in de kieskring Bonaire allerlei benoemingshandelingen
moeten verrichten. Zij vragen zich af of een zogenaamd verlengd loket (administratief)
niet een eenvoudiger regeling is.
 Deze vraag lijkt te berusten op een verkeerde lezing van onderdeel H en
de te wijzigen bepalingen. Op dit moment is geregeld in de Kieswet dat een
kandidaat die woonachtig is buiten Nederland een gemachtigde in Nederland
moet aanwijzen die bevoegd is tot het verrichten van de benoemingshandelingen
genoemd in artikel H 10, eerste lid, van de Kieswet. Onder «Nederland»
wordt straks mede verstaan Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Met de voorgestelde
wijzigingen wordt geregeld dat een dergelijke gemachtigde niet alleen moet
worden aangewezen door kandidaten woonachtig in het buitenland, maar ook door
kandidaten woonachtig in een van de openbare lichamen. De argumenten voor
het aanwijzen van een gemachtigde gelden wegens de afstand immers evenzeer
voor kandidaten woonachtig in de openbare lichamen.
 Artikel Ya 1
 De leden van de SGP-fractie vragen waarom het artikel dat de Kieswet van
toepassing verklaart voor de openbare lichamen in Ya1 is opgenomen. Zij vragen
zich af of het niet duidelijker is om een van toepassingverklaring van een
Nederlandse wet voor de drie eilanden standaard in het begin van de wet op
te nemen.
 Dat was inderdaad een optie. Er is voor gekozen om bepalingen voor de
openbare lichamen – inclusief de van toepassingverklaring van een Nederlandse
wet – in een hoofdstuk achterin die wet te plaatsen. Zie ook de opsomming
van de gehanteerde uitgangspunten bij de aanpassing van de Nederlandse en
Nederlands-Antilliaanse regelgeving in de memorie van toelichting bij de Aanpassingswet
Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
 Artikel Ya 4 e.v.
 Het pleidooi voor een verlengd loket – zoals opgebracht bij artikel
H – wint aan kracht, menen de leden van de CDA-fractie, door de (sympathieke)
introductie van een verlengd loket voor Saba en Sint Eustatius ten opzichte
van het hoofdstembureau in Bonaire. Waarom wordt een Hagenaar of Amsterdammer
onthouden wat een Sabaan of Statiaan wel rechtens wordt toegekend, zo vragen
zij zich af.
 Het antwoord hierop kan kort zijn: Saba en Sint Eustatius liggen zo’n
1000 km verwijderd van Bonaire. Wel behoren zij tot dezelfde kieskring. De
regering acht het wenselijk om in elk geval de indiening (in persoon) van
een kandidatenlijst in de eigen kieskring op een reële wijze mogelijk
te maken, zonder dat daarvoor persé een gemachtigde nodig is. Daarnaast
vindt zij het vanwege die afstand ook wenselijk om het proces-verbaal van
het hoofdstembureau van de vaststelling van de uitslag van de verkiezing ter
inzage te leggen op de bestuurskantoren van Saba en Sint Eustatius. Anders
zou de mogelijkheid voor kiezers op deze eilanden om het proces-verbaal in
te zien immers in feite enkel illusoir zijn.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen zich ten aanzien van artikel Ya 4 af
waarom er daar voor gekozen is dat de gezaghebber «kan» verlangen
van de inleveraar dat deze zich identificeert en of het kiezen voor een verplichting
uit een oogpunt van het voorkomen van fraude niet de voorkeur zou verdienen.
 De bevoegdheid van de gezaghebber vloeit voort uit het uitgangspunt van
uniforme toepassing van de Kieswet; ook bij de verkiezingen in Nederland is
de voorzitter van het hoofdstembureau niet verplicht om van de indiener van
de kandidatenlijst te verlangen dat hij zich identificeert. De regering
ziet ook overigens geen aanleiding om een dergelijke verplichting op te nemen.
 Artikel Ya 47
 De leden van de CDA-fractie informeren of de regering kan aangeven om
hoeveel vreemdelingen het gaat. Het aantal vreemdelingen dat op grond van
deze bepaling als kiesgerechtigd kan worden aangemerkt is onbekend en kan
momenteel door de lokale bevolkingsadministratie niet eenvoudig worden achterhaald
omdat de eis van vijf jaar legaal verblijf nieuw is. Voor een indicatie verwijst
de regering naar het eerder in deze nota gegeven overzicht van op de eilanden
verblijvende vreemdelingen.
 
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten
 
 
 
 
 Bron: Afdelingen Burgerzaken van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (d.d.
23 september 2009). Het Centraal Bureau voor de Statistiek van de Nederlandse
Antillen geeft overigens de volgende bevolkingscijfers: Bonaire: 12 877,
Sint Eustatius: 2 768 en Saba: 1 601 (peildatum 1 januari 2009,
www.cbs.na) Uit deze cijfers kan echter geen inzicht worden verkregen over
de actuele verhouding tussen Nederlanders en niet-Nederlanders. Nog voor de
transitiedatum wordt een kwaliteitverbeteringstraject voor de gegevens in
de bevolkingsadministratie uitgevoerd. Na afronding van dit traject kunnen
de gegevens in de bevolkingsadministratie, net zoals dat in Nederland het
geval is, rechtstreeks worden gebruikt voor statistische doeleinden.
 
 
 Kamerstukken II, 1984/85, 18 619, nrs. 1–3.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 954, nr. 7, par. 1.4.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 954, nr. 2.
 
 
 Kamerstukken 2008/09, 31 959, nr. 3, blz. 6 onder punt 10.