Rijk verantwoord 2004; Brief met het rapport 'Rijk verantwoord 2004: rapport bij het Financieel jaarverslag van het Rijk 2004 en uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30115, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-05-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30115 nr. 1

18-05-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTINGRechtmatigheidBedrijfsvoeringBeleidsinformatieRijk in veranderingReactie minister van Financiën en nawoord Algemene
RekenkamerAGENDATerugblik op agenda 2004/2005Verder uitwerken van normen voor niet-financiële
informatie en invoeren van controle hierop door de departementale auditdiensten
(ook agenda 2003/2004)Invoeren van de Baseline Financieel beheer en materieelbeheerNaleving van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
(VIR)Aandacht voor het reviewbeleidAgenda 2005–2006BeleidsinformatieBedrijfsvoering1 INLEIDING1.1 Doel van dit rapport1.2 Begroting en jaarverslag1.3 Object en aanpak onderzoek1.4 Normen en oordelen1.5 Leeswijzer2 FINANCIEEL JAARVERSLAG VAN HET RIJK 20042.1 Inleiding2.2 Financieel Jaarverslag van het Rijk 2004Overzicht 1: Belangrijke fouten en onzekerheden in de
Rijksrekening 2004 en 2003 (x € 1 miljoen)Overzicht 2: het totaal aan fouten en onzekerheden in
de Rijksrekening 2004 en 2003 (x € 1 miljoen)2.3 Saldibalans van het Rijk 20042.4 Verklaring van goedkeuring2.5 Terugblik Financieel Jaarverslag Rijk 20032.6 Speerpunten van beleid3 JAARVERSLAGEN 20043.1 Inleiding3.2 Oordelen financiële informatie en saldibalansNiveau jaarverslagNiveau begrotingsartikelOverzicht 3: Geconstateerde fouten en onzekerheden op
artikelniveau 2003 en 2004SlotwettenOverzicht 4: Geconstateerde over- en onderschrijdingen
op artikelniveau in 20043.3 Beoordeling informatie over bedrijfsvoeringTotstandkoming bedrijfsvoeringsinformatieKwaliteit bedrijfsvoeringsinformatieMededeling over de bedrijfsvoeringBedrijfsvoeringsparagraaf in de toekomst3.3.1 Informatie over taakstellingenTaakstelling inhuur externen3.4 Beoordeling van informatie over beleidTotstandkoming van beleidsinformatie en voldoen aan verslaggevingsvoorschriftenBruikbaarheid van informatie4 BEDRIJFSVOERING IN 20044.1 Inleiding4.2 Financieel beheer en materieelbeheer in 20044.2.1 Ontwikkeling bedrijfsvoering: financieel beheer
en materieelbeheer4.2.2 Ontwikkeling (ernstige) onvolkomenhedenBuitenlandse Zaken: voorschotbeheerBZK: ITODefensie: P&O2000+/Peoplesoft en munitiebeheerVROM: huursubsidieVWS: subsidiebeheer4.2.3 Bezwaar en bezwaaronderzoekBezwaar bij VWS en VROMTwee nieuwe bezwaaronderzoekenMogelijk bezwaar in 2005Afgewikkelde bezwaaronderzoeken4.2.4 Baten-lastendiensten4.3 Aandachtspunten op rijksniveau4.3.1 Personeel: beheer van uitgaven en administratie4.3.2 VIR/Informatie- en communicatietechnologieInformatiebeveiliging (VIR)ICT in control5 RIJK IN VERANDERING5.1 Inleiding5.2 Herinrichting departementen5.2.1 Verandertrajecten5.2.2 Implementatie ICT systemenVerandering van taken5.2.3 Financiële functie onder druk5.3 Herinrichting verantwoording en controle5.3.1 Fundament op orde5.3.2 Risicoanalyse als basis van management en van controle5.3.3 Slimmer inzetten van controleRisicogeörienteerde auditVermindering van regelsSingle audit vraagt om reviewbeleid6 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER6.1 Reactie ministerInleidingRechtmatigheidBedrijfsvoeringRijk in veranderingIBO Regeldruk en controletorenSingle audit en single informationRisicogeoriënteerde auditBeleidsinformatie6.2 Nawoord Algemene RekenkamerRechtmatigheidBedrijfsvoeringBeleidsinformatieRijk in veranderingBIJLAGE 1BEGROTE EN VERANTWOORDE BEDRAGENBIJLAGE 2OVERZICHT VAN FOUTEN EN ONZEKERHEDEN 2004Overzicht 1 verplichtingen De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2004Overzicht 2 uitgaven De bevindingen van de Algemene Rekenkamer
over de rekeningen 2004Overzicht 3 ontvangsten De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2004Overzicht 4 saldibalans De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2004Overzicht 5 baten-lastendiensten De bevindingen van de
Algemene Rekenkamer over de rekeningen 2004BIJLAGE 3OVER- EN ONDERSCHRIJDINGEN PER BEGROTINGSHOOFDSTUKDe bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de rekeningen
2004BIJLAGE 4VERKLARENDE WOORDENLIJSTAccountantsrapportAccountantsverklaringAdministratieve systemenArtikelgewijze oordeelsvormingBaseline financieel beheer en materieelbeheerBaten-lastendienstBedrijfsvoeringBegrijpelijkheidBeleidsintensiveringenBeleidsprioriteitenBestuurskostenBetrouwbaarheidBezwaaronderzoekBudgetrecht Tweede KamerConformiteit aan wettelijke regels (voor de inhoud)Conformiteit aan wettelijke regels (voor vormvereisten)Departementale auditdienst (DAD)Deugdelijke weergaveEuropese aanbestedingsrichtlijnenFinancieel beheerFinancieel Jaarverslag en saldibalans van het RijkFoutenJaarverslag (departementaal)M&O-beleidMaterieelbeheerOnvolkomenheidOnzeker (onzekerheden)OverdrachtsuitgavenPotentieel bezwaargevalPrestatiegegevensRechtmatigheidRechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)ReviewTolerantiegrenzenBIJLAGE 5GEBRUIKTE AFKORTINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30115Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1,3 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 115Rijk verantwoord 2004nr. 1BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 18 mei 2005Hierbij bieden wij u aan het op 12 mei 2005 door ons vastgestelde
rapport «Rijk verantwoord 2004. Rapport bij het Financieel jaarverslag
van het Rijk 2004 en uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek».Algemene Rekenkamerdrs. Saskia J. Stuiveling,presidentJhr. mr. W. M. de Brauw,secretarisInhoudSamenvatting5   Agenda10   1Inleiding121.1Doel van dit rapport12 1.2Begroting en jaarverslag12 1.3Object en aanpak onderzoek141.4Normen en oordelen15 1.5Leeswijzer15   2Financieel Jaarverslag van het Rijk 2004172.1Inleiding17 2.2Financieel Jaarverslag van het
Rijk 200418 2.3Saldibalans van het Rijk 2004192.4Verklaring van goedkeuring19 2.5Terugblik Financieel Jaarverslag
Rijk 200319 2.6Speerpunten van beleid19    3Jaarverslagen 2004223.1Inleiding22 3.2Oordelen financiële informatie
en saldibalans23 3.3Beoordeling informatie over bedrijfsvoering24 3.3.1Informatie over taakstellingen263.4Beoordeling van informatie over
beleid27   4Bedrijfsvoering in 2004304.1Inleiding30 4.2Financieel beheer en materieelbeheer
in 200431 4.2.1Ontwikkeling bedrijfsvoering:
financieel beheer en materieelbeheer314.2.2Ontwikkeling (ernstige) onvolkomenheden334.2.3Bezwaar en bezwaaronderzoek374.2.4Baten-lastendiensten39 4.3Aandachtspunten op rijksniveau41 4.3.1Personeel: beheer van uitgaven
en administratie41 4.3.2VIR/Informatie- en communicatietechnologie42    5Rijk in verandering445.1Inleiding445.2Herinrichting departementen445.2.1Verandertrajecten44 5.2.2Implementatie ICT systemen45 5.2.3Financiële functie onder
druk465.3Herinrichting verantwoording en
controle475.3.1Fundament op orde47 5.3.2Risicoanalyse als basis van management
en van controle48 5.3.3Slimmer inzetten van controle49    6Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer516.1Reactie minister51 6.2Nawoord Algemene Rekenkamer55   Bijlage 1Begrote en verantwoorde bedragen59Bijlage 2Overzicht van fouten en onzekerheden 200461Bijlage 3Over- en onderschrijdingen per begrotingshoofdstuk67Bijlage 4Verklarende woordenlijst68Bijlage 5Gebruikte afkortingen73SAMENVATTINGDit rapport verschijnt op 18 mei 2005. Dit is de derde woensdag in
mei 2005, ofwel Verantwoordingsdag. Traditiegetrouw biedt de minister van
Financiën op die dag de jaarverslagen en het Financieel Jaarverslag van
het Rijk aan de Tweede Kamer aan. De Algemene Rekenkamer publiceert op diezelfde
dag haar commentaar op de stukken van de minister van Financiën. Dat
commentaar is gebaseerd op grondig onderzoek van de jaarverslagen. Zo ondersteunt
de Algemene Rekenkamer de Tweede Kamer bij het debat met het kabinet over
de jaarverslagen. In totaal publiceert de Algemene Rekenkamer 27 rapporten
op Verantwoordingsdag 2005. Rijk verantwoord 2004 geeft de hoofdlijnen van
die rapporten weer en laat zien welke rijksbrede punten in de toekomst extra
aandacht verdienen.Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de jaarverslagen valt uiteen
in drie delen, die samen een drieluik vormen omdat ze onderling nauw samenhangen:
rechtmatigheid, bedrijfsvoering en beleidsinformatie. In deze samenvatting
staan de belangrijkste conclusies per onderdeel van het drieluik.RechtmatigheidDe Algemene Rekenkamer heeft het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2004
goedgekeurd. Verder is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat 23 van de 25
jaarverslagen voldoen aan de daaraan te stellen eisen. Het Jaarverslag 2004
van VROM voldoet niet geheel aan de eisen. Door onder andere tekortkomingen
in het controlebeleid voor toekenning van huursubsidie en energiepremies zijn
onrechtmatig verplichtingen aangegaan van naar schatting € 37 miljoen
van het totaal aan verplichtingen van € 3 757 miljoen1. De informatie in het Jaarverslag 2004 van het BTW-compensatiefonds
voldoet niet omdat de Algemene Rekenkamer over 2004 onzekerheid heeft over
de rechtmatigheid van de uitgaven voor een bedrag van bij benadering €1 350
miljoen van het totaal aan uitgaven van € 1 687 miljoen. De
onzekerheid is veroorzaakt doordat het ministerie (de Belastingdienst) aan
het einde van het boekjaar een gering bedrag (circa 11 procent) van de totale
uitgaven had gecontroleerd. Het feit dat de Belastingdienst ultimo 2004 een
gering bedrag heeft gecontroleerd, is haar overigens niet te verwijten. De
laatste aanvragen voor bijdragen uit het BTW-compensatiefonds over 2003 zijn
in mei 2004 ingediend bij de belastingdienst en de wettelijke controletermijn
loopt tot en met 2008. De Algemene Rekenkamer beschikt daarom niet over voldoende
informatie om te kunnen beoordelen of de uitgaven in 2004 rechtmatig zijn.BedrijfsvoeringIn 2004 is net als in 2003 sprake van verbetering in de bedrijfsvoering
van de ministeries. Slechts bij twee ministeries, Buitenlandse Zaken en Defensie,
is er sprake van een verslechtering. Bij Buitenlandse Zaken is het aantal
(ernstige) onvolkomenheden met één toegenomen tot zeven. Defensie
is van twaalf naar zestien onvolkomenheden gegaan. Een grootschalige reorganisatie
legt grote druk op de bedrijfsvoering van dit departement.Het totaal aantal onvolkomenheden in de bedrijfsvoering is gedaald van
83 naar 69. Van deze 69 zijn er 24 nieuw. De rijksdienst heeft er dus 38 weggewerkt.
Ook het aantal ernstige onvolkomenheden is gedaald. Waren er vorig jaar 8
ernstige onvolkomenheden, dit jaar zijn het er 6. Dit zijn het voorschotbeheer
(Buitenlandse Zaken), Informatie- en communicatie Technologie Organisatie
(BZK), P&O2000+/Peoplesoft en het munitiebeheer (beide Defensie), uitvoering
van de huursubsidie (VROM) en het subsidiebeheer (VWS).De Algemene Rekenkamer heeft dit jaar tweemaal bezwaar gemaakt: tegen
de uitvoering van de huursubsidie bij VROM en het subsidiebeheer bij VWS.
Beide ministers hebben een plan van aanpak opgesteld. Dit was voor de Algemene
Rekenkamer voldoende om de bezwaren niet te handhaven. Bezwaar maken is het
zwaarste instrument dat de Algemene Rekenkamer kan inzetten tegen onvolkomenheden.
Dit komt neer op een zeer dringend verzoek aan de minister om de knelpunten
op te lossen. Zo nodig gaat hieraan een bezwaaronderzoek vooraf waarmee de
Algemene Rekenkamer uitzoekt of bezwaar maken een terechte stap is.Komend jaar gaat de Algemene Rekenkamer twee bezwaaronderzoeken uitvoeren:
het voorschotbeheer bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het materieelbeheer
bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. In het voorjaar van 2006 besluit
de Algemene Rekenkamer of zij hier bezwaar gaat maken.De Algemene Rekenkamer zal volgend jaar direct bezwaar maken (dus zonder
voorafgaand bezwaaronderzoek) bij ITO (BZK) en het materieelbeheer bij Defensie
als zich geen duidelijke verbeteringen voordoen.Rijksbreed heeft de Algemene Rekenkamer ook nog een aantal onderwerpen
extra gevolgd. Dit zijn de personele uitgaven van hogere ambtenaren en Informatie-
en Communicatietechnologie en informatiebeveiliging (Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst).De personele uitgaven van hogere ambtenaren zijn onderzocht op verzoek
van de minister van BZK. Belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat
de beloning van hogere ambtenaren over het algemeen volgens de regels gebeurt.
Op enkele uitzonderingen na is er geen sprake van onrechtmatigheden van de
beloningen en vergoedingen met een groot financieel belang. Wel komen onvolkomenheden
voor in het beheer van de personeelsuitgaven.Wat betreft de Informatie- en Communicatietechnologie, blijkt uit een
inventarisatie dat veel departementen beschikken over een actueel ICT-informatieplan
inclusief een langetermijnvisie van het management. Vaak ontbreekt het daarbij
echter aan een actueel overzicht van (vitale) systemen en de beveiliging daarvan.
Hier moet een aantal departementen nog actie ondernemen.BeleidsinformatieDe beleidsinformatie in de departementale jaarverslagen is over het algemeen
deugdelijk tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.De bruikbaarheid van de beleidsinformatie in begrotingen en jaarverslagen
is nog beperkt. Zo beschrijven de ministeries nog te weinig concreet de maatschappelijke
effecten («outcome») van hun beleid. En daar waar ze dat wel doen,
is de informatie niet altijd even relevant1.Het Financieel Jaarverslag van het Rijk bevat dit jaar een hoofdstuk speerpunten
van beleid. Hierin legt de minister van Financiën verantwoording af over
de hervormingsagenda van het kabinet die hij in de Miljoenennota 2004 heeft
opgenomen. De hervormingsagenda van het kabinet bevat 9 hoofdthema's, waaronder
zo'n 40 speerpunten zijn geformuleerd. De hoofdthema's zijn:1. Economie en arbeidsmarkt2. Onderwijs, kennis en innovatie3. Veiligheid4. Zorg5. Openbaar bestuur6. Immigratie en integratie7. Ruimte, wonen, natuur en milieu8. Mobiliteit en infrastructuur9. InternationaalDe Algemene Rekenkamer staat er positief tegenover dat in het Financieel
Jaarverslag van het Rijk expliciet verantwoording wordt afgelegd over de speerpunten
van het beleid. Dit verhoogt de informatiewaarde van het Financieel Jaarverslag
van het Rijk.Rijk in veranderingDe bedrijfsvoering van het Rijk is het afgelopen jaar verbeterd. Toch
ziet de Algemene Rekenkamer een aantal risico's voor de toekomst. Het kabinet
is een omvangrijk hervormingsprogramma gestart om te komen tot een slagvaardige
overheid. De opgelegde taakstellingen zijn hiervoor een belangrijke financiële
prikkel. Op departementen uiten de hervormingen zich in reorganisaties en
herziening of verandering van regelgeving. Ingrijpende veranderingen komen
daarnaast voort uit het verplaatsen van taken (intern naar een baten-lastendienst
of extern naar een ander departement of zelfs een andere rechtspersoonlijkheid),
het onderdak bieden aan nieuwe taken of het implementeren van grootschalige
ICT oplossingen. In dergelijke situaties komt de bedrijfsvoering, en in het
bijzonder de financiële functie van een departement, onder druk te staan.Hervormingen komen ook tot uitdrukking naar aanleiding van het IBO Regeldruk en controletoren. De Algemene Rekenkamer onderschrijft
het streven van het kabinet om de regeldruk te verminderen en de controlelast
te verlichten. Dit kan volgens de Algemene Rekenkamer op drie manieren: minder
regels, beter uitvoerbare regels en kwalitatief betere regels. De voorstellen
zullen leiden tot veranderingen in het proces van begroten en verantwoorden
van de departementen.De Algemene Rekenkamer beveelt het kabinet aan om bij voorkomende veranderingen
gerichte aandacht te besteden aan de risico's die hieraan zijn
verbonden. De Algemene Rekenkamer wijst erop dat het beheer tijdensén
na de hervormingen op orde moet blijven.Reactie minister van Financiën en nawoord Algemene
RekenkamerDe minister van Financien constateert dat de Algemene Rekenkamer en hijzelf
op het terrein van de bedrijfsvoering van het Rijk op veel punten overeenstemming
hebben. De minister merkt op dat de bedrijfsvoering verder is verbeterd en
dat de bedrijfsvoerings- en beleidsinformatie over het algemeen deugdelijk
tot stand zijn gekomen.De minister verschilt van mening met de Algemene Rekenkamer over het oordeel
over het BTW-compensatiefonds. De minister is van mening dat de Algemene Rekenkamer
ten onrechte spreekt over onzekerheid over de rechtmatigheid van de uitgaven
van het BTW-compensatiefonds. Hij stelt dat daarom dat het percentage onzekerheden
over 2004 lager is dan over 2003.De Algemene Rekenkamer blijft van mening dat de controlemethodiek die
het Ministerie van Financien heeft gekozen, namelijk een controleperiode van
5 jaar waarbij voorschotten voorafgaand aan de controle worden afgerekend,
haar onvoldoende zekerheid geeft dat de uitgaven in 2004 rechtmatig tot stand
zijn gekomen. De controle zal weliswaar in de komende jaren plaatsvinden,
maar de Algemene Rekenkamer geeft nú haar oordeel over begrotingsjaar
2004. Bij haar oordeel kan de Algemene Rekenkamer geen rekening houden met
controles die in de toekomst plaats zullen hebben. Daarom is zij van oordeel
dat over 2004 sprake is van onzekerheid over de rechtmatigheid van de uitgaven
van het BTW-compensatiefonds. De Algemene Rekenkamer wijst er verder op dat
«onzekerheid» niet betekent dat er ook echt onrechtmatigheden
zijn, maar dat er onvoldoende zicht is om dit te bepalen. Omdat het BTW-compensatiefonds
een «jong» begrotingsfonds is en de Algemene Rekenkamer voorziet
dat de komende jaren het controleprobleem niet vanzelf kan worden opgelost,
zal zij in overleg treden met het Ministerie van Financiën om een structurele
oplossing van het gerezen probleem te zoeken.De minister van Financien deelt het beeld van de Algemene Rekenkamer dat
de bedrijfsvoering verder is verbeterd. Verder erkent hij de constatering
van de Algemene Rekenkamer dat grootschalige verandertrajecten gepaard gaan
met risico's in de bedrijfsvoering.In haar nawoord wijst de Algemene Rekenkamer erop dat ministers bij de
besluitvorming over verandertrajecten oog moet hebben voor de haalbaarheid
en uitvoerbaarheid van het doorvoeren van gewenste veranderingen, en dat ministers
waar nodig passende begeleidende beheersmaatregelen moeten treffen.Afsluitend ziet de Algemene Rekenkamer uit naar overleg met het kabinet
(de minister van Financiën) en de Tweede Kamer (Commissie voor de Rijksuitgaven)
over verankering van de in de afgelopen periode gevoerde discussie over rechtmatigheid,
afnemende regeldruk én de daarmee gepaard gaande afnemende controledruk
en de uitkomsten van de VBTB-evaluatie.In lijn met de opvattingen van het kabinet zou alle aandacht uiteindelijk
uit moeten kunnen gaan naar de maatschappelijk gewenste effecten van het overheidsoptreden.AGENDAIn de Agenda vraagt de Algemene Rekenkamer nadrukkelijk aandacht voor
onderwerpen op het terrein van beleidsinformatie en bedrijfsvoering. Allereerst
blikt de Algemene Rekenkamer terug op de Agenda 2004/2005 die zij in Rijk
verantwoord 2003 heeft opgenomen1.Op basis van het rechtmatigheidsonderzoek over 2004 heeft de Algemene
Rekenkamer de Agenda 2005/2006 opgesteld.Terugblik op agenda 2004/2005In Rijk verantwoord 2003 heeft de Algemene
Rekenkamer nadrukkelijk aandacht gevraagd voor een aantal onderwerpen. Hieronder
gaat zij in op de stand van zaken per onderwerp.Verder uitwerken van normen voor niet-financiële
informatie en invoeren van controle hierop door de departementale auditdiensten
(ook agenda 2003/2004)De normen voor de kwaliteit van beleidsinformatie zullen niet rijksbreed
maar departementspecifiek uitgewerkt worden2.
Verder heeft het kabinet bepaald dat de controle op de kwaliteit van de beleidsinformatie
zich zal beperken tot bronvermelding bij derdeninformatie, het totstandkomingsproces
(waarborgt dit proces een juiste en volledige informatieverstrekking) en het
niet strijdig zijn van de niet-financiële informatie met de financiële
informatie3.Invoeren van de Baseline Financieel beheer en materieelbeheerHet Ministerie van Financiën heeft departementen verzocht om met
ingang van 2004 de baseline zo veel mogelijk te hanteren.Het kabinetsstandpunt over het IBO Regeldruk en controletoren legt de verantwoordelijkheid voor de rechtmatigheid én voor
de bedrijfsvoering expliciet neer bij de minister. De ministers zijn vanaf 2006
verplicht om in hun bedrijfsvoeringsparagrafen informatie op te nemen over:
financieel beheer, materieelbeheer en rechtmatigheid. De auditdiensten controleren
de bedrijfsvoeringsparagraaf voor hun getrouwbeeldverklaring. De Algemene
Rekenkamer is van mening dat invoeren en toepassen van de baseline de nieuwe
verantwoordings- en controlestructuur ondersteunt.Naleving van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
(VIR)Een interdepartementale werkgroep gaat de uitvoerbaarheid van het VIR
in 2005 tegen het licht houden. Dit heeft nog niet tot aanpassing van het
voorschrift geleid.Aandacht voor het reviewbeleidDe minister van Financiën vermeldt in het Financieel Jaarverslag
van het Rijk 2004 dat slechts een beperkt aantal ministeries onderzoek ter
plaatse uitvoert in het kader van hun reviewbeleid. Daarom gaat het kabinet
vervolgacties ondernemen. Zo wordt er een wettelijke regeling voorbereid voor
het houden van reviews en het maken van kopieën van dossiers van openbare
accountantskantoren. Het kabinet schept hiermee de randvoorwaarden voor het
uitvoeren van reviews.Agenda 2005–2006De Algemene Rekenkamer vraagt de ministers in de komende periode aandacht
te besteden aan de volgende punten.Beleidsinformatie• Verbeteren van de informatiewaarde van het Financieel Jaarverslag
van het Rijk door te letten op de aansluiting tussen de speerpunten van beleid
in het Financieel Jaarverslag van het Rijk, de beleidsverslagen en de beleidsartikelen.• Nader uitwerken van een normenkader voor controle op het proces
van totstandkoming van de niet-financiële informatie.Bedrijfsvoering• Naleven van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR).
Zolang het VIR nog niet beoordeeld is op uitvoerbaarheid, en dus ook niet
is aangepast, blijft naleving van het huidige voorschrift door de ministeries
noodzakelijk.• Aandacht voor reviewbeleid. Single audit vraagt zekerheid over
de controle door accountants van derden. Blijvende aandacht is nodig voor
het reviewbeleid ten aanzien van RWT's, subsidies en specifieke uitkeringen,
zodat de minister er zeker van is dat hij voldoende informatie heeft over
de rechtmatigheid van de uitgaven.• Aandacht voor risico's in de bedrijfsvoering bij veranderingsprocessen.
Herinrichting van departementen en van de verantwoording en controle kunnen
ertoe leiden dat het minimale kwaliteitsniveau van de bedrijfsvoering in gevaar
komt tijdens het verandertraject.1 INLEIDING1.1 Doel van dit rapportRijk verantwoord 2004 verschijnt op Verantwoordingsdag 2005, ofwel de
derde woensdag in mei 2005. Met dit rapport informeert de Algemene Rekenkamer
de Tweede Kamer over de kwaliteit van de jaarverslagen 2004 en bedrijfsvoering
van ministeries, en geeft zij haar oordeel over het Financieel Jaarverslag
en de Saldibalans van het Rijk 2004. Zo verstrekt zij informatie aan de Tweede
Kamer om het debat met de regering over de jaarverslagen en over het Financieel
jaarverslag van het Rijk te ondersteunen.1.2 Begroting en jaarverslagHet jaarverslag vormt het sluitstuk van de begrotingscyclus van het Rijk.
Die cyclus begint, na Prinsjesdag, als de Staten-Generaal de begrotingswetten
hebben goedgekeurd. Daarmee krijgen ministers mandaat om met het leveren van
prestaties doelen te realiseren binnen budgettaire kaders. Het jaarverslag
vormt de tegenhanger van de begroting. In het jaarverslag geeft een minister
aan of de beoogde doelen zijn bereikt en de beoogde prestaties zijn geleverd
binnen de middelen die ter beschikking zijn gesteld. En zoals de Staten-Generaal
voorafgaand aan het jaar de begroting goedkeuren, dechargeren de Staten-Generaal
na afloop van het jaar de ministers voor het gevoerde beheer. Daarbij kunnen
de Staten-Generaal gebruik maken van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer.1.3 Object en aanpak onderzoekFiguur 2 laat zien welke onderdelen van de jaarverslagen en het Financieel
jaarverslag van het Rijk de Algemene Rekenkamer onderzoekt, naast de bedrijfsvoering.De Algemene Rekenkamer onderzoekt niet elke geldstroom of elk bedrijfsvoeringsproces
tot in detail. Zij hanteert een werkwijze die gebaseerd is op risicoanalyse.
Dit betekent dat ze gericht onderzoek doet naar die onderdelen, processen
of geldstromen waarbij zij belangrijke risico's onderkent.Bij de uitvoering van haar onderzoek maakt de Algemene Rekenkamer zo veel
mogelijk gebruik van de werkzaamheden van de departementale auditdiensten.
Om vast te stellen of ze daarvan gebruik kan maken, voert zij een review uit
op deze werkzaamheden. Daarnaast verricht zij eigen onderzoek. Zo controleert
zij tevens of zij dezelfde normen hanteert en tot dezelfde oordelen is gekomen
als de auditdiensten. Zij controleert ook die onderwerpen waar de auditdienst
minder aandacht voor heeft dan de Algemene Rekenkamer noodzakelijk acht, mede
op basis van haar risicoanalyse.1.4 Normen en oordelenDe Algemene Rekenkamer kan verschillende oordelen uitspreken over fouten
die zij constateert in de jaarverslagen en de daarin opgenomen uitgaven, ontvangsten
en verplichtingen en het beheer daarvan. Zo kan er sprake zijn van:– onrechtmatige uitgaven;– onvolkomenheden in het (financieel) beheer;– een combinatie van onrechtmatigheid en onvolkomenheid.Daarnaast kan zich soms onzekerheid over de
rechtmatigheid van de uitgaven of ontvangsten voordoen. Hiervan is sprake
als de Algemene Rekenkamer bepaalde zaken niet kan controleren omdat de noodzakelijke
informatie daarvoor ontbreekt.De Algemene Rekenkamer kwalificeert verplichtingen, uitgaven of ontvangsten
als onrechtmatig als:a) de jaarverslagen niet zijn opgesteld overeenkomstig de wijze waarop
dat in wettelijke regelingen is voorgeschreven, ofb) de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten niet tot stand zijn gekomen
zoals de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen voorschrijven.De Algemene Rekenkamer spreekt van onvolkomenheid
als bijvoorbeeld:a) de administratieve organisatie van het financieel beheer tekortschiet;b) interne regelgeving of procedures niet worden nageleefd.De combinatie van onrechtmatig en onvolkomenheid doet zich voor indien
aan de onrechtmatigheid een falende administratieve organisatie ten grondslag
ligt.1.5 LeeswijzerDit rapport bevat de volgende onderdelen:De Algemene Rekenkamer stelt elk jaar een Agenda op om bepaalde onderwerpen
nadrukkelijk onder de aandacht te brengen. Na een terugblik op de Agenda uit
eerdere jaren wordt de Agenda voor 2005/2006 gepresenteerd.Hoofdstuk 2 bevat de verklaring van goedkeuring bij de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk en de Saldibalans van het Rijk. De Algemene Rekenkamer
is grondwettelijk verplicht om deze verklaring jaarlijks af te geven. Zij
doet dit op basis van het door haar uitgevoerde rechtmatigheidsonderzoek.
Ook komen hier de speerpunten van beleid uit het Financieel Jaarverslag van
het Rijk kort aan bod.In hoofdstuk 3 staan de bevindingen en oordelen van het uitgevoerde onderzoek
naar de Jaarverslagen 2004 in rijksbreed perspectief.In hoofdstuk 4 geeft de Algemene Rekenkamer haar bevindingen over de kwaliteit
van de bedrijfsvoering in 2004 en de rijksbrede ontwikkeling hiervan over
de afgelopen jaren.Hoofdstuk 5 gaat in op een thema dat de Algemene Rekenkamer dit jaar in de hele rijksdienst ziet terugkomen en dat grote gevolgen voor de
bedrijfsvoering heeft: reorganisaties, taakstellingen, overdracht van taken
en veranderingen in de verantwoordings- en controlestructuur, kortom: het
Rijk in verandering.Hoofdstuk 6 bevat de reacie van de minister van Financiën op dit
rapport en het nawoord van de Algemene Rekenkamer.Bij dit rapport horen 5 bijlagen. in bijlage 1 staan de begrote en verantwoorde
bedragen. Bijlage 2 geeft een overzicht van de fouten en onzekerheden in 2004.
Bijlage 3 geeft een overzicht van de over- en onderschrijdingen per begrotingshoofdstuk.
Bijlage 4 is een verklarende woordenlijst en in bijlage 6 staan de gebruikte
afkortingen.2 FINANCIEEL JAARVERSLAG VAN HET RIJK 20042.1 InleidingDe minister van Financiën heeft het Financieel Jaarverslag van het
Rijk 2004 op 19 april 2005 aan de Algemene Rekenkamer aangeboden.Op de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk (Rijksrekening)
staat het totaal van de rijksuitgaven in 2004 (€ 166 400 miljoen)
en het totaal van de rijksontvangsten (€ 167 474 miljoen).
De totalen van de Saldibalans van het Rijk per 31 december 2004 bedragen
debet en credit € 732 629 miljoen.Figuur 3 laat zien uit welke onderdelen het Financieel Jaarverslag van
het Rijk bestaat en welke onderdelen de Algemene Rekenkamer controleert.Zoals uit de figuur valt af te lezen, beoordeelt de Algemene Rekenkamer
een deel van het Financieel Jaarverslag van het Rijk, namelijk: de uitgaven
en ontvangsten die staan op de rijksrekening. Het resultaat van dit onderzoek
staat in dit hoofdstuk. Daarnaast gaan we in dit hoofdstuk in op de speerpunten
van beleid, die dit jaar voor het eerst in het Financieel Jaarverslag van
het Rijk zijn opgenomen.2.2 Financieel Jaarverslag van het Rijk 2004De Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat de uitgaven en ontvangsten
in de departementale en niet-departementale jaarverslagen 2004 aansluiten
op uitgaven en ontvangsten die zijn opgenomen in de Rijksrekening 2004. Daarnaast
heeft zij vastgesteld dat het Financieel Jaarverslag van het Rijk volgens
daarvoor geldende voorschriften is opgesteld.Onderstaande overzichten laten de bedragen zien van de belangrijke en
van de totale fouten en/of onzekerheden die de Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd
in de Rijksrekening van 2003 en 20041.Overzicht 1: Belangrijke fouten en onzekerheden in de
Rijksrekening 2004 en 2003 (x € 1 miljoen) UitgavenOntvangsten  2004200320042003Totaalbedrag166 400,3168 744,7167 473,5169 368,1Belangrijke fouten134,6 (0,1%)92,3 (0,1%)0,8 (0,0%)–      Belangrijke onzekerheden1 733,7
(1,0%)798,1 (0,5%)0,3 (0,0%)17,1 (0,0%) Totaal belangrijke fouten/onzekerheden1 868,3 (1,1%)890,4 (0,5%)1,1 (0,0%)17,1 (0,0%)      Onzekerheid over de volledigheid0,71,2411,630,6Overzicht 2: het totaal aan fouten en onzekerheden in
de Rijksrekening 2004 en 2003 (x € 1 miljoen) UitgavenOntvangsten  2004200320042003Totaalbedrag166 400,3168 744,7167 473,5169 368,1Totale fouten240,1 (0,1%)204,2 (0,1%)26,3 (0,0%)18,9 (0,0%) Totale onzekerheden1 803,8 (1,1%)863,4 (0,5%)383,1
(0,2%)480,0 (0,3%) Totaal fouten/onzekerheden2 043,9
(1,2%)1 067,6 (0,6%)409,4 (0,2%)498,9 (0,3%)      Onzekerheid over de volledigheid0,71,2411,630,6Omdat de tolerantiegrenzen van 1% voor fouten en 2% voor onzekerheden
niet zijn overschreden, staan de over 2004 geconstateerde fouten en onzekerheden
de goedkeuring van het Financieel Jaarverslag van het Rijk niet in de weg.De Algemene Rekenkamer heeft daarnaast geconstateerd dat de financiële
informatie in het Financieel Jaarverslag van het Rijk aansluit met de departementale
en niet-departementale verantwoordingsstaten.2.3 Saldibalans van het Rijk 2004De Algemene Rekenkamer stelt vast dat de Saldibalans van het Rijk 2004
aansluit op de departementale en niet-departementale saldibalansen 2004 en
dat de Saldibalans van het Rijk overeenkomstig de daarvoor geldende voorschriften
is opgesteld.2.4 Verklaring van goedkeuringDe Algemene Rekenkamer keurt de rekening 2004 van uitgaven en ontvangsten
(Rijksrekening) en de Saldibalans 2004 van het Rijk goed – onder voorbehoud
dat de Staten-Generaal de slotwetten vaststellen die bij de Rijksrekening
behoren.2.5 Terugblik Financieel Jaarverslag Rijk 2003Op 19 mei 2004 keurde de Algemene Rekenkamer de Rijksrekening 2003
en de Saldibalans van het Rijk 2003 goed onder het voorbehoud dat de Staten-Generaal
de slotwetten 2003 zou vaststellen. Dat is inmiddels gebeurd op 14 september
2004.Hiermee is de goedkeuring van de Algemene Rekenkamer van de Rijksrekening
2003 en de Saldibalans van het Rijk 2003 definitief.2.6 Speerpunten van beleidHet Financieel Jaarverslag van het Rijk bevat een hoofdstuk speerpunten
van beleid. Hierin legt de minister van Financiën verantwoording af over
de hervormingsagenda van het kabinet die hij in de Miljoenennota 2004 heeft
opgenomen.De hervormingsagenda van het kabinet bevat 9 hoofdthema's waarbinnen zo'n
40 speerpunten zijn geformuleerd:1. Economie en arbeidsmarkt: concurrentiekracht,
EMU-saldo, administratieve lasten voor het bedrijfsleven, arbeidsaanbod, bijstand,
reïntegratiebeleid, WAO, WW.2. Onderwijs, kennis en innovatie: vermindering
van regels, voortijdig schoolverlaters, veilig schoolklimaat, kennisinfrastructuur,
innovatief vermogen.3. Veiligheid: veiligheidsketen, (jeugd)criminaliteit,
terrorisme- en rampenbestrijding.4. Zorg: nieuw zorgstelsel, zorgkosten, wachtlijsten,
preventie, jeugdzorg.5. Openbaar bestuur: kwaliteit en doelmatigheid
publieke sector, bestuurlijke vernieuwing, administratieve lasten voor lagere
overheden.6. Immigratie en integratie: inburgering,
toelatingsbeleid asielzoekers, aanpak illegaliteit, opvang in de regio.7. Ruimte, wonen, natuur en milieu: woningmarkt,
vergroening, CO2-emissies, duurzame groei, ecologische hoofdstructuur.8. Mobiliteit en infrastructuur: onderhoud,
filebestrijding.9. Internationaal: vrede, veiligheid, internationale
rechtsorde, ontwikkelingssamenwerking, krijgsmacht.De Algemene Rekenkamer staat er positief tegenover dat in het Financieel
Jaarverslag van het Rijk expliciet verantwoording wordt afgelegd over de speerpunten
van het beleid. Dit verbetert de informatiewaarde van het Financieel Jaarverslag
van het Rijk.Net zoals de financiële informatie in begrotingen en jaarverslagen
goed op elkaar aansluit, zou de beleidsinformatie (en daarmee ook de informatie
over de speerpunten van het beleid) dat ook moeten doen.De pijlen in Figuur 4 laten zien hoe die aansluitingen er in het ideale
geval uit zouden moeten zien. Aansluiting is nodig om vast te stellen dat
afspraken die met de Staten-Generaal zijn gemaakt bij de begroting ook zijn
gerealiseerd. Aansluiting tussen Financieel Jaarverslag van het Rijk en de
jaarverslagen is nodig om vast te stellen dat het kabinetsbeleid doorvertaald
is naar de onderliggende jaarverslagen.Uit ons onderzoek «Staat van de beleidsinformatie
2005» blijkt dat het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2004
aansluit op de miljoenennota 2004. Deze aansluiting is beter
dan de aansluiting tussen de departementale begrotingen en jaarverslagen 2004.De Algemene Rekenkamer is van mening dat ook de speerpunten van beleid
conform VBTB verantwoord moeten worden. Dit zou in eerste instantie moeten
gebeuren in de departementale jaarverslagen. In de departementale jaarverslagen
2004 is vaak geen koppeling aanwezig tussen de speerpunten van beleid in het
beleidsverslag en de ingezette financiële middelen. Hierdoor kan ook
in het Financieel Jaarverslag van het Rijk geen duidelijke relatie worden
gelegd tussen de speerpunten van beleid en het geld dat de regering hieraan
heeft besteed.Ten aanzien van de speerpunten in het Financieel Jaarverslag van het Rijk
beveelt de Algemene Rekenkamer aan bij verdere ontwikkeling te letten op:• de aansluiting tussen speerpunten van beleid in het beleidsverslag
en de beleidsartikelen;• de aansluiting tussen de beleidsverslagen en de speerpunten van
het beleid in Miljoenennota en Financieel Jaarverslag van het Rijk.De Algemene Rekenkamer beoordeelt overigens niet de betrouwbaarheid van
de beleidsinformatie in het Financieel Jaarverslag van het Rijk. Zij gaat
er vanuit, dat als onderliggende informatie in de jaarverslagen van de ministeries
betrouwbaar is en aansluit op de informatie in het Financieel Jaarverslag
van het Rijk, dat ook deze informatie betrouwbaar is.3 JAARVERSLAGEN 20043.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer controleert de informatie in de jaarverslagen op
grond van de Comptabiliteitswet 2001, de Rijksbegrotingsvoorschriften en de
regeling Departementale Begrotingsadministraties. Zij heeft onderzocht of
de 25 jaarverslagen voldoen aan de gestelde eisen. In dit hoofdstuk geeft
de Algemene Rekenkamer een rijksbreed beeld van het onderzoek naar de onderdelen
van de Jaarverslagen 2004. Aan bod komen: de financiële informatie, de
informatie over bedrijfsvoering (bedrijfsvoeringsparagraaf) en de informatie
over beleid.3.2 Oordelen financiële informatie en saldibalansNiveau jaarverslagDe Algemene Rekenkamer is van oordeel dat 23 van de 25 jaarverslagen voldoen
aan de daaraan te stellen eisen. Een jaarverslag voldoet aan de eisen als
de geconstateerde fouten en onzekerheden de kwantitatieve en kwalitatieve
tolerantiegrenzen op jaarverslagniveau niet overschrijden.Het Jaarverslag 2004 van VROM voldoet niet geheel aan de eisen. Door onder
andere tekortkomingen in het controlebeleid voor toekenning van huursubsidie
en energiepremies, zijn onrechtmatig verplichtingen aangegaan van naar schatting € 37
miljoen van het totaal aan verplichtingen van € 3 757 miljoen1.De informatie in het Jaarverslag 2004 van het BTW-compensatiefonds voldoet
niet omdat de Algemene Rekenkamer over 2004 onzekerheid heeft over de rechtmatigheid
van de uitgaven voor een bedrag van bij benadering € 1 350
miljoen van het totaal aan uitgaven van € 1 687 miljoen. De
onzekerheid is veroorzaakt doordat het ministerie (de Belastingdienst) aan
het einde van het boekjaar een gering bedrag (circa 11 procent) van de totale
uitgaven had gecontroleerd. Het feit dat de Belastingdienst ultimo 2004 een
gering bedrag heeft gecontroleerd is haar overigens niet te verwijten. De
laatste aanvragen voor bijdragen uit het BTW-compensatiefonds over 2003 zijn
in mei 2004 ingediend bij de Belastingdienst en de wettelijke controletermijn
loopt tot en met 2008. De Algemene Rekenkamer beschikt daarom niet over voldoende
informatie om te kunnen beoordelen of de uitgaven voor een bedrag van € 1 350
miljoen in 2004 rechtmatig zijn.De departementale auditdiensten hebben bij 24 van de 25 jaarverslagen
een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven. De auditdienst van het Ministerie
van VROM heeft bij de jaarrekening 2004 een verklaring met beperking afgegeven.
De oorzaken hiervan zijn met name gelegen in de hiervoor genoemde problemen
bij de toekenning van huursubsidie en energiepremies.De Algemene Rekenkamer keurt 23 van de 25 jaarverslagen goed. Bij het
BTW-compensatiefonds geeft de auditdienst een goedkeurend oordeel en de Algemene
Rekenkamer niet. De auditdienst controleert het BTW-compensatiefonds door
beoordeling van de kwaliteitsborgende maatregelen. De auditdienst stelt dat
er geen zaken gebleken zijn die een niet-evident ontoereikend oordeel van
het M&O-beleid in de weg staan. De Algemene Rekenkamer oordeelt dat er
voor haar onzekerheden resteren en komt derhalve tot een ander oordeel dan
de auditdienst.Niveau begrotingsartikelDe Algemene Rekenkamer onderzoekt per begrotingsartikel of de geconstateerde
fouten en onzekerheden de tolerantiegrenzen overschrijden. Zij constateert
dat het aantal begrotingsartikelen waarbij de fouten en onzekerheden de tolerantiegrenzen
overschrijden in 2004 is toegenomen. In 2003 vertoonden 35 van de 225 artikelen
belangrijke fouten, in 2004 zijn dat er 37 van de 231.In bijlage 2 staan de fouten en onzekerheden per begrotingshoofdstuk.
In onderstaand overzicht staat dezelfde informatie op hoofdlijnen.Overzicht 3: Geconstateerde fouten en onzekerheden op
artikelniveau 2003 en 2004 VerplichtingenUitgaven Ontvangsten aantal artikelenbedrag (€ mln)aantal artikelenbedrag (€ mln)aantal artikelenbedrag (€ mln) Fouten/onzekerheden 2004      Artikelen met overschrijding artikeltolerantie14176,3201 868,331,1Artikelen zonder overschrijding artikeltolerantie217111,0211175,6228408,3Totaal231287,32312 043,9231409,4       Fouten/onzekerheden 2003      Artikelen met overschrijding artikeltolerantie11234,318890,4617,1Artikelen zonder overschrijding artikeltolerantie214191,5207177,1219481,8Totaal225425,82251 067,6225498,9Zowel het aantal artikelen waarbij de fouten en onzekerheden de tolerantiegrenzen
op artikelniveau overschrijden, als het daarmee gemoeide bedrag stijgen in
2004 ten opzichte van 2003. Daarbij moet worden opgemerkt dat zowel in 2003
als in 2004 sprake was van incidenten van grote bedragen aan onzekerheden.
In 2003 was dat de onzekerheid over HBO plus BVE-gelden (€ 599 mln).
In 2004 is dat de onzekerheid bij het BTW-compensatiefonds (€ 1 350
mln).SlotwettenIn de begrotingswet en daarna bij de eerste en tweede suppletore wet autoriseert
de Tweede Kamer de bedragen die de minister mag uitgeven. De minister mag
niet meer uitgeven dan geautoriseerd. Als de minister dat wel doet, moet dat
geautoriseerd worden door de Tweede Kamer, anders is het onrechtmatig. In
de slotwet autoriseert de Tweede Kamer de uitgaven alsnog. In de slotwet mogen
geen beleidsmatige mutaties meer zitten omdat er geen beleidsinhoudelijke
behandeling meer plaatsvindt. Wanneer de Tweede Kamer de slotwet aanneemt,
autoriseert zij alsnog de overschrijdingen en kan er dus geen sprake meer
zijn van onrechtmatigheid als gevolg van te hoge uitgaven. Daarom geeft de
Algemene Rekenkamer haar oordelen over de financiële informatie in de
jaarverslagen onder voorbehoud van het aannemen van de slotwetten door de
Staten Generaal. Onderstaand overzicht geeft een totaaloverzicht van de overschrijdingen
en onderschrijdingen. In bijlage 3 wordt een overzicht per begrotingshoofdstuk
gegeven.Overzicht 4: Geconstateerde over- en onderschrijdingen
op artikelniveau in 2004 VerplichtingenUitgavenOntvangsten  aantal artikelenbedrag (€ mln)aantal artikelenbedrag (€ mln)aantal artikelenbedrag (€ mln)Overschrijdingen9210 252,2686 016,21352 539,9Onderschrijdingen121– 20 792,6146– 1 829,844– 265,4Saldo – 10 540,4 4 186,5 2 274,53.3 Beoordeling informatie over bedrijfsvoeringMinisters nemen informatie over de bedrijfsvoering op in de bedrijfsvoeringsparagraaf.
Volgens de Rijksbegrotingsvoorschriften 2005 bestaat deze paragraaf uit «opmerkelijke
zaken in de bedrijfsvoering, mede gebaseerd op een risicoanalyse». Er
zijn nog geen nadere criteria ontwikkeld voor de inhoud van deze paragraaf.
De bedrijfsvoering voor de (begrotings)fondsen wordt verantwoord
in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het departement dat het betreffende fonds
beheert.De Algemene Rekenkamer beoordeelt zowel de totstandkoming als de kwaliteit
van de bedrijfsvoeringsinformatie.Totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatieDe Algemene Rekenkamer constateert dat de bedrijfsvoeringsinformatie in
de jaarverslagen over het algemeen deugdelijk tot stand is gekomen. Alleen
de bedrijfsvoeringsinformatie in de jaarverslagen van OCW, LNV en SZW is niet
geheel deugdelijk tot stand gekomen. De Algemene Rekenkamer steunt voor haar
beoordeling van de totstandkoming op de werkzaamheden van de departementale
auditdiensten.De Algemene Rekenkamer constateert verder dat departementen hun management-control-systeem
voor informatie over de bedrijfsvoering verder hebben ingericht en versterkt.
Dit is een belangrijke waarborg voor een ordelijke en controleerbare totstandkoming
van informatie over de bedrijfsvoering. Zeven ministeries geven in de bedrijfsvoeringsparagraaf
een toelichting op het management-control-systeem.Kwaliteit bedrijfsvoeringsinformatieDe Algemene Rekenkamer kan geen oordeel geven over de kwaliteit van de
bedrijfsvoeringsinformatie in de jaarverslagen, omdat normen en een controlestructuur
over het controlejaar 2004 hiervoor niet nader zijn uitgewerkt. Daarom heeft
zij alleen onderzocht of de informatie voldoet aan de verslaggevingseisen.
En dat is bij alle ministeries het geval.Het kabinet heeft aangegeven er naar te streven om zich vanaf het Jaarverslag
2004 te verantwoorden over een ruimer begrip van bedrijfsvoering, dan alleen
het financieel beheer, materieelbeheer en de ondersteunende administraties.
In hun bedrijfsvoeringsparagrafen nemen alle ministers, behalve AZ en Defensie,
informatie op over meer dan alleen financieel beheer en materieelbeheer. De
Algemene Rekenkamer vindt dit een goede ontwikkeling.Mededeling over de bedrijfsvoeringDe ministers zijn verplicht een bedrijfsvoeringsparagraaf op te nemen
in hun jaarverslag. Deze paragraaf is een uitzonderingsrapportage en de inhoud
is vormvrij.In de bedrijfsvoeringsparagraaf kan de minister facultatief een mededeling
over de bedrijfsvoering opnemen. Met een dergelijke mededeling legt een minister
expliciet verantwoording af over de bedrijfsvoering. Hij geeft aan dat hij
de zaken binnen zijn ministerie onder controle heeft en is transparant over
die punten van de bedrijfsvoering waar dit nog niet in voldoende mate het
geval is. De Algemene Rekenkamer staat positief tegenover het afgeven van
een dergelijke mededeling omdat dit een logisch sluitstuk vormt van een adequaat
ingericht management-control-systeem.Ondanks dat het niet verplicht is, geven zeven ministeries (Justitie,
BZK, OCW, Financiën, VROM, EZ en SZW) wel een mededeling af. De Algemene
Rekenkamer waardeert dit positief.Het aantal ministeries dat een mededeling afgeeft daalt overigens van
negen in 2003 tot zeven in 2004.De Algemene Rekenkamer constateert dat de minister van Financiën
in zijn Financieel Jaarverslag van het Rijk 2004 aangeeft dat ministers «in
control» zijn op basis van hun management-control-systeem, terwijl slechts
zeven ministers een mededeling afgeven. Volgens de Algemene Rekenkamer
wint het oordeel van de minister van Financiën aan kracht als alle ministers
een dergelijke mededeling af zouden geven.Bedrijfsvoeringsparagraaf in de toekomstVanaf 2006 zal de verantwoordelijkheid voor de bedrijfsvoering én
de rechtmatigheid expliciet bij de minister (en het management) komen te liggen.
Dit is het resultaat van debatten tussen de minister van Financiën en
de Tweede Kamer over het IBO Regeldruk en controletoren. De minister van Financiën meldt in zijn brief aan de Tweede
Kamer «dat de departementen [...] worden verplicht bepaalde thema's
op te nemen. Dat zijn de thema's financieel en materieelbeheer en rechtmatigheid.
Ministers zullen dan ook verplicht worden in te gaan op onrechtmatigheden
wanneer de tolerantiegrenzen op begrotingsartikelniveau worden overschreden»1.De bedrijfsvoeringsparagraaf zal worden ingevoerd over het verslagjaar
2006, dus in het jaarverslag dat in het voorjaar van 2007 verschijnt.Daarnaast heeft de Tweede Kamer door het aannemen van de motie Mastwijk
c.s.2 uitgesproken dat ministers over niet-positieve
oordelen over de kwaliteit van het proces van totstandkoming van de niet-financiële
en derdeninformatie dienen te rapporteren in de bedrijfsvoeringsparagraaf
van de jaarverslagen. De Algemene Rekenkamer verwacht, gezien de brief van
de minister van Financiën en de moties van de Tweede Kamer, dat de trend
om over de bedrijfsvoering in brede zin verantwoording af te leggen in de
komende jaren zal doorzetten.De Algemene Rekenkamer pleit ervoor dat ministeries hun management-control-systemen
gebruiken voor het extern afleggen van verantwoording over de bedrijfsvoering
via een mededeling over de bedrijfsvoering.3.3.1 Informatie over taakstellingenIn het Strategisch Akkoord van het kabinet-Balkenende I uit 2002 is de
wens vastgelegd om te komen tot een doeltreffender, doelmatiger en meer transparante
overheid door het verminderen van bureaucratie, het terugdringen van regelzucht
en het verkleinen van de omvang van de rijksoverheid. De te realiseren bezuinigingen
zijn in de vorm van taakstellingen opgelegd aan de departementen. In het Hoofdlijnenakkoord
van het kabinet-Balkenende II en bij de Miljoenennota's 2003, 2004, 2005 en
de motie Verhagen c.s. zijn additionele taakstellingen opgelegd3. Het totaal aan volume- en efficiencytaakstellingen dat vanaf 2003
is opgelegd aan de ministeries ligt volgens het Sociaal Jaarverslag van het
Rijk 2004 gemiddeld tussen de 15% en 21%. In miljoenen euro's bedraagt het
totaal aan taakstellingen 385,5 in 2004, oplopend tot 1 052,0 in 2007.De taakstellingen zijn input-gestuurd. Het is dus niet vreemd dat ministers
in hun jaarverslag (dat output-gestuurd is) geen informatie over de taakstellingen
sec opnemen. De Algemene Rekenkamer is wel van mening dat de ministeries de
gevolgen van de taakstellingen, in termen van prestaties en effecten, in begrotingen
en jaarverslagen zichtbaarder zouden moeten maken.In Rijk verantwoord 2003 constateert de Algemene
Rekenkamer dat ministeries op een enkele uitzondering na geen verantwoording
afleggen in hun jaarverslag over de consequenties (in termen van risico's
of negatieve gevolgen voor de bedrijfsvoering) van de taakstellingen.In het Sociaal Jaarverslag van het Rijk 2004 rapporteert de minister van
BZK op hoofdlijnen over de realisatie van de volumetaakstelling en de taakstelling inhuur externen. De meeste departementen realiseren de
efficiencytaakstelling via het personeelsvolume. In het Sociaal Jaarverslag
van het Rijk 2004 staat dat het personeelsvolume vergeleken met 2003 verder
is afgenomen en dat de meeste ministeries eind 2004 al ruim onder de maximale
streefbezetting van 2005 zitten.Uit het onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat de informatie
in de jaarverslagen 2004 over taakstellingen is toegenomen. De ministeries
van BuiZa, EZ, LNV, OCW, SZW, VenW en VWS besteden in hun jaarverslag aandacht
aan de taakstellingen of aan de stand van het personeelsvolume.Bij veel departementen hebben onder andere de taakstellingen geleid tot
omvangrijke reorganisatietrajecten. Dit maakt het moeilijk om te beoordelen
of de taakstellingen zijn gerealiseerd (in termen van personeelsvolume). Verder
is het ook lastig vast te stellen of de doelstelling van de taakstellingen
Balkenende I (ontlasten van uitvoering, belasten van beleidsfuncties) wordt
gerealiseerd.Volgens de Algemene Rekenkamer zouden ministeries moeten aangeven in hoeverre
ze doeltreffender, doelmatiger en meer transparant zijn geworden. Verder vraagt
de Algemene Rekenkamer aandacht voor de negatieve consequenties van de lopende
reorganisaties en implementatie van taakstellingen, deze komen slechts in
zeer beperkte mate terug in de jaarverslagen (zie verder Hoofdstuk 6).Taakstelling inhuur externenNaast de volumetaakstellingen is ook een taakstelling opgelegd gericht
op het reduceren van de inhuur van externen. Deze taakstelling bedraagt € 310
miljoen en geldt voor de periode 2003–2007. De grondslag voor deze taakstelling, € 760
miljoen aan inhuur externen in 2002, is gebaseerd op de geregistreerde inhuur
van externen die via de apparaatsuitgaven verlopen. De inhuur van externen
via de programma-uitgaven wordt tot op heden niet duidelijk geregistreerd
en daar is dan ook op rijksbreed niveau geen inzicht in.Het inhuren van externen voor het primaire beleidsproces van de overheid
is door de Tweede Kamer in de afgelopen jaren het meest ter discussie gesteld:
de overheid zou deze kennis zelf in huis moeten hebben.Inmiddels is een plan van aanpak opgesteld, Meer focus
op externe inhuur, om te komen tot een professioneel opdrachtgeverschap
binnen de rijksdienst. In het Sociaal Jaarverslag van het Rijk 2005 zal naar
verwachting voor het eerst over de omvang van externe inhuur voor het primaire
beleidsproces, gerapporteerd kunnen worden (over het verslagjaar 2005).De Algemene Rekenkamer waardeert dit positief. Verder is het positief
te noemen dat de minister de financiële taakstelling niet tot doel verheft,
maar zich tot doel stelt te komen tot een structureel betere afweging voor
het inhuren van externen.3.4 Beoordeling van informatie over beleidDe Algemene Rekenkamer beoordeelt zowel de totstandkoming van informatie
over beleid, als de kwaliteit van de beleidsinformatie. Bij de start van VBTB
is in de motie-Van Walsem neergelegd dat de normen voor kwaliteit met ingang
van begrotingscyclus 2005 beschikbaar zouden moeten zijn. Zolang er nog geen
normen beschikbaar zijn en de controlestructuur er niet is, beperkt de Algemene
Rekenkamer haar oordeel over de kwaliteit tot de eis dat de informatie
moet voldoen aan verslaggevingsvoorschriften.Totstandkoming van beleidsinformatie en voldoen aan verslaggevingsvoorschriftenDe Algemene Rekenkamer constateert in haar Rapporten bij de jaarverslagen
2004 dat de beleidsinformatie in de departementale jaarverslagen over het
algemeen deugdelijk tot stand is gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.Alleen bij de begrotingshoofdstukken BZK, LNV, OCW en het DGF is de beleidsinformatie
niet geheel deugdelijk of niet geheel ordelijk en controleerbaar tot stand
gekomen. De Algemene Rekenkamer steunt voor haar beoordeling van de totstandkoming
op de werkzaamheden van de departementale auditdiensten. Volgens de CW 2001
richt de controle van de DAD's zich alleen op de ordelijkheid en controleerbaarheid
van de totstandkoming. De DAD hoeft dus geen uitspraak te doen over de betrouwbaarheid.
De Algemene Rekenkamer constateert desondanks dat de meeste departementale
auditdiensten in hun controleprogramma via de controle op de totstandkoming
van beleidsinformatie structurele aandacht geven aan de betrouwbaarheid van
de beleidsinformatie.Bruikbaarheid van informatieEen essentiële voorwaarde om de VBTB-ambitie waar te maken is dat
de beleidsinformatie in begroting en jaarverslag bruikbaar is voor de Tweede
Kamer. Bruikbare beleidsinformatie voldoet aan drie eisen, de informatie:• is concreet geformuleerd;• geeft een relevant beeld van de geleverde prestaties en de mate
waarin de doelen zijn bereikt;• is betrouwbaar.Beleidsinformatie is concreet als eenduidige indicatoren zijn benoemd
waaraan een streefwaarde of streefrichting is gekoppeld (specifiek, meetbaar
en tijdgebonden). Een indicator is relevant indien er voldoende verband bestaat
tussen de indicator en de beleidsdoelstelling. Het opnemen van een enkele
indicator is soms niet voldoende om over een meervoudige doelstelling te vertellen.De Algemene Rekenkamer concludeert in het rapport Staat van de beleidsinformatie
2005 dat de bruikbaarheid van de beleidsinformatie in begrotingen en jaarverslagen
nog beperkt is1. Zo beschrijven de ministeries
nog te weinig concreet de maatschappelijke effecten («outcome»)
van hun beleid. En daar waar ze dat wel doen, is de informatie niet altijd
even relevant. Wel signaleert de Algemene Rekenkamer een gestage groei van
relevante en adequate beleidsinformatie. Dit valt af te lezen uit onderstaande
figuur.Uit de figuur valt verder af te lezen dat de ministeries er beter dan
over 2003 in slagen om concrete informatie op te nemen over zowel doelstellingen
(maatschappelijke effecten), als prestaties en middelen. De informatie in
het jaarverslag sluit echter minder goed aan op de begroting dan in 2003.
Dit kan verklaard worden door de wijzigingen in de Rijksbegrotingsvoorschriften
2005, maar ook doordat niet-relevante indicatoren uit de begroting niet meer
in het jaarverslag worden opgenomen.De Algemene Rekenkamer is van mening dat de Tweede Kamer concrete, relevante
en betrouwbare informatie nodig heeft om vast te stellen of de beoogde maatschappelijke
doelstellingen zijn bereikt. De minister van Financiën heeft in zijn
brief van 9 maart 2005 op dit punt voorstellen gedaan die door de Tweede
Kamer op hoofdlijnen zijn overgenomen1.4 BEDRIJFSVOERING IN 20044.1 InleidingDe bedrijfsvoering van een ministerie omvat de (interne) sturing en beheersing
van de primaire en ondersteunende processen, gericht op het realiseren van
taken en doelen van het ministerie. Hieronder vallen bijvoorbeeld:– het financieel beheer en materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties;– de controle door de departementale auditdienst;– de totstandkoming van de financiële informatie, bedrijfsvoeringsinformatie
en de beleidsinformatie in het jaarverslag.De Algemene Rekenkamer onderzoekt of ministeries deze processen goed inrichten
en uitvoeren en geeft hierover een oordeel. Als zij vindt dat een minister
steken laat vallen, rapporteert zij dat in haar rapporten bij het jaarverslag.
In welke termen dat precies gebeurt, is afhankelijk van wat er precies aan
de hand is. Als een negatieve ontwikkeling méér is dan een incident,
en ook enig (financieel) gewicht heeft, zal de Algemene Rekenkamer een onvolkomenheid constateren. De minister krijgt daarmee
het nadrukkelijke verzoek deze op korte termijn op te lossen. Bij hardnekkige
problemen en/of problemen met een groot financieel belang constateert de Algemene
Rekenkamer een ernstige onvolkomenheid. In dit
hoofdstuk geeft de Algemene Rekenkamer een rijksbreed beeld van de bedrijfsvoering
in 2004.Als de minister in de ogen van de Algemene Rekenkamer te weinig doet om
de problemen in de bedrijfsvoering op te lossen, dan kan zij overgaan tot
het instellen van bezwaaronderzoek of het maken van bezwaar. Ook dit komt
aan de orde in dit hoofdstuk. Daarnaast staan er in dit hoofdstuk enkele aandachtspunten
op rijksniveau.4.2 Financieel beheer en materieelbeheer in 20044.2.1 Ontwikkeling bedrijfsvoering: financieel beheer
en materieelbeheerVorig jaar constateerde de Algemene Rekenkamer in Rijk verantwoord 2003 dat de kwaliteit van de bedrijfsvoering van
de rijksdienst na een periode van verslechtering terugkeerde op het niveau
van 2002. Deze positieve trend heeft zich over 2004 voortgezet.Dit beeld is opgebouwd uit het totaalbeeld dat de Algemene Rekenkamer
zich vormt van de bedrijfsvoering op een departement. Dit beeld bestaat uit
zowel kwantitatieve gegevens (fouten, onvolkomenheden) als een kwalitatieve
weging waarin ook de zwaarte van de punten betrokken is.Alleen bij Buitenlandse Zaken en Defensie constateert de Algemene Rekenkamer
een duidelijke achteruitgang. VROM geeft verbeteringen te zien, maar kent
ook op enkele punten achteruitgang.Bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken is het aantal onvolkomenheden
toegenomen (van zes naar zeven) en mede daardoor het aantal fouten en onzekerheden
in betalingen en verantwoordingen. De Algemene Rekenkamer heeft het voorschotbeheer
als ernstige onvolkomenheid aangemerkt (zie verder paragraaf 4.2.2).
De inrichting van bedrijfsprocessen en de aansturing van (decentrale)
budgethouders zijn daarnaast zodanig dat het doorvoeren van verbeteringen
lastig is.Het beheer bij het Ministerie van Defensie lijdt onder de grootschalige
reorganisatie op het departement. Zowel het financieel beheer als het materieelbeheer
vertonen vele onvolkomenheden waaronder twee ernstige. Deze ontwikkelingen
zijn zorgelijk omdat de reorganisatie nog niet is afgerond waardoor het moeilijk
is de negatieve tendens op korte termijn te keren.Bij VROM hebben reorganisaties de bedrijfsvoering onder druk gezet, waardoor
het ministerie rechtmatigheidsrisico's heeft gelopen. Een deel van de knelpunten
is inmiddels verholpen. Hierdoor kan de Algemene Rekenkamer geen eenduidig
beeld over de ontwikkeling geven.Twee departementen springen eruit door de duidelijke verbeteringen in
het beheer. Dit zijn Justitie en LNV. Beide departementen zijn erin geslaagd
een tamelijk groot aantal knelpunten op te lossen.In de volgende paragrafen gaan we meer specifieke in op deze ontwikkelingen.4.2.2 Ontwikkeling (ernstige) onvolkomenhedenFiguur 9 laat zien dat het aantal onvolkomenheden rijksbreed een dalende
lijn vertoont. In totaal zijn er in 2004 69 (ernstige) onvolkomenheden geconstateerd
bij dertien begrotingshoofdstukken. De figuur geeft ook inzicht in de oplossingsgraad.
Van de 87 onvolkomenheden die in het jaar 2000 bestonden zijn er dertien nog
niet opgelost. Dit zijn:• informatiebeveiliging, subsidiebeheer en jeugdhulpverlening bij
VWS,• verplichtingenbeheer, personele uitgaven en gerechtskosten OM bij
Justitie,• VIR en voorschottenbeheer bij Buitenlandse Zaken,• materieelbeheer bij VenW,• capaciteit en deskundigheid IC personeel bij Defensie,• baten-lastendienst Rijksgebouwendienst bij VROM,• contractbeheer bij de Hoge Colleges van Staat (Tweede Kamer)• Informatiebeveiliging bij de BelastingdienstUit 2001 resteren er nog vijftien, uit 2002 nog zes en uit 2003 nog elf.
Dit jaar zijn er 24 nieuwe onvolkomenheden bijgekomen.Wanneer een onvolkomenheid herhaaldelijk of structureel voorkomt bij een
ministerie en bovendien in financieel belang enig gewicht heeft, kwalificeert
de Algemene Rekenkamer deze als «ernstig». In 2004 kwamen er drie
nieuwe ernstige onvolkomenheden bij (bij VROM, Defensie en Buitenlandse Zaken),
bovenop de drie die al in eerdere jaren bestonden en ook nu nog niet opgelost
of verbeterd zijn (bij Defensie, VWS en BZK). Het verloop van de ernstige
onvolkomenheden is opgenomen in figuur 10. Hieronder worden de ernstige onvolkomenheden
kort toegelicht.Buitenlandse Zaken: voorschotbeheerDe nieuwe Regeling voorschotbeheer, waarmee het Ministerie van Buitenlandse
Zaken nu ruim twee jaar werkt, bevat gedetailleerde aanwijzingen voor het
beheer. Daaronder valt een risico-inschatting van de beheerscapaciteit van
de wederpartij en van de aard en de financiële omvang van de activiteit.
Aan de hand hiervan bepaalt het ministerie welke verantwoordingsinformatie
nodig is. Hoe groter de verwachte risico's zijn, des te meer informatiebronnen
vereist zijn om vast te stellen of de prestatie is geleverd en het voorschot
kan worden afgeboekt. De budgethouders blijken de Checklist organisational
Capacity (een belangrijk instrument om deze risicoafweging te maken) niet
goed toe te passen. Regelmatig blijft de toets ten onrechte achterwege. BuiZa
kan een voorschot echter pas verstrekken als aan alle verplichtingen en voorwaarden
in de beschikking is voldaan. Door de ernstige onvolkomenheden in het beheer
is het percentage fouten in de afgerekende voorschotten toegenomen tot 1,8
procent (42 miljoen euro) op een totaal aan afgewikkelde voorschotten van
2,3 miljard.BZK: ITODe baten-lastendienst ITO verzorgt samen met de ICT-Service Coöperatie
(ISC) ICT-producten en ICT-dienstverlening voor de politie. In 2002 werd op
aandringen van de Algemene Rekenkamer een verbeterprogramma vastgesteld om
toen bestaande onvolkomenheden op te lossen. De Algemene Rekenkamer stelt
vast dat te weinig voortgang is gemaakt met de uitvoering daarvan. De bedrijfsvoering
van ITO/ISC vertoont ook in 2004 op diverse belangrijke onderdelen nog ernstige
onvolkomenheden. Het gaat dan onder andere om de naleving van
regelgeving, projectbeheer, inkopen, AO/IC, het afleggen van verantwoording
en het beheer van activa. De Algemene Rekenkamer constateert wel dat er inmiddels
het nodige in gang is gezet om de bedrijfsvoering van ITO/ISC te verbeteren.
De Algemene Rekenkamer beoordeelt deze ontwikkelingen als positief. Er is
echter nog een lange weg te gaan om de bedrijfsvoering op orde te krijgen.
Het is wenselijk om dit nog in 2005 te realiseren, gelet op de overgang naar
een nieuw op te richten publiekrechtelijke organisatie per 1 januari
2006.Indien de verbetering van de bedrijfsvoering van ITO in 2005 stagneert,
zal de Algemene Rekenkamer in 2005 mogelijk direct bezwaar maken (zie § 4.2.3).Defensie: P&O2000+/Peoplesoft en munitiebeheerEr zijn te veel problemen met de interne controle en beveiliging van de
basisadministraties rondom personeel in het systeem P&O2000+/Peoplesoft.
Naast deze systeemtechnische onvolkomenheden voldoet ook de managementinformatie
die uit het systeem komt niet. Omdat de gegevens uit dit systeem zullen dienen
als basis voor andere systemen (zoals het salarissysteem), ligt hier een groot
afbreukrisico. Fouten in het systeem kunnen dan bijvoorbeeld doorwerken in
de betaling van salarissen. Om dit te voorkomen heeft het ministerie overigens
aanvullende maatregelen genomen.Het munitiebeheer is in 2004 nog niet op orde gebracht. Munitie heeft
een hoge omloopsnelheid en wordt geregistreerd in diverse handmatige en geautomatiseerde
administraties. Deze complexe manier van administreren leidt gemakkelijk tot
accuratessefouten, waardoor de administratie geen goed inzicht meer geeft
in de feitelijk aanwezige voorraad. Omdat de procedures voor het munitiebeheer
niet zijn aangescherpt en de administraties niet adequaat worden bijgehouden,
merkt de Algemene Rekenkamer het munitiebeheer ook in 2004 als ernstige onvolkomenheid
aan.Bij achteruitgang in het materieelbeheer in 2005 (waar het munitiebeheer
deel van uitmaakt) dan wel bij onvoldoende voortgang van de al in gang gezette
(meerjarige) verbetertrajecten zal de Algemene Rekenkamer in 2005 mogelijk
direct bezwaar maken (zie § 4.2.3).VROM: huursubsidieDe uitvoering van de huursubsidie van het Ministerie van VROM vertoont
ernstige onvolkomenheden op het punt van het controlebeleid. Problemen betreffen
onder andere de uitvoering van de uitwisseling van gegevens met de gemeentelijke
basisadministratie (GBA) en het onvoldoende uitzoeken van verschillen tussen
de gegevens uit het GBA en de gegevens die de aanvrager verstrekt. De afgelopen
vijf jaar heeft de Algemene Rekenkamer jaarlijks aandacht besteed aan het
M&O-beleid voor de huursubsidie. Dit leidde steeds tot het constateren
van (ernstige) onvolkomenheden.De uitvoering van de huursubsidie gaat vanaf 2006 via de Belastingdienst.
Het risico dat ook de knelpunten in het M&O-beleid worden overgedragen
beschouwt de Algemene Rekenkamer groot. De Algemene Rekenkamer verwacht van
de minister van VROM dat zij in samenspraak met de staatssecretaris van Financiën
plannen opstelt voor de aanpak van knelpunten.Om bovenstaande redenen heeft de Algemene Rekenkamer op 8 april jongstleden
bezwaar gemaakt tegen het beheer van de huursubsidie bij het Ministerie van
VROM. De minister heeft hierop mede namens de staatssecretaris
van Financiën een verbeterplan aangeboden. Naar aanleiding daarvan heeft
de Algemene Rekenkamer besloten haar bezwaar niet te handhaven (zie verder
§ 4.2.3).VWS: subsidiebeheerAl een aantal jaren constateert de Algemene Rekenkamer dat er bij het
subsidiebeheer sprake is van (ernstige) onvolkomenheden. Kritiek is er onder
meer op het niet strikt toepassen van de wettelijke normen en kwaliteitseisen.
Het ministerie overschrijdt in een aantal gevallen de wettelijke termijnen
voor verlening en vaststelling van de subsidies. De ingediende begrotingen
en subsidiedeclaraties bieden nog niet in alle gevallen voldoende inzicht
in de activiteiten en kosten. De gebrekkige kwaliteit van de huidige subsidiewetgeving
maakt dat er risico is op onrechtmatigheden. Onvoldoende duidelijke subsidievereisten,
het ontbreken van verantwoordingsvoorschriften of controleprotocollen maken
regelingen oncontroleerbaar.Samenvattend blijft het subsidiebeheer ministeriebreed een ernstig knelpunt,
ondanks de inspanningen van het ministerie om hier verandering in te brengen.
Om bovenstaande redenen heeft de Algemene Rekenkamer op 8 april jongstleden
bezwaar gemaakt tegen het subsidiebeheer bij het Ministerie van VWS. De minister
heeft hierop een plan van aanpak subsidiebeheer VWS opgesteld. Op basis hiervan
heeft de Algemene Rekenkamer besloten haar bezwaar niet te handhaven (zie
ook § 4.2.3).4.2.3 Bezwaar en bezwaaronderzoekDe Comptabiliteitswet 2001 geeft de Algemene Rekenkamer de mogelijkheid
bezwaar te maken tegen het financieel beheer, het materieelbeheer of de verantwoording
daarover. Dit is het zwaarste instrument dat de Algemene Rekenkamer in kan
zetten om verbeteringen bij een ministerie af te dwingen. Dit gebeurt dus
ook alleen bij hardnekkige, verwijtbare problemen. De eerste stap van de bezwaarprocedure
is het aankondigen en uitvoeren van een bezwaaronderzoek. Daarmee verzamelt
de Algemene Rekenkamer nadere informatie over het onderwerp om daarmee een
eventueel bezwaar te onderbouwen. Soms is een bezwaaronderzoek niet nodig
omdat de informatie uit het reguliere onderzoek voldoende informatie oplevert.
Wordt naar aanleiding van (bezwaar)onderzoek ook daadwerkelijk bezwaar gemaakt,
dan krijgt de minister eerst de gelegenheid een verbeterplan te maken. Is
het verbeterplan onvoldoende dan handhaaft de Algemene Rekenkamer het bezwaar
en geeft daarmee een dringend signaal aan de minister en de Tweede Kamer dat
het ministerie een ernstig probleem onvoldoende oplost. De minister moet vervolgens
aangeven hoe hij het bezwaar teniet zal doen.Bezwaar bij VWS en VROMIn Rijk verantwoord 2003 gaf de Algemene Rekenkamer aan dat ze bezwaar
zou maken tegen het subsidiebeheer van het Ministerie van VWS als zich gedurende
het jaar 2004 geen verbeteringen zouden voordoen. De Algemene Rekenkamer heeft
de ontwikkelingen in het subsidiebeheer gevolgd, en is tot de conclusie gekomen
dat de verbeteringen onvoldoende zijn (zie § 4.2.2). De onvolkomenheid
is nog altijd ernstig. Het Ministerie van VROM kent ernstige en hardnekkige
onvolkomenheden bij de uitvoering van de huursubsidieregeling (zie § 4.2.2).Op 8 april 2004 heeft de Algemene Rekenkamer bezwaar gemaakt tegen de uitvoering van de huursubsidie door het Ministerie van VROM en
het subsidiebeheer van het Ministerie van VWS. Beide ministers hebben een
plan van anapak opgesteld. Dit is voor de Algemene Rekenkamer voldoende om
het bezwaar niet te handhaven.Twee nieuwe bezwaaronderzoekenBij het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van VenW doet
de Algemene Rekenkamer volgend jaar bezwaaronderzoek om te onderzoeken of
bezwaar maken tegen de genoemde onvolkomenheden gerechtvaardigd is. Als de
onvolkomenheden niet of onvoldoende zijn aangepakt, zal de Algemene Rekenkamer
in 2005 bezwaar maken.De Algemene Rekenkamer kwalificeert de uitvoering van het voorschotbeheer
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in de afgelopen jaren als zwak.
Over 2004 stelt zij vast dat het voorschotbeheer ten opzichte van 2003 is
verslechterd. Het percentage fouten en onzekerheden is gestegen. In het bezwaaronderzoek
naar het beheer van voorschotten zal ook een aantal M&O-aspecten worden
meegenomen (de consistentie van wet- en regelgeving, een adequaat voorlichtingsbeleid,
een in opzet en werking goed controlebeleid en een toereikend sanctiebeleid).Het materieelbeheer bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat vertoont
onvolkomenheden. Dit is al zo sinds 1999. Uit het onderzoek van de Algemene
Rekenkamer is gebleken dat het beheer van de financieel kleinere bestanddelen
zoals kantoormeubilair, pc's en mobiele telefoons wisselend van kwaliteit
is. De controle van de financieel grotere bestanddelen zoals technische installaties,
vaartuigen en voertuigen heeft de auditdienst in 2004 niet structureel in
zijn controle betrokken. De Algemene Rekenkamer heeft daardoor geen zicht
of het beheer hiervan op orde is.Mogelijk bezwaar in 2005Op het punt van materieelbeheer bij het Ministerie van Defensie en het
financieel beheer van ITO heeft de Algemene Rekenkamer onvolkomenheden geconstateerd
die zouden kunnen leiden tot het aankondigen van bezwaar in 2005. In deze
gevallen wil de Algemene Rekenkamer nog een jaar de ontwikkelingen volgen
om te zien of de benodigde verbeteringen plaatsvinden. Is dit niet het geval,
dan zal de Algemene Rekenkamer volgend jaar bezwaar overwegen.Omdat er voldoende informatie bekend is over de aard en onderbouwing van
de problematiek verricht de Algemene Rekenkamer hier geen bezwaaronderzoek.Afgewikkelde bezwaaronderzoekenBij twee ministeries zet de Algemene Rekenkamer de vervolgonderzoeken
naar aanleiding van een bezwaar(onderzoek) niet langer voort omdat de onvolkomenheden
zijn opgelost. Het gaat om VROM (Directoraat Generaal Milieu) en Verkeer en
Waterstaat (Bouwdienst Rijkswaterstaat).4.2.4 Baten-lastendienstenBaten-lastendiensten zijn intern verzelfstandigde onderdelen van een ministerie.
Ze vallen volledig onder de ministeriële verantwoordelijkheid en maken
deel uit van de begrotingen en jaarverslagen van de ministers. In begroting
en jaarverslag worden ze als aparte onderdelen gepresenteerd. De departementale
auditdiensten besteden eveneens apart aandacht aan de controle van de baten-lastendiensten.
Hun naam danken baten-lastendiensten aan het feit dat zij een
baten-lastenstelsel voeren, een stelsel van financiële verslaggeving
dat het resultaatgerichte besturingsmodel van de diensten moet ondersteunen.In 2004 telt de rijksdienst 33 baten-lastendiensten. Onvolkomenheden constateert
de Algemene Rekenkamer bij vier diensten: de Rijksgebouwendienst (VROM), de
Centrale Financiën Instellingen (OCW), de Defensie Telematica Organisatie
(Defensie) en de Informatie- en Communicatietechnologie Organisatie (BZK).
Deze laatste onvolkomenheid heeft de Algemene Rekenkamer als ernstig gekwalificeerd
en leidt mogelijk tot het maken van bezwaar in het rjv 2005 (zie § 4.2.3).
De voorgenomen overgang van deze baten-lastendienst naar een nieuwe publiekrechtelijke
status maakt het oplossen van deze hardnekkige onvolkomenheid extra urgent.Het algemene beeld is een grote verbetering in de bedrijfsvoering bij
de baten-lastendiensten. Bij acht departementen is het gelukt de onvolkomenheden
weg te werken. Hier tegenover staan wel twee nieuwe onvolkomenheden, namelijk
die bij Cfi en DTO. Deze laatste organisatie had in 2003 de onvolkomenheden
in de verwervingsfunctie en de aanbestedingen weggewerkt, maar kreeg in 2004
problemen met de materieeladministratie.4.3 Aandachtspunten op rijksniveau4.3.1 Personeel: beheer van uitgaven en administratieDe Algemene Rekenkamer onderzoekt de personele uitgaven en administratiesystemen
jaarlijks in het kader van haar rechtmatigheidsonderzoek. De Algemene Rekenkamer
heeft dit jaar daarnaast een onderzoek gedaan naar de beloning van hogere
rijksambtenaren. Dit heeft zij op verzoek van de minister van BZK gedaan1.In haar rapport bij het jaarverslag 2003 van het Ministerie van OCW maakte
de Algemene Rekenkamer melding van onvolkomenheden in de beloning van hogere
ambtenaren2. Het ministerie liet in een reactie
weten orde op zaken te gaan stellen. Daarnaast verzocht de minister van OCW
de Algemene Rekenkamer om onderzoek te doen naar rechtmatigheid en beheer
van personele uitgaven.Het rapport dat de Algemene Rekenkamer vervolgens opstelde, concludeert
dat de besluitvorming rond personele zaken niet altijd zorgvuldig en transparant
is geweest en dat het beheer onvolkomenheden vertoont3.In mei 2004 besloot de ministerraad dat ook de departementale auditdiensten
op elk departement de bezoldiging van hogere ambtenaren moesten onderzoeken.
De Algemene Rekenkamer onderzocht, naar aanleiding van een verzoek van de
minister van BZK, de beloning van hogere ambtenaren in het begrotingsjaar
2004. In dit onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer van alle ambtenaren met
een bezoldiging in de schalen 16 en hoger van het BBRA verschillende beloningsaspecten
onderzocht, zoals aanstelling en salaris, bewust belonen, diverse toe(s)lagen,
onkostendeclaraties en vergoeding van representatiekosten4.Belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat de beloning van hogere
ambtenaren over het algemeen volgens de regels gebeurt. Op enkele uitzonderingen
na, is er geen sprake van onrechtmatigheden van de beloningen en vergoedingen
met een groot financieel belang5. Wel komen onvolkomenheden
voor in het beheer van de personeelsuitgaven. De ministeries gaan niet altijd
zorgvuldig te werk. Zo ontbreken er nog veel Koninklijke Besluiten en aanstellingsakten
en worden onrechtmatigheden veroorzaakt door onjuiste toepassing van departementale
regelingen voor vergoeding van representatiekosten, en door onzorgvuldige
administratieve verwerking van eenmalige toeslagen.Ministeries kunnen een aanzienlijk deel van de onrechtmatigheden herstellen
door de benodigde documenten op te stellen. De ministeries hebben naar aanleiding
van het onderzoek van hun auditdiensten dat voorafging aan ons onderzoek al
de nodige herstelacties ondernomen.De Algemene Rekenkamer staat positief tegenover het kabinetsvoornemen
om regels te harmoniseren en de auditdiensten gericht te laten controleren6.Gezien de aard van de personele uitgaven en de voorbeeldfunctie die de
overheid daarbij heeft meent de Algemene Rekenkamer dat regels voor beloning
en vergoeding strikt moeten worden nageleefd. Verder dient de interne controle
te verbeteren, opdat onzorgvuldigheden en incidentele fouten tijdig ontdekt
worden en hersteld kunnen worden.Overigens is deze aanbeveling niet alleen relevant als het gaat om de
beloning van de ambtelijke top. Bij het Ministerie van Justitie contstateert
de Algemene Rekenkamer in het Rapport bij het jaarverslag 2004 dat het beheer
van personeelsdossiers en de toepassing van de regelgeving voor belonen bij
salarisschalen 1 tot en met 15 ook onvolkomenheden vertoont.4.3.2 VIR/Informatie- en communicatietechnologieInformatie- en communicatietechnologie (ICT) is een steeds belangrijker
en niet meer weg te denken onderdeel van de hedendaagse bedrijfsvoering, vanwege
het toenemende belang van ICT voor primaire en ondersteunende processen. De
Algemene Rekenkamer heeft de afgelopen jaren dan ook in diverse onderzoeken
aandacht besteed aan ICT. Dit jaar heeft de Algemene Rekenkamer bij de departementen
waar zij vorig jaar een onvolkomenheid in de informatiebeveiliging heeft geconstateerd,
onderzocht wat de huidige stand van zaken is. Verder is geïnventariseerd
of:• departementen een actueel informatieplan plan hebben met daarin
een lange termijn visie van het management op ICT;• departementen een actueel overzicht hebben van de vitale systemen1;• departementen voor de als vitaal aangemerkte systemen de Afhankelijkheids-
& Kwetsbaarheidsanalyses op orde hebben.Informatiebeveiliging (VIR)De Algemene Rekenkamer concludeerde in Rijk verantwoord
2003 dat er tien jaar na de invoering van het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst (VIR) nog steeds geen sprake is van een volledige rijksbrede implementatie
van het VIR. De Algemene Rekenkamer heeft er daarom bij de minister van BZK
(die een coördinerende verantwoordelijkheid heeft voor de informatiebeveiliging
bij het Rijk) op aangedrongen het toezicht op het VIR te verbeteren of het
voorschrift nog eens goed te beoordelen op uitvoerbaarheid en eventueel te
herzien.Naar aanleiding van deze conclusie onderzoekt de minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, die belast is met de coördinerende
taak voor de informatiebeveiliging bij het Rijk, of de constateringen van
de Algemene Rekenkamer breed gedeeld worden. Doel daarvan is om tot een verbetering
van de uitvoering van het VIR te komen.De Algemene Rekenkamer waardeert het dat de minister van BVK het VIR laat
beoordelen op uitvoerbaarheid, en hoopt dat er in 2005 duidelijkheid komt
over de uitvoering van het VIR.In het rechtmatigheidsonderzoek 2003 zijn onvolkomenheden in de informatiebeveiliging
geconstateerd bij zeven departementen (BuiZa, BZK, Financiën, Defensie,
VROM, LNV en VWS). Defensie en LNV hebben in 2004 hun informatiebeveiliging
op een toereikend niveau gebracht. De overige departementen hebben in het
algemeen wel verbeteringen gerealiseerd, maar nog onvoldoende om de onvolkomenheid
weg te nemen.ICT in controlVoor de beheersing van de ICT-voorziening is het van groot belang dat
de ministeries een strategische visie op ICT hebben. Een groot deel van de
departementen beschikt reeds over een actueel informatieplan met een lange
termijn visie van het management op ICT. Tevens is het noodzakelijk dat departementen
een actueel overzicht hebben van hun (vitale) systemen. Dit blijkt niet bij
ieder ministerie het geval. De Afhankelijkheids- & Kwetsbaarheids (A&K)
analyses zijn ook nog niet altijd op orde. Deze zijn in het VIR verplicht
gesteld voor vitale systemen. De Algemene Rekenkamer benadrukt dat het essentieel
is voor de continuïteit van de bedrijfsvoering dat de risicoanalyses
voor de vitale systemen op orde zijn en dat de daaruit voortvloeiende beveiligingsmaatregelen
zijn getroffen.De Algemene Rekenkamer zal in het rechtmatigheidsonderzoek 2005 onderzoeken
in hoeverre ministeries beheerste processen hebben voor de informatie- en
communicatietechnologie in relatie tot de bedrijfsprocessen.5 RIJK IN VERANDERING5.1 InleidingDe overheid verandert. Het kabinet is een omvangrijk hervormingsprogramma
gestart om te komen tot een slagvaardige overheid. De opgelegde taakstellingen
zijn hiervoor een belangrijke financiële prikkel. Op departementen uiten
de hervormingen zich in reorganisaties en herziening of verandering van regelgeving.
Hervormingen komen ook tot uitdrukking in het IBO Regeldruk
en controletoren1. De voorstellen uit
het IBO leiden onder meer tot vermindering van regelgeving en tot wijzigingen
in de verantwoording en controlestructuur.Naar de mening van de Algemene Rekenkamer vragen alle typen veranderingen
om een integrale projectaanpak, waarbij niet alleen de doelen in het zicht
worden gehouden, maar ook de risico's voor de bedrijfsvoering. De Algemene
Rekenkamer vraagt aandacht voor het feit dat grootschalige veranderingen in
de bedrijfsvoering (hoe nuttig en zinvol ook) er niet toe mogen leiden dat
het minimale kwaliteitsniveau van de bedrijfsvoering in gevaar komt tijdens het verandertraject. Dit vraagt om een zorgvuldige
voorbereiding bij de besluitvorming. De risico's voor de bedrijfsvoering moeten
vooraf transparant in kaart gebracht worden. Waar nodig dienen passende beheersingsmaatregelen
genomen te worden.In dit hoofdstuk gaat de Algemene Rekenkamer in op de kansen en aandachtspunten
van twee verandertrajecten voor het functioneren van het Rijk, te weten: de
herinrichting van departementen en de herinrichting van de verantwoording
en controle.5.2 Herinrichting departementenElke organisatieverandering heeft tot doel de taakuitvoering van een organisatie
te verbeteren. In opzet zijn dus alle veranderingen verbeteringen. De praktijk
blijkt echter vaak weerbarstiger dan de plannen. Implementatie en werking
van organisatieveranderingen gaan vaak gepaard met overgangsproblemen en kinderziekten.
Het kost tijd voordat de in gang gezette processen de gewenste effecten sorteren.De uitvoering van beleid wordt tijdens organisatieveranderingen extra
belast. De Algemene Rekenkamer constateert dat bij een aantal departementen
bedrijfsvoering en personeel onder druk zijn komen te staan. Dit leidt bij
diverse departementen tot onvolkomenheden of tot risico's voor de nabije toekomst.5.2.1 VerandertrajectenHet verandertraject Samson bij Defensie trekt
een zware wissel op de hele organisatie. De reorganisatie en daarmee gepaard
gaande onevenwichtigheid in de personele bezetting hebben het financieel beheer
verslechterd. Zo heeft de overdracht van dossiers aan het nieuw opgerichte
Centraal Betaalkantoor Defensie geleid tot zoekgeraakte dossiers. Daarnaast
was er onduidelijkheid over de verdeling van verantwoordelijkheden en ontstonden
hierdoor achterstanden bij betalingen. De reorganisatie is nog in volle gang,
waardoor de zorg bestaat dat 2005 eveneens een moeilijk jaar wordt. Functiewisselingen
hebben ook bij BZK geleid tot knelpunten in het financieel beheer. Bij het
project Leeuwensprong, een reorganisatie van de
ambtelijke structuur, zijn verantwoordelijkheden niet duidelijk belegd. Hierdoor
is de samenwerking tussen DG-controllers, beleidsdirectie en FEZC niet optimaal.
Dit heeft geleid tot onvolkomenheden in het beheer van verplichtingen
en voorschotten. Bij Cfi (OCW) staat de uitvoering van bekostigingsprocessen
onder druk door organisatieveranderingen, taakstelling en de voorbereiden
van grote veranderingen (zoals invoering lumpsum financiering in het primair
onderwijs en de invoering van het onderwijsnummer). In een aantal gevallen
hebben de interne controlemaatregelen niet goed gefunctioneerd, waardoor fouten
zijn gemaakt bij het toekennen en registreren van verplichtingen en het afwikkelen
van voorschotten. Met de bekostiging van de onderwijsinstellingen is een fors
financieel belang gemoeid.5.2.2 Implementatie ICT systemenICT-systemen hebben tot doel een efficiënte bedrijfsvoering te bewerkstelligen.
De overgang op een nieuw systeem gaat vaak gepaard met problemen en een (tijdelijke)
terugval in het beheer. Dat kunnen technische problemen zijn: de nieuwe systemen
voldoen niet aan de verwachtingen of bevatten systeemfouten. Vaak is het echter
zo dat de systemen en de werkwijzen of de organisatiestructuur onvoldoende
op elkaar zijn afgestemd, dan wel dat het personeel nog onvoldoende opgeleid
is om te werken met de nieuwe systemen.P&O2000+/Peoplesoft is het personeelssysteem van Defensie dat in ontwikkeling
is. Dit systeem is tevens de basisadministratie voor andere systemen en managementinformatie.
Door de invoering van dit systeem bestaan er risico's voor de rechtmatigheid
van de uitgaven en integriteit. Dit komt omdat het systeem niet goed functioneert
en omdat de kwaliteit van gegevens in het systeem nog onvoldoende gewaarborgd
is.De nadelige gevolgen van zwakke of verkeerd geïmplementeerde systemen
kunnen ook leiden tot structurele problemen elders in de bedrijfsvoering.
De Algemene Rekenkamer heeft de afgelopen jaren onvolkomenheden geconstateerd
bij de implementatie van het systeem Piramide bij BuiZa. De onvolkomenheden
zijn in 2004 opgelost, maar vastgesteld is dat het systeem nog altijd zorgt
voor problemen in de bedrijfsvoering, zoals bij het genereren van managementinformatie,
de reiskostendeclaraties en het personeelsinformatiesysteem. Tevens hebben
de medewerkers moeite met het hanteren van het systeem en zijn ze vanaf het
begin bezig geweest met het verwerken van grote hoeveelheden wijzigingsverzoeken.Een ander voorbeeld van een groot ICT-project is P-Direkt, de organisatie
waarin de salaris- en personeelsadministratie van de departementen in de toekomst
wordt ondergebracht. Het project P-Direkt zal volgens de Algemene Rekenkamer
na implementatie kunnen bijdragen aan een beter tot stand komen van beloningsbeslissingen
en dus aan het voorkomen van onrechtmatigheden en onvolkomenheden in het beheer.De implementatie is een complexe operatie met een omvangrijke automatiseringscomponent
en substantiële personele gevolgen. Er is feitelijk te weinig tijd om
het systeem volgens de oorspronkelijke planning in te voeren. Het operationeel
worden van P-Direkt is inmiddels één jaar uitgesteld, tot 1 januari
2007. De voorgenomen reorganisaties binnen de ministeries die gepaard gaan
met de oprichting van P-Direkt, ondervinden eveneens vertraging. Nu P-Direkt
met een jaar is uitgesteld kan deze tijd mede gebruikt worden om systemen
te testen en zo nodig aanpassingen te doen.Verandering van takenVerschillende departementen krijgen nieuwe taken overgedragen of stoten
juist taken af. In beide gevallen is het zaak de continuïteit van het beheer te bewaken. De Algemene Rekenkamer wijst erop dat dossiers
zoveel mogelijk «schoon» dat wil zeggen zonder noemenswaardige
onvolkomenheden moeten worden overgedragen om niet een andere organisatie
met problemen op te zadelen. Daarnaast is het belangrijk dat er over de verantwoordelijkheidsverdeling
in de nieuwe situatie heldere afspraken worden gemaakt. Dit geldt zowel voor
taken die buiten de rijksoverheid worden geplaatst als ook voor taakoverdrachten
binnen de rijksdienst.Een aantal belangrijke veranderingen speelt zich af bij de Belastingdienst
(Ministerie van Financiën). Dit jaar heeft de Belastingdienst voor het
eerst het BTW-compensatiefonds gecontroleerd. Deze nieuwe taak vergt de nodige
inspanning van de Belastingdienst. Daarbij komt dat de bedrijfsvoering van
de Belastingdienst onder druk staat door taakstellingen en nieuwe taken. De
Belastingdienst gaat per 1 januari 2006 de heffing en inning van werkgeverspremies
verzorgen (in plaats van het UWV)1, en krijgt
te maken met grote projecten waaronder de voorbereiding op elektronische belastingaangifte.
Bijzondere aandacht verdient de overgang van de uitvoering van de huursubsidieregeling
naar de Belastingdienst per 1 januari 2006. Dit betekent een aanzienlijke
taakuitbreiding voor de Belastingdienst. Het risico bestaat bovendien dat
de huidige knelpunten in de uitvoering van het controlebeleid van de huursubsidie
bij VROM worden overgedragen aan de Belastingdienst. De Algemene Rekenkamer
vraagt aandacht om in het sterk veranderende taakgebied van de Belastingdienst
het beheer ordelijk te houden.Bij het Ministerie van BZK zullen de taken van ITO per 1 januari
2006 niet meer onder de directe verantwoordelijkheid van het ministerie vallen.
De taken worden overgedragen aan een nieuwe publiekrechtelijke organisatie.
De Algemene Rekenkamer constateert al enige jaren ernstige onvolkomenheden
in het beheer van ITO. Door de geringe aandacht voor beheer en door capaciteitsproblemen
in de financiële kolom zijn verbeteringen tot nu toe uitgebleven. Er
bestaat dus het risico dat de problemen worden overgedragen.Een aantal andere organisatieveranderingen heeft niet zozeer te maken
met het overnemen van taken van buiten de organisatie, maar met een interne
herschikking. Het is de Algemene Rekenkamer opgevallen dat verschillende departementen
taken centraal gaan uitvoeren om efficiëntiewinst te behalen. Bij VROM
en Defensie moeten centralisatie en standaardisatie van bedrijfsvoeringsprocessen
leiden tot betere en efficiëntere bedrijfsvoering. Dit is in 2004 nog
niet gelukt. Integendeel. Door de centralisatie is de financiële bedrijfsvoering
ernstig verstoord waardoor het beheer van beide ministeries moeilijk controleerbaar
was en er fouten zijn gemaakt. Door personele verandering is verder veel kennis
over procedures verloren gegaan.5.2.3 Financiële functie onder drukDe financiële functie komt bij organisatieveranderingen vaak onder
druk te staan, zeker als deze gepaard gaan met volumetaakstellingen. Dit bleek
hierboven al bij VROM, Defensie, BZK en OCW(Cfi). Onder financiële functie
verstaat de Algemene Rekenkamer de organisatorische voorzieningen die zorgdragen
voor een goed financieel beheer, zoals organisatie van begrotingsvoorbereiding,
-uitvoering en -verantwoording, interne regelgeving (AO/IC), controle op taakuitvoering,
sturing, beheersing en informatievoorziening. Om een organisatie te beheersen
is een goed functionerende financiële functie noodzakelijk. Druk op de
financiële functie is bij veranderingen extra risicovol. Dit komt doordat
de financiële functie juist de organisatorische kant van
de veranderingen in goede banen moet leiden. Als dat onvoldoende gebeurt,
ontstaan naast het risico dat de beleidsdoelstellingen niet worden bereikt,
ook rechtmatigheids- en beheersrisico's.Naast de reeds genoemde departementen hebben ook EZ en VenW te maken met
druk op de financiële functie. Door reorganisatie bij Rijkswaterstaat
en het vertrek van personeelsleden is de uitvoering van het controlebeleid
van de Gebundelde Doeluitkering in 2004 ernstig tekortgeschoten. Hierdoor
zijn grote achterstanden ontstaan in de beoordeling van verantwoordingsstukken.
Bij EZ is de financiële functie onder druk komen te staan bij bijvoorbeeld
P&O en I&A. De inzet die nodig was voor het doorvoeren van veranderingen
en aansluiting op P-Direkt, is ten koste gegaan van de aandacht voor de bedrijfsvoering.
Dit is mede oorzaak van fouten in de salarisadministratie.5.3 Herinrichting verantwoording en controleIn het kabinetsstandpunt over het IBO regeldruk en
controletoren doet het kabinet voorstellen om te komen tot een resultaatgerichte,
doelmatige en rechtmatige overheid. De voorstellen zullen leiden tot veranderingen
in het proces van begroten en verantwoorden van de departementen.De Algemene Rekenkamer beschouwt het wetgevingsproces van de begrotingscyclus
als het fundament van het budgetrecht van de Tweede Kamer, omdat de Tweede
Kamer in begrotingswet en slotwet de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen
(op artikelniveau) autoriseert.5.3.1 Fundament op ordeDe Algemene Rekenkamer heeft op 24 februari 2005 gereageerd op het
kabinetsstandpunt over het IBO Regeldruk en controletoren. Belangrijkste punt in haar reactie was dat zij vreesde dat de Tweede
Kamer haar budgetrecht niet goed meer zou kunnen uitoefenen door enkele voorstellen
in het kabinetsstandpunt. De minister van Financiën heeft, namens het
kabinet, de vrees van de Algemene Rekenkamer weggenomen door het standpunt
vervolgens, op verzoek van de Tweede Kamer, aan te scherpen en te verduidelijken.
Hij heeft volgens de Algemene Rekenkamer het budgetrecht van de Tweede Kamer
geborgd door op de eerste plaats te bepalen dat:– ministers verantwoordelijk zijn voor de rechtmatigheid per begrotingsartikel,– de controle ook op het niveau van het begrotingsartikel moet plaatsvinden.Het kabinet heeft het fundament versterkt door expliciet vast te leggen
dat de minister verantwoordelijk is voor de rechtmatigheid. Het kabinet legt
daarmee de verantwoordelijkheid daar waar zij hoort.Met het IBO heeft het kabinet aangegeven een eenduidige definitie van
rechtmatigheid vast te leggen in de CW 2001. Dit zal verschillen in de uitgangspunten
voor de oordeelsvorming tussen de departementale leiding, de auditdiensten
en de Algemene Rekenkamer in de toekomst voorkomen.De Algemene Rekenkamer onderschrijft verder het streven van het kabinet
om de regeldruk te verminderen en de controlelast te verlichten. Dit kan volgens
de Algemene Rekenkamer op drie manieren: minder regels, beter uitvoerbare
regels en kwalitatief betere regels.De Algemene Rekenkamer beveelt het kabinet aan om de bestaande wet- en
regelgeving tegen het licht te houden en waar nodig te uniformeren en te harmoniseren.5.3.2 Risicoanalyse als basis van management en van controleDe minister is verantwoordelijk voor het realiseren van zijn beleidsdoelstellingen
binnen het geautoriseerde budget. Het risico dat hij zijn beleidsdoelstellingen
niet realiseert of dat hij niet juist met het geautoriseerde budget omgaat,
dient hij binnen aanvaardbare tolerantiegrenzen te houden. Dit vereist een
goed risicomanagement door de departementale leiding. Risicomanagement bevat
de volgende stappen: het identificeren van risico's (risicobeoordeling), het
treffen van benodigde beheersingsmaatregelen en tenslotte het bewaken dat
de getroffen maatregelen ook werken1. Een goed
en adequaat management-control-systeem betekent dus zowel het signaleren van
problemen als ook het nemen van maatregelen.De minister zet instrumenten in voor het bereiken van zijn beleidsdoelstellingen.
Hierbij kan gedacht worden aan wet- en regelgeving, decentralisatie, publiek-private
samenwerking, overleg en voorlichting. Aan de keuze en inzet van deze instrumenten
zijn risico's verbonden die het bereiken van de beleidsdoelstellingen kunnen
belemmeren. Zo kan onduidelijke regelgeving leiden tot problemen in de uitvoering
(uitvoering is strijdig met het doel van de wet/de regel). Verder kan het
op afstand zetten van (de uitvoering van) taken voor problemen zorgen indien
het toezicht en de controle niet goed is ingericht. Het management moet zich
bewust zijn van deze risico's.Ook departementale auditdiensten voeren vanuit hun eigen verantwoordelijkheid
risicoanalyses uit. Deze risicoanalyses dienen echter een ander doel dan de
risicoanalyse van het management. Door risicoanalyse beperkt de controleur
(zowel de departementale auditdienst als de Algemene Rekenkamer) het risico
dat:– hij onjuiste uitspraken doet over de kwaliteit van de bedrijfsvoering
en informatie in het jaarverslag;– zijn onderzoek falen in de uitvoering (door departement) niet
aan het licht brengt.Dit risico wordt aangeduid als het audit- of controlerisico.De controleur hanteert bij het inrichten van zijn controlewerkzaamheden
de uitkomsten van zijn risicoanalyse. Hierdoor kan de controleur zijn werkzaamheden
differentiëren al naar gelang de resultaten van zijn risicoanalyse. Dit
omdat de controleur bij zijn risicoanalyse de veronderstelling hanteert dat
hij een laag aantal fouten zal vinden als de risico-inschatting laag is, en
een hoog aantal fouten als de risico-inschatting hoog is. Op basis hiervan
plant de controleur zijn werkzaamheden.Risicoanalyse door het management gaat over de risico's dat het management
beleidsdoelstellingen niet bereikt, of dat ze bereikt worden op een onrechtmatige
of ondoelmatige wijze. Auditdiensten kunnen de risicoanalyse van het management
ondersteunen met hun expertise. Verder betrekken auditdiensten de risicoanalyse
van het management bij hun eigen risicoanalyse. De Algemene Rekenkamer is
dan ook van mening dat de risicoanalyse van de auditdienst nooit in de plaats
kan komen van die van het management en vice versa, omdat de doelstelling
en invalshoek van beide risicoanalyses verschillen.5.3.3 Slimmer inzetten van controleRisicogeörienteerde auditDe minister van Financiën stelt in zijn brief aan de Tweede Kamer
duidelijk dat de wetgever bepaalt welke zaken zo essentieel zijn dat ze in
wet- en regelgeving moeten worden vastgelegd1.
Voor de controle (departementale auditdiensten en de Algemene Rekenkamer)
geldt voor wat betreft de rechtmatigheid dan ook dat de wet uitgangspunt is
waarbij geldt «wet=wet» en «fout=fout».De Algemene Rekenkamer ondersteunt deze lijn, maar vraagt daarbij wel
aandacht voor het toepassen van de risicogeoriënteerde audit. Het toepassen
van risicoanalyse bij het inrichten van controlewerkzaamheden kan er toe leiden
dat bepaalde (deel)processen ten onrechte onderbelicht blijven, omdat bijvoorbeeld
het financieel belang gering is. De controleur die in zijn risicoanalyse het
financieel belang sterk laat meewegen, zal zo'n (deel)proces dan mogelijk
onvoldoende controleren. Voorbeeld hiervan is de controle op de personele
uitgaven. De personele uitgaven maken doorgaans maar een klein deel uit van
de totale uitgaven van een departement. Hoewel de personele uitgaven een groot
deel van de apparaatsuitgaven uitmaken, vormen zij een geringe geldstroom
in vergelijking met de programmauitgaven van een departement. Een auditdienst
die het financieel belang zwaar laat wegen bij zijn risicoanalyse, zal dan
ook weinig aandacht besteden aan personele uitgaven. De bevindingen in de
rapporten tonen aan dat dat niet altijd terecht is. De Algemene Rekenkamer
is dan ook van mening dat departementale auditdiensten in hun risicoanalyses
naast financieel belang ook nadrukkelijk andere criteria mee zouden moeten
wegen. Het nieuwe Handboek Auditing Rijksoverheid voorziet hierin.Vermindering van regelsIn de komende jaren zullen ministeries de geldende regelgeving nog eens
kritisch doorlichten. Dit zal leiden tot mogelijk minder regels en daardoor
tot een lagere controledruk. Dit kan er ook toe leiden dat er voor bepaalde
regels overgangsperioden zullen komen: de regel is nog steeds van kracht,
maar het is wel al duidelijk dat hij gaat veranderen. In voorkomende gevallen
zal de Algemene Rekenkamer individueel bepalen welke consequenties dit heeft
voor haar controle en oordeelsvorming.Single audit vraagt om reviewbeleidHet kabinet heeft het principe van single audit herbevestigd en aangegeven
er een nieuwe impuls aan te geven. De minister dient altijd redelijke zekerheid
te verkrijgen over de rechtmatigheid van geld dat vanuit de rijksoverheid
decentraal wordt besteed.Dit geldt ook voor specifieke uitkeringen, geld dat vanuit de rijksoverheid
naar lagere overheden zoals provincies en gemeenten gaat. Single audit en
single information houden in dat er één verantwoording en één
accountantsverklaring nodig zijn. In dit verband is de verantwoording over
de rechtmatigheid zoals die zich nu bij lagere overheden ontwikkelt een belangwekkende
ontwikkeling. Ook hier blijkt dat de materie weerbarstig is. Het hanteren
van een uniform rechtmatigheidsbegrip moet ertoe leiden dat single audit mogelijk
is. De gemeentelijke en provinciale accountants zijn momenteel bezig om in
hun controle het rechtmatigheidsaspect te betrekken. Pas als dit over de volle
breedte is gelukt, kan het reviewbeleid van de minister daar optimaal gebruik
van maken.Naast het reviewbeleid van de minister, dat veelal door een beleidsdirectie
wordt vormgegeven, kent de DAD zijn eigen verantwoordelijkheid. De DAD
moet vanuit zijn verantwoordelijkheid om het jaarverslag van de minister goed
te keuren ook reviews uitvoeren. Hij maakt daarbij ook gebruik van bevindingen
van andere auditors.De minister van Financiën vermeldt in het Financieel Jaarverslag
van het Rijk 2004 een aantal acties op dit punt. Zo wordt er een wettelijke
regeling voorbereid voor het houden van reviews en het maken van kopieën
van dossiers van openbare accountantskantoren. Het kabinet schept hiermee
de randvoorwaarden voor het uitvoeren van reviews.6 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER6.1 Reactie ministerDe minister van Financiën heeft op 11 mei 2005 gereageerd op
het rapport Rijk verantwoord 2004. Hieronder volgt
de integrale tekst van zijn reactie. De reactie is ook te vinden op de website
van de Algemene Rekenkamer, www.rekenkamer.nl.«Hierbij doe ik u mijn reactie toekomen op het rapport Rijk Verantwoord
2004InleidingHet verheugt mij te constateren dat tussen u en mij veel punten van overeenstemming
bestaan op het terrein van de ontwikkeling van de bedrijfsvoering bij het
Rijk. Evenals u, merk ik op dat het afgelopen jaar de bedrijfsvoering verder
is verbeterd en dat de bedrijfsvoerings- en beleidsinformatie over het algemeen
deugdelijk tot stand is gekomen. Ook bestaat overeenstemming over de in de
kabinetsreactie IBO regeldruk en controletoren opgenomen lijn. Daarnaast constateer
ik dat op een aantal punten toch verschillen zichtbaar zijn. Op de belangrijkste
verschilpunten ga ik in deze reactie in.RechtmatigheidDe rechtmatigheid van de uitgaven bij de rijksoverheid is al jaren op
een hoog niveau (meer dan 99%). U constateert in uw rapport dat ook voor 2004
de tolerantiegrenzen van 1% voor fouten en 3% voor onzekerheden niet worden
overschreden. Hiermee komt ook voor 2004 het rechtmatigheidspercentage ruim
boven de 99%. In uw rapport worden fouten (onrechtmatigheden) en onzekerheden
apart gepresenteerd. Ik onderschrijf deze presentatie.Het door u opgenomen sterk gestegen percentage onzekerheden in de uitgaven
bedraagt voor 2004 1,08% en bevat voor 0,81% de door u als onzeker aangemerkte
uitgaven inzake het BTW-compensatiefonds. Wanneer deze post, die naar mijn
mening ten onrechte als onzeker is aangemerkt, uit dit percentage wordt verwijderd,
is er geen sprake van een achteruitgang, maar van een vooruitgang met 0,24%.Ik wijs u op het feit dat het bij het BTW-compensatiefonds gaat om een
nieuw fonds waarbij een meer dan gemiddelde controle-inspanning heeft plaatsgevonden.
Dit alles wordt gemeld in het jaarverslag BTW-compensatiefonds. Bovendien
baseert u zich in uw bevindingen niet op de Wet op het BTW-compensatiefonds
en de bij belastingontvangsten gebruikelijke controlesystematiek. Navolgend
licht ik dit nader toe. Voor een uitgebreidere toelichting verwijs ik naar
mijn bestuurlijke reactie op uw rapport bij het Jaarverslag 2004 BTW-compensatiefonds.Uit een oogpunt van eenvoud en efficiency is ervoor gekozen de Wet op
het BTW-compensatiefonds in belangrijke mate aan te laten sluiten bij het
systeem van heffing van omzetbelasting in de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
Dit is destijds ook zo geaccordeerd door de Tweede Kamer. De wettelijke controletermijn
loopt dus tot en met 2008. Daarmee staat uw redeneerlijn, waarbij u afwijkt
van de wet op het BTW-compensatiefonds, ook op gespannen voet met de eerder
genoemde brief van 9 maart die inhoudelijk met u is afgestemd. In deze
brief is aangegeven dat voor de bepaling van de rechtmatigheid door de auditdienst
«wet=wet» en «fout=fout» geldt. Opmerkelijk is dat
u geen aanleiding heeft gezien om dit controlebeleid ter discussie
te stellen en heeft vastgesteld dat het jaarverslag BTW-compensatiefonds 2003
voldoet aan de eisen van de Comptabiliteitswet. Ook in de ambtelijke Secretarisbrief
van november 2004 slaat de AR geen alarm.Door de Belastingdienst is een flinke controle-inspanning geleverd: 13
vooronderzoeken, 37 haalbaarheidsonderzoeken en vervolgens op basis van risicoafweging
een verdere uitbreiding van de controle, hetgeen ook in het jaarverslag is
verantwoord. Voor 2005 zijn gespreid overigens over de massa (mede op uw instigatie),
circa 65 onderzoeken gepland bij gemeenten en provincies. Deze zijn met name
ook van belang voor de bepaling van het definitieve uitnamebedrag uit het
gemeente- en provinciefonds (onderdeel van de nacalculatie). Daarmee vindt
een fors deel van de controles plaats in de jaren 2004 en 2005, daar waar
wettelijk de controletermijn tot en met 2008 loopt. Afhankelijk van de precieze
samenstelling van de steekproef zal eind 2005 circa 50% van de uitgaven zijn
gecontroleerd. Daarmee krijgt deze nieuwe activiteit van de Belastingdienst
vergeleken met de reguliere belastingmiddelen in het beginstadium veel aandacht.Ik betreur het bovendien dat zo'n groot bedrag onzeker wordt verklaard
zonder dat daarvoor een argumentatie is aangegeven. De wet schrijft immers
voor dat iedere gemeente en provincie recht heeft op een minimumuitkering
(circa 70% van totaal). Zou dat bedrag worden afgetrokken van de huidige berekeningswijze
dan zou een onzekerheid van 300 à 400 miljoen resteren in plaats van
de huidige 1,3 miljard euro. BedrijfsvoeringU constateert dat in 2004 net als in 2003 sprake is van verbetering in
de bedrijfsvoering bij de departementen. Ook de bedrijfsvoering bij de baten-lastendiensten
laat een grote verbetering zien. Het aantal onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
is gedaald van 83 naar 69. Ook het aantal ernstige onvolkomenheden is gedaald
van 8 naar 6. Dit alles verheugt mij, zeker wanneer deze verbeteringen worden
geplaatst in het licht van de lopende verander-trajecten bij de departementen.Bekend feit is dat grootschalige verandertrajecten risico's met zich mee
brengen voor de bedrijfsvoering en vaak een tijdelijke terugval in het financieel
beheer laten zien. De winkel moet nu eenmaal open blijven tijdens de verbouwing
en een verbouwing levert altijd veel stof op. De door u geconstateerde ernstige
onvolkomenheden moeten ook mede in dit licht worden beschouwd. Bij alle departementen
waar zich ernstige onvolkomenheden voordoen is in meer of mindere mate sprake
van een veranderingstraject zoals een reorganisatie of implementatie van een
ICT-systeem, waarbij vooraf een terugval in het financieel beheer als niet
te voorkomen is beschouwd.Zoals u terecht opmerkt, vragen veranderingstrajecten een zorgvuldige
voorbereiding. Vooraf moeten door de departementen de risico's transparant
in kaart worden gebracht. Waar nodig dienen, vooraf maar ook tijdens het traject,
passende beheersingsmaatregelen genomen te worden, en moet monitoring plaatsvinden
via de departementale management control systemen.U heeft dit jaar onderzoek gedaan naar de beloning van hogere rijksambtenaren
in het begrotingsjaar 2004. Ik ben verheugd dat u concludeert dat de beloning
van hogere ambtenaren over het algemeen volgens de regels gebeurt en dat er
geen sprake is van onrechtmatigheden van de beloningen en vergoedingen
met een groot financieel belang. Dit betekent dat de conclusies uit het onderzoek
dat de auditdiensten bij de departementen hebben uitgevoerd worden onderschreven.
Het kabinet voelt zich gesteund door uw positieve oordeel over de beleidsvoornemens
van het kabinet naar aanleiding van het onderzoek van de auditdiensten,namelijk
het harmoniseren van regels en gerichte controles door auditdiensten.Rijk in veranderingIBO Regeldruk en controletorenIn het kabinetsstandpunt IBO regeldruk en controletoren doet het kabinet
voorstellen om te komen tot meer doelmatigheid met behoud van de hoge rechtmatigheid.
Het kabinet is het met u eens dat het proces van begroten en verantwoorden
belangrijk is als fundament voor het budgetrecht van de Tweede Kamer. In de
brief van 9 maart is daarom uitgelegd dat door het opnemen van rechtmatigheid
in de bedrijfsvoeringsparagraaf de verantwoordelijkheid voor de rechtmatigheid
nadrukkelijker bij de minister komt te liggen. Concreet betekent dit dat de
minister onrechtmatigheden boven de tolerantiegrens op artikelniveau moet
toelichten en de verbetermaatregelen moet benoemen. Dit geeft extra informatie
voor de Tweede Kamer. De controlebevindingen van de auditdienst op begrotingsartikelniveau
zullen net zoals in de huidige situatie aan u worden aangeleverd. Het kabinet
is blij dat de aanvullende brief van 9 maart 2005 uw volledige instemming
heeft en dat met deze brief bij u de overtuiging is ontstaan dat met de voorstellen
van het kabinet het budgetrecht van de Tweede Kamer geenszins wordt aangetast.In de bedrijfsvoeringsparagrafen van de jaarverslagen van de departementen
wordt ingegaan op de belangrijkste knelpunten en risico's en de genomen maatregelen.
Deze bedrijfsvoeringsparagraaf vormt een uitzonderingsrapportage en is vormvrij.
De mededeling bedrijfsvoering heeft een facultatief karakter. In de toekomst
zal dit zo blijven. Wel worden vanaf 2006 als uitwerking van het IBO
regeldruk en controletoren de departementen verplicht in te gaan op de thema's
financieel en materieelbeheer en rechtmatigheid.De mate waarin de knelpunten en risico's bij het (top)management bekend
zijn, actief worden gemonitord en indien nodig (aanvullende) beheersmaatregelen
worden getroffen, vormt het criterium om te bepalen of een departement al
dan niet «in control» is. Wanneer in de toekomst door de departementen
kwalitatief goed invulling wordt gegeven aan de bedrijfsvoeringparagraaf –
en de huidige bedrijfsvoeringsparagrafen zijn, zoals u ook constateert een
goede ontwikkeling in die richting – vormen deze paragrafen samen met
de onderliggende departementale informatie een voldoende basis voor het totaalbeeld
van de minister van Financiën in het Financieel Jaarverslag van het Rijk.
Een verplichte mededeling bedrijfsvoering is daarbij niet noodzakelijk.Single audit en single informationIn het kabinetsstandpunt IBO regeldruk en controletoren is als uitgangspunt
single information en single audit genomen. In de brief van 9 maart 2005
heb ik reeds aangegeven dat het concept van single audit niet nieuw is. In
de praktijk is het concept van single audit echter nog niet voldoende ingevoerd.
Onderdeel van het beleid op dit punt is dat de eisen en verwachtingen ten
aanzien van de verantwoording en de controle transparant worden aangegeven.
Bovendien wordt per beleidsterrein bezien welke kwaliteitswaarborgen in het
systeem van single information en single audit moeten worden opgenomen, en
in welke mate het houden van reviews noodzakelijk is. Zowel de
rijksoverheid als de instellingsaccountants spannen zich in om het systeem
van single information en single audit nog beter te laten functioneren. Naar
aanleiding van de reviewbevindingen uit het controlejaar 2003–2004 is
een aantal vervolgacties ondernomen. Allereerst wordt door het kabinet een
wettelijke regeling voorbereid voor het houden van reviews en het maken van
kopieën van dossiers van openbare accountantskantoren. Daarnaast is een
periodiek overleg ingesteld tussen de departementale auditdiensten, het Nivra
en de openbare accountantskantoren. Hierin worden de ervaringen met controleprotocollen
en reviewbevindingen besproken. In 2005 zal aandacht worden besteed aan het
aantal te houden reviews en de selectie van reviews.Naar aanleiding van de motie Douma zal de Tweede Kamer binnenkort uitgebreider
worden geïnformeerd over de wijze waarop het kabinet invulling geeft
aan het concept van single information en single audit. Risicogeoriënteerde auditReeds vele jaren worden de audits van de departementale auditdiensten
uitgevoerd op basis van een risicogeoriënteerde controleaanpak. Reeds
in het eerste Handboek Controle DAD's uit 1990 was sprake van een op risicoanalyse
gebaseerde aanpak, waarbij niet alleen financieel belang, maar ook andere
risicofactoren worden meegewogen.De werkzaamheden van een DAD in het kader van de wettelijke accountants-controle
worden in ieder geval zodanig uitgevoerd, dat sprake is van een deugdelijke
grondslag voor het kunnen afgeven van de accountantsverklaring bij de verantwoording
als geheel. Daarenboven doet de DAD extra werkzaamheden ten behoeve van de
controle op begrotingsartikelniveau conform de bestaande afspraken. Ten aanzien
van de extra capaciteit die ingezet wordt om aanvullende audits te verrichten
speelt de risico-analyse van de departementsleiding een zwaarwegende rol bij
de keuze van de auditobjecten.BeleidsinformatieIn «Rijk verantwoord 2004» neemt u een aantal conclusies over
van het rapport over de «Staat van de beleidsinformatie» van 18 mei
2005. Voor een volledige reactie van het kabinet verwijs ik naar de bestuurlijke
reactie op het rapport zelf. Toch wil ik nog kort ingaan op een aantal punten.Het kabinet is verheugd dat u positief bent over het initiatief om in
het Financieel Jaarverslag Rijk expliciet verantwoording af te leggen over
de speerpunten van beleid. De Miljoenennota en het Financieel jaarverslag
van het Rijk bieden volgens u deTweede Kamer nauwelijks inzicht in de middelen
die met de speerpunten van beleid zijn gemoeid. De oorzaak hiervan is dat
de door het kabinet geselecteerde speerpunten van beleid niet altijd aansluiten
bij de departementale begrotingsindeling. Autorisatie en controle van ingezette
middelen vindt plaats via de departementale begrotingen en jaarverslagen.
Dit zal in de toekomst niet veranderen.U constateert dat de bruikbaarheid van de beleidsinformatie in de jaarverslagen
nog beperkt is. Het kabinet is met u eens dat om te komen tot verdere verbeteringen
van VBTB nog veel stappen dienen te worden gezet. Deze stappen zijn beschreven
in het kabinetstandpunt bij de VBTB-evaluatie en in mijn brief van 9 maart
2005. De eerste stap is dat ik binnenkort – geïnspireerd door het
overleg met de Tweede Kamer alsmede de motie Douma – met alle individuele
ministers zal kijken naar de doelformuleringen van de begrotingsartikelen
en mogelijke outcome- en prestatie-indicatoren. De basisgedachte daarbij blijft
om gegevens over outcome op te nemen, maar dat het mogelijk moet zijn om hier
van af te wijken. Indien zinvolle en relevante gegevens over
outcome niet kunnen worden opgenomen informeert een minister de Kamer met
een brief (op basis van «comply or explain») voorafgaande aan
de begroting. Deze werkwijze versterkt het budgetrecht van de Kamer.Over de aanbevelingen op het punt van de controle van de totstandkoming
van de niet-financiële informatie wil ik opmerken dat op dit punt heldere
afspraken zijn gemaakt die zijn vastgelegd in mijn brief van 9 maart,
waarover met u overeenstemming bestaat. De afspraken houden in dat aan het
opnemen van beleidsinformatie bepaalde voorwaarden worden gesteld. Daarnaast
zal de departementale auditdienst ten aanzien van de betrouwbaarheid van deze
beleidsinformatie in het jaarverslag alleen de volgende aspecten controleren:• de totstandkoming van de beleidsinformatie.Daarbij is afgesproken dat in plaats van de kwaliteitseisen in de RPE
de ordelijkheid, controleerbaarheid en de deugdelijkheid van het proces van
totstandkoming van de beleidsinformatie worden beoordeeld. Er is sprake van
ordelijk, controleerbaar en deugdelijk totstandkomen van beleidsinformatie,
indien de verantwoordelijkheden en bevoegdheden goed in het proces zijn belegd
en het proces achteraf reconstrueerbaar is. Voorts dient de informatie die
als uitkomst van het proces wordt opgeleverd op volledige en juiste wijze
in de verantwoording te worden opgenomen;• de nakoming van de afspraken met de Tweede Kamer;• de niet-strijdigheid met financiële informatie.Deze werkzaamheden leiden tot een rapport van bevindingen van de auditdienst
waarin de uitkomsten van de beoordeling van het proces van totstandkoming
van de niet-financiële informatie wordt vastgelegd. Ik beschouw de bovenstaande
lijn als een invulling van de motie Mastwijk.U oordeelt overwegend positief over de deugdelijkheid van de totstandkoming
van de beleidsinformatie. Geconstateerd wordt dat de meeste departementale
auditdiensten in hun controleprogramma via de controle op de totstandkoming
van beleidsinformatie structurele aandacht geven aan de betrouwbaarheid van
de beleidsinformatie. Om misverstanden te voorkomen benadrukt het kabinet
dat het hier gaat om de controle van de waarborgen in het totstandkomingsproces
en niet om de inhoudelijke toets van de beleidsinformatie.»6.2 Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer heeft met belangstelling kennis genomen van de
reactie van de minister van Financiën.RechtmatigheidDe minister van Financien constateert dat voor 2004 het rechtmatigheidspercentage
op Rijksniveau uitkomt boven de 99%. Deze uitspraak over de rechtmatigheid
komt voor rekening van de minister van Financiën. De Algemene Rekenkamer
constateert namelijk naast een foutpercentage van 0,1% ook onzekerheden over
de rechtmatigheid (van de uitgaven) van in totaal 1,1%. Dat de Algemene Rekenkamer
«onzekerheid» constateert, betekent niet dat er sprake is van
onrechtmatigheden, maar dat zij niet heeft kunnen vaststellen of de (financiële)
informatie juist is. Zij kan daarom niet met redelijke zekerheid stellen dat
er sprake is van (meer dan) 99% rechtmatigheid.De Algemene Rekenkamer blijft bij haar mening dat zij onzekerheid heeft
over de rechtmatigheid van de uitgaven van het BTW-compensatiefonds.Voor een uitgebreide onderbouwing van deze mening verwijst zij naar het
rapport bij het jaarverslag van het BTW-compensatiefonds. Omdat de minister
in zijn reactie op Rijk verantwoord 2004 zelf
uitgebreid ingaat op de argumentatie, volgt hier een korte toelichting waarom
de Algemene Rekenkamer het oordeel «onzekerheid» geeft.De minister is van mening dat de Algemene Rekenkamer de uitgaven van het
BTW-compensatiefonds ten onrechte als onzeker aanmerkt. Dit is opmerkelijk
omdat hij in het Jaarverslag 2004 van het BTW-compensatiefonds wel degelijk
heeft aangegeven dat er sprake is van een onzekerheid in de uitgaven.De Algemene Rekenkamer heeft tot taak om een oordeel te geven over de
rechtmatigheid van de uitgaven in het begrotingsjaar 2004 van het BTW-compensatiefonds.
Zij kan echter geen uitspraak doen over de rechtmatigheid van de verantwoorde
uitgaven van het BTW-compensatiefonds, enerzijds vanwege de controlesystematiek
die de minister van Financiën heeft gekozen en die de Tweede Kamer heeft
geaccordeerd. Dit is een systematiek met een controleperiode van 5 jaar én
waarbij voorschotten voorafgaand aan de controle worden afgerekend. Anderzijds
kan de Algemene Rekenkamer geen zekerheid geven over de rechtmatigheid omdat
de Belastingdienst door de opstartfase nog geen scherp zicht heeft op de risico's.De Algemene Rekenkamer benadrukt dat er hier geen sprake is van onrechtmatigheden,
maar van onzekerheden. Haar redeneerlijn is in overeenstemming met de brief IBO Regeldruk en Controletoren aan de Tweede Kamer waarin
het belang van zekerheid over de rechtmatigheid op artikelniveau wordt benadrukt.De Algemene Rekenkamer heeft niet eerder opmerkingen gemaakt over de (onzekerheid
van de) rechtmatigheid van de uitgaven ten laste van het BTW-compensatiefonds
omdat het fonds in 2003 nieuw was en er toen alleen voorschotten zijn verstrekt.
De rechtmatigheidsrisico's van voorschotten zijn beperkt. De Belastingdienst
heeft het controlebeleid van het BTW-compensatiefonds op 1 oktober 2004
vastgesteld. Eerder onderzoek was derhalve niet doelmatig.De Algemene Rekenkamer is met de minister van mening dat de minimumuitkering,
die onderdeel uitmaakt van het totaal aan uitgaven, lagere rechtmatigheidsrisico's
kent dan de rest van de massa. Omdat de Belastingdienst ook fouten heeft aangetroffen
in de minimumuitkering is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat er vooralsnog
onvoldoende onderbouwing is voor de stelling van de minister dat de onzekerheid
rond de 300 à 400 miljoen euro ligt, in plaats van op 1 350 miljoen
euro. Omdat het BTW-compensatiefonds een «jong» begrotingsfonds
is en de Algemene Rekenkamer voorziet dat de komende jaren het controleprobleem
niet vanzelf kan worden opgelost, zal zij in overleg treden met het Ministerie
van Financiën om een structurele oplossing voor het gerezen probleem
te zoeken.BedrijfsvoeringDe minister deelt het beeld van de Algemene Rekenkamer dat de bedrijfsvoering
verder is verbeterd.De minister is verder van mening dat een mededeling over de bedrijfsvoering
niet noodzakelijk verplicht moet worden. Ook zonder een expliciete mededeling
kan de minister van Financien een totaalbeeld afgeven in het Financieel Jaarverslag
van het Rijk.Ondanks dat het niet verplicht is, waardeert de Algemene Rekenkamer het wanneer ministers zelf in hun departementale jaarverslagen aangeven
dat ze 'in control' zijn door het afgeven van een mededeling. De Algemene
Rekenkamer is van mening dat ook dit 'in control'-statement de Tweede Kamer
extra informatie biedt. Daarbij moet het voor de Tweede Kamer wel helder zijn
wat een dergelijke mededeling omvat (de reikwijdte).Wat betreft de single audit stelt de Algemene Rekenkamer met genoegen
vast dat de minister al een en ander in gang heeft gezet. De Algemene Rekenkamer
wijst er verder op dat single audit past binnen het reviewbeleid, maar dat
het reviewbeleid niet een zaak is van alleen accountants. Ook het management
(beleidsdirecties) heeft hierin een eigen verantwoordelijkheid.BeleidsinformatieDe minister gaat in zijn reactie verder uitgebreid in op het rapport Staat
van de beleidsinformatie 2004. De Algemene Rekenkamer verwijst voor haar volledige
nawoord op dit onderdeel daarom naar het nawoord zoals dat in het betreffende
rapport is opgenomen. Hier gaat de Algemene Rekenkamer alleen kort in op enkele
onderwerpen die de minister van Financiën ook in zijn reactie op Rijk
verantwoord 2004 heeft opgenomen:De Algemene Rekenkamer vindt het jammer dat het kabinet geen perspectief
ziet in het koppelen van doelen, prestaties en middelen in de Miljoenennota
en het Financieel Jaarverslag van het Rijk. Zij is het ermee eens dat autorisatie
en controle van ingezette middelen op het niveau van departementale begrotingen
en jaarverslagen dient plaats te vinden. Zij vindt echter ook dat de Tweede
Kamer inzicht zou moeten krijgen in het totale beeld voor de speerpunten van
beleid en de relatieve bijdrage die de individuele ministeries leveren aan
het realiseren van de gewenste effecten; bijvoorbeeld door het gebruik van
overzichtsconstructies. Dat zou het verantwoordingsdebat (zoals dat dit jaar
op 19 mei plaatsvindt) over de realisatie van de speerpunten van het
regeringsbeleid goed kunnen ondersteunen.De Tweede Kamer heeft na de brieven van de minister van Financiën
en de Algemene Rekenkamer zelf in de motie Mastwijk-c.s. geformuleerd wat
de controle en oordeelsvorming door de auditdiensten van de totstandkoming
van de niet-financiële beleidsinformatie en derdeninformatie zou moeten
inhouden. Aan de proceseisen die het kabinet al noemde, voegt de Tweede Kamer
toe dat het proces van totstandkoming waarborgen moet omvatten om te komen
tot juiste en volledige uitkomsten. De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport
de in de motie vervatte proceseisen als uitgangspunt genomen en haar suggesties
ook daarop gebaseerd. Zij ziet daarom geen aanleiding haar conclusies en aanbevelingen
op dit punt te herzien.Zoals de minister van Financien schrijft, zullen de werkzaamheden van
de auditdiensten leiden tot een rapport van bevindingen. De Algemene Rekenkamer
gaat ervan uit dat, overeenkomstig de motie-Mastwijk c.s., de auditdiensten
hierin op artikelniveau de bevindingen vastleggen.Rijk in veranderingDe minister erkent de constatering van de Algemene Rekenkamer dat grootschalige
verandertrajecten gepaard gaan met risico's in de bedrijfsvoering. De minister
stelt echter ook dat «bij alle departementen waar zich ernstige onvolkomenheden
voordoen is in meer of mindere mate sprake [...] van een veranderingstraject
[...], waarbij vooraf een terugval in het financieel beheer als niet te voorkomen
is beschouwd». De Algemene Rekenkamer is van mening dat
de bedrijfsvoering (waaronder het financieel beheer) bijzondere aandacht verdient,
juist in tijden van verandering. Bij de besluitvorming dienen de ministers
oog te hebben voor de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van het doorvoeren van
gewenste veranderingen en waar nodig passende begeleidende beheersmaatregelen
te treffen. In dit verband signaleert de Algemene Rekenkamer met enige zorg
de toename van het aantal belangrijke fouten in 2004 ten opzichte van 2003.
Beleid, beschikbare middelen in mensen en geld én de voor de uitvoering
uitgetrokken tijd moeten op elkaar afgestemd zijn: beleidsambities en uitvoeringspraktijk
moeten op elkaar aansluiten om het gewenste effect te bereiken.De Algemene Rekenkamer wacht met belangstelling de voorstellen af van
de minister van Financiën voor de uitwerking van de IBO regeldruk en controletoren. De Algemene Rekenkamer hecht er aan
dat de afspraken omtrent het accountantsoordeel eenduidig worden vastgelegd
zoals de minister van Financiën die in zijn brief van 9 maart heeft
verwoord over de bedrijfsvoeringsparagraaf: «Ministers zullen [...]
verplicht worden in te gaan op onrechtmatigheden wanneer de tolerantiegrenzen
op begrotingsartikelniveau worden overschreden» en verder «De
auditdienst geeft [...] aan of de bedrijfsvoeringsparagraaf een getrouwe weergave
is van de werkelijkheid. Indien de minister onrechtmatigheden boven een tolerantiegrens
niet volledig of niet juist heeft vermeld kan de auditdienst niet verklaren
dat de bedrijfsvoeringsparagraaf een getrouw beeld geeft.» De artikelsgewijze
controle op de rechtmatigheid valt daarmee naar de mening van de Algemene
Rekenkamer onder de wettelijke controle (CW 2001) voor de auditdiensten.De Algemene Rekenkamer ziet uit naar overleg met het kabinet (de Minister
van Financiën) en de Tweede Kamer (Commissie voor de Rijksuitgaven) over
verankering van de afgelopen periode gevoerde discussie over rechtmatigheid,
afnemende regeldruk én de daarmee gepaard gaande afnemende controledruk
en de uitkomsten van de VBTB-evaluatie.In lijn met de opvattingen van het kabinet zou alle aandacht uiteindelijk
uit moeten kunnen gaan naar de maatschappelijk gewenste effecten van het overheidsoptreden.BIJLAGE 1BEGROTE EN VERANTWOORDE BEDRAGEN  UitgavenOntvangsten  (in € mln)verschil verschil  Begr 2004 (miljoenennota)Begr 2004 (stand 2e suppl)Rek 2004absprocBegr 2004 (miljoenennota)Begr 2004 (stand 2e suppl)Rek 2004absprocBegrotingen          IHuis der Koningin7,37,36,5– 0,8– 10,9     IIaStaten-Generaal197,0110,7110,70,60,35,23,13,62,242,3IIbOverige Hoge Colleges van Staat
en Kabinetten 89,486,9   2,73,8  IIIAlgemene Zaken52,053,251,9– 0,1– 0,214,210,411,0– 3,2– 22,8IVKoninkrijksrelaties143,0141,6138,0– 5,0– 3,513,513,511,4– 2,1– 15,7 VBuitenlandse Zaken incl EU (eigen
middelen)9 414,09 674,09 514,9100,91,1507,9675,4703,1195,238,4VIJustitie5 005,65 590,35 543,2537,610,7930,4947,3979,449,05,3 VIIBinnnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties4 966,95 116,45 108,4141,52,8210,9238,5300,990,042,7 VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap25 709,326 476,226 434,7725,42,81 262,41 339,91 396,4134,010,6 IXaNationale Schuld (excl aflossing
en uitgifte schuld)11 617,2 12 255,6638,45,5932,3 2 388,91 456,6156,2 IXbFinanciën (excl belastingen)3 756,23 901,23 797,241,01,12 540,23 867,34 538,31 998,178,7XDefensie7 667,97 607,87 551,5– 116,4– 1,5380,5396,6392,311,83,1 XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu3 498,33 799,33 745,2246,97,179,1237,9274,9195,8247,5 XIIVerkeer en Waterstaat6 357,66 594,46 537,8180,22,8125,9104,696,0– 29,9– 23,7 XIIIEconomische Zaken1 643,51 769,01 794,6151,19,22 536,02 903,63 001,1465,118,3 XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit1 915,12 038,92 056,6141,57,4432,4616,6747,2314,872,8 XVSociale Zaken en Werkgelegenheid22 653,423 567,423 441,2787,83,5534,0901,8970,5436,581,7XVIVolkgezondheid,
Welzijn en Sport11 100,711 514,211 442,8342,13,132,166,572,640,5126,1 Subtotaal115 705,0108 051,3119 617,63 912,63,410 537,012 325,715 891,35 354,350,8Begrotingsfondsen          AInfrastructuurfonds5 858,96 385,96 265,2406,36,95 805,56 144,16 179,3373,86,4BGemeentefonds12 275,611 845,111 817,5– 458,1– 3,712 275,611 845,111 817,5– 458,1– 3,7CProvinciefonds1 013,7982,5982,5– 31,2– 3,11 013,7982,5982,5– 31,2– 3,1 DFonds Economische Structuurversterking1 948,22 013,91 872,8– 75,4– 3,91 821,02 131,72 198,5377,520,7EAOW-Spaarfonds     3 440,13 443,03 443,02,90,1FDiergezondheidsfonds7,728,323,716,0207,27,717,721,714,0182,1GBTW-compensatiefonds1 632,81 658,81 687,454,63,31 632,81 658,81 687,454,63,3 Subtotaal138 441,9130 965,9142 266,73 824,82,836 533,438 548,642 221,25 687,815,6 Belastingen     91 545,991 545,991 712,6166,70,2 Consolidatie– 6 263,1– 6 263,1– 9 717,7– 3 454,655,2– 6 263,1– 6 263,1– 9 717,7– 3 454,655,2 Aanvullende
posten1 858,3  – 1 858,3 2 016,1  – 2 016,1  Totale uitgaven
en ontvangsten134 037,1124 702,8132 549,0– 1 488,1– 1,1123 832,3123 831,4124 216,1383,80,3 Aflossing en uitgifte vaste schuld18 721,4 18 864,5143,10,827 763,8 33 539,75 775,920,8  Mutatie vlottende
schuld  5 269,15 269,1       Totaal152 758,5124 702,8156 682,63 924,1– 0,3151 596,1123 831,4157 755,86 159,721,1 Excl. Consolidatie*  166 400,3    167 473,5  * De totalen exclusief consolidatie sluiten aan op de Rijksrekening.BIJLAGE 2OVERZICHT VAN FOUTEN EN ONZEKERHEDEN 2004Overzicht 1 verplichtingen De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2004  totaal bedrag (in € mln)belangrijke fouten/onzeker-heden
(in %)1Fouten 2004 (in € mln)Onzekerheden 2004 (in € mln)   20042003belangrijktotaalbelangrijktotaalBegrotingen       IHuis der Koningin7,3      IIaStaten-Generaal111,2   0,6 0,9IIbOverige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten87,4     0,2 IIIAlgemene Zaken52,0      IVKoninkrijksrelaties184,3      VBuitenlandse Zaken8 012,40,20,113,520,7 0,5VIJustitie5 969,8 0,3 4,5 0,1VIIBinnnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties5 597,4   3,4 1,2VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap28 872,1   1,5 2,0IXaNationale Schuld36 389,2      IXbFinanciën7 237,6 0,1 2,6  XDefensie9 032,30,60,328,344,629,739,5XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer3 775,81,2 29,336,915,117,9XIIVerkeer en Waterstaat6 383,00,20,010,411,70,95,4XIIIEconomische Zaken2 344,1   2,0 0,4XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit2 372,7   3,7 1,4XVSociale Zaken en Werkgelegenheid29 907,70,00,05,85,81,51,5XVIVolksgezondheid, Welzijn
en Sport11 281,50,11,21,05,515,516,1 Totaal begrotingen157 617,70,10,188,4143,562,787,0Begrotingsfondsen        AInfrastructuurfonds6 776,40,4 18,245,37,011,5BGemeentefonds12 019,9      CProvinciefonds997,3      DFonds Economische Structuurversterking0,0      EAOW-spaarfonds0,0 0,7    FDiergezondheidsfonds23,7      GBTW-compensatiefonds0,0       Totaal fondsen19 817,30,10,218,245,37,011,5 Totaal generaal177 434,90,10,1106,6188,869,798,51 Onder belangrijke fouten en onzekerheden verstaat de Algemene
Rekenkamer de fouten en onzekerheden die de tolerantiegrens op artikelniveau
van een begrotingswet overschrijden. De totale fouten en onzekerheden bestaan
uit de belangrijke en de overige fouten en onzekerheden, dus ook die de tolerantiegrenzen
niet overschrijden.Overzicht 2 uitgaven De bevindingen van de Algemene Rekenkamer
over de rekeningen 2004  totaal bedrag (in € mln)belangrijke
fouten/onzeker-heden (in %)1Fouten 2004 (in € mln)Onzekerheden
2004 (in € mln)   20042003belangrijktotaalbelangrijktotaalBegrotingen       IHuis der Koningin6,5      IIaStaten-Generaal110,7   0,5  IIbOverige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten86,9   0,2 0,0 IIIAlgemene Zaken51,9      IVKoninkrijksrelaties138,0      VBuitenlandse Zaken9 514,90,30,27,025,318,921,7VIJustitie5 543,20,40,52,34,220,321,3VIIBinnnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties5 108,40,9 43,445,41,22,2VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap26 434,70,22,514,161,141,244,0IXaNationale Schuld36 389,2   0,0 10,2IXbFinanciën3 797,2   13,4 1,9XDefensie7 551,51,00,23,59,868,376,8XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer3 745,2 0,7 0,5 5,8XIIVerkeer en Waterstaat6 537,80,60,11,42,438,654,8XIIIEconomische Zaken1 794,60,5 9,210,0 0,7XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit2 056,60,3 1,34,64,611,6XVSociale Zaken en Werkgelegenheid23 441,20,00,0 4,60,612,9XVIVolksgezondheid, Welzijn
en Sport11 442,8   5,7   Totaal begrotingen143 751,20,20,582,2187,7193,7263,9Begrotingsfondsen       AInfrastructuurfonds6 265,23,91,952,452,4189,9189,9BGemeentefonds11 817,5      CProvinciefonds982,5      DFonds Economische Structuurversterking1 872,8      EAOW-dpaarfonds0,0      FDiergezondheidsfonds23,7      GBTW-compensatiefonds1 687,480,0   1 350,01 350,0 Totaal fondsen22 649,17,00,552,452,41 539,91 539,9 Totaal generaal166 400,31,10,5134,6240,11 733,71 803,81 Onder belangrijke fouten en onzekerheden verstaat de Algemene
Rekenkamer de fouten en onzekerheden die de tolerantiegrens op artikelniveau
van een begrotingswet overschrijden. De totale fouten en onzekerheden bestaan
uit de belangrijke en de overige fouten en onzekerheden, dus ook die de tolerantiegrenzen
niet overschrijden.Overzicht 3 ontvangsten De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2004  totaal bedrag (in € mln)belangrijke
fouten/onzeker-heden (in %)1Fouten 2004 (in € mln)Onzekerheden
2004 (in € mln)   20042003belangrijktotaalbelangrijktotaalBegrotingen       IHuis der Koningin0,0      IIaStaten-Generaal3,6      IIbOverige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten3,8      IIIAlgemene Zaken11,0      IVKoninkrijksrelaties11,4      VBuitenlandse Zaken703,10,1 0,60,6  VIJustitie979,4 1,0 2,3 2,4VIIBinnnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties300,9      VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap1 396,40,0 0,20,9  IXaNationale Schuld35 928,6   0,0  IXbFinanciën96 250,9   19,4 376,0XDefensie392,3   1,8 0,0XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer274,9     0,4 XIIVerkeer en Waterstaat96,00,34,2 0,10,31,9XIIIEconomische Zaken3 001,1   0,3  XIVLandbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit747,2      XVSociale Zaken en Werkgelegenheid970,5      XVIVolkgezondheid, Welzijn
en Sport72,6       Totaal begrotingen141 143,60,00,00,825,40,3380,7Begrotingsfondsen       AInfrastructuurfonds6 179,3   0,9 2,4BGemeentefonds11 817,5      CProvinciefonds982,5      DFonds Economische Structuurversterking2 198,5      EAOW-spaarfonds3 443,0      FDiergezondheidsfonds21,7      GBTW-compensatiefonds1 687,4       Totaal fondsen26 329,90,00,00,00,90,02,4 Totaal generaal167 473,50,00,00,826,30,3383,11 Onder belangrijke fouten en onzekerheden verstaat de Algemene
Rekenkamer de fouten en onzekerheden die de tolerantiegrens op artikelniveau
van een begrotingswet overschrijden. De totale fouten en onzekerheden bestaan
uit de belangrijke en de overige fouten en onzekerheden, dus ook die de tolerantiegrenzen
niet overschrijden.Overzicht 4 saldibalans De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2004  totaal saldo debet + credit(in € mln)beoordeeld totaal (in €
mln)belangrijke fouten/onzeker-heden (in %)1Fouten 2004 (in € mln)Onzekerheden 2004 (in € mln)    20042003belangrijktotaalbelangrijktotaalBegrotingen        IHuis der Koningin6,56,5      IIaStaten-Generaal297,1145,2      IIbOverige Hoge Colleges
van Staat en Kabinetten190,394,8      IIIAlgemene Zaken148,885,9      IVKoninkrijksrelaties2 408,71 193,5      VBuitenlandse Zaken41 820,520 250,80,00,20,05,60,00,6VIJustitie23 912,810 979,2 0,1 2,5 3,6VIIBinnnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties28 835,214 121,7   15,2 0,7VIIIOnderwijs, Cultuur
en Wetenschap111 580,554 453,2   14,0 1,0IXaNationale Schuld562 203,4253 129,0   0,0 10,2IXbFinanciën355 381,2174 027,50,00,013,215,7 72,2XDefensie31 306,415 363,3   27,1 7,9XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer27 321,713 386,60,0 0,33,10,20,4XIIVerkeer en Waterstaat29 443,814 663,30,2 24,029,82,93,9XIIIEconomische Zaken28 900,613 009,5   0,5  XIVLandbouw, Natuurbeheer
en Voedselkwaliteit19 279,19 484,40,80,924,626,550,750,7XVSociale Zaken en Werkgelegenheid111 034,054 700,00,1  3,931,240,1XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport55 050,327 452,82,0   559,0559,0 Totaal begrotingen2 105 668,1676 547,20,10,062,1143,9644,0750,4Begrotingsfondsen        AInfrastructuurfonds58 212,022 841,00,30,334,094,042, 083,0BGemeentefonds106 084,741 224,8   0,2 0,2CProvinciefonds12 304,55 169,8      DFonds Economische Structuurversterking6 347,42,276,1      EAOW-spaarfonds38 628,019 314,0      FDiergezondheidsfonds833,8384,6      GBTW-compensatiefonds3 374,8145,8       Totaal fondsen225 785,289 080,00,10,134,094,242,083,2 Totaal generaal2 331 453,3765 627,20,10,096,1238,1686,0833,61 Onder belangrijke fouten en onzekerheden verstaat de Algemene
Rekenkamer de fouten en onzekerheden die de tolerantiegrens op artikelniveau
van een begrotingswet overschrijden. De totale fouten en onzekerheden bestaan
uit de belangrijke en de overige fouten en onzekerheden, dus ook die de tolerantiegrenzen
niet overschrijden.Overzicht 5 baten-lastendiensten De bevindingen van de
Algemene Rekenkamer over de rekeningen 2004HfdNaamBatenLastenKap.uitg. Kap.ontv. VCentrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden7,47,60,10,1 Fouten–0,0––       VIImmigratie- en Naturalisatiedienst323,5325,112,31,0 Fouten0,6––– Onzekerheden4,0–––      VIDienst Justitiële Inrichtingen1 740,01 756,7112,215,9 Fouten9,4––– Onzekerheden6,9–––      VICentraal Justitieel Incassobureau71,472,410,36,3 Fouten0,1––– Onzekerheden0,3–––      VIStudiecentrum Rechtspleging26,224,60,2– Fouten0,1–––       VINederlands Forensisch Instituut43,643,127,625,5 Onzekerheden0,1–––      VIIKorps Landelijke Politiediensten430,3437,536,824,5 Fouten4,5––– Onzekerheden6,6–––      VIIInformatievoorziening Overheidspersoneel9,17,70,00,0      VIICentrale Archief Selectiedienst7,47,40,8–      VIIBasisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten63,461,80,50,3      VIIICT-Organisatie (ITO)114,0114,447,44,3 Fouten0,6––– Onzekerheden1,0–––      VIIICentrale Financiën Instellingen65,764,14,4–      VIIIRijks Archiefdienst39,438,61,40,8      XDienst Gebouwen, Werken en Terreinen93,291,27,17,2      XDefensie Telematica Organisatie277,6249,3120,171,4      XIRijksgebouwendienst1 343,51 300,7674,9384,9 Fouten–0,4–– Onzekerheden0,51,1––      XIIKoninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut45,350,32,95,1 Fouten0,3–––      XIIISenterNovem (per 1–5-2004)90,730,44,80,3 Fouten0,3–––      XIIIEconomische Voorlichtingsdienst37,737,00,8– Fouten0,0––– Onzekerheden0,0–––      XIIIBureau voor het Industrieel Eigendom14,213,71,10,1 Fouten0,1––– XIIITelecom31,028,72,94,5 Fouten0,0––– Onzekerheden0,0–––      XIVPlantenziektekundige Dienst140,0137,418,710,8 Fouten0,4––– Onzekerheden0,60,5––      XIVVWA-Centrale Eenheid16,416,61,2–      XIVVWA-Keuringsdienst van Waren73,673,22,76,7      XIVVWA-Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees102,4102,22,21,8      XIVDienst Landelijk Gebied90,788,48,73,7      XIVDienst Regelingen140,0137,418,710,8 Fouten0,4––– Onzekerheden0,2–––      XVAgentschap SZW18,514,00,80,1      XVInspectie Werk en Inkomen (tijdelijk)28,727,90,1–      XVICollege ter Beoordeling van Geneesmiddelen23,818,21,4–      XVINederlands Vaccin Instituut (tijdelijk)97,6120,912,211,3 Fouten–0,7–– Onzekerheden––––      XVICentraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg13,212,52,40,4      XVIRijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu180,6180,66,30,0 Totaal5 689,65 641,31 144,0597,8BIJLAGE 3OVER- EN ONDERSCHRIJDINGEN PER BEGROTINGSHOOFDSTUKDe bevindingen van de Algemene Rekenkamer over de rekeningen
2004  VerplichtingenUitgavenOntvangsten  OverschrijdingenOnderschrijdingenSaldoOverschrijdingenOnderschrijdingenSaldoOverschrijdingenOnderschrijdingenSaldo I. Huis der Koningin0,8–0,8–– 0,8– 0,8–––IIa.Staten-Generaal3,7– 3,30,43,7– 3,80,00,5– 0,10,5IIb. Hoge Colleges van Staat1,1– 3,1– 2,00,2– 2,7– 2,51,10,01,1III. Algemene Zaken–– 1,1– 1,1–– 1,3– 1,30,5–0,5IV.Koninkrijksrelaties40,2– 10,329,97,3– 10,9– 3,64,5– 6,7– 2,1 V. Buitenlandse Zaken76,6– 1 182,2– 1 105,662,0– 221,1– 159,131,6– 3,927,7 VI.Justitie555,8– 173,1382,710,4– 57,5– 47,141,0– 8,932,1VII. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties369,0– 36,2332,841,2– 49,3– 8,062,4–62,4VIII. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap999,1– 632,8366,245,7– 87,1– 41,574,4– 17,956,6IXa. Nationale Schuld5 386,5– 245,25 141,35 386,5– 245,25 141,3824,2–824,2 IXb.Financiën39,0– 8 423,9– 8 384,924,2– 128,2– 104,0839,3– 1,6837,7X. Defensie1 366,3– 361,61 004,8268,7– 325,0– 56,344,8– 49,0– 4,2 XI. Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu89,9– 221,7– 131,86,3– 60,4– 54,154,5– 17,636,9XII. Verkeer en Waterstaat991,0– 56,9934,114,5– 71,1– 56,67,0– 15,5– 8,6XIII. Economische Zaken31,9– 144,1– 112,256,8– 31,225,7151,4– 53,997,5XIV. Landbouw, Natuurbehoud en Voedselkwaliteit142,6– 51,291,535,8– 18,217,6151,7– 21,1130,6 XV. Sociale Zaken en Werkgelegenheid6,1– 6 705,0– 6 698,84,0– 130,2– 126,286,9– 18,168,7 XVI. Volksgezondheid, Welzijn en Sport152,6– 210,9– 58,316,2– 87,6– 71,512,9– 6,96,1A. Infrastructuurfonds–– 2 299,2– 2 299,24,0– 124,8– 120,751,9– 16,735,2B. Gemeentefonds–– 24,2– 24,2–– 27,6– 27,6–– 27,6– 27,6C. Provinciefonds–– 1,9– 1,9––––––D. Fonds Economische Structuurversterking––––– 141,1– 141,166,7–66,7E. AOW-Spaarfonds––––––0,0–0,0F. Diergezondheidsfonds–– 4,7– 4,7–– 4,7– 4,74,0–4,0G. BTW-compensatiefonds–––28,6–28,628,6–28,6 Totaal10 252,2– 20 792,6– 10 540,46 016,2– 1 829,84 186,52 539,9– 265,42 274,5BIJLAGE 4VERKLARENDE WOORDENLIJSTHieronder vindt u in alfabetische volgorde een aantal veel voorkomende
belangrijke woorden en begrippen uit het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer. Van iedere term wordt de betekenis omschreven. Waar relevant wordt
ook het gebruik van de term in het onderzoek uitgelegd.AccountantsrapportSchriftelijk verslag van een accountant over de bevindingen naar aanleiding
van het onderzoek naar het jaarverslag van een departement dan wel het jaarverslag
van het Rijk.AccountantsverklaringSchriftelijke mededeling van een accountant waarin een oordeel wordt gegeven
over de deugdelijkheid van het departementale jaarverslag. De accountantsverklaring
geeft aan of de gegevens in het jaarverslag betrouwbaar zijn en of het jaarverslag
is opgesteld overeenkomstig de voorschriften, en bevat daarnaast ook een expliciete
uitspraak over de rechtmatigheid.Administratieve systemenSystemen waarin de uitkomsten van de uitvoeringssystemen aan de hand van
boekingsdocumenten worden vastgelegd en worden verwerkt tot deugdelijke informatie
over het beheer.Artikelgewijze oordeelsvormingWijze waarop het oordeel van de Algemene Rekenkamer over begrotingsartikelen
tot stand komt. Om het budgetrecht van de Staten-Generaal voor de afzonderlijke
begrotingsartikelen tot zijn recht te laten komen, hanteert de Algemene Rekenkamer
kwantitatieve tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen.Baseline financieel beheer en materieelbeheerDe algemene normen en de daaruit afgeleide criteria voor het financieel
beheer en het materieelbeheer van departementen. De baseline is door het Ministerie
van Financiën op 13 juni 2001 aan alle directeuren van de departementale
accountantsdiensten en van de directies Financieel-Economische Zaken toegezonden
met het verzoek deze vanaf 1 juli 2001 als handleiding toe te passen
en in deze toepassing ook het management te betrekken.Baten-lastendienstOnderdeel van de rijksdienst met een grotere zelfstandigheid dan andere
departementale (buiten)diensten. De ministeriële verantwoordelijkheid
en het budgetrecht van de Tweede Kamer worden niet ingeperkt door de instelling
van baten-lastendiensten. Een baten-lastendienst heeft een afzonderlijke plaats
in de begroting en de financiële verantwoording en voert een administratie
los van de begrotingsadministratie van het moederministerie.BedrijfsvoeringDe bedrijfsprocessen die tot doel hebben de door de minister geformuleerde
beleidsdoelstellingen te bereiken, alsmede de sturing en beheersing van deze
processen.BegrijpelijkheidNorm voor vorm en presentatie van het jaarverslag van departementen. Informatie
moet helder en eenvoudig gepresenteerd worden. Dit wordt bevorderd als er
een duidelijke structuur is, als de informatie eenduidig is, als de informatie
niet teveel vaktermen bevat, als het zelfstandig leesbaar is en zonodig duidelijke
verwijzingen bevat. Ook is het belangrijk dat er een helder onderscheid is
tussen middelen, activiteiten, prestaties en effecten.BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt.BeleidsprioriteitenSpeerpunten in het beleid van de minister. Deze kunnen gebaseerd zijn
op het regeerakkoord en/of afspraken met de Tweede Kamer. Over de beleidsprioriteiten
wordt apart verslag gedaan in het beleidsverslag.BestuurskostenUitgaven waarmee de top van het ministerie zich persoonlijk bemoeit of
die rechtstreeks aan de top ten goede komen.BetrouwbaarheidNorm voor zowel de informatie in het jaarverslag van een ministerie zelf,
als voor het proces van informatieverzameling en informatieverwerking. De
informatie moet een getrouwe weergave vormen van hetgeen zij beoogt weer te
geven. Dat wil zeggen: de informatie mag geen materiële onjuistheden
of onvolledigheden bevatten en dient evenwichtig te zijn. Om betrouwbare informatie
te kunnen krijgen, moet er goed gemeten worden en moet herhaalde meting tot
hetzelfde resultaat leiden. Ook validiteit speelt een rol: er moet gemeten
worden wat men beoogt te meten. Verder kan de betrouwbaarheid en continuïteit
van geautomatiseerde systemen een rol spelen.BezwaaronderzoekOnderzoek ten behoeve van de besluitvorming door de Algemene Rekenkamer
over het al dan niet maken van bezwaar. De Algemene Rekenkamer kan bezwaar
maken op grond van artikelen 88 en 89 van de Comptabiliteitswet 2001. De Algemene
Rekenkamer hanteert een selectief bezwaarbeleid.Budgetrecht Tweede KamerRecht van het parlement om van tevoren toestemming te verlenen aan de
regering voor het aangaan van verplichtingen, het doen van uitgaven en het
innen van ontvangsten (belastingen).Conformiteit aan wettelijke regels (voor de inhoud)De vereiste dat de beleidsinformatie van een ministerie voldoet aan bepaalde
regels en richtlijnen. Een van de belangrijkste richtlijnen is de Regeling
Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid (RPE). Hierin is vastgelegd
dat (a) de kwaliteit van de systemen van reguliere prestatiegegevens en (b)
de aanwezigheid van (en de onafhankelijkheid van) evaluatieonderzoek vast
te stellen moeten zijn aan de hand van beschrijvingen van het systeem, de
administratieve organisatie en/of de onderzoeksdossiers.Conformiteit aan wettelijke regels (voor vormvereisten)De presentatie van de informatie in het jaarverslag van een ministerie
moet voldoen aan de verslaggevingseisen zoals die zijn opgenomen in de Rijksbegrotingsvoorschriften.Departementale auditdienst (DAD)Onderdeel van het ministerie dat belast is met de controle van het financieel
beheer van het departement en de verantwoording daarover. De DAD voert een
wettelijke taak uit. De Algemene Rekenkamer beschouwt de DAD principieel als
een interne accountant, zij het een relatief onafhankelijke. Een waarborg
voor deze relatieve onafhankelijkheid vormt het feit dat de taak en de plaats
van de DAD wettelijk geregeld zijn. De plaats, direct onder de secretaris-generaal,
waarborgt de onafhankelijkheid ten opzichte van de te controleren afdelingen
en diensten.Deugdelijke weergaveDe financiële verantwoording dient het gevoerde beheer deugdelijk
weer te geven. Dit houdt in dat de informatie betrouwbaar, aanvaardbaar en
toereikend moet zijn, zodat de Staten-Generaal als gebruiker van de informatie
een oordeel over de uitkomsten kan vormen.Europese aanbestedingsrichtlijnenRichtlijnen voor het openstellen van overheidsopdrachten voor leveranciers
uit alle Europese lidstaten gebaseerd op de beginselen: non-discriminatie,
transparant proces en objectieve selectie- en gunningscriteria.Financieel beheerHet geheel van beslissingen, handelingen en regels die zijn bedoeld voor
de sturing en beheersing van, alsmede de verantwoording over, de financiële
transacties en de saldi waarvoor de minister (mede)verantwoordelijkheid draagt.
Deze begripsomschrijving is gebaseerd op de Comptabiliteitswet (CW 2001).Financieel Jaarverslag en saldibalans van het RijkDeze vormen samen de jaarlijkse financiële verantwoording van het
Rijk. Het jaarverslag bevat de rekening van uitgaven en ontvangsten van het
Rijk. De saldibalans van het Rijk sluit op deze rekening aan. Beide worden
opgesteld door de minister van Financiën.FoutenFouten zijn afwijkingen van de criteria rechtmatigheid en deugdelijke
weergave. Rechtmatigheidsfouten en deugdelijke weergave fouten worden beide
onderscheiden in onjuistheden en onvolledigheden.Jaarverslag (departementaal)Het departementale jaarverslag bestaat uit het beleidsverslag en de jaarrekening.
Hiermee legt de minister verantwoording af over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering van het ministerie.M&O-beleidHet geheel van maatregelen genomen door ministers om misbruik en oneigenlijk
gebruik van (subsidie)regelingen zoveel mogelijk te beperken.MaterieelbeheerDe zorg voor niet-geldelijke zaken vanaf het moment van ontvangst tot
aan het moment van afstoting. Deze definitie is gebaseerd op het besluit Materieelbeheer
1996.OnvolkomenheidOverschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrens van de Algemene Rekenkamer.Onzeker (onzekerheden)Oordeel dat de Algemene Rekenkamer in bepaalde gevallen geeft over het
financieel beheer van een ministerie. Het oordeel onzeker wordt gegeven wanneer
de Algemene Rekenkamer door onvolkomenheden in het financieel beheer niet
kan vaststellen of de betreffende bedragen al dan niet rechtmatig of al dan
niet deugdelijk weergegeven zijn.OverdrachtsuitgavenSubsidies en specifieke uitkeringen.Potentieel bezwaargevalOnvolkomenheden in het financieel beheer of in de financiële verantwoording
van een ministerie die de kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen
van de Algemene Rekenkamer overschrijden.PrestatiegegevensOnder prestatiegegevens kunnen zowel effect(indicator)en als informatie
over de prestaties van de overheid worden verstaan.RechtmatigheidNorm waaraan de financiële verantwoordingen van de ministeries en
van het Rijk moeten voldoen, inhoudende dat: (a) de verantwoordingen zijn
opgesteld overeenkomstig de wijze waarop dat in wettelijke regelingen is voorgeschreven,
en (b) de in de verantwoordingen opgenomen bedragen bij de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begrotingswetten
en andere wettelijke regelingen.Rechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Instelling die een bij of krachtens de wet geregelde taak uitoefent en
daartoe geheel of gedeeltelijk wordt bekostigd uit de opbrengst van bij of
krachtens de wet ingestelde heffingen.ReviewDe beoordeling van de controle die is uitgevoerd door de departementale
accountantsdienst/auditdienst (DAD). Deze review dient om vast stellen of
de DAD-controle zodanig is uitgevoerd dat de Algemene Rekenkamer gebruik kan
maken van de resultaten ervan.TolerantiegrenzenOp artikelniveau onderscheidt de Algemene Rekenkamer drie kwantitatieve
tolerantiegrenzen, te weten:1. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van kleiner dan € 50
miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 10 % van
het bedrag van het artikel.2. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van € 50
miljoen tot € 500 miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden
niet meer zijn dan € 5 miljoen. 3. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van € 500
miljoen of meer mag de som van fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 1%
van het realisatiebedrag.Ook voor de afzonderlijke saldibalansposten gelden deze kwantitatieve
tolerantiegrenzen.Op het niveau van het jaarverslag mag het percentage aan fouten niet groter
zijn dan 1% en het percentage aan onzekerheden niet groter dan 3%.BIJLAGE 5GEBRUIKTE AFKORTINGENAOadministratieve organisatieBBRABezoldigingsbesluit
RijksambtenarenCW 2001Comptabiliteitswet
2001 DADDepartementale auditdienstDGDirecteur-generaal IBOInterdepartementaal
Beleidsonderzoek ICInterne controle ITOInformatie- en communicatie
technologie organisatie M&OMisbruik en oneigenlijk
gebruik OMOpenbaar ministerie rjvRapport bij het JaarverslagRPERegeling Prestatiegegevens
en EvaluatieonderzoekRWTRechtspersoon met
een wettelijke taak VBTBVan Beleidsbegroting
tot Beleidsverantwoording VIRVoorschrift Informatievoorziening
RijksoverheidXNoot1Dit bedrag is een schatting en betreft de meest waarschijnlijke fout.
De bijbehorende maximale fout is hoger dan dit bedrag en overschrijdt de kwantitatieve
tolerantiegrens van 1% van de totale verplichtingen in de verantwoordingsstaat.XNoot1Zie verder: Algemene Rekenkamer, Staat van de beleidsinformatie 2005,
18 mei 2005.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 548, nr. 1.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949, nr. 1.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949 en 29 950,
nr. 5.XNoot1Onder belangrijke fouten en onzekerheden verstaat de Algemene Rekenkamer
de fouten en onzekerheden die de tolerantiegrens op artikelniveau van een
begrotingswet overschrijden. De totale fouten en onzekerheden bestaan uit
de belangrijke en de overige fouten en onzekerheden, dus ook die de tolerantiegrenzen
niet overschrijden.XNoot1Dit bedrag is een schatting en betreft de meest waarschijnlijke fout.
De bijbehorende maximale fout is hoger dan dit bedrag en overschrijdt de kwantitatieve
tolerantiegrens van 1% van de totale verplichtingen in de verantwoordingsstaat.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949 en 29 950,
nr. 5.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949, nr. 9.XNoot3Zie voor een overzicht van de taakstellingen: Tweede Kamer, vergaderjaar
2004–2005, 29 800, nr. 3 en 4.XNoot1Verschijnt tegelijkertijd met dit rapport.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949 en 29 950,
nr. 5.XNoot1Het rapport Beloning van hogere ambtenaren bij het Rijk is verschenen
op 26 april 2005.XNoot2Tweede Kamer, vergaderingjaar 2003–2004, 29 540, nr. 17.XNoot3Tweede kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 740, nrs. 1–2.XNoot4Het verlenen van ontslag en de daarvoor gebruikte vertrekregelingen is
niet onderzocht. Deze aspecten gaat de Algemene Rekenkamer onderzoeken in
het kader van het rechtmatigheidsonderzoek over 2005, waarbij ook het jaar
2004 en mogelijk ook 2003 worden betrokken, als ook de sector Rechterlijke
Macht. In 2005 zal de Algemene Rekenkamer tevens nader onderzoek verrichten
naar de juistheid van salarisbetaling bij het Ministerie van Defensie.XNoot5Hiermee bedoelt de Algemene Rekenkamer dat er geen tolerantiegrens overschrijdende
fouten op begrotingsartikelen personele en materiële uitgaven zijn gemaakt.XNoot6Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 28 479, nrs. 11 en 15.XNoot1Onder vitaal wordt verstaan: systemen met een groot financieel belang,
systemen die kritisch zijn waarbij de afhankelijkheid van de processen zeer
groot is, of systemen met een groot maatschappelijk belang.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 950, nr. 1.XNoot1Op 26 mei 2005 zal de Algemene Rekenkamer een rapport publiceren
over de overdracht per 1 januari 2006 van de premieheffing en -inning
van het UWV naar de Belastingdienst. Dit onderzoek is uitgevoerd op verzoek
van de Tweede Kamer.XNoot1Intosai Guidelines for internal control standards for the public sector
(2004).XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949 en 29 950,
nr. 5. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30115-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl