Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de invoering van een puntenstelsel rijbewijzen; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30324, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-11-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30324 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1. Inleiding2. Adviezen3. De hoofdlijnen van het voorgestelde systeem3.1. Het puntenstelsel ingepast in het bestaande
systeemDe bestaande regelingDe inpassing van het puntenstelsel3.2. De verkeersdelicten3.3. Algemene maatregel van bestuur en de hardheidsclausuleInrichting AMvBHardheidsclausule3.4. Veroordeling en OM-afdoening (en het begin van
de recidivetermijn)3.5. Bestuurders met een rijbewijsplicht3.6. Personen die het rijbewijs voor het werk nodig
hebben3.7. De voorwaardelijke rijontzegging, samenloop
van sancties en samenloop van verkeersdelicten3.8. Voorwaarden voor het aanvragen van een nieuw
rijbewijs4. De verplichting voor de rechter een rijontzegging
op te leggen5. Vier andere systemen voor een puntenstelsel5.1. Een niet-ingediend wetsvoorstel puntenstelsel5.2. Administratieve inhouding van het rijbewijs
in wetsvoorstel 24 1125.3. Het beginnersrijbewijs5.4. Verplichte administratieve ongeldigverklaring
van het rijbewijs na tweede alcoholdelict in het amendement-Wolfsen en De
Pater-Van der Meer5.5. Samenvatting6. Puntenstelsels in het buitenland6.1. Duitsland6.2. Frankrijk6.3. Het puntenstelsel in dit wetsvoorstel met buitenlandse
stelsels vergeleken7. HandhavingsaspectenHet aantal rijontzeggingenHandhavingscapaciteitEffectiviteit en pakkans«Rijden zonder rijbewijs»8. Organisatorische en financiële gevolgenCentrale justitiële documentatieCBRRDWII. ARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdelen A en BArtikel I, onderdeel CArtikel 123a, eerste en tweede lid, WVW 1994Artikel 123a, derde lid, WVW 1994Artikel 123a, vierde lid, WVW 1994Artikel 123a, vijfde lid, WVW 1994Artikel 123a, zesde lid, WVW 1994Artikel I, onderdeel DArtikel I, onderdeel EArtikel I, onderdeel GArtikel I, onderdeel HArtikel 179b, eerste lid, WVW 1994Artikel 179b, tweede lid, WVW 1994Artikel 179b, derde lid, WVW 1994Artikel I, onderdeel IArtikel IIArtikelen III en IVArtikel VOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 30324, nr. 3 b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30324, nr. 3 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30324, nr. 3 b3Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30324, nr. 3 b4Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30324, nr. 3 b5Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30324, nr. 3 b6Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30324, nr. 3 b7Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 30324, nr. 3 b8Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30324Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 324Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de invoering van
een puntenstelsel rijbewijzennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGI. ALGEMEEN1. InleidingDit wetsvoorstel introduceert een puntenstelsel rijbewijzen. Het vloeit
voort uit het voornemen van het kabinet om recidive in het verkeer harder
aan te pakken op de wijze zoals uiteengezet in onze aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer gerichte brief van 19 mei 2004 waarin wij een plan van
aanpak van verkeersrecidive hebben neergelegd (Kamerstukken II 2003/04, 29 398,
nr. 6). In die brief kondigden wij aan dat ook een puntenstelsel rijbewijzen
deel uitmaakt van dit plan. Het voorliggende wetsvoorstel bevat dit puntenstelsel.
Het voornemen om een puntenstelsel rijbewijzen in te voeren spoort met een
daartoe strekkende, breed gedragen wens in de Tweede Kamer zoals deze naar
voren is gekomen onder andere tijdens het Algemeen Overleg met de Vaste Commissie
voor Verkeer en Waterstaat in de Tweede Kamer van 15 juni 2004, welk
overleg het puntenstelsel rijbewijzen als onderwerp had (Kamerstukken II 2003/04,
29 398, nr. 11).Dit wetsvoorstel bevat een eenvoudig puntenstelsel, dat geen grote bestuurslasten
meebrengt, aansluit bij en inpasbaar is in de al bestaande wettelijke voorzieningen
en dat is gericht op bestuurders die ernstige verkeersdelicten herhalen. In
onze bovengenoemde brief hebben wij uiteengezet dat wij een puntenstelsel
willen invoeren onder behoud van de voordelen die de eenvoudige administratieve
afdoening van lichte verkeersfeiten via de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (WAHV), de Wet-Mulder, biedt. Lichte verkeersfeiten
worden via de WAHV met een administratieve sanctie in de vorm van een geldsom
afgedaan. Daarin brengt dit wetsvoorstel geen verandering aangezien dit wetsvoorstel
alleen voor ernstige verkeersdelicten is bedoeld. Bestuurders die ernstige
verkeersdelicten herhalen, vormen de grootste bedreiging voor de verkeersveiligheid.
Het toekennen van punten aan de relatief lichte verkeersfeiten die worden
afgedaan op basis van de WAHV, het gaat dan bovendien om feiten die niet hebben
geleid tot schade of letsel, zou daarom een grotendeels loze exercitie zijn
waarmee echter wel forse bestuurslasten gemoeid zouden zijn. Voorts wordt
het merendeel van de onder de WAHV vallende feiten niet op staandehouding,
maar op kenteken geconstateerd. Zouden op kenteken geconstateerde
feiten onder het puntenstelsel vallen, dan zou dat tot gevolg kunnen hebben
dat personen hun rijbewijs kwijtraken doordat een ander met hun auto ernstige
verkeersdelicten begaat.Het voorgestelde puntenstelsel is een van de maatregelen van dit kabinet
om de verkeersveiligheid te bevorderen. Uit onderzoek van de Adviesdienst
Verkeer en Vervoer, waarvan wij de uitkomsten eerder aan de Tweede Kamer hebben
gemeld (zie de brief van 17 september 2004, Kamerstukken II 2003/04,
29 398, nr. 15), blijkt dat een beperkt doch streng puntenstelsel als
het voorgestelde uit effectiviteitsoverwegingen een aantrekkelijk alternatief
is voor ruime puntenstelsels zoals deze in een aantal ons omringende landen
bestaan. Deze Adviesdienst beveelt een beperkte variant van het puntenstelsel
dan ook aan vanwege het verkeersveiligheidseffect en vanwege de relatief geringere
kosten die een beperkt stelsel met zich brengt. Wij onderschrijven deze aanbeveling.
De Adviesdienst gaat uit van de veronderstelling dat bestuurders die een punt
op hun naam hebben staan wegens het eerder begaan van een verkeersdelict voorzichtiger
zullen rijden. Op basis daarvan concludeert de Dienst dat een (beperkt) neerwaarts
effect op het aantal verkeersslachtoffers kan worden verwacht.Het voorgestelde systeem komt in het kort op het volgende neer. De bestuurder
van een motorrijtuig die binnen vijf jaar na een eerdere strafrechtelijke
afdoening opnieuw een ernstig, bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) aan
te wijzen, verkeersdelict begaat, krijgt voor een bepaalde periode een rijontzegging
opgelegd. Het systeem loopt daardoor via de zogeheten rijontzeggingen (voluit:
de bijkomende straf van ontzegging van de bevoegdheid om motorrijtuigen te
besturen). Gedurende een rijontzegging mag een bestuurder niet rijden. Overstijgt
de opgelegde rijontzegging een bepaalde periode, dan is bovendien het rijbewijs
ongeldig, waardoor de betrokkene een nieuw rijbewijs moet aanvragen.In het navolgende komen eerst de hoofdlijnen van het voorgestelde systeem
aan de orde (paragrafen 3 en 4). Daarna gaan wij in op enkele andere systemen
en op puntenstelsels uit andere landen (paragrafen 5 en 6). Vervolgens besteden
wij aandacht aan handhavingsaspecten van dit wetsvoorstel (paragraaf 7).
Daarbij gaan wij in op de effecten van dit wetsvoorstel wat betreft het aantal
bestuurders dat door het voorgestelde puntenstelsel kan worden geraakt. Daarna
komen de organisatorische en financiële gevolgen van dit wetsvoorstel
aan de orde (paragraaf 8). Daaraan voorafgaand (paragraaf 2) komen
allereerst de over het concept-wetsvoorstel uitgebrachte adviezen aan bod.2. Adviezen1Over het concept-wetsvoorstel zijn adviezen ontvangen van de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), de Raad voor de rechtspraak (Rvdr), het
College van procureurs-generaal (CPG), de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA),
de Raad van Hoofdcommissarissen en het Korpsbeheerdersberaad (RHC), het Overlegorgaan
Personenvervoer (OPV), het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) en
de Dienst Wegverkeer (RDW).De NVvR ondersteunt de gedachte dat recidive van verkeersdelicten moet
worden bestreden, doch ontraadt met nadruk de rechter te verplichten een rijontzegging
van een bepaalde duur op te leggen.De Rvdr onderkent dat behoefte bestaat aan een nadere bezinning omtrent
de aanpak van (recidiverende) daders van ernstige verkeersdelicten. Tegelijk
heeft de Rvdr grote bedenkingen tegen het wetsvoorstel en adviseert het wetsvoorstel
niet verder in procedure te brengen.Het CPG onderschrijft het belang van een voortvarende en adequate aanpak
van ernstige verkeersdelicten en meent dat er veel voor te zeggen is als daarvoor
een eenvoudig systeem, dat geen grote bestuurslasten meebrengt, kan worden
ontwikkeld. Het CPG is evenwel van mening dat het wetsvoorstel wezenlijk moet
worden herzien.De NOvA acht het wetsvoorstel van verstrekkende aard en meent dat op een
aantal punten nadere bezinning nodig is.De RHC spreekt zijn steun uit voor het voornemen van dit kabinet met gerichte
inspanning te streven naar verbetering van de verkeersveiligheid en zo het
aantal dodelijke en zwaargewonde verkeersslachtoffers te verminderen. De RHC
kan echter niet positief over het wetsvoorstel adviseren om de reden dat het
wetsvoorstel naar zijn oordeel een aanzienlijke extra inspanning van de politie
vergt die een extra ongewenst beslag op de beschikbare capaciteit legt.Het OPV ondersteunt het voornemen van dit kabinet om met gerichte inspanningen
te streven naar verbetering van de verkeersveiligheid om zo het aantal dodelijke
verkeersslachtoffers en ziekenhuisgewonden te verminderen. De deelnemers aan
het OPV stemmen in principe in met de strekking van dit wetsvoorstel dat zij
zien als een van de instrumenten om de verkeersveiligheid te verbeteren. Deze
deelnemers geven aan het wetsvoorstel «het voordeel van de twijfel»
te geven, want zij plaatsen wel kanttekeningen bij de effectiviteit ervan.Het CBR en de RDW, tenslotte, wijzen op enkele uitvoeringsconsequenties.De bezwaren die de verschillende adviesorganen hebben bij het concept-wetsvoorstel
richten zich vooral op twee punten. Ten eerste de voorgestelde verplichting
voor de rechter om bij recidive een rijontzegging op te leggen. Dit zou volgens
de NVvR, de Rvdr, het CPG en de NOvA neerkomen op het invoeren van een minimumstraf,
hetgeen zij onwenselijk vinden. Ten tweede betwijfelen verschillende adviesorganen
of het puntenstelsel effectief is. Hoewel wij begrip hebben voor de zorg van
de verschillende adviesorganen op deze twee punten, delen wij deze zorg om
een aantal redenen niet. Wij grijpen de opmerkingen van de adviesorganen dan
ook graag aan om ons standpunt te verduidelijken en nader te onderbouwen.
Het eerste punt, inzake de plicht van de rechter om een rijontzegging op te
leggen, komt aan de orde in paragraaf 4 van het algemeen deel van deze
memorie van toelichting. Het tweede punt, inzake de effectiviteit van het
voorgestelde puntenstelsel, komt aan bod in de paragrafen 7 en 8. Ook de andere
in de adviezen gemaakte opmerkingen zullen in de verschillende onderdelen
van deze toelichting aan de orde komen.3. De hoofdlijnen van het voorgestelde systeem3.1. Het puntenstelsel ingepast in het bestaande
systeemDe bestaande regelingZoals gezegd, biedt dit wetsvoorstel de basis voor een eenvoudig puntenstelsel
dat aansluit bij en inpasbaar is in de al bestaande wettelijke voorzieningen
en dat is gericht op bestuurders die ernstige verkeersdelicten herhalen. Om
aan te kunnen geven hoe dit wetsvoorstel aansluit bij de bestaande wettelijke
voorzieningen, en om dit wetsvoorstel aldus in perspectief te plaatsen, belichten
wij eerst in hoofdlijnen de al bestaande mogelijkheden om de bestuurder die
herhaaldelijk verkeersdelicten begaat zijn rijbewijs te ontnemen. Daarvoor
bestaat in de Wegenverkeerswet 1994 (verder: WVW 1994) een strafrechtelijke
en een bestuursrechtelijke mogelijkheid. Strafrechtelijk kan de bestuurder
die verkeersdelicten begaat, een rijontzegging worden opgelegd. Bestuursrechtelijk
bestaat de zogeheten vorderingsprocedure waarin het rijbewijs na een onderzoek ongeldig kan worden verklaard. Op beide wettelijke mogelijkheden
gaan wij hieronder kort in.In het strafrechtelijk deel van de WVW 1994 (artikel 179 e.v. WVW 1994)
is voorzien in de bijkomende straf van ontzegging van de bevoegdheid om motorrijtuigen
te besturen. De rijontzegging heeft een bestraffend karakter en kan door de
strafrechter worden opgelegd. De maximale duur van de rijontzegging bedraagt
twee onderscheidenlijk vijf jaar, afhankelijk van de ernst van het soort verkeersdelict.
Als de bestuurder na onherroepelijk te zijn veroordeeld tot een rijontzegging
binnen vijf jaar recidiveert, kan de strafrechter hem een rijontzegging opleggen
voor een periode van maximaal vier onderscheidenlijk tien jaar. De maximale
rijontzegging wordt bij recidive dus verdubbeld.Op dit moment kan alleen de strafrechter rijontzeggingen opleggen. Verderop
in deze memorie van toelichting (paragraaf 3.4) komt het wetsvoorstel
OM-afdoening (Kamerstukken II 2004/05, 29 849, nr. 2) aan de orde. In
dat wetsvoorstel wordt voorgesteld om aan de officier van justitie de bevoegdheid
te verlenen om bij strafbeschikking een rijontzegging van een bepaalde periode
op te leggen. Indien dit wetsvoorstel wordt wet wordt verheven en in werking
treedt, kan een rijontzegging niet alleen door de strafrechter, maar ook door
de officier van justitie worden opgelegd.Tot zover gaat het over rijontzeggingen ter zake van in de WVW 1994 opgenomen
delicten. In het geval de bestuurder zijn motorrijtuig gebruikt om commune
delicten te begaan zoals moord, doodslag en vormen van mishandeling, kan de
rechter hem een rijontzegging opleggen voor de duur van maximaal tien jaar
(artikel 179a WVW 1994).Verder is het mogelijk om voorafgaand aan en vooruitlopend op de oplegging
door de strafrechter van een rijontzegging het rijbewijs van de betrokkene
bij wijze van voorlopige maatregel in te vorderen (artikel 164 WVW 1994).
De politie is verplicht om dat te doen bij rijden onder invloed van alcohol
met een promillage van ten minste 1,3 en bij het overschrijden van de maximumsnelheid
met ten minste vijftig kilometer per uur. Tot invorderen van het rijbewijs
bestaat voor de politie de bevoegdheid als door een verkeersdelict de veiligheid
op de weg ernstig in gevaar is gebracht. De officier van justitie is bevoegd
om het ingevorderde rijbewijs onder zich te houden totdat de strafzaak onherroepelijk
is geworden, als het alcoholpromillage ten minste 1,8 was of de maximumsnelheid
met ten minste zeventig kilometer per uur is overschreden of als ernstig rekening
moet worden gehouden met de mogelijkheid dat de bestuurder opnieuw een feit
zal begaan waarvoor de politie bevoegd is om het rijbewijs in te vorderen.
Indien de wet van 12 mei 2005 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994
in verband met verlaging van de wettelijke alcohollimiet voor beginnende bestuurders
(Stb. 283) in werking treedt, zal de politie het rijbewijs van beginnende
bestuurders al moeten invorderen bij rijden onder invloed van een alcoholpromillage
van ten minste 0,8 en zal de officier van justitie dit rijbewijs mogen gaan
inhouden bij een promillage van ten minste 1,3.Het CPG en de RHC wijzen er terecht op dat deze regeling de onevenwichtigheid
kent dat er gevallen zijn waarin de politie moet invorderen, terwijl de officier
van justitie niet de bevoegdheid toekomt tot inhouding, en het rijbewijs dus
moet teruggeven. Graag maken wij van de gelegenheid gebruik om deze onevenwichtigheid
weg te nemen. Een nadere toelichting is opgenomen in de artikelsgewijze toelichting
op artikel I, onderdeel G.In het bestuursrechtelijk deel van de WVW 1994 is voorzien in de zogeheten
vorderingsprocedure (artikelen 130 e.v. WVW 1994). Indien het vermoeden rijst
dat een bestuurder niet langer beschikt over de rijvaardigheid
of de lichamelijke of geestelijke geschiktheid die vereist is voor het besturen
van een of meer categorieën van motorrijtuigen, kan de politie hiervan
mededeling doen aan het CBR en het rijbewijs bestuursrechtelijk invorderen.
Op basis van deze mededeling besluit het CBR tot hetzij een onderzoek naar
de rijvaardigheid of geschiktheid, hetzij tot een educatieve maatregel (EMA).
In bepaalde ernstige gevallen kan het rijbewijs worden geschorst. Afhankelijk
van de uitkomsten van het onderzoek kan alsnog worden besloten tot een educatieve
maatregel of kan het rijbewijs gedeeltelijk of geheel ongeldig worden verklaard.
In dat laatste geval moet de betrokkene, om opnieuw te mogen rijden, een nieuw
rijbewijs aanvragen. De voorwaarden voor het verkrijgen van dit nieuwe rijbewijs
zijn afhankelijk van de redenen die hebben geleid tot de ongeldigverklaring.
Tenslotte kan het CBR het rijbewijs geheel of gedeeltelijk ongeldig verklaren
als betrokkene zijn medewerking weigert aan een educatieve maatregel of een
onderzoek.De inpassing van het puntenstelselHet voorgestelde puntenstelsel kent een aantal elementen. Deze zullen
in het vervolg van deze paragraaf worden besproken. Om aan te geven hoe het
puntenstelsel aansluit bij de hiervoor weergegeven regelingen, is het op deze
plaats voldoende om twee hoofdelementen van dit wetsvoorstel aan de orde te
stellen.Het eerste hoofdelement houdt zoals gezegd (zie paragraaf 1) in dat
bij herhaling binnen vijf jaar van verkeersdelicten die bij AMvB zijn aangewezen,
de rechter verplicht is om aan de bestuurder een rijontzegging voor een bepaalde
periode op te leggen. In paragraaf 3.3 zullen wij, mede aan de hand van
een aantal voorbeelden, uiteenzetten hoe deze verplichting juridisch vorm
zal krijgen. De verandering die dit eerste hoofdelement met zich brengt bestaat
hierin, dat de rechter bij herhaling van de zojuist bedoelde verkeersdelicten
niet langer geheel vrij is om te bepalen of hij een rijontzegging zal opleggen
en zo ja voor welke periode. Dit wetsvoorstel brengt met andere woorden verandering
in de wettelijk gezien relatief onbeperkte straftoemetingsvrijheid, door bij
recidive ter zake van de bedoelde verkeersdelicten voor te schrijven dat een
rijontzegging wordt opgelegd. Het is met name dit hoofdelement van het wetsvoorstel
waar verschillende adviesorganen kritiek op hebben. Paragraaf 4 is daaraan
gewijd.Het tweede hoofdelement betreft de ongeldigheid van het rijbewijs. Nu
is het nog zo dat de rijbewijshouder na afloop van een rijontzegging weer
mag gaan rijden; hij hoeft geen nieuw rijbewijs aan te vragen. Dit wetsvoorstel
wijzigt dit aldus, dat het rijbewijs definitief en van rechtswege ongeldig
is indien de rijontzegging een bepaalde duur overstijgt. Met ongeldigheid «van
rechtswege» is bedoeld dat als de rijbewijshouder eenmaal voor een bepaalde
periode een rijontzegging heeft opgelegd gekregen, dit rijbewijs daarmee ongeldig
is, zonder dat het rijbewijs daarnaast nog afzonderlijk ongeldig hoeft te
worden verklaard. Wij stellen het volgende voor: indien er sprake is van recidive
ter zake van een verkeersdelict, welk dan ook, waarvoor krachtens de wet een
rijontzegging kan worden opgelegd, en er wordt voor zo’n delict een
rijontzegging opgelegd voor een periode van een jaar of meer, dan is het rijbewijs
ongeldig. Betrokkene moet dan een nieuw rijbewijs aanvragen om weer te mogen
rijden. De ongeldigheid van het rijbewijs kan dus het rechtsgevolg zijn bij
alle verkeersdelicten waarvoor thans reeds een rijontzegging kan worden opgelegd.Daarnaast wordt voorgesteld dat het rijbewijs van de bestuurder die een
rijontzegging opgelegd krijgt voor een periode van twee jaar of meer, ongeldig
is. Deze voorziening is bedoeld voor bestuurders die eenmalig een
verkeersdelict begaan van zodanige ernst dat de strafrechter daarin aanleiding
ziet om een forse rijontzegging op te leggen. De reden voor deze voorziening
is dat het onwenselijk voorkomt indien het rijbewijs alleen ongeldig zou kunnen
zijn bij de rijontzeggingen die ter zake van recidive zijn opgelegd. Dat zou
namelijk betekenen dat de bestuurder die eenmaal een zeer ernstig verkeersdelict
begaat – hij veroorzaakt bijvoorbeeld een verkeersongeval waarbij doden
vallen – en die daarvoor een forse rijontzegging opgelegd krijgt, na
afloop van deze rijontzegging gewoon weer zou mogen rijden. Dat zou ongerechtvaardigd
zijn in vergelijking met de bestuurder die recidiveert ter zake van bijvoorbeeld
rijden onder invloed en daardoor wel definitief zijn rijbewijs kwijt is.De NVvR vraagt of de ongeldigheid van het rijbewijs als gevolg van een
ter zake van recidive opgelegde rijontzegging van een jaar of meer voor alle
verkeersdelicten geldt waarvoor een rijontzegging kan worden opgelegd. Die
vraag beantwoorden wij bevestigend. In de regeling van de ongeldigheid van
rechtswege wordt geen onderscheid gemaakt tussen bij AMvB aangewezen verkeersdelicten
en delicten die niet zijn aangewezen. De reden daarvoor is dat iedere bij
recidive opgelegde rijontzegging van een jaar of meer de ongeldigheid van
het rijbewijs tot gevolg moet hebben. Daarbij maakt het niet uit of deze rijontzegging
voor aangewezen verkeersdelicten verplicht is opgelegd, dan wel voor niet-aangewezen
verkeersdelicten onverplicht is opgelegd. Want in de gevallen waarin de rechter
aanleiding ziet om iemand bij recidive een rijontzegging van een jaar op te
leggen, gaat het in de ogen van de rechter kennelijk om een dermate ernstig
verkeersdelict dat het ongerechtvaardigd zou zijn dat deze rijontzegging niet,
en de verplicht opgelegde rijontzegging wel, de ongeldigheid van het rijbewijs
tot gevolg heeft.Op de geschetste wijze ontstaat een evenwichtig systeem. Indien een rijontzegging
is opgelegd voor een periode van twee jaar of meer rechtvaardigt de ernst
van het verkeersdelict én de omstandigheid dat de betrokkene gedurende
een zo lange periode niet heeft gereden, dat hij na afloop van deze periode
opnieuw moet laten zien dat hij op dat moment (weer) over de rijvaardigheid
en lichamelijke en geestelijke geschiktheid beschikt die zijn vereist om motorrijtuigen
te mogen besturen. De reden om in geval van recidive de ongeldigheid van rechtswege
al te leggen bij een rijontzegging van een jaar is, dat juist de herhaling
van een ernstig verkeersdelict een sterk patroon van verkeersfouten doet vermoeden
dat eerder rechtvaardigt dat de betrokkene opnieuw moet laten zien weer te
beschikken over de vereiste rijvaardigheid en lichamelijke en geestelijke
geschiktheid om motorrijtuigen te mogen besturen.Op de vraag wanneer de ongeldigheid van rechtswege ingaat, zullen wij
in de artikelsgewijze toelichting ingaan.Samenvattend komen de twee behandelde hoofdelementen van dit wetsvoorstel
op het volgende neer. Bij rijontzeggingen die aan de bestuurder zijn opgelegd
voor een periode van twee jaar of meer is het rijbewijs ongeldig. Bij recidive
maakt een rijontzegging voor de periode van een jaar of meer het rijbewijs
al ongeldig. Aan de bestuurder kunnen voor tal van verkeersdelicten rijontzeggingen
worden opgelegd. Bij recidive ter zake van bepaalde van deze verkeersdelicten,
die worden aangewezen bij AMvB, is de rechter, behoudens bijzondere hardheid,
verplicht een rijontzegging op te leggen voor een periode die in die AMvB
is bepaald. Op deze manier valt het in dit wetsvoorstel voorziene puntenstelsel
rijbewijzen goed in te passen in het bestaande wettelijke systeem. Dat systeem
wordt daarbij zo veel mogelijk onaangetast gelaten. Zo kan de rechter binnen
de bestaande wettelijke grenzen in beginsel ook een rijontzegging opleggen
die uitstijgt boven de periode die krachtens dit wetsvoorstel wordt voorzien.
Ook de vorderingsprocedure blijft haar werking behouden: van rijbewijshouders
die niet langer beschikken over de vereiste rijvaardigheid of geschiktheid
kan het rijbewijs ongeldig worden verklaard.Net zoals thans het geval is, kunnen de vorderingsprocedure en de strafprocedure
naast elkaar plaatsvinden. Zij dienen ook verschillende doelen. In het eerste
geval gaat het om de beoordeling van de vraag of de betrokken rijbewijshouder
nog wel beschikt over de rijvaardigheid en de geschiktheid die vereist is
voor het besturen van motorrijtuigen van de categorieën waarvoor hem
het rijbewijs is afgegeven. In het tweede geval gaat het om het strafrechtelijk
sanctioneren van een concreet strafbaar feit. Wel zou in een enkel geval samenloop
kunnen ontstaan. Het betreft hier gevallen waarin het CBR tot ongeldigverklaring
zou willen overgaan, maar waarin op grond van dit wetsvoorstel het rijbewijs
van rechtswege zijn geldigheid al heeft verloren. Omgekeerd kan er ook samenloop
ontstaan indien het rijbewijs door het CBR ongeldig is verklaard, terwijl
het daarna, op grond van dit wetsvoorstel, van rechtswege ongeldig zou worden.
In het wetsvoorstel zijn hiervoor voorzieningen opgenomen.3.2. De verkeersdelictenDe WVW 1994 maakt het opleggen van een rijontzegging mogelijk bij een
groot scala aan verkeersdelicten die raken aan de verkeersveiligheid. Het
gaat daarbij om verkeersdelicten als:– gevaar veroorzaken op de weg,– een verkeersongeval veroorzaken,– doorrijden na ongeval,– rijden onder invloed van alcohol of drugs,– rijden tijdens een rijontzegging of rijverbod,– het niet-meewerken aan een alcoholonderzoek,– een wedstrijd houden op de weg,– niet voldoen aan aanwijzingen van de politie,– het begaan van enkele commune delicten zoals moord en doodslag
met behulp van een motorrijtuig, en– het begaan van een groot aantal overtredingen uit het Reglement
Verkeersregels en Verkeerstekens 1990 (RVV 1990) voor zover deze overtredingen
niet onder de WAHV vallen. Hiervan zijn de belangrijkste het brede palet aan
grove snelheidsovertredingen.De rechter kan voor al deze verkeersdelicten een rijontzegging opleggen.
Hij is daartoe niet verplicht. Dit wetsvoorstel introduceert een plicht om
bij bepaalde, aangewezen verkeersdelicten een rijontzegging op te leggen aan
bestuurders die binnen vijf jaar na een strafrechtelijke afdoening opnieuw
de fout in gaan. Deze delicten zullen worden aangewezen in een AMvB. Daarbij
zal worden aangegeven voor welke periode de rijontzegging moet worden opgelegd.
Deze periode is, afhankelijk van de ernst van het feit, verschillend. Dit
zal in de volgende paragraaf nader worden uiteengezet.Niet alle verkeersdelicten waarvoor thans de bevoegdheid bestaat een rijontzegging
op te leggen zullen in de AMvB worden aangewezen. Wij geven er de voorkeur
aan om de verplichting een rijontzegging op te leggen vooralsnog te laten
gelden voor de volgende delicten:– het veroorzaken van een verkeersongeval met ernstige gevolgen;– rijden onder invloed van alcohol;– het brede palet aan grove snelheidsovertredingen.Voor deze aanpak bestaat een aantal redenen van inhoudelijke en praktische
aard. De bestrijding van vooral rijden onder invloed, snelheidsovertredingen
en het veroorzaken van verkeersongevallen vormt sinds jaar en
dag de kern van het verkeersveiligheidsbeleid. Het zijn deze verkeersdelicten
waarbij de politie onder objectief bepaalbare omstandigheden het rijbewijs
moet invorderen (zie het eerder al genoemde artikel 164 WVW 1994) en waarbij
het OM (openbaar ministerie) onder eveneens objectief bepaalbare omstandigheden
de bevoegdheid toekomt om het rijbewijs onder zich te houden totdat de strafzaak
is uitgemond in een onherroepelijke rechterlijke uitspraak. Mede tegen deze
achtergrond komt een goed op deze categorieën verkeersdelicten toegesneden
puntenstelsel, dat in de generale preventie een belangrijke doelstelling heeft,
thans het meest adequaat voor.Door alleen deze delicten uit te kiezen wordt aangesloten bij de benadering
van het (ingetrokken) amendement van Wolfsen en De Pater-Van der Meer (bij
het wetsvoorstel herijking strafmaxima) tot invoering van een puntenstelsel
rijbewijzen (Kamerstukken II 2003/04, 28 484, nr. 21). Daarin werd voorgesteld
om het rijbewijs bij alcoholdelicten sneller af te pakken. Wij onderschrijven
dit. Dit wetsvoorstel geeft aan de in het amendement gekozen delicten nog
een uitbreiding naar het veroorzaken van verkeersongevallen met gevolgen en
naar grove snelheidsovertredingen.Uit een in 2004 verschenen onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoeks-
en Documentatiecentrum (WODC) naar recidive onder verkeersdelinquenten is
gebleken dat recidive veel voorkomt bij onder invloed van alcohol rijden,
grove snelheidsovertredingen en onverzekerd rijden (Wegenverkeerswet 1994.
Evaluatie van de wijzigingen 1998, WODC 2004). En het is verkeersrecidive
die met het voorgestelde puntenstelsel kan worden aangepakt. Onverzekerd rijden
blijft buiten het bereik van dit wetsvoorstel, omdat het begaan van dit delict
op zichzelf niet rechtstreeks en onmiddellijk invloed heeft op de verkeersveiligheid.Een argument van meer praktische aard is dat een plicht om een rijontzegging
op te leggen alleen redelijkerwijs in algemene regelgeving uit te drukken
is, als er voldoende objectiveerbare gronden zijn aan te wijzen op grond waarvan
onderscheid kan worden gemaakt naar de ernst van het feit. Bij de gekozen
verkeersdelicten is dat goed mogelijk. Honderd kilometer per uur te hard rijden
op de snelweg, bijvoorbeeld, is objectief ernstiger dan vijftig kilometer
per uur te hard rijden. Het ligt voor de hand om voor het eerste geval een
langere rijontzegging voor te schrijven dan in het tweede geval. Hetzelfde
geldt voor rijden onder invloed van alcohol: met een promillage van 2,1 rijden
is objectief ernstiger dan met een promillage van 0,8. Daar komt bij dat voor
de vaststelling van alcoholpromillage onderscheidenlijk snelheid gestandaardiseerde
procedures en methoden bestaan. Aan een alcoholonderzoek moet de betrokken
bestuurder bovendien verplicht meewerken (artikel 163 WVW 1994). Deze verkeersdelicten
zijn daardoor gemakkelijk op te sporen en op staandehouding te constateren.Bij veel verkeersdelicten waarvoor een rijontzegging kan worden opgelegd,
is het minder goed mogelijk om binnen een delictsomschrijving naar de ernst
van het feit te onderscheiden. Bij sommige delicten is dat zelfs nagenoeg
onmogelijk. Artikel 5 WVW 1994 verbiedt het zich op de weg zodanig gedragen
dat gevaar of hinder op de weg kan worden veroorzaakt. Welk gedrag gevaar
of hinder kan veroorzaken en welk gedrag niet, is moeilijk in algemene termen,
en los van concrete gevallen, te beschrijven. Dat verkeersdelict leent zich
er daarom niet voor om daarbij een verplichting te scheppen een rijontzegging
op te leggen.Dat wij bij de andere verkeersdelicten waarvoor een rijontzegging kan
worden opgelegd, geen verplichting in het leven roepen om een rijontzegging
op te leggen, betekent echter geenszins dat voor deze delicten
niet een normering zou bestaan. Van de verplichting om bij aangewezen verkeersdelicten
een rijontzegging op te leggen, is een uitstralingseffect te verwachten op
de verkeersdelicten die niet zijn aangewezen. Een rechter die recidivegevallen
van gevaarlijk rijden (artikel 5 WVW 1994) te berechten voorgelegd krijgt,
en die van mening is dat dit feit in dit individuele geval ernstig is, zal,
geconfronteerd met een plicht om bij recidive ter zake van snelheidsovertredingen
een rijontzegging op te leggen, meer geneigd zijn om voor dat geval van gevaarlijk
rijden een rijontzegging op te leggen. Op deze manier werkt de in dit wetsvoorstel
opgenomen plicht wel degelijk door bij delicten waarvoor deze plicht formeel
niet geldt. Het rechterlijk streven naar consistentie in het opleggen van
straffen bevordert dit. Mede tegen deze achtergrond is het verantwoord om
geen verkeersdelicten aan te wijzen die moeilijk op objectiveerbare gronden
naar de ernst ervan zouden kunnen worden uitgesplitst.Dit wetsvoorstel voorziet niet in de mogelijkheid om de oplegging van
rijontzeggingen voor het met een motorrijtuig begaan van commune delicten
als moord en doodslag nader te normeren. De reden is dat voor zulke delicten
veelal langdurige rijontzeggingen worden opgelegd. Langdurige rijontzeggingen
hebben op basis van dit wetsvoorstel de ongeldigheid van het rijbewijs tot
gevolg. Voor deze delicten voegt een puntenstelsel derhalve niets toe.Er is, om redenen die in de inleiding al zijn genoemd, niet voor gekozen
om verkeersfeiten die onder de WAHV vallen onder het puntenstelsel te brengen.
De NVvR ondersteunt ons standpunt dat lichte feiten die worden afgedaan met
toepassing van de WAHV beter buiten het wetsvoorstel kunnen blijven. De gevolgen
van deze keuze kan aan de hand van het voorbeeld van door het rode licht rijden
worden belicht. Door het rode licht rijden is een feit dat onder de WAHV valt
en om die reden buiten het strafrecht valt, zoals de NOvA terecht opmerkt.
Maar als door het rode licht rijden schade of letsel tot gevolg heeft, valt
dit feit wél binnen het strafrecht (zie artikel 2, tweede lid, WAHV).
Ook als er geen schade of letsel is, kan door het rode licht rijden onder
het strafrecht vallen. Dat is het geval als de bestuurder, door het rode licht
te negeren, gevaar of hinder op de weg veroorzaakt. Gevaar of hinder veroorzaken
op de weg is een zelfstandig delict (zie artikel 5 WVW 1994) waarvoor een
rijontzegging kan worden opgelegd. Hiermee wil gezegd zijn dat voor een feit
als door het rode licht rijden «sec» geen rijontzegging kan worden
opgelegd, maar wel als dit feit gepaard gaat met gevaar, hinder, schade of
letsel.3.3. Algemene maatregel van bestuur en de hardheidsclausuleInrichting AMvBIn deze paragraaf zetten wij nader uiteen hoe de verplichting om een rijontzegging
op te leggen juridisch zal worden vormgegeven. De rechter zal als gevolg van
dit wetsvoorstel verplicht zijn om een bestuurder een rijontzegging voor een
bepaalde periode op te leggen. Dat is verplicht bij het voor de tweede keer
begaan van een van de verkeersdelicten die in de AMvB zullen worden aangewezen.
De werking van dit stelsel kan aan de hand van een aantal voorbeelden worden
verduidelijkt.Stel: de bestuurder rijdt de eerste keer vijftig kilometer per uur te
hard op de autosnelweg, en dit feit wordt strafrechtelijk afgedaan. Als dezelfde
bestuurder binnen de recidivetermijn opnieuw wordt staandegehouden, bijvoorbeeld
voor rijden onder invloed van alcohol, dan moet hem een rijontzegging worden
opgelegd voor een bepaalde periode. Dit is onafhankelijk van de vraag of hem
bij de eerste strafrechtelijke afdoening ter zake van de snelheidsovertreding
al dan niet een rijontzegging is opgelegd. Tot het opleggen van
een rijontzegging is de rechter ook bij het voor de eerste keer begaan van
zulke snelheidsovertredingen steeds bevoegd, net zoals thans het geval is.
Daarin brengt dit wetsvoorstel dan ook geen verandering. Het verschil is louter
en alleen, dat een eerdere strafrechtelijke afdoening de plicht activeert
om bij het tweede delict een rijontzegging op te leggen. Bij die eerdere strafrechtelijke
afdoening hoeft derhalve geen rijontzegging te zijn opgelegd.Zoals gezegd is dit wetsvoorstel bedoeld om recidive in het verkeer beter
te kunnen aanpakken. Een verplicht opgelegde rijontzegging voor bijvoorbeeld
een enkele snelheidsovertreding spoort daarmee niet. En als het gaat om het «eenmalig»
begaan van de allerernstigste verkeersdelicten – bijvoorbeeld het veroorzaken
van een verkeersongeval met dodelijke slachtoffers – is geen verplichting
nodig, omdat rechters in zulke gevallen vrijwel altijd een forse rijontzegging
opleggen. Deze heeft dan op basis van het tweede hoofdelement van dit wetsvoorstel
bovendien de ongeldigheid van het rijbewijs tot gevolg (zie paragraaf 3.1
van deze memorie van toelichting).Indien de plicht bestaat tot het opleggen van een rijontzegging, bepaalt
de AMvB voor welke periode deze moet worden opgelegd. Bepalend voor deze periode
is de ernst van het tweede delict. Als iemand met een alcoholpromillage van
bijvoorbeeld 1,3 achter het stuur wordt aangetroffen nadat eerder een door
hem begane snelheidsovertreding strafrechtelijk is afgedaan, dan is de bij
dit alcoholpromillage behorende rijontzegging van toepassing. De periode van
de rijontzegging verschilt daardoor al naar gelang de ernst van het laatste
verkeersdelict. Voorts wordt, afhankelijk van de variant waarin het delict
zich voordoet, voorzien in bandbreedtes. De rechter is verplicht om een rijontzegging
op te leggen van ten minste een bepaalde duur en ten hoogste een bepaalde
duur. Op deze manier heeft de rechter binnen de bestaande verplichting tot
oplegging van een rijontzegging enige beoordelingsruimte. Binnen die ruimte
kan ook met de ernst van het eerste verkeersdelict rekening worden gehouden.
Door deze aanpak, in combinatie met de hardheidsclausule die verderop in deze
paragraaf aan bod komt, ontstaat een evenwichtig stelsel.Om de volgende redenen wordt voorgesteld de periode van de rijontzegging
afhankelijk te maken van alleen het tweede delict. Het komt gerechtvaardigd
voor dat een plicht tot het opleggen van een rijontzegging voor een (tweede)
delict pas ontstaat nadat de bestuurder eerder een waarschuwing heeft gekregen
in de vorm van een strafrechtelijke afdoening voor het eerste delict. Door
het begaan van het tweede delict geeft hij te kennen dat hij deze waarschuwing
in de wind heeft geslagen. Dat vormt de grondslag om hem bij de tweede keer
verplicht een rijontzegging op te leggen, ook in de gevallen waarin de eerdere
waarschuwing een delict betreft dat niet tot de allerernstigste verkeersdelicten
behoort die denkbaar zijn, bijvoorbeeld een snelheidsoverschrijding op de
snelweg met vijftig kilometer per uur. Dit principe gaat ook op in de omgekeerde
situatie waarin iemand eerst een zeer ernstig verkeersdelict begaat en daarna
een relatief minder ernstig delict. Een verplicht op te leggen rijontzegging
voor het tweede delict is gegrond niet alleen op de ernst van het tweede delict,
maar ook op het in de wind slaan van de waarschuwing die naar aanleiding van
het eerste, veel ernstiger delict is gegeven. Daarbij zij opgemerkt dat voor
dit eerste delict, als het maar ernstig genoeg is, ook meteen een rijontzegging
kan worden opgelegd. Dat gebeurt ook nu al, en daar verandert dit wetsvoorstel
niets aan.De verkeersdelicten, de varianten waarin zij zich voordoen en de periode
van de rijontzegging worden uitgewerkt in een AMvB. Daarvoor is gekozen met
het oog op de gewenste flexibiliteit. Indien de praktijk daartoe
aanleiding geeft kan in de regelgeving snel een verandering worden aangebracht.
Opneming in de wet zelf zou aan de beoogde flexibiliteit afbreuk doen. Parlementaire
invloed is gewaarborgd door de in artikel 2b WVW 1994 voorziene voorhangprocedure.HardheidsclausuleHet wetsvoorstel voorziet in een hardheidsclausule. Daardoor kan in bijzondere
gevallen worden afgeweken van de periode van de rijontzegging die in de AMvB
is neergelegd. Deze plicht heeft zoals gezegd de vorm van een bandbreedte
met een minimum-rijontzegging en een maximum-rijontzegging. Ieder aangewezen
verkeersdelict kent een aantal bandbreedtes die in duur oplopen naarmate de
variant, waarin het delict zich voordoet, ernstiger is. De mogelijkheid om
van de hardheidsclausule gebruik te maken, komt alleen in beeld indien er
reden is om buiten de beoordelingsruimte te treden die de bandbreedtes op
zichzelf al bieden.De NVvR en het CPG merken op dat de hardheidsclausule geen grond biedt
om ten nadele van de verdachte van de bandbreedte af te wijken. Met deze adviesorganen
menen wij dat een hardheidsclausule inderdaad alleen grond biedt om ten gunste
van de persoon voor wie een regeling rechtsgevolgen in het leven roept, af
te wijken. Het is de bedoeling dat de rechter ook ten nadele van de verdachte
van de voorgeschreven bandbreedten mag afwijken. Om die reden hebben de opmerkingen
van de genoemde adviesorganen geleid tot aanpassing van de tekst van het voorgestelde
artikel 179b, tweede lid, WVW 1994. Van de bij AMvB gestelde ondergrens kan
bij bijzondere hardheid worden afgeweken en van de gestelde bovengrens kan
worden afgeweken indien deze geen passende bestraffing mogelijk maakt. Van
afwijking van de gestelde bovengrens kan pas sprake zijn als een rijontzegging
van die duur gelet op de ernst van het feit en de persoon van de dader in
redelijkheid geen passende straf meer kan worden geacht te zijn. De rechter
kan in dat geval uiteraard niet verder afwijken dan het wettelijke maximum
van de rijontzegging toelaat.Met de Rvdr, het CPG en de Raad van State kan worden gesteld dat de hardheidsclausule
haar wortels in het bestuursrecht heeft. Er bestaat geen bezwaar tegen het
gebruik van deze rechtsfiguur in het strafrecht. In dit verband kan erop worden
gewezen dat een vergelijkbare clausule ook in het Engelse strafrecht wordt
gebruikt (zie Van Kalmthout en Tak, Ups en downs van de minimumstraf, 2003).Zoals de NOvA terecht opmerkt dient de rechter een afwijking van de voorgeschreven
periode van de rijontzegging, of dat nu ten gunste of ten nadele van de verdachte
geschiedt, te motiveren. Deze motivering is toetsbaar door de hogere rechter.De Rvdr en het OPV menen dat de hardheidsclausule er geen rekening mee
houdt dat er in voorkomende gevallen ook zonder dat sprake is van bijzondere
hardheid, gerede aanleiding kan zijn voor een zekere en soms ook meer substantiële
strafmatiging, dan wel voor een mengvorm van sancties. Dit wetsvoorstel voorziet
er niet in buiten gevallen van bijzondere hardheid van de voorgeschreven ondergrens
af te wijken. Dat zou niet sporen met de strekking van dit wetsvoorstel. Een
mengvorm van sancties wordt door dit wetsvoorstel overigens niet uitgesloten.
Daarop komen wij in paragraaf 3.7 terug.Van de hardheidsclausule moet een terughoudend gebruik worden gemaakt.
Als bijvoorbeeld een bestuurder die het rijbewijs nodig heeft voor de uitoefening
van zijn beroep, heeft gereden onder invloed van alcohol nadat een dergelijk
feit eerder al strafrechtelijk is afgedaan, dan dient naar ons oordeel niet
om die enkele reden van de in de AMvB neergelegde plicht te worden afgeweken.
Daarvoor is het meermalen onder invloed rijden te ernstig. Het
CPG wijst erop dat deze bestuurder in de huidige praktijk, tenzij blijkt dat
zeer bijzondere omstandigheden in aanmerking moeten worden genomen, zeker
een rijontzegging opgelegd zal krijgen. Het voorgestelde puntenstelsel bevestigt
in zoverre de huidige praktijk.De NVvR stelt dat een verplicht op te leggen rijontzegging onevenredig
hard kan uitpakken voor personen die voor hun broodwinning van het rijbewijs
afhankelijk zijn. Daar staat tegenover dat juist deze groep, waarvoor het
rijbewijs van zo groot belang is, zelf een grote verantwoordelijkheid aan
de dag moet leggen en zich in het verkeer zodanig moet gedragen dat het bezit
van het rijbewijs niet in gevaar komt.3.4. Veroordeling en OM-afdoening (en het begin van
de recidivetermijn)Indien het eerder al genoemde wetsvoorstel OM-afdoening tot wet wordt
verheven en in werking treedt, kan een verkeersdelict niet alleen worden afgedaan
door middel van een veroordeling door de rechter, maar ook door middel van
een door de officier van justitie op te leggen strafbeschikking. Deze strafbeschikking
zal de transactiebevoegdheid gaan vervangen. De OM-afdoening is voor dit wetsvoorstel
in twee opzichten van groot belang.Ten eerste begint de recidivetermijn niet alleen te lopen als het verkeersdelict
door middel van een onherroepelijke veroordeling is afgedaan, maar ook als
dit delict door middel van een strafbeschikking is afgedaan. De eerste strafrechtelijke
afdoening hoeft dus niet noodzakelijk door de strafrechter te zijn verricht.
Voor de periode waarin het wetsvoorstel OM-afdoening nog niet is tot wet is
verheven en in werking is getreden, zijn het voltooide transacties die samen
met onherroepelijke veroordelingen de recidivetermijn laten beginnen.Ten tweede is de OM-afdoening voor het puntenstelsel van groot belang,
doordat ook het tweede delict waarvoor krachtens dit wetsvoorstel een rijontzegging
moet worden opgelegd, niet alleen door de rechter maar ook door de officier
van justitie via de strafbeschikking kan worden afgedaan. In het wetsvoorstel
OM-afdoening wordt namelijk voorgesteld om de officier van justitie de bevoegdheid
te geven om een rijontzegging op te leggen voor een periode van maximaal zes
maanden. Moet krachtens dit wetsvoorstel een rijontzegging worden opgelegd
voor bijvoorbeeld een periode van minstens twee maanden, dan kan het OM de
zaak zelf afdoen. Moet krachtens dit wetsvoorstel een rijontzegging worden
opgelegd voor een periode van minstens een jaar, dan dient de zaak bij de
strafrechter te worden aangebracht. Zolang het wetsvoorstel OM-afdoening niet
tot wet is verheven en in werking is getreden, kan de officier van justitie
geen rijontzeggingen opleggen. De transactiebevoegdheid voorziet niet in de
mogelijkheid om als voorwaarde te stellen dat de bestuurder gedurende een
periode niet mag rijden.Herhaald zij dat voor de vraag wanneer de recidivetermijn begint alleen
bepalend is dat een onherroepelijke strafrechtelijke afdoening is voorafgegaan.
Mede in reactie op opmerkingen van de Rvdr, moet worden opgemerkt dat het
daarbij niet uitmaakt welke straf aan de bestuurder werd opgelegd bij de eerdere
strafrechtelijke afdoening. Het eerste feit kan bijvoorbeeld zijn afgedaan
met een geldboete van € 1000. Bij de strafrechtelijke afdoening
van het eerste verkeersdelict hoeft dus geen rijontzegging te zijn opgelegd.
Een strafrechtelijke afdoening van een aangewezen verkeersdelict dient louter
en alleen als grondslag om de recidivetermijn te laten lopen, zodat de bestuurder
een rijontzegging opgelegd krijgt als hij binnen vijf jaar opnieuw de fout
in gaat.Het moment waarop de recidiveperiode begint te lopen is het moment waarop
de veroordeling onherroepelijk wordt of wanneer de strafbeschikking voor tenuitvoerlegging
vatbaar wordt of, zolang het wetsvoorstel OM-afdoening niet tot
wet is verheven en in werking is getreden, wanneer aan de transactievoorwaarden
is voldaan. Dit zou het effect kunnen hebben dat de betrokkene hoger beroep
instelt of verzet aantekent tegen de strafbeschikking of niet aan de transactievoorwaarden
voldoet louter en alleen om te vermijden dat de recidivetermijn begint te
lopen en – in de ergste gevallen – in de tussentijd blijft doorgaan
met het begaan van verkeersdelicten. Het risico dat dit effect zich mogelijk
voordoet kan tot aanvaardbare proporties kan worden ingedamd, doordat de rechter
op basis van de bestaande regeling ook steeds bevoegd is om bij ernstige verkeersdelicten
een rijontzegging op te leggen.In antwoord op een vraag van de NOvA merken wij op dat het wetsvoorstel
OM-afdoening er niet in voortziet dat bij strafbeschikking een rijontzegging
in voorwaardelijke vorm kan worden opgelegd. Zie over de mogelijkheid voor
de rechter een voorwaardelijke rijontzegging op te leggen in paragraaf 3.7.3.5. Bestuurders met een rijbewijsplichtHet eerste hoofdelement van dit wetsvoorstel – een verplicht op
te leggen rijontzegging bij recidive ter zake van een aantal aangewezen verkeersdelicten –
geldt voor bestuurders van motorrijtuigen. Daaronder vallen naast automobilisten
bijvoorbeeld ook bromfietsers. Het tweede hoofdelement van dit wetsvoorstel –
ongeldigheid van het rijbewijs van rechtswege bij een rijontzegging voor een
bepaalde periode – geldt voor iedere bestuurder met een rijbewijsplicht.
Dit onderdeel van het wetsvoorstel is derhalve ook van toepassing op bestuurders
van bromfietsen indien voor hen een rijbewijsplicht geldt. Het resultaat daarvan
zal dan kunnen zijn dat het voor de tweede keer begaan van een verkeersdelict
met een motorrijtuig al onder het systeem komt te vallen indien dit delict
is begaan binnen vijf jaar na een strafrechtelijke afdoening voor een verkeersdelict
dat toen met de bromfiets werd begaan (zie onze brief van 11 juni 2004
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer, Kamerstukken II 2003/04, 29 398,
nr. 8). Wij streven ernaar het bromfietsrijbewijs met ingang van 1 januari
2007 in te voeren.De NOvA meent dat het wetsvoorstel zijn doel voorbij schiet door ook bromfietsers
onder het puntenstelsel te brengen, en wijst ter onderbouwing van dat standpunt
op de omstandigheid dat de richtlijnen van het OM onderscheid maken tussen
bromfietsers en automobilisten bij het bepalen van de strafeis bij rijden
onder invloed van alcohol. In reactie daarop zij erop gewezen dat de richtlijnen
van het OM weliswaar onderscheid maken tussen bromfietsen en automobilisten,
maar dat deze richtlijnen ook bij bromfietsen voorzien in het vorderen van
een rijontzegging.3.6. Personen die het rijbewijs voor het werk nodig
hebbenIn dit wetsvoorstel wordt geen onderscheid gemaakt tussen personen die
het rijbewijs wel en personen die het rijbewijs niet voor het werk nodig hebben.
Daaraan ligt een aantal redenen ten grondslag. Bestuurders die voor het werk
veel moeten rijden, en veel meer kilometers maken dan bestuurders die niet
voor hun werk rijden, lopen wellicht meer risico op staandehouding wegens
verkeersdelicten. Niet valt in te zien waarom dát een reden zou mogen
zijn om vaker te recidiveren. De doelstelling recidive in het verkeer harder
aanpakken zou worden doorkruist als het hier besproken onderscheid zou worden
gemaakt. Wij wijzen er verder op dat van beroepschauffeurs een bijzonder verantwoordelijkheidsgevoel
mag worden verwacht voor de verkeersveiligheid.Er bestaat naar ons oordeel onvoldoende grond om bij bijvoorbeeld beroepschauffeurs
niet de verkeersdelicten mee te tellen die zij buiten werktijd
hebben begaan. Dat verkeersdelicten buiten werktijd gevolgen kunnen hebben
voor de rijbevoegdheid in werktijd, is tevoren bekend. Het risico dat men
door het in de eigen tijd begaan van verkeersdelicten de voor het werk benodigde
rijbevoegdheid kan verliezen, behoort tot de risicosfeer van de bestuurder
zelf. Dit risico bestaat bovendien ook los van dit wetsvoorstel al. Een onderscheid
al naar gelang het delict in werktijd of daarbuiten is begaan, is ook om redenen
van een adequate handhaving onwenselijk. Bij staandehouding zou steeds moeten
worden nagegaan of de betrokkene privé rijdt of niet. Dat is moeilijk
te controleren. Ook bestaat het risico van fraudegevoeligheid.Het voorgestelde puntenstelsel heeft alleen betrekking op herhaling van
ernstige verkeersdelicten. Een overschrijding van de maximumsnelheid met meer
dan vijftig kilometer per uur met een vrachtauto buiten de bebouwde kom behoort
in de praktijk feitelijk niet tot de mogelijkheden. Voor het binnen de bebouwde
kom rijden met een snelheid van meer dan honderd kilometer per uur komt veel
clementie – behoudens zeer uitzonderlijke situaties – onwenselijk
voor. Ook voor het rijden met te veel alcohol op is een onvoorwaardelijke
rijontzegging een passende reactie. Dit geldt ook en juist voor beroepschauffeurs.Verder moet worden opgemerkt dat het overtreden van veel verkeersvoorschriften
die op de vervoerssector betrekking hebben, niet onder het puntenstelsel valt.
Te denken valt aan onder de WAHV vallende feiten die betrekking hebben op
rij- en rusttijden en op het laden van vrachtauto’s. Ook geringe snelheidsoverschrijdingen
hebben geen gevolgen voor het rijbewijs, omdat onder de WAHV vallende feiten
buiten het puntenstelsel blijven.De meerderheid van de deelnemers aan het OPV onderschrijft dat moet worden
uitgegaan van rechtsgelijkheid voor alle rijbewijshouders en er geen onderscheid
moet worden gemaakt naar groepen bestuurders. De deelnemers aan het OPV die
behoren tot de organisaties in het beroepsgoederen- en personenvervoer pleiten
ervoor onderscheid te maken tussen beroepschauffeurs en andere rijbewijshouders
door te differentiëren in de lengte van de periode van de rijontzegging.
De reden die zij daarvoor aanvoeren is, dat van beroepschauffeurs weliswaar
een groot verantwoordelijkheidsgevoel in hun weggedrag mag worden verwacht,
maar dat zij, naar het oordeel van deze organisaties, onevenredig zouden worden
getroffen, doordat zij als gevolg van het hoge aantal gereden kilometers meer
risico lopen op verkeersongevallen.Zoals gezegd zien wij om de eerder aangegeven redenen onvoldoende grond
om beroepschauffeurs een uitzonderingspositie te geven. Daarbij moet erop
worden gewezen, dat het risico een rijontzegging opgelegd te krijgen ook los
van dit wetsvoorstel bestaat en door dit wetsvoorstel niet wezenlijk wordt
vergroot. De NVvR, de Rvdr en het CPG wijzen erop dat reeds thans in de praktijk
aan bestuurders die ernstige verkeersdelicten herhalen onvoorwaardelijke rijontzeggingen
worden opgelegd. In zoverre bevestigt dit wetsvoorstel de bestaande praktijk.De deelnemers aan het OPV die behoren tot de organisaties in het beroepsgoederen-
en personenvervoer vragen tevens om een oplossing voor de gevolgen voor een
werkgever bij een rijontzegging van de werknemer.Wij hebben begrip voor de zorg van werkgevers dat het begaan van verkeersdelicten
door beroepchauffeurs ook voor de werkgever gevolgen kan hebben. Dat werknemers
delicten begaan, of in het verleden hebben begaan, kan tot gevolg hebben dat
deze werknemers daarvoor worden gestraft en dientengevolge niet meer de overeengekomen
arbeidsprestatie kunnen leveren. Deze problematiek is evenwel algemeen van
aard en wordt niet door dit wetsvoorstel veroorzaakt of versterkt. Hiervoor
is al opgemerkt dat in de gevallen waarop dit wetsvoorstel betrekking
heeft in de bestaande praktijk al onvoorwaardelijke rijontzeggingen worden
opgelegd. Het ligt om die reden niet voor de hand om deze problematiek in
dit wetsvoorstel te adresseren.De deelnemers aan het OPV die behoren tot de organisaties in het beroepsgoederen-
en personenvervoer uiten de zorg dat dit wetsvoorstel zal leiden tot een stijging
van de «administratieve lasten», omdat werkgevers «toch
onder andere een toets op de historie van het rijgedrag van potentiële
werknemers» zullen willen uitvoeren. Ook nu al is het zo dat werkgevers
willen weten of een potentiële werknemer die zij als chauffeur willen
aanstellen, geen verkeersdelicten op zijn naam heeft staan. De kosten die
dit met zich brengt – te denken valt aan het opstellen, aangaan en eventueel
ontbinden van de arbeidsovereenkomst of aan het aanvragen van een verklaring
omtrent het gedrag – bestaan ook los van dit wetsvoorstel al en zullen
door dit wetsvoorstel niet wezenlijk worden veranderd.3.7. De voorwaardelijke rijontzegging, samenloop
van sancties en samenloop van verkeersdelictenDe NVvR, het CPG en de NOvA vragen of het wetsvoorstel toelaat dat een
rijontzegging (geheel of gedeeltelijk) voorwaardelijk wordt opgelegd, eventueel
onder het stellen van een voorwaarde die neerkomt op de zogenaamde partiële
rijontzegging, bijvoorbeeld een weekendontzegging.Vooropgesteld moet worden dat dit wetsvoorstel ertoe strekt dat aan bestuurders
die ernstige verkeersdelicten herhalen een onvoorwaardelijke rijontzegging
wordt opgelegd. Tegelijk kan worden vastgesteld dat dit wetsvoorstel beoogt
het puntenstelsel in het bestaande wettelijke systeem in te passen en dit
systeem zoveel mogelijk onaangetast te laten. Dit wetsvoorstel strekt er op
zichzelf niet toe om bestaande modaliteiten zoals de voorwaardelijke rijontzegging
en de weekendontzegging geheel en al onmogelijk te maken. In uitzonderlijke
gevallen is ook bij recidive, als in dit wetsvoorstel bedoeld, een voorwaardelijke
rijontzegging denkbaar. Een voorbeeld kan dit verduidelijken. Als de bandbreedte
een rijontzegging zou voorschrijven van ten minste een en ten hoogste twee
jaar, zou een rijontzegging kunnen worden opgelegd van twee jaar waarvan een
jaar voorwaardelijk. Denkbaar is ook dat, bij dezelfde bandbreedte, met gebruikmaking
van de hardheidsclausule een rijontzegging wordt opgelegd van bijvoorbeeld
een jaar voorwaardelijk. Binnen het voorwaardelijk deel is weer een partiële
rijontzegging, zoals een weekendontzegging, denkbaar. Voorop blijft staan
dat in de gevallen waarop dit wetsvoorstel ziet alleen een onvoorwaardelijke
rijontzegging dient te worden opgelegd. Een bijkomend argument daarvoor is
dat modaliteiten zoals een weekeindontzegging vanuit een oogpunt van een adequate
handhaving minder wenselijk en uitvoerbaar zijn. De politie heeft weliswaar
op eenvoudige wijze toegang tot de informatie waaruit blijkt of iemand een
rijontzegging heeft, maar dat neemt de bezwaren tegen de weekendontzegging
niet weg. Als het aan bijvoorbeeld een beroepschauffeur zou zijn toegestaan
buiten de weekeinden met een vrachtauto te rijden, zal hij zijn rijbewijs
behouden. Bij een controle in het weekeind in een personenauto kan deze chauffeur
een geldig rijbewijs tonen. Voor de politie zal er dan in de praktijk geen
aanleiding zijn een controle op de rijontzegging uit te voeren.De NVvR vraagt hoe wij ons de verplichte duur van de rijontzegging voorstellen
in geval van samenloop van verkeersdelicten waarvoor een rijontzegging kan
worden opgelegd. Graag grijpen wij de vraag van de NVvR aan om hierop nader
in te gaan. Indien de bestuurder in de recidiveperiode opnieuw de fout in
gaat, en niet een, maar bijvoorbeeld twee verkeersdelicten begaat waarvoor
hij wordt staande gehouden, dan cumuleren de voor deze delicten
in de AMvB voorziene rijontzeggingen als sprake is van meerdaadse samenloop.
Dat volgt uit het voorgestelde artikel 179b WVW 1994. Indien de bestuurder
bijvoorbeeld op verschillende momenten binnen de recidiveperiode twee grove
snelheidsovertredingen begaat waarvoor in beide gevallen krachtens dit wetsvoorstel
een rijontzegging van ten minste een maand en ten hoogste vier maanden zou
moeten worden opgelegd, dan bedraagt de periode van de rijontzegging in totaal
ten minste twee en ten hoogste acht maanden. Mocht deze cumulatie apert onevenwichtig
uitpakken in een concreet geval, dan kan de rechter, behalve variëren
binnen de bandbreedte, ook van de hardheidsclausule gebruik maken. Aantekening
verdient dat een cumulatie, in de zin dat twee bandbreedtes bij elkaar worden
opgeteld, zich niet voordoet, indien de bestuurder binnen de recidiveperiode
twee verkeersdelicten begaat waarvan er één niet bij AMvB is
aangewezen. Bijvoorbeeld een grove snelheidsovertreding in combinatie met
gevaar veroorzaken op de weg.In de artikelsgewijze toelichting op Artikel I, onderdeel C, zal aan de
hand van voorbeelden nader op de hier behandelde vorm van samenloop worden
ingegaan.De NVvR wijst erop dat een rijontzegging in de praktijk veelal wordt opgelegd
in combinatie met een of meer andere straffen of maatregelen. De NVvR meent
dat de bandbreedtes die krachtens dit wetsvoorstel bij AMvB zullen worden
uitgewerkt, daarmee geen rekening houden. Vooropgesteld moet worden dat een
rijontzegging in het algemeen een passende straf is bij recidive ter zake
van de verkeersdelicten die bij AMvB zullen worden aangewezen. Indien de rechter
ook een andere straf oplegt, bijvoorbeeld gevangenisstraf, dan kan hij binnen
de gegeven bandbreedte de rijontzegging daaraan aanpassen, zodat een afgewogen
sanctiepakket ontstaat. In uitzonderingsgevallen is denkbaar dat van de hardheidsclausule
wordt gebruik gemaakt. Ook hier kan worden aangestipt dat dit wetsvoorstel
het puntenstelsel beoogt in te passen in de bestaande wettelijke voorzieningen.
Het wetsvoorstel staat niet in de weg aan het combineren van straffen en maatregelen.3.8. Voorwaarden voor het aanvragen van een nieuw
rijbewijsIndien het rijbewijs op basis van het puntenstelsel van rechtswege ongeldig
is, moet de betrokkene, indien hij opnieuw wil rijden, een nieuw rijbewijs
aanvragen. Hij moet daartoe bewijzen te beschikken over de lichamelijke en
geestelijke geschiktheid vereist voor het besturen van motorrijtuigen en hij
zal zijn rijvaardigheid moeten bewijzen door opnieuw rijexamen te doen. Het
is de bedoeling nadere voorwaarden te bepalen waaraan de betrokkene moet voldoen,
alvorens hem opnieuw een rijbewijs kan worden afgegeven. Deze voorwaarden
kunnen voor verschillende verkeersdelicten verschillend worden vastgesteld.
Zoals in de brief van 29 juni 2004 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
(Kamerstukken II 2003/04, 29 398, nr. 10) is aangegeven, is het de bedoeling
te komen tot een aanpassing van het gebouw van de medische geschiktheid. In
dit kader wordt mede gekeken naar de voorwaarden waaronder na een uitgesproken
ongeldigheid opnieuw een rijbewijs kan worden aangevraagd (zie ook de brief
van 17 september 2004, Kamerstukken II 2004/05, 29 398, nr. 15).
Tevens is in de brief van 13 juli 2004 aan de voorzitter van de Tweede
Kamer (Kamerstukken II 2003/04, 29 398, nr. 12) aangegeven dat de mogelijkheid
van inpassing van een alcoholslotprogramma nader wordt bezien. Over de precieze
uitwerking is nog overleg gaande. De voorwaarden die zullen worden gesteld
aan het herkrijgen van een rijbewijs na ongeldigheid op grond van het puntenstelsel,
zullen moeten worden afgestemd met de voorwaarden voor het herkrijgen van
het rijbewijs na ongeldigheid in het kader van de vorderingsprocedure. Gelet
op deze ontwikkelingen is ervoor gekozen hierop in dit wetsvoorstel
niet vooruit te lopen. In het wetsvoorstel zijn dan ook geen specifieke educatieve
maatregelen opgenomen omtrent het opnieuw verkrijgen van een rijbewijs nadat
een eerder afgegeven rijbewijs als gevolg van het puntenstelsel ongeldig is
geworden. Voorzieningen op dit punt zullen worden meegenomen in voorstellen
tot aanpassing van de vorderingsprocedure.Degene die opnieuw wil gaan rijden nadat zijn rijbewijs op basis van het
puntenstelsel van rechtswege ongeldig is geworden, moet zoals gezegd een nieuw
rijbewijs aanvragen. Hij moet daartoe bewijzen te beschikken over de lichamelijke
en geestelijke geschiktheid vereist voor het besturen van motorrijtuigen van
de categorie waarop zijn aanvraag betrekking heeft en hij moet zijn vaardigheid
bewijzen door opnieuw examen te doen. Strikt genomen betekent dit dat iemand,
van wie het eerder afgegeven rijbewijs dat geldig was voor meerdere categorieën
(bijvoorbeeld B, D en E bij D) en dat voor al die categorieën als gevolg
van het puntenstelsel ongeldig is geworden, opnieuw voor al die categorieën
zijn rijvaardigheid en geschiktheid moet bewijzen, te beginnen met de categorie
B, vervolgens D en dan E bij D. In het advies van het OPV hebben wij evenwel
aanleiding gezien om op dit punt een aanpassing voor te stellen. Ons staat
thans de volgende constructie voor ogen, die in het Reglement rijbewijzen
zal worden opgenomen. Na een ongeldigheid van rechtswege zal betrokkene die
opnieuw een rijbewijs wil krijgen, kunnen volstaan met een rijexamen en het
aantonen van de vereiste geschiktheid voor de zwaarste categorie motorrijtuigen
waarvoor het van rechtswege ongeldig geworden rijbewijs geldig was. Slaagt
hij hiervoor, dan krijgt hij de beschikking over een rijbewijs dat tevens
geldig is voor de overige, lichtere, categorieën waarvoor het ongeldig
geworden rijbewijs was afgegeven. In zijn algemeenheid betekent dit dat eerst
een rijproef moet worden afgelegd voor de categorie E bij C (indien uiteraard
het ongeldig geworden rijbewijs ook voor deze categorie geldig was) en voor
die categorie de geschiktheid moet worden aangetoond. Slaagt hij voor deze
rijproef en kan hij zijn geschiktheid aantonen, dan wordt aangenomen dat betrokkene
mede voldoet aan de eisen C, E bij D, D, E bij B en B en A – vooropgesteld
dat het ongeldig geworden rijbewijs ook voor al deze categorieën geldig
was. Mocht betrokkene wegens het ontbreken van de vereiste rijvaardigheid
of geschiktheid niet in aanmerking komen voor de afgifte van een rijbewijs
voor deze zwaarste categorie, dan moet hij zijn rijvaardigheid en geschiktheid
aantonen voor de daaropvolgende, minder zware categorie. Slaagt hij hiervoor,
dan krijgt hij een rijbewijs dat geldig is tot en met de categorie waarvoor
hij zijn rijvaardigheid en geschiktheid heeft aangetoond. Mocht betrokkene
derhalve er niet in slagen zijn rijvaardigheid en geschiktheid aan te tonen
voor de categorie E bij C, dan moet hij dat vervolgens achtereenvolgens aantonen
voor de lichtere categorie waarvoor het ongeldig geworden rijbewijs geldig
was (C, E bij D, D, E bij B, B en A). Het rijbewijzenregister zal daarvoor
zodanig worden aangepast dat herkenbaar is op voor welke categorieën
het op grond van het puntenstelsel ongeldig geworden rijbewijs was afgegeven.
Dit is immers van belang voor het CBR in verband met de afgifte van verklaringen
van rijvaardigheid en geschiktheid, maar ook voor de instanties, die belast
zijn met de afgifte van rijbewijzen.4. De verplichting voor de rechter een rijontzegging
op te leggenIn paragraaf 2 gaven wij al aan dat de NVvR, de RvdR, het CPG en
de NOvA bezwaren koesteren tegen de voorgestelde plicht voor de rechter een
rijontzegging op te leggen in gevallen van recidive ter zake van ernstige
verkeersdelicten. Ook de Raad van State heeft zich daarover in zijn advies
in kritische zin uitgelaten. Deze adviesorganen wijzen erop dat dit een trendbreuk
in het Nederlandse strafrecht is. De verplichting als neergelegd
in dit wetsvoorstel komt volgens deze adviesorganen neer op een minimumstraf
die zij onwenselijk vinden. De NVvR, de RvdR en het CPG stellen dat dit wetsvoorstel
verwondering wekt in het licht van het kabinetsstandpunt dat het niet zinvol
is een voorstel te doen tot zelfstandige introductie van bijzondere minimumstraffen
in het Nederlandse strafrecht.Vooropgesteld zij dat wij dat kabinetsstandpunt, dat is neergelegd in
een brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer (brief van 11 september
2003, Kamerstukken II 2002/03, 29 049, nr. 1) onderschrijven. Wij wijzen
erop dat dit wetsvoorstel geen gefixeerde wettelijke minimumstraf introduceert.
In lijn met opmerkingen van de NVvR zijn wij van oordeel dat een gefixeerde
wettelijke minimumstraf veronderstelt dat niet één geval denkbaar
is waarin het ongewenst is een rijontzegging onder deze minimumduur op te
leggen. Met de NVvR kan worden vastgesteld dat deze veronderstelling niet
met de werkelijkheid spoort. Het is om die reden dat dit wetsvoorstel voorziet
in bandbreedtes waarbinnen de op te leggen rijontzegging zich moet bevinden.
Bovendien zullen verschillende bandbreedtes worden gekozen afhankelijk van
de ernst van het feit. Verder zal, nu de voorgestelde normering ook verkeersdelicten
kan betreffen die in ernst zeer uiteenlopen – denk aan verschillende
gradaties van schuld aan het veroorzaken van een verkeersongeval met ernstige
gevolgen –, een ruimere bandbreedte worden gekozen. Voorts voorziet
het wetsvoorstel in een afwijkbevoegdheid: bij bijzondere hardheid kan van
de voorgeschreven ondergrens van de periode van de rijontzegging worden afgeweken,
en van de bovengrens kan worden afgeweken als deze geen passende bestraffing
toelaat.Hoewel de voorgestelde plicht een rijontzegging op te leggen niet als
een wettelijke minimumstraf moet worden gezien, laat dit wetsvoorstel de rechter
bij ernstige verkeersrecidive niet langer geheel vrij om al dan niet een rijontzegging
op te leggen. In dat opzicht houdt dit wetsvoorstel een tussenweg in tussen
een wettelijke minimumstraf en een onbeperkte, geheel vrije, straftoemeting.
Dat bij ernstige verkeersrecidive een rijontzegging moet worden opgelegd spoort
met de praktijk. De NVvR, de RvdR en het CPG wijzen erop dat bij herhaling
van ernstige verkeersdelicten ook nu al in de regel een onvoorwaardelijke
rijontzegging wordt opgelegd. Dit wetsvoorstel geeft deze praktijk, en dus
ook de rechter, een steun in de rug. De normering waarin krachtens dit wetsvoorstel
zal worden voorzien, zal worden vormgegeven in aansluiting op de strafvorderingsrichtlijnen
van het OM en zal in zoverre de bestaande praktijk bevestigen. Met het CPG
kan worden vastgesteld dat de strafvorderingsrichtlijnen van het OM zijn geschreven
voor de strafeis van de officier van justitie en niet met het oog op de straftoemeting
door de rechter. Maar algemeen erkend is dat deze richtlijnen ook voor de
strafrechter een belangrijk oriëntatiepunt vormen. Deze richtlijnen lenen
zich, met uiteraard enige aanpassingen, als model voor de normering die krachtens
dit wetsvoorstel zal worden voorzien. Een van die aanpassingen is in het voorgaande
al aan bod gekomen en betreft de introductie van bandbreedtes waarbinnen de
op te leggen rijontzegging zich moet bevinden.De NVvR, de RvdR en het CPG vragen wat de in dit wetsvoorstel neergelegde
verplichting voor de rechter toevoegt, aangezien bij herhaling van ernstige
verkeersdelicten ook nu al in de regel een onvoorwaardelijke rijontzegging
wordt opgelegd. Een voordeel van dit wetsvoorstel is dat in de oplegging van
rijontzeggingen bij ernstige verkeersrecidive een nadere, vanuit het gelijkheidsbeginsel
wenselijke, uniformering wordt aangebracht. Daarbij moet, zoals de NVvR in
haar advies naar ons oordeel terecht opmerkt, niet uit het oog worden verloren
dat een gelijke behandeling van ongelijke gevallen discriminerend
kan zijn. Gelijke behandeling van ongelijke gevallen is, zo willen wij graag
vooropstellen, geenszins de doelstelling van dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
bevat dan ook mechanismen om dat te voorkomen: een uitwerking in bandbreedtes
en een afwijkbevoegdheid op basis waarvan in uitzonderingsgevallen van de
voorgeschreven bovengrens en ondergrens van de periode van de rijontzegging
kan worden afgeweken. Ook van de strafvorderingsrichtlijnen gaat een uniformerende
werking uit. De normering in dit wetsvoorstel houdt een nadere versterking
van het streven naar uniformering in. De strafvorderingsrichtlijnen vormen
voor de rechter weliswaar een belangrijk oriëntatiepunt, maar de rechter
is daaraan – vanzelfsprekend – niet gebonden.Een met het voorgaande samenhangend voordeel van dit wetsvoorstel is dat
de democratische legitimatie van de oplegging van rijontzeggingen ter zake
van ernstige verkeersrecidive nader wordt versterkt en zich niet beperkt tot
het stellen door de wetgever van alleen een wettelijk strafmaximum. In de
rechtsgeleerde literatuur is voor de gedachte dat de democatische legitimatie
van de regeling van de straftoemeting nader versterkt kan worden, brede steun
te vinden. Professor De Hullu en Duker menen dat een zekere versterking van
de democratische legitimatie van de straftoemetingspraktijk wenselijk is en
dat het minder wenselijk is dat deze praktijk vorm krijgt door rechterlijke
oriëntatiepunten (zie het NJV-preadvies inzake de herziening van het
sanctiestelsel, 2002, blz. 65–87). Professor Knigge wijst erop dat het
uitwerken van een normering van de straftoemeting in bijvoorbeeld een AMvB
te verkiezen is boven afspraken over de straftoemeting die door rechters worden
gemaakt, en dat het sanctiebeleid zo voorwerp blijft van het publieke debat
(Sancties zonder raamwerk, RM Themis 2000, blz. 281 e.v.). Ook voor strafvorderingsrichtlijnen
geldt dat zij, via de door het parlement gecontroleerde invloed die de Minister
van Justitie daarop kan uitoefenen, een zekere democratische legitimering
hebben, maar de rechter is daaraan niet gebonden.De NOvA vraagt in haar advies waarom de rechterlijke vrijheid «die
in onze democratisch geordende samenleving reeds jarenlang wordt gekoesterd
nu ineens op de helling zou moeten». Ook schrijft de NOvA in haar advies
dat het «hoogste goed in een democratisch geordende samenleving is dat
de rechter altijd het laatste woord heeft en dat hij altijd volstrekt onafhankelijk
tot zijn oordeel kan komen, slechts beperkt door de op de delicten gestelde
maximale straffen en het algemene strafminimum». Met de NOvA kan worden
vastgesteld dat de rechter in strafzaken altijd het laatste woord heeft en
altijd volstrekt onafhankelijk en onpartijdig moet zijn. Dezerzijds wordt
evenwel niet de analyse gedeeld dat dit wetsvoorstel daaraan afbreuk doet.
Een voordeel van dit wetsvoorstel is juist, dat het de democratische legitimatie
van het opleggen van rijontzeggingen nader versterkt. Vanzelfsprekend moet
daarbij zijn voldaan aan randvoorwaarden. Deze randvoorwaarden worden gevormd
door de voorgestelde bandbreedtes en afwijkbevoegdheid.De Rvdr stelt dat het onderzoek van Van Kalmthout en Tak (Ups en downs
van de minimumstraf, 2003) heeft uitgewezen dat een minimumstraf alleen zinvol
is indien aan randvoorwaarden is voldaan, waaronder een gedetailleerde regeling
van strafverminderende of strafverlichtende omstandigheden. De normering waarvoor
dit wetsvoorstel de wettelijke basis biedt, kan, zoals hierboven is toegelicht,
evenwel niet op een lijn worden gesteld met een minimumstraf waarvan vervolgens
door middel van gedetailleerde regels moet kunnen worden afgeweken. Als gezegd
zal de normering worden uitgewerkt in bandbreedtes waarbinnen de op te leggen
rijontzegging zich moet bevinden. Op basis van de afwijkbevoegdheid kan van
deze bandbreedtes worden afgeweken.De NVvR noemt als bezwaar dat het wetsvoorstel een gedeeltelijke verschuiving
meebrengt van de straftoemetingsbeslissing van de rechter naar de wetgever.
De Rvdr meent dat sprake is van «een volledige delegatie van strafrechtelijke
bevoegdheden van de formele wetgever aan de uitvoerende macht», doordat
deze bepaling aan de Ministers van Justitie en van Verkeer en Waterstaat de «ongeclausuleerde
bevoegdheid» verleent om bij AMvB zowel de gevallen te bepalen waarin
de rechter een rijontzegging op moet leggen, alsmede te bepalen welke periode
de op te leggen rijontzegging beloopt. De Raad van State maakt in zijn advies
vergelijkbare opmerkingen. Met de NVvR kan worden vastgesteld, dat de wetgever
niet op de stoel van de rechter behoort te gaan zitten. Dat zou niet sporen
met de grondgedachte dat de drie belangrijke staatsfuncties – wetgeving,
rechtspraak en bestuur – in evenwicht behoren te zijn. Dit wetsvoorstel
maakt op dat evenwicht echter geen inbreuk. Ook in dit wetsvoorstel blijft
de straftoemetingsbeslissing de verantwoordelijkheid van de rechter. Hij kan
binnen de bandbreedte variëren en hij kan in zeer uitzonderlijke gevallen
afwijken van de voorgeschreven bandbreedte. Verder is van ongeclausuleerde
delegatie naar ons oordeel geen sprake. De voorgestelde delegatiebepaling
is beperkt tot verkeersdelicten waarvoor reeds thans een rijontzegging kan
worden opgelegd. De verplichting een rijontzegging op te leggen is alleen
toepasselijk in geval van recidive binnen vijf jaar na een eerdere strafrechtelijke
afdoening van een van deze verkeersdelicten. De degelatiebepaling geeft aan
dat het om de bestuurder van een motorrijtuig gaat. Het stelsel werkt daardoor
alleen op staandehouding. Gelet op al deze beperkingen zouden wij niet van
ongeclausuleerde delegatie willen spreken.Voor zover de RvdR met zijn oordeel dat sprake is van «delegatie
van strafrechtelijke bevoegdheden van de formele wetgever aan de uitvoerende
macht», bedoelt dat de straftoemetingsbeslissing wordt gedelegeerd,
kunnen wij dit oordeel evenmin onderschrijven. Dit wetsvoorstel laat de straftoemetingsbeslissing
berusten waar deze thuishoort: bij de rechter. Overigens valt niet in te zien
waarom, zoals de Raad van State, de NVvR en de Rvdr menen, de normering waarvoor
dit wetsvoorstel de grondslag biedt alsmede het aanwijzen van verkeersdelicten,
niet bij AMvB zou kunnen geschieden. Gangbaar is dat de hoofdelementen van
een regeling in de wet in formele zin worden vastgesteld en dat de onderdelen
van een regeling die een uitwerking zijn van deze hoofdelementen in een AMvB
mogen worden opgenomen. Dit wetsvoorstel spoort om deze reden met het primaat
van de wetgever. Bovendien worden algemene maatregelen van bestuur die krachtens
de WVW 1994 worden uitgevaardigd op grond van artikel 2b WVW 1994 bij de Staten-Generaal
voorgehangen. Daardoor is verzekerd dat ook voorafgaande parlementaire invloed
gewaarborgd is op de uitwerking van de hoofdelementen van dit wetsvoorstel.
Tegen deze achtergrond behoeft het geen verwondering te wekken dat de rechtsgeleerde
schrijvers die enige vorm van normering van de straftoemeting bepleiten, daarbij
juist denken aan uitwerking bij AMvB.Het CPG vraagt naar de verhouding van dit wetsvoorstel tot het opportuniteitsbeginsel.
Het CPG meent in lijn met het kabinetsstandpunt dat de officier van justitie
niet langer de bevoegdheid toekomt opportuniteitshalve van vervolging af te
zien als op een delict een minimumstraf is gesteld. Wij menen dat dit wetsvoorstel
geen wezenlijke beperkingen stelt aan het opportuniteitsbeginsel. Het wetsvoorstel
heeft alleen betrekking op herhaling van ernstige verkeersdelicten. Het CPG
geeft aan dat in deze gevallen in de praktijk zeker een rijontzegging wordt
opgelegd, tenzij blijkt dat zeer bijzondere omstandigheden in aanmerking moeten
worden genomen. Dat betekent dat van de bevoegdheid om van vervolgen af te
zien in deze gevallen geen gebruik wordt gemaakt, tenzij zich zeer bijzondere
omstandigheden voordoen. Doen zich zeer bijzondere omstandigheden
voor, dan kan de officier van justitie op de hardheidsclausule anticiperen
en geen vervolging instellen. Dit wetsvoorstel werpt daarvoor geen barriere
op.5. Vier andere systemen voor een puntenstelselHieronder bespreken wij een viertal andere systemen voor een puntenstelsel
die in Nederland voorwerp van debat zijn geweest. Drie daarvan zijn uiteindelijk
nooit ingevoerd. Een ervan wél: het zogeheten beginnersrijbewijs. Alle
vier worden ze hierna besproken.5.1. Een niet-ingediend wetsvoorstel puntenstelselIn 1994 werd een wetsvoorstel tot introductie van een puntenstelsel rijbewijzen
aanhangig gemaakt bij de Raad van State. Dat wetsvoorstel is toen ingetrokken
vanwege een zeer kritisch advies van de Raad van State (zie Kamerstukken II
1994/95, 22 100, nr. 23). In het desbetreffende wetsvoorstel volgde op
een veroordeling of een transactie een automatische toekenning van een wettelijk
vastgelegd aantal punten. Bij het behalen van een bepaald aantal punten werd
het rijbewijs automatisch ongeldig voor een periode die was gekoppeld aan
dat aantal punten. Aan veel verkeersdelicten werden zoveel punten toegekend
dat een enkele veroordeling of transactie meteen tot de ongeldigheid van het
rijbewijs leidde. De rechter die de rijbewijshouder had veroordeeld of de
ambtenaar die een transactieaanbod had gedaan, hadden in het wetsvoorstel
geen invloed op het puntenaantal en de daaraan gekoppelde periode gedurende
welke het rijbewijs ongeldig was. Wie het niet eens was met de puntentoekenning
kon weliswaar een administratieve rechtsgang benutten, maar in deze rechtsgang
mocht alleen worden beoordeeld of de wettelijke voorschriften waren nageleefd.
De kritiek van de Raad van State richtte zich op een aantal onderdelen van
het wetsvoorstel waaronder de automatische strafpuntentoekenning. Het wetsvoorstel
hield naar het oordeel van de Raad van State onvoldoende rekening met de ernst
van het feit en de omstandigheden van de dader.Het wetsvoorstel liet ook de kentekenhouder onder het puntenstelsel vallen
indien deze niet bekend maakte welke andere persoon het verkeersdelict had
begaan met zijn motorrijtuig. Ook daarop had de Raad van State kritiek. Het
wetsvoorstel kon tot gevolg hebben dat niet de bestuurder werd aangepakt maar
de kentekenhouder die het verkeersdelict niet had begaan. Daarnaast was het
wetsvoorstel op dit punt fraudegevoelig, omdat het toeliet dat de kentekenhouder
met een ander overeenkwam dat deze laatste zich uitgaf voor de bestuurder
die het verkeersdelict had begaan met als doel te verhinderen dat het rijbewijs
van de kentekenhouder ongeldig werd.Het voorliggende wetsvoorstel voorziet in een puntenstelsel waaraan niet
de nadelen zijn verbonden die het hiervoor beschreven, uiteindelijk niet-ingediende
wetsvoorstel wel kende.De periode van de rijontzegging wordt weliswaar bij AMvB genormeerd, maar
deze periode moet door de rechter worden bepaald binnen de in deze AMvB opgenomen
bandbreedtes die verschillen afhankelijk van de ernst van het feit. Bovendien
mag de rechter in uitzonderingsgevallen van de bandbreedtes afwijken op basis
van de hardheidsclausule die is opgenomen in dit wetsvoorstel.Voorts geldt het puntenstelsel in dit wetsvoorstel alleen voor de bestuurder.
Daardoor valt de kentekenhouder die niet de bestuurder was, buiten dit puntenstelsel.
Een ander gunstig gevolg is dat dit wetsvoorstel niet toelaat dat de kentekenhouder
een ander kan proberen te vinden die de gevolgen van het puntenstelsel op
zich neemt, aangezien het systeem uitsluitend op staandehouding werkt.In het niet-ingediende wetsvoorstel werd de bijkomende straf van de rijontzegging
afgeschaft. Het daarvoor in de plaats gestelde puntenstelsel werd niet langer
het karakter van een straf toegekend. Daarentegen werd het rijbewijs gepositioneerd
als een vergunning waaraan de voorwaarde was verbonden dat de houder geen
verkeersdelicten begaat. In dit wetsvoorstel zien wij het door middel van
het puntenstelsel ontzeggen van de rijbevoegdheid evenwel als een straf. Dit
vloeit rechtstreeks voort uit het uitgangspunt dat wij een puntenstelsel willen
doorvoeren dat voor ernstige verkeersdelicten is bedoeld. Daarom – en
omdat wij een puntenstelsel nastreven dat eenvoudig in de bestaande regeling
is in te passen – is in dit wetsvoorstel aansluiting gezocht bij de
regeling van de rijontzeggingen.5.2. Administratieve inhouding van het rijbewijs
in wetsvoorstel 24 112Nadat de beslissing was genomen om het wetsvoorstel puntenstelsel dat
in de vorige paragraaf werd beschreven niet in te dienen, werd bij wetsvoorstel
24 112 een nota van wijziging ingediend waarin een administratieve inhouding
van het rijbewijs werd voorgesteld. Wetsvoorstel 24 112 heeft geleid
tot de wet van 24 juni 1998, Stb. 375 waarin de maximumstraffen werden
verhoogd voor ernstige vormen van roekeloos rijgedrag en waarin de regeling
inzake de invordering en inhouding van rijbewijzen en de rijontzeggingen werd
verbeterd. De bij nota van wijziging voorgestelde administratieve inhouding
van het rijbewijs is toen echter niet tot wet verheven. De administratieve
inhouding was in dat wetsvoorstel gepositioneerd tussen enerzijds de door
de rechter op te leggen rijontzegging en anderzijds de ongeldigverklaring
door het CBR van het rijbewijs in de vorderingsprocedure naar aanleiding van
een onderzoek naar de rijvaardigheid of geschiktheid. Voorgesteld werd om
aan het OM de plicht op te leggen om bij ernstige snelheidsovertredingen en
ernstige gevallen van rijden onder invloed het rijbewijs in te houden voor
een periode die bij AMvB werd vastgesteld. De administratiefrechtelijke vormgeving
van de inhouding van het rijbewijs – het OM hield het rijbewijs verplicht
in, tegen welke beslissing betrokkene beroep kon instellen bij de bestuursrechter –
had als eerste nadeel dat het onderliggende verkeersdelict voorwerp van beoordeling
kon zijn in zowel de bestuursrechtelijke als de strafrechtelijke kolom. Het
wetsvoorstel probeerde dit op te lossen met de bepaling dat het rijbewijs
diende te worden teruggegeven na een vrijspraak of ontslag van alle rechtsvervolging
door de strafrechter. Ten tweede was de officier van justitie in het toen
voorgestelde systeem steeds verplicht om het rijbewijs in te houden voor een
gefixeerde periode. Hij mocht niet in bijzondere gevallen van deze periode
afwijken. Daardoor rees de vraag of dit stelsel niet op gespannen voet stond
met artikel 6, tweede lid, van het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM).Dit wetsvoorstel kent deze nadelen niet. Het gevaar van beoordeling in
twee kolommen wordt voorkomen door de strafrechtelijke inkadering van het
puntenstelsel. Verder bevat dit wetsvoorstel een hardheidsclausule; in bijzondere
gevallen kan van de voorgeschreven rijontzegging worden afgeweken. Bovendien
zal de plicht om een rijontzegging op te leggen zoals gezegd worden uitgewerkt
in bandbreedtes zodat de periode van de rijontzegging in zoverre niet is gefixeerd,
maar een minimum en een maximum kent.In het systeem uit wetsvoorstel 24 112 was de administratieve inhouding
ook verplicht na een enkele snelheidsovertreding of een enkel geval van rijden
onder invloed. Daardoor was dit systeem strenger dan het systeem dat
wij in dit wetsvoorstel hebben neergelegd. Het verplicht opleggen van een
rijontzegging heeft alleen betrekking op gevallen van recidive.In wetsvoorstel 24 112 was het OM de instantie die het rijbewijs
inhield. In dit wetsvoorstel is gekozen voor een puntenstelsel dat via de
rijontzeggingen loopt en deze kunnen alleen door de strafrechter worden opgelegd.
Echter, zoals gezegd (zie paragraaf 3.4 van deze memorie van toelichting)
voorziet het wetsvoorstel OM-afdoening in de bevoegdheid van de officier van
justitie om bij strafbeschikking bepaalde straffen op te leggen, waaronder
een rijontzegging voor de duur van maximaal zes maanden. Indien het wetsvoorstel
OM-afdoening kracht van wet verkrijgt en in werking treedt, zal het niet noodzakelijk
steeds de rechter zijn die de rijontzegging oplegt, maar kan ook het OM dat
onder bepaalde voorwaarden doen. De gevolgen van dit wetsvoorstel voor de
capaciteit zijn zo beheersbaar te houden.5.3. Het beginnersrijbewijsIn deze paragraaf wordt ingegaan op de verhouding van het voorgestelde
puntenstelsel tot het beginnersrijbewijs.Het beginnersrijbewijs heeft betrekking op beginnende bestuurders. Bestuurders
die vijf jaar of korter hun eerste rijbewijs hebben (mits dat rijbewijs is
afgegeven op of na 30 maart 2002) zijn beginnende bestuurder. Indien
de beginnende bestuurder gedurende de eerste vijf jaar drie verkeersdelicten
van een bepaalde soort begaat en daarvoor onherroepelijk wordt veroordeeld
dan wel voldoet aan de voorwaarden die aan een transactie zijn verbonden,
wordt een vordering gedaan tot overgifte van zijn rijbewijs en kan dat rijbewijs
via de vorderingsprocedure ongeldig worden verklaard. Het gaat hier om de
verkeersdelicten die in bijlage 1, onderdeel IV, van de Regeling maatregelen
rijvaardigheid en geschiktheid zijn genoemd (overtreding van de artikelen
5 of 6 WVW 1994, van de artikelen 19 tot en met 22 RVV 1990, van artikel
62 juncto de borden A1 en A3 RVV 1990, alsmede de overige overtredingen van
het RVV 1990 indien daarbij letsel aan personen is ontstaan of schade aan
goederen is toegebracht). Daarnaast geeft bijlage 1 van de Regeling maatregelen
rijvaardigheid en geschiktheid aan in welke gevallen van rijden onder invloed
van alcohol er bij beginnende bestuurders sprake is van een vermoeden van
ongeschiktheid waarvan de politie mededeling doet op grond van artikel 130,
eerste lid, WVW 1994.Uit het bovenstaande blijkt dat het beginnersrijbewijs in feite punten
toekent voor een aantal van de delicten die wij op de wijze zoals uiteengezet
in paragraaf 3 van deze memorie van toelichting onder de werking van
het puntenstelsel brengen. Waar het voorgestelde puntenstelsel tevens van
toepassing is op beginnende automobilisten en het bovendien strenger is dan
het thans geldende beginnersrijbewijs, zijn wij van mening dat met de komst
van het puntenstelsel volledige handhaving van het beginnersrijbewijs niet
zinvol is.De NVvR, de RvdR en het CPG vragen waarom wij het puntenstelsel niet inbouwen
in de vorderingsprocedure, zoals bij het beginnersrijbewijs is gebeurd. Dit
wetsvoorstel heeft het voordeel dat het rijbewijs na de strafrechtelijke afdoening,
waarbij een rijontzegging van minstens een jaar is opgelegd, niet meer afzonderlijk
ongeldig hoeft te worden verklaard, zoals bij de vorderingsprocedure het geval
is. Een tweede voordeel van dit wetsvoorstel is dat de bestuurder vervolgens,
door het aanvragen van een nieuw rijbewijs, opnieuw moet aantonen rijvaardig
en rijgeschikt te zijn, en het dus niet de overheid is die, zoals in de vorderingsprocedure
het geval is, na het opleggen van een dergelijke rijontzegging in voorkomende
gevallen een onderzoek moet instellen naar de rijvaardigheid en rijgeschiktheid
van de betrokken bestuurder, alvorens het rijbewijs ongeldig
kan worden verklaard. Het voorgestelde puntenstelsel laat de op zichzelf goedlopende
vorderingsprocedure in stand en heeft voor deze procedure alleen de gevolgen
die in paragraaf 8 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
zullen worden aangegeven.5.4. Verplichte administratieve ongeldigverklaring
van het rijbewijs na tweede alcoholdelict in het amendement-Wolfsen en De
Pater-Van der MeerIn het ingetrokken amendement van Wolfsen en De Pater-Van der Meer bij
het wetsvoorstel herijking strafmaxima (Kamerstukken II 2003/04, 28 484,
nr. 21) was voorzien in een plicht tot administratieve ongeldigverklaring
door het CBR na constatering van een tweede alcoholdelict. Het afpakken van
het rijbewijs na een tweede alcoholdelict was daarin bestuursrechtelijk uitgewerkt.
Wij hebben in de eerder genoemde brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
uiteengezet dat wij het streven om te komen tot een hardere aanpak van rijden
onder invloed ten volle onderschrijven (Kamerstukken II 2003/04, 29 398,
nr. 6, zie ook Kamerstukken II 2003/04, 28 484, nr. 43). Tijdens een
Algemeen Overleg met de Vaste Commissie voor Verkeer en Waterstaat van de
Tweede Kamer hebben wij enkele nadelen van het in het amendement voorgestelde
systeem geschetst (Kamerstukken II 2003/04, 29 398, nr. 11). Voor rijden
onder invloed zal, zeker wanneer dat voor de tweede keer geschiedt, veelal
een vervolging worden ingesteld. De beoordeling van de feiten zou daardoor
plaatsvinden in twee kolommen, de bestuursrechtelijke en strafrechtelijke.
Dat zou, net zoals bij het hiervoor besproken wetsvoorstel puntenstelsel dat
nooit bij de Tweede Kamer werd ingediend (zie paragraaf 5.1), afstemmingsproblemen
met zich brengen die zich in het systeem van dit wetsvoorstel niet voordoen.
Te denken valt bijvoorbeeld aan de vertraging die zou optreden indien de bestuursrechter
het oordeel van de strafrechter zou afwachten en aan het gevaar van onderling
onverenigbare rechterlijke uitspraken.Een ander nadeel is dat het amendement geen ruimte liet om in bijzondere
omstandigheden van het afpakken van het rijbewijs af te zien.Het voordeel van een strafrechtelijke inbedding zoals deze in dit wetsvoorstel
is uitgewerkt, is dat zo wordt voorkomen dat het feit in twee kolommen wordt
afgedaan met mogelijke afstemmingsproblemen. Dit sluit naar ons oordeel aan
bij de bestaande systematiek in het verkeersrecht. Die systematiek loopt over
twee sporen. Aan de ene kant de strafrechtelijke afhandeling van een concreet
verkeersdelict, waarbij een strafrechtelijke rijontzegging kan (en volgens
het voorgestelde puntenstelsel in bepaalde gevallen moet) worden opgelegd
die wettelijk als bijkomende straf is gedefinieerd. Aan de andere kant heeft
de bestaande administratiefrechtelijke vorderingsprocedure een maatregelkarakter
en is erop gericht om bestuurders die niet langer beschikken over de vereiste
rijvaardigheid of geschiktheid alsnog rijvaardig of geschikt te maken dan
wel hun rijbewijs te ontnemen. Dat het rijbewijs van rechtswege ongeldig is
indien een rijontzegging is opgelegd voor een periode van ten minste twee
jaar of ten minste een jaar bij recidive sluit aan bij het maatregelkarakter
van de ongeldigheid omdat de combinatie van enerzijds het hebben begaan van
een ernstig verkeersdelict en anderzijds het gedurende een relatief lange
periode niet hebben mogen rijden wettigt dat van de rijvaardigheid en rijgeschiktheid
opnieuw moet blijken (zie paragraaf 3.1 van deze memorie van toelichting).
Dit laat overigens onverlet dat, zoals hierboven reeds is opgemerkt, beide
procedures naast elkaar kunnen blijven bestaan, ook na invoering van het voorgestelde
puntenstelsel.5.5. SamenvattingIn verschillende, eerder beproefde systemen werd het puntenstelsel op
zodanige wijze bestuursrechtelijk ingekaderd dat het verkeersdelict voorwerp
van beoordeling zou kunnen zijn in twee kolommen – de bestuursrechtelijke
en de strafrechtelijke – hetgeen afstemmingsproblemen kon veroorzaken.
Door de strafrechtelijke inkadering worden zulke problemen in dit wetsvoorstel
voorkomen.Met uitzondering van het beginnersrijbewijs hadden de besproken systemen
het kenmerk dat het rijbewijs na het begaan van bepaalde verkeersdelicten
moest worden afgepakt zonder dat daarop ook maar een uitzondering werd toegelaten.
Daardoor werden vraagtekens gezet bij de rechtvaardigheid van dat systeem
en werd gevraagd of deze «uitzonderingsloze» verplichting verenigbaar
was met het EVRM. Deze nadelen kent dit wetsvoorstel niet. De uit dit wetsvoorstel
voortvloeiende regel is weliswaar dat de rechter in geval van recidive ter
zake van een aantal verkeersdelicten een rijontzegging binnen aangegeven bandbreedtes
moet opleggen, maar hij mag daar in uitzonderlijke gevallen van afwijken.Met uitzondering van het systeem zoals dat was opgenomen in het amendement
van Wolfsen en De Pater-Van der Meer, hadden de besproken systemen voorts
als kenmerk dat het rijbewijs ook kon worden afgepakt in gevallen waarin de
betrokkene geen eerste waarschuwing had gehad in de vorm van een strafrechtelijke
afdoening. Deze eerste waarschuwing krijgt de bestuurder in het systeem zoals
dat in dit wetsvoorstel is neergelegd, wél; dat eerder een strafrechtelijke
afdoening is voorafgegaan vormt naar ons oordeel een onderdeel van de rechtvaardiging
van de verplichte rijontzegging bij de tweede keer.6. Puntenstelsels in het buitenlandDe Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV) heeft verschillende onderzoeken
gedaan naar puntenstelsels in de ons omringende landen. De uitkomst van deze
onderzoeken werd eerder aan de Tweede Kamer meegedeeld (zie Kamerstukken II
2003/04, 29 398, nr. 1 en nr. 15). Mede aan de hand van de uitkomst van
deze onderzoeken zullen wij in het navolgende de hoofdlijnen van enkele van
deze puntenstelsels schetsen, om vervolgens af te sluiten met een conclusie.
Om een impressie te kunnen geven van de werking van ruim opgezette puntensystemen,
hebben wij ervoor gekozen om de systemen van de landen Duitsland en Frankrijk
nader te beschrijven.6.1. DuitslandHet Duitse puntenstelsel is neergelegd in artikel 4 van het Strassenverkehrsgesetz
(StVG). Het puntensysteem wordt uitgevoerd door het Kraftfahrt-Bundesambt
te Flensburg. Zowel voor verkeersfeiten die onder het Ordnungswidrigkeitengesetz
vallen als voor verkeersfeiten die in het strafrecht vallen, worden vooraf
vastgestelde strafpunten toegekend. Strafpunten kunnen aan de bestuurder of
aan de kentekenhouder worden toegekend. De kentekenhouder die niet de bestuurder
was kan zich disculperen, hetgeen vergemakkelijkt wordt doordat Duitsland
ook front-flitsing kent, als gevolg waarvan op de foto de persoon te zien
is die tijdens het begaan van het feit achter het stuur heeft gezeten. Voor
de Ordnungswidrigkeiten krijgt de bestuurder een tot vier punten, en alleen
indien een boete van € 40 is opgelegd. Voor delicten krijgt de bestuurder
tot zeven punten. Veroordelingen en strafpunten worden centraal vastgelegd
door het Kraftfahrt-Bundesambt. Wie tussen de acht en dertien punten heeft, ontvangt een officiële waarschuwing met daarbij de aanbeveling
om aan een cursus mee te doen. Wie tussen de veertien en zeventien punten
heeft, moet deze cursus verplicht volgen en tevens wordt aanbevolen zich in
verbinding te stellen met een psycholoog of psychiater, de zogeheten «verkehrspsychologische
Beratung». Bij het behalen van achttien punten wordt het rijbewijs automatisch
ingetrokken. De punten vervallen daardoor. Door het vrijwillig volgen van
de cursus of het volgen van de psychologische sessies kan de bestuurder eenmaal
in de vijf jaar zijn puntentotaal verminderen. Punten verjaren overigens automatisch.
Bij Ordnungswidrigkeiten na twee jaar, bij delicten na vijf jaar en bij onder
invloed rijden na tien jaar. Meer informatie over het Duitse puntensysteem
is aan te treffen op de internetsite <www.kba.de>. Overigens worden
geen punten toegekend als de bestuurder door de strafrechter is veroordeeld
tot een «Entziehung der Fahrerlaubnis» zoals is voorzien in artikel
69 van het Strafgesetzbuch.6.2. FrankrijkIn Frankrijk worden aan ieder rijbewijs twaalf punten verbonden. Wanneer
de rijbewijshouder na staandehouding strafrechtelijk wordt veroordeeld voor
bepaalde verkeersdelicten, wordt door de Franse overheid een wettelijk vastgelegd
aantal punten van dit aanvangssaldo afgetrokken. Het aantal afgetrokken punten
is afhankelijk van de ernst van het feit. Voor delicten als het veroorzaken
van een verkeersongeval met de dood of zwaar lichamelijk letsel als gevolg,
grove snelheidsovertredingen en alcoholdelicten is dat aantal zes punten,
en voor verkeersfeiten die bij ons onder de WAHV vallen, is dat aantal twee
of een. De punten die de rijbewijshouder is kwijtgeraakt, krijgt hij na drie
jaar weer terug. Ook kunnen punten worden terugverdiend door het volgen van
een verbeteringscursus. Is het saldo nul dan is het rijbewijs ongeldig en
kan betrokkene na ommekomst van zes maanden een nieuw rijbewijs aanvragen.
Als de betrokkene na deze periode opnieuw een rijbewijs aanvraagt en ook verkrijgt,
dan zijn gedurende drie jaar geen twaalf maar zes punten als aanvangssaldo
aan dit rijbewijs verbonden. Meer informatie over het Franse puntensysteem
is aan te treffen op de internetsite <www.securiteroutiere.gouv.fr.>6.3. Het puntenstelsel in dit wetsvoorstel met buitenlandse
stelsels vergelekenHet verdient allereerst de aandacht dat onder buitenlandse puntenstelsels
vaak ook lichte verkeersfeiten vallen die bij ons via de WAHV worden afgedaan.
Eerder in deze memorie van toelichting (paragraaf 3.2) hebben wij al
aangegeven dat wij het onwenselijk vinden om onder de werking van de WAHV
vallende feiten onder het puntenstelsel te brengen. Het zou een grote administratieve
slag vergen – zo worden deze feiten op dit moment niet geregistreerd –
waarvan de toegevoegde waarde om de eerder in deze memorie van toelichting
(paragraaf 1) genoemde redenen, gering is. Ook zou het brengen van deze
feiten onder het puntenstelsel niet sporen met ons uitgangspunt dat wij een
eenvoudig systeem nastreven dat geen grote bestuurslasten met zich brengt
en dat tot ernstige verkeersdelicten is beperkt.Het Duitse systeem werkt mede op basis van kentekenconstatering. Het puntenstelsel
dat wij voorstellen werkt alleen op staandehouding. Zo is verzekerd dat alleen
die rijbewijshouder met de gevolgen van het puntenstelsel wordt geconfronteerd
die zelf heeft gereden. Daarbij tekenen wij aan dat wij in Nederland geen
systeem van front-flitsing hebben.De Adviesdienst Verkeer en Vervoer meent dat de nadelen van ruime puntenstelsels
niet opwegen tegen de voordelen daarvan. Een nadeel dat voor ons zwaar weegt,
is dat deze systemen aanvankelijk relatief eenvoudig zijn opgebouwd, maar
gaandeweg uitgroeien tot fijnmazige systemen waaronder steeds meer verkeersfeiten
komen te vallen waaraan punten zijn verbonden, en waarin steeds meer mogelijkheden
worden geschapen om punten ongedaan te maken. Dit alles betekent een toenemende
belasting voor alle betrokken instanties, een steeds complexer wordende administratieve
afwikkeling en een steeds omvangrijker wordend beheer van punten. Een ruim
puntenstelsel spoort daarom niet met onze doelstelling om een eenvoudig stelsel
te introduceren waarvan de bestuurslasten beperkt blijven. Daar komt bij dat
de Adviesdienst Verkeer en Vervoer erop wijst dat van een beperkt puntenstelsel
zoals in dit wetsvoorstel neergelegd meer te verwachten is dan van een ruim
puntensysteem in termen van het beperkt houden van de bestuurslasten.Het puntenstelsel dat wij in dit wetsvoorstel hebben neergelegd oogt in
kwantitatief opzicht wellicht minder «spectaculair» in vergelijking
met de buitenlandse, ruime puntenstelsels. Dat zien wij als een voordeel.
Het systeem oogt én is veel eenvoudiger dan deze buitenlandse stelsels.
Overigens is het systeem in dit wetsvoorstel wel degelijk een adequaat puntenstelsel.
Het komt erop neer dat een rijbewijshouder twee punten heeft. Indien hij een
van die punten verliest doordat een aangewezen verkeersdelict strafrechtelijk
is afgedaan, dan houdt hij in de daarop volgende periode van vijf jaar één
punt over. Verliest hij in die periode ook dat punt, dan heeft dit gevolgen
voor zijn rijbewijs. Behoudt hij dat punt binnen de aangegeven periode, dan
heeft hij weer twee punten. Wij onderschrijven de mening van de NVvR dat het
wetsvoorstel niet strekt tot toekenning of aftrek van bepaalde punten. Wij
menen evenwel dat deze omstandigheid op zichzelf niet meebrengt dat niet van
een puntenstelsel zou kunnen worden gesproken.Ruime puntenstelsels kennen óf een beginsaldo van een aantal punten
waarvan punten worden afgetrokken óf een saldo van nul waarbij strafpunten
worden opgeteld. Rijbewijshouders kunnen punten bijverdienen of strafpunten
ongedaan maken door gedurende een periode geen verkeersdelicten op hun naam
te krijgen of door een cursus te volgen. Uit onze keuze om het in dit wetsvoorstel
neergelegde puntenstelsel te bestemmen voor ernstige verkeersdelicten vloeit
voort dat de rijbewijshouder door goed rijgedrag of door bijvoorbeeld het
vrijwillig volgen van cursussen, geen punten kan bijverdienen of strafpunten
ongedaan kan maken. Naar onze mening laten ernstige verkeersdelicten zich
daar niet tegen uitruilen. De tweede ondergetekende is overigens voornemens
om voorbeeldig verkeersgedrag positief te gaan stimuleren. Dat voornemen staat
echter los van het puntenstelsel rijbewijzen dat in dit wetsvoorstel is uitgewerkt.7. HandhavingsaspectenIn deze paragraaf komen de handhavingsaspecten van dit wetsvoorstel aan
bod voor zover deze in het voorgaande al niet aan de orde zijn gesteld. De
met de handhaving uiteraard sterk samenhangende organisatorische aspecten
worden in de volgende paragraaf behandeld. Op deze plaats zij daarnaar verwezen.Het aantal rijontzeggingenTen aanzien van de verkeersdelicten die wij voornemens zijn onder het
voorgestelde puntenstelsel te brengen, blijkt uit onderzoek van het WODC inzake
recidive onder verkeersdelinquenten dat over de periode 1997–2001 de
volgende aantallen strafrechtelijk werden afgedaan:– 7 840 gevallen van het veroorzaken van een verkeersongeval
met ernstige gevolgen;– 220 081 gevallen van rijden onder invloed;– 548 001 grove snelheidsovertredingen.Ten aanzien van alle verkeersdelicten die in deze periode strafrechtelijk
werden afgedaan – dus niet alleen de drie genoemde – blijkt voorts
dat veertig procent van de bestuurders binnen vier jaar recidiveert.Uit een ander onderzoek van het WODC betreffende de evaluatie van de WVW
1994 blijkt dat 60 934 verkeersdelicten in de periode 1996–2000
strafrechtelijk met een (deels) onvoorwaardelijke rijontzegging werden afgedaan.
Ongeveer een derde van het totale aantal rijontzeggingen is opgelegd voor
een periode die ligt tussen zes maanden en een jaar. Zes procent van het totale
aantal rijontzeggingen betreft een periode van een jaar of meer.Van het totale aantal zaken dat met een (deels) onvoorwaardelijke rijontzegging
werd afgedaan betrof het 34 879 gevallen van rijden onder invloed. Gemiddeld
veertig procent daarvan betrof rijontzeggingen voor een periode die ligt tussen
zes maanden en een jaar. Vier procent van deze rijontzeggingen betrof een
periode van een jaar of meer. Achtentwintig procent van de bestuurders werd
na een strafrechtelijke afdoening voor rijden onder invloed binnen vijf jaar
opnieuw veroordeeld voor rijden onder invloed.Van het totale aantal zaken dat met een (deels) onvoorwaardelijke rijontzegging
werd afgedaan betrof het 2 267 grove snelheidsovertredingen. Gemiddeld
zeven procent daarvan betrof rijontzeggingen voor een periode die meer dan
zes maanden bedraagt. Eenentwintig procent van de bestuurders werd na een
strafrechtelijke afdoening voor een grove snelheidsovertreding binnen vijf
jaar opnieuw voor een grove snelheidsovertreding veroordeeld.Dit wetsvoorstel zal de bestuurders raken die de onder het puntenstelsel
vallende verkeersdelicten herhalen. Aan hen moet namelijk een rijontzegging
worden opgelegd. Een deel van deze bestuurders zal het rijbewijs bovendien
definitief kwijt zijn doordat hun een rijontzegging moet worden opgelegd van
een jaar of meer. Uit de hiervoor behandelde historische gegevens kan niet
zonder meer worden afgeleid hoeveel bestuurders het rijbewijs tijdelijk en
hoeveel bestuurders het rijbewijs definitief kwijt zouden zijn geweest als
het voorgestelde puntenstelsel nu al zou zijn ingevoerd. De reden daarvan
is dat als men het voorgestelde puntenstelsel aan de hand van de zojuist genoemde
historische gegevens zou trachten door te rekenen, men op onzekere factoren
stuit. Het gaat daarbij om de volgende factoren.Het voorgestelde puntenstelsel ziet op herhaling van verkeersdelicten.
Uit de bovenstaande gegevens blijkt niet welke rijontzeggingen ter zake van
recidive zijn opgelegd. Daarom kan niet zonder meer worden gezegd dat het
aantal bestuurders dat een rijontzegging kreeg opgelegd ook onder de werking
van het puntenstelsel een rijontzegging zou hebben opgelegd gekregen. Voorts
kan niet worden gezegd wat de gemiddelde duur van de rijontzegging was die
is opgelegd ter zake van herhaling van de verkeersdelicten die wij onder het
puntenstelsel willen brengen.Het voorgestelde puntenstelsel maakt de periode van de rijontzegging die
aan de recidiverende bestuurder moet worden opgelegd, afhankelijk van de ernst
van het herhaalde verkeersdelict. Als het gaat om bijvoorbeeld rijden onder
invloed zal het van het alcoholpromillage afhankelijk zijn of de bestuurder
het rijbewijs definitief kwijtraakt. Bij grove snelheidsovertredingen zal
dat afhangen van de mate van overschrijding van de maximumsnelheid. Op dit
moment worden geen gegevens over de concrete ernst van het verkeersdelict
geregistreerd. Het wel registeren van deze gegevens is een van
aanpassingen die ter uitvoering van het wetsvoorstel ter hand wordt genomen.
Daarop wordt in paragraaf 8 nog nader ingegaan.Het voorgestelde puntenstelsel werkt op staandehouding en niet op kentekenconstatering.
Het al dan niet zijn staandegehouden wordt op dit moment niet geregistreerd.
Rijden onder invloed en het veroorzaken van een verkeersongeval met ernstige
gevolgen zijn verkeersdelicten die vrijwel per definitie op staandehouding
worden geconstateerd. Dat geldt niet voor grove snelheidsovertredingen. Daarom
kan niet worden nagegaan welk percentage grove snelheidsovertredingen op staandehouding
is geconstateerd.HandhavingscapaciteitDit wetsvoorstel kan in vergelijking met het huidige vervolgingsbeleid
van het OM als een aanscherping worden gekenschetst en kan tot een toename
van het aantal rijontzeggingen leiden. Of dit ook tot extra benodigde zittingscapaciteit
leidt, is nog niet te zeggen. De beantwoording van deze vraag hangt in belangrijke
mate af van het wetsvoorstel OM-afdoening, dat voor het puntenstelsel van
groot belang is (zie paragraaf 3.4 van deze memorie van toelichting).
Dat wetsvoorstel voorziet in de bevoegdheid van de officier van justitie om
bij strafbeschikking een rijontzegging op te leggen voor een periode van maximaal
zes maanden. Dat betekent dat de helft van het totale aantal rijontzeggingen
dat in de periode van 1996 tot en met 2000 werd opgelegd bij strafbeschikking
zou kunnen zijn afgedaan, indien het wetsvoorstel OM-afdoening in die periode
reeds kracht van wet zou hebben gehad. Duidelijk is dat door de strakkere
normering van de rijontzeggingen veroorzaakte beroep op de handhavingscapaciteit
maar ten dele bij het rechterlijke apparaat wordt neergelegd. Met de invoering
van de OM-afdoening zal het aantal zaken dat voor een rijontzegging in aanmerking
komt en aan de rechter wordt voorgelegd, teruglopen. Of en in welke mate er
beslag op (extra) capaciteit van OM gelegd wordt, is vooral afhankelijk van
de normering die in de AMvB zal worden uitgewerkt. Vooralsnog wordt nog niet
met extra capaciteit gerekend.De RvdR en het CPG menen dat als gevolg van dit wetsvoorstel vaker hoger
beroep zal worden ingesteld om met een beroep op de hardheidsclausule te proberen
aan de in eerste aanleg opgelegde rijontzegging te ontkomen. Ook de NVvR en
de NOvA menen dat op de hardheidsclausule veelvuldig een beroep zal worden
gedaan. Zoals eerder in deze memorie van toelichting is aangegeven, wijzen
verschillende adviesorganen erop dat in de praktijk onvoorwaardelijke rijontzeggingen
worden opgelegd aan bestuurders die ernstige verkeersdelicten herhalen. Dat
betekent dat deze groep bestuurders reeds nu de drijfveer zal hebben om door
middel van het instellen van hoger beroep aan een rijontzegging te ontkomen
dan wel een rijontzegging van kortere duur opgelegd te krijgen. Deze al bestaande
prikkel, die kan veroorzaken dat een extra beroep op de zittingscapaciteit
wordt gedaan, wordt door dit wetsvoorstel niet wezenlijk versterkt.Verder verdient aandacht, dat het gevaar van het veelvuldig instellen
van hoger beroep met de bedoeling om zo de straf uit te stellen of te ontlopen,
een probleem van algemene aard is. In de praktijk wordt om die reden ter terechtzitting
in hoger beroep vaak een hogere straf gevorderd dan in eerste aanleg. Zo zou
de officier van justitie onder de werking van het voorgestelde puntenstelsel
in hoger beroep binnen de voorgeschreven bandbreedten een langere rijontzegging
kunnen vorderen. Ook hier is het wetsvoorstel OM-afdoening van belang. Het
kan voor de bestuurder aan wie wegens ernstige verkeersrecidive een rijontzegging
moet worden opgelegd aantrekkelijk zijn om akkoord te gaan met het binnen
de voorgeschreven bandbreedten bij strafbeschikking opleggen
van een rijontzegging van kortere duur dan ter terechtzitting zou worden gevorderd.
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel OM-afdoening is aangegeven
dat in het kader van dat wetsvoorstel zal worden nagegaan op welke wijze kan
worden bevorderd dat de verdachte geen verzet tegen de strafbeschikking aanwendt
om de enkele reden om uitstel van tenuitvoerlegging te bereiken. Aangegeven
is dat daarbij zowel een hogere strafeis ter terechtzitting een rol kan spelen,
als overleg met de verdachte over het tijdstip van tenuitvoerlegging van de
strafbeschikking (Kamerstukken II 2004/05, 29 849, nr. 3, blz. 24).Voor de capaciteit is, zoals de Raad van State in zijn advies heeft opgemerkt,
ook het tweede hoofdelement van het wetsvoorstel van belang: het rijbewijs
wordt van rechtswege ongeldig in geval van een bij onherroepelijke rechterlijke
uitspraak een rijontzegging is opgelegd voor de duur van twee jaar dan wel
een jaar bij recidive. Met de Raad kan worden vastgesteld dat de vervolgde
bestuurder er belang bij heeft om niet een zodanige rijontzegging opgelegd
te krijgen dat deze tevens tot de ongeldigheid van zijn rijbewijs leidt. Tot
een extra beslag op de capaciteit van de rechters zal dit aspect in ieder
geval zeker niet leiden als het om rijontzeggingen gaat die door middel van
een strafbeschikking worden opgelegd. Bij strafbeschikking zullen alleen rijontzeggingen
kunnen worden opgelegd waarvan de duur een periode van zes maanden niet overschrijdt.
Het rijbewijs wordt bij recidive pas van rechtswege ongeldig bij rijontzeggingen
voor een periode van minstens een jaar. Dat betekent dat de bestuurder die
wenst te verhinderen dat hij een nieuw rijbewijs moet aanvragen vanuit uitsluitend
deze wens beredeneerd geen enkele prikkel heeft om verzet aan te tekenen tegen
de strafbeschikking. Wat betreft in het eerste aanleg door de rechter opgelegde
rijontzeggingen van zodanige duur dat deze, indien onherroepelijk, de ongeldigheid
van het rijbewijs tot gevolg hebben, geldt dat niet op voorhand kan worden
uitgesloten dat deze tot extra hoger beroepen zullen leiden. Daarbij moet
wel worden aangetekend dat de categorie rijbewijshouders die voor een rijontzegging
van deze lange duur in aanmerking komt ook nu al groot risico loopt het rijbewijs
definitief te verliezen, en wel door ongeldigverklaring in de vorderingsprocedure.
Het begaan van verkeersdelicten, of zelfs maar een verdenking van het meermalen
begaan daarvan, kan al een vermoeden opleveren dat de rijbewijshouder niet
rijvaardig is of niet geschikt, welk vermoeden indien in een onderzoek bevestigd,
leidt tot ongeldigverklaring van het rijbewijs. Bij de vorderingsprocedure
is het mogelijk om tegen een ongeldigverklaring in beroep te gaan bij de bestuursrechter.De Raad van State is van oordeel dat uitleg en toepassing van de hardheidsclausule
niet alleen tot extra hoger beroepen zal leiden maar ook tot extra verzoeken
om gratie. Het kabinet meent dat het wetsvoorstel niet tot extra gratieverzoeken
behoeft te leiden. Op zichzelf kan de veroordeelde door middel van een gratieverzoek
proberen te bewerkstelligen dat hem de onherroepelijk opgelegde rijontzegging
wordt kwijtgescholden. Gratieverlening zal in het algemeen pas aan de orde
kunnen komen op basis van nieuwe omstandigheden die zijn ontstaan na het onherroepelijk
worden van de rechterlijke uitspraak of die de rechter op het tijdstip van
zijn beslissing onvoldoende bekend waren. De persoon die een gratieverzoek
indient zal deze nieuwe omstandigheid bovendien met bewijsstukken moeten onderbouwen.
Of de rechter ten onrechte op basis van de hem bekende omstandigheden van
het geval geen toepassing heeft gegeven aan de hardheidsclausule zal in de
gratieprocedure niet meer aan de orde kunnen komen. Daarbij kan nog worden
aangetekend dat indien het rijbewijs als gevolg van een onherroepelijk opgelegde
rijontzegging ongeldig is geworden, deze ongeldigheid definitief is en niet
meer door gratieverlening kan worden teruggedraaid. Na het onherroepelijk
worden van de rechterlijke uitspraak is het rijbewijs ongeldig,
ook in de gevallen waarin daarna gratie zou worden verleend en daardoor de
periode van de opgelegde rijontzegging feitelijk zou worden verkort. Het effect
zal hooguit zijn dat de betrokkene eerder een nieuw rijbewijs zal kunnen aanvragen
dan het geval zou zijn geweest als geen gratieverlening plaats had gehad,
omdat de duur van de opgelegde rijontzegging korter is geworden.Effectiviteit en pakkansHet puntenstelsel zoals neergelegd in dit wetsvoorstel werkt op basis
van staandehouding. Dat betekent dat de pakkans voor dit wetsvoorstel van
groot belang is. De Rvdr, het CPG, de NOvA, de RHC en het OPV twijfelen aan
de effectiviteit van dit wetsvoorstel, omdat de pakkans volgens hen niet groot
is. De NOvA verwijst naar een verkenning van de AVV waaruit blijkt dat de
gemiddelde automobilist eens in de acht jaar wordt aangehouden en dat slechts
twaalf procent van de verkeersdelicten op staandehouding werd geconstateerd.
Op zichzelf staan deze bevindingen niet ter discussie. Maar een differentiatie
naar het soort verkeersdelict is hier op haar plaats. Zo is bij constatering
van rijden onder invloed van alcohol altijd sprake van staandehouding. Verder
blijkt in de praktijk dat de politie veel eerder en frequenter automobilisten
controleert die daar door hun rijgedrag aanleiding toe geven. Bestuurders
die bijvoorbeeld de maximumsnelheid zeer bovenmatig overschrijden, of –
als gevolg van alcoholgebruik – slingerend of onregelmatig rijden, trekken
door hun rijgedrag zozeer de aandacht van de politie dat controle veel eerder
en vaker dan gemiddeld plaats zal vinden en de pakkans dus hoger is. Dit wordt
bevestigd door bevindingen in de recidivestudie onder verkeersdelinquenten
van het WODC uit 2004. In dit onderzoek is onder andere gekeken naar de specifieke
recidive – dat wil zeggen herhaald hetzelfde delict plegen – door
personen met een strafzaak in 1997 wegens rijden onder invloed en het in ernstige
mate overschrijden van de maximumsnelheid. Uit het onderzoek blijkt dat van
de genoemde overtreders van rijden onder invloed binnen vijf jaar 28 procent
opnieuw voor rijden onder invloed werd vervolgd. Bij bovenmatige snelheidsovertreders
wordt 21 procent binnen vijf jaar voor eenzelfde delict vervolgd. De automobilist
die zich netjes aan de regels houdt, wordt in de praktijk hoogstens bij een
algemene verkeerscontrole gecontroleerd. Dergelijke algemene verkeerscontroles
vinden overigens in vergelijking met specifieke gerichte controles minder
vaak plaats. Gericht verkeerstoezicht wordt meer toegepast. Daarbij wordt
bijvoorbeeld gecontroleerd op plaatsen en tijden waarbij de kans op (het constateren
van) een overtreding groter is. Bijvoorbeeld alcoholcontrole in de weekeinden
of snelheidscontrole op wegen waar herhaaldelijk te snel blijkt te worden
gereden.Handhaving in het verkeer behoort tot de kerntaken van de politie. Sinds
1994 wordt het reguliere toezicht door de politie aangevuld met extra middelen
vanuit de centrale overheid. Alle korpsen hebben uit deze financiering een
verkeershandhavingsteam (28 fte) opgericht. De inzet van deze teams staat
in regioplannen. Hierin zijn onder andere afspraken vastgelegd over het deel
van de controles waarbij wordt staande gehouden. Een belangrijk instrument
bij het verkeerstoezicht is de onopvallende videosurveillance (de VROS-auto’s).
Om meer gericht aandacht te kunnen besteden aan de notoire (snelheids)overtreders
hebben de regionale verkeershandhavingsteams de beschikking over deze auto’s
voor de opsporing van grove snelheidsovertredingen en andere verkeersdelicten.
Onopvallende surveillance met videoauto’s is een probaat middel om weggebruikers
aan te pakken die structureel veel te hard rijden. De videosurveillance is
bedoeld als aanvulling op bestaande handhavingsinstrumenten zoals mobiele
controle, alchoholcontrole e.d. Uit het eerder genoemde WODC-onderzoek blijkt
dat een experiment met de onopvallende videosurveillance in 2001
in een politieregio ongeveer 200 ingevorderde rijbewijzen van structureel
gevaarlijk rijdende bestuurders opleverde. In de loop van 2004 zijn nog twintig
extra videoauto’s ingezet. Aangenomen mag worden dat de pakkans –
die in het algemeen bij verkeersovertredingen niet hoog genoemd kan worden –
bij de notoire snelheidsovertreder, juist vanwege het opvallende rijgedrag,
veel groter is. Daaraan doet niet af dat het merendeel van de snelheidsovertredingen
op kenteken wordt geconstateerd. Gelet op het voorgaande kan, anders dan de
RHC stelt, niet worden gezegd dat het voorgestelde puntenstelsel alleen een
effect kan hebben als bovenop de politiële inspanningen die worden verricht
met de genoemde middelen en binnen de gemaakte afspraken, een aanzienlijke
extra inspanning zou worden geleverd.«Rijden zonder rijbewijs»De pakkans is ook in een ander opzicht van belang. Tegen personen die
gaan rijden terwijl hun rijbewijs ongeldig is omdat hun een rijontzegging
is opgelegd of het rijbewijs ongeldig is verklaard, moet adequaat opgetreden
worden. Bestuurders die in die gevallen toch gaan rijden, begaan een verkeersdelict
waarin reeds is voorzien in de WVW 1994 (zie de artikelen 9, eerste lid, 107,
eerste lid, 176, derde lid en 177, eerste lid, onderdeel a, WVW 1994). Indien
een bestuurder bij een controle niet direct een geldig rijbewijs ter inzage
kan geven, moet de politie direct in staat zijn te controleren of betrokkene
in het bezit is van een geldig rijbewijs. Het mag niet voorkomen dat een bestuurder
slechts beboet wordt wegens het niet tonen van een geldig rijbewijs, terwijl
betrokkene feitelijk niet in het bezit is van een geldig rijbewijs en daarmee
strafbaar is wegens een van de hiervoor genoemde ernstiger delicten. In die
gevallen zal steeds tegen dit ernstiger feit opgetreden moeten worden. Dit
gebeurt in de praktijk doorgaans al effectief. De politie heeft toegang tot
een up-to-date databestand (het rijbewijzenregister) en controleert, bijvoorbeeld
in de gevallen waarin geen geldig rijbewijs wordt getoond, of betrokkene over
een geldig rijbewijs beschikt. Verder is tussen CBR en de politie de afspraak
gemaakt dat het CBR periodiek van belang zijnde gegevens verstrekt aan de
politie.8. Organisatorische en financiële gevolgenCentrale justitiële documentatieHet puntenstelsel rijbewijzen vergt een aanpassing in de centrale justitiële
documentatie. Daaruit moet kunnen worden afgeleid dat het afgedane verkeersfeit
op het moment van plegen op staandehouding is geconstateerd.CBRIn zijn advies heeft het CBR gewezen op ingrijpende consequenties voor
de vorderingsprocedure indien in het kader van de puntenstelsel reeds bij «lage»
alcoholpromillages rijontzeggingen van een zodanige duur zullen worden opgelegd
dat van rechtswege ongeldigheid het gevolg is. Een voorbeeld moge dit verduidelijken.
Thans is het zo dat het CBR de vorderingsprocedure start ten aanzien van bestuurders
die worden betrapt op het rijden onder invloed van alcohol bij een alcoholpromillage
van 1,3 promille. Vereiste daarvoor is dat betrokkene beschikt over een rijbewijs.
Als in het kader van het puntenstelsel al vanaf een laag promillage een rijontzegging
zou worden opgelegd die ongeldigheid van rechtswege tot gevolg heeft, valt
de grond tot vorderen weg en zal uitvoering van de vorderingsprocedure niet
meer mogelijk zijn. Ook vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid zou dit
nadelig zijn, omdat in het kader van de vorderingsprocedure maatwerk wordt
geleverd ten aanzien van het geconstateerde probleemgedrag. Er
is immers sprake van een educatief en medisch aspect gericht op de bevordering
van de verkeersveiligheid. In het kader van de thans lopende discussie over
de herziening van de vorderingsprocedure worden thans ook de mogelijkheden
bezien van uitbreiding van de educatieve maatregelen. Tevens wordt hierbij
betrokken de mogelijkheid van invoering van een alcoholslotprogramma. Naarmate
de grens van rechtswege ongeldigheid hoger komt te liggen, zullen de gevolgen
voor het CBR minder ingrijpend zijn.Over de gevolgen die het puntenstelsel voor het CBR met zich zal brengen,
kan derhalve op dit moment geen duidelijkheid worden gegeven. Dat hangt samen
met het feit dat bij rijontzegging van voor een periode van een jaar of meer
het rijbewijs ongeldig is. In welke gevallen daarvan sprake is, zal worden
bezien bij het opstellen van de AMvB.Voor het uitvoeren van de vorderingsprocedure, maar ook bij het beoordelen
van de geschiktheid van een aanvraag van een nieuw rijbewijs door iemand van
wie een eerder rijbewijs in het kader van het puntenstelsel ongeldig is geworden,
is het van belang dat het CBR beschikt over voldoende, ook justitiële,
gegevens. Het CBR vraagt in zijn advies terecht hiervoor de aandacht. Het
gaat hierbij om gegevens die niet alleen betrekking hebben op de duur van
de opgelegde rijontzegging en de datum van ingang van de ongeldigheid van
rechtswege, maar ook bijvoorbeeld op eerdere onherroepelijke strafrechtelijke
afdoeningen en met name ook op de concrete ernst van de zaak. Zo zal bijvoorbeeld
niet kunnen worden volstaan met het gegeven «veroordeeld wegens overtreding
van artikel 8, tweede lid, onderdeel a, van de Wegenverkeerswet 1994»,
maar zal ook bekend moeten zijn wat het alcoholpromillage was. Een en ander
vereist een adequate registratie en informatie-uitwisseling tussen alle instanties.
Met het oog hierop zal het Reglement rijbewijzen worden aangepast en het rijbewijzenregister
en de registratie van de justitiële documentatiedienst zodanig worden
aangepast dat de hierboven bedoelde gegevensverstrekking kan plaatsvinden.RDWDe gevolgen voor de RDW zijn beperkt tot de consequenties voor het Centraal
Rijbewijs Register en Bromfietscertificaten (CRB). Dit register moet naar
aanleiding van het onderhavige wetsvoorstel op enkele punten worden aangepast,
omdat dit register door diverse gebruikers, waaronder bijvoorbeeld de politie,
wordt geraadpleegd. Om deze instanties hun werk goed te laten doen, zullen
meer gegevens moeten worden geregistreerd dan tot nu toe het geval is. Naast
de al bestaande registratie van de rijontzeggingen en ongeldigheid gaat het
om het gegeven van ongeldigheid van rechtswege bij recidive of bij een ontzegging
van langer dan 2 jaar. Ook is van belang wanneer deze ongeldigheid is ingegaan.
Deze gegevens zijn van belang voor de gemeenten omdat zij bij de afgifte van
rijbewijzen hiermee rekening moeten houden. Maar ook voor het CBR zijn deze
gegevens van belang, bijvoorbeeld in geval er ook sprake is van een vorderingsprocedure)
en voor de politie, in verband met de controle op rijden zonder geldig rijbewijs.
De systeemaanpassingen zijn beperkt. De RDW is voornemens de wijzigingen in
het kader van het Nieuwe Rijbewijs Document (NRD) mee te nemen. De streefdatum
daarvoor is 1 oktober 2006. De financiering hiervoor zal plaatsvinden
vanuit de zogenaamde rijkskostencomponent voor het rijbewijs.II. ARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdelen A en BDeze onderdelen bevatten enkele technische wijzigingen. Het tweede lid
van onderdeel A bevat een uitbreiding van de bevoegdheid om rijbewijzen in
te nemen. Het kan immers voorkomen dat ondanks een verplichting daartoe betrokkene
het ongeldig geworden rijbewijs niet heeft ingeleverd, maar probeert hier
een nieuw rijbewijs mee te krijgen. In dat geval kan degene die belast is
met de afgifte van een nieuw rijbewijs het ongeldige rijbewijs innemen.Artikel I, onderdeel CArtikel 123a, eerste en tweede lid, WVW 1994Het voorgestelde artikel 123a, eerste lid, WVW 1994 strekt ertoe om het
rijbewijs van rechtswege ongeldig te laten zijn indien de betrokkene een rijontzegging
is opgelegd voor de duur van ten minste een jaar bij herhaling van verkeersdelicten
binnen de recidiveperiode, of voor een periode van twee jaar of langer. De
achtergronden van deze wijziging zijn toegelicht in het algemeen deel van
deze memorie van toelichting. Door deze wijziging voorziet dit wetsvoorstel
in een proportioneel systeem waarin onderscheid wordt gemaakt tussen tijdelijke
en definitieve ongeldigheid van het rijbewijs. Bij een rijontzegging van minder
dan twee jaar, of minder dan een jaar bij recidive, is het rijbewijs net zoals
thans het geval is op basis van het bestaande artikel 123, eerste lid, aanhef
en onder c, slechts tijdelijk ongeldig, en bij een rijontzegging van twee
jaar of meer, of van een jaar of meer bij recidive is het rijbewijs definitief
ongeldig. Alleen dan moet de betrokkene een nieuw rijbewijs aanvragen en daarbij
aan voorwaarden voldoen. Bij ieder verkeersdelict waarvoor een rijontzegging
is voorzien en ook wordt opgelegd, kan het rijbewijs definitief ongeldig worden.
Voor de vraag in welke gevallen de ongeldigheid tijdelijk is, of juist definitief,
is de duur van de rijontzegging bepalend.Naar aanleiding van opmerkingen van de NVvR, de RvdR en het CPG is de
tekst van het wetsvoorstel gewijzigd ten opzichte van het concept-wetsvoorstel.
In het voorgestelde artikel 123a, tweede lid, WVW 1994 is het voldaan hebben
aan de voorwaarden die door de officier van justitie ter voorkoming van strafvervolging
zijn gesteld met een veroordeling gelijkgesteld. Indien het wetsvoorstel OM-afdoening
tot wet wordt verheven en in werking treedt, wordt dat tweede lid in die zin
aangepast dat een strafbeschikking met een veroordeling wordt gelijkgesteld.
Daarvoor zij verwezen naar de artikelen III en IV.Voorts is, naar aanleiding van opmerkingen van de drie genoemde adviesorganen
in het voorgestelde artikel 123a, eerste lid, onderdeel b, WVW 1994 tot uitdrukking
gebracht dat de daar bedoelde strafbare feiten steeds strafbare feiten zijn
waarvoor een rijontzegging kan worden opgelegd. Andere strafbare feiten zijn
niet bedoeld. Ter voorkoming van misverstand zij herhaald dat het gaat om
eerdere feiten waarvoor een rijontzegging kán worden opgelegd. Zoals
in het algemeen deel van deze memorie van toelichting is uiteengezet, hóeft
bij de eerdere strafrechtelijke afdoening ter zake van deze feiten geen rijontzegging
te zijn opgelegd.Het CPG geeft aan dat het in de praktijk slechts zelden voorkomt dat de
bestuurder voor een eenmalig, zeer ernstig verkeersdelict een rijontzegging
opgelegd krijgt van twee jaar of meer. De drempel van twee jaar zal volgens
het CPG aanmerkelijk naar beneden moeten om enig effect te sorteren. In reactie
daarop willen wij erop wijzen dat het rechtvaardig is om bij eenmalig begane
verkeersdelicten de ongeldigheidsgrens te leggen bij rijontzeggingen van twee
jaar of meer. Dat het in de praktijk niet vaak voorkomt dat rijontzeggingen
worden opgelegd voor een langere periode dan twee jaar, doet daaraan op zichzelf
niet af, aangezien de grens van twee jaar voor het eenmalig begaan van een
verkeersdelict binnen dit wetsvoorstel slechts een «additionele»
functie heeft. Dit wetsvoorstel heeft alleen op recidive betrekking. De grens
van twee jaar dient er uitsluitend toe om te voorkómen dat,áls
de rechter voor een eenmalig begaan verkeersdelict een rijontzegging van een
dergelijke lange duur oplegt, deze niet de ongeldigheid van het rijbewijs
tot gevolg zou hebben.Aandacht verdient dat voor alle rijontzeggingen – ongeacht of zij
op grond van het voorgestelde artikel 123a, eerste lid, WVW 1994 de ongeldigheid
van het rijbewijs tot gevolg hebben – op grond van artikel 112, eerste
lid, onderdeel a, WVW 1994 geldt dat geen nieuw rijbewijs wordt afgegeven
gedurende de rijontzegging.Het rijbewijs is van rechtswege ongeldig op het moment waarop de rijontzegging
ingaat. De rijontzegging gaat op grond van artikel 180, derde lid, WVW 1994
in op het tijdstip dat door het OM aan de bestuurder wordt medegedeeld nadat
deze onherroepelijk tot een rijontzegging is veroordeeld. Het is dus op het
medegedeelde tijdstip dat het rijbewijs van rechtswege ongeldig is indien
aan de voorwaarden van artikel 123a, eerste lid, WVW 1994 is voldaan. Ook
in zoverre verandert er niets ten opzichte van de bestaande regeling. Ook
ten aanzien van de ongeldigheid van tijdelijke aard moet worden aangenomen
dat deze ingaat op het tijdstip dat de veroordeelde door het OM middels betekening
is medegedeeld. Anders dan de RDW stelt is het niet zo, dat het rijbewijs
pas van rechtswege ongeldig als de rijontzegging is afgelopen.De periode van de rijontzegging zoals deze door de rechter is opgelegd,
is bepalend voor de vraag of het rijbewijs van rechtswege ongeldig is. Het
moment van ongeldigheid van rechtswege wordt, zo kan in reactie op een vraag
van de RDW worden gesteld, niet beïnvloed door het al dan niet inleveren
van het rijbewijs.Aandacht verdient dat artikel 123a, eerste lid, onderdeel b, WVW 1994
betrekking heeft op een rijontzegging die voor ten minste een jaar onvoorwaardelijk
is opgelegd. Een voorwaardelijke rijontzegging kan de geldigheid van het rijbewijs
niet aantasten. Bij het begaan van meerdere verkeersdelicten in de recidiveperiode
gaat het steeds om de totale periode van de onvoorwaardelijke rijontzegging.
Dat betekent dat als de rechter, nadat een eerdere strafrechtelijke afdoening
is voorafgegaan, in hetzelfde vonnis voor het ene verkeersdelict zes maanden
rijontzegging oplegt en voor het tweede ook zes maanden, het rijbewijs ongeldig
is, omdat het totaal van de rijontzegging een jaar is. Als de rechter bijvoorbeeld
een rijontzegging oplegt van vijftien maanden waarvan zes voorwaardelijk,
is het rijbewijs pas van rechtswege ongeldig, indien het vonnis waarbij is
beslist dat het voorwaardelijk deel van de rijontzegging alsnog wordt ten
uitvoer gelegd, onherroepelijk is geworden. Dan immers overstijgt de totale
periode van de rijontzegging de duur van een jaar.Een en ander geldt mutatis mutandis ook voor het voorgestelde artikel
123a, eerste lid, onderdeel a, WVW 1994.Artikel 123a, derde lid, WVW 1994Dit onderdeel is opgenomen om te bewerkstelligen dat alleen onherroepelijke
rijontzeggingen die zijn opgelegd aan rijbewijshouders die zelf hebben gereden,
het rijbewijs van rechtswege ongeldig maken.Artikel 123a, vierde lid, WVW 1994Het kan voorkomen dat een rijbewijs dat van rechtswege ongeldig is als
gevolg van een opgelegde rijontzegging van een bepaalde duur, eerder ongeldig
is geworden door het verstrijken van de geldigheidsduur van dat rijbewijs.
Hier zou twijfel kunnen ontstaan aan welke eisen de betrokken rijbewijshouder
zou moeten voldoen bij de aanvraag van een nieuw rijbewijs. De eisen die aan
de houder worden gesteld bij de aanvraag van een nieuw rijbewijs in geval
van ongeldigheid door het enkele verstrijken van de geldigheidsduur van het
eerder afgegeven rijbewijs zijn immers niet gelijk aan de eisen die aan de
houder worden gesteld bij een aanvraag na ongeldigheid van rechtswege als
gevolg van het puntenstelsel. Wij achten het niet wenselijk dat door het enkele
toeval dat het oude rijbewijs door het verstrijken van de geldigheidsduur
ongeldig is geworden de betrokken rijbewijshouder zou ontkomen aan de gevolgen
die ongeldigheid van rechtswege als gevolg van het puntenstelsel heeft voor
de aanvraag van een nieuw rijbewijs. Daarom is voor dit geval bepaald dat
de officier van justitie een aantekening plaatst in het rijbewijzenregister
dat de betrokken houder bij de aanvraag van een nieuw rijbewijs op de bij
AMvB vastgestelde wijze dient aan te tonen dat hij beschikt over de vereiste
rijvaardigheid en lichamelijke en geestelijke geschiktheid voor het besturen
van motorrijtuigen. De voorgestelde voorziening betekent dat de houder in
dat geval toch opnieuw rijexamen moet doen en moet bewijzen te beschikken
over de vereiste lichamelijke en geestelijke geschiktheid voor het besturen
van motorrijtuigen.Artikel 123a, vijfde lid, WVW 1994Wij achten het wenselijk dat na ongeldigheid het betrokken rijbewijs wordt
ingeleverd, voor zover dat niet reeds is gebeurd op grond van een andere bepaling
uit de WVW 1994. Het voorgestelde vijfde lid voorziet hierin.Artikel 123a, zesde lid, WVW 1994Voorgesteld wordt de regel dat het rijbewijs van rechtswege ongeldig is
indien de opgelegde rijontzegging een bepaalde periode overstijgt (het voorgestelde
eerste lid, onderdelen a en b) ook van toepassing te doen zijn op rijbewijzen
die zijn afgegeven door het bevoegde gezag buiten Nederland, waarvan de houder
in Nederland woonachtig is. De reden hiervoor is gelegen in het feit dat het
niet goed uit te leggen zou zijn waarom rijbewijzen die zijn afgegeven door
het bevoegd gezag buiten Nederland waarvan de houder in Nederland woonachtig
is, wel – in de vorderingsprocedure – ongeldig zouden kunnen worden
verklaard, maar de ongeldigheid van rechtswege op basis van het puntenstelsel
beperkt zou moeten zijn tot rijbewijzen die zijn afgegeven door het bevoegd
gezag in lidstaten van de Europese Gemeenschappen of staten die partij zijn
bij de Overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte, waarvan de houder
in Nederland woonachtig is.Artikel I, onderdeel DZoals in het algemeen deel van deze memorie van toelichting is aangegeven,
kan er samenloop ontstaan tussen de strafrechtelijke procedure en de vorderingsprocedure.
Dit onderdeel treft daarvoor een voorziening.In het tweede lid van dit onderdeel wordt voorgesteld de bestaande mogelijkheid
van partiële ongeldigverklaring (ongeldigverklaring voor bepaalde categorieën)
te schrappen. De praktijk wijst uit dat van deze mogelijkheid nooit gebruik
wordt gemaakt.Artikel I, onderdeel EHet CBR kan een rijbewijs ongeldig verklaren indien een onderzoek naar
de rijvaardigheid of geschiktheid leidt tot de conclusie dat betrokkene niet
langer over de rijvaardigheid of lichamelijke of geestelijke geschiktheid
beschikt die nodig is voor het besturen van motorrijtuigen. Hier geldt hetzelfde
als hierboven is aangegeven bij artikel I, onderdeel D, eerste alinea. De
in onderdeel E voorgestelde wijziging voorziet erin dat er geen mededeling
van ongeldigverklaring door het CBR volgt indien het rijbewijs inmiddels op
grond van het voorgestelde artikel 123a, eerste lid, onderdeel a of b, WVW
1994 ongeldig is.Artikel I, onderdeel GIn hun advies pleiten het CPG en de RHC ervoor om in artikel 164, vierde
lid, WVW 1994 dezelfde overschrijding van de maximumsnelheid en dezelfde alcohollimiet
op te nemen als in artikel 164, tweede lid, WVW 1994. Nu is het zo dat voor
de inhoudingsbevoegdheid van de officier van justitie een hogere grens geldt
dan voor de invorderingsplicht van de politie. Met deze adviesorganen kan
worden vastgesteld dat het onwenselijk is dat er gevallen zijn waarin de politie
moet invorderen, terwijl de officier van justitie niet de bevoegdheid toekomt
tot inhouding, en het rijbewijs dus moet teruggeven. De officier van justitie
mag, zo wordt in dit onderdeel voorgesteld, overeenkomstig de invorderingsplicht
voor de politie, gaan inhouden bij rijden onder invloed van een alcoholgehalte
vanaf 1,3 promille voor de ervaren bestuurder, en vanaf 0,8 voor
de beginnende bestuurder, en bij snelheidsovertredingen vanaf vijftig kilometer
per uur te hard.Ten opzichte van de bestaande situatie houdt de wijziging die in dit onderdeel
wordt voorgesteld louter en alleen in, dat de inhoudingsbevoegdheid van de
officier van justitie wordt uitgebreid tot die gevallen van rijden onder invloed
van alcohol en grove snelheidsovertredingen, waarin de politie op basis van
artikel 164, tweede lid, WVW 1994 verplicht is om het rijbewijs in te vorderen.
Het inhouden van het rijbewijs kan alleen op grond van recidivegevaar. Het
wettelijk vermoeden dat daarvan sprake is bij rijden onder invloed van een
alcoholgehalte vanaf 1,8 promille en snelheidsovertredingen vanaf zeventig
kilometer per uur te hard heeft in zoverre een enigermate arbitrair karakter,
dat daarvan ook sprake kan zijn vanaf 1,3 onderscheidenlijk 0,8 promille
en vijftig kilometer per uur te hard. De belangen van rijbewijshouders blijven
gewaarborgd doordat voor inhouding steeds als extra voorwaarde geldt, dat
moet kunnen worden gezegd dat ernstig rekening moet worden gehouden met recidivegevaar
(HR 3 juni 1997, NJ 1997, 548). Bovendien moet het rijbewijs worden teruggegeven
als niet te verwachten is dat een rijontzegging zal worden opgelegd voor een
langere periode dan gedurende welke het rijbewijs is ingevorderd en ingehouden
(artikel 164, zesde lid, WVW 1994). Tenslotte kan de rijbewijshouder een klaagschrift
indienen bij raadkamer van de rechtbank (artikel 164, achtste lid, WVW 1994).De in dit onderdeel voorgestelde wijziging betreft artikel 164, vierde
lid, tweede zin, WVW 1994 zoals dat komt te luiden nadat de wet van 12 mei
2005 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met verlaging van
de wettelijke alcohollimiet voor beginnende bestuurders (Stb. 283) in werking
is getreden.Artikel I, onderdeel HArtikel 179b, eerste lid, WVW 1994Dit onderdeel introduceert een wettelijke grondslag voor een AMvB waarin
de verplichting om bij recidive een rijontzegging op te leggen, vorm krijgt
en waarin tevens de periode van de rijontzegging wordt bepaald, afhankelijk
van de ernst van het feit. De strekking van deze wijziging is toegelicht in
het algemeen deel van deze memorie van toelichting. De AMvB zal worden voorgehangen
bij de Staten-Generaal.In het voorgestelde artikel 179b, eerste lid, WVW 1994 is aansluiting
gezocht bij het bestaande artikel 179 WVW 1994 waarin de maxima van de rijontzeggingen
zijn bepaald. De bij AMvB te bepalen periode van de rijontzegging kan dit
maximum – uiteraard – niet overstijgen.Het voorgestelde artikel 179b WVW 1994 spreekt over een op te leggen rijontzegging «voor
een periode, begrensd bij algemene maatregel van bestuur». De RvdR meent
dat de aldus geformuleerde bepaling zou suggereren dat de AMvB alleen de bovengrens
van de periode van de rijontzegging aangeeft, terwijl dit, zoals de RvdR terecht
constateert, niet de bedoeling van het wetsvoorstel is. Gesteld kan worden
dat door in de wettekst te spreken van «een periode, begrensd bij algemene
maatregel van bestuur» voldoende is uitgedrukt dat het gaat om een periode,
die zowel wat betreft haar ondergrens als haar bovengrens bij AMvB is bepaald.In de laatste zin van het eerste lid is de transactie aan een onherroepelijke
veroordeling gelijk gesteld. Indien het wetsvoorstel OM-afdoening tot wet
wordt verheven en in werking treedt wordt de transactie door de strafbeschikking
vervangen. De artikelen III en IV voorziet daarin.De NVvR vraagt wanneer de recidivetermijn gaat lopen. Dat is het moment
waarop de veroordeling onherroepelijk wordt. Dat volgt uit de formulering
van het voorgestelde artikel 179b WVW 1994 dat, anders dan de NVvR veronderstelt,
in dat opzicht niet afwijkt van artikel 179, vierde en vijfde lid, WVW 1994.De RvdR zou graag verduidelijkt zien of bij de eerdere veroordeling, die
de recidivetermijn laat beginnen, een rijontzegging moet zijn opgelegd of
een bepaalde andere vorm van minimumsanctionering moet hebben plaatsgehad.
Volgens de RvdR zou dit wetsvoorstel het mogelijk maken dat de bestuurder
verplicht een rijontzegging opgelegd krijgt, nadat hij eerder is geverbaliseerd
voor een snelheidsovertreding met 1 kilometer per uur. Ook vraagt de RvdR
of het de bedoeling van dit wetsvoorstel is, ook ernstige verkeersdelicten
onder de werking van het puntenstelsel te brengen, indien daaraan een «bagatelfeit»
vooraf is gegaan. Wij grijpen de vragen van de RvdR graag aan om ons in paragraaf 3.3
van deze memorie van toelichting weergegeven standpunt verder te verduidelijken.
Bij de eerdere strafrechtelijke afdoening, die de recidivetermijn laat lopen,
is het onverschillig welke straf of maatregel is opgelegd. Er hoeft dus geen
(voorwaardelijke of onvoorwaardelijke) rijontzegging te zijn opgelegd bij
die eerdere strafrechtelijke afdoening. Voldoende is het feit dat een ernstig
verkeersdelict, dat bij AMvB is aangewezen, strafrechtelijk is afgedaan. Voorts
is het niet de bedoeling dat ook een strafrechtelijke afdoening van een «bagatelfeit»
de recidivetermijn laat lopen. Dit wetsvoorstel is bedoeld voor de ernstige
verkeersdelicten die in het algemeen deel van deze memorie van toelichting
nader zijn aangeduid. «Bagatelfeiten» vallen daar niet onder.
Een eerdere overschrijding met 1 kilometer per uur kan niet de recidivetermijn
activeren, aangezien een dergelijke overschrijding onder de werking van de
WAHV valt. Onder de WAHV ressorterende feiten vallen buiten het
puntenstelsel, mede vanwege de relatief gezien geringe ernst van deze feiten.Tenslotte verdient nog het volgende de aandacht. Als de bestuurder binnen
de recidivetermijn een verkeersdelict begaat, en hem wordt op grond van het
puntenstelsel een rijontzegging opgelegd, dan is de strafrechtelijke afdoening
op basis waarvan die rijontzegging is opgelegd op zichzelf weer een strafrechtelijke
afdoening die een nieuwe revidivetermijn laat lopen. Begaat de bestuurder
binnen die tweede recidivetermijn opnieuw een verkeersdelict dat onder het
puntenstelsel valt, dan moet hem opnieuw een rijontzegging worden opgelegd.Artikel 179b, tweede lid, WVW 1994De hardheidsclausule is in het algemeen deel van deze memorie van toelichting
al aan bod gekomen (paragraaf 3.3). Daaraan kan op deze plaats nog het
volgende worden toegevoegd.De RvdR vraagt of de rechter zijn eigen oordeel omtrent de bijzondere
hardheid dient te volgen dan wel het oordeel van de officier van justitie
daaromtrent marginaal dient te toetsen. Zoals de RvdR terecht opmerkt dient
de rechter zijn eigen oordeel te volgen. De bijzondere hardheid betreft de
bevoegdheid om af te wijken van de verplichting, een rijontzegging op te leggen.
Aangezien het de rechter is die de bevoegdheid toekomt rijontzeggingen op
te leggen – daaraan verandert dit wetsvoorstel op zichzelf niets –
is het diezelfde rechter die zelfstandig beoordeelt of er reden is om van
de rijontzegging die in de AMvB wordt voorgeschreven, af te wijken. Overigens
kan het ook de officier van justitie zijn die beoordeelt of van de AMvB moet
worden afgeweken. Dat is het geval indien de officier van justitie bij strafbeschikking
een rijontzegging oplegt aan de bestuurder. Hij kan een kortere rijontzegging
dan bij AMvB voorgeschreven bij strafbeschikking opleggen indien hij termen
aanwezig acht de hardheidsclausule te benutten.De RvdR wijst erop dat het verlies van de dienstbetrekking niet alleen
voor de verdachte maar ook voor derden «van een zodanige hardheid zijn,
dat oplegging van de voorziene minimumstraf achterwege behoort te blijven».
Meer in het algemeen vraagt de RvdR of de bijzondere hardheid alleen de verdachte
zelf moet betreffen of dat deze ook betrekking kan hebben op de gevolgen die
de aan de verdachte opgelegde rijontzegging heeft voor derden. De gevolgen
voor derden kunnen voor de verdachte van bijzondere hardheid zijn. In zoverre
kan indirect rekening worden gehouden met deze gevolgen. In welke gevallen
toepassing van de hardheidsclausule aangewezen is, dient, mede aan de hand
van de wetsgeschiedenis, in de rechtspraktijk nader uit te kristalliseren
via de motivering waarom van de AMvB is afgeweken, welke motivering toetsbaar
is door de hogere rechter.Het CPG meent dat het opnemen van een bovengrens in de AMvB geen enkele
meerwaarde oplevert boven het wettelijke maximum. Anders dan het CPG stelt
hebben de bij AMvB bepaalde bovengrenzen wel degelijk toegevoegde waarde.
Wettelijke strafmaxima hebben betrekking op het meest ernstige geval dat onder
een delictsomschrijving kan vallen. De bovengrenzen in de AMvB worden daarentegen
afhankelijk gesteld van de concrete ernst van het verkeersdelict, en deze
bovengrenzen lopen, evenals de ondergrenzen, op naarmate het feit ernstiger
is.De RvdR meent dat de hardheidsclausule vanuit een oogpunt van rechtseenheid
niet zonder bedenkingen is. Het risico zou ontstaan dat «enige honderden
verschillende strafrechters» tot uiteenlopende beoordelingen zouden
komen over de toepassing van deze clausule. In reactie hierop zij opgemerkt
dat de rechter die van de hardheidsclausule gebruik maakt zijn oordeel
zal moeten motiveren. Deze motivering is toetsbaar door de hogere rechter.
Daardoor wordt de rechtseenheid bevorderd.Artikel 179b, derde lid, WVW 1994Dit artikellid brengt tot uitdrukking dat het puntenstelsel alleen betrekking
heeft op de rijbewijshouder die zelf heeft gereden.Artikel I, onderdeel IEen rijbewijs dat van rechtswege ongeldig is, hoeft niet te worden teruggegeven.
Om die reden is artikel 180, vijfde lid, WVW 1994 aangepast.De wettelijke voorzieningen om op te treden tegen houders van rijbewijzen
die in strijd met de geldende voorschriften handelen, gelden ook ten aanzien
van houders van buiten Nederland afgegeven rijbewijzen. Een aantal wettelijke
bepalingen was met dat uitgangspunt abusievelijk niet in overeenstemming gebracht.
Bij wet van 18 april 2002 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994
met betrekking tot de rijvaardigheid en rijbevoegdheid (Stb. 250) is dit weliswaar
hersteld, doch is artikel 180, achtste lid, WVW 1994 over het hoofd gezien.
Van de gelegenheid wordt thans gebruik gemaakt om ook artikel 180, achtste
lid, WVW 1994 met het vorenstaande in overeenstemming te brengen.Artikel IIHet puntenstelsel geldt ook binnen het kader van het strafrecht voor jeugdigen.Artikelen III en IVIndien het wetsvoorstel OM-afdoening tot wet is verheven en in werking
treedt, worden strafbeschikkingen met een onherroepelijke veroordeling gelijkgesteld.Artikel VAlleen verkeersdelicten die na het tijdstip van inwerkingtreding van deze
wet worden begaan vallen onder het puntenstelsel. Daarvoor bestaat een tweetal
redenen. In de eerste plaats bevat dit wetsvoorstel een verscherping van het
recidivebeleid ten nadele van de rijbewijshouder: de rijontzegging wordt in
bepaalde gevallen verplicht opgelegd, en het rijbewijs kan via de opgelegde
rijontzegging van rechtswege zijn geldigheid definitief verliezen. De rechtszekerheid
gebiedt deze bezwarende maatregelen alleen op nieuwe feiten toe te passen.
In de tweede plaats vergt dit wetsvoorstel een wijziging in de centrale justitiële
documentatie als gevolg waarvan uit deze documentatie kan worden afgeleid
dat de veroordeelde het motorrijtuig daadwerkelijk heeft bestuurd. Op dit
moment kan dat niet uit deze documentatie worden afgeleid. Gegevens van deze
soort zijn echter noodzakelijk voor dit puntenstelsel.De NOvA betoont zich in haar advies voorstander van het in dit artikel
voorziene overgangsrecht. De NVvR merkt op dat onduidelijk is of dit artikel
toelaat dat feiten die voorafgaand aan inwerkingtreding van dit wetvoorstel
zijn begaan ook mogen meetellen als «voorafgaand feit». In reactie
hierop zij opgemerkt dat ook deze feiten buiten de werking van deze wet vallen,
indien ze zijn begaan voorafgaand aan de inwerkingtreding. Pas na inwerkingtreding
zullen de verkeersdelicten die onder het puntenstelsel vallen zijn aangewezen.
Voor inwerkingtreding gepleegde verkeersdelicten zijn, met andere woorden,
niet aangewezen. Zij kunnen indien strafrechtelijk afgedaan dan ook niet veroorzaken
dat de recidivetermijn gaat lopen. Een voorbeeld kan dit verduidelijken.
De bestuurder die na inwerkingtreding een aangewezen verkeersdelict begaat,
daarvoor wordt veroordeeld, en daarna binnen vijf jaar opnieuw een aangewezen
verkeersdelict begaat, valt onder de werking van het puntenstelsel. De rechter
moet hem voor het tweede feit een rijontzegging opleggen. Maar de bestuurder
die voorafgaand aan inwerkingtreding een verkeersdelict begaat dat na inwerkingtreding
wordt aangewezen, daarvoor na inwerkingtreding wordt veroordeeld, en vervolgens
opnieuw een dergelijk verkeersdelict begaat, valt niet onder de werking van
het puntenstelsel. De rechter is niet verplicht om voor het tweede feit een
rijontzegging op te leggen (maar hij is daartoe uiteraard wel bevoegd). Dat
tweede feit veroorzaakt op zijn beurt na een strafrechtelijke afdoening, dat
de recidivetermijn nu wél begint te lopen. Begaat de bestuurder binnen
die termijn opnieuw (en dus voor de derde keer) een aangewezen verkeersdelict,
dan moet hem een rijontzegging worden opgelegd. Dit overgangsrecht is gerechtvaardigd,
omdat het zou strijden met de rechtszekerheid, rechtsgevolgen voor bestuurders
in het leven te roepen door voorafgaand aan inwerkingtreding begane verkeersdelicten»achteraf»
aan te wijzen.Dit artikel laat onverlet dat de strafrechter vanzelfsprekend ook na inwerkingtreding
van deze wet op grond van de bestaande regeling rijontzeggingen kan opleggen,
zowel bij verkeersdelicten die voor als die na het moment van inwerkingtreding
van deze wet zijn begaan. Anders dan de NOvA in haar advies lijkt te suggereren,
is daarmee niet bedoeld dat de rechter na inwerkingtreding van deze wet de
vrijheid behoudt om met voorbijgaan aan artikel 179b WVW 1994 al dan niet
een rijontzegging op te leggen, op basis van artikel 179 WVW 1994. Die opvatting
zou de regeling die in dit wetsvoorstel is voorzien, illusoir maken. Artikel
179b WVW 1994 betreft een nadere invulling van artikel 179 WVW 1994 in die
zin, dat in geval van recidive bij aangewezen verkeersdelicten een rijontzegging
moet worden opgelegd. Wat echter in het oog gehouden moet worden, is dat artikel
V van dit wetsvoorstel op zichzelf geen gevolgen heeft voor de bevoegdheid
van de strafrechter om op grond van artikel 179 WVW 1994 een rijontzegging
op te leggen. Daarin komt alleen verandering indien – uiteraard na inwerkingtreding
van de thans voorgestelde wet – artikel 179b WVW 1994 van toepassing
is.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerDe Minister van Verkeer en Waterstaat,K. M. H. PeijsXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30324-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl