Vaststelling begroting van het gemeentefonds voor het jaar 2008; Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200-B, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

25-09-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200-B nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz.A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)Wetsartikel 3 (verplichtingenbedrag bedoeld in artikel
5 van de Financiële-verhoudingswet)OndertekeningLichaamB. BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZER2. HET BELEID2.1. De beleidsagendaInterbestuurlijke taskforce2.1.1. Vertaling naar beleidsprioriteiten gemeentefonds2.1.1.1. Ontwikkeling van het fonds2.1.1.2. Lokale autonomie2.1.2. Beleidsmutaties2.2. Het beleidsartikel2.2.1. Algemene beleidsdoelstelling2.2.2. Verantwoordelijkheid minister2.2.3. Succesfactoren van beleid2.2.4. Budgettaire gevolgen van beleidOntvangstenFiguur 2.2.4.3. Uitkering gemeentefonds in € per
inwoner2.2.5. Operationele doelstellingenOperationele doelstelling 1: De gemeenten via het gemeentefonds
voorzien van voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun
taken.MotiveringActiviteiten 2007Prestatie-indicatorOperationele doelstelling 2: Een verdeling van de beschikbare
financiële middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in staat
stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal
gelijke lasten te kunnen leveren.MotiveringPrestatie-indicator3. HET VERDIEPINGSHOOFDSTUK3.1. Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
vanaf de vorige ontwerpbegrotingVerplichtingenUitgavenToelichting op de nieuwe mutaties1a) en 1b) Accres 2007 en accres 2008 inclusief regeerakkoord
intensiveringen/extensiveringen2), 3) en 4) Nettering specifieke uitkeringen5) Dijkstal II6) Bescherming archeologisch erfgoed7) Bijdrage Gemeenschappelijke Basis administratie (GBA)8) Aanpassing bedrag Amendement De Pater9) C200010) Wetsvoorstel Tijdelijk Huisverbod11) Ondersteuning bibliotheken (Integratie uitkering)12) Bijstelling Wmo i.v.m. Volledig Pakket Thuis (Integratie
uitkering)13) Kosten naturalisatieceremonie14) Budget A+O-fonds15) Correctie uitname Bestuurlijke boete fout parkeren16) Groepsverkleining ZMLK17) Regionale Platforms Fraudebestrijding (Integratie-uitkering)18) Uitvoering Motie Mosterd (Integratie-uitkering)19) Wmo correctie Bbag (Integratie-uitkering)20) Wmo correctie PGB (Integratie uitkering)21) Armoede en schuldhulpverlening22) Programma Handhaven23) Correctie voormalige AWBZ regeling CVTM (Integratie
uitkering)24) Correctie voormalige AWBZ regeling DBWMZ (Integratie
uitkering)25) Correctie voormalige AWBZ regeling Zorgvernieuwingprojecten
GGZ26) Uitname ivm elektronische publicaties in Staatscourant27) Elektronisch kinddossier en de Verwijsindex28) Indexatie Wmo-budget 2008 (integratie-uitkering)29) Halvering behoedzaamheidreserve3.2. Integratie-uitkeringen3.3 Financieel overzicht gemeenten 2007ConclusiesTerugblikFiguur 3.3.1. Intensiveringen tussne 2002 en 2007 (bedragen
in € mln.)Figuur 3.3.2. Bekostiging intensiveringen tussen 2002
en 2007 (bedragen in € mln.)VooruitblikOntwikkeling vermogenspositieGemeentelijke productiecijfers3.4 Specifieke uitkeringen3.5. Overzicht opbrengst lokale heffingen 20073.5.1. Inleiding3.5.2. Gemeentelijke heffingen3.5.2.1. Opbrengsten uit gemeentelijke belastingen3.5.2.2. Opbrengsten uit retributiesA: ReinigingsheffingB: Rioolrechten3.5.3. Provinciale opcenten motorrijtuigenbelasting3.5.4. Waterschapsomslagen3.6 EMU-saldo decentrale overheden4. BIJLAGEN BIJ DE BEGROTINGBIJLAGE 1: Periodiek Onderhouds Rapport gemeentefonds 2008INHOUDSOPGAVEHOOFDSTUK 1: INLEIDING EN SAMENVATTING1.1 Inleiding1.1.1 Doel van het POR1.1.2 Andere rapportages Financiële VerhoudingFinancieel Overzichtsgegevens in de begrotingCirculaires gemeentefonds1.1.3 Korte toelichting op de werking van het verdeelstelsel1.1.4 Opbouw van het POR 20081.2 Samenvatting1.2.1 De onderhoudsagenda1.2.2 De belangrijkste bevindingen uit de scanScan: veronderstelde versus feitelijke inkomsten en uitgavenHOOFDSTUK 2: ONDERWERPEN VAN DE LOPENDE ONDERHOUDSAGENDAFiguur 2.1 Onderhoudsagenda 2008Figuur 2.22.1 Onderwerpen uit het verdeelstelsel2.1.1 Cluster Kunst en Ontspanning2.1.2 Rioolheffing2.2 Beleidsvoornemens departementen2.2.1 Wet Werk en Bijstand en Participatiefonds2.2.2 Wet Maatschappelijke Ondersteuning2.2.3 Wet Ruimtelijke Ordening2.2.4 Huisverbod bij huiselijk geweld2.2.5 Drank- en horecawet2.2.6 Omgevingsvergunning2.2.7 Anti-discriminatievoorzieningen2.2.8 Beroepsgrootteverkleining ZMLK onderwijs2.2.9 Stimuleringsregeling intensivering opsporing en
controle2.2.10 Regionale Platforms Fraudebestrijding2.3 Afgeronde onderwerpen2.3.1 Cluster Openbare Orde en Veiligheid2.3.2 BTW-compensatiefonds2.3.3 Uitvoeringskosten Bijstand2.3.4 Archeologische Monumentenzorg2.3.5 Jeugdgezondheidszorg en 2.3.6 JeugdzorgHOOFDSTUK 3: SCAN3.1 Inleiding3.2 SamenvattingOverige eigen middelenKunst & OntspanningUitname BTW-compensatiefonds3.3 Over de scan als instrument3.3.1 Doel en de aard van de scan3.3.2 Inhoud en reikwijdte van de scanIJkpunten: de veronderstelde uitgaven en inkomsten in
het verdeelstelselFeitelijke uitgaven en inkomsten volgens gemeentelijke
begrotingenVergelijking van ijkpunten en feitelijke uitgaven en inkomstenReikwijdte van de scan3.3.3 De kwaliteit en tijdigheid van gemeentelijke begrotingsgegevens3.4 Ontwikkeling van gemeentelijke inkomsten en uitgaven
in alle gemeenten3.4.1 Het niveau van de begrote gemeentelijke inkomstenFiguur 3.1 Ontwikkeling van begrote gemeentelijke inkomsten
2006/07 (miljarden euro’s, alle gemeenten m.u.v. herindelingen 2007) i. Onroerende zaakbelasting (OZB)ii. andere belastingen dan de OZBiii. gemeentelijke rechten en bestemmingsheffingeniv. de baten uit Overige eigen middelen (OEM)v. de Algemene uitkeringvi. overige inkomsten die vooral bestaat uit Specifieke
uitkeringen3.4.2 De verhouding van baten en lasten per clusterFiguur 3.2 Procentuele verdeling baten en lasten 2007
over clusters (alle gemeenten m.u.v. herindelingen 2007)3.4.3 De begrote gemeentelijke netto-uitgaven (alle gemeenten
m.u.v. herindeling 2007)Figuur 3.3 Netto-uitgaven per cluster voor de jaren 2006
en 2007 (miljarden euro’s, alle gemeenten m.u.v. herindelingen 2007)3.5 Scan van inkomsten en uitgaven bij 405 gemeenten3.5.1 Inleiding3.5.2 De scan van veronderstelde versus feitelijke inkomstenstructuurClusters OZB en Overige eigen middelen: Veronderstelde
versus feitelijke inkomsten voor 405 gemeentenFiguur 3.4 Verschil tussen feitelijke en veronderstelde
hoogte Onroerende zaakbelasting en Overige eigen middelen in 2005 t/m 2007
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Nader onderzoek inkomstencluster Overige eigen middelenNetto onttrekkingen reservesFiguur 3.5 Verschil tussen feitelijke en veronderstelde
OEM na correctie reservemutaties in 2005 t/m 2007 (euro per inwoner, 405 gemeenten)Figuur 3.6 Niet gecorrigeerd verschil tussen feitelijke
en veronderstelde OEM in 2005 t/m 2007 (euro per inwoner, 405 gemeenten)Veranderingen in OEM in 2005 t/m 2007Verdeling over gemeentenFiguur 3.7 Overige eigen middelen, na correctie reservemutaties
in 2005 t/m 2007, per groottegroep (euro per inwoner, 405 gemeenten)«Niet mogelijk, niet wenselijk»SamenvattendInkomstencluster Onroerende zaakbelastingFiguur 3.8 Verschil tussen begrote OZB-opbrengst en het
ijkpunt voor de jaren 2005 t/m 2007 naar gemeentegrootte (euro per inwoner,
405 gemeenten) 3.5.3 IJkpunten versus feitelijke uitgavenTwee toetsen op verschillen tussen ijkpunten en feitelijke
uitgavenFiguur 3.9 IJkpunten minus feitelijke uitgaven per cluster
in 2006 en 2007 (euro per inwoner, 405 gemeenten)Figuur 3.10 IJkpunten minus feitelijke uitgaven 2007,
per cluster in kleine en grote gemeenten (euro per inwoner, 175 resp. 57 gemeenten)Werk & Inkomen, Educatie en ZorgFiguur 3.11 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij de clusters Educatie, Zorg en Werk & Inkomen, 2007 naar gemeentegrootte
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Kunst & OntspanningK&O in eerdere jarenSituatie in 2007Figuur 3.12 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij het cluster Kunst&Ontspanning, 2005 t/m 2007 naar gemeentegrootte
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Figuur 3.13 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij het cluster Oudheid, 2005 t/m 2007 naar gemeentegrootte (euro
per inwoner, 405 gemeenten) ConclusieGroenVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening, Stedelijke vernieuwing
(VHROSV)OudheidRiolering en ReinigingWegen & WaterFiguur 3.14 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij het cluster Wegen & Water, 2005 t/m 2007 naar bevolkingsdichtheid
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Openbare Orde en VeiligheidFysiek milieuBevolkingszakenBestuursorganenBIJLAGE 1 bij hoofdstuk 3: Samenstelling clusters BIJLAGE 2:A. Door de Staten-Generaal aanvaarde motiesOnderdeel A.1 AfgedaanOnderdeel A.2 In behandelingB. Door de bewindspersonen gedane toezeggingenOnderdeel B.1 AfgedaanOnderdeel B.2 In behandelingBIJLAGE 3:BIJLAGE 4:
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200-BToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 206 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200 BVaststelling van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar
2008nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGInhoudsopgave blz.A.Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel2   B.Begrotingstoelichting3   1.Leeswijzer3   2.Het beleid42.1.De beleidsagenda42.1.1.Vertaling naar beleidsprioriteiten
gemeentefonds52.1.2.Beleidsmutaties6 2.2.Het beleidsartikel72.2.1.Algemene beleidsdoelstelling7 2.2.2.Verantwoordelijkheid minister8 2.2.3.Succesfactoren van beleid82.2.4.Budgettaire gevolgen van beleid82.2.5.Operationele doelstellingen10    3.Het verdiepingshoofdstuk133.1.Opbouw verplichtingen, uitgaven
en ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting133.2.Integratie-uitkeringen20 3.3.Financieel overzicht gemeenten
200721 3.4.Specifieke uitkeringen26 3.5.Overzicht opbrengst lokale heffingen
2006283.6.EMU-saldo decentrale overheden32   4.Bijlagen bij de begroting33Bijlage 1Periodiek Onderhoudsrapport
gemeentefonds 2008 35 Bijlage 2Moties en toezeggingen in
het vergaderjaar 2006–200777Bijlage 3Lijst met afkortingen78 Bijlage 4Lijst van de belangrijke
termen en hun betekenis79A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden
op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk
bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaat
van het gemeentefonds voor het jaar 2008 vast te stellen.Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting
voor het jaar 2008. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen
in de Miljoenennota 2008.Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2008 vastgesteld. Het begrotingsartikel dat
in de begroting van het gemeentefonds is opgenomen wordt in onderdeel B. van
deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).Wetsartikel 3 (verplichtingenbedrag bedoeld in artikel
5 van de Financiële-verhoudingswet)Ingevolge artikel 5, eerste lid van de Financiële-verhoudingswet
juncto artikel 6, vierde lid van de Invoeringswet Financiële-verhoudingswet,
hebben de gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering c.a. en de aanvullende
uitkeringen is opgenomen. Het in dit wetsartikel opgenomen bedrag is niet
rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. Het bedrag wordt nader onderbouwd
in paragraaf 2.2.4. van deze memorie.De staatsecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,Drs. A. Th. B. Bijleveld-SchoutenDe minister van Financiën,Drs. W. J. BosB. BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZERDe gemeentefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting maar
heeft daarbinnen, evenals de provinciefondsbegroting, een eigen bijzonder
karakter. Zo kent de gemeentefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale
begroting slechts één beleidsartikel: het gemeentefonds. Het
beleid dat wordt gevoerd ter realisatie van de algemene beleidsdoelstelling
is direct verbonden met dit ene beleidsartikel. Voorts zijn de fondsbeheerders
systeemverantwoordelijk voor het gemeentefonds en niet voor de resultaten
die gemeenten met hun budget uit dit fonds realiseren. Gemeenten zijn, met
inachtneming van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid
bekostigd uit het gemeentefonds. Om die reden bevat de gemeentefondsbegroting
geen output- en/of outcomegegevens.De voorliggende toelichting bij de begroting 2008 van het gemeentefonds
kent de volgende indeling.Na dit hoofdstuk met de leeswijzer start hoofdstuk 2 met de beleidsagenda
van het gemeentefonds, waarin onder meer de beleidsprioriteiten voor 2008
en de belangrijkste beleidsmutaties worden beschreven. Vervolgens wordt ingezoomd
op hét beleidsartikel: het gemeentefonds. Hierin komen de met het beleid
samenhangende algemene beleidsdoelstelling en nader geoperationaliseerde doelstellingen
aan bod. Ook worden de hierbij behorende prestatie-indicatoren behandeld.
De tabel Budgettaire gevolgen van beleid geeft inzicht in de integrale uitgaven
die samenhangen met de algemene beleidsdoelstelling.Hoofdstuk 3 is het verdiepingshoofdstuk. In dit hoofdstuk wordt de opbouw
aangegeven van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van het gemeentefonds
vanaf de stand ontwerpbegroting 2007 naar de stand ontwerpbegroting 2008.
In hoofdstuk 3 wordt ook ingegaan op de ontwikkeling van de integratie-uitkeringen.
Verder wordt in dit hoofdstuk het gemeentefonds in een breder kader geplaatst,
waarbij nader wordt ingegaan op de andere inkomstenbronnen van de gemeenten
de specifieke uitkeringen. Verder wordt aandacht besteed aan de bijdrage van
de gemeenten aan het EMU-tekort.In hoofdstuk 4 treft u de bijlage Periodiek Onderhoudsrapport gemeentefonds
2008 aan, het verslag van het jaarlijkse onderzoek naar de verdeling van het
gemeentefonds.Tot slot van deze leeswijzer verdienen de apparaatuitgaven enige aandacht.
De apparaatuitgaven in de zin van materiële en personele uitgaven van
de medewerkers bij de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en van Financiën die betrokken zijn bij het fondsbeheer, zijn niet in
de tabel Budgettaire gevolgen van beleid opgenomen. Deze kosten worden in
de respectievelijke departementale begrotingen verantwoord. Dit geldt eveneens
voor het algemene beleid inzake decentrale overheden als gemeenten en provincies,
waarbij deze uitgaven zijn terug te vinden in de begroting van het ministerie
van BZK.2. HET BELEID2.1. De beleidsagendaDe beleidsagenda bevat een beknopte weergave van de speerpunten van het
beleid voor het gemeentefonds.Vertrouwen ligt aan de basis van een goed functionerende samenleving:
onderling vertrouwen tussen burgers, vertrouwen van de burger in de overheid
en vertrouwen tussen de overheden onderling. Het is de gezamenlijke ambitie
van het kabinet en de Nederlandse gemeenten om al deze vormen van vertrouwen
te versterken. Een waardevolle democratie, een verbindend bestuur en een dienende
overheid zijn hierbij voorwaarden. Altijd staat de burger centraal.Kabinet en gemeenten gaan bestuur en beleid dichter bij de burger brengen.
Wat decentraal kan moet gedecentraliseerd worden. Zo staat het al in de Code
Interbestuurlijke Verhoudingen (januari 2005) en dit is bevestigd in het bestuursakkoord
Rijk en gemeenten van 4 juni 2007. Decentralisatie is een brede beleidsinhoudelijke
en bestuurlijke afweging over de vraag hoe en op welk bestuurlijk niveau een
aantal maatschappelijk problemen het beste op te lossen is. Kabinet en gemeenten
bouwen voort op de omgangsregels die in de Code zijn afgesproken, zoals enerzijds
een verruiming van bestuurlijke en financiële decentrale beleidsvrijheid
en anderzijds een vermindering van centrale regels, van gedetailleerd medebewind,
van specifieke uitkeringen, verticaal toezicht en van administratieve lasten.Het uitgangspunt om bestuur en burger zo dicht mogelijk bij de burger
te brengen geldt ook de vierde bestuurslaag, de Europese Unie. Een groeiend
deel van de verantwoordelijkheid voor uitvoering en naleving van Europese
regels ligt in handen van gemeenten en provincies.Binnen dit kader willen de overheden gezamenlijk werken aan een democratische,
verbindende en duurzame samenleving. Daarvoor is een slagvaardige overheid
van groot belang. Krachtige gemeenten zijn daarin de basis, zij zijn bij uitstek
de bestuurslaag waar de trits probleem-oplossing-vertrouwen op elkaar ingrijpt.
Om de gemeenten daar beter toe in staat te stellen zijn samenwerking en vertrouwen
nodig tussen de overheidslagen. Door gemeenten meer beleidsruimte te geven,
bevoegdheden te decentraliseren en specifieke uitkeringen te verminderen wordt
dat vertrouwen tot uitdrukking gebracht. Maar nog belangrijker, wordt gemeenten
de instrumenten gegeven die nodig zijn om die duurzame samenleving te bouwen.De komende kabinetsperiode zal dan ook geïnvesteerd worden in het
versterken van de bestuurskracht van gemeenten.1. Gemeenten krijgen daarbij de instrumenten die zij nodig hebben, door
decentralisatie en het verruimen van beleidsvrijheid.2. Gemeenten werken actief aan het vergroten van hun slagvaardigheid en
kwaliteit bijvoorbeeld door benchmarking, samenwerking met andere gemeenten
of herindelingen.3. Gemeenten krijgen de tijd en ruimte zich te concentreren op het behalen
van maatschappelijke resultaten door een rijksoverheid die zijn uiterste best
doet het bestuurlijk eenvoudig te houden en actief bestuurlijke drukte te
bestrijden.Interbestuurlijke taskforceEen interbestuurlijke taskforce van topambtenaren van Rijk, provincies
en gemeenten zal vanuit de verschillende inhoudelijke opgaven de benodigde
acties op een aantal nader te bepalen terreinen verder uitwerken. Daarbij
zal het advies van de VNG-commissie Van Aartsen worden betrokken. De Taskforce
wordt gevraagd binnen een half jaar nadat de bestuursakkoorden met de gemeenten
en de provincies gesloten zijn, te adviseren aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en de betrokken bewindspersonen.2.1.1. Vertaling naar beleidsprioriteiten gemeentefondsEen goede bestuurlijke verhouding tussen Rijk en gemeenten is alleen dan
mogelijk als ook in de financiële verhouding door een ieder gedragen
afspraken worden gemaakt. De kernpunten die daarbij aan de orde zijn luiden
als volgt:2.1.1.1. Ontwikkeling van het fonds– Het bestuurlijk overleg Financiële verhouding met de VNG
en het IPO zal twee keer per jaar plaats vinden, rond het verschijnen van
voorjaarsnota en miljoenennota. De agenda wordt ambtelijk voorbereid. Iedere
partij is gerechtigd om agendapunten in te brengen (open agenda). De deelnemers
aan het overleg zijn de fondsbeheerders, de VNG en het IPO. Indien noodzakelijk
en gewenst kunnen ook andere bewindslieden aanwezig zijn.– Het kabinet zal artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet
onverkort toepassen en naleven. De vakministers zijn primair verantwoordelijk
voor het aangeven van de kosten en bekostigingswijze van taakwijzigingen van
gemeenten. Daartoe treden zij tijdig in overleg met de fondsbeheerders en
daarna – conform de Code interbestuurlijke verhoudingen – met
de VNG. Er zal daarbij meer aandacht zijn voor de gevolgen van nieuw Europees
beleid om met de gemeenten en provincies te bezien of er sprake is van financiële
consequenties en op welke wijze die (kunnen) worden gedekt.– De normeringsystematiek (trap op, trap af) zal worden gecontinueerd.
Met het saldo van intensiveringen en ombuigingen uit het Coalitieakkoord en
het basisbeeld liep ten tijde van het gesloten bestuursakkoord met de VNG,
het reëel accres op tot bijna € 1,1 mld. structureel in 2011.
De accresontwikkeling op basis van de stand MJN-2008 laat een nog wat gunstiger
beeld zien.Kabinet en VNG hebben in dat licht afgesproken dat een aantal onderwerpen
met financiële gevolgen worden opgevangen binnen het totaal beschikbare
kader van het fonds. Het gaat daarbij om ondermeer aanpassing van het cluster
openbare orde en veiligheid (115 miljoen van 2007–2009 en 220 miljoen
vanaf 2010), gevolgen arbeidstijdenwet voor brandweerpersoneel, en de aanpak
huiselijk geweld. Voorts stelt het kabinet extra middelen beschikbaar voor
het BTW-compensatiefonds in het kader van de zogenaamde nettering specifieke
uitkeringen en de extra kosten als gevolg van «Dijkstal II». Daarnaast
is er op het gebied van de Wmo een aantal afspraken gemaakt waaronder op het
gebied van het volledig Pakket Thuis een uitname vanaf 1-1-2008.– De gemeenten zijn bereid om net als het Rijk een financiële
inzet te plegen om een aantal maatschappelijke knelpunten aan te pakken. Meer
in het bijzonder op het gebied van zorg, openbare orde en veiligheid, wijken,
onderwijs (€ 100 mln. voor VSV, VVE en brede school), armoedebeleid
en schuldhulpverlening (€ 80 mln) en Jeugd en Gezin
(€ 100 mln. Centra voor jeugd en gezin) liggen voor gemeenten en
Rijk beleidsmatig en budgettair gezamenlijke opgaven. De verdere invulling
wordt gerealiseerd in afspraken tussen VNG en de vakministers, binnen de reguliere
verantwoordingssystematiek van het gemeentefonds. Dit betekent dat de verantwoording
van het bereiken van de doelen primair plaatsvindt via de eigen democratische
organen.2.1.1.2. Lokale autonomie– Het huidige systeem van limitering van de OZB is gericht op individuele
gemeenten en leidt als gevolg daarvan tot bestuurlijke en technische discussies.
Deze huidige limitering wordt per 1 januari 2008 geschrapt onder het
gebruikelijke voorbehoud van parlementaire behandeling van de wetswijziging.
VNG en kabinet zijn het er over eens dat dit niet mag leiden tot een onevenredige
stijging van de collectieve lastendruk. In verband hiermee zal een macronorm
worden ingesteld. De ontwikkeling van de lokale lasten zal worden gevolgd
en zo nodig onderwerp vormen van bestuurlijk overleg, waarna het Rijk in geval
van overschrijding van de macronorm kan ingrijpen via correctie van het volume
van het gemeentefonds. Deze afspraak zal in 2010 worden geëvalueerd.
Het kabinet kan dan, indien daar aanleiding toe is, alsnog een wettelijk mechanisme
van limitering en compensatie via het gemeentefonds instellen.– Het kabinet en de VNG zijn overeengekomen dat de samenstelling
van het gemeentelijke belastinggebied besproken zal worden aan de hand van
de resultaten van de commissie Van Aartsen (ingesteld door de VNG).– Het beleid rond Single Information en Single Audit (SiSa) wordt
met kracht voortgezet. Het Rijk sluit daarbij zo veel als mogelijk aan bij
de informatiebehoeften en verantwoordingsmomenten van de medeoverheden. Daarmee
worden de verantwoordingslasten en controlelasten van gemeenten en Rijk fors
verminderd.– Het kabinet en gemeenten wil het aantal specifieke uitkeringen
met 50% terugbrengen. De interbestuurlijke taskforce krijgt de opdracht
een en ander in samenhang met het verminderen van bestuurlijke drukte en het
vergroten van de benodigde bestuurskracht, verder uit te werken. Uitgangspunt
daarbij is dat er ook gewerkt wordt aan een sturingsarrangement dat past bij
generieke financiering. Door BZK wordt gewerkt aan een wetswijziging waarmee
de decentralisatie-uitkering in het gemeentefonds wordt geïntroduceerd.
Hierdoor wordt het mogelijk afwijkende verdeelregimes in het gemeentefonds
te introduceren en kan jaarlijkse bijstelling van de middelen plaatsvinden.2.1.2. BeleidsmutatiesDoor wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist onttrekken van taken bij gemeenten. Soms
gaat dit gepaard met een toevoeging aan of een uitname uit het gemeentefonds.
In onderstaande overzichtstabel wordt inzicht gegeven in de belangrijkste
beleidsmatige mutaties. In tabel 3.1.2. wordt van af de stand ontwerpbegroting
2007 een aansluiting gegeven naar de stand ontwerpbegroting 2008. De weergegeven
mutaties worden in de verdiepingsbijlage (paragraaf 3) afzonderlijk toegelicht
voor zover dit nog niet gebeurd is in een eerder begrotingsstuk.Tabel
2.1.2.Beleids mutaties (x € 1000) 200720082009201020112012Mutaties nog niet opgenomen in een begrotingsstuk:      Accres tranche 2007 meerjarig – 62 845– 62 845– 62 845– 62 845– 62 845Accres 2008 inclusief regeerakkoord intensiveringen/extensiveringen 890 475890 475890 475890 475890 475 Nettering specifieke uitkeringen departementaal 23 23125 65321 31916 03716 037Nettering specifieke uitkeringen uit alg. middelen 13 70011 30015 60020 90020 900Uitname ivm vermindering administratieve lasten (AL) – 4 600– 4 600– 4 600– 4 600– 4 600Dijkstal II 18 70018 70018 70018 70018 700Bescherming archeologisch erfgoed (Valletta) 6 3506 3506 3506 3506 350Bijdrage Gemeenschappelijke Basis administratie (GBA) – 1 848– 1 848– 1 848– 1 504– 1 331C2000 – 7 300    Wetsvoorstel Tijdelijk Huisverbod 9001 2001 2001 2001 200Ondersteuning bibliotheken (Integratie-uitkering) 5 7915 7915 7915 7915 791Bijstelling budget Wmo Volledig Pakket Thuis (Integratie-uitkering) – 22 300– 35 100– 35 100– 35 100– 35 100Kosten naturalisatieceremonie3 3001 0001 0001 0001 0001 000Correctie uitname Bestuurlijke boete5 000     Structurele dekking praktijk lokalen VSO en groepsverkleining
ZMLK1 0001 0001 0001 0001 0001 000Regionale Platforms Fraudebestrijding (Integratie- uitkering)2 0062 0062 0062 0062 0062 006Uitvoering Motie Mosterd overboeking vanuit VWS (Integratie uitkering)5 100     Uitvoering Motie Mosterd aanscherping uit Alg. uitkering– 5 194     Uitvoering Motie Mosterd aanscherping (Integratie- uitkering)5 194     Wmo correctie PGB13 30013 30013 30013 30013 30013 300Armoede en schuldhulpverlening31 45019 05015 050   Programma handhaven10 1258 6258 6258 625  Wmo correctie Bbag (Integratie-uitkering) 300300300300300Correctie voormalige AWBZ regeling CVTM (Integratie- uitkering)500     Correctie voormalige AWBZ regeling Diensten bij wonen met zorg
(Integratie-uitkering)6 700     Correctie voormalige AWBZ regeling Zorgvernieuwingsprojecten GGZ
(Integratie-uitkering)1 000     Uitname ivm electronische publicaties in Staatscourant  – 350– 350– 350– 350Elektronisch kinddossier en de Verwijsindex 5 00010 00015 00020 00020 000Indexatie Wmo-budget 2008 (Integratie-uitkering) 84 50084 50084 50084 50084 500Totaal nieuwe mutaties (uitgaven = verplichtingen)79 481995 035990 507980 423977 160977 3332.2. Het beleidsartikel2.2.1. Algemene beleidsdoelstellingDe gemeentefondsbegroting maakt onderdeel uit van de Rijksbegroting, maar
heeft daarbinnen, evenals de provinciefondsbegroting, een eigen bijzonder
karakter. Zo kent de gemeentefondsbegroting in tegenstelling tot een departementale
begroting slechts één beleidsartikel: het gemeentefonds. Dit
beleidsartikel kent als algemene doelstelling: te bewerkstelligen dat de gemeenten
via het gemeentefonds de juiste middelen krijgen toebedeeld om hun taken naar
behoren uit te voeren. Deze doelstelling valt uiteen in twee onderdelen:1. De omvang van de middelen moet adequaat zijn;2. De verdeling van de middelen moet adequaat zijn.2.2.2. Verantwoordelijkheid ministerDe fondsbeheerders, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de minister van Financiën, zijn systeemverantwoordelijk voor het gemeentefonds.
De fondsbeheerders zijn niet verantwoordelijk voor de resultaten die gemeenten
met hun bijdrage uit dit fonds realiseren: gemeenten zijn, met inachtneming
van de wet- en regelgeving, autonoom in het voeren van hun beleid bekostigd
uit het gemeentefonds. Ook de eigen gemeentelijke belastingsopbrengsten kennen
deze karakteristiek. Dit in tegenstelling tot de overige inkomstenbronnen
van gemeenten, specifieke uitkeringen en heffingen en retributies. Niet alleen
in bestedingsrichting, ook de effectiviteit van de inzet van de middelen is
een gemeentelijke verantwoordelijkheid, waarin het college van B&W wordt
gecontroleerd door de gemeenteraad.2.2.3. Succesfactoren van beleidOndanks dat de fondsbeheerders slechts systeemverantwoordelijk zijn, neemt
dat niet weg dat van tijd tot tijd vragen opkomen of de gemeenten als collectiviteit
geen andere prioriteiten zouden moeten stellen, bijvoorbeeld ter ondersteuning
van gezamenlijk onderschreven prioriteiten van het Rijk. In een dergelijk
geval kunnen het Rijk en de gemeenten bestuurlijke afspraken maken over de
accenten in de bestedingsrichting van de gemeenten. De desbetreffende vakministers
spelen hier naast de fondsbeheerders een belangrijke rol. De uiteindelijke
verantwoordelijkheid voor resultaten blijft bij de gemeenten.2.2.4. Budgettaire gevolgen van beleidIn onderstaande tabel worden voor zowel de verplichtingen, de uitgaven
als de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds
weergegeven.Tabel
2.2.4.1. Budgettaire gevolgen van beleid (x € 1000) 2006200720082009201020112012Verplichtingen:13 458 43115 178 64216 150 19816 182 43516 172 35116 161 39916 161 572        Uitgaven:13 435 99515 095 56616 040 19816 072 43516 062 35116 051 39916 051 572        Apparaatsuitgaven       1. Kosten Financiële-verhoudingswet2 1783 0912 0912 0912 0912 0912 091 2. Kosten Waarderingskamer1 1651 1581 1581 1581 1581 1581 1583. Budget A+O-fonds5 0735 1875 4665 4665 4665 4665 466        Programma-uitgaven       1. Algemene uitkering ca en de aanvullende uitkeringen13 334 46813 618 24314 520 59714 580 11714 573 38814 575 05514 575 2282. Integratie-uitkeringen93 1111 467 8871 510 8861 483 6031 480 2481 467 6291 467 629        Ontvangsten:13 435 99515 095 56616 040 19816 072 43516 062 35116 051 39916 051 572        Apparaats-ontvangsten       1. Terugontvangsten Waarderingskamer149              Programma-ontvangsten       1. Ontvangsten ex art. 4 Fvw13 435 84615 095 56616 040 19816 072 43516 062 35116 051 39916 051 572Het verschil in enig jaar tussen de verplichtingen en de uitgaven wordt
veroorzaakt door de behoedzaamheidreserve (€ 110 000 000),
die wel in de verplichtingenstand wordt meegenomen, maar pas in het jaar na
afloop van het begrotingsjaar – doorgaans voor een deel – tot
uitkering komt. De behoedzaamheidreserve wordt dan verrekend met de nacalculatie
van de accressen. Het verplichtingenbedrag voor 2008 van de algemene uitkering
bedraagt € 14 520 597 000 vermeerderd met € 110 000 000,
wat resulteert in € 14 630 597 000. Zie ook wetsartikel
3.In het Bestuurlijk overleg financiële verhouding (Bofv) van mei 2007
is afgesproken met ingang van 2008 de behoedzaamheidsreserve te «halveren»
(was t/m 2007 € 208 739 000, wordt v.a. 2008 € 110 000 000).
Daarbij is afgesproken dat lopende het uitvoeringsjaar de herberekende accresstand
zoals die bij miljoenennota bekend is, wordt verwerkt in de begrotingsstand
van het lopende jaar (bij 2e suppletore).In tegenstelling tot een departementale begroting zijn bij een fonds als
het gemeentefonds de verplichtingen leidend. Dit houdt in dat zij, eenmaal
geaccordeerd, altijd geheel tot uitbetaling komen. Geld dat in enig jaar nog
niet aan gemeenten wordt uitgekeerd, wordt automatisch aan het volgende begrotingsjaar
toegevoegd. Zo bezien kunnen de uitgaven niet worden beïnvloed.OntvangstenWetsartikel 4, eerste lid van de Financiële-verhoudingswet regelt
dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen
voor het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het gemeentefonds. Op grond
van het tweede lid zijn de uitgaven en de afgezonderde inkomsten over ieder uitkeringsjaar aan elkaar gelijk. Gelet hierop
is ten behoeve van de dekking van de uitgaven ten laste van het gemeentefonds
een post Ontvangsten ex artikel 4 van de Financiële-verhoudingswet geraamd
(zie in tabel 2.2.4.1. onder Programma-ontvangsten).Ter informatie geeft tabel 2.2.4.2. de accressen voor het gemeentefonds
op basis van de stand Miljoenennota 2008 en geeft figuur 2.2.4.3. het verloop
van de algemene uitkering per inwoner van 1998–2012 op basis van de
Voorjaarsnota 2007 weer.Tabel
2.2.4.2. Accressen gemeentefonds, stand Miljoenennota 2008Uitkeringsjaar200320042005200620072008Accrespercentage2,81%– 0,26%1,64%3,77%5,63%6,52%Stand Voorjaarsnota 2007    6.09%4,50%in duizenden euro368 900– 34 954198 479448 585756 773890 475Figuur 2.2.4.3. Uitkering gemeentefonds in € per
inwonerDe gemeenten ontvangen in 2008, gebaseerd op de stand Voorjaarsnota 2007,
als algemene uitkering uit het gemeentefonds ruim € 15,7 miljard.
Dit is zuiver de algemene uitkering, exclusief de uitkering uit het BTW-compensatiefonds.
Per inwoner komt de algemene uitkering uit op een landelijk gemiddelde van € 955
per inwoner. Ten opzichte van 2007 betekent dit een stijging van € 42
per inwoner door voornamelijk de omvang van het accres. De stijging in 2006
ten opzichte van 2005 komt voornamelijk door de compensatie in het kader van
de afschaffing van het gebruikersdeel OZB en het accres 2006. De daling van
2004 ten opzichte van 2003 is het gevolg van de uitname in verband met het
BTW-compensatiefonds. De daling van de algemene uitkering per inwoner in 2005
ten opzichte van 2004 vloeit voornamelijk voort uit de afschaffing van de € 45,38-maatregel.De uitvoering voor wat betreft de uitkeringen uit het gemeentefonds geschiedt
door betalingen aan alle gemeenten in 50 termijnen.2.2.5. Operationele doelstellingenDe bijdrage van de fondsbeheerders om te komen tot het bewerkstelligen
dat de gemeenten via het gemeentefonds de juiste middelen krijgen toebedeeld
om hun taken naar behoren uit te voeren wordt geoperationaliseerd door twee
doelstellingen:• De gemeenten via het gemeentefonds voorzien van voldoende financiële
middelen voor het uitvoeren van hun taken;• Een verdeling van de beschikbare financiële middelen over
gemeenten die elk van de gemeenten in staat stelt om hun inwoners een gelijkwaardig
voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lastendruk te kunnen leveren.Operationele doelstelling 1: De gemeenten via het gemeentefonds
voorzien van voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun
taken.MotiveringDe omvang van het gemeentefonds ontwikkelt zich volgens de normeringsystematiek
en door de toevoegingen en/of onttrekkingen aan het fonds in verband met specifieke
taakmutaties. De normeringsystematiek houdt in dat het fonds meebeweegt met
de netto gecorrigeerde rijksuitgaven, volgens het principe: «samen de
trap op, samen de trap af». Op die wijze wordt het jaarlijkse groeipercentage
(het zgn. accres) bepaald. Deze systematiek werkt sinds 1995 en berust op
een bestuurlijke afspraak tussen het Rijk, de VNG en het IPO. Daarnaast zijn
er jaarlijks diverse specifieke taakmutaties die tot toevoegingen en/of onttrekkingen
aan het gemeentefonds kunnen leiden. Het Rijk zorgt voor de uitwerking van
de afspraak door de precieze accresberekeningen te maken en de gemeenten daarover
te informeren door middel van de circulaires. Daarnaast heeft het Rijk een
verantwoordelijkheid bij het bepalen van de hoogte van specifieke uitnamen
en/of toevoegingen als gevolg van taakmutaties.Activiteiten 2007Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (Bofv), in voor- en najaar.Prestatie-indicatorDe vraag of de omvang van het gemeentefonds als adequaat kan worden beschouwd,
wordt beantwoord in het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (Bofv).
Volgens een in 1995 gemaakte afspraak vindt dit overleg tweemaal per jaar
plaats. Wanneer één van de partijen (Rijk of VNG/IPO) de uitkomsten
van de normeringsystematiek op enig moment onredelijk vindt, kan dit in het
Bestuurlijk Overleg aan de orde worden gesteld. In dit verband moeten ook
de kerngegevens Financieel overzicht gemeenten worden genoemd: de analyse
van de financiële positie van de gemeenten. De kerngegevens vormen een
kwantitatieve onderbouwing van het oordeel over de toereikendheid van het
gemeentefonds.Operationele doelstelling 2: Een verdeling van de beschikbare
financiële middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in staat
stelt om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal
gelijke lasten te kunnen leveren.MotiveringHet budget van de algemene uitkering van het gemeentefonds wordt over
de gemeenten verdeeld via een verdeelsysteem van ongeveer 50 verdeelmaatstaven.
Het Rijk is verantwoordelijk voor het ontwikkelen en onderhouden van een systeem
van verdeelmaatstaven dat een verdeling tot stand brengt. Dit verdeelsysteem
stelt gemeenten in staat hun voorzieningen op een onderling gelijkwaardig
niveau te brengen tegen globaal gelijke lastendruk en rekening houdend met
de structuurkenmerken van de gemeenten. De gemeenten kunnen zelf bepalen aan
welke voorzieningen zij hun geld bij voorkeur besteden (eigen prioriteitenstelling).
Zij leggen resultaatverantwoordelijkheid af aan de gemeenteraad. Zolang voor
een uitkeringsjaar de voor de verdeelmaatstaven noodzakelijke statistische
gegevens nog niet bekend of definitief zijn, worden de gemeenten bevoorschot
op basis van voorlopige cijfers. Hierbij wordt ernaar gestreefd de voorschotten
zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de algemene uitkering
waarop een gemeente uiteindelijk recht heeft, zoals deze vastgesteld kan worden
nadat de statistische gegevens definitief zijn vastgesteld.Het gedurende en na afloop van het uitkeringsjaar beschikbaar komen van
bepaalde definitieve volumegegevens leidt tot bijstellingen in de bevoorschotting.
Aangezien voor het gemeentefonds de verplichtingen leidend zijn, zullen deze
altijd tot uitkering komen.Voor de bevoorschotting van de integratie-uitkeringen geldt eveneens dat
ernaar gestreefd wordt deze zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de integratie-uitkeringen
waarop een gemeente uiteindelijk recht heeft. Veelal loopt de bevoorschotting
van de integratie-uitkeringen mee met de bevoorschotting van de algemene uitkering;
dus ook bevoorschotting in 50 termijnen.Prestatie-indicatorVoor wat betreft de verdeling van de beschikbare financiële middelen
is het Periodiek Onderhoudsrapport (POR) de belangrijkste indicator. Daarin
wordt door de fondsbeheerders bijgehouden of de verdeling nog adequaat is,
d.w.z. of deze, binnen bepaalde marges nog aansluit bij de daadwerkelijke
uitgaven van de gemeenten zoals blijkt uit de begrotingen. Het POR verschijnt
jaarlijks als bijlage bij de begroting.3. HET VERDIEPINGSHOOFDSTUKIn paragraaf 3.1. wordt de opbouw van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
vanaf de stand ontwerpbegroting gemeentefonds 2007 naar de stand van de voorliggende
ontwerpbegroting 2008 beschreven. De mutaties die hierin worden genoemd die
betrekking hebben op de 1e suppletore begroting 2007 (Kamerstukken
II, vergaderjaar 2006–2007, 31 061 B, nr. 1) kunt u in genoemde
begrotingsstukken terugvinden. De nieuwe mutaties worden toegelicht.In paragraaf 3.2. wordt een overzicht van de integratie-uitkeringen gegeven.
In 3.3. wordt ingegaan op het Financieel overzicht gemeenten (FOG). Paragraaf
3.4. betreft de specifieke uitkeringen. Tevens wordt in dit verdiepingshoofdstuk
aandacht gegeven aan de opbrengst lokale heffingen 2007 in paragraaf 3.5.
met tot slot een bijdrage over het EMU-saldo (3.6.).3.1. Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
vanaf de vorige ontwerpbegrotingVerplichtingenOnderstaande tabel 3.1.1. geeft de opbouw aan van de verplichtingen van
het gemeentefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2007 naar de stand ontwerpbegroting
2008.Tabel
3.1.1. Opbouw verplichtingen gemeentefonds (x € 1000) 200720082009201020112012Stand ontwerpbegroting 200714 912 87114 880 80814 930 47314 930 47314 932 47414 932 474 Mutatie 1e suppl. begr. 2007211 290274 355261 455261 455251 765251 765Nota van wijziging amendement Verburg-Bussemaker– 25 000     Stand 1e suppletore begroting 2007:15 099 16115 155 16315 191 92815 191 92815 184 23915 184 239 Nieuwe mutaties79 481995 035990 507980 423977 160977 333Stand ontwerpbegroting 200815 178 64216 150 19816 182 43516 172 35116 161 39916 161 572UitgavenOnderstaande tabel 3.1.2. geeft de opbouw aan van de uitgaven van het
gemeentefonds vanaf de stand ontwerpbegroting 2007 naar de stand ontwerpbegroting
2008.Tabel
3.1.2. Opbouw uitgaven gemeentefonds (x € 1 000) 200720082009201020112012Stand ontwerpbegroting 2007:14 704 13214 672 06914 721 73414 721 73414 723 73514 723 735 Mutaties 1e suppletore begroting 2007:336 953274 355261 455261 455251 765251 765Nota van wijziging amendement Verburg-Bussemaker– 25 000     Stand 1e suppletore begroting 2007:15 016 08514 946 42414 983 18914 983 18914 975 50014 975 500 Mutaties nog niet opgenomen in een begrotingsstuk:      1a) Accres tranche 2007 meerjarig – 62 845– 62 845– 62 845– 62 845– 62 8451b) Accres 2008 inclusief regeerakkoord intensiveringen/extensiveringen 890 475890 475890 475890 475890 4752) Nettering specifieke uitkeringen departementaal 23 23125 65321 31916 03716 0373) Nettering specifieke uitkeringen uit alg. middelen 13 70011 30015 60020 90020 9004) Uitname administratieve lasten (AL) – 4 600– 4 600– 4 600– 4 600– 4 600 5) Dijkstal II 18 70018 70018 70018 70018 7006) Bescherming archeologisch erfgoed (Valletta) 6 3506 3506 3506 3506 3507) Bijdrage Gemeenschappelijke Basis administratie (GBA) – 1 848– 1 848– 1 848– 1 504– 1 331 8a) Aanpassing bedrag Amendement De Pater naar Algemene uitkering1 1001 100    8b) Aanpassing bedrag Amendement De Pater uit Integratie-uitkering– 1 100– 1 100    9) C2000 – 7 300    10) Wetsvoorstel Tijdelijk Huisverbod 9001 2001 2001 2001 20011) Ondersteuning bibliotheken (Integratie-uitkering) 5 7915 7915 7915 7915 791 12) Bijstelling budget Wmo Volledig Pakket Thuis (Integratie-uitkering) – 22 300– 35 100– 35 100– 35 100– 35 100 13) Kosten naturalisatieceremonie3 3001 0001 0001 0001 0001 00014a) Bijdrage aan de apperaatsuitgave GF (A+O-fonds) 27927927927927914b) Bijdrage uit de Algemene uitkering aan het A+O-fonds – 279– 279– 279– 279– 27915) Correctie uitname Bestuurlijke boete5 000     16) Structurele dekking praktijk lokalen VSO en groepsverkleining
ZMLK1 0001 0001 0001 0001 0001 00017) Regionale Platforms Fraudebestrijding (Integratie- uitkering)2 0062 0062 0062 0062 0062 00618a) Uitvoering Motie Mosterd overboeking vanuit VWS (Integratie-uitkering)5 100     18b) Uitvoering Motie Mosterd aanscherping uit de Algemene uitkering– 5 194     18c) Uitvoering Motie Mosterd aanscherping (Integratie-uitkering)5 194     19) Wmo correctie Bbag (Integratie-uitkering) 30030030030030020) Wmo correctie PGB (Integratie-uitkering)13 30013 30013 30013 30013 30013 30021) Armoede en schuldhulpverlening31 45019 05015 050   22) Programma handhaven10 1258 6258 6258 625  23) Correctie voormalige AWBZ regeling CVTM (Integratie-uitkering)500     24) Correctie voormalige AWBZ regeling Diensten bij wonen met
zorg (Integratie-uitkering)6 700     25) Correctie voormalige AWBZ regeling Zorgvernieuwingsprojecten
GGZ (Integratie-uitkering)1 000     26) Uitname ivm electronische publicaties in Staatscourant  – 350– 350– 350– 35027) Elektronisch Kinddossier en Verwijsindex 5 00010 00015 00020 00020 00028) Indexatie Wmo-budget 2008 (Integratie-uitkering) 84 50084 50084 50084 50084 500Totaal nieuwe mutaties (uitgaven = verplichtingen)79 481995 035990 507980 423977 160977 33329) Halvering behoedzaamheidreserve (mutatie in de uitgaven) 98 73998 73998 73998 73998 739Totaal nieuwe mutaties (uitgaven)79 4811 093 7741 089 2461 079 1621 075 8991 076 072Stand ontwerpbegroting 200815 095 56616 040 19816 072 43516 062 35116 051 39916 051 572Apparaatsuitgaven9 4368 7158 7158 7158 7158 715Programma-uitgaven15 086 13016 031 48316 063 72016 053 63616 042 68416 042 857Toelichting op de nieuwe mutaties1a) en 1b) Accres 2007 en accres 2008 inclusief regeerakkoord
intensiveringen/extensiveringenHet betreft hier in de eerste plaats de meerjarige bijstelling van het
de accres tranche 2007 op basis van de meest recente stand Miljoenennota 2008.
Volgens de huidige afspraken gemaakt in het Bestuurlijk overleg financiële
verhouding (Bofv), wordt voor het lopende begrotingsjaar (2007) de MJN-stand
niet verwerkt in de begroting. Dat zal met ingang van 2008 wel gebeuren. (zie
verder de toelichting onder tabel 2.2.4.).Ten tweede betreft het hier de reguliere bijstelling met het accres 2008.
De bijstelling is op basis van de ontwikkeling in de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven
stand Miljoenennota 2008. Daarin is meegenomen het saldo van intensiveringen
en extensiveringen zoals vastgelegd in het Coalitieakkoord.2), 3) en 4) Nettering specifieke uitkeringenIn 2003 is het BTW-compensatiefonds ingevoerd. Hierdoor kunnen gemeenten,
provincies en kaderwetgebieden BTW declareren bij het BTW-compensatiefonds
(BCF). Omdat het fonds budgettair neutraal is ingevoerd, heeft er ondermeer
een uitname plaatsgevonden uit het gemeentefonds. In deze uitname is de BTW-component
van bestaande specifieke uitkeringen (specifieke uitkeringen die zijn ingevoerd
vóór het uitkeringsjaar 2004) betrokken. Nieuwe specifieke uitkeringen,
die zijn ingevoerd na het uitkeringsjaar 2003, worden sindsdien netto verstrekt.
Op verzoek van de VNG (en het IPO) heeft de werkgroep evaluatie BTW-compensatiefonds
een onderzoeksopdracht verstrekt om de BTW-component van bestaande specifieke
uitkeringen te berekenen. Het kabinet heeft besloten de bestaande specifieke
uitkeringen netto te gaan verstrekken. Het onderzoek naar de omvang van de
BTW-component maakte onderdeel uit van een groot onderzoek om de uitname uit
het gemeente- en provinciefonds ten gunste van het BCF te baseren op de feitelijke
BTW-declaraties. Deze waren in 2003 nog niet bekend.Het kabinet, de VNG en het IPO zijn overeengekomen dat de nettering van
de specifieke uitkeringen volledig wordt gecompenseerd waarbij een deel afkomstig
is van de departementen en een deel uit de algemene middelen wordt gecompenseerd.Onderdeel van deze afspraak is een uitname uit fondsen i.v.m. vermindering
administratieve lasten.5) Dijkstal IIBij de besluitvorming in de Ministerraad rondom het wetsvoorstel Dualiseringscorrectie
gemeenteraadsleden i.r.t. Dijkstal II, is de afspraak gemaakt dat de besparing,
ten gevolge van het lagere aantal gemeenteraadsleden, zou worden ingezet als
financiële dekking voor het wetsvoorstel Invoering van een beloningsstructuur
voor politieke ambtsdragers (Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 693,
nrs. 1 t/m 4 en vergaderjaar 2006–2007, 30 693, nrs. 5
en 6). Met de in het coalitieakkoord aangekondigde intrekking van het wetsvoorstel
komt deze dekking te vervallen. Voor de kosten verbonden aan de nieuwe beloningstructuur
voor politieke ambtsdragers (burgemeesters, wethouders en gemeenteraadsleden)
wordt € 18 700 000 structureel aan het gemeentefonds toegevoegd.6) Bescherming archeologisch erfgoedDe Wet op de archeologische monumentenzorg (Stb. 2007,42) treedt naar
verwachting in de loop van 2007 in werking en zal dan dus gedurende het gehele
jaar 2008 werking hebben.Met de wet gaat een structurele toevoeging aan het gemeentefonds gepaard
van € 6 350 000 (zie Kamerstukken II 2005/06, 29 259,
nr. 32).7) Bijdrage Gemeenschappelijke Basis administratie (GBA)Met ingang van 1 januari 2008 zal het berichtenverkeer van de GBA voor
overheidsgebruikers voortaan gefinancierd worden door middel van budgetfinanciering.
Dat betekent dat aan deze gebruikers, waaronder de gemeenten, niet langer
een tarief per bericht in rekening zal worden gebracht, maar dat wordt bijgedragen
aan de exploitatiekosten van de GBA door middel van een budget. Op basis van
het aandeel van de overheidsorganisaties aan het berichtenverkeer in 2006,
is bepaald welk aandeel van de exploitatiekosten via een budgetoverheveling
zal worden gefinancierd.Deze nieuwe vorm van financiering heeft als voordeel dat een mogelijke
financiële drempel voor het opvragen van gegevens uit de GBA, wordt weggenomen.
Dit bevordert het gebruik van reeds beschikbare informatie en brengt de doelstelling
dat burgers en bedrijven nog maar 1 keer hun gegevens aan de overheid hoeven
te verstrekken, dichterbij. Bijkomend voordeel is dat budgetfinanciering een
stuk bureaucratie terugdringt omdat de huidige factureringsstroom kan komen
te vervallen. Budgetfinanciering zal op termijn ook voor de andere basisregistraties
worden ingevoerd.8) Aanpassing bedrag Amendement De PaterBij de behandeling van het wetsvoorstel afschaffing OZB gebruikersheffing
op woningen is het amendement De Pater-van der Meer (Tweede Kamer, vergaderjaar
2005–2006, 30 096, nr. 19) door de Tweede Kamer aangenomen.
