Dierenwelzijn; Brief van de Ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134107
 2008-2009
 
 28 286
 Dierenwelzijn
 
 
 
 
 Nr. 
 314
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, EN
VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 28 augustus 2009
 
 Q-koorts is een zoönose die al heel lang in Nederland voorkomt. Tot
2007 werden jaarlijks ongeveer 20 mensen ziek van Q-koorts in Nederland. In
2007 waren dit ineens 170 mensen. In 2008 werden 1000 mensen met Q-koorts
gemeld en in 2009 zijn ruim 2000 patiënten met Q-koorts bekend. De ernst
van de huidige epidemie baart ons grote zorgen.
Op 27 juli hebben wij de antwoorden en adviezen van het RIVM gekregen
naar aanleiding van enkele vragen die wij de deskundigen hadden voorgelegd
over Q-koorts (bijgevoegd). Naast de brief van
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieubeheer (RIVM) hebben wij
van het Bureau Risicobeoordeling (BuR) van de Voedsel- en Waren Autoriteit
(VWA) verschillende adviezen met betrekking tot Q-koorts gekregen. De adviezen van het BuR zijn openbaar en beschikbaar
op de website van de VWA.
 Deze brief geeft u een overzicht van de verschillende adviezen en de acties
die daarop zijn ondernomen. Aan het einde van deze brief kijken we vooruit
naar 2010 en lichten wij onze afwegingen om al dan niet bepaalde maatregelen
in te stellen toe.
 Hypothese
 Van meet af aan is het een probleem dat beleid moet worden gemaakt met
een minimum aan en soms onvoldoende kennis. Bij deskundigen bestaat echter
geen twijfel over de hypothese dat grootschalige melkgeiten- en melkschapenhouderijen
gezien moeten worden als de primaire bron van de Q-koortsproblematiek in Nederland.
 Tevens heeft het RIVM aangetoond dat in de buurt van besmette bedrijven
meer mensen ziek worden dan op grotere afstand van bedrijven. Door de verplichte
vaccinatie van melkschapen en melkgeiten proberen we de bron van de epidemie
aan te pakken. De vaccinatie van melkschapen en melkgeiten, in combinatie
met hygiënemaatregelen en vervoersbeperkingen, is de meest hoopvolle
oplossingsrichting voor de korte termijn.
 Het vaccin tegen Q-koorts is beperkt beschikbaar. Op basis van de beschikbare hoeveelheid vaccin is begin 2009 een vaccinatiegebied vastgesteld
waarbinnen de diergroepen gevaccineerd worden, die het grootste risico geven
voor transmissie van de Q-koortsbacterie naar mensen. Voor houders van meer
dan 50 melkschapen en/of melkgeiten en voor houders van schapen en geiten
op kinderboerderijen, zorgboerderijen en dierentuinen, is vaccinatie verplicht
binnen het vastgestelde vaccinatiegebied. Het gebied waar de epidemie zich
voordoet is dit jaar flink uitgebreid. Door de beperkte beschikbaarheid van
het vaccin, is de vaccinatiecampagne maar weinig flexibel. Gelukkig kan de
vaccinfabrikant in oktober nog 100 000 extra vaccins leveren. Deze worden
met voorrang ingezet voor vrijwillige vaccinatie in die provincies, waar dit
jaar ook al veel mensen ziek zijn geworden (Utrecht, Limburg en Overijssel).
Op dit moment wordt de vaccinatiecampagne van 2010 uitgewerkt. Hierover wordt
u dit najaar nader geïnformeerd.
 Aanvullingen onderzoeksagenda
 Het RIVM en het BuR adviseren enkele aanvullingen op de huidige onderzoeksagenda
voor Q-koorts. Wij ondersteunen de gedachte voor verder onderzoek en hebben
de onderzoekers gevraagd uitgewerkte projectvoorstellen met een begroting
in te dienen. Afhankelijk van de beoordeling van de onderzoeksvoorstellen
zullen wij besluiten over deze onderzoeken.
 Mens-op-mens overdracht
 Mens-op-mens overdracht van C. burnetii, de
bacterie die Q-koorts veroorzaakt, is theoretisch mogelijk. Echter, noch in
de internationale literatuur, noch in de Nederlandse situatie zijn er aanwijzingen
dat mens-op-mens overdracht een belangrijke rol speelt bij de huidige Q-koorts
epidemie. Er zijn op dit moment geen aanwijzingen voor overdracht van C. burnetii bij bloedtransfusies in Nederland. Wij zien
dan ook geen noodzaak of mogelijkheid om hiervoor maatregelen te nemen.
 Overdracht via geitenmelkproducten
 Het deskundigenadvies van 24 juli 2009 geeft aan dat in Nederland
geitenmelkproducten op zeer beperkte schaal worden geconsumeerd. Op basis
van de huidige onderzoeksgegevens lijkt er geen verband te bestaan tussen
consumptie van rauwmelkse producten en Q-koorts. Niettemin is aan onderzoekers
gevraagd hun suggestie voor nader onderzoek verder uit te werken.
 Overdracht via vleesschapen
 In Nederland is, uitgezonderd een beperkt cluster in Nijmegen in mei 2008,
geen verband gevonden tussen (vlees)schapen en de huidige Q-koorts epidemie.
 Volgens de deskundigen is het standaard vaccineren van vleesschapen op
dit moment niet zinvol, maar kunnen specifieke bedrijfssituaties het wel zinvol
maken om de schapen te vaccineren. Met dit advies zullen we rekening houden
bij het opzetten van de vaccinatiecampagne van 2010.
 Criteria meldingsplicht en vervoersbeperkingen
 De meldingsplicht voor Q-koorts geldt op dit moment als er op grote melkgeiten-
of melkschapenbedrijven binnen een periode van dertig dagen bij vijf procent
van de drachtige dieren abortus optreedt. Dit percentage is gekozen omdat
dit in het algemeen wordt gehanteerd om een eerste scheiding te maken tussen
besmettelijk en niet besmettelijk aborteren. Indien deze bedrijven C. burnetii positief blijken zullen ze relatief
zwaar besmet zijn en daarom werden de meest vergaande beperkingsmaatregelen
aan deze categorie bedrijven opgelegd.
 Uiteraard worden op deze wijze niet alle bedrijven waar zich met C. burnetii
besmette dieren bevinden in beeld gebracht. Bovendien heeft het hanteren van
de 5% grens als gevolg dat positieve bedrijven met een abortuspercentage
kleiner dan vijf procent er buiten vallen, terwijl het op grote melkgeiten-
en melkschapenbedrijven toch om aanzienlijke aantallen dieren en daarmee bacteriën
kan gaan die worden uitgescheiden.
 
 Inmiddels zijn er nieuwe laboratorium-technische mogelijkheden en onze
kennis neemt gestaag toe. Tot nu toe werkten we met de hypothese dat Q koorts
wijd verbreid voorkwam en bij vele diersoorten. Recente onderzoeksresultaten
geven aan dat ongeveer 70% van de Nederlandse melkgeiten- en melkschapenbedrijven
vrij is van Q-koorts.
 
 Zowel het RIVM als het BuR adviseren daarom het meldingscriterium voor
besmette bedrijven te wijzigen naar een criterium waarbij de aanwezigheid
van C. burnetii in dieren centraal staat. Als
mogelijkheid noemen de deskundigen een systeem waarbij de aanwezigheid van
de bacterie in tankmelk onderzocht wordt. Dit systeem is nieuw en biedt ons
voor het eerst de mogelijkheid om onderscheid te maken tussen bedrijven met C. burnetii en bedrijven zonder C.
burnetii. Op dit moment wordt een systeem uitgewerkt waarbij op basis
van tankmelkmonitoring bedrijven besmet verklaard worden. Het doel van het
nieuwe systeem is om bedrijven die nu nog vrij zijn van C. burnetii vrij te houden. Op die manier voorkomen we dat nieuwe
bronnen voor de epidemie ontstaan. De bedoeling is het nieuwe systeem nog
dit najaar in werking te laten gaan.
 
 Als gevolg van de indeling van bedrijven in C. burnetii positief en negatief kan en zal ook gericht beleid ingezet worden
op het reguleren van het diertransport. Daartoe zullen er als eerste stap
voorschriften komen die tot doel hebben de aanvoer van dieren van besmette
bedrijven op vrije bedrijven te voorkomen.
 
 Het gevolg van deze wijziging is dat een groot aantal bedrijven (naar
schatting zo een 30%) als besmet wordt aangemerkt, terwijl niet alle
bedrijven een risico voor de volksgezondheid vormen.
 De knelpunten rondom hygiëne en mestmaatregelen die ontstaan door
dit grote aantal bedrijven zullen voor het komende lammerseizoen worden opgelost.
 Op andere bedrijfstypen (bijvoorbeeld kinderboerderijen) kunnen ook dieren
besmet zijn. Voor bedrijven, anders dan melkgeiten- en melkschapenbedrijven,
gelden behalve vaccinatie geen maatregelen. De reden hiervoor is dat schapen
en geiten op bijvoorbeeld een kinderboerderij of een vleesschapenhouderij
geen belangrijke bronnen zijn voor de epidemie bij mensen. Vervoersbeperkingen
en hygiënemaatregelen zijn voor deze bedrijfstypen dus niet aan de orde.
Vaccinatie daarentegen is voor deze bedrijfstypen wel aan de orde. Individuele
(sporadische) gevallen van Q-koorts kunnen wel ontstaan als gevolg van direct
contact met dieren op houderijvormen anders dan melkgeiten- en melkschapenhouderij.
 Verbranden van mest
 In de brief van minister Verburg aan de Tweede Kamer van 10 juli
2009 (Kamerbrief vergaderjaar 2008–2009, 28 286, nr. 310)
geeft zij aan aanvullend advies te hebben gevraagd bij het BuR ten aanzien
van de verbranding van mest. Met name de risico’s van het uitmesten
van stallen en de voorbehandeling van mest, alvorens deze verbrand kan worden,
waren in het eerste advies niet meegenomen. In het aanvullende advies geeft
het BuR aan dat mest van besmette bedrijven verbrand zou moeten
worden in een verbrandingsinstallatie waar de voorbehandeling in een afgesloten
ruimte plaatsvindt.
 In Nederland is één verbrandingsinstallatie waar het drogen
en verhakselen van mest in een afgesloten ruimte plaatsvindt. Dit bedrijf
heeft onvoldoende capaciteit voor de verbranding van alle mest van besmette
bedrijven. Daarom zoekt het ministerie van LNV naar alternatieven die even
veilig zijn en die een grotere capaciteit hebben. Het industrieel composteren
van mest lijkt een goed alternatief. Het RIVM en het Centraal Veterinair Instituut
(CVI) zullen gezamenlijk onderzoeken of dit alternatief inderdaad veilig is.
De resultaten van dit onderzoek zullen eind december beschikbaar zijn.
 Ten aanzien van het uitmesten van stallen zegt het BuR dat handelingen
van mest bij droog en warm weer vermeden moeten worden. Dit advies onderschrijft
het huidige hygiëneplan en wordt meegenomen in mogelijk toekomstige aanpassingen
van mest- en hygiënemaatregelen.
 Blik naar de toekomst
 Dit jaar zijn er 2000 zieke mensen met Q-koorts gemeld bij het RIVM. Er
zijn in 2009 vijf mensen in Nederland overleden die ook Q-koorts hadden naast
andere aandoeningen. De toenemende aantallen zieken baren ons zorgen. Centrale,
regionale en lokale bestuurders, humane en veterinaire deskundigen werken
intensief samen om vragen rondom Q-koorts(bestrijding) te verhelderen. Wij
investeren daar veel in en gaan er dan ook vanuit dat alle kennis in Nederland
wordt benut om de Q-koorts uitbraak te bestrijden.
 
 Om het aantal zieken terug te dringen besloten wij in 2008 en 2009 tot
meerdere maatregelen: een veterinaire meldplicht is ingesteld, hygiëne-
en mestmaatregelen zijn opgelegd en een verplichte vaccinatie voor melkschapen
en melkgeiten is gestart.
 Wij zien ons in toenemende mate gesteund met onderzoeksresultaten die
het ingezette beleid onderschrijven. Nieuwe onderzoeksresultaten leiden tot
aanpassing van ingestelde maatregelen, zoals het aanpassen van het criterium
voor de veterinaire meldplicht. De maatregelen zullen worden uitgebreid met
gerichte maatregelen voor het vervoer van dieren van besmette bedrijven.
 
 Op grond van de groeiende kennis over Q-koorts worden wij continu geadviseerd
over te nemen maatregelen. In onze besluitvorming over deze maatregelen wegen
wij de te verwachten effecten op de volksgezondheid, de proportionaliteit
en de uitvoerbaarheid van de maatregelen. Om de effectiviteit en proportionaliteit
van maatregelen te vergelijken, zullen wij het komende jaar een aantal pilotstudies
financieren. Plannen om op kleinere schaal aanvullende maatregelen in de veterinaire
sector toe te passen die er op gericht zijn om verwaaiing van stof (met de
bacterie C.Burnetii tegen te gaan (bijvoorbeeld
aanpassingen in bedrijfsvoering en/of stalbouw) worden nu uitgewerkt met betrokken
actoren. Mogelijke maatregelen worden geïnventariseerd en toegepast in
pilotstudies. Wij zullen u nog in 2009 informeren over de uitkomsten hiervan
en over de beleidsconclusies die wij hieruit trekken.
 
 Wij vinden het op dit moment niet proportioneel om drastische maatregelen
zoals het verplaatsen of sluiten van stallen nader uit te werken. De effecten
van het sluiten en/of verplaatsen van stallen zijn niet bekend. Daarbij moet
ook worden bedacht dat de bacterie mogelijk al wijdverspreid in het milieu
aanwezig is, lang overleeft en over nog onbekende afstanden verwaait. Hieruit
leiden wij af dat zelfs als de maatregelen wel effectief zijn, in 2010 nog
steeds veel mensen ziek kunnen worden. Wij verwachten dat de lopende
onderzoeken en de te starten pilots meer aangrijpingspunten voor bestrijdingstrategieën
zullen bieden.
 
 Samenvattend worden de volgende maatregelen van kracht:
 • Een veterinaire meldplicht op basis van tankmelkonderzoek
 • Regulering van diertransport
 • Mest- en hygiëne maatregelen voor melkgeiten en melkschapenhouderijen
met meer dan 50 dieren
 • Verplichte vaccinatie van melkgeiten en melkschapen op bedrijven
met meer dan 50 dieren, dan wel bedrijven met een publieksfunctie
 
 Het samenhangende pakket van deze maatregelen zoals wij dat in deze en
eerdere brieven schetsten doet volgens ons recht aan de bezorgdheid rond het
stijgende aantal Q-koorts patiënten. We volgen de uitbraak nauwgezet
en hopen dat de maatregelen en de vaccinatiecampagne in 2010 een positieve
verandering in de epidemiologische curve laat zien.
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 A. Klink 
 
 
 
 
 Minister Klink en minister Verburg.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ontvangen adviezen: Brief van het RIVM (zie bijlage), Advies van het BuR
van de VWA inzake de risico’s van Q-koorts via mest; Advies van het
BuR van de VWA als aanvulling op het advies inzake de risico’s van Q-koorts
via mest; Advies inzake het verspreidingsrisico van Q-koorts door afvoer van
besmette dieren.