Conform de afspraak gemaakt in het bestuurlijk akkoord van 4 april 2006
met de VNG is eerder een jaarlijks totaal bedrag van € 25 000 000
beschikbaar gesteld als integratie-uitkering. De integratie-uitkering voor
2007 en 2008 is bepaald op € 23 900 000. Het resterende
bedrag van € 1 100 000 wordt onderdeel van de algemene
uitkering en als zodanig geboekt voor 2007 en 2008 van de integratie-uitkering
naar algemene uitkering. Het is de bedoeling dat de integratie-uitkering vanaf
2009 stopt en de compensatie via een aanpassing van definitie van de WOZ-waarde
gaat lopen. De WOZ-waarde van het woongedeelte van de niet-woningen wordt
dan buiten de OZB-capaciteit gehouden. Voor 2009 en verder komt hiermee de
integratie-uitkering op PM te staan.9) C2000In het bestuurlijk overleg financiële verhoudingen op 4 september
2006 is definitief afgesproken dat de uitname uit het gemeentefonds in 2006
van € 7 300 000 ook in 2007 wordt gecontinueerd.Verder is afgesproken dat de structurele dekking van de exploitatiekosten
van C2000 nog nader zou worden bezien in het licht van het onderzoek naar
de kosten van openbare orde en veiligheid en besluitvorming rond de veiligheidsregio’s.
Binnen een interdepartementale werkgroep vindt overleg plaats over een herziene
verdeelsleutel C2000. In afwachting van de nieuwe verdeelsleutel wordt de
uitname uit het gemeentefonds voor 2008 vooralsnog gehandhaafd op € 7 300 000.10) Wetsvoorstel Tijdelijk HuisverbodHet wetsvoorstel tijdelijk huisverbod is in de zomer van 2006 aan de Tweede
Kamer aangeboden. De verwachting is nu dat de wet in (de loop van) 2008 in
werking kan treden. De financiële raming die indertijd besproken is in
de Ministerraad ging uit van een aanname van ca. 2000 huisverboden per jaar
met daarbij geraamde kosten van ca € 9 900 000 op jaarbasis.
Op dit moment vindt er overleg plaats met de VNG over welke van de geraamde
kosten zich voor zullen doen bij de gemeenten. Wel is al duidelijk dat het
door het Ministerie van Justitie geraamde budget van jaarlijks € 1 200 000,
gemoeid met de extra bevoegdheden en activiteiten van de burgemeester, vanaf
2008 structureel over kan worden gedragen aan het gemeentefonds. Vanwege de
verwachte invoering per 1 april is voorshands rekening gehouden met een
deel van het structurele bedrag. Dit onverlet de uitkomsten van bovengenoemd
overleg.11) Ondersteuning bibliotheken (Integratie uitkering)Eind 2001 gaven IPO, VNG en OCW met de ondertekening van het «Koepelconvenant
herstructurering openbaar bibliotheekwerk» het startschot voor een ingrijpende
vernieuwingsoperatie voor de bibliotheeksector. Doel daarvan is de dienstverlening
van openbare bibliotheken te verbeteren en verbreden en tegelijk het bibliotheekstelsel
te versterken. Belangrijk onderdeel van die stelselversterking is vorming
van «basisbibliotheken». Daarmee wordt beoogd de minimum schaalomvang
van bibliotheken te verhogen. Om dit proces te stimuleren is de zogenoemde
de «5,5 mln-regeling» in het leven geroepen voor gemeenten met
maximaal 30 000 inwoners.De vorming van basisbibliotheken is inmiddels zodanig gevorderd dat er
onvoldoende reden is om deze nog langer bovenlokaal te stimuleren. De betreffende
gelden zullen per 1 januari 2008 worden overgeheveld naar het Gemeentefonds.
De eerste vijf jaar aan gemeenten met maximaal 30 000 inwoners via een
integratie-uitkering en daarna een vast bedrag per gemeente.12) Bijstelling Wmo i.v.m. Volledig Pakket Thuis (Integratie
uitkering)Het betreft hier een uitname uit het gemeentefonds voor het Volledig Pakket
Thuis. In 2008 wordt hiervoor € 22 300 000 vanuit het
gemeentefonds naar VWS (AWBZ) overgeboekt. Vanaf 2009 structureel een bedrag
van € 35 100 000.13) Kosten naturalisatieceremonieDe minister voor Wonen, Wijken en Integratie heeft ermee ingestemd dat
gemeenten met ingang van 1 januari 2007 worden gecompenseerd voor de
aan de ceremonie verbonden invoeringskosten middels een toevoeging aan het
gemeentefonds (€ 2 300 000 incidenteel in 2007 en € 1 000 000
structureel in 2007 en volgende jaren). De invoeringskosten hebben betrekking
op:– (incidenteel) scholing, uitlijnen nieuwe werkprocessen, ICT;– (structureel) personeels- en materiaalkosten, kosten juridische
procedures.Deze bedragen komen bovenop de structurele compensatie van jaarlijks € 1 500 000
die de gemeenten met ingang van 1 januari 2006 ontvangen voor de aan de ceremonie
verbonden uitvoeringskosten.14) Budget A+O-fondsDe bijdrage aan het A+O-fonds is voor het jaar 2008 en verder vastgesteld
op een bedrag van € 5 466 000. Ten opzichte van de 1e
suppletore begroting 2007 betekent dit een verhoging van € 279 000.
Deze verhoging wordt aan de algemene uitkering van het gemeentefonds
onttrokken en overgeboekt naar het onderdeel Bijdrage aan het A+O-fonds.15) Correctie uitname Bestuurlijke boete fout parkerenDe uitname voor het wetsvoorstel Bestuurlijke boete fout parkeren wordt
voor het jaar 2007 ongedaan gemaakt. Zowel dit wetsvoorstel als het wetsvoorstel
Overlast in de openbare ruimte zijn nog steeds onderwerp van parlementaire
behandeling. Onduidelijk is of dit nog nadere (financiële) gevolgen zal
opleveren voor beide wetsvoorstellen. Bij het verschijnen van de najaarsnota
hopen wij u nader te kunnen informeren (zie Kamerstukken II 2005/2006, 30 560
B, nr. 2).16) Groepsverkleining ZMLKVoor 2006 is in eerste instantie eenmalig geld beschikbaar gesteld vanwege
de kosten die de groepsverkleining voor zeer moeiijk lerende kinderen (ZMLK)
voor gemeenten met zich meebrengen. Voor 2007 en volgende jaren wordt voorzien
in een structurele vergoeding van deze kosten. Deze wordt voor 2008 en volgende
jaren bij Miljoennota 2007 geregeld en is in deze begroting opgenomen. Voor
2007 zal het bedrag worden opgenomen in de 2e suppletore begroting
gemeentefonds 2007.17) Regionale Platforms Fraudebestrijding (Integratie-uitkering)In het Bestuurlijk Overleg met de VNG in september 2003 is afgesproken
dat de gemeentelijke deelname aan het landelijk netwerk van interventieteams
fraudebestrijding wordt gecoördineerd vanuit negen regio’s met
elk een centrumgemeente. Ter ondersteuning van deze negen gemeenten worden
per centrumgemeente twee fte’s gefinancierd vanuit de rijksoverheid.
De financiële bijdrage van het Rijk is voor 2007 bepaald op € 222 857
per centrumgemeente. Het totale bedrag (€ 2 006 000) wordt
vanaf 2007 via het gemeentefonds verstrekt.18) Uitvoering Motie Mosterd (Integratie-uitkering)In oktober 2006 is de motie Mosterd c.s. aangenomen (Kamerstukken II,
2006–2007, 30 131, nr. 118). De motie verzoekt bij een geconstateerde
afwijking van meer dan 10% van de historische uitgaven voor huishoudelijke
verzorging in het ijkjaar 2005 de gemeentelijke budgetten voor het meerdere
aan te passen.In overleg met de VNG is besloten dat de motie breder wordt uitgevoerd,
namelijk dat bij een geconstateerde afwijking van meer dan 5% de gemeentelijke
budgetten voor het meerdere worden aangepast. Dit betekent dat 99 gemeenten
een compensatie ontvangen. Met de strikte uitvoering van de motie is een bedrag
van € 5 100 000 gemoeid. De nu afgesproken ruime uitvoering
vergt een bedrag van € 10 294 000. Het verschil, € 5 194 000,
wordt zoals afgesproken met de VNG, bijgeplust uit het accres van het gemeentefonds.19) Wmo correctie Bbag (Integratie-uitkering)Het betreft hier een bedrag van structureel € 300 000 dat
van VWS naar het gemeentefonds wordt overgeheveld voor een correctie op de
reeds overgehevelde middelen voor het Besluit bijdrage AWBZ-gemeenten (Bbag).20) Wmo correctie PGB (Integratie uitkering)Het betreft hier een bedrag van structureel € 13 300 000
dat van VWS naar het gemeentefonds wordt overgeheveld voor een correctie op
de reeds overgehevelde middelen in het kader van de Persoonsgebonden Budgetten
(PGB)21) Armoede en schuldhulpverleningIn het kader van het bestuursakkoord dat de minister van BZK met gemeenten
heeft gesloten – waarvan het onderhandelaarsakkoord SZW–VNG deel
uit maakt – is de ambitie uitgesproken om een extra impuls te geven
aan het bestrijden van armoede en het terugdringen van het aantal huishoudens
met problematische schulden. Hiertoe stelt SZW de beschikbare middelen voor
schuldhulpverlening in de periode 2007–2009 beschikbaar via toevoeging
aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. Daarnaast zijn middelen voor
armoede, schuldhulpverlening en bijzondere bijstand aan het gemeentefonds
toegevoegd die een structureel karakter hebben van € 5 000 000
in 2007 tot oplopend € 80 000 000 in 2011. Met de overheveling
van deze middelen is uitvoering gegeven aan de afspraken met de gemeenten.22) Programma HandhavenIn het kader van het bestuursakkoord dat de minister van BZK met gemeenten
heeft gesloten – waarvan het onderhandelaarsakkoord SZW–VNG deel
uit maakt – is afgesproken om, de in het kader van het SZW-Handhavingsprogramma
2007–2010 gereserveerde middelen voor het verankeren van het zogenoemde
Programmatisch Handhaven in de gemeentelijke beleids- en uitvoeringspraktijk
toe te voegen aan het gemeentefonds.23) Correctie voormalige AWBZ regeling CVTM (Integratie
uitkering)Voor een aantal gemeenten is een correctie toegepast op het toegekende
budget uit de voormalige regeling coördinatie vrijwillige thuiszorg en
mantelzorg (CVTM).24) Correctie voormalige AWBZ regeling DBWMZ (Integratie
uitkering)Voor een aantal gemeenten is een correctie toegepast op het toegekende
budget uit de voormalige regeling Diensten wonen met zorg (DBWMZ)25) Correctie voormalige AWBZ regeling Zorgvernieuwingprojecten
GGZVoor een aantal gemeenten is een correctie toegepast op het toegekende
budget uit de voormalige regeling Zorgvernieuwingsprojecten Geestelijke Gezondheidszorg
(GGZ)26) Uitname ivm elektronische publicaties in StaatscourantIn het wetsontwerp Elektronische bekendmaking, dat één dezer
dagen aan de Tweede Kamer wordt aangeboden, wordt ondermeer geregeld dat de
Staatscourant in de toekomst in elektronische vorm wordt uitgegeven. Daarbij
is berekend dat bij de gemeenten en provincies ca. € 5 200 000
aan advertentiekosten zullen worden bespaard. Een deel daarvan, namelijk € 600 000
(gemeentefonds € 350 000 en provinciefonds € 250 000)
zal vanaf 2009 worden uitgenomen en ingezet voor de kosten gemoeid met de
elektronische bekendmaking in de Staatscourant.Voor gemeenten, provincies, waterschappen en voor de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie wordt voorts de mogelijkheid geschapen om algemeen verbindende
voorschriften bekend te maken in een elektronisch blad. Op termijn zal deze
mogelijkheid worden omgezet in een verplichting. Over de wenselijkheid om
ten behoeve van de elektronische bekendmaking van decentrale regelgeving een
centrale technische voorziening tot stand te brengen en de inzet daarbij ter
financiering van de vrijvallende middelen bij gemeenten en provincies, vindt
nog nader overleg plaats met VNG en IPO.27) Elektronisch kinddossier en de VerwijsindexIn het bestuursakkoord van 4 juni 2007 Rijk en Gemeenten «Samen
aan de slag» heeft het kabinet afspraken gemaakt met gemeenten onder
andere over de vorming van de Centra voor Jeugd en Gezin. Het kabinet stelt
een bedrag oplopend tot € 100 miljoen in 2011 via het accres van
het Gemeentefonds beschikbaar voor de vorming van de Centra voor Jeugd en
Gezin. Daarnaast stelt het kabinet een bedrag oplopend tot structureel € 20
miljoen in 2011 beschikbaar voor het elektronisch kinddossier in de jeugdgezondheidszorg
(EKD JGZ) en de verwijsindex (VWI). Dit bedrag wordt toegevoegd aan de algemene
uitkering van het Gemeentefonds. Voor het jaar 2008 wordt voor de invoering
van het EKD en de Verwijsindex een bedrag van € 5 miljoen over de
Nederlandse gemeenten verdeeld. Dit bedrag wordt in de jaren 2009 tot en met
2011 jaarlijks verhoogd met € 5 miljoen tot maximaal € 20
miljoen in het jaar 2011.28) Indexatie Wmo-budget 2008 (integratie-uitkering)Het is van belang dat het Wmo-budget toereikend blijft. De indexering
van het Wmo-budget is hierbij een belangrijk instrument. Ten aanzien van deze
indexering gelden de volgende afspraken. De nominale indexatie (€ 50 200 000)
bestaat uit een aanpassing van het budget voor gestegen lonen en prijzen.
De reële aanpassing van het budget (€ 28 000 000)
is bedoeld om rekening te houden met de ontwikkeling van het aantal gebruikers
van huishoudelijke verzorging. De reële index volgt de ontwikkeling van
het aantal extramuraal wonenende 75-plussers. De reële index voor 2008
bedraagt 2,36%, de nominale index 4,23%. Definitieve vaststelling
vindt plaats bij Voorjaarsnota 2008 op basis van CEP-2008. Tevens vindt er
een indexatie plaats op de subsidieregelingen (€ 3 000 000)
en de uitvoeringskosten (€ 3 300 000).29) Halvering behoedzaamheidreserveAls uitvloeisel van de evaluatie van de normeringsystematiek en de afspraken
die daarover zijn gemaakt in het bestuurlijk overleg van september 2006 wordt
met ingang van 2008 de behoedzaamheidreserve gehalveerd (€ 208 739 000
wordt € 110 000 000). De uitgaven/ontvangsten worden vermeerderd
met € 98 739 000. Het verplichtingenbedrag blijft onveranderd.3.2. Integratie-uitkeringenAls een toevoeging aan de algemene uitkering van het gemeentefonds in één
keer bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten wordt normaliter
gesproken een integratie-uitkering toegepast. De integratie-uitkering voorziet
dan in een geleidelijke overgang van specifieke uitkering of eigen inkomsten
naar de algemene uitkering. Echter naar aanleiding van de implementatie van
het kabinetsstandpunt Brinkman wordt de hierbij gebruikelijke voorwaarde dat
er zicht is op een overgang naar de algemene uitkering losgelaten. Hierdoor
kunnen al bestaande en mogelijke nieuwe specifieke uitkeringen, alsnog aan
het gemeentefonds en provinciefonds worden toegevoegd die verdeeltechnisch
nooit in de algemene uitkering zouden passen (zie kamerstukken II 2005/06,
30 300 B, nr. 23, blz. 6).Tabel
3.2.1. Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds (in € 1000)Omschrijving200720082009201020112012Wmo1 375 5941 434 5001 421 7001 421 7001 421 7001 421 700 Amendement De Pater25 00025 00025 00025 00025 00025 000Amendement De Pater overboeking naar Algemene uitkering– 1 1001 100    Precariobelasting12 79900000WUW-middelen30 99822 09919 41616 06113 13213 132Opvoeden in de buurt12 90012 900    Tijdelijke stimuleringsregeling intensivering en controle (TSIOC)9 6909 6909 6909 69000Regionale Platforms Fraudebestrijding200620062006200620062006Ondersteuning bibliotheken 5 7915 7915 7915 7915 791Totaal1 467 8871 510 8861 483 6031 480 2481 467 6291 467 6293.3 Financieel overzicht gemeenten 2007In de afgelopen jaren is een vaste methode ontwikkeld om een beeld van
de financiële positie van de gemeenten te schetsen. De analyse is bekend
onder de benaming Financieel overzicht gemeenten (F.O.G.). Doel van het F.O.G.
is een beeld te geven van de ontwikkeling van de gemeentefinanciën. Dat
beeld ondersteunt het bestuurlijke oordeel bij de vraag of tegenover de taken
waarvoor gemeenten zich gesteld zien voldoende middelen staan. Het F.O.G.
gaat over alle gemeentelijke inkomsten, niet alleen over de gemeentefondsinkomsten.
Het totaalbeeld omvat ook de gemeentelijke uitgaven en de gemeentelijke vermogenspositie,
alsmede gegevens over de gemeentelijke productie. Aanvankelijk is het F.O.G.
een zelfstandige publicatie geweest, maar vanaf 2006 zijn de kerngegevens
onderdeel van de memorie van toelichting van de gemeentefondsbegroting. Bij
de evaluatie van de normeringmethode gemeentefonds hebben het Rijk en de VNG
het nut en de noodzaak van de opstelling van het F.O.G. nog eens bevestigd
(kamerstukken II 2006–2007, 30 800 B en C, nr. 4).ConclusiesDe kerngegevens betreffen een terugblik en vooruitblik op de ontwikkeling
van de inkomsten en uitgaven van gemeenten, een overzicht van de ontwikkeling
van de vermogenspositie en gegevens over de gemeentelijke productie. Uit de terugblik blijkt dat de inkomsten en uitgaven over de
afgelopen periode van vijf jaar zijn gestegen. Daarbij is gecorrigeerd voor
de effecten van inflatie, de groei van inwoners, woningen enz. en veranderingen
in taken. De uitgavenstijging doet zich in alle clusters voor, en is in het
cluster Wegen en water het grootst. De uitgavenstijging wordt vooral gedekt
uit de Algemene uitkering en uit de Overige eigen middelen. Binnen de periode
van vijf jaar zijn de ontwikkelingen, vooral die van de Algemene uitkering,
niet gelijkmatig. Zo is de dekking van de gestegen uitgaven vanuit de Algemene
uitkering in het eerste jaar geconcentreerd. De ontwikkeling van de Algemene
uitkering wordt daarna negatief, om zich vanaf 2006 weer te herstellen. Uit
de vooruitblik blijkt dat de inkomstenontwikkeling
in de komende jaren duidelijk ruimte laat voor uitgavenintensiveringen. Daarbij
zijn de effecten van inflatie, de groei van inwoners, woningen enz. en veranderingen
in taken al verdisconteerd.Die financiële ruimte is ook nodig, omdat afspraken in het Bestuursakkoord
beslag leggen op gemeentelijke middelen. Het overzicht van de vermogenspositie toont een stijging van zowel het eigen
als het vreemd vermogen. Deze ontwikkelingen zijn lastig te duiden. Gegevens
over de gemeentelijke productie komen binnenkort
beschikbaar.Deze analyse wijst op een bevredigende ontwikkeling van de gemeentelijke
financiële positie. De kernvraag, worden gemeenten financieel in staat
gesteld hun taken te vervullen, verdient een bevestigend antwoord.In het navolgende wordt de analyse in meer detail uiteengezet.TerugblikHierna is weergegeven op welke taken de gemeenten tussen 2002 en 2007
meer middelen hebben ingezet (figuur 3.3.1.) en vanuit welke inkomstenbronnen
of bezuinigingen op taken deze inzet is bekostigd (figuur 3.3.2.). De verschillen
zijn afgeleid van de gemeentelijke begrotingscijfers die door het CBS zijn
opgesteld. Om het beeld vanuit F.O.G.-perspectief te krijgen zijn de verschillen
gecorrigeerd voor de effecten van veranderingen in het gemeentelijke takenpakket,
van inflatie en van de groei van inwoners, woningen en andere gemeentelijke
ontwikkelingen.De uitkomsten geven volgens deze aanpak een zo goed mogelijke benadering
van de gevolgen van gemeentelijke keuzes. In de Periodieke Onderhoudsrapportage
gemeentefonds die als bijlage is bijgevoegd is een analyse gemaakt van de
begrotingsgegevens zonder dat de genoemde correcties zijn aangebracht.Figuur 3.3.1. Intensiveringen tussne 2002 en 2007 (bedragen
in € mln.)(bij gelijk takenpakket, gelijke prijzen en gelijk
areaal)In figuur 3.3.1. wordt de stijging per uitgavencluster weergegeven, na
correctie voor taakmutaties, prijsontwikkeling en areaalontwikkeling, over
de periode 2002 tot 2007. De intensiveringen totaliseren tot een bedrag van € 2,7
miljard. Het gaat daarbij steeds om de netto-uitgaven: de lasten zijn
verminderd met de taakgebonden baten, zoals ontvangen specifieke uitkeringen
en de opbrengst van heffingen. Hierbij hebben de gemeenten op vrijwel alle
taakclusters extra middelen ingezet. De grootste intensivering heeft plaatsgevonden
op het cluster Wegen en Water.Figuur 3.3.2. Bekostiging intensiveringen tussen 2002
en 2007 (bedragen in € mln.)(bij gelijk takenpakket, gelijke prijzen en gelijk
areaal)In figuur 3.3.2. is weergegeven met welk bedrag, na correctie voor taakmutaties,
prijsontwikkeling en areaalontwikkeling, de inkomsten tussen 2002 en 2007
zijn gestegen. De opgetelde inkomstenstijgingen bedragen, net als de intensiveringen, € 2,7
miljard. Zichtbaar is dat gemeenten de intensiveringen tussen 2002 en 2007
vooral dekken vanuit de groei van de inkomsten vanuit de Overige eigen middelen
(o.a. door de groei van de inkomsten vanuit de bouwgrondexploitatie) en de
Algemene uitkering. In tegenstelling tot alle andere uitgavenclusters maken
de clusters Reiniging en Riolering onderdeel uit van deze figuur. Het saldo
op deze clusters daalt, omdat van de vrijwel even grote baten en lasten op
deze clusters de baten iets sneller stijgen.Het vorenstaande beeld voor de totale periode 2002–2007 is niet
representatief voor de onderscheiden jaren. De dekking uit de algemene uitkering
wordt in hoofdzaak bepaald door het jaar 2002. De jaren direct daarna zijn
ongunstige jaren voor de gemeenten geweest, zelfs zodanig dat sprake was van
een reële daling van de algemene uitkering. Met het jaar 2006 zet een
omslag in. Aan de dekking uit de OZB en uit de Overige eigen middelen dragen
wel alle jaren bij. Daarnaast worden de meeste jaren van de voorbije periode
gekenmerkt door over de hele linie stijgende uitgaven.Op de gemeentelijke inkomsten uit specifieke uitkeringen en uit rechten
en heffingen wordt verderop ingegaan (inclusief een verdiepingsslag van de
belastingen). In beginsel staan tegenover de ontwikkelingen in die inkomsten
vergelijkbare ontwikkelingen bij de uitgaven. Zodoende werken zij
neutraal door in het F.O.G. Voor zover dat in de voorbije periode niet het
geval is geweest blijken de effecten niet van een zodanige omvang dat zij
zichtbaar zijn geworden in de analyse.VooruitblikHierna is een beeld gegeven van de financiële ruimte van de gemeenten
voor de jaren 2008 tot en met 2011. De financiële ruimte is berekend
door de inkomsten en kosten vanuit de gemeentelijke begrotingen 2007 door
te rekenen voor de jaren 2008 tot en met 2011. Hierbij wordt rekening gehouden
met veranderingen in het gemeentelijke takenpakket en met prijs- en areaalontwikkeling.
In tabel 3.3.1. is weergegeven hoe de financiële ruimte is opgebouwd.
In plaats van uitgavenontwikkeling wordt van kostenontwikkeling gesproken.
De vooruitblik wordt namelijk in hoge mate door normatieve veronderstellingen
bepaald, bijvoorbeeld dat de OZB zal groeien met volume en areaal.Tabel
3.3.1. Geraamde cumulatieve ontwikkeling van uitgaven en inkomsten, 2008-2011
(in € mln)  2008200920102011Kostenontwikkeling7201 1591 7682 193Algemene middelen     Taakmutaties27364453 Mutaties Bestuursakkoord145145365365 Areaal4489136182 Prijzen3546328801 152 Specifieke middelen     Taakmutaties– 75– 150– 225– 300 Areaal255076102 Prijzen200357493637     Inkomstenontwikkeling1 1902 0702 7253 259Gemeentefonds     accres8901 5452 0042 328 taakmutaties27364453OZB95180261347 OEM28517293Specifieke uitkeringen150258344438     Financiële ruimte4709119571 066In tabel 3.3.1 is te zien dat voor de periode 2008–2011 de financiële
ruimte is berekend op € 590 miljoen. Dit is het saldo van de kosten-
en de inkomstenontwikkeling.De totale cumulatieve kostenontwikkeling voor deze periode wordt vooral
bepaald door de prijsontwikkeling. De areaalontwikkeling is beperkt van omvang.
De stijging van de inkomsten wordt in hoofdzaak bepaald door het accres Gemeentefonds.De doorvertaling van allerlei sectorale beleidsontwikkelingen uit het
coalitieakkoord en het Bestuursakkoord en van de doelstelling om het aantal
specifieke uitkeringen te halveren kon nog niet in alle gevallen worden opgenomen
in bovenstaande tabel.Door de vaste berekeningswijze over de jaren heen is de financiële
ruimte een indicator van de financiële positie van de gemeenten. Het
begrip financiële ruimte fungeert als zodanig, naast het reële acres.Ontwikkeling vermogenspositieIn deze paragraaf wordt de ontwikkeling van de vermogenspositie van gemeenten
aangegeven voor de periode 2000 tot en met 2005 op basis van de rekeningen.Tabel
3.3.2. Ontwikkeling eigen en vreemd vermogen en voorzieningen 2000–2005
(in € mld) 200020012002200320042005 Eigen vermogen22,324,125,025,424,225,3waarvan algemene reserve6,95,45,45,37,19,7waarvan bestemmingsreserve14,318,019,020,117,015,6waarvan resultaat1,10,70,60,00,10,0       Vreemd vermogen38,439,440,140,641,940,1Voorzieningen4,34,85,26,79,310,3Bron:CBS.Het eigen vermogen is in de periode 2000 tot en met 2005 toegenomen van € 22,3
miljard tot € 25,3 miljard. Een belangrijk deel van deze stijging
komt vanuit de groei van de algemene reserve. Tegenover de daling van de bestemmingsreserves
staat een stijging van de voorzieningen in diezelfde periode. Dit wordt veroorzaakt
door een definitieverandering van de begrippen voorzieningen en bestemmingsreserves
in het kader van het BBV.De gegevens in de tabel laten zien dat het niveau van het vreemd vermogen
over de periode 2000–2005 in lichte mate is gestegen. Het totaal aan
vreemd vermogen is in 2005 € 40,1 miljard. De post voorzieningen
laat in de periode 2000–2005 een stijging zien van € 6,0 miljard.
Zoals genoemd wordt een deel van deze stijging veroorzaakt door veranderingen
vanuit het BBV in 2004.In vorige gemeentefondsbegrotingen is gewaarschuwd voor overhaaste conclusies
op basis van de tabel. Die waarschuwing is nog steeds van kracht. Een eerste
kanttekening betreft het gegeven dat in de praktijk verschillen in de wijze
van boekhouding bestaan. Daarnaast is bij de interpretatie van de omvang van
het eigen vermogen van belang welke risico’s daar tegenover staan. Een
deel van de risico’s wordt afgedekt door verzekeringen en voor een deel
moeten verplicht voorzieningen worden gevormd. Voor de resterende risico’s
dient vooral de algemene reserve als buffer. Van deze risico’s ontbreekt
een systematisch en kwantitatief beeld. Voorts betreffen de hier gepresenteerde
cijfers een macrobeeld. Gemeenten verschillen sterk in de omvang van de vermogenspositie.
Ten slotte gebruikt een aantal gemeenten het eigen vermogen om bespaarde rente
toe te voegen aan de exploitatie. De verhouding tussen geblokkeerd eigen vermogen
ten behoeve van de exploitatie en vrij aanwendbaar ligt per gemeente anders,
zodat alleen op gemeentelijk niveau een uitspraak mogelijk is om incidentele
tegenvallers met reserves op te vangen.Gemeentelijke productiecijfersDe gegevens hiervoor zijn steeds in financiële termen gesteld. Jaarlijks
biedt daarnaast het rapport Maten voor gemeenten van het Sociaal en Cultureel
Planbureau een beeld van de productie die gemeenten met dat geld tot stand
brengen. Met het Sociaal en Cultureel Planbureau is overeengekomen die aanpak
de komende jaren te continueren. Het is van belang om volgens
een duurzame methode de productie van gemeenten in kaart te laten brengen.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de vergelijking van gemeentelijke productie
met die in andere sectoren, de vergelijking over een reeks van jaren en de
vergelijking tussen gemeentelijke beleidsterreinen. De drie dimensies: inkomsten,
uitgaven en productie horen bij elkaar. Opgeteld geven zij een totaalbeeld
van de gemeenten.Het rapport zal na verschijnen aan de Tweede Kamer worden aangeboden.3.4 Specifieke uitkeringenHet Overzicht specifieke uitkeringen (OSU) 2007 bevat een overzicht van
de specifieke uitkeringen en van de daarmee gemoeide bedragen (kamerstukken
II 2006–2007, 30 800 B, nr. 16). De conclusie in het OSU is
dat er sprake is van een afname van het aantal specifieke uitkeringen.In aanvulling hierop zijn ook gegevens bijeengebracht over de verdeling
over de afzonderlijke ontvangers van de specifieke uitkeringen in het jaar
2006. Op basis van beide soorten gegevens is de navolgende analyse gemaakt.
De analyse borduurt voort op de analyse in voorgaande begrotingen, maar bevat
ook nieuwe elementen. Het beschikbare cijfermateriaal zal de komende jaren
meer intensief worden geanalyseerd. Tot op heden is juist meer tijd besteed
aan de gegevensverwerving dan aan de gegevensanalyse.Tabel 3.4.1 geeft voor 2007 per ministerie inzicht in het aandeel van
specifieke uitkeringen in het totale begrotingsbedrag. Het overzicht omvat
niet alleen de specifieke uitkeringen aan gemeenten, maar ook die aan de andere
medeoverheden.Tabel
3.4.1. Aandeel specifieke uitkeringen per departement (in € mln)MinisterieUitgavenSpecifieke uitkeringen totaalbedrag% Algemene Zaken5500,0 Buitenlandse Zaken11 72300,0Justitie5 8971392,4 BZK6 41285713,4OCW28 9131 6615,7 Financiën3 916571,5Defensie7 91200,0 VROM3 9661 16629,4VenW7 4582 08027,9 Economische Zaken2 2831466,4 LNV2 25142919,1 SZW26 9648 26130,6 VWS13 5901 3429,9Totaal121 34016 13813,3Bron: Miljoenennota 2007; Overzicht specifieke uitkeringen 2007De betekenis van specifieke uitkeringen verschilt van departement tot
departement. Enkele departementen verstrekken in het geheel geen middelen
aan de decentrale overheden. Met de voorgenomen overheveling van de specifieke
uitkering uitvoering WOZ zal binnen enkele jaren ook Financiën
tot deze groep gaan behoren. Daar tegenover staan departementen als VROM,
Verkeer en Waterstaat en SZW. Bij deze departementen gaat ongeveer 30%
van de uitgaven in de vorm van specifieke uitkeringen naar de decentrale overheden.
Er is daarbij geen rekening gehouden met de portefeuilleverdeling van het
huidige kabinet. Daardoor staan de uitkeringen Sociaal, Integratie, Veiligheid
van BZK en Inburgering van Justitie nog bij de genoemde ministeries, en niet
bij VROM vermeld.Zou de tabel zich beperken tot de specifieke uitkeringen aan gemeenten
dan verandert vooral het beeld van VenW, LNV en VWS. Een relatief groot deel
van de specifieke uitkeringen van deze departementen wordt aan bijvoorbeeld
provincies en Wgrplusregio’s verstrekt.Tabel 3.4.2. geeft voor 2007 per gemeentelijk uitgavencluster de betekenis
aan van specifieke uitkeringen in relatie tot de totale uitgaven en de andere
gemeentelijke inkomstenbronnen.Tabel
3.4.2. Inkomstenbronnen per uitgavencluster (in € mln)UitgavenclusterAlgemene
middelenSpecifieke uitkeringenOverigTotaal Werk en Inkomen1 8976 5973268 820 Maatschappelijke Zorg4 5801 207– 6365 151Educatie2 5391 5891104 238 Kunst en Ontspanning1 791436652 499Groen1 365 3051 670Vhrosv1 0154747402 229Oudheid230 114344Riolering– 52 1 1921 140Reiniging– 132 2 0371 905 Wegen en Water2 2591479313 336 Openbare Orde en Veiligheid1 25034621 347 Fysiek Milieu5152810553Bevolkingszaken2572338597Bestuursorganen535 181716Overig1 684573 6805 421 Overige eigen middelen7 16524– 247 165Totaal26 89810 20210 03147 131Bron: bevoorschotting gemeentefonds; CBS-begrotingsstatistiek, Overzicht
specifieke uitkeringen 2007Tabel 3.4.2. maakt zichtbaar dat de uitgavenclusters onderling volstrekt
verschillen in bekostigingswijze. Zo worden de clusters Groen en Fysiek milieu
vooral bekostigd uit algemene middelen, terwijl het cluster Werk en inkomen
vooral wordt bepaald door specifieke uitkeringen. De kolom Overig is berekend
als restpost. De berekende bedragen kennen soms een eenduidige verklaring,
zoals bij de clusters Riolering en Reiniging. De genoemde bedragen sporen
met de rechten op die clusters (zie ook paragraaf 3.5). De beide clusters
worden in hoofdzaak uit taakgebonden middelen bekostigd. Andere inkomsten
in de kolom Overig zijn bijvoorbeeld (bouw)leges, huuropbrengsten, opbrengsten
van verkopen en overdrachten van provincies en Europa. De opsplitsing per
uitgavencluster is niet beschikbaar.Ten slotte speelt een rol dat weliswaar de CBS-begrotingsuitgaven als
uitgangspunt zijn genomen, maar dat deze is verbonden met andere gegevensbronnen,
zonder directe aansluiting. Deze aanpak verklaart ook het lage
bedrag aan specifieke uitkeringen: zo is bijvoorbeeld een groot deel van de
sociale werkvoorziening die via gemeentelijke samenwerkingsverbanden verloopt
buiten beschouwing gebleven en hebben niet alle specifieke uitkeringen een
plaats in een cluster gekregen.3.5. Overzicht opbrengst lokale heffingen 20073.5.1. InleidingSinds 1996 heeft het kabinet elk jaar in de Monitor Inkomsten Lokale Heffingen
(MILH) zijn visie op de ontwikkeling van begrote opbrengsten uit lokale heffingen
op het niveau van de gemeente, de provincie en het waterschap gegeven. In
het najaar van 2006 is echter in overleg met de VNG en het IPO het besluit
genomen om de MILH niet meer te continueren. Met ingang van 2007 zal het overzicht
van de begrote opbrengsten op het gebied van lokale heffingen aan de begroting
van het Gemeentefonds toegevoegd worden. De voor dit overzicht benodigde gegevens
zijn afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Centrum
voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO).Op basis van onderstaande gegevens in tabel 3.5.1. kan geconcludeerd worden
dat in vergelijking met 2006 de begrote opbrengsten van gemeentelijke heffingen
in 2007 met een bedrag van ongeveer € 0,34 miljard zijn toegenomen
tot een bedrag van € 9,983 miljard. Relatief gezien is dit een stijging
van 3,5 procent.Tabel
3.5.1. Opbrengsten lokale heffingen 2007 (in miljoenen euro’s) 200520062007% stijging i.v.m. 2006Stijging in miljoenenStijging in % van de totale stijgingOnroerende-zaakbelastingen13 4892 5632 6352,817221,18Hondenbelasting15053541,8910,29Toeristenbelasting11121101132,7330,88Precariobelasting17583852,4120,59Parkeerbelasting14034164456,97298,53Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten11 6341 6521 6852,00339,71Rioolrechten19231 0061 0938,658725,59Bouwvergunningen13794064387,88329,41Secretarieleges11982062248,74185,29Provinciale opbrengsten op de MRB31 0271 1191 1381,70195,59Waterschapsomslagen47688038151,49123,53Verontreinigingsheffing41 1931 2261 2582,61329,41 Totale opbrengst10 2519 6439 9833,53340100,001 Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, Gemeentelijke heffingen
stijgen na correctie minder (2007).2 De opbrengst onroerende zaakbelastingen 2005 is inclusief
het met ingang van 1 januari 2006 afgeschafte gebruikersdeel woningen.
De opbrengst onroerende zaakbelastingen 2005 exclusief het gebruikersdeel
bedroeg circa € 2,47 miljard euro.3 Bron: rijksbelastingdienst.4 Bron: «Coelo-Atlas van de lokale lasten 2007».3.5.2. Gemeentelijke heffingenHet vaststellen van lokale belastingtarieven is een bevoegdheid van de
lokale overheden. De afweging van en de verantwoording over de hoogte van
de lokale tarieven vindt plaats in de gemeenteraden, de provinciale staten
en het functioneel bestuur van de waterschappen. Het kostendekkingspercentage
van de rioolrechten en de afvalstoffenheffing mag maximaal 100 procent zijn.
Het feit dat deze retributies steeds meer kostendekkend worden ziet het kabinet
als een gewenste ontwikkeling. Op die wijze wordt duidelijk welke kosten de
gemeente moet maken voor deze voorzieningen.De tariefstelling van de lokale heffingen is een afweging die door de
gemeenteraad wordt gemaakt. Het kostendekkingspercentage van het rioolrecht
en de afvalstoffenheffing mag maximaal 100% zijn en de OZB-tarieven
zijn wettelijk per gemeente gemaximeerd. Tien gemeenten, te weten Albrandswaard,
Cranendonck, Dirksland, Jacobswoude, Leiden, Maarssen, Nijmegen, Sittard-Geleen,
Ubbergen en Vlist, hebben van de gedeputeerde staten van hun provincie ontheffing
gekregen om het OZB-tarief met een hoger bedrag dan volgens de rekenregels
van de Gemeentewet is toegestaan te laten stijgen om zo hun begroting op orde
te kunnen brengen. Deze gemeenten worden natuurlijk wel door de provincies
gevolgd. In het onlangs tussen het kabinet en de VNG gesloten bestuursakkoord
is de afspraak gemaakt om de wettelijke maximering per gemeente van de OZB
met ingang van 2008 op te heffen. Het parlement moet hier wel nog mee instemmen.
In plaats van de wettelijke maximering per gemeente komt er een macronorm.3.5.2.1. Opbrengsten uit gemeentelijke belastingenDe begrote opbrengsten uit gemeentelijke belastingen bedragen in 2007
circa € 3,3 miljard. Ten opzichte van 2006 is dit een stijging van
ruim drie procent. Het grootste deel van deze stijging wordt veroorzaakt door
de stijging van de begrote opbrengst OZB-eigenaren. De OZB wordt in 2007 vastgesteld
op basis van de WOZ-waarde per 1 januari 2005. In 2006 werd de OZB nog
vastgesteld op basis van de WOZ-waarde in het peiljaar 2003. Indien de WOZ-waarde
door herwaardering en/of door de vergroting van het areaal stijgt heeft dat
consequenties voor de belastingcapaciteit van een gemeente. Een mutatie van
de belastingcapaciteit met meer dan de gemiddelde WOZ-waarde-stijging wordt
gecorrigeerd via een mutatie van de algemene uitkering. In het algemeen kan
gesteld worden dat de stijging van de WOZ-waarde gecompenseerd wordt door
lagere OZB-tarieven.Zoals uit tabel 3.5.2. blijkt blijft de gemiddelde stijging van de onroerende
zaakbelastingen per gezinshuishouden ondanks de waardestijgingen in vergelijking
met 2006 betrekkelijk beperkt.Tabel
3.5.2. Gemiddelde onroerende zaakbelasting per gezinshuishouden (in euro’s)Waarde in 2006Waarde in 2007200620072006–2007159 958171 0751611663,1%245 041262 0722512541,2%298 134318 8543053101,6%De cijfers in tabel 3.5.2. dienen als volgt gelezen te worden: de OZB
voor een huis met een gemiddelde waarde van € 159 958 in 2006
(€ 171 075 in 2007) is het eigenaarsdeel gestegen van € 161
naar € 166. Dit is een stijging van 3,1 procent.3.5.2.2. Opbrengsten uit retributiesRetributies zijn de tarieven die de overheid in rekening brengt voor concrete
dienstverlening. In het kader van de woonlasten zijn in het bijzonder de opbrengst
van de rioolrechten en de opbrengst van de afvalstoffenheffing interessant.
Beide heffingen zijn wettelijk gemaximeerd tot 100% kostendekkendheid.
Hieronder wordt voor het rioolrecht en de afvalstoffenheffing aangegeven hoe
de opbrengst en de kostendekkingsgraad zich ontwikkelen.De begrote opbrengst uit retributies (zie tabel 3.5.1.) bedraagt in 2007
ruim € 3,4 miljard. In vergelijking met 2006 is dat een stijging
van ruim vijf procent. De oorzaken hiervan worden in de volgende alinea’s
kort besproken.A: ReinigingsheffingDe begrote opbrengsten uit reinigingsheffingen (afvalstoffenheffing en
reinigingsrecht tezamen) nemen met ruim € 30 miljoen toe tot € 1,685
miljard, hetgeen in vergelijking met 2006 een stijging van 2 procent is. Voor
gezinshuishoudens waren de gevolgen als volgt:Tabel
3.5.3. Reinigingsheffing per gezinshuishouden (In euro’s) 2005200620072006–2007Eenpersoonshuishouden2022042092,5%Meerpersoonshuishouden2532562643,1%Uit de tabel blijkt dat een eenpersoonshuishouden in 2007 gemiddeld € 209
aan reinigingsheffingen betaalt. Dit is 2,5 procent meer dan in 2006. Een
meerpersoonshuishouden betaalt in 2007 gemiddeld € 264. Dit is een
toename van 3,1 procent.B: RioolrechtenDe begrote opbrengsten uit rioolrechten stijgen in 2007 tot € 1,093
miljard, wat een stijging van 8,65 procent is. De geconstateerde tariefstijging
van de rioolrechten wordt vooral veroorzaakt door het aansluiten van het buitengebied
op het rioolstelsel, achterstallig onderhoud en het afkoppelen van regenwaterafvoer.
Ook houden sommige gemeenten al rekening met kosten van grondwaterproblematiek.
Als gevolg van de stijging van de opbrengsten neemt het gemiddelde kostendekkingspercentage
per gemeente van het rioolrecht toe tot meer dan 95 procent. In 2004 lag het
kostendekkingspercentage nog beneden de 85 procent. Uit tabel 3.5.4. blijkt
welke gevolgen dit voor gezinshuishoudens heeft. Een eenpersoonshuishouden,
gebruiker betaalt in 2007 € 66. Dit is een stijging van 4,8 procent.Tabel
3.5.4. Rioolrecht per modaal gezinshuishouden1 (in euro’s) 2005200620072006–2007 Eenpersoonshuishouden, gebruiker5863664,8% Eenpersoonshuishouden, eigenaar1151251347,2% Meerpersoonshuishouden, gebruiker6773775,5% Meerpersoonshuishouden, eigenaar1241351457,4%1 Nultarieven zijn meegerekend3.5.3. Provinciale opcenten motorrijtuigenbelastingProvinciale opcenten op de motorrijtuigenbelasting mogen door provincies
worden geheven op basis van artikel 222 Provinciewet. Het is een algemene
belasting waarvan de opbrengst toekomt aan de algemene middelen van de provincie.
De opcenten worden geheven bovenop het rijkstarief van de motorrijtuigenbelasting.
De hoogte van de provinciale opcenten is wettelijk gemaximeerd. De vaststelling
van de opcenten geschiedt door Provinciale Staten.De opcenten variëren vanaf 1 april 2007 van 63,4 tot 80,5. Geen enkele
provincie vraagt het maximum mogelijke tarief van 105 procent. De totale opbrengst
uit de opcenten op de MRB is sinds de verruiming van het belastinggebied in
1997 gestegen. De opbrengststijging is voornamelijk het gevolg van het feit
dat er jaarlijks meer en zwaardere auto’s bijkomen. Het gemiddelde bedrag
in alle provincies aan opcenten voor een standaardautobezitter bedraagt vanaf
1 april 2007 € 133.De ontwikkeling van de opbrengst van de opcenten op de motorrijtuigenbelasting
is als volgt.Tabel
3.5.5. Opbrengsten provinciale opcenten MRB (in miljoenen euro’s) 2005200620072006–2007 Provinciale opcenten MRB1 0271 1191 1381,7%Bron: rijksbelastingdienst3.5.4. WaterschapsomslagenIn 2007 zijn er 26 waterschappen. De waterschapsheffingen zijn de enige
inkomstenbron van de waterschappen en daarmee per definitie kostendekkend.
De waterschapsheffingen bestaan uit de zogenaamde waterschapsomslagen en de
verontreinigingsheffing. De verontreinigingsheffing wordt door de waterschappen
geheven om de kosten voor het in stand houden en verbeteren van de waterkwaliteit
door te berekenen. De kosten worden voornamelijk gemaakt voor het zuiveren
van afvalwater.De ontwikkeling van de opbrengsten van de waterschapsheffingen is in de
periode 2005–2007 als volgt:Tabel
3.5.6. Ontwikkeling opbrengsten waterschapsheffingen 2005–2007
(in miljoenen euro’s)  2005200620072006–2007Totaal omslagheffing7698038151,49% Totaal waterverontreinigingsheffing1 2221 2261 2582,61%3.6 EMU-saldo decentrale overhedenHet EMU-saldo is het saldo van uitgaven en ontvangsten van de hele overheid.
Het EMU-saldo van de decentrale overheden, waaronder gemeenten, provincies
en waterschappen, telt mee in de berekening van het EMU-saldo van de hele
overheid.De decentrale overheden sluiten het jaar 2006 af in evenwicht (in procenten
bbp). De verwachting is dat een deel van de verbetering in 2006 zich doorvertaalt
naar latere jaren. Hierdoor is het EMU-saldo decentrale overheden in 2007
en 2008 iets minder goed dan in 2006. De reden hiervoor is dat het EMU-saldo
van de decentrale overheden, zoals gebleken in 2003, ook een conjuncturele
component heeft. De huidige gunstige conjuncturele situatie vertaalt zich
daarmee deels door in het EMU-saldo voor de decentrale overheden in 2007 en
2008.Het EMU-saldo van de decentrale overheden is echter met onzekerheid omgeven.
Onzekerheden kunnen conjunctureel van aard zijn, zoals een fluctuerend verloop
van de grondopbrengsten (bijvoorbeeld door schommelingen in de grondprijzen).
Een bijkomende onzekerheid is de mate waarin de decentrale overheden erin
slagen om hun investeringen in bijvoorbeeld wegen en dijken te realiseren.
Bovendien staan gemeenten voor grote vervangingsinvesteringen in het riool.
Om verrassingen zoals (grote) wijzigingen in het EMU-saldo van de decentrale
overheid, voor te zijn, zijn afspraken gemaakt met de decentrale overheden1.In de begrotingsregels is een verbetering opgenomen voor de beheersing
van het decentrale EMU-saldo. Wanneer het EMU-tekort van de decentrale overheden
bijdraagt aan een (dreigende) overschrijding van de Europese grenzen van het
EMU-saldo van de hele overheid is nader bestuurlijk overleg tussen VNG en
de fondsbeheerders aan de orde. Als ultimum remedium kan een korting worden
opgelegd op het gemeente- of provinciefonds. Volgens de huidige inzichten
(Miljoenennota 2008) is dit in deze kabinetsperiode overigens niet aan de
orde.4. BIJLAGEN BIJ DE BEGROTINGBIJLAGE 1: Periodiek Onderhouds Rapport gemeentefonds 2008INHOUDSOPGAVE1.INLEIDING EN SAMENVATTING39   1.1Inleiding391.1.1Doel van het POR39 1.1.2Andere rapportages Financiële
Verhouding401.1.3Korte toelichting op de werking
van het verdeelstelsel40 1.1.4Opbouw van het POR 200841   1.2Samenvatting411.2.1De onderhoudsagenda41 1.2.2De belangrijkste bevindingen
uit de scan41    2.ONDERWERPEN VAN DE LOPENDE ONDERHOUDSAGENDA43   2.1Onderwerpen uit het verdeelstelsel442.1.1Cluster Kunst en Ontspanning44 2.1.2Rioolheffing44   2.2Beleidsvoornemens departementen452.2.1Wet Werk en Bijstand en Participatiefonds452.2.2Wet Maatschappelijke Ondersteuning45 2.2.3Wet Ruimtelijke Ordening46 2.2.4Huisverbod bij huiselijk geweld46 2.2.5Drank- en Horecawet462.2.6Omgevingsvergunning462.2.7Anti-discriminatievoorzieningen472.2.8Beroepsgrootteverkleining ZMLK
onderwijs472.2.9Stimulerinigsregeling intensivering
opsporing en controle47 2.2.10Regionale Platforms Fraudebestrijding48    2.3Afgeronde onderwerpen482.3.1Cluster Openbare Orde en Veiligheid48 2.3.2BTW-compensatiefonds482.3.3Uitvoeringskosten Bijstand492.3.4Archeologische Monumentenzorg492.3.5Jeugdgezondheidszorg49 2.3.6Jeugdzorg49   3.SCAN50   3.1Inleiding50   3.2Samenvatting50   3.3Methodiek van de scan513.3.1Het doel en de aard van de scan51 3.3.2De inhoud en reikwijdte van de
scan51 3.3.3De kwaliteit en tijdigheid van
gemeentelijke begrotingsgegevens53    3.4Landelijke ontwikkeling van gemeentelijke inkomsten en uitgaven543.4.1Het niveau van de begrote gemeentelijke
inkomsten (alle gemeenten)54 3.4.2De verhouding van baten en lasten
per cluster (alle gemeenten)57 3.4.3De begrote gemeentelijke netto
uitgaven (alle gemeenten)57    3.5«De Scan»583.5.1Inleiding58 3.5.2De Scan van veronderstelde versus
feitelijke inkomstenstructuur593.5.3De Scan van veronderstelde versus
feitelijke uitgavenstructuur66HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN SAMENVATTING1.1 Inleiding1.1.1 Doel van het PORHet Periodiek Onderhoudsrapport (POR) is een jaarlijks rapport, dat tot
doel heeft inzicht te geven in de werking van het verdeelstelsel van het gemeentefonds
in vergelijking met de ontwikkeling van de kostenstructuur bij de gemeenten.
Ook geeft het POR inzicht in vraagstukken die spelen in de Financiële
Verhouding in bredere zin.De achtergond van het POR ligt in de parlementaire behandeling van de
Financiële Verhoudingswet (FVW) in 1996/1997. Toen werd geconstateerd
dat het nodig is om het verdeelstelsel van het gemeentefonds voortdurend op
zijn werking te bezien en indien nodig bij te stellen, zodat grote schoksgewijze
veranderingen als in 1997 zouden kunnen worden vermeden.Jaarlijks voeren de fondsbeheerders dit periodiek onderhoud uit en dit
vindt zijn neerslag in het POR, dat aan de Tweede Kamer wordt aangeboden als
bijlage bij de begroting van het gemeentefonds.In het POR 2008 staan de volgende twee vragen centraal:1. Welke effecten hebben beleidsvoornemens en -maatregelen
van het Rijk op de verdeelsystematiek en op de financiële verhouding
in brede zin?Een overzicht hiervan wordt gepresenteerd in hoofdstuk 2.2. Is het verdeelstelsel van het gemeentefonds nog
in voldoende mate in overeenstemming met de ontwikkeling van de kostenstructuur
van de gemeenten?Om deze vraag te beantwoorden is een Scan ontwikkeld, waarbij de algemene
uitkering uit het gemeentefonds wordt geconfronteerd met de gegevens zoals
die uit de gemeentelijke begrotingen naar voren komen. De bevindingen worden,
deels in grafische vorm, gepresenteerd in hoofdstuk 3.Uit de twee genoemde vragen vloeien de onderwerpen voort die een plaats
krijgen op de Onderhoudsagenda van het verdeelstelsel. Zie figuur 2.1. Op
deze Onderhoudsagenda is per onderwerp aangegeven in welke fase van het onderhoud
het onderwerp zich bevindt, waarbij drie fasen worden onderscheiden: signalering,
onderzoek en aanpassing.«Signalering» betekent dat het onderwerp door de fondsbeheerders
wordt gevolgd met het oog op de vraag of nader onderzoek nodig is; «Onderzoek»
betekent dat er nader onderzoek naar dit onderwerp plaatsvindt en «Aanpassing»
houdt in dat daadwerkelijke aanpassingen in de financiële verhouding
aan de orde zijn. Indien relevant is aangegeven op welk uitgavencluster van
het gemeentefonds het onderwerp betrekking heeft. Bij elk onderwerp is tevens
aangegeven wanneer de Tweede Kamer opnieuw zal worden geïnformeerd.Overigens worden er naast de onderhoudsonderwerpen die voortkomen uit
de financiële verhouding, ook onderhoudsactiviteiten van meer technische
aard uitgevoerd. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de kwaliteit en de werking
van de verdeelmaatstaven.1.1.2 Andere rapportages Financiële VerhoudingNaast het Periodiek Onderhoudsrapport zijn nog andere documenten voor
de fondsbeheerders van belang in het kader van hun verantwoordelijkheid voor
de financiële verhouding.Financieel Overzichtsgegevens in de begrotingIn het Bestuurlijk Overleg Financiële verhouding tussen de fondsbeheerders
en VNG en IPO is afgesproken geen afzonderlijk Financieel Overzicht Gemeenten
(FOG) meer uit te brengen. In plaats daarvan zullen de relevante gegevens
in de fondsbegroting worden opgenomen. Het gaat daarbij om gegevens die inzicht
geven in de totale financiële ruimte van gemeenten. Dit inzicht speelt
een rol bij het oordeel over de vraag of de omvang van het gemeentefonds toereikend
is, en of de werking van de normeringssystematiek adequaat is.Circulaires gemeentefondsTwee maal per jaar, in mei en september (en indien nodig vaker), verschijnt
de circulaire gemeentefonds. Deze informeert de gemeenten over de ontwikkeling
van de algemene uitkering, die het gevolg is van de ontwikkeling van de netto
gecorrigeerde rijksuitgaven (het accres) én van allerlei beleidsmaatregelen
van het rijk die leiden tot toevoegingen en uitnames. De informatie uit de
circulaire is voor gemeenten dus cruciaal voor het opstellen van de eigen
begroting. De circulaire is aldus een belangrijke schakel tussen de ontwikkeling
van de rijksbegroting en de financiële doorwerking daarvan in de gemeenten.
Het moment van verschijnen is dan ook gekoppeld aan de voorjaarsnota resp.
de miljoenennota van het Rijk. De circulaires worden ter kennisneming naar
de Eerste en Tweede Kamer gezonden.1.1.3 Korte toelichting op de werking van het verdeelstelselDe belangrijkste uitgangspunten van het verdeelstelsel zijn globaliteit en kostenoriëntatie.
Globaliteit omdat het gemeentefonds geen geoormerkte budgetten bevat, maar
een algemene geldstroom vormt, waaraan geen bestedingsvoorwaarden zijn gesteld
zoals dat bij specifieke uitkeringen wel het geval is.Kostenoriëntatie betekent dat deze globale verdeelsystematiek wél
moet inspelen op verschillen in kostenstructuur tussen gemeenten. De verdeling
moet zodanig zijn dat gemeenten over een gelijkwaardige voorzieningencapaciteit
kunnen beschikken bij een gelijke belastingdruk. Of de voorzieningen in de
gemeenten daadwerkelijk hetzelfde zijn is daarbij niet relevant: dat is een
kwestie van gemeentelijk beleid. Waar het om gaat is dat gemeenten een gelijkwaardige
uitgangspositie hebben en niet vanwege bepaalde structuurkenmerken een voor-
of nadeel ondervinden. De belastingcapaciteit wordt ook bij die afweging betrokken.Deze uitgangspunten zijn uitgewerkt in een stelsel van verdeelmaatstaven,
die met hun relatieve gewichten zijn gegroepeerd in zogenaamde clusters die
een globaal beleidsveld bestrijken. Deze clusters vormen het uitgangspunt
van de meso-analyse die wordt gemaakt in de Scan, die wordt gepresenteerd
in hoofdstuk 3. Daar wordt op clusterniveau een vergelijking gemaakt tussen
de uitgaven volgens de gemeentelijke begrotingen en de uitgaven zoals die
door het verdeelstelsel aan een bepaald cluster worden toebedeeld. Clusters
zijn geijkt, waarbij bepaalde kostenfactoren wel, en bepaalde kostenfactoren
niet worden gehonoreerd. De ijking bevat dus een expliciete normstelling.Zoals aangegeven bevat het gemeentefonds een algemene geldstroom en is
het nadrukkelijk geen optelsom van verschillende deel-budgetten. Toch kan
de vraag zich voordoen «hoeveel er in het gemeentefonds zit voor taak
x». Dan is sprake van zogenaamde fictieve budgetten. Deze vraag kan spelen wanneer er bijvoorbeeld een uitname uit het
gemeentefonds plaats gaat vinden in verband met de overheveling van taken
naar andere partijen.Er zijn verschillende manieren om een fictief budget te bepalen; elke
methode heeft zijn eigen onderbouwing en ook zijn eigen financiële uitkomst.
De fondsbeheerders hebben in het Bestuurlijk Overleg financiële verhouding
(kortweg Bofv) met VNG en IPO afspraken gemaakt over hoe daarmee om te gaan
en welke methode in welk geval de voorkeur verdient. Afgesproken is dat de
zogenaamde accrèsmethode wordt gehanteerd in geval er sprake is van
duidelijk traceerbare toevoegingen, die minder dan tien jaar geleden zijn
gedaan. Dat houdt in dat de oorspronkelijke toevoeging als uitgangspunt wordt
genomen en wordt vermeerderd met de jaarlijks accrèssen.1.1.4 Opbouw van het POR 2008De verdere opbouw van het POR 2008 is als volgt: Hoofdstuk 2 behandelt
de onderwerpen van de onderhoudsagenda. Hoofdstuk 3 bevat de resultaten van
de Scan.1.2 Samenvatting1.2.1 De onderhoudsagendaDe onderhoudsagenda was afgelopen jaar behoorlijk in beweging en zal dat
komend jaar ook blijven. Belangrijke zaken die afgelopen jaar zijn voltooid,
zijn de herijking van het cluster Openbare Orde en Veiligheid (OOV) en de
actualisatie van de uitname vanwege het BTW-compensatiefonds (BCF) in het
gemeentefonds. Daarnaast is in 2007 de Wmo in werking getreden, vooralsnog
op basis van een historische verdeling van de middelen. Voor 2008 worden de
middelen verdeeld op basis van een objectief verdeelmodel; dit is reeds verwerkt
in de Juni-circulaire 2007 van het gemeentefonds.Zeer belangrijk voor de onderhoudsagenda zijn daarnaast de gevolgen van
het Bestuursakkoord dat het kabinet in juni 2007 heeft gesloten met de VNG.
Daaruit vloeien een aantal concrete decentralisatievoornemens voort, die in
de komende jaren hun beslag zullen krijgen.1.2.2 De belangrijkste bevindingen uit de scanDe centrale vraag van de scan is of de bij de verdeling van het gemeentefonds
veronderstelde gemeentelijke inkomsten- en uitgavenpatronen voldoende aansluiten
bij de werkelijke. Dat wordt bepaald door «geijkte» inkomsten
en uitgaven te confronteren met de werkelijke inkomsten en uitgaven, zoals
die zijn verwerkt in de gemeentelijke begrotingen.Scan: veronderstelde versus feitelijke inkomsten en uitgavenIn de scan zijn dit jaar opnieuw de inkomsten uit de OZB en uit de Overige
Eigen Middelen (kortweg OEM) zichtbaar gemaakt.Daarbij blijkt dat vooral bij de Overige Eigen Middelen (belastingen behalve
OZB, opbrengsten uit grondexploitatie, uit leningen, beleggingen, deelnemingen
etc,) de inkomsten beduidend hoger liggen dan waarmee in het verdeelstelsel
rekening is gehouden. Deze trend is al enkele jaren in het POR
zichtbaar. De oorzaken worden in hoofdstuk 3 uitvoerig geanalyseerd. Het blijkt
vooral te gaan om onttrekkingen aan leningen en reserves en om toegenomen
inkomsten uit bijvoorbeeld leningen. Omdat deze gemeentelijke inkomsten zo
divers van karakter zijn, en lang niet altijd door het gemeentelijk beleid
te beïnvloeden zijn, is het moeilijk om er een normatieve uitspraak over
te doen. De inkomsten uit Overige Eigen Middelen zijn dan ook niet geijkt.Ook bij de OZB liggen de inkomsten iets hoger dan waarmee in de gemeentefondsverdeling
wordt gerekend, maar dit verschil is zeer beperkt. Hier speelt mee dat het
belangrijkste onderdeel van de OZB, de OZB woningen gebruikers, is afgeschaft.Tegenover dit «positieve» resultaat bij de inkomstenclusters
(de gemeenten «houden over»), staat een omgekeerd beeld op de
uitgavenclusters. Op bijna alle clusters liggen de uitgaven hoger dan het
niveau van het ijkpunt. Opvallend zijn daarbij de clusters Kunst en Ontspanning,
Wegen en Water en Volkhuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stadsvernieuwing
(VHROSV). Deze worden nader besproken in hoofdstuk 3.HOOFDSTUK 2: ONDERWERPEN VAN DE LOPENDE ONDERHOUDSAGENDADit hoofdstuk bevat een rapportage over de ontwikkelingen op de verschillende
onderwerpen die in het POR 2007 waren geagendeerd, alsmede op nieuwe onderwerpen
die van belang zijn voor de financiële verhouding. Bij elk onderwerp
wordt opnieuw gewogen in welke fase van het onderhoud het zich bevindt: signalering,
aanpassing of onderzoek.In paragraaf 2.1 wordt eerst ingegaan op de onderhoudsonderwerpen die
voortkomen uit het verdeelstelsel zelf, vervolgens komen in paragraaf 2.2
de beleidsvoornemens van de departementen aan bod. In paragraaf 2.3 worden
de onderwerpen behandeld die zijn afgerond en daarom worden afgevoerd van
de onderhoudsagenda.De onderhoudsagenda zal de komende periode worden beïnvloed door
de resultaten van de Stuurgroep doorlichting speficieke uitkeringen –
het «rapport-Brinkman» – ingenomen kabinetsstandpunt. Inmiddels
hebben de eerste dossiers zich aangemeld, met name op het terrein van het
provinciefonds.Bij elk onderwerp is aangegeven wat de stand van zaken is en welke fase
(Signalering, Onderzoek, Aanpassing) en wat het eerstvolgende moment is dat
de Tweede Kamer opnieuw wordt geïnformeerd.Figuur 2.1 Onderhoudsagenda 2008 OnderwerpAgenda 2008Volgende informatiemomentAgenda 2007Cluster Kunst en OntspanningOnderzoekNajaar 2008N.v.t.Verbrede rioolheffingAanpassingVoorjaar 2008Onderzoek Wet Werk en BijstandSignaleringVoorjaar 2008SignaleringParticipatiefondsSignaleringBij behandeling AMvB (nog te bepalen)N.v.t. Wet Maatschappelijke OndersteuningAanpassingVoorjaar 2008Onderzoek Wet Ruimtelijke OrdeningOnderzoek Onderzoek Huisverbod bij huiselijk geweldAanpassingVoorjaar 2008Onderzoek Drank- en HorecawetOnderzoekVoorjaar 2008OnderzoekOmgevingsvergunningOnderzoekVoorjaar 2008OnderzoekAnti-discriminatievoorzieningenAanpassingVoorjaar 2008N.v.t.Beroepsgrootteverkleining ZMLK-onderwijsAanpassing Onderzoek Stimuleringsregeling intensivering opsporing en controleAanpassingVoorjaar 2009Onderzoek Regionale Platforms fraudebestrijdingAanpassingNajaar 2008N.v.t.    De volgende onderwerpen
zijn afgerond:Cluster Openbare Orde en VeiligheidAfgerondN.v.tOnderzoek BTW compensatiefondsAfgerondN.v.tOnderzoekUitvoeringskosten BijstandAfgerondN.v.t.AanpassingArcheologische MonumentenzorgAfgerondN.v.t. AanpassingJeugdgezondheidszorgAfgerond OnderzoekJeugdzorgAfgerond OnderzoekNaast deze lopende onderhoudsagenda is ook het Bestuursakkoord een belangrijke
bron voor de agenda. Onderstaand zijn de specifieke uitkeringen uitgelicht
die als eindbestemming het gemeentefonds hebben. De Tweede Kamer zal op gezette
tijden worden geïnformeerd over de uitvoering van de agenda.Figuur 2.2 Naam specifieke uitkeringGevolgDepartementCategorie 1 Politiek  Beeldende Kunst en vormgevingDecentralisatieuitkering
GFOCW  Regeling loopt af in 2008 over de
toekomst wordt nog overlegd Actieplan cultuurbereikDecentralisatieuitkering
GFOCW Maatsch. en vrouwenopvang en verslavingsbeleidDecentralisatieuitkering GFVWS Lokale maatregelen luchtkwaliteitDecentralisatieuitkering GFVROM   Categorie 2 Stimulering  Vorming basisbibliothekenGFOCW Tijdelijke stimulering schuldhulpverleningDecentralisatieuitkering GFSZWAanvullende curatieve SOA-bestrijdingGFVWS Spoorse doorsnijdingenBlijftV&W  optie decentralisatie- uitkering wordt
onderzocht    Categorie 3 Functioneel  Advies- en steunpunten huiselijk geweldBundelenVWS  met Maatschap/vrouwenopvang/verslaving    Categorie 4 Waarborg  BommenregelingGFBZKKostenwaardering onroerende zakenGFFin Excessieve kosten archeologieGFOCWNu al tekent zich af dat ook talrijke andere onderwerpen uit het Coalitieakkoord
en het Bestuursakkoord de aandacht van de fondsbeheerders zullen vergen. Een
aantal «grotere« onderwerpen komt hierna aan de orde. Van de overige
onderwerpen wordt een overzicht gemaakt dat de fondsbeheerders in staat stelt
om op gestructureerde wijze hun verantwoordelijkheden te effectueren.2.1 Onderwerpen uit het verdeelstelsel2.1.1 Cluster Kunst en OntspanningHet cluster laat al enkele jaren een beeld zien waarbij de feitelijke
uitgaven van gemeenten liggen boven het ijkpunt van het gemeentefonds. Vooral
bij grote gemeenten en gemeenten met een centrumfunctie is dit het geval.
In het POR 2007 hebben we dit beeld al wat nader geanalyseerd. Toen bleek
dat de hogere uitgaven vooral lagen op het terrein van Sport. De uitgaven
bleken tamelijk willekeurig verdeeld over de soorten gemeenten, zodat er direct
niet een structuurkenmerk in het oog sprong waarmee deze kosten zouden kunnen
samenhangen. Daarbij kwam nog, dat de uitgaven op het gebied van Kunst en
Ontspanning ( het gaat vooral om Bibliotheken, Kunst en Sport) in aanzienlijke
mate het gevolg zijn van eigen beleidskeuzes van de gemeente.Deze redenen waren voor de fondsbeheerders aanleiding om geen nadere actie
te ondernemen. Omdat in dit POR 2008 opnieuw hetzelfde beeld te zien is, zal
nu toch een nader onderzoek worden ingesteld.2.1.2 RioolheffingDe Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken treedt
in werking op 1 januari 2008. Gemeenten krijgen vanaf die datum de zorgplicht
voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Ze kunnen
per die datum een nieuwe belasting heffen voor de kosten voor die zorgplicht.
De nieuwe rioolheffing kan vanaf 1 januari 2008 toegepast worden. Gemeenten
hebben twee jaar de tijd om over te schakelen van het oude naar het nieuwe
systeem. Gedurende 2008 en 2009 kunnen zij er nog voor kiezen om de huidige
rioolrechten te blijven heffen, maar deze heffing verdwijnt per 1 januari
2010. Vanaf 2010 moeten alle gemeenten de nieuwe belasting heffen.Gemeenten krijgen overigens uiterlijk vijf jaar de tijd, dus tot 1 januari
2012, om een (nieuw) gemeentelijk rioleringsplan (GRP) op te stellen. In dit
GRP staat een overzicht van de aanwezige voorzieningen in relatie tot de zorgplicht
voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater, plus de voorgenomen
maatregelen op deze terreinen.2.2 Beleidsvoornemens departementen2.2.1 Wet Werk en Bijstand en ParticipatiefondsIn het afgelopen seizoen 2006/2007 is opnieuw veel aandacht besteed aan
het financieel verdeelmodel, zowel voor het I-deel (het budget ter bekostiging
van de bijstandsuitkeringen) als voor het W-deel (de reïntegratiebudgetten).
Met de Vaste Kamercommissie voor SZW is diverse malen algemeen overleg gevoerd
over het verdeelmodel voor het I-deel. Periodiek onderhoud.Het ministerie van BZK is, vanuit de verantwoordelijheid voor de financiële
verhouding, intensief bij het onderhoud van het model betrokken. daarbij is
gelet op de samenhang van de Wwb met de rest van de financiële verhouding,
en de gevolgen van de Wwb voor financiële ruimte en spankracht van de
gemeenten.Gezien de huidige stand van zaken kan BZK dit onderwerp in de signaleringsfase
blijven volgen. De Tweede Kamer zal opnieuw worden geïnformeerd bij het
POR 2009.Voor het W-deel geldt dat in het nieuwe Coalitieakkoord is vastgelegd
dat dit zal worden geïntegreerd in een Participatiefonds, samen met de
middelen voor inburgering. Aan de vormgeving van zo’n Participatiefonds
wordt gewerkt. Vanuit het oogpunt van de financiële verhouding is het
vooralsnog voldoende om dit te volgen en erbij betrokken te zijn. Er is vooralsnog
geen aanpassing van het gemeentefonds aan de orde. De Tweede kamer zal worden
geïnformeerd op moment dat nadere besluitvorming rond het Participatiefonds
aan de orde is.2.2.2 Wet Maatschappelijke OndersteuningIn 2007 is de Wmo in werking getreden en worden de middelen verdeeld via
het Gemeentefonds. Een deel van de Wmo-middelen was al onderdeel van het gemeentefonds,
namelijk de welzijnswet en de Wet Voorzieningen Gehandicapten. De middelen
die er nieuw zijn bij gekomen, hangen samen met huishoudelijke verzorging,
het persoonsgebonden budget en met een aantal voormalige subsidie-regelingen
uit de AWBZ. Deze middelen, samen meer dan 1 miljard euro, zijn aan het gemeentefonds
toegevoegd in de vorm van een integratie-uitkering met een langlopend karakter.Doordat het een integratie-uitkering betreft is het normale gemeentefondsaccres
niet van toepassing. Deze middelen hebben een eigen groeivoet, die jaarlijks
zal worden bepaald op basis van een advies van het Sociaal Cultureel Planbureau
(SCP). Ook kennen deze middelen een specifieke verdeling, op
basis van een speciaal ontwikkeld objectief verdeelmodel. Dat wordt toegepast
met ingang van 2008.Het jaar 2007 gold als een overgangsjaar. In 2007 zijn de middelen op
historische basis verdeeld. Daarbij zijn gedurende het jaar nog enkele actualisaties
en correctie toegepast. Daarnaast is, op grond van de motie-Mosterd (Kamerstukken
II, 2006–2007, 30 131, nr. 118) eenmalig een bedrag uitgekeerd
aan gemeenten voor wie het meer dan 5% verschil zou hebben gemaakt
wanneer niet 2005, maar 2006 als ijkjaar voor het budget was gekozen. De motie
is daarmee ruimhartig uitgevoerd, omdat de motie vroeg om compensatie voor
verschillen boven 10%.2.2.3 Wet Ruimtelijke OrdeningDe invoering van de nieuwe Wet Ruimtelijke Ordening (WRO) per 1-1-2007
heeft onder meer gevolgen voor het grondbeleid. Het kostenverhaal voor met
name het faciliterend, gemeentelijk grondbeleid wordt als te beperkt ervaren.
De Grondexploitatiewet moet daarvoor een oplossing bieden. Gemeenten en provincies
hebben met deze wet de mogelijkheid om bij ontwikkeling van gebieden gemaakte
kosten te verhalen. Van kostenverhaal is sprake als de te verhalen kosten
voldoen aan de criteria: profijt, causaliteit en proportionaliteit. Bij AmvB
zullen de verhaalbare kostensoorten limitatief worden vastgelegd in een kostensoortenlijst.
Dit geldt zowel voor lokale als (boven)regionale projecten. De nieuwe Wet
Ruimtelijke Ordening is inmiddels in werking getreden. Dit onderwerp zal worden
afgevoerd van de onderhoudsagenda.2.2.4 Huisverbod bij huiselijk geweldHet wetsvoorstel tijdelijk huisverbod (Kamerstukken II, 2005/06, 30 657)
is in de zomer van 2006 aan de Tweede Kamer aangeboden. De verwachting is
nu dat de wet in de loop van 2008 in werking kan treden. Er vindt nog overleg
plaats met de VNG over de financiële gevolgen voor de gemeenten. Voor
2008 is voorlopig een bedrag van € 0,9 miljoen toegevoegd aan het
gemeentefonds.Het eerstvolgend moment waarop de Tweede Kamer hierover opnieuw wordt
geïnformeerd is uiterlijk in het POR 2009.2.2.5 Drank- en horecawetMomenteel wordt gewerkt aan een wetswijziging om, per 1 januari 2007,een
aantal toezichtstaken uit de drank- en horecawet over te hevelen naar gemeenten.
Gemeenten verlenen al de vergunningen en mogen nadere voorschriften verbinden
aan deze vergunningen, maar toezicht daarbij is tot op heden niet toegestaan.
Echter sinds de aanpassing van de Algemene Wet Bestuursrecht (Awb) had dit
wel geregeld moeten zijn. Door gemeenten alsnog toezicht te verlenen wordt
alsnog voldaan aan de aangepaste Awb. Welke (financiële) gevolgen het
wetsvoorstel heeft voor de gemeentelijke organisatie wordt nader onderzocht.Het eerstvolgend moment waarop de Tweede Kamer hierover opnieuw wordt
geïnformeerd is uiterlijk in het POR 2009.2.2.6 OmgevingsvergunningDe Wet Algemene bepalingen omgevingsrecht (Kamerstukken II, 2006/07, 30 844)
is in behandeling bij de Tweede Kamer. De financiële gevolgen voor
de gemeenten zijn daarbij echter nog niet helemaal duidelijk. De Tweede Kamer
zal hierover in het voorjaar van 2008 opnieuw worden geïnformeerd.2.2.7 Anti-discriminatievoorzieningenHet kabinet streeft ernaar met ingang van 2008 een landelijk dekkend netwerk
van anti-discriminatievoorzieningen te realiseren, onder regie van gemeenten.
Vooruitlopend op definitieve wetgeving zijn in 2006 en 2007 alvast middelen
toegevoegd aan het gemeentefonds (€ 2,7 miljoen) en aan het provinciefonds
(€ 2,1 miljoen). De middelen in het gemeentefonds zijn gericht op
het in stand houden van bestaande anti-discriminiatiebureaus, die gemeenten
en provincies reeds hebben opgericht en de ontwikkeling van een landelijk
dekkend netwerk van anti-discriminatievoorzieningen ultimo 2008.Momenteel is een regeling in ontwikkeling waarmee de wettelijke verplichting
van gemeenten om burgers toegang te bieden tot een ADV wordt vastgelegd.Beoogd
wordt deze wet in 2008 in werking te laten treden. Zodra daarover voldoende
duidelijkheid bestaat zal bekend worden gemaakt op welke wijze de verdeling
in 2008 zal plaatsvinden. De Tweede Kamer wordt opnieuw geïnformeerd
in het voorjaar van 2008.2.2.8 Beroepsgrootteverkleining ZMLK onderwijsMet ingang van 1 januari 2006 is de groepsgrootte binnen het ZMLK onderwijs
van 12 naar 6 leerlingen verlaagd. In afwachting van een nader beeld van de
structurele financiële gevolgen heeft het ministerie van OCW € 1
miljoen overgeheveld naar het gemeentefonds. De Kamer zal worden geïnformeerd
wanneer de structurele financiële gevolgen van de groepsverkleing bekend
zijn; uiterlijk voorjaar 2008.2.2.9 Stimuleringsregeling intensivering opsporing en
controleIn 2003 heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de «Tijdelijke
stimuleringsregeling intensivering opsporing en controle Abw» (kortweg
Tsioc Abw) in het leven geroepen.Met de Tsioc Abw konden gemeenten maximaal 1 fte opsporing en maximaal
5 fte (al naargelang het aantal Abw uitkeringen) controle gesubsidieerd krijgen
tot 1 januari 2007.Aan 163 gemeenten (125 gemeenten controle en 38 gemeenten opsporing) wordt
hiervoor jaarlijks in totaal maximaal 9,6 miljoen euro beschikbaar gesteld.De stimuleringsregeling, die op 31 december 2006 afloopt, bevat een toezegging
aan gemeenten dat de gesubsidieerde formatieplaatsen vanaf 1 januari 2007
worden omgezet in structurele financiering op een wijze die in overleg met
de VNG tot stand komt.De Tsioc Abw stamt uit de tijd van de Algemene bijstandswet (2003). Het
vervolg op deze regeling zal moeten aansluiten bij het huidige beleidskader
van de Wet werk en bijstand én specifiek binnen het handhavingsprogramma
2007–2010 van SZW.Vanaf 1 januari 2007 zullen de 163 gemeenten de komende vier jaren de,
onder de subsidieregeling vastgestelde, kosten voor de formatieplaatsen gefinancierd
krijgen door middel van een integratie-uitkering van het Gemeentefonds. In
2009 zal een evaluatie van de effecten van deze stimulering plaatsvinden,
mede op grond waarvan besloten wordt over verdere noodzaak van stimulering
na 2010. De Tweede Kamer zal in 2009 naar aanleiding van de evaluatie opnieuw
worden geïnformeerd.2.2.10 Regionale Platforms FraudebestrijdingIn het Bestuurlijk overleg met de VNG in september 2003 is afgesproken
dat de gemeentelijke deelname aan het landelijk netwerk van interventieteams
fraudebestrijding wordt gecoördineerd vanuit negen regio’s met
elk een centrumgemeente. Ter ondersteuning van deze 9 gemeenten worden per
centrumgemeente twee fte’s gefinancierd vanuit de rijksoverheid. De
financiële bijdrage van het rijk is voor 2007 bepaald op € 222 857
per centrumgemeente. De financiële middelen worden vanaf 2007 via het
Gemeentefonds aan de centrumgemeenten verstrekt. De Tweede Kamer zal hierover
niet opnieuw afzonderlijk worden geïnformeerd. De financiering van de
Regionale Platforms Fraudebestrijding is onderdeel geworden van het «going
concern» en zal worden afgevoerd van de onderhoudsagenda.2.3 Afgeronde onderwerpen2.3.1 Cluster Openbare Orde en VeiligheidMet ingang van 2008 is dit cluster herijkt. Uit de Periodiek Onderhoudsrapporten
van voorgaande jaren kwam een bestendig het beeld naar voren, dat de gemeentelijke
uitgaven op het terrein van Openbare Orde en Veiligheid beduidend afweken
van het ijkpunt in het gemeentefonds. Het ging daarbij vooral om uitgaven
aan de brandweer, maar ook aan overige Openbare Orde en Veiligheid.Op basis van die eerdere bevindingen is een onderzoek verricht door bureau
Cebeon (na een europese aanbestedingsprocedure) naar de gemeentelijke uitgaven
op dit terrein. Dit onderzoek vormde de grondslag voor een herijking van het
cluster OOV. Deze wordt met ingang van 2008 geëffectueerd. De resultaten
zijn verwerkt in de juni-circulaire van 2007.2.3.2 BTW-compensatiefondsMet ingang van het jaar 2004 is de algemene uitkering in het gemeentefonds
met bijna € 1,1 miljard verlaagd ten behoeve van het BTW-compensatiefonds.
Het betrof een grote operatie met gevolgen voor alle uitgavenclusters van
het gemeentefonds. De verlaging is gebaseerd op onderzoek waarin voor het
jaar 2002 per cluster het aandeel is geraamd van de BTW in het totaal van
de clusteruitgaven.In juni 2005 is een extern onderzoek gestart dat ertoe strekt het BTW-compensatiefonds
te evalueren. De onderzoeksopdracht is Europees aanbesteed. Het ministerie
van Financiën heeft bij deze operatie het voortouw, maar ook IPO, VNG
en BZK zijn erbij betrokken, alsmede drie gemeenten en één provincie.Het ging bij dit onderzoek om twee aparte onderdelen. Bij het eerste onderdeel
werd onderzocht of de hoogte van het uitnamebedrag uit het gemeentefonds en
het provinciefonds juist is geweest (de zogenoemde nacalculatie) en of de
verdeling van het bedrag over de diverse clusters van de beide fondsen adequaat
is geweest.Het tweede onderdeel betrof de vraag naar de praktische uitvoering bij
het BCF en de mogelijkheden om met behoud van voldoende kwaliteit de administratie
lasten die aan de uitvoering van het BCF zijn verbonden te verminderen. Bij
dit tweede onderdeel werd ook de beleving van het BCF bij gemeenten en provincies
onder de loep genomen.Op basis van de bevindingen van het onderzoek is inmiddels een herziene
uitname bepaald. Deze herziening is in de gemeentefondsverdeling verwerkt
met ingang van 2008. Dit zal nu verder worden gevolgd in de reguliere Scan,
en kan daarmee van de onderhoudsagenda worden afgevoerd.2.3.3 Uitvoeringskosten BijstandIn het gemeentefonds zitten ook de kosten voor de uitvoering van de Bijstand.
Met ingang van 2006 is dit onderdeel herijkt in het kader van de herijking
van de clusters Bijstand en Zorg. Bij de behandeling van de herijkingsvoorstellen
tijdens het Algemeen Overleg met de Vaste Kamercommissie voor BZK op 11 mei
2005 is hierover gesproken.In de loop van 2004 zijn verschillende wetsvoorstellen aan de orde geweest
op het gebied van de sociale zekerheid (afschaffing van de WAZ, schattingsbesluit
WAO, beperking toetreding tot de WW), waarbij een toename van het beroep op
de bijstand was voorzien. In het Bestuurlijk overleg financiële verhouding
(Bofv) hadden de fondsbeheerders en VNG en IPO afgesproken dat de uitvoeringskosten
niet automatisch meegroeien. De uitvoeringskosten bleven, als onderdeel van
het gemeentefonds, meebewegen met het accres. Bij de evaluatie van de normeringssystematiek
is besloten deze situatie te beëindigen met ingang van 2008. Dit onderwerp
kan daarmee worden afgevoerd van de onderhoudsagenda.2.3.4 Archeologische MonumentenzorgHet verdrag van Valletta is inmiddels geïmplementeerd in wetgeving:
de Wet op de Archeologische Monumentenzorg, die naar verwachting in werking
treedt in de tweede helft van 2007. (Kamerstukken II, 2005–2006, 29 259,
nr. 21) Met ingang van 2008 wordt structureel een bedrag van € 6,35
miljoen toegevoegd aan het Gemeentefonds. De fase van de Aanpassing is daarmee
afgerond en dit onderwerp kan worden afgevoerd van de onderhoudsagenda.2.3.5 Jeugdgezondheidszorg en 2.3.6 JeugdzorgDe specifieke uitkeringen voor Jeugdzorg en Jeugdgezondheidszorg zullen
vooralnog niet worden overgeheveld naar het Gemeentefonds. Beide SPUKS blijven
onder beheer van de minister van Jeugd en Gezin, zo is afgesproken in het
Bestuursakkoord. Met ingang van 2011 zou overheveling naar het gemeentefonds
opnieuw aan de orde kunnen komen. Tot die tijd wordt dit onderwerp afgevoerd
van de onderhoudsagenda.HOOFDSTUK 3: SCAN3.1 InleidingHet uitgangspunt bij het verdeelstelsel van het gemeentefonds is dat alle
gemeenten een gelijk voorzieningenniveau voor hun burgers kunnen realiseren.
Daarom wordt binnen het verdeelstelsel zowel rekening gehouden met kostenverschillen
door sociale en fysieke structuur en centrumfunctie, als met ongelijke mogelijkheden
om eigen inkomsten te genereren. Dat laatste gebeurt door verevening van een
deel van de capaciteit van de OZB, de voornaamste lokale belasting.Bij het periodiek onderhoud van het verdeelstelsel van het gemeentefonds
worden veranderingen in de gemeentelijke kostenstructuur stelselmatig gevolgd.
Dat gebeurt door «de scan» op het niveau van clusters van uitgaven.
Het doel van de scan is wijzigingen in de kostenstructuur te signaleren die
consequenties voor de verdeling kunnen hebben. Eveneens worden de inkomsten
van de gemeenten gevolgd.Dit hoofdstuk is als volgt opgebouwd. 3.2 biedt een samenvatting van de
uitkomsten van de scan van dit jaar. 3.3 geeft een korte beschrijving van
de methodiek van de scan. Dan volgt in 3.4 een schets van het verloop van
de inkomsten van alle gemeenten tezamen, die dient als achtergrond voor de
eigenlijke scan. In 3.5 tenslotte worden de resultaten van de scan beschreven.
Het geeft inzicht in de ontwikkeling van de uitgaven en inkomsten in 2006/07
en – vooral – de verdeling ervan over groepen gemeenten.3.2 SamenvattingDit jaar gaat de aandacht in de «scan» van gemeentelijke inkomsten
en uitgaven in verhouding tot het verdeelstelsel van het gemeentefonds in
het bijzonder uit naar de Overige eigen middelen, het cluster Kunst &
Ontspanning en de effecten van de uitname van het BTW-compensatiefonds.Overige eigen middelenAchter dit begrip gaan twintig zeer verschillende gemeentelijke inkomsten
schuil: van inkomsten uit beleggingen en onttrekkingen aan reserves tot opbrengsten
uit de grondexploitatie.Het ermee gemoeide bedrag stijgt al enkele jaren en ligt in 2007 nog weer
meer boven het niveau dat in het gemeentefonds wordt verondersteld dan in
het jaar ervoor. In het najaar van 2006 heeft de Raad voor de financiële
verhoudingen de vraag opgeworpen of deze trend geen ongewenste effecten heeft
voor de verdeling van middelen over de gemeenten en – in het verlengde
ervan – geadviseerd er uitgebreider naar te kijken. Wij hebben, mede
daarom, nader onderzoek verricht en komen tot de volgende bevindingen:• Het gegroeide verschil tussen het feitelijke en het veronderstelde
niveau van de Overige eigen middelen wordt voor een derde verklaard uit gewijzigde
voorschriften omtrent onttrekkingen aan reserves. Wordt daarvoor gecorrigeerd,
dan is het verschil in 2007 niet € 71 maar € 45 per inwoner.• De dan nog steeds flinke toename (van € 28 per inwoner
in 2005 naar € 45 in 2007) vloeit voort uit posten die de burger
niet of niet direct «in de portemonnee» raken; denk aan opbrengsten
uit leningen en beleggingen. Enkele «kleine» belastingen
die ook deel uitmaken van de Overige eigen middelen zijn tussen 2005 en 2007
met slechts € 2 per inwoner gestegen.• De verdeling van Overige eigen middelen over de gemeenten is buitengewoon
grillig. Dit maakt het voor het leeuwendeel van de Overige eigen middelen
praktisch onmogelijk een ijkpunt op te stellen.Op grond van deze bevindingen zien we geen reden tot verdere actie.Kunst & OntspanningAl enkele jaren wijken én het totale bedrag van de feitelijke uitgaven én
de verdeling ervan over de gemeenten af van het ijkpunt Kunst & Ontspanning
in het gemeentefonds. In 2007 treedt geen verdere stijging op, maar dalen
de verschillen tussen feitelijke en geijkte uitgaven evenmin. De stijging
uit eerdere jaren is dus geen incident gebleken. Enige stijging van de «scheefheid»
in de verdeling treedt wel op bij het cluster Oudheid, dat raakvlakken heeft
met Kunst & Ontspanning.Het geheel overziende menen wij, dat er voldoende aanleiding is voor nader
onderzoek naar beide clusters tezamen. In het onderzoek zullen wij de overwegingen
betrekken van de Raad voor de financiële verhoudingen in zijn advies
van 24 oktober 2006. De Tweede Kamer zal uiterlijk in het voorjaar van 2008
nader worden geïnformeerd.Uitname BTW-compensatiefondsDe evaluatie van het BTW-compensatiefonds heeft aan het licht gebracht
dat de gemeenten méér ontvangen uit dit fonds, dan vooraf was
geraamd. De daarmee samenhangende uitname uit het gemeentefonds was navenant
te laag. Daarom is in 2007 een extra uitname gedaan. Dat is bij diverse uitgavenclusters
terug te zien in de cijfers. Omdat de uitgaven-ijkpunten van het gemeentefonds
door de uitname lager worden, neemt het verschil tussen feitelijke uitgaven
en ijkpunten toe. Dat gebeurt vooral bij clusters met een hoog «BTW-gehalte»,
in het bijzonder het cluster Wegen & Water.3.3 Over de scan als instrument3.3.1 Doel en de aard van de scanHet doel van de scan is het signaleren van wijzigingen in de gemeentelijke
kostenstructuur die consequenties kunnen hebben voor de verdeling van de middelen
uit het gemeentefonds. Het verdeelstelsel van het gemeentefonds beoogt de
beschikbare middelen te verdelen met een globale aansluiting op de gemeentelijke
kostenstructuren, rekening houdend met het vermogen eigen middelen te vergaren.De scan is een eenvoudig instrument; dit correspondeert met de eerste
fase van het periodiek onderhoud: de signalering. Op basis van de scan wordt
bestuurlijk besloten of een waargenomen verandering in de kostenstructuur
aanleiding geeft tot nader onderzoek, de tweede fase van het periodiek onderhoud.
De resultaten van dit onderzoek kunnen aanleiding vormen om tot de derde onderhoudsfase
te besluiten, de fase van aanpassing.3.3.2 Inhoud en reikwijdte van de scanIJkpunten: de veronderstelde uitgaven en inkomsten in
het verdeelstelselDe algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt verdeeld met een groot
aantal (verdeel)maatstaven, zoals inwonertal, oppervlakte en bebouwingsdichtheid.
Al deze maatstaven zijn gegroepeerd tot veertien uitgavenclusters en twee
inkomstenclusters. Een uitgavencluster is een samenhangend geheel van beleidsterreinen.Dit zijn1:Uitgavenclusters:Inkomstenclusters:Werk & InkomenOnroerende zaakbelasting EducatieOverige eigen middelen Zorg Kunst & Ontspanning Groen Volkshuisvesting, Ruimtelijke  Ordening, Stedelijke vernieuwing Oudheid Riolering Reiniging Wegen & Water Openbare Orde en Veiligheid Fysiek milieu Bevolkingszaken Bestuursorganen (Bijlage I. bij dit
hoofdstuk bevat een gedetailleerd overzicht van de samenstelling van de clusters.)Voor elk van de uitgavenclusters is een zogenaamd ijkpunt opgesteld. Dat
is een formule die het veronderstelde kostenniveau van een gemeente in een
cluster weergeeft. Een eenvoudig voorbeeld is Kunst & Ontspanning. Daarvan
luidt de ijkpuntformule (in ronde bedragen):29 x inwoner + 45 x lokaal klantenpotentieel + 11 x regionaal klantenpotentieel.De gemeenten krijgen dus een bedrag per inwoner en bedragen voor de lokale,
respectievelijk regionale centrumfunctie die ze vervullen2.Voor het inkomstencluster Onroerende Zaakbelasting is eveneens een ijkpunt
opgesteld3. Voor het inkomstencluster Overige
eigen middelen is dat niet gedaan (zie 3.4.1). Van deze gemeentelijke middelen
wordt eenvoudigweg aangenomen dat ze 5% bedragen van de som van de
ijkpunten van de uitgavenclusters4.De omvang van de algemene uitkering van een gemeente wordt bepaald door
het totaal van alle uitgavenclusters bij elkaar, minus het totaal op de inkomstenclusters.We benadrukken dat gemeenten – binnen het raamwerk van hun wettelijke
taken – vrij zijn in de besteding van de algemene uitkering. Een gemeente
die volgens het ijkpunt een X bedrag ontvangt voor uitgavencluster A, is dus
niet verplicht dat bedrag uit dien hoofde daadwerkelijk aan A te besteden.Feitelijke uitgaven en inkomsten volgens gemeentelijke
begrotingenWat de gemeenten daadwerkelijk uitgeven voor de uitgavenclusters en ontvangen
uit de inkomstenclusters leiden wij af uit de gemeentelijke begrotingen. We
zouden ook de gemeenterekening kunnen gebruiken. Dat betekent echter dat de
actualiteitswaarde van de scan vermindert. Voor deze scan (POR 2008) kunnen
wij ons hetzij baseren op de begrotingen 2007, hetzij op de rekeningen van
2005. Omwille van de actualiteit kiezen we voor de begroting – dit te
meer vanwege de grote dynamiek van de gemeentelijke wereld en
dus de gemeentefinanciën. Bovendien is uit diverse onderzoeken gebleken
dat de verschillen tussen rekening en begroting doorgaans niet spectaculair
zijn, ook omdat gemeenten bij het opstellen van hunbegroting op de laatst
bekende rekeningcijfers voortbouwen.Vergelijking van ijkpunten en feitelijke uitgaven en inkomstenDeze vergelijking is het hart van de scan. Als de scan grote verschillen
laat zien tussen de ijkpunten en de feitelijke omvang van clusters bij alle,
of bij groepen van gemeenten, dan kan dat reden zijn verder te kijken.Zoals hierboven is betoogd, hoeft een verschil als zodanig geen probleem
te zijn. Een verschil kan het gevolg zijn van de gemeentelijke beleidsvrijheid
meer of minder te besteden dan de ijkpunten aangeven. Bovendien is het stelsel
globaal: het kan en wil geen maatpak zijn voor elke gemeente afzonderlijk.In vroegere scans hanteerden we een eenvoudige norm van 5 euro per inwoner.
Bij een positief of negatief verschil groter dan deze norm was er in beginsel
aanleiding het cluster nader te beschouwen.Gaandeweg hebben we ervaren dat deze norm te eenvoudig is. We noemen de
drie belangrijkste redenen. Ten eerste omdat hij geen recht doet aan de verschillen
in omvang van clusters; bij een groot cluster is 5 euro minder belangrijk
dan bij een klein. Ten tweede richt deze norm zich alleen op het totaal van
het cluster en niet op de verdeling erbinnen. Dat is een gemis, want het totaal
van het ijkpunt kan gelijk zijn aan de feitelijke uitgaven (of inkomsten),
terwijl de verdeling tussen groepen van gemeenten «scheef» is.
Ten derde verschillen clusters qua beleidsvrijheid. Bij een cluster met veel
beleidsvrijheid, zoals Groen, is een verschil van 5 euro weinig bezwaarlijk.
Datzelfde bedrag kan bij een cluster als Bestuursorganen, waar gemeenten weinig
beleidsruimte hebben, een reden zijn tot nadere beschouwing.Sinds enkele jaren is de aanpak daarom deze:• We doen eerst een toets op het verschil tussen ijkpunt en feitelijke
omvang voor alle 405 gemeenten die onderwerp van de scan zijn1. Dan volgt een toets op het verschil tussen ijkpunt en feitelijke
omvang voor twee groepen van gemeenten, namelijk kleine versus grote.• Geven deze toetsen zicht op verschillen die a) relatief groot zijn,
die b) bestendig zijn en die c) vermoedelijk samenhangen met structurele,
voor gemeenten weinig beïnvloedbare kenmerken of met wettelijke voorschriften,
dan wijden we er een nadere beschouwing aan in het kader van deze scan.• Soms geeft dat weer aanleiding voor nader onderzoek (zoals bij
cluster Bestuursorganen) en dat kan weer leiden tot een onderzoek gericht
op mogelijke herijking (zoals bij cluster Openbare orde en veiligheid.)Reikwijdte van de scanDe scan richt zich op alle gemeenten behalve de vijf Waddengemeenten en
de vier grote steden. Door hun positie in het verdeelstelsel is het nauwelijks
relevant hen in de analyse te betrekken. De grafieken van de eigenlijke scan
in paragraaf 3.5 hebben dus betrekking op de Nederlandse gemeenten zonder
deze negen. (De als algemene achtergrond geschetste ontwikkeling in 3.4 gaat
wel over alle gemeenten.)3.3.3 De kwaliteit en tijdigheid van gemeentelijke begrotingsgegevensDe begrotingsgegevens van gemeenten worden regelmatig te laat aangeleverd
en dienen, vanwege onvoldoende kwaliteit, vaak door het Rijk geïnterpreteerd
te worden ten behoeve van de scan, of van andererijksdoeleinden,
zoals het monitoren van uitgaven door vakdepartementen. De komende jaren zal
het belang van goede, tijdige begrotingsgegevens toenemen, omdat het kabinet
streeft naar decentralisatie en daarmee meer financiering van het gemeentefonds.
Daarom zal het ministerie van BZK in overleg met de VNG nog meer investeren
in het verbeteren van de gemeentelijke begrotingsgegevens.De gegevens van de tien gemeenten die per 1-1-2007 door gemeentelijke
herindeling zijn ontstaan zijn minder betrouwbaar. Voor deze aflevering van
het POR zijn die gemeenten daarom buiten beschouwing gelaten. Omwille van
de vergelijkbaarheid zijn ook de gemeenten waaruit de tien ontstonden verwijderd
uit de bestanden van 2005 en 2006.3.4 Ontwikkeling van gemeentelijke inkomsten en uitgaven
in alle gemeentenAls achtergrond van de scan in 3.5 schetsen we de loop van uitgaven en
inkomsten in 2006 en 2007 voor alle Nederlandse gemeenten gezamenlijk, met
uitzondering van de in 3.3.3 genoemde gemeenten.3.4.1 Het niveau van de begrote gemeentelijke inkomstenFiguur 3.1 geeft een overzicht van de ontwikkeling van het totaal aan
gemeentelijke inkomsten volgens de gemeentebegrotingen in 2006 en 2007. De
figuur onderscheidt zes inkomstenbronnen:i. de Onroerende zaakbelasting (OZB),ii. andere belastingen dan de OZB,iii. gemeentelijke rechten en heffingen,iv. de baten uit de resterende Overige eigen middelen (OEM),v. de Algemene uitkering,vi. een restgroep van inkomsten die vooral bestaat uit Specifieke uitkeringen1.Figuur 3.1 betreft alle gemeenten, dus inclusief de vier grote steden
en de Waddengemeenten (de twee categorieën die in paragraaf 3.5 buiten
beschouwing zullen blijven), maar niet de gemeenten die per 1-1-2007 een andere
indeling hebben gekregen.Figuur 3.1 Ontwikkeling van begrote gemeentelijke inkomsten
2006/07 (miljarden euro’s, alle gemeenten m.u.v. herindelingen 2007) De voornaamste ontwikkeling in 2007 is de stijging van de algemene uitkering.
Dit heeft in sterke mate te maken met de invoering van de Wet maatschappelijke
ondersteuning (WMO).We gaan nu op deze vijf onderdelen nader in.i. Onroerende zaakbelasting (OZB)Nadat de landelijke OZB-opbrengst tussen 2005 en 2006 met 22% daalde
door afschaffing van de gebruikersbelasting op woningen, steeg de resterende
OZB van € 2,5 miljard in 2006 naar € 2,6 miljard in 2007,
een toename van 2,9%.ii. andere belastingen dan de OZBOndanks de gedeeltelijke afschaffing is de OZB nog steeds de grootste
lokale belasting, want alle andere gemeentelijke belastingen tezamen bedragen «slechts» € 0,7
miljard. Hun omvang groeide tussen 2006 en 2007 met 4,9%. Dat is meer
dan bij de OZB, maar het bedrag is kleiner omdat de totaalsom lager is. De
grootste van deze «andere belastingen» is de parkeerbelasting
(d.i. parkeergelden en leges van parkeervergunningen). Ze bedraagt € 0,44
miljard en steeg in 2006/07 met 7%1.iii. gemeentelijke rechten en bestemmingsheffingenHet begrote bedrag van deze groep gemeentelijke inkomsten is in 2007 € 3,4
miljard, 5,3% meer dan in 2006. Het betreft inkomsten waar specifieke
prestaties tegenover staan. Hun begrote bedrag mag niet hoger zijn dan de
begrote kosten van die prestaties. Daarin onderscheiden deze inkomsten van
de belastingen, waaraan geen specifieke prestaties gekoppeld hoeven te zijn
en kostendekkendheid dus geen rol speelt bij te toegestane hoogte.Van de rechten zijn het reinigingsrecht en de afvalstoffenheffing financieel
de grootste; in 2007 beliepen ze € 1,7 miljard, wat 2% meer
is dan het jaar ervoor. Dan volgen de rioolrechten. Deze stegen met 9%
tot een niveau van bijna € 1,1 miljard in 2007. Ook de procentuele
stijging van de bouwleges en secretarieleges was van vergelijkbare orde, wel
gaat het daar om kleinere bedragen.iv. de baten uit Overige eigen middelen (OEM)Het begrip van «Overige eigen middelen» (OEM) wordt op deze
plaats anders gebruikt dan in het verdeelstelsel van het gemeentefonds. Hier,
evenals in figuur 3.2, heeft het begrip OEM betrekking op de baten van de betreffende begrotingsposten, samen goed voor zo’n € 8,5
miljard. In het fonds figureert van de OEM alleen het saldo van baten en lasten; dat saldo is veel lager en komt aan de
orde bij de eigenlijke scan in paragraaf 3.5, onderdeel 3.5.3. Overigens maken
in de nieuwe indeling van dit jaar sommige onderdelen van OEM deel uit van
ii, iii en vi.De hier besproken OEM-baten bestaan voor tweederde uit revenuen van de
grondexploitatie. De resterende deel wordt grotendeels gevormd door opbrengsten
uit geldleningen en beleggingen. De OEM-baten stegen van 2006 op 2007 van € 8,1
miljard naar € 8,5 miljard, dus met 6%1. Dit was de resultante van dalingen en stijgingen van afzonderlijke
onderdelen. Ten eerste stegen de baten uit grondexploitatie met rond€ 0,8
miljard en de opbrengsten uit geldleningen en beleggingen met€ 0,5
miljard. Daar stond een daling van de baten uit openbaar vervoer bij de vier
grote steden van € 0,9 tegenover (door een gelijktijdige daling
van de lasten veranderde er per saldo weinig aan het netto financiële
beslag van het openbaar vervoer).v. de Algemene uitkeringDeze steeg van € 12,7 miljard in 2006 naar € 14,5
miljard in 2007. Zoals gezegd komt dat vooral door de toevoeging aan het gemeentefonds
van gelden vanwege de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo); dat verklaart € 1,2
miljard van de totale stijging van € 1,8 miljard. Het algemene accres
van het gemeentefonds was € 0,5 miljard. De rest van de stijging
(€ 0,1 miljard) is het saldo van uiteenlopende plussen en minnen.vi. overige inkomsten die vooral bestaat uit Specifieke
uitkeringenDeze groep bestaat vooral uit specifieke uitkeringen. Vooral, maar niet
uitsluitend, want de begrotingsstatistiek maakt het niet mogelijk specifieke
uitkeringen afzonderlijk of als categorie te bepalen. Het verloop van deze
overige inkomsten geeft daarom slechts een globale indruk van de ontwikkeling
van het bedrag aan Specifieke uitkeringen.Deze overige inkomsten gingen volgens de begrotingen van € 17,5
miljard naar € 16,6 miljard, een daling dus van € 0,9
miljard. Van die daling kan ongeveer de helft worden toegeschreven aan onderwijs –
m.n. de verzelfstandiging van het openbaar onderwijs – en de bijstand.3.4.2 De verhouding van baten en lasten per clusterDe verhouding tussen baten en lasten is niet voor alle clusters gelijk.
Figuur 3.2 laat zien dat ze van cluster tot cluster sterk verschilt. Aan de
ene kant van het spectrum van uitgavenclusters staan Riolering en Reiniging,
waarvan de baten en lasten min of meer in evenwicht zijn. Aan de andere kant
bevinden zich Bestuursorganen en Openbare Orde en Veiligheid met geen of geringe
baten.Tekorten op de veertien uitgaven-clusters dekken de gemeenten uit hun
algemene middelen. Die bestaan uit belastingen, het saldo van de Overige eigen middelen en uit de Algemene uitkering uit het
gemeentefonds.Ook de inkomsten geven voor de verhouding baten en lasten een divers beeld.
Bij het cluster OZB en zijn er weinig tot geen lasten. Bij het inkomstencluster
Overige eigen middelen (OEM) zien we hoge baten èn hoge lasten, met
per saldo een «plus».Figuur 3.2 Procentuele verdeling baten en lasten 2007
over clusters (alle gemeenten m.u.v. herindelingen 2007)3.4.3 De begrote gemeentelijke netto-uitgaven (alle gemeenten
m.u.v. herindeling 2007)In de beoordeling van het verdeelstelsel staan niet bruto-uitgaven, maar
netto-uitgaven centraal, dit is het saldo van de lasten en specifieke baten;
het saldo van de diverse clusters wordt afgebeeld in Figuur 3.3. Het verschil tussen Figuur 3.2 en 3.3 kunnen we illustreren met het cluster
Werk & Inkomen, waarbinnen de bijstandsverlening een grote plaats inneemt.
Figuur 3.2 laat zien dat met Werk & Inkomen de hoogste uitgaven verbonden
zijn: 20% van alle bruto-uitgaven worden daar gemaakt. Tegenover die
hoge uitgaven staan echter ook vrij hoge specifieke inkomsten; dat betreft
hoofdzakelijk specifieke uitkeringen en brede doeluitkeringen van het ministerie
van SoZaWe aan de gemeenten. De verhouding tussen bruto-uitgaven en specifieke
inkomsten is zodanig dat hun saldo de netto-uitgaven – niet de hoogste zijn. De hoogste netto-uitgaven
liggen op het terrein van de Maatschappelijke zorg. De grote stijging tussen
2006 en 2007 hangt samen met de Wmo, die al eerder ter sprake kwam, maar ook
in 2006 was dit al het cluster met de grootste netto-uitgaven. Dan volgen
Wegen & Water, Educatie en Kunst & Ontspanning; daarna komt Werk &
Inkomen.Figuur 3.3 Netto-uitgaven per cluster voor de jaren 2006
en 2007 (miljarden euro’s, alle gemeenten m.u.v. herindelingen 2007)3.5 Scan van inkomsten en uitgaven bij 405 gemeenten3.5.1 InleidingDeze paragraaf bevat de eigenlijke scan. Hier worden de ijkpunten uit
het gemeentefonds vergeleken met de feitelijke ontwikkeling van uitgaven en
inkomsten, zoals af te leiden uit de CBS-begrotingsstatisiek.Zoals gezegd heeft de scan betrekking op de meeste, maar niet alle 443
gemeenten. Vanwege hun bijzondere positie in het verdeelstelsel worden de
Waddengemeenten en de vier grote steden erbuiten gehouden. In principe gaat
dit POR dus over 434 gemeenten. Daarvan moeten vanwege de kwaliteit
van het basismateriaal 29 gemeenten buiten beschouwing worden gelaten. De
samenstelling van deze «uitvallers» is zodanig dat de resterende
groep van 405 gemeenten een representatief beeld geeft voor de 434 gemeenten.We baseren ons op drie jaren, namelijk 2005, 2006 en 2007. De grafieken
zullen omwille van de overzichtelijkheid soms maar één of twee
jaren tonen – 2006 en 2007. Het achterliggende onderzoek strekt zich
wel tot drie jaren uit.De opbouw van deze paragraaf is als volgt.In 3.5.2 vergelijken we de veronderstelde met de feitelijke inkomsten,
namelijk de netto-inkomsten uit de Onroerend zaakbelasting (OZB) en de Overige
eigen middelen (OEM). Naast de behandeling van de gebruikelijke onderwerpen
geven we een samenvatting van het nadere onderzoek naar de OEM dat we hebben
verricht.De vergelijking van de veronderstelde met feitelijke uitgaven komt in
3.5.3 aan de orde. We gaan in op de effecten van de uitname uit het gemeentefonds
vanwege het BTW-compensatiefonds (BCF). Ook besteden we extra aandacht aan
het cluster Kunst & Ontspanning, omdat ze al enkele jaren tekenen van «scheefheid»
vertoont; daarbij leggen we een verband met het cluster Oudheid.3.5.2 De scan van veronderstelde versus feitelijke inkomstenstructuurClusters OZB en Overige eigen middelen: Veronderstelde
versus feitelijke inkomsten voor 405 gemeentenIn Figuur 3.4 is het verschil opgenomen tussen de veronderstelde omvang
van de OEM en de OZB waarmee in de verdeling van het gemeentefonds rekening
wordt gehouden en de feitelijke omvang volgens de begrotingsgegevens van 2005,
2006 en 2007. Voor de verdeling van het gemeentefonds gaat we ervan uit dat
5% van de netto-uitgaven uit de OEM wordt bekostigd en dat gemeenten
OZB heffen volgens een landelijk rekentarief. In werkelijkheid heeft elke
gemeente een andere hoeveelheid OEM en een eigen OZB-tarief. In deze subparagraaf
zullen we veronderstelling en werkelijkheid vergelijken.Figuur 3.4 Verschil tussen feitelijke en veronderstelde
hoogte Onroerende zaakbelasting en Overige eigen middelen in 2005 t/m 2007
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Te zien is dat voor zowel de OEM, als de OZB de feitelijke netto-inkomsten
duidelijk hoger zijn dan het niveau waarmee in het gemeentefonds rekening
wordt gehouden. Voor de OEM en OZB samen loopt dat verschil op tot € 72
per inwoner. (Dit stelt de gemeenten in de gelegenheid meer uit te geven dan
in het gemeentefonds wordt aangenomen. Omdat ze daarnaast ook nog € 26
per inwoner aan hun reserves onttrekken, liggen de feitelijke uitgaven in
totaal € 98 hoger dan de uitgaven-ijkpunten van het gemeentefonds
aangeven. Op de uitgaven komen we in subparagraaf 3.5.3 terug.)Bij de OZB was in 2006 het verschil tussen norm en werkelijkheid kleiner
geworden, wat verband hield met de afschaffing van de gebruiksbelasting op
woningen. In 2007 neemt het verschil nog iets af, en is nu € 26
per inwoner. Er is dus nog steeds sprake van toenemende convergentie van tarieven.Voor de Overige eigen middelen neemt het verschil tussen feitelijk niveau
en verondersteld juist toe en bedraagt in 2007 € 45 per inwoner.Nader onderzoek inkomstencluster Overige eigen middelenDe Overige eigen middelen stijgen al enkele jaren. We hebben er mede op
aangeven van de Raad voor de financiële verhoudingen1 – een nader onderzoek naar verricht.Netto onttrekkingen reservesDe bevindingen bevestigen wat al bekend was uit eerder onderzoek en uit
praktijkervaringen met het verdeelstelsel; we komen hierop nog terug, maar
behandelen eerst een nieuw aspect dat aan het licht is gekomen. Dit hangt
samen met de introductie van andere boekingsregels in 2004. Daardoor is de
OEM zoals hij in de gemeentelijke boeken staat hoger dan het percentage dat
de OEM in 1997 uitmaakt van de uitgaven. Dat is van belang, omdat in we al
enkele jaren constateren dat de feitelijke OEM (op begrotingsbasis)
een stuk hoger is dan dat gemiddelde van 5% van de gemeentelijke netto-uitgaven.
Een deel van het verschil tussen feitelijke en veronderstelde OEM blijkt met
de nieuwe boekingsregels voor reserves samen te hangen. Voor een juiste vergelijking
moet men de feitelijke OEM daarom corrigeren voor de netto onttrekking aan
reserves.De achtergrond is deze. Vóór 2004 mochten gemeenten reserves
die ze inzetten om bepaalde voorzieningen te bekostigen in hun boeken direct
in mindering brengen de (bruto)kosten. Kostte een voorziening bijvoorbeeld € 100 000
en werd die voor € 20 000 uit een reserve betaald, dan kwam € 80 000
in de boeken te staan. Sinds 2004 mag dat niet meer. De wetgever heeft toen
namelijk de beslissingsbevoegdheid over de besteding van reserves nadrukkelijk
bij de gemeenteraad gelegd. Dat staat of valt met inzicht in omvang van reserves.
Daarom mogen de aangewende reserves in de begroting niet meer worden gesaldeerd
met de bruto-kosten, maar moeten afzonderlijk in beeld worden gebracht. In
de boeken worden – om bij het voorbeeld te blijven dus de bedragen van € 100 000
en € 20 000 afzonderlijk opgevoerd.Omdat reserves tot de OEM worden gerekend, betekent het wel dat de OEM
door deze nieuwe wijze van boeken is gestegen; in het voorbeeld met € 20 000.
Het gaat in werkelijkheid om veel grotere bedragen. De gemeenten uit de scan
van dit jaar, onttrokken volgens hun begrotingen in 2005, 2006 en 2007 per
saldo aan hun reserves: € 266 miljoen, € 362 miljoen,
respectievelijk € 342 miljoen. Per inwoner is dat achtereenvolgend: € 20, € 28
en € 26.De veronderstelde omvang voor de OEM is niet aangepast aan deze verandering.
Voor een goede vergelijking tussen veronderstelling en feitelijke omvang moet
dat wel. Wat het uitmaakt, laten de figuren 3.5 en 3.6 zien. In de eerste
is de feitelijke OEM gecorrigeerd voor reserve-onttrekkingen; de tweede figuur
laat het ongecorrigeerde verschil zien, zoals dat tot nu toe steeds in het
POR werd gepresenteerd. Nemen we bijvoorbeeld het jaar 2007. Als we corrigeren
voor de reserve-mutaties dan is het verschil tussen veronderstelde en feitelijke
OEM niet € 71 maar € 45 per inwoner. Dit maakt zo veel
uit dat we voortaan steeds de gecorrigeerde versie zullen tonen, omdat die
een betere vergelijking inhoudt tussen feitelijke en veronderstelde OEM.Wat uit de figuren 3.5 en 3.6 ook blijkt is dat het verschil tussen de
werkelijke en de veronderstelde de OEM – met en zonder correctie –
in 2007 opnieuw is gestegen. Figuur 3.5 Verschil tussen feitelijke en veronderstelde
OEM na correctie reservemutaties in 2005 t/m 2007 (euro per inwoner, 405 gemeenten)Figuur 3.6 Niet gecorrigeerd verschil tussen feitelijke
en veronderstelde OEM in 2005 t/m 2007 (euro per inwoner, 405 gemeenten)Veranderingen in OEM in 2005 t/m 2007We schetsen nu de ontwikkeling van de OEM aan de hand van Tabel 1. Dat
geeft een ander beeld dan bij de toelichting bij Figuur 3.1 in paragraaf 3.4.
Dáár ging het om de OEM van alle gemeenten, hier om het OEM-saldo
van de meeste gemeenten, maar zonder de vier grote steden.In Tabel 1 zijn de grootste onderdelen van (het saldo van) de OEM opgenomen,
de som van de resterende delen en het totaal. Voor de helft bestaan de OEM
uit (netto)opbrengsten van langlopende leningen en uitzettingen. Ongeveer
een kwart bestaat uit de zeer divers samengestelde post «overige
financiële middelen». In deze twee delen komen de resultaten van
het financieringsbeleid goeddeels samen. Een directe band met tarieven die
burgers betalen, hebben deze posten niet.Een zevental «kleine» belastingen dragen voor ca. 12%
bij aan de OEM; het leeuwendeel nemen de honden-, precario- en toeristenbelasting
voor hun rekening1. Deze kleine belastingen zijn
de enige onderdelen van de OEM die de burgers en bedrijven direct «in
de portemonnee» voelen.Ongeveer een tiende van de OEM vloeit voort uit de (netto)opbrengsten
van de bouwgrondexploitatie, die als een bedrijfsmatige activiteit is te zien,
ofschoon ze ook wordt ondernomen voor het realiseren van gemeentelijke beleidsdoelen
op terrein van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting. Van vergelijkbare
omvang zijn de opbrengsten uit de aandelen in nutsbedrijven. Ook deze delen
van de OEM hebben slechts een indirecte relatie met tarieven die burgers aan
gemeenten betalen.Wie alle bovenstaande breuken heeft opgeteld, zal op meer dan 1 uitkomen.
Dat komt omdat de resterende delen (ongeveer een achtste) samen een negatief
bedrag vormen. Hier is dus geen sprake van netto-inkomsten, maar van netto-uitgaven.
Die worden vooral veroorzaakt door de delen Handel en ambacht, en Openbaar
vervoer. Tabel 1. Overige eigen
middelen, na correctie reservemutaties in 2005 t/m 2007 (euro per inwoner,
405 gemeenten) 200520062007 911 en 914, leningen en uitzettingen korter resp. langer dan een
jaar394448913, overige financiële middelen151419 934 t/m 939, «kleine» belastingen**91011 830, bouwgrondexploitatie5610 330, nutsbedrijven679 resterende delen van «OEM»*– 8– 11– 10 Totaal OEM, exclusief netto-onttrekking reserves667087* Binnen deze restgroep zijn Handel & ambacht en Openbaar vervoer
de financieel belangrijkste.** Roerende goed-, baat-, forensen-, toeristen-, honden-, reclame-,
precariobelasting; NB: juridisch is baatbelasting geen belasting maar een
bestemmingsheffing.Wat de ontwikkeling in de jaren 2005 t/m 2007 betreft, kan worden geconstateerd
dat de groei in 2006 beperkt was. In 2007 was sprake van een forse stijging,
namelijk 25%. Daaraan droegen vrijwel alle onderdelen bij; naar verhouding
het sterkst de grondexploitatie.Verdeling over gemeentenNaast de vraag van de herkomst van de groei van de OEM, vraagt de Raad
voor de financiële verhoudingen zich af of de groei van de OEM niet ook
de beoogde verdeling van het gemeentefonds beïnvloedt. Anders gesteld,
doorkruist de verdeling van de feitelijke OEM over de gemeenten niet de beoogde
verdeling van het gemeentefonds? Als dat zo is, dan kan overwogen worden voor
de OEM een ijkpunt te maken zoals dat bij de OZB is gedaan.Het is ontegenzeggelijk zo dat gemeenten in hun bestedingsmogelijkheid
worden beïnvloed door de omvang van hun OEM. Er zijn gemeenten waar de
OEM aanzienlijk meer is dan de 5% die het gemeentefonds veronderstelt;
en er zijn waar het (veel) minder is. Soms is de som van de OEM zelfs negatief,
en is dus sprake van netto-uitgaven in plaats van netto-inkomsten. Dit speelde
ook al bij het introduceren van het nieuwe verdeelstelsel in
1997. Deze variatie is op het eerste oog niet
te zien, zoals blijkt uit Figuur 3.7, die de OEM per groottegroep (in euro
per inwoner) presenteert. De verschillen tussen de onderscheiden groottegroepen
zijn niet erg groot. Eerder valt de stijging op in de jaren 2005 t/m 2007,
die bij elk van de groottegroepen op enigszins vergelijkbare wijze optreedt.Ook andere ordeningen, bijvoorbeeld groepen geordend naar mate van centrumfunctie
of sociale structuur, laten een vrij evenwichtig beeld zien.Toch zijn de verschillen tussen afzonderlijke gemeenten erg groot. En
dat komt pas tot uiting waanneer men niet naar groepen, maar naar individuele
gemeenten kijkt. Terwijl het gemiddelde € 87 is in 2007, blijken
er dertig gemeenten te zijn die daar € 100 per inwoner boven zitten,
maar ook negen gemeenten die daar € 100 per inwoner onder zitten;
deze laatste hebben per saldo OEM-uitgaven in plaats van OEM-inkomsten. Kijkt
men voor deze gemeenten naar 2005 en 2006, dan blijkt menigeen in de rangorde
sterk van plaats te zijn gewisseld. Er zijn gemeenten die in het ene jaar
een «dikke plus» hebben en in het andere een «dikke min».Uit het onderzoek komt de OEM dus opnieuw naar voren als de springbalsemien
van de financiële verhouding, die zich niet in het gareel van een structuurkenmerk
laat dwingen.Figuur 3.7 Overige eigen middelen, na correctie reservemutaties
in 2005 t/m 2007, per groottegroep (euro per inwoner, 405 gemeenten)«Niet mogelijk, niet wenselijk»Het nadere onderzoek sterkt ons in het sinds 1997 ingenomen standpunt
over het (niet) ijken van de OEM. Dat is samen te vatten als: «het kan
niet, het moet niet, en soms allebei». «Niet kunnen» omdat
zowel de OEM in hun geheel, als vele van de onderdelen een zeer wisselvallig
patroon vertonen. Niet alleen in hetzelfde jaar, maar ook door de jaren heen.
Dat maakt het goeddeels onmogelijk de OEM geheel of gedeeltelijk in verband
te brengen gemeentelijke structuurkenmerken, wat nu net de crux van een ijking
is. Uit het onderzoek kwam naar voren dat er vrijwel geen verband is tussen
de OEM en onderdelen ervan enerzijds en de diverse maatstaven van het gemeentefonds
anderzijds. Een meer concreet voorbeeld van «niet kunnen» is de
grondexploitatie. Het ijken daarvan (als onderdeel van een ijkpunt
OEM) impliceert een uitspraak over de «mogelijke omvang» van gemeentelijke
grondexploitatieresultaten. Nog los van de wenselijkheid van een dergelijke
uitspraak, is het ondoenlijk feiten te verzamelen over lokale omstandigheden
waarop zo een uitspraak zou kunnen zijn gebaseerd. Laat staan deze via een
praktisch toepasbare maatstaf in het verdeelstelsel te verwerken. «Niet
moeten» omdat vele onderdelen van de OEM nauw verbonden zijn met het
financieringsbeleid en met bedrijfsmatige activiteiten. Klassiek is het voorbeeld
van de reservevorming. Een gemeente die eerst spaart en vervolgens investeert
heeft hogere opbrengsten uit «leningen en uitzettingen», dan een
gemeente die investeert en dit financiert met vreemd vermogen. Voor financieren
met vreemd vermogen zullen vaak heel goede en bedrijfseconomisch verantwoorde
redenen zijn; dat is echter geen reden om degene die vooraf spaart te «straffen»
met de afroming van de baten die dat oplevert.SamenvattendDe stijging van de OEM in de laatste jaren betreft grotendeels onderdelen
die geen directe betekenis hebben voor de lokale lasten die burgers en bedrijven
opbrengen. De verdeling over gemeenten van de feitelijke OEM en vele van zijn
onderdelen is zeer grillig, waardoor ijking technisch moeilijk tot onmogelijk
is. Voor vele onderdelen is ijking bovendien onwenselijk. Vanuit het verdeelstelsel
gezien is ergeen reden tot ijking van de OEM.Inkomstencluster Onroerende zaakbelastingIn figuur 3.4 zagen we dat de gemeenten meer OZB innen, dan waarvan het
ijkpunt OZB in het gemeentefonds uitgaat. De afschaffing van het gebruikersdeel
van de OZB op woningen in 2006, heeft het verschil flink verkleind. In 2007
is het verschil nog wat verminderd en bedraagt nu € 26 per inwoner.
(Wat de gemeenten met deze extra inkomsten doen, dus welke uitgaven ze ermee
bekostigen, zullen we verderop behandelen).Figuur 3.8 geeft dezelfde informatie als Figuur 3.4, maar dan uitgesplitst
naar groottegroepen.In alle groepen tot 100 000 inwoners is het verschil tussen de feitelijke
en veronderstelde OZB kleiner geworden; de sprong is veel minder groot dan
in 2006, maar treedt weer op. Alleen de grootste gemeenten wijken hiervan
af door in 2007 het verschil tussen feitelijke geïnde en ijkpunt OZB
iets te laten stijgen; nog steeds echter zijn hun OZB-tarieven minder hoog,
dan ze waren voor de gedeeltelijke afschaffing van de OZB.In het vorige POR merkten we op dat er een algemene tendens naar méér
kostendekkende rechten was, die niet te maken
had met de afschaffing van de OZB. Op één uitzondering na; bij
sommige van de grote gemeenten. Bij die gemeenten was er een traditie van
(zeer) ruime onderdekking bij de riool- en reinigingsrechten. De verminderde
mogelijkheid tot OZB-heffing was bij die gemeenten (blijkbaar) aanleiding
deze rechten aanzienlijk te verhogen en met die traditie te breken. Dit fenomeen
had zichtbaar invloed op het gemiddelde van de grote gemeenten in 2006. In
2007 doet dit fenomeen zich amper voor. Integendeel. Weliswaar stijgen de
tarieven in de grote steden met ongeveer hetzelfde percentage als in de andere
gemeenten (circa 9%), maar er staat een nog hogere kostenstijging tegenover.
De kostendekking van hun tarieven daalt dus iets, terwijl zich elders de trend
naar meer kostendekking voortzet. Mogelijk in samenhang daarmee zijn de OZB-tarieven
in de grote steden wat meer boven het ijkpunt uitgestegen.Figuur 3.8 Verschil tussen begrote OZB-opbrengst en het
ijkpunt voor de jaren 2005 t/m 2007 naar gemeentegrootte (euro per inwoner,
405 gemeenten) 3.5.3 IJkpunten versus feitelijke uitgavenIn deze subparagraaf behandelen we de uitgavenclusters. In dit POR kunnen
we voor het eerst de in 2006 herijkte «sociale clusters» voor
twee jaar naast elkaar zetten1. De herijking
hield namelijk mede in dat de twee clusters Bijstand en Zorg vanaf 2006 werden
vervangen door de clusters Werk&Inkomen, Educatie en Maatschappelijke
Zorg. Van deze drie kunnen we nu de ontwikkeling in 2006 en 2007 met elkaar
vergelijken.Twee toetsen op verschillen tussen ijkpunten en feitelijke
uitgavenVerschillen tussen veronderstelde en feitelijke uitgavenpatronen komen
in twee vormen tot uiting. De eerste vorm is dat voor alle gemeenten bij elkaar
de omvang van de feitelijke uitgaven afwijkt van
de veronderstelde uitgaven. De tweede vorm is dat de feitelijke verdeling van uitgaven over groepen van
gemeenten verschilt van de veronderstelde, zelfs als de totalen voor alle
gemeenten aan elkaar gelijk zijn. Deze twee vormen worden in beeld gebracht
door de Figuren 3.9 en 3.10. Figuur 3.9 IJkpunten minus feitelijke uitgaven per cluster
in 2006 en 2007 (euro per inwoner, 405 gemeenten)Zoals we bij bespreking van de inkomsten hebben gemeld, hebben de gemeenten
meer eigen middelen dan in het gemeentefonds wordt verondersteld. Dat extra
geld besteden ze op uiteenlopende beleidsterreinen, zodat daar de uitgaven
hoger zijn dan in het fonds wordt verondersteld. Dat is ook te zien aan Figuur
3.9. Bij de meeste clusters is het verschil uitgavenijkpunt minus feitelijke
uitgaven negatief, dwz. dat de feitelijke uitgaven hoger zijn dan de geijkte.
Dat een cluster «in de min zit» is als zodanig geen probleem.
Slechts wanneer volstrekt helder is dat die extra inkomsten een uiting zijn
van een te klein en/of scheef verdeeld gemeentefonds, zouden die vele «negatieve
balkjes» problematisch zijn. We hebben geen aanwijzingen dat het gemeentefonds
in het algemeen te laag is en dat gemeenten dus gedwongen zijn hun eigen middelen
te verhogen. Wel zullen we zien dat er op onderdelen indicaties voor een scheve
verdeling tussen de clusters binnen het fonds
zijn.Kijken we naar veranderingen tussen 2006 en 2007 – in de grafiek
het verschil tussen het linker en rechter staafje per afzonderlijk cluster –
dan is daarvan in circa helft van de clusters duidelijk sprake. Deze verschillen
zijn aan vooral toe te schrijven aan de uitname van € 520 miljoen
uit het gemeentefonds vanwege het BTW-compensatiefonds (BCF). Dit speelt sterk
bij Wegen & Water, maar in mindere mate ook bij Groen, Volkshuisvesting/ruimtelijke
ordening/stedelijke vernieuwing (VHROSV), Riolering, Reiniging en enigszins
bij Fysiek milieu. We komen hierop terug bij de bespreking van de afzonderlijke
clusters. Met ingang van 2008 zal de uitname vanwege het BCF een nieuwe verdeling
krijgen. Bij de meeste clusters zal het ijkpunt als gevolg van de nieuwe uitneemformule
hooguit enkele euro’s per inwoner wijzigen. De clusters Reiniging en
Wegen & Water vormen hierop een uitzondering. Het ijkpunt Reiniging zal
circa € 10 per inwoner dalen en het cluster Wegen &
Water zal circa € 10 euro per inwoner stijgen. Hiermee wordt het
verschil tussen de feitelijke uitgaven en het ijkpunt Wegen & Water in
2008 naar verwachting aanzienlijk kleiner. Het verschil bij het cluster Reiniging
komt dan naar verwachting meer in lijn met de verschillen bij de overige clusters.Het cluster dat niet verandert, maar door zijn verhoudingsgewijs grote
verschil tussen ijkpunt en feitelijke uitgaven de aandacht trekt is Kunst &
Ontspanning. Ook hierop komen we terug.Een tweede toets voor mogelijke scheefheid van verdeling van het fonds,
komt tot uiting in Figuur 3.10, waarin ook het verschil tussen ijkpunten en
uitgaven wordt afgebeeld, maar dan voor kleine en grote gemeenten in 2007.
In die vergelijking springen Kunst & Ontspanning en Wegen & Water
eruit. Middelgroot zijn de verschillen bij de clusters Werk & Inkomen
en VHROSV.Figuur 3.10 IJkpunten minus feitelijke uitgaven 2007,
per cluster in kleine en grote gemeenten (euro per inwoner, 175 resp. 57 gemeenten)Niet alle clusters komen uit figuren 3.9 en 3.10 als potentieel «scheef»
naar voren. We zullen ze toch allemaal bespreken. Soms alleen om aan te geven
dat er niets bijzonders aan de hand is, soms om een bepaalde bijzonderheid
te vermelden.Werk & Inkomen, Educatie en ZorgVan deze drie met ingang van 2006 herijkte clusters zijn nu over twee
jaar begrotingsgegevens bekend. Bij Educatie valt op dat zowel landelijk,
als voor kleine en grote gemeenten de gemeenten minder uitgeven dan het ijkpunt
aangeeft. Dit is echter schijn. Bij het herijkingsonderzoek kwam namelijk
naar voren dat bij Educatie – waarvan schoolgebouwen een groot
deel uitmaken – vaak spraken is van «verborgen» kapitaallasten.
In het verleden zijn deze gebouwen zodanig gefinancierd en geboekt dat de
kosten voor rente en afschrijving buiten beeld bleven. In werkelijkheid bestaan
die kosten wel. Ze zullen – onder de huidige regels ook in de begroting
terecht komen. Het ijkpunt houdt daar nu al rekening mee.Bij Werk & Inkomen blijken de grote gemeenten veel meer van het ijkpunt
af te wijken dan de kleine.Kleine gemeenten houden «geld over», terwijl de grote gemeenten
juist meer uitgeven dan het ijkpunt indiceert. Uit achterliggende cijfers
blijkt dat dit mogelijk samenhangt met het gemeentelijke minima- en werkgelegenheidsbeleid,
waarvoor grotere gemeenten twee- tot driemaal zoveel uitgeven als kleine gemeenten.
Dit beoordelen wij als eigen gemeentelijk beleid, waarmee in het verdeelstelsel
geen rekening behoeft te worden gehouden.Bij dit alles moet ook worden bedacht dat deze drie clusters groot tot
zeer groot zijn. Ten opzichte van de clusteromvang zijn de afwijkingen in
de Figuren 3.9, 3.10 en 3.11 dan ook beperkt.Figuur 3.11 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij de clusters Educatie, Zorg en Werk & Inkomen, 2007 naar gemeentegrootte
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Kunst & OntspanningK&O in eerdere jarenAl enkele jaren vertoont het cluster Kunst&Ontspanning toenemende
aanwijzingen voor een mogelijk volume- en verdeelprobleem: én het totale
bedrag van de feitelijke uitgaven én de verdeling ervan over de gemeenten
wijken allengs meer af van het ijkpunt in het gemeentefonds.Vorig jaar constateerden we – bij de cijfers van 2005/06 opnieuw
een stijging van deze «dubbele scheefheid». Analyse van de onderliggende
gegevens leerde dat dit vooral was terug te voeren op een sterke groei van
de uitgaven voor sport.Voor het eerst gaven ook de grote gemeenten daaraan gemiddeld meer uit
dan aan Kunst; de andere gemeenten deden dat gemiddeld genomen al. Tegelijkertijd
was een dergelijke ontwikkeling niet eenduidig. Niet tegenstaande
de gemiddelde trend, waren er óók grote gemeenten die niet in
die trend pasten. Evenmin was er een eenduidige relatie met centrumfunctie
te leggen. Dit gevoegd bij het feit dat Ontspanning (waar sport onderdeel
van is) – evenals Kunst – vrij veel gemeentelijke beleidsvrijheid
kent, zagen we toen af van nader onderzoek.Situatie in 2007Uit Figuur 3.9 bleek al dat de mate waarin de feitelijke uitgaven de geijkte
uitgaven dit jaar overtreffen ongeveer gelijk is gebleven. Vergelijken we
Figuur 3.10 met dezelfde uit het vorige POR, dan komen we tot dezelfde conclusie:
het vorig jaar waargenomen verschil tussen kleine en grote gemeenten blijft
bestaan. Wat we vorig jaar zagen is dus niet als een incidentele uitschieter
te zien. Een meer verfijnde indeling naar gemeentegrootte bevestigt dit beeld,
al treden hier en daar wat verschuivingen op, zoals blijkt uit Figuur 3.12.
Niet verrassend vertoont een indeling van gemeenten naar mate van centrumfunctie
een analoog patroon (hier niet getoond).Om de zaak in een wat breder perspectief te plaatsen, hebben we ook het
cluster Oudheid nader bekeken. Daarvoor bestaan ook inhoudelijk redenen. Er
is immers een «grijs gebied» tussen voorzieningen voor kunst en
ontspanning enerzijds en de musea die onder het cluster Oudheid vallen anderzijds.Figuur 3.13 laat zien dat de verschillen tussen feitelijke en geijkte
uitgaven voor Oudheid eveneens oplopen met de gemeentegrootte en – wat
uit achterliggend materiaal blijkt – ook met het toenemen van de centrumfunctie
van een gemeente. De met grootte verbonden verschillen zijn zelfs wat toegenomen
van 2006 op 20071. Wel wijzen we erop dat het
bij Oudheid om geringere bedragen gaat: de afwijkingen tussen ijkpunt en feitelijke
uitgaven zijn grofweg een derde van die bij het cluster Kunst&Ontspanning.
Tegelijk is dat opmerkelijk, omdat de totale omvang van Oudheid minder dan
een vijfde is van die van Kunst&Ontspanning. Verhoudingsgewijs is de scheefheid
bij Oudheid dus groter.Figuur 3.12 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij het cluster Kunst&Ontspanning, 2005 t/m 2007 naar gemeentegrootte
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Figuur 3.13 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij het cluster Oudheid, 2005 t/m 2007 naar gemeentegrootte (euro
per inwoner, 405 gemeenten) ConclusieHet geheel overziende menen wij dat de aanhoudende signalen van scheefheid
in omvang en verdeling van Kunst & Ontspanning voldoende aanleiding vormen
voor nader onderzoek. In het onderzoek zullen wij de overwegingen
betrekken van de Raad voor de financiële verhoudingen over dit cluster1. Vanwege de inhoudelijke verbanden met Oudheid en de
daar waargenomen scheefheid achten we het zinvol de beide clusters samen te
bestuderen. De Tweede Kamer zal uiterlijk in het voorjaar van 2008 nader worden
geïnformeerd.GroenVolgens Figuur 3.9 doet zich bij dit cluster een stijging voor in de afwijking
tussen uitgaven en het ijkpunt. Deze hangt echter grotendeels samen met de
uitname uit het gemeentefonds vanwege hoger dan verwachte claims bij het BTW-compensatiefonds.
Achteraf bezien zat dit cluster dus te ruim in het jasje. Nu dat ongedaan
is gemaakt, zijn de netto-uitgaven in 2007 logischerwijs hoger dan in 2006.Afgaande op figuur 3.10 is er met de verdeling over de groottegroepen
niets bijzonders aan de hand.Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening, Stedelijke vernieuwing
(VHROSV)Bij dit cluster geldt ook dat de (kleine) stijging in de afwijking tussen
uitgaven en het ijkpunt samenhangt met het BTW-compensatiefonds. Wat de verdeling
over de groottegroepen betreft, blijkt uit Figuur 3.10 dat deze nog ongelijk
is. Dit doet zich voor in een mate die in eerdere jaren ook al uit de cijfers
bleek. Grote gemeenten geven wat minder uit dan het ijkpunt, kleine juist
meer.We zien nu nog geen aanleiding daar nader onderzoek naar in te stellen. OudheidBij dit cluster treedt volgens Figuur 3.9 tussen 2006 en 2007 een kleine
stijging op in de afwijking tussen uitgaven en het ijkpunt, deze heeft geen samenhang met het BTW-compensatiefonds. Figuur 3.10
liet zien dat de verdeling over de groottegroepen ongelijk is: grote gemeenten
geven meer uit dan het ijkpunt, kleine gemeenten besteden er juist minder
aan. Ook dat verschil neemt tussen 2006 en 2007 toe, al is het beperkt. Dit
blijkt uit Figuur 3.13, die we hierboven onder Kunst&Ontspanning bespraken.Zoals daar is uiteengezet, zullen we beide clusters gezamenlijk nader
onderzoeken.Riolering en ReinigingVan deze twee clusters trok Riolering vorig jaar de aandacht, met name
vanwege de forse tariefstijging bij grote gemeenten. We bespraken die al in
3.5.2 hierboven.Landelijk – d.w.z. voor de 405 POR-gemeenten – gaat het cluster
Riolering van een klein positief verschil in 2006 naar een klein negatief
verschil in 2007. In 2006 gaven de gemeenten dus minder uit dan het ijkpunt
aangaf, in 2007 juist wat meer. Bij Reiniging wordt het kleine positieve verschil
nog kleiner. Deze dalingen van het verschil tussen feitelijke netto-uitgaven
en het ijkpunt hangen samen het de korting vanwege het BTW-compensatiefonds.
Door de uitname daalt de omvang van de ijkpunten terwijl de feitelijke netto-uitgaven
ongeveer gelijk blijven.Bij het ijkpunt Riolering komt daar nog een extra daling bij door het
vrij sterk teruglopen van de verfijning riolering die nog dateert uit het
einde van de jaren tachtig van de vorige eeuw, maar nu aan het aflopen is.Wat uit deze vergelijking niet blijkt, maar is af te leiden uit achterliggende
gegevens, is dat zowel de riooltarieven, als de rioolkosten flink stijgen
in 2007. De rioolrechten stijgen met 9%, dat is ongeveer hetzelfde
als in 2006; de kosten stijgen met 6%.Uit Figuur 3.10 komt voor cluster Riolering een verschil naar voren tussen
kleine en grote gemeenten. Dat heeft te maken de (nog) lagere kostendekkendheid van de tarieven van grote gemeenten en met genoemde verfijning
riolering, die vooral ten gunste van kleine gemeenten komt. Het verschil tussen
kleine en grote gemeenten is in 2007 half zo groot als in 2006, wat komt door
het minder worden van de verfijning riolering en«de btw». Eerder
hebben wij aan gegeven dat in verband met het aflopen van de verfijning nader
onderzoek zou worden ingetseld. Daar is echter, nu ingevolgene de Wet verankering
en bekostiging van gemeentelijke watertaken de kostenstructuur waarschijnlijk
aanzienlijk zal veranderen, geen mogelijkheid toe. Eerst zullen de gemeentelijke
uitgaven, op basis van de aangepaste rioleringsplannen, een stabieler karakter
moeten hebben.Wegen & WaterZoals Figuur 3.9 laat zien treedt bij dit cluster de grootste verschuiving
op voor alle 405 POR-gemeenten bij elkaar. Voor het grootst deel komt dat
door de uitname uit het gemeentefonds door een – achteraf bezien –
te geringe korting vanwege het BTW-compensatiefonds. Van de totale uitname
van € 520 miljoen in 2007, sloeg € 181 miljoen neer bij
dit cluster, dat is circa 9% van het totale ijkpunt1. Dat komt doordat het «btw-gehalte» van het cluster Wegen &
Water veel hoger is dan van de meeste andere en het bovendien een groot cluster
is. Het gevolg van de vrij grote uitname is dat de omvang van het ijkpunt
van dit cluster sterk daalt in vergelijking met de feitelijke uitgaven. Vandaar
dat alle gemeenten meer «in de min» gaan. Dat blijkt uit zowel
Figuur 3.9 als Figuur 3.10. We herhalen: een werkelijke achteruitgang is het
niet, het is een correctie voor hoger dan verwachte gemeentelijke claims bij
het BTW-compensatiefonds. Zoals in paragraaf 3.5.3. gemeld zal het verschil
als gevolg van de nieuwe uitneemformule BTW-compensatiefonds in 2008 naar
verwachting kleiner worden.Het verschil tussen kleine en grote gemeenten, zoals blijkt uit Figuur
3.10, is «oud nieuws». Dat doet zich al enkele jaren voor en er
is al eerder op gewezen. Tot en met 2006 hielden kleine gemeenten over aan
dit cluster en kwam grote gemeenten flink tekort. Door de «btw»-korting
gaan ook kleine gemeenten «in de min», maar niet zoveel als grote.
Het verschil tussen kleine en grote gemeenten is zelfs nog wat toegenomen.In eerdere scans wezen we er al op dat het hier minder gaat om «klein
versus groot», maar om «dunbevolkt versus dichtbevolkt». Figuur 3.14 Verschil tussen het ijkpunt en de feitelijke
uitgaven bij het cluster Wegen & Water, 2005 t/m 2007 naar bevolkingsdichtheid
(euro per inwoner, 405 gemeenten)Figuur 3.14 geeft dan ook een beter beeld van de scheefheid in de verdeling
tussen groepen van gemeenten. Zij brengt namelijk het verschil tussen ijkpunt
en feitelijke uitgaven in beeld voor groepen met oplopende dichtheid.Openbare Orde en VeiligheidDe uitgaven op het cluster Openbare Orde en Veiligheid liggen beduidend
boven het ijkpunt. Dit beeld was de afgelopen jaren bestendig te zien in het
POR. Om die reden hebben de fondsbeheerders een nader onderzoek laten doen
en op basis van de bevindingen is het cluster opnieuw geijkt. Het volume van
het cluster is vergroot met € 335 miljoen en ook de verdeling is
aangepast, zodat deze beter aansluit bij de uitgaven van gemeenten. Deze veranderingen
van het cluster treden in werking in 2008.Fysiek milieuDe uitname vanwege het BTW-compensatiefonds heeft op dit cluster vrijwel
geen effect en ook voor het overige is hier niets bijzonders aan de hand.BevolkingszakenFiguren 3.9 en 3.10 laten kleine veranderingen zien in vergelijking met
de scan van vorig jaar. De uitname vanwege het BTW-compensatiefonds heeft
op dit cluster vrijwel geen effect.BestuursorganenFiguren 3.9 en 3.10 laten kleine veranderingen zien in vergelijking met
de scan van vorig jaar. Overigens bleek toen dat gesignaleerde scheefheden
vrijwel helemaal aan vertekening door boekingsverschillen waren toe te schrijven
en dus niet van reële betekenis zijn. De uitname vanwege het BTW-compensatiefonds
heeft op dit cluster vrijwel geen effect.BIJLAGE 1 bij hoofdstuk 3: Samenstelling clusters  Cluster in gemeentefondsSamenstelling in termen van begrotingsfuncties uit Besluit Begrotingen en
 Verantwoording (BBV 2004)Educatiefie. 420, Openbaar basisonderwijs, exclusief onderwijshuisvesting  fie. 421,
Openbaar basisonderwijs, onderwijshuisvesting  fie. 422,
Bijzonder basisonderwijs, exclusief onderwijshuisvesting  fie. 423,
Bijzonder basisonderwijs, onderwijshuisvesting  fie. 430, Openbaar
(voortgezet) speciaal onderwijs, exclusief onderwijshuisvesting  fie. 431,
Openbaar (voortgezet) speciaal onderwijs, onderwijshuisvesting  fie. 432,
Bijzonder (voortgezet) speciaal onderwijs, exclusief onderwijshuisvesting fie. 433,
Bijzonder (voortgezet) speciaal onderwijs, onderwijshuisvesting  fie. 440,
Openbaar voortgezet onderwijs, exclusief onderwijshuisvesting  fie. 441,
Openbaar voortgezet onderwijs, onderwijshuisvesting  fie. 442,
Bijzonder voortgezet onderwijs, exclusief onderwijshuisvesting  fie. 443,
Bijzonder voortgezet onderwijs, onderwijshuisvesting  fie. 480,
Gemeenschappelijke baten en lasten van het onderwijs  fie. 482,
Volwasseneneducatie   Maatschappelijke Zorgfie. 620, Maatschappelijke begeleiding en advies  fie. 630,
Sociaal-cultureel werk  fie. 641,
Tehuizen  fie. 650,
Kinderdagopvang  fie. 651,
Dagopvang gehandicapten  fie. 652,
Voorzieningen gehandicapten  fie. 711,
Ambulancevervoer fie. 712,
Verpleeginrichtingen  fie. 714,
Openbare gezondheidszorg  fie. 715,
Jeugdgezondheidszorg (uniform deel) fie. 716,
Jeugdgezondheidszorg (maatwerk deel)   Werk & Inkomenfie. 610, Bijstandsverlening  fie. 611,
Werkgelegenheid  fie. 612,
Inkomensvoorzieningen vanuit het Rijk fie. 613,
Overige sociale zekerheidsregelingen vanuit het Rijk fie. 614,
Gemeentelijk minimabeleid   Kunst & Ontspanningfie. 510, Openbaar bibliotheekwerk  fie. 511,
Vormings- en ontwikkelingswerk  fie. 530,
Sport  fie. 540,
Kunst  fie. 580,
Overige recreatieve voorzieningen  Groenfie.
531, Groene sportvelden en terreinen  fie. 550,
Natuurbescherming  fie. 560,
Openbaar groen en openluchtrecreatie  fie. 724,
Lijkbezorging  Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke
vernieuwing (VHROSV)fie. 810, Ruimtelijke
ordening fie. 820, Woningexploitatie/woningbouw fie. 821, Stads- en dorpsvernieuwing
fie. 822, Overige volkshuisvesting fie. 823, Bouwvergunningen   Oudheidfie. 541, Oudheidkunde/musea  Rioolfie.
722, Riolering en waterzuivering  fie. 726,
Baten rioolrechten   Reinigingfie. 721, Afvalverwijdering en -verwerking  fie. 725,
Baten reinigingsrechten en afvalstofheffing Wegen & Waterfie. 210, Wegen, straten en pleinen  fie. 211,
Verkeersmaatregelen te land  fie. 214,
Parkeren fie. 215,
Baten parkeerbelasting  fie. 221,
Binnenhavens en waterwegen  fie. 223,
Veerdiensten  fie. 240,
Waterkering, afwatering en landaanwinning   Openbare orde en Veiligheidfie. 120, Brandweer en rampenbestrijding  fie. 140,
Openbare orde en veiligheid   Fysiek milieufie. 723, Milieubeheer   Bevolkingszakenfie. 003, Burgerzaken fie. 004,
Baten secretarieleges burgerzaken  Bestuursorganenfie. 001, Bestuursorganen  fie. 006,
Bestuursondersteuning raad en rekenkamer(functie)   Algemene ondersteuning*fie. 002, Bestuursondersteuning college van burgemeester en wethouders  fie. 005,
Bestuurlijke samenwerking fie. 922,
Algemene baten en lasten  fie. 930,
Uitvoering Wet WOZ  fie. 940,
Lasten heffing en invordering gemeentelijke belastingen  fie. 960,
Saldo van kostenplaatsen  fie. 990,
Saldo van de rekening van baten en lasten na bestemming  Onroerende Zaakbelasting (OZB)fie. 931, Baten onroerende-zaakbelasting gebruikers  fie. 932,
Baten onroerende-zaakbelasting eigenaren  fie. 941,
Lastenverlichting rijk   Overige eigen middelen (OEM)fie. 212, Openbaar vervoer fie. 220,
Zeehavens  fie. 230,
Luchtvaart  fie. 310,
Handel en ambacht  fie. 320,
Industrie  fie. 330,
Nutsbedrijven  fie. 340,
Agrarische productie en ontginning fie. 341,
Overige agrarische zaken, jacht en visserij fie. 830,
Bouwgrondexploitatie  fie. 911,
Geldleningen en uitzettingen korter dan 1 jaar  fie. 913,
Overige financiële middelen  fie. 914,
Geldleningen en uitzettingen langer of gelijk aan 1 jaar  fie. 933,
Baten roerende woon- en bedrijfsruimten  fie. 934,
Baten baatbelasting  fie. 935,
Baten forensenbelasting  fie. 936,
Baten toeristenbelasting fie. 937,
Baten hondenbelasting  fie. 938,
Baten reclamebelasting  fie. 939,
Baten precariobelasting  fie. 980,
Mutaties reserves die verband houden met de hoofdfunctie 0 tot en met 9* In het Periodiek Onderhoudsrapport worden de bedragen van dit cluster «uitgesmeerd»
over alle andere clusters, behalve bestuursorganen; hij is dus niet afzonderlijk
zichtbaar. BIJLAGE 2:MOTIES EN TOEZEGGINGEN IN HET VERGADERJAAR 2005–2006A. Door de Staten-Generaal aanvaarde motiesOnderdeel A.1 AfgedaanNiet van toepassingOnderdeel A.2 In behandelingGeen.B. Door de bewindspersonen gedane toezeggingenOnderdeel B.1 AfgedaanOmschrijving van de toezeggingVindplaatsStand van
zakenDe minister van BZK zal de Tweede Kamer vóór
de begrotingsbehandeling informeren over de meest actuele stand van zaken
rond het BTW-compensatiefondsKamerstukken
II, 2005/06, 30 550 VII, nr. 7, blz 12.De minister van BZK heeft de Tweede Kamer per brief van 9 november 2006 geïnformeerd
over de toen meest actuele stand van zaken rond het BTW-compen- satiefonds
(Kamerstukken II, 2006/07, 30 800 B en 30 800 C, nr. 5.)Onderdeel B.2 In behandelingGeen.BIJLAGE 3:LIJST MET AFKORTINGENAMvBalgemene maatregel
van bestuurA+O fondsArbeidsmarkt-
en Opleidingsfonds GemeentenAWBZAlgemene Wet Bijzondere
ZiektekostenBCFBTW-compensatiefonds BDURBesluit doeluitkering
rampen en zware ongevallen BofvBestuurlijk Overleg
financiële verhouding CBSCentraal Bureau voor
de statistiek EKD JGZ en VWIElektronisch
kinddossier in de Jeugdgezondheidszorg en de verwijsindexEMUEconomische en Monetaire
Unie FESFonds Economische
Structuurversterking FOGFinancieel Overzicht
Gemeenten FOPFinancieel Overzicht
ProvinciesFvwFinanciële-verhoudingswet GFGemeentefondsIPOInterprovinciaal Overleg MILHMonitor Inkomsten
Lokale Heffingen OEMOverige Eigen Middelen OOVOpenbare orde en veiligheid OSUOverzicht Specifieke
UitkeringenOWBOntwerpbegroting OZBOnroerende-zaakbelastingenPFProvinciefonds PORPeriodiek OnderhoudsrapportSiSaSingle information
Single auditUWVUitvoeringsinstituut
werknemersverzekeringenVNGVereniging Nederlandse
Gemeenten WmoWet maatschappelijke
ondersteuning WvgWet voorzieningen
gehandicaptenBIJLAGE 4:LIJST VAN DE BELANGRIJKE TERMEN EN HUN BETEKENISAanvullende uitkeringUitkering op aanvraag van gemeenten waar de algemene middelen aanmerkelijk
en structureel tekortschieten om in de noodzakelijke uitgaven te voorzien,
ondanks een redelijk peil van de eigen inkomsten.  AccresBedrag waarmee
het beschikbare bedrag van het gemeentefonds jaarlijks wordt aangepast, gebaseerd
op een bestuurlijk overeengekomen normeringsystematiek (zie ook normeringsystematiek).  Algemene uitkering uit het gemeentefondsUitkering aan alle gemeenten die ten goede komt aan de
algemene middelen.   Artikel 12-uitkeringZie aanvullende uitkering uit het gemeentefonds  BehoedzaamheidreserveGedeelte van de algemene uitkering dat niet aan de gemeenten (€ 110 000 000)
wordt uitgekeerd, maar als reservering apart wordt gehouden. Eventuele fluctuaties
in de hoogte van de algemene uitkering uit hoofde van de normeringsystematiek
worden na afloop van het begrotingsjaar verrekend met de behoedzaamheidreserve.
Indien er achteraf voldoende ruimte is om de behoedzaamheidreserve uit te
keren, dan gebeurd dit ook. Het kan echter ook voorkomen dat de behoedzaamheidreserve
slechts ten dele of helemaal niet wordt uitgekeerd.   ClusterSamenhangend geheel
van beleidsterreinen uit oogpunt van kostenoriëntatie en verdeling.  Financiële-verhoudingswetWet waarin is vastgelegd dat er een gemeentefonds en provinciefonds is. De
wet regelt daarnaast globaal de wijze van verdeling van het gemeentefonds.
In de wet zijn tevens regels opgenomen met betrekking tot de aanvullende uitkering.
Per 1 januari 1997 is de wet voor het gemeentefonds herzien.  Integratie-uitkering uit het gemeentefondsUitkering die wordt toegepast als overheveling van een
specifieke uitkering of eigen middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk
is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet
dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering.  NormeringsystematiekBepaling van het accres van het gemeentefonds op basis van een norm. De norm
is de jaarlijkse procentuele ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven.
De netto gecorrigeerde rijksuitgaven zijn de bruto-rijksuitgaven minus de
niet-belastingontvangsten van het Rijk gecorrigeerd voor onder meer de uitgaven
voor ontwikkelingssamenwerking, de Europese Unie, het gemeentefonds en het
provinciefonds. Als de netto gecorrigeerde rijksuitgaven stijgen (dalen),
nemen het gemeentefonds en het provinciefonds met hetzelfde percentage toe
(af). Deze systematiek staat ook wel bekend onder het principe van «samen
de trap op en samen de trap af». De methode is sinds 1995 van toepassing.  Periodieke onderhoudsrapportage (POR)Jaarlijkse rapportage aan de Staten-Generaal over de staat van
de verdeelmaatstaven van het gemeentefonds. Wanneer de bestaande verdeling
niet meer voldoet aan de kostenstructuren bij de gemeenten, dan wordt gerapporteerd
hoe de verdeling kan worden aangepast, c.q. welke onderzoeken op dat gebied
lopen. Het rapport verschijnt als bijlage bij de gemeentefondsbegroting.   Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv)Adviesorgaan op het terrein van de gemeentelijke en provinciale
financiën.  UitkeringsbasisDe uitkeringsbasis
wordt berekend door de vermenigvuldiging van het aantal eenheden van een set
van verdeelmaatstaven met de bijbehorende gewichten (bedragen per eenheid).  UitkeringsfactorVia de
normeringsystematiek wordt jaarlijks de omvang van het gemeentefonds bepaald
(voeding). De uitkeringsfactor is de verhouding tussen de voeding en de totale
landelijke uitkeringsbasis. De uitkeringsfactor wordt afgerond op 3 decimalen
achter de komma. Het derde decimaal achter de komma wordt ook wel een «punt»
uitkeringsfactor genoemd. Als de uitkeringsfactor bijvoorbeeld stijgt van
1,253 naar 1,265 is dit een stijging van 12 punten.  UitkeringsjaarHet kalenderjaar
waarover het recht op uitkering ontstaat.   VerdeelmaatstafMaatstaf
ter verdeling van de algemene uitkering die verband houdt met de gemeentelijke
behoefte aan algemene middelen.   VerdeelreserveGedeelte
van de algemene uitkering dat niet aan de gemeenten wordt uitgekeerd, maar
als reservering apart wordt gehouden. De verdeelreserve dient om onverwachte
effecten bij de meting van maatstaven op te vangen. Op het moment dat maatstaven
definitief zijn of geen onverwachte ontwikkelingen meer kunnen doormaken wordt
de verdeelreserve verrekend.  WaarderingskamerZelfstandig
bestuursorgaan dat toeziet op een correcte waardering van onroerende zaken
in Nederland. De gemeenten dragen via het gemeentefonds bij aan de bekostiging
van dit orgaan.XNoot1Bijvoorbeeld over de verbetering van de informatievoorziening. Ook door
de Wet financiering decentrale overheden (fido) aan te passen, in lijn met
de uitkomsten van de evaluatie van de Wet fido. (Algemeen overleg met de ministers
van BZK en Financiën (Kamerstukken II 2005/2006, 30 547, nr. 2
en 2006/2007, 30 547, nr. 3.XNoot1Er is ook nog het cluster Algemene ondersteuning. In het POR wordt dit
verdeeld over de andere clusters – op Bestuursorganen na – naar
rato van hun omvang.XNoot2Als het aantal «lokale klanten» en «regionale klanten»
groter is dan het aantal inwoners, dan vervult een gemeente een lokale, respectievelijk
regionale centrumfunctie; is het aantal inwoners groter, dan heeft de gemeente
juist geen centrumfunctie.XNoot3Dit is uitvoering behandeld in het Periodiek Onderhoudsrapport 2007, dat
verscheen in september 2006.XNoot4Er is dan ook bij het opstellen van de ijkpunten een korting van 5%
op de gewichten toegepast.XNoot1Dus uitgezonderd de grote vier steden en de vijf Waddengemeenten en gemeenten
waarvan de gegevens niet bruikbaar zijn.XNoot1Deze indeling wijkt wat af van die van eerdere POR’s. Volgens de
geldende definities behoren sommige «kleine» belastingen en rechten
tot de OEM, de overige eigen middelen. Ofschoon dat niet zo grote bedragen
zijn, hebben we besloten ze tbv van figuur 3.1 uit de OEM te halen en onder
te brengen bij ii en iii. Zo brengen we met i, ii en iii expliciet alle belastingen
en heffingen in beeld waarmee burgers en bedrijven te maken hebben.XNoot1Deze stijging wordt belangrijk beïnvloed door de vier grote steden,
die overigens niet de scan van paragraaf 3.5 zijn opgenomen. Het stijgingspercentage
buiten de grote vier is gemiddeld 3,5%.XNoot1Het bedrag van € 8,1 mrd. voor 2006 is lager dan wat we in het
vorige POR voor dat jaar vermelden (€ 8,5 mrd.) omdat in de nieuwe
indeling van dit jaar enkele belastingen naar «andere belastingen dan
OZB» zijn gebracht en omdat we de tien herindelingsgemeenten buiten
dit overzicht hebben gehouden.XNoot1Advies van de Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv) van 24 oktober
2006 over het Periodiek Onderhoudsrapport (POR) Gemeentefonds 2007, dat verscheen
in september 2006.XNoot1Wat betreft de toeristenbelasting merken we op dat deze maar voor 50%
tot OEM wordt gerekend; de andere helft wordt gesaldeerd met de kosten van
het cluster Wegen & Water.XNoot1Er is overigens voor deze jaren sprake van een integratietraject, de verdeling
is dus nog niet geheel conform ijkpunt.XNoot1Uit de figuur blijkt ook dat de gemeenten tot 10 000 inwoners méér
meer dan het ijkpunt Oudheid zijn gaan uitgeven. Door gemeentelijke herindeling
betreft het hier een vrij kleine groep, 35 gemeenten met slechts 350 000
inwoners. Vanuit de kwantiteit gezien zegt het stabiele patroon van de gemeenten
tussen 10 000 en 20 000 inwoners veel meer: daar gaat het om 130
gemeenten met 1,9 miljoen inwoners.XNoot1Advies over het Periodiek Onderhoudsrapport Gemeentefonds 2007, Raad voor
de financiële verhoudingen, Den Haag, 24 oktober 2006.XNoot1De bedragen van € 520 miljoen en € 181 miljoen hebben
betrekking op alle 443 gemeenten, dus ook de grote vier steden. Voor de 405
gemeenten waarop deze scan is gebaseerd, zijn de analoge bedragen lager; de
circa 9% is ook op hen van toepassing. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-B-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl