Duurzame visserij; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31748, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

30-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31748 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudDEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIE1 OVER DIT ONDERZOEK1.1 De kottervisserij met boomkorKenmerken van de boomkortechniekProblemen met ecologische duurzaamheidProblemen met economische duurzaamheid1.2 Het visserijbeleid1.2.1 Europees visserijbeleid1. Instandhoudingsbeleid (quotabeleid)2. Structuur- en vlootbeleid3. Handhavings- en controlebeleid4. Marktbeleid en betrekkingenbeleid1.2.2 Visserijbeleid in NederlandHandhavingComanagementNationaal visserijbeleid1.3 Financieel belang1.4 Doel en opzet van het onderzoek2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN2.1 Het Europese quotabeleid2.1.1 Conclusie2.1.2 ToelichtingQuotabeleid uitsluitend gericht op commerciële vissoortenInvloed van economische belangen op vangstbeperkingenOverschrijding van normenNieuwe norm: «maximum sustainable yield»Tabel 1. Normen voor een minimale omvang van visbestandenOngewenste bijvangstenGeen afstemming tussen natuurbeleid en visserijbeleid2.1.3 Aanbevelingen2.2 Naleving en handhaving2.2.1 Conclusie2.2.2 ToelichtingTaken AID op het gebied van de visserijMogelijkheden tot ontduikingInvloed comanagement beperktStandpunt LNV over handhavingscapaciteit2.2.3 Aanbevelingen2.3 Innovatiebeleid voor de visserijsector2.3.1 Conclusie2.3.2 ToelichtingInnovatiebeleid erg traag op gangExperimentenStijgende brandstofprijzen: impulsBeperkingen vanuit EU2.3.3 Aanbevelingen2.4 Saneringsbeleid voor de visserijsector2.4.1 Conclusie2.4.2 ToelichtingKwantitatieve doelen zonder onderbouwingGesaneerde vissers behouden hun recht op quotum2.4.3 Aanbevelingen3 REACTIE BEWINDSPERSONEN EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER3.1 Reactie bewindspersonen3.1.1 Hoofdconclusie3.1.2 Quotabeleid3.1.3 Naleving en handhaving3.1.4 Innovatiebeleid voor de visserijsector3.1.5 Saneringsbeleid voor de visserijsector3.2 Nawoord Algemene RekenkamerOverzicht van conclusies, aanbevelingen en toezeggingenDEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN1 INLEIDING1.1 Onderzochte thema’s1.2 Ecologische duurzaamheid in cijfersCommerciële vissoortenProblemen voor het bodemlevenBiodiversiteit in de Noordzee1.3 Economische duurzaamheid in cijfersTabel 2. Kottervisserij: enkele kengetallen (jaargemiddelden)1.4 Financieel belang visserij1.4.1 Financieel belang van de visserijsector1.4.2 Verantwoording financiële middelen visserijbeleid1.4.3 Rijksmiddelen1.4.4 Europese middelen2 HET EUROPESE QUOTABELEID2.1 Totstandkoming TAC’s en quota2.1.1 Onderbouwing door Europese CommissieBescherming commerciële vissoortenHet biologisch minimumTabel 3. TAC’s voor 2007 bij biologisch minimum
en bij het voorzorgsniveauMeerjarenplan schol en tongNiet-commerciële vissoortenNog weinig aandacht voor ongewenste neveneffecten2.1.2 Besluitvorming door Raad van Ministers2.2 Resultaten van het quotabeleid2.3 Complicerende factoren2.3.1 Onzekerheidsmarges in wetenschappelijke gegevens2.3.2 Andere factoren2.3.3 Ongewenste bijvangstenOorzakenAanpak van het probleem2.4 Relatie met natuurbeleid2.4.1 (Inter)nationale afspraken over biodiversiteit
en duurzaamheidInternationaalEuropeesNationaal2.4.2 (Inter)nationale afspraken over waterInternationaalEuropeesNationaal2.4.3 Invloed aangrenzend beleid op visserijbeleidInhoudelijkAfstemming en samenwerking3 NALEVING EN HANDHAVING3.1 Comanagement: onderdeel van Nederlands visserijbeleidBeheergroepenDraagvlak, maar geen zelfcontrole3.2 Handhavingsbeleid3.2.1 Doel van het handhavingsbeleid3.2.2 Uitwerking handhavingsbeleid3.3 Handhavingsplicht3.3.1 Europese verplichtingen3.3.2 Nationale verplichtingen3.4 Handhavingscapaciteit3.4.1 Beoogd handhavings-/nalevingsniveau3.4.2 Beoordeling toereikendheid handhavingscapaciteit3.4.3 Oplossingen voor de toekomst4 INNOVATIEBELEID VOOR DE VISSERIJSECTOR4.1 ExperimentenOntwikkeling van het beleidOverzichtTabel 4. Innovaties en resultatenPulskor4.2 Taskforceprojecten4.3 Visserij Innovatie Platform4.4 Overige projecten5 SANERINGSBELEID VOOR DE VISSERIJSECTOR5.1 Ontwikkeling vlootcapaciteitMaximale vlootomvangSaneringsregelingen en voorwaardenResultaat saneringsrondesTabel 5. Resultaat saneringsrondes vanaf 19945.2 Effect sanering op economische duurzaamheidOnduidelijke doelenOnbekend effect van verhandelbare quotaBIJLAGE 1KERNBEPALINGEN VOOR HANDHAVING EN CONTROLEBIJLAGE 2HANDHAVINGSDOELSTELLING AID 2007BIJLAGE 3REGELGEVING SANERING KOTTERVISSERIJBIJLAGE 4 VISSERIJTECHNIEKENBIJLAGE 5ANDERE REKENKAMERS OVER VISSERIJBELEIDNational Audit Office (Verenigd Koninkrijk)Report by the controller and auditor general, HC 563 Session
2002–2003, 3 april 2002Office of the Auditor General of NorwayThe Office of the Auditor General’s study of the
management of fish resources. Document no. 3:13 (2003–2004)Europese RekenkamerSpeciaal Verslag nr.7/2007 over de controle-, inspectie-
en sanctiesystemen betreffende de voorschriften in verband met de instandhouding
van de communautaire visbestanden, vergezeld van de antwoorden van de Commissie.
Publicatieblad van de Europese Unie, 2007/C 317/01, 28 december 2007.BIJLAGE 6AANPAK EN METHODOLOGIEOnderzoeksmethodeBIJLAGE 7GEBRUIKTE BEGRIPPEN EN AFKORTINGENGEBRUIKTE BEGRIPPENGEBRUIKTE AFKORTINGENLITERATUURPublicatiesWet- en regelgeving (zie ook bijlagen 1 en 3)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31748Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 11,4 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 748Duurzame visserijnr. 2RAPPORTInhoudDeel I: Conclusies,
aanbevelingen en bestuurlijke reactie5   1Over dit onderzoek71.1De kottervisserij met boomkor7 1.2Het visserijbeleid9 1.2.1Europees visserijbeleid91.2.2Visserijbeleid in Nederland10 1.3Financieel belang10 1.4Doel en opzet van het onderzoek11   2Conclusies en aanbevelingen122.1Het Europese quotabeleid12 2.1.1Conclusie122.1.2Toelichting12 2.1.3Aanbevelingen162.2Naleving en handhaving17 2.2.1Conclusie172.2.2Toelichting17 2.2.3Aanbevelingen192.3Innovatiebeleid voor de visserijsector192.3.1Conclusie19 2.3.2Toelichting192.3.3Aanbevelingen21 2.4Saneringsbeleid voor de visserijsector21 2.4.1Conclusie212.4.2Toelichting22 2.4.3Aanbevelingen22   3Reactie bewindspersonen en nawoord Algemene Rekenkamer233.1Reactie van de minister233.1.1Hoofdconclusie23 3.1.2Quotabeleid233.1.3Naleving en handhaving24 3.1.4Innovatiebeleid voor de visserijsector26 3.1.5Saneringsbeleid voor de visserijsector26 3.2Nawoord Algemene Rekenkamer27Deel
II: Onderzoeksbevindingen29   1Inleiding311.1Onderzochte thema’s311.2Ecologische duurzaamheid in cijfers311.3Economische duurzaamheid in cijfers331.4Financieel belang visserij34 1.4.1Financieel belang van de visserijsector34 1.4.2Verantwoording financiële
middelen visserijbeleid341.4.3Rijksmiddelen35 1.4.4Europese middelen36   2Het Europese quotabeleid372.1Totstandkoming TAC’s en quota372.1.1Onderbouwing door Europese Commissie372.1.2Besluitvorming door Raad van
Ministers392.2Resultaten van het quotabeleid402.3Complicerende factoren41 2.3.1Onzekerheidsmarges in wetenschappelijke
gegevens41 2.3.2Andere factoren412.3.3Ongewenste bijvangsten42 2.4Relatie met natuurbeleid44 2.4.1(Inter)nationale afspraken over
biodiversiteit en duurzaamheid44 2.4.2(Inter)nationale afspraken over
water45 2.4.3Invloed aangrenzend beleid op
visserijbeleid46    3Naleving en handhaving483.1Comanagement: onderdeel van Nederlands
visserijbeleid48 3.2Handhavingsbeleid493.2.1Doel van het handhavingsbeleid493.2.2Uitwerking handhavingsbeleid493.3Handhavingsplicht50 3.3.1Europese verplichtingen50 3.3.2Nationale verplichtingen503.4Handhavingscapaciteit50 3.4.1Beoogd handhavings-/nalevingsniveau50 3.4.2Beoordeling toereikendheid handhavingscapaciteit513.4.3Oplossingen voor de toekomst52   4Innovatiebeleid voor de visserijsector534.1Experimenten53 4.2Taskforceprojecten554.3Visserij Innovatie Platform56 4.4Overige projecten56    5Saneringsbeleid voor de visserijsector585.1Ontwikkeling vlootcapaciteit585.2Effect sanering op economische
duurzaamheid59Bijlage 1Kernbepalingen voor handhaving en controle61   Bijlage 2Handhavingsdoelstelling AID 200762   Bijlage 3Regelgeving sanering kottervisserij63   Bijlage 4Visserijtechnieken64   Bijlage 5Andere rekenkamers over visserijbeleid66   Bijlage 6Aanpak en methodologie69   Bijlage 7Gebruikte begrippen en afkortingen70   Literatuur73DEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIE1 OVER DIT ONDERZOEKWereldwijd bestaat er bezorgdheid over de gevolgen van de intensieve visserij
op zee. Veel vissoorten worden ernstig overbevist. Daardoor komen steeds meer
vispopulaties onder het biologisch minimum; ze zijn niet meer in staat zich
in voldoende mate voort te planten.1 Dit betekent
een aantasting van de biodiversiteit2 en ecosystemen3 van de zee.De Europese Unie (EU) heeft in 1983 beleid geformuleerd om de overbevissing
in de Europese wateren tegen te gaan. Dat beleid is gericht op «duurzame
exploitatie» van het zeeleven, rekening houdend met zowel milieu als
economie. Nederland, één van de vijf belangrijkste visserijlanden
binnen de EU, is als EU-lidstaat gebonden aan dit gemeenschappelijk visserijbeleid.De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of Nederland erin slaagt dit beleid
gestalte te geven en te handhaven, en of de duurzaamheidsdoelen van het beleid
voor de Nederlandse zeevisserij worden gerealiseerd. Wij hebben ons daarbij
toegespitst op de zeevisserij met kotters die zijn uitgerust met een speciaal
type sleepnet, de zogenaamde boomkor (zie figuur 1 hierna).4In dit deel I bespreken we de conclusies en aanbevelingen waartoe het
onderzoek heeft geleid (hoofdstuk 2). Daaraan voorafgaand geven we enige inleidende
informatie over de boomkorvisserij, over het Europese en Nederlandse visserijbeleid,
over het financieel belang van de visserijsector en over doel en opzet van
het onderzoek (§ 1.1–1.4). De reacties op het onderzoek van
de bewindspersonen van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) en van Verkeer en Waterstaat (VenW)
bespreken we in hoofdstuk 3.Dit rapport telt tevens een deel II. Hierin bespreken we de onderliggende
bevindingen van het onderzoek. In bijlage 6 hebben wij een methodologische
verantwoording van het onderzoek opgenomen.1.1 De kottervisserij met boomkorDe Noordzeevisserijsector wordt op grond van het soort schip, het soort
vistuig en de plaats waar wordt gevist, onderverdeeld in zeevisserij met trawlers,
zeevisserij met kotters, kustvisserij met kotters, binnenvisserij en visteelt.
In dit onderzoek hebben we ons gericht op de zeevisserij en daarbinnen op
de kottervisserij die uitgerust is met de zogenaamde boomkor.Reden voor deze toespitsing is dat vooral in deze subsector van de visserij
problemen spelen als het gaat om de duurzaamheid van visbestanden, met name
bij de kabeljauw-, schol- en tongbestanden. Deze vissoorten dreigen te worden
overbevist en de vangst ervan gaat als gevolg van de boomkortechniek (zie
hieronder) gepaard met ongewenste neveneffecten, te weten bodemberoering en
ongewenste bijvangst die grotendeels dood overboord gaat (discards).5 We gaan hier in § 2.1.2
nader op in.De kottervisserij met de boomkor heeft het grootste aandeel in de kottervloot
en heeft binnen de hele visserijsector een aanzienlijk economisch belang;
ook dat heeft meegespeeld bij onze keuze om in te zoomen op deze subsector.Kenmerken van de boomkortechniekDe Nederlandse kottervissers vissen vooral op de Noordzee en aangrenzende
delen van de Noordoost-Atlantische Oceaan op platvis (schol en tong).
Platvis is een vissoort die dicht bij de zeebodem leeft; om die reden wordt
deze vis gevangen met een net (kor) dat aan een metalen balk (boom) vastzit,
waaraan kettingen zijn bevestigd die over de zeebodem gesleept worden: de
boomkor (zie figuur 1).Problemen met ecologische duurzaamheidDe visserij met boomkor heeft een grote impact op het leven in de zee.De massaliteit van de visvangst en grootschalige beroering van de zeebodem
brengen schade toe aan de visbestanden en aan de biodiversiteit (Planbureau
voor de Leefomgeving, 2008). Bij sommige soorten sterft zelfs meer dan 90%
van de exemplaren voortijdig door de boomkorkottervisserij.1 Het wegvangen van grote vissen leidt tot een afname van vispopulaties,
tot genetische verandering van vispopulaties en tot verschuivingen in de voedselketen
in zee. Een ander negatief effect is de vissterfte door bijvangsten. De boomkorvisserij
is, met andere woorden, niet ecologisch duurzaam (ibid.).Problemen met economische duurzaamheidHet teruglopen van de visbestanden in de zee heeft ook economische gevolgen
voor de boomkorvisserij (Smit & Buisman, 2007). De sector lijdt verlies
en de vloot krimpt. Sinds 1980 neemt de hoeveelheid aangelande vis, het aantal
schepen en het aantal arbeidsplaatsen gestaag af.Een groot deel van de huidige kottervloot is gebouwd in de jaren zeventig;
ook de visserijtechnologie is in die jaren ontwikkeld. Er is toen geïnvesteerd
in de boomkortechniek, die inmiddels niet duurzaam blijkt te zijn vanwege
de gevolgen die deze techniek heeft voor de zeebodem, en in een vloot die
vanwege afnemende vangstquota steeds kleiner moet worden.De laatste jaren heeft de sector bovendien te kampen met hoge brandstofprijzen.
Vergeleken met 2004 is de olieprijs meer dan verdubbeld.De opbrengst van gevangen vis per liter dieselolie is sinds het begin
van de jaren tachtig dan ook vrijwel gehalveerd.1.2 Het visserijbeleid1.2.1 Europees visserijbeleidDe EU heeft in 1983 het «gemeenschappelijk visserijbeleid»
geformuleerd. Dit beleid is vastgelegd in een basisverordening, die in 1992
en in 2002 door nieuwe verordeningen is vervangen.1
Omdat Europese verordeningen rechtstreeks van toepassing zijn in de lidstaten,
vormt het Europese visserijbeleid tevens de wettelijke basis voor het nationale
visserijbeleid van Nederland.Het doel van het gemeenschappelijk visserijbeleid is om «... te
zorgen voor een duurzame exploitatie van de levende aquatische hulpbronnen
en van de aquacultuur in de context van duurzame ontwikkeling, daarbij op
evenwichtige wijze rekening houdend met de milieu-, economische en sociale
aspecten».2 Het gemeenschappelijk visserijbeleid
van 2002 omvat de volgende onderdelen. 1. Instandhoudingsbeleid (quotabeleid)Het belangrijkste onderdeel van het beleid is gericht op instandhouding
van de commerciële visbestanden3 zoals tong,
schol, schelvis, haring, wijting en kabeljauw. Daartoe worden vangstbeperkende
maatregelen (vangstlimiet per vissoort) getroffen waarmee jonge vis de kans
wordt gegeven zich voort te planten. De lidstaten krijgen jaarlijks voor hun
vissers per vissoort een quotum toegewezen. Bij
het instandhoudingsbeleid horen tevens de zogenaamde «technische voorschriften»
die betrekking hebben op de uitrusting van de vloot, zoals (minimale) maaswijdten
en (maximale) motorvermogens. In 2002 zijn er voorstellen in het vooruitzicht
gesteld om de problematiek van bijvangst en teruggooi (discards) te beperken.2. Structuur- en vlootbeleidHet structuur- en vlootbeleid is erop gericht de visserijbedrijven in
staat te stellen hun uitrusting en hun organisatie aan te passen aan de teruglopende
visbestanden en aan de vraag in de markt. Daarnaast zijn er maatregelen om
de visserij-inspanning door een algehele vermindering van de communautaire
vloot in evenwicht te brengen met de beschikbare visbestanden.3. Handhavings- en controlebeleidHet handhavings- en controlebeleid is erop gericht dat de regels van het
gemeenschappelijk visserijbeleid worden nageleefd. De overheden van de lidstaten
zijn hiervoor verantwoordelijk. De voorgeschreven handhavingsmaatregelen moeten «doeltreffend,
afschrikkend en evenredig» zijn (Verordening 2371/2002, artikel 24).
Tot op zekere hoogte zijn de lidstaten vrij in hun aanpak van de controle.
Om echter tot een level playing field te komen
(een handhavingsniveau dat in alle lidstaten ongeveer gelijk is), coördineert
het Communautair Bureau voor Visserijcontrole de inspectie en controle door
de lidstaten.4. Marktbeleid en betrekkingenbeleidHet marktbeleid heeft tot doel een gemeenschappelijke marktordening voor
visserijproducten in stand te houden, en vraag en aanbod in evenwicht te houden.Het betrekkingenbeleid is erop gericht met landen buiten de EU visserijovereenkomsten
te sluiten en op internationaal niveau in regionale en internationale visserij-organisaties
te onderhandelen over instandhoudingsmaatregelen.In dit onderzoek zijn wij nagegaan hoe in Nederland de afgelopen jaren
invulling is gegeven aan de belangrijkste onderdelen van het gemeenschappelijk
visserijbeleid. Daarbij hebben wij ons geconcentreerd op het quotabeleid,
het saneringsbeleid en het innovatiebeleid. Voorts gaat dit onderzoek in op
de wijze waarop het Europese handhavingsbeleid in Nederland is ingevuld. Het
marktbeleid en het betrekkingenbeleid blijven in dit onderzoek buiten beschouwing.1.2.2 Visserijbeleid in NederlandHandhavingZoals gezegd vormt het Europese quotabeleid de basis van het Nederlandse
visserijbeleid. De handhaving van de visquota wordt in Nederland uitgevoerd
door de Algemene Inspectiedienst (AID) van het Ministerie van LNV.ComanagementEen specifiek kenmerk van het visserijbeleid in Nederland is het systeem
van comanagement door zogenaamde beheergroepen («Biesheuvel-groepen»).1 De meeste vissers zijn lid van een dergelijke beheergroep.Deze vissers brengen hun individuele vangstquotum onder bij de beheergroep
waartoe ze behoren, waarna de leden onderling quota kunnen huren en verhuren.
Ook tussen beheergroepen kunnen quota uitgewisseld worden. Op die manier kan
een visser de inzet van zijn schip in overeenstemming brengen met zijn quota.
Wie bijvoorbeeld meer tong heeft gevangen dan zijn quotum toestaat, kan quotum
overnemen (huren) van een visser die minder dan zijn quotum heeft gevangen.
Resultaat hiervan is dat de quota optimaal gebruikt worden.Een beheergroep moet wel aan enkele voorwaarden voldoen. Het Ministerie
van LNV beoordeelt of aan deze voorwaarden is voldaan en kent de beheergroep
na goedkeuring een groepscontingent toe.Nationaal visserijbeleidAanvullend op de uitvoering en handhaving van het Europese visserijbeleid
heeft Nederland ook nationaal beleid. Twee belangrijke elementen in dit beleid
zijn innovatie (stimulering van nieuwe, minder schadelijke en energiezuiniger
visserijmethoden) en sanering (vlootreductie om economische gevolgen van vangstbeperkingen
op te vangen). In § 2.3 en § 2.4 gaan we hier nader op
in.1.3 Financieel belangHet financiële belang van de Nederlandse visserij is in verhouding
tot het bruto binnenlands product gering te noemen. Het totale inkomen in
de vissector was in 2006 naar schatting € 644 miljoen. Dat is 0,12%
van het bruto binnenlands product over dat jaar, dat € 534,3 miljard
bedroeg.De uitgaven voor de visserij worden sinds 2006 verantwoord op artikel
21.14 «Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren»
van de begroting van het Ministerie van LNV.2
Daarnaast zijn er programma-uitgaven voor de uitvoering van het zeevisserijbeleid.
Deze worden sinds 2006 uitgesplitst naar uitgaven voor innovatie, onderzoek
en sanering. Een nadere specificatie van de programma-uitgaven
voor de uitvoering van het zeevisserijbeleid is niet in de LNV-begroting en
-verantwoording opgenomen.Sinds de Voorjaarsnota 2008 (Financiën,
2008) heeft het kabinet voor de periode 2007 tot en met 2012 circa € 98
miljoen beschikbaar voor de gehele Nederlandse visserij.1 De kosten van handhaving van visserijregelgeving door de AID komen
daar nog bij. Deze bedragen per jaar circa € 6 miljoen, dat is dus
over de gehele periode circa € 36 miljoen.In de periode 2000–2006 heeft het Ministerie van LNV vanuit de EU € 38,1
miljoen ontvangen voor visserijbeleid en het kan voor de periode 2007–2013
rekenen op een EU-bijdrage van € 48 miljoen.21.4 Doel en opzet van het onderzoekDe schade die de laatste decennia door de visserij wordt toegebracht aan
de biodiversiteit en de ecosystemen van de Europese wateren en de zwakke economische
positie van de kottervissers maken duidelijk dat de ecologische en economische
duurzaamheidsdoelen van het Europese visserijbeleid sinds 1983, niet worden
gerealiseerd.Met dit onderzoek willen wij aan de hand van de Nederlandse boomkorvisserij
op de Noordzee inzicht geven in de oorzaken van deze stagnerende ambities.
Ook willen we aanbevelingen doen voor verbetering van het beleid en de nationale
uitvoering daarvan.Ons onderzoek valt uiteen in vier onderdelen.Om te beginnen hebben we de effectiviteit van het Europese
quotabeleid beoordeeld. Welke resultaten zijn hiermee behaald als
het gaat om duurzaamheid? Welke factoren verklaren het uitblijven van succes?Vervolgens hebben we de handhaving van het Europese
visserijbeleid in Nederland onderzocht. Voldoet de handhaving aan
de Europese normen? Is er kennis beschikbaar over het nalevingsniveau?Tot slot hebben we twee aspecten onderzocht die specifiek zijn voor het
visserijbeleid zoals dit in Nederland wordt vormgegeven: het innovatiebeleid en het saneringsbeleid.Het innovatiebeleid, gericht op de ontwikkeling en stimulering van methoden
en technieken die de visserij zowel ecologisch als economisch duurzamer maken,
is nog maar recent ingezet. Wij kunnen daarom nog niet beoordelen of de doelen
van dit beleid voor 2013 gehaald gaan worden en in welke mate de ingezette
instrumenten werken. Wel hebben we de tot nu toe ontwikkelde initiatieven
geïnventariseerd.Bij het saneringsbeleid, dat tot doel heeft de omvang van de vissersvloot
af te stemmen op de beschikbare quota, hebben we wél naar de effectiviteit
gekeken. Wat is het resultaat van de doorgevoerde saneringen? Is het beleid
gebaseerd op een gedegen analyse van de optimale vlootomvang, gegeven de vangstbeperkende
maatregelen die de visbestanden en de natuur moeten beschermen?2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGENDe hoofdconclusie uit ons onderzoek luidt dat het Nederlandse visserijbeleid
vanuit ecologisch oogpunt niet streng genoeg is om de ambities gericht op
betere bescherming van de visstand en de biodiversiteit in de Noordzee te
kunnen waarmaken. Bij de beleidskeuzes die in de praktijk worden gemaakt,
hebben economische belangen de overhand. Zowel de economische positie van
de visserijsector als de ecologische situatie in de Noordzee verslechteren
daardoor.Wij baseren deze hoofdconclusie op enkele deelconclusies, die wij in de
onderstaande paragrafen bespreken en toelichten.2.1 Het Europese quotabeleid2.1.1 ConclusieHet quotabeleid van de EU is uitsluitend gericht op de instandhouding
van commerciële vissoorten en houdt geen rekening met ongewenste neveneffecten
op het ecosysteem in de Noordzee.Maar ook voor de commerciële vissoorten heeft het quotabeleid in
de praktijk niet het beoogde effect. Door de druk van de visserijbelangen
komen de vangsten hoger uit dan goed is voor de duurzaamheid van deze visbestanden.
Daar komt bij dat buiten de quotaregeling om grote hoeveelheden vis als «ongewenste
bijvangst» (discards) dood terug in zee worden gegooid. Maatregelen
om dit probleem aan te pakken, komen niet van de grond.Oplossingen voor de problemen blijven onder meer uit doordat visserijbeleid
en natuurbeleid zowel op Europees als op Nederlands niveau gescheiden werelden
zijn. Daar begint wel verandering in te komen.2.1.2 ToelichtingQuotabeleid uitsluitend gericht op commerciële vissoortenHet Europese quotabeleid is uitsluitend gericht op de instandhouding van
de commerciële vissoorten, i.e. de vissoorten die op de markt worden
gebracht voor menselijke consumptie. De wetenschappelijke adviezen die de
Europese Commissie gebruikt als basis voor de vaststelling van de jaarlijkse
quota (zie hierna) beperken zich dan ook tot de commerciële visbestanden
en geven geen informatie over de mogelijke effecten van de visvangst op het
ecosysteem.Door deze eenzijdige gerichtheid op commerciële vissoorten houdt
het quotabeleid geen rekening met ongewenste neveneffecten. Het wegvangen
van bepaalde vissoorten kan een verstoring betekenen voor de voedselketen,
waardoor weer andere soorten bedreigd worden of juist teveel in omvang toenemen.
Dit effect op het ecosysteem heeft niet alleen zijn weerslag op vissen, maar
ook op andere diersoorten, zowel in zee (bruinvissen) als boven zee (vogels).In 2002 is het belang van het ecosysteem als zodanig voor het eerst beschreven
bij de herziening van het visserijbeleid van de EU. In de nieuwe verordening1 heeft de Raad van Ministers mogelijkheden opgenomen
om extra maatregelen te treffen wanneer de instandhouding van de hulpbronnen
of van het mariene ecosysteem als gevolg van visserijactiviteiten ernstig
wordt bedreigd.Overigens bestaat er grote onzekerheid over de werkelijke omvang van de
visbestanden in de Europese zeeën. Het wetenschappelijk advies dat de
Europese Commissie jaarlijks inwint bij de Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee (International Council for the Exploration of
the Sea, ICES) geeft geen scherp beeld van de visstand; er wordt een onzekerheidsmarge
gehanteerd van ongeveer 30 tot 40% naar boven én beneden. Deze
grote marge maakt de toepassing van het advies volgens de Europese Commissie
in de praktijk lastig.Invloed van economische belangen op vangstbeperkingenDe EU legt jaarlijks de toegestane vangsthoeveelheden (total allowable catches oftewel TAC’s) voor commerciële
vissoorten vast en deze worden in de vorm van quota over de EU-lidstaten plus
Noorwegen verdeeld.De Europese Commissie doet ieder jaar (op basis van de ICES-adviezen)
een voorstel voor de hoogte van de TAC’s en de verdeling van quota over
de lidstaten. Het Europees Parlement brengt advies uit over het voorstel.
De Raad van Ministers van Landbouw en Visserij neemt de definitieve beslissing,
na onderhandelingen over het commissievoorstel tussen de lidstaten en na weging
van het advies van het Europese Parlement.In deze onderhandelingen voeren economische argumenten de boventoon. Elke
lidstaat wil een zo goed mogelijk resultaat voor de eigen visserijsector bereiken.
Daarbij speelt de lobby van de visserijsector een rol, zeker in grote visserijlanden.
Het effect is dat de TAC’s doorgaans hoger uitkomen dan in het oorspronkelijke
voorstel van de Commissie, soms ook hoger dan passend bij de instandhouding
van het zogenoemde «voorzorgsniveau». Dat is een door de Europese
Commissie vastgestelde norm waar het paaibestand van een vissoort (de hoeveelheid
volwassen vissen die zich kunnen voortplanten) boven dient te blijven om te
voorkomen dat de vissoort onder het biologisch minimum komt. Onder dat minimum
kan de soort zich niet meer in voldoende mate voortplanten (zie ook tabel
1).De conclusie is dat de vangstbeperkingen in Europa hoofdzakelijk op basis
van economische belangen voor de korte termijn worden vastgesteld en niet
op basis van ecologische belangen noch op basis van economische belangen voor
de lange termijn (op de lange termijn is overbevissing immers ook vanuit economisch
oogpunt nadelig).Dat het economische kortetermijnbelang de overhand heeft blijkt eens te
meer uit het feit dat er een regeling is die bepaalt dat de TAC’s jaarlijks
met niet meer dan 15% mogen stijgen of dalen. Daarmee moet worden voorkomen
dat de visserijsector te grote verschillen in de quota moet opvangen en in
grote financiële problemen komt. Deze regel geldt ook wanneer een vissoort
onder het voorzorgsniveau of zelfs onder het biologisch minimum dreigt te
komen en ICES op grond daarvan een veel lagere TAC adviseert. De Raad van
Ministers accepteert daarmee een risico voor bepaalde vissoorten ten behoeve
van belangen van de visserijsector op de korte termijn.Overschrijding van normenIn de praktijk blijkt dat, als gevolg van de hiervoor beschreven onderhandelingsprocessen
en economische lobby’s, de doelstelling om door middel van vangstbeperkingen
de visbestanden minimaal op het voorzorgsniveau te houden, niet altijd wordt
gehaald. Er worden voor sommige vissoorten zelfs TAC’s vastgesteld waarmee
de bestanden onder de grens van het biologisch minimum terechtkomen.Het effect van deze overschrijdingen van de normen wordt door de Europese
Commissie jaarlijks geanalyseerd. In 2006 concludeerde de Commissie dat veel
bestanden zich onder de veilige biologische grenzen bevonden, werden over-geëxploiteerd,
of te weinig volwassen exemplaren telden. Dit slechte resultaat was volgens
de Commissie grotendeels toe te schrijven aan de jaarlijkse vangstlimieten,
die hoger uitkwamen dan de voorstellen uit het wetenschappelijke
advies. Het probleem werd volgens de Commissie nog verergerd door de slechte
naleving van regels (Europese Commissie, 2006).In 2007 meldde de Commissie in haar jaarlijkse beleidsverklaring opnieuw
dat de TAC’s aanzienlijk hoger lagen dan de aanbevelingen van de wetenschap
(gemiddeld 42 tot 57%) (Europese Commissie, 2007b).De Commissie constateerde dat 88% van de visbestanden in de EU
worden overbevist (wereldwijd is dat 25%), waarmee de algemene situatie
sinds 2003 niet is verbeterd.Nieuwe norm: «maximum sustainable yield»De norm dat visbestanden minimaal op het voorzorgsniveau moeten worden
gehouden, zal in 2015 worden aangescherpt. Dan zal de maximum sustainable yield (MSY), de maximaal duurzame opbrengst,
als norm gaan gelden. Dit is besloten tijdens de wereldwijde conferentie over
duurzame ontwikkeling in Johannesburg in 2002.De nieuwe norm is gebaseerd op een ander principe dan het voorzorgsbeginsel.
Terwijl het voorzorgsniveau erop gericht is om te voorkomen dat vissoorten «instorten»
(i.e. er voor de visserij te weinig vissen overblijven om te vangen), bepaalt
bij MSY het principe van duurzaamheid in termen van zowel biologische, als
sociale, economische, en milieu-gevolgen hoeveel vis er van een bepaalde soort
gevangen kan worden. MSY is een toekomstgerichte norm, gericht op een gezond,
stabiel visbestand voor de lange termijn. Om dit MSY-niveau te bereiken worden
meerjarenplannen opgesteld. Het voorzorgsniveau daarentegen is een veiligheidsmarge
die moet voorkomen dat bestanden onder het biologisch minimum terechtkomen,
zodat er niet meer op gevist kan worden. Deze norm is steeds een reactie op
de bestaande situatie, die elk jaar weer anders kan zijn, en is niet gericht
op stabiliteit voor de langere termijn.Er zijn dus, samengevat, drie normen om te bepalen hoe groot visbestanden
minstens moeten zijn; zie tabel 1.Tabel 1. Normen voor een minimale omvang van visbestandenMSY-niveauMoet na 2015 algemeen als enige norm ingevoerd zijnVoorzorgsniveauWordt nu gehanteerd door de Europese Commissie, is strenger dan
het biologisch minimum Biologisch minimumWetenschappelijke
norm die aangeeft wanneer bestanden in gevaar komenDe MSY-norm wordt in Europa om te beginnen toegepast op de schol- en tongbestanden
in de Noordzee. Vanaf 2008 moeten de quota voor schol en tong met 10%
per jaar dalen, totdat deze soorten zich binnen veilige biologische grenzen
bevinden. Wanneer de situatie stabiel is kunnen schol en tong worden bevist
op basis van het beginsel van de maximale duurzame opbrengst (MSY) en in overeenstemming
met duurzame biologische, economische, milieu- en sociale voorwaarden (Verordening
676/2007).Ongewenste bijvangstenHet probleem van de overbevissing wordt aanzienlijk verergerd door een
bijkomend verschijnsel: vangst die in grote hoeveelheden op zee (meestal al
dood) wordt teruggegooid, omdat ze niet van de gewenste soort of maat blijkt
te zijn. Dit zogenoemde «discards»-probleem staat al decennia
op de agenda van de EU, maar een effectieve aanpak is er nog niet.1Een deel van het discardsprobleem wordt veroorzaakt door het gehanteerde
quotasysteem. Als er boven een quotum wordt gevangen, mag het teveel niet
worden aangeland. Daarom wordt die vangst overboord gegooid. Gemiddeld is
ruim 90% van de vis dan al dood (Van Overzee et al., 2007). In de Nederlandse
situatie komen vangsten regelmatig boven het quotum uit, doordat schol en
tong niet apart binnengehaald kunnen worden. Vissers zien zich genoodzaakt
om één van beide vissoorten overboord te gooien zodra het quotum
van die soort is bereikt, maar er nog wel op de andere soort gevist mag worden.1Het discardsprobleem is echter niet alleen te wijten aan het quotasysteem.
Ook vis die commercieel niet interessant is en ondermaatse vis die niet aangeland
mag worden (vooral jonge schol bij de visserij op tong) wordt op grote schaal
dood overboord gegooid.Een bijzondere vorm van discards is daarnaast het «highgraden». Daarvan is sprake als een visser tijdens
een vaart een betere vangst kan doen, bijvoorbeeld grotere exemplaren met
een betere marktwaarde, en de eerdere vangst alsnog dood overboord gooit.Over de vraag hoe groot de vissterfte als gevolg van het overboord gooien
van gevangen vis is, verschillen de meningen. Zeker is dat het om aanzienlijke
percentages van de totale visvangst gaat.In de periode 2002–2005 hebben onderzoekers van IMARES bij de boomkorvisserij
vastgesteld dat van de totale hoeveelheid gevangen vis 52 tot 62% op
zee overboord was gezet. Voor 9% bestonden die discards uit niet-commerciële
vissoorten en voor 91% uit commerciële vissoorten, vooral ondermaatse
schar en schol (Van Overzee et al., 2007; zie figuur 2). Volgens het Productschap
Vis blijkt uit de wekelijkse bemonstering op ongeveer 25 vissersschepen dat
ongeveer 30% van alle schol die wordt gevangen, vervolgens overboord
wordt gezet.2Teruggooien is niet alleen een verspilling van vis, het vertroebelt tevens
de nauwgezetheid van de wetenschappelijke gegevens over de visstand. De wetenschap
baseert zich immers hoofdzakelijk op cijfers over de hoeveelheden gevangen
vis die daadwerkelijk zijn aangeland. Inmiddels worden sinds 2004 scholdiscards
meegewogen in de bestandsschattingen.Ondanks de wereldwijde aandacht voor duurzaamheid bestaat er in de EU
en in Nederland nog geen beleid om ongewenste vangsten (discards) te verminderen
of te voorkomen, ook al zijn er wel oplossingen mogelijk. Noorwegen bijvoorbeeld
heeft een eigen beleid ontwikkeld om een deel van het probleem op te lossen.1Noorse aanpak van het discardsprobleem De Noorse wet verbiedt het om bijvangsten
van de commerciële vissoorten die (bijna) dood zijn, overboord te gooien.
Dat geldt ook voor niet-commerciële vissoorten, zolang ze voor consumptie
geschikt zijn. Deze bijvangsten moeten aangeland worden, ook al komen ze boven
de quota uit of zijn ze illegaal. Bijvangsten die wel levensvatbaar zijn,
moeten overboord worden gegooid. De opbrengsten van de aangelande
bijvangst gaan naar de visverkopende organisaties, private organisaties die
ook publieke taken uitoefenen (controle). Deze organi- saties zijn in handen
van de vissers, zodat de opbrengsten van de bijvangst indirect weer ten goede
komen aan de vissers zelf. De visser die een bijvangst aanlandt, wordt door
de verkooporganisatie gecompenseerd voor de kosten van de aanlanding en krijgt
geen boete. Maar hij krijgt evenmin een vergoeding voor de vis. Allerlei flanke-
rende regelingen moeten voorkomen dat een visser het als profijtelijk ervaart
om boven de quota te vissen.Geen afstemming tussen natuurbeleid en visserijbeleidIn de EU zijn het visserijbeleid aan de ene kant en duurzaamheids-, natuur-
en waterbeleid aan de andere kant, gescheiden beleidsterreinen en wordt er
tussen de betrokken directoraten-generaal weinig onderling afgestemd. De Europese
Kaderrichtlijn mariene strategie heeft geen betrekking op het visserijbeleid,
ook al is het doel te komen tot een integrale aanpak.Ook in Nederland is sprake van een scheiding tussen het visserijbeleid
en de aangrenzende beleidsterreinen, al is er sinds 2007 binnen het Ministerie
van LNV sprake van meer samenwerking tussen de organisatieonderdelen die zich
bezighouden met het natuur- en biodiversiteitsbeleid respectievelijk het visserijbeleid.In Nederlandse beleidsnota’s als Duurzame Daadkracht (VROM, 2003) en het Integraal Beheerplan Noordzee
2015 (IBN 2015)(VenW et al., 2005) worden de eisen in verband met
natuur, duurzaamheid en biodiversiteit wel van belang geacht voor het visserijbeleid.
Deze beleidsnota’s zijn voortgekomen uit mondiale afspraken die binnen
de Verenigde Naties zijn gemaakt (Rio de Janeiro in 1992 en Johannesburg in
2002). Het visserijbeleid zal moeten gaan voldoen aan de eisen op het terrein
van natuur, duurzaamheid en biodiversiteit. Enkele doelen van het Nederlandse
beleid, zoals het terugbrengen van ongewenste bijvangsten met 50%,
het aanwijzen van beschermde gebieden in zee en het reduceren van het aantal
boomkorren met 40%, sluiten hierbij aan.2.1.3 AanbevelingenUit ons onderzoek blijkt dat de bescherming van de ecologische duurzaamheid
van de visserij voor verbetering vatbaar is, zowel in EU-verband als in Nederland.
Wij leggen de bewindspersonen van LNV, VROM en VenW daarom de volgende aanbevelingen
voor.• De minister van LNV zou de invoering van MSY-doelstellingen in
het Europese visserijbeleid krachtig moeten ondersteunen, niet alleen voor «Nederlandse»
vissoorten, waarbij het MSY-principe al wordt toegepast, maar ook voor vissoorten
waar Nederland geen direct visserijbelang in heeft. Doordat de MSY-aanpak
werkt met meerjarenplannen, wordt het beleid minder afhankelijk van de jaarlijkse
quotaonderhandelingen, die gedomineerd worden door nationale economische belangen
voor de korte termijn.• Voor de langere termijn raden wij de minister van LNV aan om nu
al actief te gaan werken aan een visie op en een strategie voor de toekomstige
herziening van het Europese visserijbeleid, vergelijkbaar met de huidige «health
check» van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. In deze visievorming
zouden de beleidsterreinen van natuur en visserij tegelijkertijd bediend moeten
worden, zodat beide werelden in het herziene beleid worden betrokken.• Wij bevelen de bewindspersonen van LNV, van VROM en van VenW aan
om op Europees niveau aan te dringen op onderlinge afstemming van visserijbeleid,
natuurbeleid en waterbeleid, zodat van meet af aan de verschillende belangen
duidelijk tegen elkaar afgewogen worden.• Wij bevelen de bewindspersonen aan om op nationale schaal maatregelen
te nemen ter bescherming van de biodiversiteit in de Noordzee. Daarbij moeten
de zojuist genoemde beleidsterreinen beter op elkaar worden afgestemd dan
tot nu toe gebeurt.• Nederland wil in 2013 de ongewenste bijvangst ten opzichte van
2007 met 50% verminderd hebben. Gezien de omvang van het discardsprobleem
vinden wij dat de minister van LNV deze doelstelling prioriteit in het visserijbeleid
moet geven en de voortgang goed moet bewaken. Wij bevelen de minister van
LNV aan om innovatie van de visserij gericht op vermindering van ongewenste
bijvangst krachtig te stimuleren, maar ook om aanpassing van de regelgeving
in de richting van de Noorse regelgeving te overwegen en dit punt op Europees
niveau in te brengen.2.2 Naleving en handhaving2.2.1 ConclusieDe controle en handhaving van de wettelijke regels voor de visserij staan
in Nederland onder druk. Zonder strenge handhaving zijn er voor vissers veel
mogelijkheden om de regels te ontduiken. Het systeem van comanagement biedt
onvoldoende tegenwicht. De door het Ministerie van LNV ingezette handhavingscapaciteit
voldoet formeel aan de EU-regelgeving, maar is niet genoeg om te kunnen voldoen
aan de onderlinge werkafspraken tussen de inspecties van de lidstaten en het
Europese controlebureau voor de visserij. Het beoogde nalevingsniveau is niet
vastgelegd en daardoor heeft het ministerie geen criterium om de toereikendheid
van de beschikbaar gestelde handhavingscapaciteit te beoordelen.2.2.2 ToelichtingTaken AID op het gebied van de visserijDe handhavende taken van de AID op het gebied van de visserij richten
zich op de naleving van verscheidene regels. De inspectiedienst houdt in de
gaten of er niet wordt gevist door vissers die daartoe niet gerechtigd zijn,
of vissers hun toegekende visrechten niet te buiten gaan, of vissers niet
vissen buiten de gebieden waartoe zij toegang hebben, of vissers de technische
visstandbeschermende maatregelen (zoals het gebruik van de juiste
netvoorzieningen) wel naleven en of vissers overladingen naar waarheid in
de vangstregistratie opnemen.De afgelopen jaren heeft de AID gemiddeld 6% van alle aanlandingen
en wordt ieder vissersvaartuig drie tot vier keer per jaar op zee gecontroleerd.
De Europese Commissie hanteert echter op basis van afspraken tussen de betrokken
inspecties als maatstaf dat ieder vissersvaartuig zes keer per jaar moet worden
gecontroleerd. Ook uit de risicoanalyse van de AID blijkt dat dit minimumaantal
controles noodzakelijk is.Mogelijkheden tot ontduikingHet huidige handhavingsbeleid en comanagement hebben volgens het Ministerie
van LNV een positief effect op het nalevingsgedrag van de vissers. Uit de
risicoanalyses van de AID komt echter naar voren dat de vissers op vrijwel
alle terreinen van de zeevisserij geneigd zijn de regels te overtreden. De
grote economische druk waaronder de sector te lijden heeft, speelt hierbij
volgens de AID een rol: de hoeveelheid vis die mag worden aangeland is de
afgelopen jaren met meer dan 50% gekrompen, en de brandstofprijzen
zijn sterk gestegen. Vissers zoeken naar manieren om onder de beperkingen
uit te komen.Bepaalde voorschriften, zoals het gebruik van de juiste netvoorzieningen,
zijn alleen op zee te controleren en dat is in de praktijk erg lastig. Niet
alleen de grootte van het gebied (de Noordzee) bemoeilijkt de controles, maar
ook het feit dat vissers beschikken over moderne apparatuur, waardoor het
controleschip van de AID de vissersschepen bijna niet ongezien kan benaderen.Handhaving is volgens het Ministerie van LNV ook lastig door de complexiteit
van het beleid. Er komen in de loop der tijd wel voortdurend regels bij waaraan
vissers moeten voldoen, maar er vervallen nooit regels. Sommige regels zijn
bovendien niet goed uit te leggen c.q. overbodig, aldus onze gesprekspartners
bij LNV.De AID acht het nalevingsniveau niettemin «bevredigend», dankzij
een constante controledruk bij de aanlandingen en op zee. Het Ministerie van
LNV zegt hierover evenwel geen harde uitspraken te kunnen doen.Invloed comanagement beperktIn theorie zou het systeem van comanagement de naleving van de regels
door de vissers moeten bevorderen. Vissers die zijn aangesloten bij een beheergroep
sluiten namelijk onderling privaatrechtelijke overeenkomsten waarin ze zich
onder meer verplichten om de vangstbeperkingen na te leven. In de praktijk
voeren de beheergroepen echter geen vangstcontroles uit bij hun leden. Deze
controles worden dus alleen uitgevoerd door de AID, die de aanlandingen inspecteert.
Alleen de controles op het motorvermogen worden uitgevoerd door de beheergroepen,
die hiervoor technische expertise inhuren. De AID controleert dit steekproefsgewijs.Standpunt LNV over handhavingscapaciteitHet Ministerie van LNV hanteert een formeel standpunt bij de beoordeling
van de in te zetten controlecapaciteit. Het departement geeft aan dat de EU-regelgeving
op dit punt geen kwantitatieve normen stelt die
eventueel tot sanctionering kunnen leiden.Dit is op zichzelf juist. Er zijn echter op EU-niveau wel werkafspraken
tussen de inspecties van de lidstaten en het Europese controlebureau voor
de visserij. Deze afspraken zijn van belang voor het tot stand brengen van
een level playing-field. De AID beschikt over
onvoldoende capaciteit om deze afspraken na te komen.De EU-regelgeving stelt bovendien wel kwalitatieve eisen aan de controlemaatregelen in de lidstaten: deze moeten doeltreffend,
afschrikwekkend en evenredig zijn. Om te kunnen beoordelen of
de handhavingscapaciteit voldoende is voor een aantoonbaar doeltreffende,
afschrikwekkende en evenredige handhaving, zal het ministerie naar ons oordeel
een beoogd nalevingsniveau moeten vaststellen
(Algemene Rekenkamer, 2005a; 2008).Beoogd nalevingsniveau: nodig om gericht
prioriteiten te kunnen stellen Omdat een handhaver vrijwel nooit voldoende
personeel en middelen heeft om alle door de wetgever opgedragen taken volledig
uit te voeren, moet hij prioriteiten stellen. Het gevolg van deze prioriteitstelling
kan zijn dat hij bewust kiest voor een niveau van handhaving waarmee een nalevingsniveau
van 100% niet gehaald zal kunnen worden. Indien handhavers van die
100%-naleving afwijken moeten zij, met instemming van de verantwoordelijke
minister, expliciet maken welk nalevingsniveau dan wél beoogd wordt
en welke argumenten daarvoor zijn.2.2.3 AanbevelingenOm de gesignaleerde problemen rond de naleving en handhaving op te lossen
bevelen wij het volgende aan:• De minister van LNV zou het beoogde nalevingsniveau voor de visserijsector
duidelijk moeten vastleggen, zodat de beoogde naleving en de in te zetten
handhavingscapaciteit in samenhang kunnen worden bezien. De besluitvorming
over de inzet van capaciteit kan daarmee transparanter worden.• Ook zou de minister van LNV moeten bevorderen dat het beoogde nalevingsniveau –
in samenspraak met de betrokken lidstaten en het Europese controlebureau voor
de visserij (Community Fisheries Control Agency) – wordt verankerd in
de Europese visserijverordeningen, teneinde voor alle Europese vissers een
eerlijke concurrentiepositie (level playing field)
te bewerkstelligen.• Tot slot adviseren wij de minister van LNV om in EU-verband de
mogelijkheden van vereenvoudiging van de wettelijke regels voor de visserij
te onderzoeken om daarmee de nalevingsbereidheid van de vissers te vergroten.2.3 Innovatiebeleid voor de visserijsector2.3.1 ConclusieInnovaties in de visserijmethoden zouden de schadelijke effecten van de
Noordzeevisserij kunnen verminderen. Hoewel de problemen én de oplossingen
al jaren bekend zijn, komt in de boomkorvisserij het innovatiebeleid pas sinds
2007 op gang, mede ingegeven door de stijgende brandstofprijzen. Tot 2007
was innovatie kleinschalig, experimenteel en voor de vissers vrijblijvend.De huidige doelen zijn: 40% van de boomkorvissers laten overstappen
op andere vismethoden (die overigens nog niet allemaal zijn toegestaan op
grond van de EU-regels) en halvering van onbedoelde bijvangst.Omdat het innovatiebeleid nog maar recent is ingezet, kunnen wij nog niet
beoordelen of de doelen voor 2013 gehaald gaan worden en of de ingezette instrumenten
werken.2.3.2 ToelichtingInnovatiebeleid erg traag op gangDe negatieve effecten van de boomkorvisserij voor de zeebodem en het probleem van de discards zijn al vele jaren bekend; de problemen zijn
in 1993 expliciet door het Ministerie van LNV gesignaleerd (LNV, 1993). Het
gebruik van de boomkor is bij uitstek een Nederlands probleem, omdat de Nederlandse
kottervissers gespecialiseerd zijn in platvis (schol en tong), vissoorten
die alleen met sleepnetten gevangen kunnen worden.Het voornemen van LNV was om vanaf 1993 «intensief onderzoek»
te doen naar beperking van de effecten van de boomkorvisserij en naar «selectievere
vismethoden» die de onbedoelde bijvangsten zouden kunnen verminderen.
In beide opzichten vormde de pulskor de belangrijkste
vernieuwing waarop de aandacht wat LNV betreft moest worden gericht. De pulskortechniek,
waarbij elektropulsen (stroomstootjes) in plaats van zware kettingen worden
gebruikt, leidt tot minder bodemberoering, grotere vangstselectiviteit en
grotere energie-efficiency dan de boomkortechniek.Het heeft tien jaar geduurd voordat er daadwerkelijk geld werd vrijgemaakt
voor onderzoek naar innovaties. In de begroting van LNV komt deze post in
de jaren vanaf 2003 incidenteel als post voor. De uitgaven waren bestemd
voor onderzoek naar de pulskor. In 2007 heeft het ministerie een langetermijnstrategie
vastgesteld. Als doel werd hierin geformuleerd om in 2013 40% van de
boomkorren vervangen te hebben door andere vismethoden en de onbedoelde bijvangst
(discards) gehalveerd te hebben. De beleidsinstrumenten die het ministerie
hiervoor inzet zijn ondersteunend van aard: onderzoek, innovatiesubsidieregelingen,
ontwikkeling en verspreiding van kennis over duurzamere vangsttechnieken en
over verbetering van energie-efficiëntie.We kunnen vaststellen dat de onderkenning van de negatieve effecten van
de boomkorvisserij pas betrekkelijk recent heeft geleid tot onderzoek.ExperimentenTot het jaar 2007 heeft innovatie in de kottervisserij op kleine schaal
plaatsgevonden, in de vorm van experimenten waaraan vissers op vrijwillige
basis konden deelnemen.Met de pulskor, die ruim tien jaar in ontwikkeling is, werd in 2004 en
2005 een praktijkproef uitgevoerd. Het resultaat was succesvol: er was minder
bodemberoering en minder bijvangst, de kwaliteit van de vis was aanzienlijk
beter dan conventioneel gevangen vis en het brandstofverbruik was ongeveer
40% lager dan gebruikelijk. Als een vervolgproject voer in 2006 en
2007 één kotter met de pulskor op de Noordzee. In 2008 heeft
het Ministerie van LNV een investeringsregeling opengesteld voor overschakeling
van vijf vaartuigen op de pulskor.Veel kottervissers willen de pulskor echter niet gebruiken, omdat er met
deze techniek minder vis gevangen zou kunnen worden. Bovendien zijn de meeste
vissers van mening dat de schade aan de bodem door de boomkor niet groot is.Stijgende brandstofprijzen: impulsSinds 2006 is er een kentering waarneembaar in de negatieve houding van
vissers tegenover de pulskor. Oorzaak zijn de sterk stijgende brandstofprijzen.
Daardoor zijn nieuwe visserijmethoden die zuiniger met energie zijn, aantrekkelijk
aan het worden voor de visserij. Het nadeel van een geringere vangstcapaciteit
wordt steeds meer gecompenseerd door lagere uitgaven aan brandstof. Een bijkomend
voordeel is een vermindering van CO2-uitstoot.Er zijn inmiddels ook initiatieven waarbij vanuit de visserijsector en
maatschappelijke organisaties samenwerkingsverbanden worden gevormd om duurzame
en innovatieve visserij te ontwikkelen. In veel gevallen blijken de vissers
sneller over te halen om te experimenteren met nieuwe, minder schadelijke
technieken wanneer de overheid het mogelijke omzetverlies financieel compenseert.Beperkingen vanuit EUVooralsnog staat de EU niet toe om te vissen met de pulskor, omdat er
vanuit het Europese natuurbeschermingsbeleid nog vragen bestaan over mogelijke
nadelige effecten van de elektropuls op onder meer haaien, roggen en het leven
op de zeebodem.1 Dat vormt op dit moment een
belemmering voor het op grote schaal invoeren van de pulskor ter vervanging
van de boomkor. Ontheffing is gegeven voor toepassing van de pulskor door
5% van de vloot. Met het aantal van vijf vaartuigen is dit maximum
bereikt. Medio 2008 bedroeg het totaal aantal grote kotters 77.De EU bemoeit zich overigens niet inhoudelijk met het innovatiebeleid
op visserijgebied. Wel bepaalt de EU de juridische kaders en stelt zij financiële
middelen beschikbaar.2.3.3 AanbevelingenHet Ministerie van LNV heeft met een eigen innovatiebeleid gekozen voor
een (mede)verantwoordelijkheid voor een minder schadelijke manier van vissen.
Of de doelen van 50% minder discards en 40% innovatieve vismethoden
in 2013 gehaald kunnen worden, wordt niet onderbouwd in de plannen. Daarom
doen wij de volgende aanbeveling:• De minister van LNV zou de haalbaarheid van het doel om te komen
tot 50% minder discards en 40% innovatieve vismethoden moeten
onderbouwen en daarbij moeten aangeven met welke concrete maatregelen dit
doel gerealiseerd zal gaan worden. In dit verband raden wij de minister ook
aan om goed te onderzoeken of de pulskor een duurzaam alternatief is.2.4 Saneringsbeleid voor de visserijsector2.4.1 ConclusieDe minister van LNV wil de Nederlandse kottervloot in omvang reduceren
om de vangstcapaciteit in overeenstemming te brengen met de dalende quota
voor schol en tong. De bedoeling is om door middel van flankerend (vlootsanerings-)beleid
de visserijsector in afgeslankte vorm economisch levensvatbaar te houden.Sinds 1994 is de kottervloot is in omvang afgenomen, maar bij de effectiviteit
van deze saneringen zijn vraagtekens te plaatsen. Om te beginnen is niet duidelijk
welk effect de tot dusver doorgevoerde vlootreductie heeft gehad op de economische
resultaten van de overblijvende vissers en of het saneringsbeleid toereikend
was voor een economisch rendabele visserijsector. Ook voor de huidige saneringsronde
ontbreken de criteria om de toereikendheid van het beleid voor de economische
duurzaamheid vast te stellen.Verder leidt de inkrimping van de vloot in de praktijk niet tot een aanmerkelijke
verbetering van het rendement van de overblijvende vissers. Dit komt doordat
gesaneerde vissers hun aandeel in de visrechten behouden en de overblijvende
vissers deze rechten kunnen bijkopen of -huren. Dat betekent dat de jaarlijks
dalende quota ondanks saneringen nog steeds over evenveel vissers worden verdeeld.2.4.2 ToelichtingKwantitatieve doelen zonder onderbouwingDe achtereenvolgende ministers van LNV werken al sinds de jaren negentig
aan een sanering van de Nederlandse kottervloot. Dit doen zij om de capaciteit
van de vloot aan te passen aan de beschikbare – steeds afnemende –
vangstquota.Vanaf 2003 zijn de beoogde prestaties voor de vlootreductie in de
LNV-begrotingen vastgelegd in kwantitatieve termen. Het te saneren tonnage
(i.e. scheepsruimte) wordt daarbij expliciet vermeld. Een onderbouwing van
deze tonnages ontbreekt echter: er wordt geen rechtstreeks verband gelegd
met de voor Nederland beschikbare vangstquota. Het ministerie beschikt, met
andere woorden, niet over een methode om te berekenen welke vlootomvang past
bij een bepaald vangstquotum.Voor de overblijvende vissers betekent dit ontbreken van een duidelijke
afstemming van de saneringen op de vangstquota dat zij geen toekomstperspectief
hebben op grond waarvan zij investeringsbeslissingen kunnen nemen.Voor de Tweede Kamer betekent het ontbreken van deze gegevens, dat zij
de effectiviteit van de saneringsgelden niet goed kan beoordelen.Gesaneerde vissers behouden hun recht op quotumSinds 1994 is het motorvermogen van de Nederlandse kottervloot, het jaar
2008 meegerekend, met 46% gereduceerd. Het aantal schepen nam met 28%
af, van 432 naar 311 schepen.Het gunstige effect van deze saneringen op de economische resultaten van
de individuele vissers is echter niet optimaal. Dit komt doordat de vangstquota,
die steeds lager worden vastgesteld, nog steeds over dezelfde hoeveelheid
vissers worden verdeeld. De gesaneerde vissers behouden namelijk hun visrechten
voor tong, schol, kabeljauw en wijting. Zodoende kunnen gesaneerde vissers
ervoor kiezen om met die quota door te starten door een bestaand bedrijf op
te kopen. En als ze besluiten te stoppen met de visserij, kunnen ze hun visrechten
aan overblijvende vissers verhuren of verkopen tegen de geldende marktwaarde.
De kosten die deze laatste vissers moeten maken voor de huur of aankoop van
extra quota, drukken op de bedrijfsresultaten. Dit leidt ertoe dat er minder
financiële middelen beschikbaar zijn om te investeren in innovatie. Ook
de naleving van de regels blijft hierdoor onder druk staan.2.4.3 AanbevelingenVoor het aanpakken van de hiervoor gesignaleerde problemen rond de sanering
van de Nederlandse zeevissersvloot doen wij de volgende aanbevelingen:• De minister van LNV zou moeten vaststellen wat een optimale omvang
van de zeevissersvloot is, gegeven de geldende vangstbeperkende maatregelen.
Alleen op basis van die informatie kan een gefundeerde afweging worden gemaakt
over de noodzaak om saneringsgelden in te zetten. Dezelfde informatie is nodig
om achteraf de effectiviteit van ingezette saneringsgelden te kunnen beoordelen.
Tegelijkertijd ontstaat zo meer zekerheid voor vissers over hun economische
toekomst en zal het voor hen beter mogelijk worden om investeringsbeslissingen
te nemen.• Wij bevelen de minister van LNV verder aan om na te gaan wat het
effect is van het huidige systeem van individueel overdraagbare en verhandelbare
quota op de economische duurzaamheid van de visserijsector.3 REACTIE BEWINDSPERSONEN EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER3.1 Reactie bewindspersonenDe minister van LNV heeft op 21 oktober 2008 op ons conceptrapport gereageerd,
mede namens de minister van VROM en de staatssecretaris van VenW. Hieronder
geven we de reactie samengevat weer. De integrale reactie is te raadplegen
op onze website: www.rekenkamer.nl.3.1.1 HoofdconclusieDe minister beaamt dat de economische positie van de visserijsector en
de ecologische situatie in de Noordzee niet florissant zijn, maar zij is het
slechts ten dele eens met de hoofdconclusie van het onderzoek, dat het Nederlandse
visserijbeleid vanuit de ecologische optiek niet streng genoeg is.Daarbij stelt zij in de eerste plaats dat er voor de Noordzeevisserij
niet iets bestaat als «het Nederlandse visserijbeleid». De minister
geeft aan dat het beheer van visbestanden in de Europese wateren een gedeelde
Europese verantwoordelijkheid is en dat Nederland de afspraken daarover in
het Europese visserijbeleid strikt implementeert.In de tweede plaats geeft zij aan dat zij als minister van LNV een evenwichtige
afweging van belangen moet maken en dus ook oog dient te hebben voor de sociaal-economische
positie van de visserij. Ook bij de Europese maatregelen voor het herstel
van visbestanden en voor de discardsproblematiek spelen zowel de structuur
van de visserij in Europa, de regelgeving, de natuurlijke omstandigheden alsook
economische afwegingen een rol, zo schrijft de minister.In de derde plaats benadrukt zij dat de huidige malaise in de sector niet
alleen voortkomt uit (Europees) overheidsbeleid, maar ook te wijten is aan
externe factoren, zoals de spectaculair gestegen brandstofprijzen en het feit
dat vissers deze stijging, vanwege vrije prijsvorming op de afslagen, niet
kunnen doorberekenen aan hun afnemers.3.1.2 QuotabeleidDe minister onderschrijft onze aanbeveling om de invoering van MSY-doelstellingen
in het Europese visserijbeleid krachtig te ondersteunen, niet alleen voor «Nederlandse»
vissoorten, waarbij MSY nu al wordt toegepast, maar ook voor vissoorten waar
Nederland geen direct visserijbelang in heeft. De minister geeft aan dat zij
in 2008 voor de MSY-aanpak heeft gepleit en in het verleden de toepassing
ervan in het meerjarenplan voor tong en schol heeft ondersteund.De minister neemt onze aanbeveling over om voor de langere termijn nu
al actief te gaan werken aan een visie op en een strategie voor de toekomstige
herziening van het Europese visserijbeleid.De minister is het eens met onze aanbeveling om op Europees niveau aan
te dringen op onderlinge afstemming van visserijbeleid, natuurbeleid en waterbeleid,
zodat van meet af aan de verschillende belangen duidelijk tegen elkaar afgewogen
worden. Zij geeft aan dat de Europese Commissie in 2007 voorstellen heeft
gedaan om te komen tot een geïntegreerd maritiem beleid voor de EU. Het
kabinet ondersteunt deze filosofie onder meer door invulling te geven aan
de Kaderrichtlijn mariene strategie (KRM), die op 15 juli
2008 in werking is getreden, en die uitgaat uit van een ecosysteembenadering.De minister ondersteunt ook de implementatie van de ecosysteembenadering
in het gemeenschappelijk visserijbeleid. De minister stelt dat op nationaal
niveau de samenwerking tussen natuur en visserij eveneens versterkt wordt.De minister onderschrijft onze aanbeveling om op nationale schaal maatregelen
te nemen ter bescherming van de biodiversiteit in de Noordzee en de daarbij
betrokken beleidsterreinen beter op elkaar af te stemmen dan tot nu toe gebeurt.
De minister verwijst hierbij naar het beleidsprogramma Biodiversiteit 2008–2011 van maart 2008, dat is ondertekend
door alle betrokken bewindspersonen, en naar het Integraal
Beheerplan Noordzee 2015, dat de minister van VenW mede namens de
betrokken bewindspersonen in 2006 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Ook
verwijst ze naar plannen voor de aanwijzing door Nederland van zeegebieden
met bijzondere ecologische waarden in het Nederlandse deel van de Noordzee
en naar het netwerk van mariene beschermde gebieden voor de Noord-Oost-Atlantische
oceaan, waar de Noordzee deel van uitmaakt. De minister wil deze gebieden
onder het regime van de Natuurbeschermingswet brengen, waardoor duurzaam medegebruik
mogelijk zal zijn, maar niet met alle vismethodes. Eind 2008 zal de staatssecretaris
van VenW een Nationaal Waterplan presenteren, waarin de betreffende beleidsterreinen
worden afgestemd voor onder meer het Noordzeebeleid.De minister is het met ons eens dat de oplossing van het discardsprobleem
zeer urgent is. Zij wijst erop dat de halvering van de hoeveelheid discards
in 2013 – een Nederlands streefcijfer – deel uitmaakt van het
maatschappelijke convenant dat zij in juni 2008 sloot met de kottersector,
het Productschap Vis, het Wereld Natuurfonds en de Stichting Noordzee. Bij
de aanpak van het discardsprobleem heeft de Europese Commissie op dit moment
het voortouw, schrijft de minister. Instrumenten die de Commissie voorstaat
zijn een geleidelijke invoering van een teruggooiverbod – hetgeen inhoudt
dat alle vis en schaal- en schelpdieren moeten worden aangeland – en
aanvullende maatregelen zoals het geven van stimulansen voor het verbeteren
van de selectiviteit van het vistuig, de verplichting om van visgrond te veranderen
en realtime sluitingen (verbod om in een gebied te vissen gedurende een bepaalde
tijd, bijvoorbeeld als er veel jonge vis zwemt).De minister schrijft dat haar visserijbeleid ook op het vlak van innovatie
voor de lange termijn gericht is op vernieuwing en verduurzaming. Daarvoor
hebben de Nederlandse en de Europese overheid aanzienlijke bedragen beschikbaar
gesteld. Met deze middelen stimuleert zij onder meer investeringen in selectievere
vangstmethoden en technieken die ongewenste bijvangsten, bodemberoering en
energieverbruik verminderen. Daarnaast stimuleert zij onderzoek naar nieuwe
vangsttechnieken.3.1.3 Naleving en handhavingDe minister deelt onze conclusie dat naleving en controle in de visserijsector
een aanhoudend punt van zorg zijn. Op een aantal punten is de minister het
echter niet met ons eens.Zo vindt de minister dat het systeem van comanagement wel degelijk voldoende
tegenwicht biedt tegen de mogelijkheden die er voor vissers zijn om de wettelijke
regels voor de visserijsector te ontduiken. Zij merkt op dat
vissers die buiten het arrangement vallen, allemaal gecontroleerd worden.
Vissers binnen het arrangement zijn onderworpen aan publiekrechtelijk toezicht
op de privaatrechtelijke controle, met jaarlijks een hercontrole bij een aantal
van de privaatgecontroleerde schepen. Daarnaast wordt gecontroleerd als er
aanwijzingen zijn dat regels niet worden nageleefd.Verder stemt de minister niet in met onze constatering dat de door het
Ministerie van LNV ingezette handhavingscapaciteit niet genoeg is om te kunnen
voldoen aan de onderlinge afspraken tussen de inspecties van de lidstaten
en het Europese controlebureau voor de visserij. Zij wijst erop dat toezicht
en controle op de naleving van regelgeving in de eerste plaats de bevoegdheid
is van de lidstaten. De rol van de Europese Gemeenschap is, zo merkt zij op,
beperkt tot het voorkomen van kwaliteitsverschillen tussen de nalevings- en
controlesystemen van de verschillende lidstaten en het verzekeren van een level playing field. In het Europees recht is daartoe
een aantal kwalitatieve eisen geformuleerd voor nalevings- en controlesystemen.
Deze dienen doeltreffend, evenredig en afschrikwekkend te zijn. De minister
merkt op dat de Nederlandse controleorganisatie en inzet in de visserijsector –
ook naar het oordeel van de AID – voldoet aan deze eisen.Voorts tekent de minister aan dat wij met onze constatering dat een vastgesteld
nalevingsniveau ontbreekt, er ten onrechte van uitgaan dat de beschikbaar
gestelde handhavingscapaciteit louter op basis van dit nalevingsniveau beoordeeld
kan worden. Zij merkt op dat handhavingscapaciteit wordt bepaald op basis
van risicoanalyse en prioriteitstelling. Handhaving als instrument om naleving
te bevorderen bestaat, zo geeft zij aan, uit een mix van mogelijke activiteiten
(zoals controle, opsporing en communicatie), waarvan handhavingscapaciteit
er slechts één is. Omdat de relatie tussen het nalevingsniveau
en handhavingscapaciteit in de visserijsector niet duidelijk is en mede afhankelijk
is van externe factoren, is het niet wenselijk om de handhavingscapaciteit
te bepalen louter op basis van het beoogde nalevingsniveau.Niettemin streeft de minister ernaar de besluitvorming over de inzet van
handhavingscapaciteit transparanter te maken. Zij geeft aan dat het Ministerie
van LNV op dit moment werkt aan een nieuw meerjarig handhavingsprogramma voor
de visserijsector. Voor beslissingen over de inzet van handhavingscapaciteit
zal in de toekomst gebruik worden gemaakt van programmatisch handhaven. Op
basis van meerjarige ervaringsgegevens en een risicoanalyse wordt dan de inzet
van handhavingscapaciteit geprioriteerd en dit wordt vastgelegd in een handhavingsplan.Onze aanbeveling om in samenspraak met de betrokken lidstaten en het Europese
controlebureau voor de visserij een beoogd nalevingsniveau te verankeren in
de Europese visserijverordeningen, vult de minister als volgt in. Nederland
is een voorstander van Europese basiscriteria voor een «goede»
controle. Op dit moment wordt gewerkt aan een herziening van de controleverordeningen.
De Nederlandse inzet is hierbij voornamelijk gericht op meer samenwerking
en coördinatie bij inspecties, het formuleren van minimum voorwaarden
voor inspecties en het formuleren van benchmarks voor het aantal uit te voeren
inspecties.De minister onderschrijft onze suggestie om in EU-verband de mogelijkheden
van vereenvoudiging van het beleid te onderzoeken om daarmee de nalevingsbereidheid
van de vissers te vergroten. Zij merkt hierbij op dat Nederland
in EU-verband sterk pleit voor eenvoud, handhaafbaarheid en controleerbaarheid
van regelgeving. De EU zelf voert overigens al sinds 2005 een eigen actieprogramma
uit om de regelgeving te vereenvoudigen, zo merkt zij op. De Raad van Ministers
bespreekt ieder half jaar de voortgang.De minister wijst er in dit verband op dat haar ministerie bezig is met
de voorbereiding van een regeling waarin verschillende visserijregelingen
worden samengevoegd. Dit vergroot, zo schrijft zij, de «kenbaarheid»
van de regels. Tegelijkertijd wordt bezien of de betreffende regels vereenvoudigd
kunnen worden.3.1.4 Innovatiebeleid voor de visserijsectorDe minister erkent dat het innovatiebeleid voor de Noordzeevisserij pas
in 2007 écht op gang is gekomen. Zij wijst erop dat er inmiddels een
verbeterd innovatieklimaat is ontstaan en dat er door het rapport van de Taskforce
Duurzame Noordzeevisserij (2006) en de oprichting van het Visserij Innovatie
Platform een kentering is gebracht in het denken over duurzaamheid in de vissector.
In de programmaperiode van het Europees Visserijfonds (looptijd 2007–2013)
is de transitie van de visserij tot een economische en ecologisch duurzaam
opererende sector één van de centrale opgaven. De minister geeft
aan dat zij concrete ambities heeft op het gebied van innovatie van visserijtechnieken,
energiebesparing, ketensamenwerking en vlootreductie.De minister onderschrijft onze aanbeveling om goed te onderzoeken of de
pulskor een duurzaam alternatief is voor de traditionele boomkorvisserij en
meldt dat daar inderdaad sterke aanwijzingen voor zijn.3.1.5 Saneringsbeleid voor de visserijsectorDe minister geeft aan dat zij geen plannen heeft voor verdere vermindering
van de vangstcapaciteit. Zij merkt op dat door de saneringsrondes het aantal
vissers met vangstrechten is afgenomen, zodat de te vangen hoeveelheden vis
over minder vissers worden verdeeld. Wel wijst zij erop dat de rentabiliteit
van de sector niet alleen bepaald wordt door het aantal schepen en de daarvoor
beschikbare hoeveelheden vis, maar ook door andere factoren, zoals de olieprijs,
de prijzen op de afslag en alternatieve inkomstenbronnen van vissers. Zij
acht het daardoor niet mogelijk een optimale vlootomvang vast te stellen.
Bovendien vindt zij dit ongewenst omdat de overheid daarmee in afwegingen
van individuele ondernemers zou treden. Om die redenen neemt de minister onze
aanbeveling om een optimale vlootomvang vast te stellen niet over.Evenmin neemt de minister onze aanbeveling over om na te gaan wat het
effect is van het huidige systeem van individueel overdraagbare en verhandelbare
quota op de economische duurzaamheid van de visserijsector. Zij geeft aan
dat het functioneren van dit systeem reeds eerder door het Landbouw Economisch
Instituut (LEI) is onderzocht. Het LEI concludeerde dat het systeem ertoe
heeft geleid, dat vissers zich hebben ontwikkeld van jagers naar calculerende
ondernemers en dat het systeem een goede bescherming van de visbestanden met
zich brengt. De minister stelt daarnaast dat afschaffing van dit systeem zeer
kostbaar zou zijn.3.2 Nawoord Algemene RekenkamerWij vinden het positief dat de minister de problemen die wij beschrijven
onderkent en dat zij veel van onze aanbevelingen onderschrijft. Ook wij zien
dat de hoge olieprijzen voor vissers een groot probleem zijn. Tegelijkertijd
is dit volgens ons een extra prikkel tot verandering en ontstaat er steeds
meer draagvlak voor het innovatiebeleid.Waar de minister stelt dat er voor de Noordzeevisserij niet zoiets bestaat
als «het Nederlandse visserijbeleid», tekenen wij aan dat Nederland
integraal medeverantwoordelijk is voor de totstandkoming van het Europese
visserijbeleid. Nederland kan door een actieve inbreng de duurzaamheidsambities
voor zowel natuur als visserij stimuleren. Wij hebben willen aangeven dat
dit naar ons oordeel thans onvoldoende gebeurt. Bovendien zijn de specifieke
problemen rond de visserij in de Noordzee, vooral de boomkorvisserij, urgent.
Deze problemen vergen de ontwikkeling van Nederlands beleid.Hoewel de minister veel van onze aanbevelingen onderschrijft, doet zij
weinig concrete toezeggingen. Zo gaat zij niet in op het punt van een gecombineerde
inbreng van natuur- en visserijbeleid in de visieontwikkeling voor het nieuwe
Europese visserijbeleid. Ook gaat zij niet in op mogelijke schadelijke effecten
van de pulskor voor haaien en roggen en op onze aanbeveling om de ambities
voor innovatie steviger te onderbouwen. Wat de discardsproblematiek betreft
beschrijft de minister het beleid dat de Europese Commissie voorstaat, echter
zonder aan te geven wat de Nederlandse inzet daarbij is.Een meer proactief beleid van de minister van LNV gericht op de problematiek
rond visserij in natuurgebieden zou nuttig zijn. Dan weet de sector waar ze
aan toe is en kunnen lange juridische procedures voorkomen worden.Wij stellen met tevredenheid vast dat de minister de inzet van de handhavingscapaciteit
transparanter wil maken. Wij merken daarbij op dat duidelijkheid over werkafspraken
tussen de EU-inspecties volgens ons de transparantie ten goede zou komen.
Verder wijzen wij erop dat het beoogde nalevingsniveau ook het kader van programmatisch
handhaven van belang is.Wij constateren dat de minister in haar reactie niet duidelijk is over
haar vlootbeleid. Enerzijds zegt zij dat zij geen plannen heeft om de vangstcapaciteit
verder te verminderen, maar anderzijds moet de vloot in 2013 met 15%
zijn gekrompen. Wij blijven het belangrijk vinden om de inzet van saneringsgelden
duidelijk te onderbouwen en te verantwoorden, temeer daar een groot deel van
het budget voor de visserij – in het verleden, maar ook door deze minister –
besteed is aan sanering van de vloot, en dit ook in de toekomst aan de orde
kan komen. De minister neemt in haar reactie ten onrechte aan dat wij de afschaffing
van het systeem van individueel overdraagbare quota voorstaan.De minister is niet ingegaan op onze constatering dat gesaneerde vissers
hun aandeel in de visrechten behouden en dat de overblijvende vissers deze
rechten kunnen bijkopen of -huren.Overzicht van conclusies, aanbevelingen en toezeggingenPlaats in deel IConclusiesAanbevelingen aan de bewindspersonen
van LNV, VROM en VenWToezeggingen bewindspersonenHoofdstuk 2Het Nederlandse visserijbeleid is niet streng genoeg
om de ambities gericht op betere bescherming van commerciële vissoorten
en biodiversiteit in de Noord- zee te kunnen waarmaken.  § 2.1Het Europese quotabeleid geeft onvol- doende bescherming
aan de commerciële vissoorten en heeft ongewenste neveneffecten voor
deze commerciële soorten en voor het gehele ecosysteem. • Op EU-niveau
duidelijk kiezen voor de MSY-aanpak met meerjarige plannen, ook voor vissoorten
die niet van econo- misch belang zijn voor Nederland. • Voor
de langere termijn nu al actief werken aan een strategie/visie voor de toekomstige
herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid, en daarin de beleidsterreinen
natuur en visserij beide betrekken.• Op
EU-niveau pleiten voor meer afstemming tussen visserijbeleid, natuurbeleid
en waterbeleid met het oog op een expliciete afweging van belangen. • Op
nationaal niveau maatregelen nemen ter bescherming van de biodi- versiteit
in de Noordzee en daarbij de zojuist genoemde beleidsterreinen beter op elkaar
afstemmen. • Prioriteit
geven aan de bestrijding van discards door op nationaal niveau innovatie te
stimuleren en binnen de EU aan te dringen op regelgeving om discards te bestrijden.• De minister
van LNV ondersteunt de MSY-aanpak. • De
minister gaat aan een strategie werken als voorbereiding op de toekomstige
herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid. • De
minister blijft zich inzetten voor de onderlinge afstemming van de verschillende
beleidsterreinen. • De
minister is van plan zeegebieden met bijzondere ecologische waarden in het
Nederlandse deel van de Noordzee aan te wijzen en wijst op het netwerk van
mariene beschermde gebieden voor de Noord-Oost-Atlantische oceaan, waar de
Noordzee deel van uitmaakt. De minister wil deze gebieden onder het regime
van de Natuurbeschermingswet brengen. § 2.2Controle en handhaving van de wettelijke regels voor de visserij
staan onder druk. EU stelt geen kwantitatieve normen en LNV geeft geen controleerbare
kwantitatieve invulling aan kwalitatieve eisen van de EU. Comanagement biedt
onvoldoende tegenwicht.• Duidelijkheid
geven over het beoogde nalevingsniveau met het oog op de vereiste handhavingscapaciteit. • Bevorderen
dat dit nalevingsniveau wordt verankerd in de Europese verordeningen met het
oog op een level playing field. • In
EU-verband vereenvoudiging van de regelgeving onderzoeken teneinde de naleving
te verbeteren.• De minister van LNV volgt de
eerste aan- beveling niet op.• De
minister werkt mee aan Europese basiscriteria voor een «goede»
controle.• De minister
werkt aan de vereenvoudiging van regelgeving.§ 2.3Hoewel problemen in de boomkorvisserij al lang bekend zijn is
innovatiebeleid pas recent op gang gekomen. Het mogelijke succes is niet duidelijk
onderbouwd.• Onderbouwing
geven aan de haalbaarheid van innovaties om energie te besparen en discards
te bestrijden en aangeven met welke maatregelen de doelen gehaald gaan worden. § 2.4Het is niet duidelijk welk effect sanering heeft gehad
op de economische resulta- ten van de overblijvende vissers en of het saneringsbeleid
toereikend was. • Duidelijke
en meetbare doelen stellen voor een optimale vlootgrootte, gege- ven de vangstbeperkingen,
zodat effectiviteit van saneringsmaatregelen meetbaar wordt.• Het
effect van het systeem van indivi- dueel overdraagbare en verhandelbare quotarechten
op de economische duur- zaamheid van de visserij onderzoeken.De minister van LNV onderschrijft
de aan- bevelingen niet.DEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN1 INLEIDING1.1 Onderzochte thema’sDe Algemene Rekenkamer heeft van september 2007 tot en met juni 2008 onderzoek
gedaan naar de uitvoering van het visserijbeleid in Nederland. Daartoe hebben
wij onderzocht:• wat het Europese quotabeleid inhoudt
en welke resultaten dit beleid heeft in termen van duurzaamheid;• op welke manier het Europese visserijbeleid in Nederland wordt gehandhaafd;• wat de resultaten van het Nederlandse vlootsaneringsbeleid zijn voor de duurzaamheid van de visserij;• wat de resultaten van het Nederlandse innovatiebeleid zijn voor de duurzaamheid van de visserij.We hebben ons in het onderzoek speciaal gericht op de boomkorvisserij,
vanwege het belang van deze visserijtak binnen de sector1 en vanwege de grote duurzaamheidsproblemen die in deze visserij spelen.In deel I van dit rapport staan onze conclusies en aanbevelingen. In dit
deel II gaan wij in op de onderliggende bevindingen.Om te beginnen presenteren we in de nu volgende paragrafen enkele cijfermatige
gegevens over de duurzaamheidsproblematiek van de visserij op de Noordzee
en over het financieel belang van de visserij c.q. het visserijbeleid in Nederland.In hoofdstuk 2 beschrijven we vervolgens het Europese instandhoudingsbeleid
(het zogenaamde quotabeleid). We bespreken daarbij de doelen, de instrumenten
en de resultaten van het beleid voor de duurzaamheid. Ook gaan we na op welke
punten het beleid niet succesvol is en op de mogelijke oorzaken daarvan. Voorts
leggen we een verband met het aangrenzende beleid, dat gericht is op de instandhouding
van de biodiversiteit in zee.De Nederlandse uitvoering van het beleid komt aan bod in hoofdstuk 3.
We richten ons daarbij op de manier waarop het belangrijkste onderdeel van
het beleid – het quotabeleid – in Nederland wordt gehandhaafd
(hoofdstuk 3).In hoofdstuk 4 komt sanering van de vissersvloot als onderdeel van het
structuurbeleid aan de orde. We beschrijven het effect van de saneringsoperaties
op de economische duurzaamheid van de sector.Hoofdstuk 5 behandelt de specifieke maatregelen die in Nederland worden
getroffen om de visserij ecologisch duurzamer te maken. Het gaat daarbij om
investeringen in de ontwikkeling van innovatieve vismethoden.1.2 Ecologische duurzaamheid in cijfersIndicatoren voor het meten van de duurzaamheid van vissoorten zijn de paaibiomassa (ofwel het paaibestand: de hoeveelheid volwassen
vissen die zich kunnen voortplanten) en de visserijsterfte (afname van de hoeveelheid vissen als gevolg van de visserij).2Voor de visserij zijn de commerciële vissoorten van belang. Dit zijn
de vissoorten die op de markt worden gebracht voor menselijke consumptie,
zoals tong, schol, schelvis, haring, wijting en kabeljauw. Van deze vissoorten
moeten levensvatbare populaties blijven bestaan om te kunnen vangen.Op langere termijn gaan ecologische duurzaamheid en economische visserijbelangen
voor commerciële soorten dus gelijk op. Dit geldt niet voor commercieel
oninteressante vissoorten of de biodiversiteit. De bescherming daarvan kan
strijdig zijn met de economische belangen van de visserij.1Commerciële vissoortenHet doel om van alle commerciële vissoorten levensvatbare populaties
in de Noordzee te hebben, is nog niet bereikt. IMARES2 heeft in opdracht van het Planbureau voor de Leefomgeving een analyse
gemaakt van het verloop van enkele belangrijke visbestanden (Van Densen et
al., 2008). Voor enkele daarvan vatten wij hieronder de bevindingen van IMARES
samen.Het paaibestand van kabeljauw is vanaf 1971
gedaald en bevindt zich vanaf 1983 beneden het voorzorgsniveau van 150 000
ton.3 Tussentijds is er enige opleving geweest,
dankzij sterke jaarklassen, maar parallel daaraan werd ook de visserijdruk
groter. Vanaf eind jaren negentig is de aanwas bij een blijvend hoge visserijdruk
gedaald tot een niet eerder waargenomen minimum. Schotland, Noorwegen en Denemarken
zijn de grotere kabeljauwvissers; Nederland krijgt gemiddeld 10% van
het quotum. ICES adviseert sinds 2001 om de vangst op kabeljauw te staken,
maar toch ligt de total allowable catch (TAC;
zie deel I, § 2.1.2) voor kabeljauw vanaf dat jaar nog op jaarlijks
20 000 ton.Schol wordt vooral gevangen door Nederlandse
(bijna 40%)4 en Engelse boomkorschepen
en in mindere mate door Deense. De visserijdruk op schol is in de jaren zestig,
zeventig en ook nog tachtig van de vorige eeuw flink gegroeid. Tot 1988 bleef
de scholstand parallel daaraan meestijgen. Vanaf dat jaar manifesteerde zich
een serie van zwakkere jaarklassen en nam het paaibestand af. De visserijdruk
bleef onverminderd hoog. Het paaibestand is in de periode tot 1995 gehalveerd.
Na 1995 zette de groeivertraging niet door. Van een sterke neergang is geen
sprake, zoals bij wijting en kabeljauw, maar van herstel evenmin.Tong wordt vooral door Nederlandse vissers
gevangen. Nederland krijgt 75% van de totale vangsthoeveelheid in de
EU. In 2008 bedraagt het Nederlandse quotum 9 500 ton (op een TAC van
12 800 ton). Het paaibestand schommelde gedurende de jaren zeventig en
tachtig rond het voorzorgsniveau. Er zijn enkele uitschieters met sterke jaarklassen.De laagste stand was rond 1980. De natuurlijke toename van tong maakte
de visserij op deze soort lonend. De visserijdruk is dan ook altijd hoog geweest,
zonder dat die druk zichtbare negatieve gevolgen leek te hebben voor de visstand.
Vanaf medio jaren negentig is de stand eerst sterk gedaald; de laatste jaren
ligt zij ongeveer rond het voorzorgsniveau, net als begin jaren tachtig.Problemen voor het bodemlevenVanuit het oogpunt van de ecologische duurzaamheid van de Noordzee staat
de boomkorvisserij ter discussie. Niet alleen de bestanden van tong en schol
staan onder druk, zoals we hiervoor al zagen. Maar door de grootschalige beroering
van de zeebodem door boomkorren sterft bij sommige soorten bodemdieren zelfs
meer dan 90% van de exemplaren voortijdig(zie verder § 2.4.1).5Biodiversiteit in de NoordzeeDe Nederlandse Noordzee is onderdeel van de ecologische hoofdstructuur (EHS) en is, samen met de Waddenzee, het grootste aaneengesloten natuurgebied
van Nederland. De territoriale wateren van Nederland reiken tot twaalf mijl
uit de kust. Daarbuiten ligt het Nederlands Continentaal Plat, door Nederland
in 2000 aangemerkt als Exclusieve Economische Zone. Nederland heeft hier wel
bevoegdheden, maar voor het nemen van visserijmaatregelen zijn deze beperkter
dan in de territoriale wateren (Planbureau voor de Leefomgeving, 2008).De natuur in de Noordzee is minder goed beschermd dan die op het land
of in de Waddenzee. Het regime van Natura 20001
is van toepassing op slechts 4% van de Nederlandse Noordzee. De Waddenzee,
ter vergelijking, valt volledig onder het regime
van Natura 2000.Het kabinet is van plan het areaal beschermde zeegebieden in 2008 uit
te breiden. Zo wil het de Doggersbank en de Klaverbank, de Noordzeekustzone
ten noorden van Bergen en de Westerscheldemonding in de territorale zee aanwijzen
als Habitatrichtlijngebied. Het kabinet wil deze zeegebieden vóór
1 januari 2009 aanmelden bij de Europese Commissie en bij het secretariaat
van het OSPAR-verdrag (VenW et al., 2005; LNV, 2007a; 2008b).1.3 Economische duurzaamheid in cijfersNaast de problemen met de ecologische duurzaamheid bestaan er problemen
met de economische duurzaamheid van de visserij.De kottervisserij lijdt verlies en de vloot krimpt.Productie- en opbrengstcijfers Nederlandse
visserij over 2006 Het totaal van de Nederlandse vissers «produceerde»
in 2006 ongeveer 600 000 ton vis (via vangst en kweek). Dit was 0,4%
van de wereldproductie, terwijl alle EU-landen samen ongeveer 9% van
de wereldproductie leverden. Binnen de EU komt Nederland als visproducent
op de vijfde plaats, na Spanje, Denemarken, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.
De totale opbrengsten van de Nederlandse zee- en kustvisserij inclusief de
visteelt bedroegen in 2006 € 486 miljoen. De kottervisserij genereert
daarvan ongeveer de helft (€ 256 miljoen) (Taal et al., 2007).Sinds 1980 is de hoeveelheid aangelande vis, het aantal schepen en het
aantal arbeidsplaatsen in de Nederlandse visserijsector gedaald.De kottervloot, die voor een groot deel in de jaren zeventig was gebouwd,
bleek al snel te omvangrijk. Bovendien waren de schepen uitgerust met grotere
motorvermogens dan door de EU was toegestaan. Ook was er geïnvesteerd
in de boomkortechniek, waarvan later duidelijk is geworden dat deze niet duurzaam
is, vanwege de schade die ermee wordt toegebracht aan de zeebodem.De laatste jaren heeft de visserijsector bovendien te kampen met hoge
brandstofprijzen. In 2006 steeg de olieprijs met 17%. De opbrengst
per liter dieselolie is sinds het begin van de jaren tachtig vrijwel gehalveerd
(Smit et al., 2006).De kottersector sloot 2006 voor het vijfde achtereenvolgende jaar af met
een negatief nettoresultaat. Het bedrijfseconomisch verlies bedroeg € 10
miljoen, bijna evenveel als in het voorgaande jaar (Taal et al., 2007).Tabel 2. Kottervisserij: enkele kengetallen (jaargemiddelden) 2000200120022003200420052006* Aantal schepen401401397384371355344Motorvermogen (x 1 000 pk)427422404380364332304 Aantal opvarenden1 8281 8041 7651 6561 5641 4701 399Olieverbruik (x 1 miljoen liter)321306285272247225226* Voorlopige cijfers (Taal et al., 2007); definitieve cijfers over
2006 in december 2008 beschikbaar.De omvang van de actieve kottervloot is in de periode 2000–2006
afgenomen tot 344 kotters (zie tabel 2), terwijl het totale motorvermogen
met 28% is teruggelopen tot 304 000 pk. Ook het aantal opvarenden
is de afgelopen jaren afgenomen, met 23%, vooral bij de grote boomkorkotters.
Het olieverbruik is evenals het motorvermogen met 28% gereduceerd.11.4 Financieel belang visserij1.4.1 Financieel belang van de visserijsectorDe vangst, verwerking en distributie van vis in Nederland vindt plaats
in ruim 2600 zelfstandige ondernemingen, vrijwel alle in het midden- en kleinbedrijf
(Smit & Taal, 2007). Het totale inkomen in de vissector was in 2006 naar
schatting € 644 miljoen. Dat is 0,12% van het bruto binnenlands
product over dat jaar, dat € 534,3 miljard bedroeg.In 2006 bestond de beroepsbevolking in Nederland uit 7,07 miljoen mensen,
van wie er ruim 20 000 (ruim 15 000 fte’s) in de Nederlandse
vissector werkten; dat is minder dan 0,3% van de beroepsbevolking.2 Verreweg de meesten zijn werkzaam in de visverwerkende
industrie/groothandel (34%) en de detailhandel (46%). Dit neemt
niet weg dat de visserij vanuit andere oogpunten gezien (sociaal en cultureel
bijvoorbeeld) overigens wel een groot belang kan vertegenwoordigen. Zo zijn
Vlaggetjesdag en de Volendamse palingrokerijen niet weg te denken uit de Nederlandse
samenleving.1.4.2 Verantwoording financiële middelen visserijbeleidDe jaarlijkse uitgaven van het Ministerie van LNV voor het visserijbeleid
worden gefinancierd uit de Rijksbegroting en uit het Financieringsinstrument
voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV), een EU-structuurfonds dat
met ingang van 2007 is vervangen door het Europees Visserijfonds (EVF). Bij
de verantwoording van deze gelden heeft het Ministerie van LNV tot nog toe
gebruikgemaakt van een door het ministerie opgerichte stichting waarin de
uit de EU ontvangen gelden tijdelijk worden geparkeerd.3 In dit Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Visserij (O&S-fonds
voor de Visserij) zijn in het verleden ook regelmatig grote bedragen uit de
LNV-begroting tijdelijk geparkeerd. Daardoor liepen de verstrekking van middelen
door de EU en de besteding ervan door het departement niet meer synchroon.Wij hebben er in 2005 op gewezen dat er bij het O&S-fonds voor de
Visserij sprake was van onnodige fondsvorming, met als gevolg een niet-transparante
wijze van verantwoorden (Algemene Rekenkamer, 2005b).Door deze niet-transparante wijze van verantwoorden, en ook door de inconsistente
wijze waarop de programma-uitgaven in de begroting en verantwoording van LNV
zijn gespecificeerd, is het opstellen van een bestedingsoverzicht thans niet
meer goed mogelijk.In 2008 zal het departement het O&S-fonds voor de Visserij opheffen.De resterende middelen zijn overgeboekt naar een begrotingsreserve.Verder heeft de Algemene Rekenkamer in haar rapporten bij de jaarverslagen
van het Ministerie van LNV de laatste jaren (2003 tot en met 2006) geen specifieke
opmerkingen gemaakt over de rechtmatigheid, het financieel beheer, de betrouwbaarheid
van de beleidsinformatie of over kwaliteit van de beleidsinformatie over het
visserijbeleid.1.4.3 RijksmiddelenDe begrotingsuitgaven en -ontvangsten voor de visserij worden sinds 2006
geraamd en verantwoord op artikel 21.14 «Bevorderen duurzame vangst
en kweek van vis en schelpdieren» van de LNV-begroting.De programma-uitgaven voor de uitvoering van het zeevisserijbeleid worden
sinds die tijd op instrumentniveau gespecificeerd naar innovatie, onderzoek
en sanering.In de jaren vóór 2006 werden de begrotingsuitgaven en -ontvangsten
voor de visserij geraamd en verantwoord op artikel 4.14 «Herstructurering
Visserij». Een nadere specificatie van de programma-uitgaven voor de
uitvoering van het zeevisserijbeleid is niet in de begroting en verantwoording
opgenomen.De kosten van handhaving binnen de visserijsector zijn vervat in de bijdrage
van het departement aan de Algemene Inspectiedienst (AID) en maken deel uit
van de apparaatsuitgaven op de genoemde artikelen. Een nadere uitsplitsing
van deze algemene AID-bijdrage naar de diverse handhavingsterreinen waarop
deze inspectie actief is, is niet in de toelichting bij de begroting en verantwoording
opgenomen. Daardoor kan op basis van deze documenten geen inzicht
worden verkregen in de jaarlijkse kosten van de handhaving op het visserijterrein.
Ook op basis van de jaarverslagen van de AID kan dit inzicht niet worden verkregen
omdat deze geen sluitende verantwoording van de capaciteitsinzet over de verschillende
beleidsterreinen geven. Volgens mededeling van het ministerie bedroegen de
kosten van de AID voor visserij-inspecties in 2006 ongeveer € 5,8
en in 2007 € 6,3 miljoen.Voor de periode 2007 tot 2013 heeft het kabinet circa € 98 miljoen
beschikbaar voor de gehele Nederlandse visserij. De uitgaven voor de binnenvisserij
daarin zijn te verwaarlozen. Het genoemde bedrag betreft uitsluitend de programma-uitgaven
en niet de apparaatsuitgaven van het ministerie. De handhavingskosten zijn
hierin dus niet inbegrepen.1.4.4 Europese middelenIn de periode 2000–2006 heeft het Ministerie van LNV uit het FIOV € 38,1
miljoen ontvangen. Voor de periode 2007–2013 kan het ministerie rekenen
op een EU-bijdrage van € 48 miljoen uit het Europees Visserijfonds.De Europese Commissie wil met dit nieuwe fonds haar middelen meer dan
voorheen inzetten voor verduurzaming van het visserijbeleid. Daarom zijn er
categorieën vastgesteld waaraan het geld besteed moet worden. Binnen
deze categorieën hebben de lidstaten een bepaalde mate van vrijheid.
LNV schenkt in het verplichte operationele plan voor de besteding van de gelden
nadrukkelijk aandacht aan verdere sanering van de visserijvloot, de omschakeling
naar meer selectieve visserijmethoden, stimulering van innovatie en viskweek,
verbrede ontwikkeling van de kustzone en de economische positie van jonge
vissers.2 HET EUROPESE QUOTABELEIDDit hoofdstuk behandelt het belangrijkste beleidsinstrument van het gemeenschappelijk
visserijbeleid: de totaal toegestane vangst per vissoort per jaar (total allowable catch, TAC) en de jaarlijkse vangstquota
voor de afzonderlijke lidstaten. Kern van dit beleid is dat de Europese Commissie
jaarlijks een voorstel doet voor een TAC voor elke vissoort, en daarnaast
een voorstel voor de verdeling van die totale hoeveelheid over de EU-lidstaten
plus Noorwegen.De verdeling van deze quota is op historische gronden tot stand gekomen.
Nederland viste bijvoorbeeld altijd al op schol en tong, dus lag het in de
rede om dat gegeven te vertalen in grote quota voor deze vissoorten.Aan de definitieve vaststelling van de TAC’s en quota door de Raad
van Ministers gaat ieder jaar een proces van wetenschappelijke advisering
en onderhandeling tussen de lidstaten vooraf.We beschrijven in dit hoofdstuk om te beginnen de totstandkoming van de
TAC’s en quota (§ 2.1). Dit proces heeft in de praktijk een
remmende invloed op de resultaten van het quotabeleid (§ 2.2). We
staan daarnaast stil bij een aantal andere factoren die een effectief quotabeleid
bemoeilijken, zoals de grote onzekerheidsmarges in de gegevens van biologen
over de werkelijke visstanden, en de grote vissterfte die buiten de officiële
tellingen blijft, omdat het vis betreft die na vangst direct weer overboord
wordt gezet en dus niet wordt aangeland (§ 2.3). Tot slot richten
we in dit hoofdstuk de aandacht op de relatie die er bestaat tussen de uitvoering
van het quotabeleid in Nederland en (delen van) het internationale, Europese
en nationale natuurbeleid (§ 2.4).2.1 Totstandkoming TAC’s en quota2.1.1 Onderbouwing door Europese CommissieBescherming commerciële vissoortenHet quotabeleid van de EU is erop gericht de commerciële visbestanden
te beschermen door maximale vangsten vast te stellen en die te verdelen over
de betreffende lidstaten. Bij het vaststellen van de hoeveelheden die van
deze vissoorten maximaal gevist mogen worden, worden normen gehanteerd. In dit verband moet onderscheid moet worden gemaakt
tussen de norm van het biologisch minimum, het voorzorgsniveau en de maximum sustainable yield (MSY).Het biologisch minimumDe wetenschap hanteert sinds de jaren negentig de norm van «veilige
biologische grenzen», met een absolute ondergrens, het biologisch minimum.
Voor elke vissoort is een minimumomvang van het bestand vastgesteld. Onder
dit biologisch minimum komt de rekrutering (i.e. de aanwas, oftewel de hoeveelheid
jonge vis die er jaarlijks bijkomt) en daarmee het bestand in gevaar. Er zijn
dan te weinig volwassen vissen om nog voldoende nakomelingen te produceren.De Europese Commissie vond het in 1983, bij de formulering van het gemeenschappelijk
visserijbeleid, te riskant om het beleid te baseren op de ondergrens van het
biologisch minimum. Bij onvoorziene tegenslagen zouden visbestanden direct
bedreigd worden. Er moest een marge komen en een ondergrens die hoger lag
dan het biologisch minimum. Dat werd het «voorzorgsniveau». De
doelstelling is om het paaibestand (de hoeveelheid volwassen
vissen die zich kunnen voortplanten) boven de norm van dit voorzorgsniveau
te houden.Tabel 3. TAC’s voor 2007 bij biologisch minimum
en bij het voorzorgsniveauSoortBiologisch minimum (tonnen), door ICES berekendVoorzorgsniveau (tonnen) door Europese
Commissie bepaaldTong25 00035 000 Schol160 000230 000Kabeljauw70 000150 000Bron: Visserijnieuws, 13 oktober 2006,
p. 5.In tabel 3 hierboven is voor het jaar 2007 voor drie belangrijke vissoorten
in de Noordzee het verschil tussen biologisch minimum en voorzorgsniveau aangegeven.
De marges tussen biologisch minimum en voorzorgsniveau verschillen per vissoort,
afhankelijk van de situatie van de betreffende soort. Zo is de marge bij de
kabeljauw groter dan bij tong en schol, omdat deze vissoort ernstig bedreigd
is.Meerjarenplan schol en tongDe Europese Commissie wil de norm van het voorzorgsniveau binnen enkele
jaren vervangen door die van de maximum sustainable yield (MSY, oftewel de maximaal duurzame opbrengst). In 2002 is in Johannesburg
tijdens de conferentie over duurzame ontwikkeling (World Summit on Sustainable
Development, WSSD) besloten dat deze norm in 2015 wereldwijd toegepast moet
worden.De Europese Commissie hanteert de volgende definitie voor MSY: «Vissen
op het niveau van MSY betekent van een bepaald visbestand de maximale hoeveelheid
vis vangen die veilig weggehaald kan worden, terwijl tegelijkertijd de capaciteit
in stand blijft om maximaal duurzame opbrengsten te produceren op de lange
termijn».De nieuwe norm is gebaseerd op een ander principe dan het voorzorgsniveau.
Terwijl het voorzorgsniveau erop gericht is om te voorkomen dat vissoorten «instorten»
(i.e. er te weinig vissen overblijven om te vangen), bepaalt bij MSY het principe
van biologische, economische en sociale duurzaamheid hoeveel vis er van een
bepaalde soort gevangen kan worden. De bedoeling is dat er duurzaam gevangen
wordt, dat wil zeggen: niet meer dan een populatie kan verdragen. MSY is gericht
op stabiliteit van een soort over een langere periode, het is een toekomstgerichte
norm.In 2007 is de toepassing van MSY voor het eerst vastgelegd in een beheersplan
voor schol- en tongbestanden in de Noordzee (EG, 2007a). Doel van het plan
is om schol en tong in de toekomst duurzaam te bevissen volgens het MSY-principe.
In de eerste fase van dit plan moeten schol en tong boven het biologisch minimum
worden gebracht. Dat doel kan worden bereikt door de visserijsterfte jaarlijks
met 10% te verminderen. Zodra deze bestanden gedurende twee achtereenvolgende
jaren zich boven het biologisch minimum bevinden, zullen deze worden bevist
volgens het MSY-beginsel en in overeenstemming met duurzame economische, milieu-
en sociale voorwaarden (EG, 2007a).Omdat deze maatregel ingrijpende economische gevolgen heeft voor de visserijsector,
vooral voor de Nederlandse kottervisserij, is tevens besloten dat de TAC’s
voor schol en tong niet verder zullen dalen dan maximaal 15% per jaar,
ook al zou dat voor de verlaging van de visserijsterfte wel goed
zijn (EG, 2007a). Dit komt overeen met geldend EU-beleid om de TAC’s
met niet meer dan 15% naar boven en naar beneden te laten fluctueren,
om de visserijsector niet aan al te grote schommelingen bloot te stellen.Niet-commerciële vissoortenDe TAC’s en quota hebben alleen betrekking op de vangstbeperking
voor commerciële vissoorten, met als doel deze soorten in stand te houden.
Bij de herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid in 2002 kwam voor
het eerst het belang van het ecosysteem in beeld. De verordening gaf de Raad
van Ministers vanaf dat moment de ruimte om extra maatregelen te treffen «wegens
een ernstige bedreiging voor de instandhouding van hulpbronnen, of voor het
mariene ecosysteem als gevolg van visserijactiviteiten» (EG, 2002).
Het aangepaste beleid houdt in dat de EU kan ingrijpen in de visserij als
het ecosysteem wordt bedreigd.Nog weinig aandacht voor ongewenste neveneffectenHet mariene ecosysteem als geheel blijft in het quotabeleid buiten beeld.
De effecten die de visserij hierop heeft, blijven in de afwegingen over de
quota buiten beschouwing. De EU neemt weliswaar maatregelen om het ecosysteem
te beschermen, zoals het vastleggen van beschermde gebieden in het kader van
Natura 2000, maar er is geen integratie met het besluitvormingsproces van
de quota.De schadelijke effecten van de visserij doen zich in de Noordzee voor
bij vogels, zeezoogdieren, schelpdieren, vissoorten en bodemorganismen. Oorzaken
zijn:• gebruik van vistuig dat de vissoorten niet nauwkeurig selecteert
(discards);• «spookvisserij»: netten die op zee zijn verloren of
achtergelaten, waarin vissen en walvisachtigen verstrikt raken;• verandering in de voedselketen door het wegvangen van bepaalde
soorten, waardoor predatoren, concurrerende soorten en prooisoorten in aantal
afnemen, met negatieve gevolgen voor vogels en zeezoogdieren;• beschadiging van de zeebodem door vistuig, waaronder de boomkor.De Europese Commissie heeft in het najaar van 2007 maatregelen voorgesteld
om een actieve ecosysteemaanpak voor het visserijbeheer in diepe wateren (dus
niet de Noordzee) te stimuleren. Dit voorstel «integreert het milieubeleid
en het gemeenschappelijk visserijbeleid van de Unie doordat het voorziet in
voorschriften waarmee nadelige effecten van bepaalde visserijpraktijken op
het mariene milieu kunnen worden voorkomen en geëlimineerd» (EG,
2007b). 2.1.2 Besluitvorming door Raad van MinistersHet visserijbeleid valt onder de Eerste Pijler van het Europese beleid,
hetgeen inhoudt dat het beleid een communautaire verantwoordelijkheid is.
De Europese Commissie, de Raad van Ministers, in casu de ministers van visserij,
en het Europees Parlement zijn partij in het visserijbeleid.De Europese ministers van landbouw en visserij nemen ieder jaar in december
een besluit over de maximaal toegestane vangsthoeveelheden van elke commerciële
vissoort die door de vissers van de lidstaten mogen worden aangeland. Het
gaat dus om de hoeveelheid aangelande vis, niet
om de hoeveelheid die op zee gevangen mag worden. De term «total allowable
catch» is in dat opzicht enigszins misleidend.Het resultaat van de besluitvorming door de Raad van Ministers is een
gedetailleerde verordening, waarin behalve tussen de commerciële vissoorten
ook onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende vangstgebieden in de
visserijzone van de EU en tussen de periodes in het jaar waarin gevist mag
worden. De Raad beslist daarbij ook over de quota: de verdeling van de totale
hoeveelheid over de lidstaten.Aan de besluitvorming in de Raad gaat een lang traject van advisering
en onderhandeling vooraf. Het traject begint bij een voorstel van de Europese
Commissie over de TAC’s. De Commissie laat zich, ter voorbereiding op
het voorstel, adviseren door de Internationale Raad voor het Onderzoek van
de Zee (International Council for the Exploration of the Sea, ICES). ICES
baseert zich op gegevens van lidstaten, en doet daarnaast zelf onderzoek in
werkgroepen met wetenschappers van de lidstaten, waaronder het Nederlandse
IMARES.De Europese Commissie legt zijn voorstel vervolgens voor aan zijn eigen
adviescommissie, het Scientific, Technical and Economic Committee for Fisheries
(STECF), dat zowel de biologische en ecologische als de sociaal-economische
gevolgen beoordeelt en daarover een advies uitbrengt. Ook laat de Commissie
zich adviseren door regionale adviesraden.1Deze adviezen en de resultaten van onderhandelingen met Noorwegen, dat
bepaalde visbestanden met de EU deelt, leiden uiteindelijk tot het voorstel
van de Europese Commissie aan de Raad van Ministers. Dan breekt de fase aan
van onderhandeling om tot overeenstemming te komen over de quota die aan iedere
lidstaat worden toegewezen. Iedere lidstaat maakt daarbij een eigen afweging
tussen de belangen van de visserijsector en de belangen van de visbestanden
en het ecosysteem.Het resultaat van de onderhandelingen is tot op heden altijd dat de TAC’s
hoger uitkomen dan in het oorspronkelijke voorstel van de Commissie, omdat
elke lidstaat een zo goed mogelijk resultaat voor de eigen visserijsector
wil bereiken. De lobby van de visserijsector speelt een belangrijke rol, zeker
in grote visserijlanden als Schotland, Engeland en Spanje.2 De Europese Commissie heeft geen formele bevoegdheid om de uitkomst
van de onderhandelingen te beïnvloeden.De Europese Commissie ziet vervolgens wel toe op de uitvoering van het
quotabeleid door de lidstaten. Wanneer een lidstaat zijn quotum heeft overschreden,
kan de Commissie kortingen op dit quotum toepassen.3Boetes kunnen alleen opgelegd worden door het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschap. Het Hof doet uitspraken op verzoek van de Europese Commissie
of lidstaten, die zaken aanhangig kunnen maken. Voorbeelden zijn Schotland
en Ierland, die te kampen hadden met illegale aanlandingen van vooral haring
en makreel, en Frankrijk, dat een boete heeft gekregen van € 65
miljoen voor het niet-handhaven van de quota.42.2 Resultaten van het quotabeleidIn 2006 concludeerde de Europese Commissie dat veel visbestanden zich
onder het biologisch minimum bevonden, werden over-geëxploiteerd, of
te weinig volwassen exemplaren telden. Dit slechte resultaat was grotendeels
toe te schrijven aan de jaarlijkse vangstlimieten die hoger uitkwamen dan
de voorstellen uit het wetenschappelijke advies. Dat probleem
werd verergerd door de slechte naleving van regels (Europese Commissie, 2006).Over de periode 2002–2007 schreef de Europese Commissie dat de visbestanden
die in de gevarenzone zaten in de beschreven periode niet waren toegenomen,
maar ook niet waren gedaald. De vissoorten waarvoor een advies is gegeven
om niets te vangen waren eveneens in aantal gelijk gebleven. De Commissie
stelde vast dat het quotabeleid slechts tot een zeer geringe afname van de
gevolgen van de visserij had geleid, doordat de TAC-beslissingen gemiddeld
genomen substantieel hoger waren uitgekomen dan de wetenschappers hadden geadviseerd,
terwijl bovendien een aantal TAC’s in de praktijk systematisch werden
overschreden. De Commissie liet verder weten dat in de EU-wateren slechts
drie visbestanden van de 33 waarvan de status bekend is, consequent worden
bevist in overeenstemming met het MSY-principe.De overige soorten worden nog volgens het criterium van het voorzorgsniveau
bevist (Europese Commissie, 2007b).2.3 Complicerende factoren2.3.1 Onzekerheidsmarges in wetenschappelijke gegevensHet uitgangspunt voor het voorstel van de Europese Commissie is, zoals
gezegd, het advies van de visserijbiologen van ICES. Deze raad baseert zijn
advies op bestandsonderzoek dat tot stand komt door drie soorten gegevensverzamelingen:– bemonstering van de aanvoer van schepen in de afslagen;– bemonstering van de vangst van schepen op zee;– onderzoek naar visbestanden met onderzoeksschepen.Het wetenschappelijke advies van ICES kent een onzekerheidsmarge van ongeveer
30 tot 40% naar boven en beneden.Door deze grote onzekerheidsmarge geeft de wetenschappelijke informatie
geen scherp beeld van de werkelijke situatie van de commerciële vissoorten
en vormt daardoor een zwakke basis voor het beleid. Met de metingen die worden
gedaan op zee (survey) wordt de meest waarschijnlijke
visstand verkregen. Het ontbreken van adequate wetenschappelijke informatie
maakt – ook naar het oordeel van de Europese Commissie – de benutting
ervan in de praktijk lastig. Zo wordt de onzekerheid over de juistheid van
de schatting als dat zo uitkomt door de vissers en de lidstaten gebruikt om
de juistheid van de (voorstellen voor) TAC’s en quota in twijfel te
trekken.1 Er zijn echter op dit moment geen alternatieven.2.3.2 Andere factorenDe onzekerheidsmarge in de wetenschappelijke informatie van ICES heeft
te maken met de talloze factoren die invloed hebben op de paaibestanden en
die niet altijd zichtbaar zijn, of pas bij reconstructie achteraf zichtbaar
worden.Een zo’n factor is de grote kans voor alle vis, dus ook voor schol
en tong, om als discard (ongewenste bijvangst)
overboord te gaan, een risico dat groter is geworden sinds de boomkorvloot,
om olie te besparen, dichter onder de kust is gaan varen waar meer ondermaatse
schol voorkomt.Meer recent zijn er nieuwe factoren aan te wijzen die de scholstand ongunstig
beïnvloeden, zoals de opwarming van de Noordzee.In figuur 4 zijn de verschillende factoren verwerkt die de visstand beïnvloeden.2.3.3 Ongewenste bijvangstenDe Nederlandse kottervisserij kenmerkt zich door een hoge mate van specialisatie
in vooral schol en tong. Door deze gemengde platvisvisserij heeft Nederland
moeite met het quotasysteem: er valt immers niet te ontkomen aan bijvangsten,
omdat het niet mogelijk is om schol en tong apart te vangen. Zolang de vangst
van schol en tong binnen de vastgestelde quota blijft, kan zij aangeland worden.
Maar wanneer het beschikbare quotum bij één van de soorten volledig
is opgevist of er een vangstverbod voor één van beide soorten
geldt, moet die vis overboord. We spreken dan van ongewenste bijvangsten of
discards. Het overboord zetten van (dode) vis is niet illegaal, omdat de quota
betrekking hebben op de hoeveelheden vis die worden aangeland, en niet op de hoeveelheden vis die worden gevangen. De geschatte
hoeveelheid vis die nog leeft wanneer die overboord wordt gezet, is minder
dan 10%.OorzakenOngewenste bijvangsten zijn niet alleen te wijten aan de regel dat teveel
gevangen vis niet mag worden aangeland. Ook technische voorschriften, zoals
verplicht gebruik van bepaalde maaswijdten en bepaalde minimummaten die vis
moet hebben om aangeland te mogen worden, werken in de hand dat er gevangen
vis overboord gezet moet worden. Vooral ondermaatse jonge schol wordt bij
de visserij op tong in grote hoeveelheden dood overboord gegooid, omdat schol
nu eenmaal breder is dan tong.In andere gevallen zijn het de commerciële belangen van de vissers
zelf die het motief vormen voor het dumpen van dode vis, zoals bij het zogenaamde highgrading. Daarvan is sprake als een visser tijdens
een vaart op een school vissen stuit met grotere exemplaren (en dus een betere
marktwaarde) dan die hij even daarvoor heeft binnengehaald, en de eerdere
vangst alsnog dood overboord gooit.In de periode 2002–2005 hebben onderzoekers van IMARES bij de boomkorvisserij
vastgesteld dat van het totaal aantal tonnen gevangen vis 52 tot 62%
op zee overboord was gegooid. Voor 9% bestonden die discards uit niet-commerciële
vissoorten en voor 91% uit commerciële vissoorten, vooral ondermaatse
schar en schol (Van Overzee et al., 2007).Volgens het Productschap Vis blijkt uit de wekelijkse bemonstering op
ongeveer 25 vissersschepen dat ongeveer 30% van alle schol die wordt
gevangen, vervolgens overboord wordt gezet.1
Uit de Natuurbalans 2008 (Planbureau voor de Leefomgeving, 2008) blijkt dat
er behalve vis ook veel andere dieren (bijvoorbeeld krabben en schelpdieren)
worden gevangen en teruggegooid. De hoeveelheid daarvan is ongeveer even groot
als de totale aangelandeén teruggegooide visvangst tezamen.Het teruggooien van vis is niet alleen een verspilling; het vertroebelt
tevens de nauwgezetheid van de wetenschappelijke gegevens over de visstand.
De wetenschap baseert zich immers hoofdzakelijk op cijfers over de hoeveelheden
gevangen vis die daadwerkelijk zijn aangeland. Inmiddels worden sinds 2004
scholdiscards meegewogen in de bestandsschattingen.Aanpak van het probleemHet probleem van de ongewenste bijvangsten is al bekend sinds de invoering
van het quotasysteem in 1983. Het probleem staat sinds de jaren negentig op
de agenda van de EU. Tot op heden is er echter op EU-niveau geen beleid ontwikkeld
om het probleem aan te pakken. Er zijn op dit moment wel voorstellen in de
maak.Een voorbeeld van beleid om discards te verminderen of te voorkomen is
de aanpak die Noorwegen hanteert.2De Noorse wet verbiedt het om bijvangsten van de commerciële vissoorten
die (bijna) dood zijn, overboord te zetten. Dat geldt ook voor niet-commerciële
vissoorten, zolang ze voor consumptie geschikt zijn. Deze bijvangsten moeten
aangeland worden, ook al komen ze boven de quota uit of zijn ze illegaal.
Bijvangsten die nog wel levensvatbaar zijn, moeten overboord worden gegooid.De opbrengsten van aangelande bijvangsten gaan naar de visverkopende organisaties.
Dit zijn private organisaties die ook publieke taken uitoefenen (controle).
Deze organisaties zijn in handen van de vissers, zodat de opbrengsten van
de bijvangst op indirecte wijze weer ten goede komen aan de vissers zelf.
De visser die een bijvangst aanlandt wordt door de verkooporganisatie gecompenseerd
voor de kosten van de aanlanding en krijgt geen boete. Maar evenmin ontvangt
hij een prijs voor de aanlanding.Allerlei flankerende regelingen moeten voorkomen dat een visser het als
profijtelijk ervaart om boven de quota te vissen. Zo ontvangt hij een waarschuwing
wanneer hij op heterdaad wordt betrapt; in sommige gevallen kan hij ook worden
aangegeven bij de politie.Een ander onderdeel van het Noorse beleid is dat visgronden waar de vis
te klein is, tijdelijk worden gesloten voor de visserij.Een voordeel van het Noorse systeem is dat de discards meetellen in de
statistieken, zodat er meer accurate wetenschappelijke tellingen verricht
kunnen worden die meegewogen kunnen worden in de vaststelling van de TAC’s.
Daarbij komt dat de vis op deze wijze toch een bestemming vindt, zodat verspilling
wordt voorkomen.2.4 Relatie met natuurbeleidHet visserijbeleid zoals dit wordt gevoerd vanuit het Ministerie van LNV
en vanuit de EU is niet het enige beleid dat van belang is voor de visserijsector
of de visserij raakt. Ook beleid en wet- en regelgeving op het gebied van
natuur, milieu, biodiversiteit en de Noordzee kan van invloed zijn op de visserij
en/of het visserijbeleid.In dit aangrenzend beleid zijn drie thema’s te herkennen: duurzaamheid,
biodiversiteit en water. De samenhang tussen deze thema’s is dat door
niet of weinig duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen als water en vis
er een achteruitgang in biodiversiteit ontstaat, bijvoorbeeld in de biodiversiteit
van de Noordzee.We geven hieronder een overzicht van belangrijke internationale verdragen
en Europese regelgeving voor de drie thema’s duurzaamheid, biodiversiteit
en water. Vervolgens beschrijven we het aangrenzende beleid in Europa en Nederland
en het belang van afstemming tussen aangrenzend beleid en visserijbeleid.2.4.1 (Inter)nationale afspraken over biodiversiteit
en duurzaamheidInternationaalDe Verenigde Naties (VN) hebben in 1992 het Verdrag van Rio de Janeiro
inzake de biologische diversiteit gesloten. Het begrip biodiversiteit is in
dit verdrag gedefinieerd als: «de variabiliteit onder levende organismen
van allerlei herkomst, met inbegrip van, onder andere, terrestrische, mariene
en andere aquatische ecosystemen en de ecologische complexen waarvan zij deel
uitmaken; dit omvat mede de diversiteit binnen soorten, tussen soorten en
van ecosystemen».1 Het verdrag is dus ook
van toepassing op biologische diversiteit in zeeën en oceanen.Tien jaar later zijn de VN in Johannesburg overeengekomen dat in 2010
een significante afname van het verlies van biodiversiteit moet zijn gerealiseerd.
Wat visserij betreft werd afgesproken dat de visbestanden moeten worden gehandhaafd
op of hersteld tot niveaus die de maximale duurzame opbrengst (MSY) kunnen
opleveren; dit doel moet uiterlijk in 2015 zijn bereikt. Ook is gesproken
over het bereiken van een wereldwijd netwerk van beschermde gebieden in 2012
en het elimineren van destructieve vangstmethoden.EuropeesIn de Strategie voor biodiversiteit (EG, 1998)
heeft de EU aangegeven dat ze gaat voldoen aan de verbintenissen voortvloeiend
uit het Verdrag van Rio de Janeiro, onder meer door de herziening van het
gemeenschappelijk visserijbeleid, het uitvoeren van de Vogel- en Habitatrichtlijn
en het inrichten van de Natura-2000 gebieden in de Noordzee.De EU sluit ook aan bij de oproep van de VN om te streven naar een afname
van verlies van biodiversiteit. De Europese Strategie voor
duurzame ontwikkeling (Europese Commissie, 2001b) schrijft voor dat
milieumaatregelen moeten worden geïntegreerd in alle Europese beleidsterreinen
die gevolgen hebben voor het milieu. En in het Zesde Milieuactieprogramma (Europese Commissie, 2001a) noemt de
Europese Commissie als doelstellingen: stoppen van verlies van biodiversiteit
in 2010 in Europa en oprichting van een netwerk van natuurgebieden. In de
tussentijdse evaluatie van dit programma in 2007 wordt bovendien vermeld dat
de Europese Commissie als doelstelling heeft om met de lidstaten te blijven
werken aan de invoering van beheer voor visbestanden op basis van een ecosysteembenadering.
Daarnaast is hun doel een eind te maken aan destructieve vismethoden op volle
zee (Europese Commissie, 2007c).NationaalNederland onderschrijft de EU-doelstelling dat per 2010 de achteruitgang
van biodiversiteit binnen Europa moet zijn gestopt. In de nota Natuur voor mensen, mensen voor natuur (LNV, 2000) wordt de aanpak
van het natuurbeleid (inclusief biodiversiteit) voor de periode tot 2010 geschetst.
Een belangrijke doelstelling in deze nota is dat in 2020 alle soorten die
in 1982 van nature in ons land voorkwamen, (weer) moeten voorkomen en ook
moeten kunnen blijven voortbestaan.Tijdens de VN-top over duurzame ontwikkeling in Johannesburg (2002) is
onder meer de afspraak gemaakt dat nationale overheden een actieprogramma
voor duurzame ontwikkeling opstellen. Het Nederlandse kabinet heeft in juli
2003 een dergelijk actieprogramma opgesteld onder de titel Duurzame daadkracht (VROM et al., 2003). De minister van VROM is
verantwoordelijk voor het nationale deel, dat aansluit op het vierde Nationaal
Milieubeleidsplan. In het NMP4 stond al: «Het milieubeleid moet (...)
een bijdrage leveren aan een gezond en veilig leven, in een aantrekkelijke
leefomgeving en te midden van een vitale natuur, zonder de aantasting van
de wereldwijde biodiversiteit of de uitputting van natuurlijke hulpbronnen»
(VROM, 2001).In het Beleidsprogramma biodiversiteit 2008–2011 (LNV, 2008a) wordt een aantal beleidsprogramma’s samengevoegd.
Nieuw in dit beleidsprogramma is de aandacht voor mariene biodiversiteit.
Dit thema wordt relevant geacht vanwege de risico’s van overbevissing,
bijvangsten en bodemberoering. Aangekondigde maatregelen zijn onder meer:• De hoeveelheid discards zal de komende jaren met 50% worden
verminderd ten opzichte van 2007 (te bereiken in 2013).• Van de boomkorvissers zal 40% de komende jaren op een ecologisch
duurzamere manier moeten gaan vissen (eveneens te bereiken in 2013).• Er worden vijf beschermde gebieden in de Noordzee aangewezen (uiterlijk
in 2010).Daarnaast heeft de minister van LNV het voornemen om de Natuurbeschermingswet
en de Flora- en Faunawet op de Exclusieve Economische Zone (EEZ) van toepassing
te verklaren.2.4.2 (Inter)nationale afspraken over waterInternationaalHet beleid aangrenzend aan het visserijbeleid omvat ook het thema water.
Een belangrijk samenwerkingsverband is daarbij OSPAR.1 Hierin hebben de landen rond de Noordoost-Atlantische oceaan, waaronder
Nederland, afspraken gemaakt over de bescherming van het mariene milieu in
de Noordzee. Het gaat daarbij onder meer om bescherming, conservering en herstel
van ecosystemen en biodiversiteit. Zo heeft OSPAR in 1998 afgesproken
een netwerk van mariene beschermde gebieden op te zetten en is in 2002 een
begin gemaakt met de ontwikkeling van ecologische kwaliteitsdoelen voor de
Noordzee ter verbetering van het mariene ecosysteem. De eerder genoemde afspraken
bij de wereldtop in Johannesburg (2002) sluiten hierbij aan.EuropeesDe Europese mariene strategie uit 2005 vervult een dubbele functie: met
deze strategie wil de EU de Europese zeeën beschermen en herstellen en
bovendien waarborgen dat de economische activiteiten zoals visserij van nu
tot 2021 een duurzaam karakter hebben. Om dit doel te bereiken heeft de Europese
Raad in 2007 de Kaderrichtlijn mariene strategie vastgesteld, die op 15 juli
2008 van kracht is geworden. De richtlijn heeft als doel kaders te scheppen
voor het bereiken van een goede milieutoestand van de zee in 2020, zoals een
meer en natuurlijker samenstelling van het ecosysteem, inclusief de visbestanden.
De richtlijn gaat gevolgen hebben voor de kottervisserij, maar details hierover
zijn nog niet bekend.Het maritieme beleid van Europa omvat meer onderwerpen dan de mariene
strategie en zoekt een balans tussen de groei van de Europese economie, sociale
aspecten en de ecologische waarden van de zee. In oktober 2007 is de visie
op een geïntegreerd maritiem beleid voor de EU gepresenteerd in het zogenaamde Blauwboek (Europese Commissie, 2007a). Aangekondigde maatregelen
die de visserij raken zijn bijvoorbeeld het terugdringen van destructieve
vismethoden in volle zee, en een vermindering van discards.NationaalOp nationaal niveau wordt het Noordzeebeleid, zoals verwoord in de Nota Ruimte (VROM, 2004), uitgewerkt in het Integraal Beheerplan Noordzee 2015 (VenW et al., 2005). Dit plan,
kortweg aangeduid als het IBN 2015, beschrijft hoe het integraal beheer van
de Noordzee door de rijksoverheid in de komende tien jaar gestalte gaat krijgen.
Het doel is een «gezond, veilig en rendabel» gebruik van de Noordzee.
De aanwijzing van beschermde gebieden in de Noordzee moet in de toekomst bescherming
gaan bieden aan bodem- en visfauna. In het IBN 2015 zijn de grenzen vastgelegd
van vijf gebieden in de Noordzee1 waarvan de
natuurwaarden extra bescherming krijgen via een voorlopig beschermingsregime.
In 2009 zullen deze gebieden ook als Natura-2000 gebieden aangewezen worden.
Vooralsnog kan het huidige gebruik (zoals visserij) in de beschermde gebieden
worden voortgezet.In de Voordelta worden in 2008 al visserijbeperkende maatregelen genomen.
Waarschijnlijk zullen in de andere gebieden, wanneer ze als Natura-2000 gebied
zijn aangewezen ook randvoorwaarden worden gesteld aan visserijactiviteiten.2.4.3 Invloed aangrenzend beleid op visserijbeleidInhoudelijkVoor zover er inhoudelijke invloed is vanuit het beleidsterrein «milieu,
natuur en biodiversiteit» op het Europese visserijbeleid, komt deze
vooral van de Europese strategie voor duurzame ontwikkeling. Hierin is de
vaststelling van beschermde gebieden op zee in 2012 beschreven, en ook de
toepassing van principe van de maximale duurzame opbrengst (MSY) op de vangst
van diverse visbestanden in 2015.Daarnaast schrijft de Europese mariene strategie voor dat de EU-wateren een goede ecologische toestand – en dus ook voldoende biodiversiteit –
moeten hebben in 2020.Tot slot zijn nog twee andere EU-ontwikkelingen relevant:• De Vogel- en Habitatrichtlijn zal op zee worden geïmplementeerd;
deze zal van kracht worden op het moment dat delen van de Noordzee bij de
EU zijn aangemeld als Natura 2000-gebied.• EU-regeringsleiders hebben de doelen van de conferentie in Johannesburg
(2002) over duurzame ontwikkeling aangescherpt tot «stopzetten van verlies
van biodiversiteit».In Nederland is het visserijbeleid tot nog toe geen onderdeel van het
milieu-, natuur- en biodiversiteitsbeleid. Het aangrenzend beleid richt zich
voornamelijk op land/landschap en zoogdieren. Sinds 2008 is er aandacht voor
mariene biodiversiteit in het beleidsprogramma biodiversiteit.Sinds enkele jaren komt er meer integratie in het Noordzeebeleid, met
geïntegreerd kustbeheer en een geïntegreerde aanpak van de Noordzee
via het IBN 2015 en de Nota
Ruimte.Afstemming en samenwerkingBinnen het Ministerie van LNV werken de directies Natuur en Visserij sinds
januari 2007 samen rond het onderwerp mariene biodiversiteit in het managementteam
(MT) Marien. De aanleiding hiervoor was tweeledig: er was coördinatie
en (structurele) afstemming binnen LNV nodig om de consistentie van het beleid
te vergroten (natuur versus visserij) én om biodiversiteitsverlies
in de zee effectiever tegen te gaan. De mariene biodiversiteit staat immers
onder druk en de visserij is verreweg de belangrijkste menselijke invloedsfactor
op het mariene ecosysteem.1Het programma heeft drie hoofdpijlers: duurzame visserij, gebiedsbescherming
op zee en soortbescherming op zee (vissen, zoogdieren, vogels, structurele
habitatstructuren, enzovoort).Vanuit MT Marien wordt ook samengewerkt met andere ministeries die invulling
geven aan het rijksbeleid op zee, zoals VenW, VROM, Defensie en Buitenlandse
Zaken. Deze samenwerking geschiedt onder andere in het kader van het Beleidsprogramma biodiversiteit (LNV, 2008a) dat mariene
biodiversiteit en duurzame visserij als een van de vier hoofdprioriteiten
kent.Bij de opstelling van het IBN 2015 (VenW et al., 2005) waren vier ministeries
betrokken: naast VenW (verantwoordelijk voor de coördinatie) waren dat
VROM, LNV en Economische Zaken. Vanuit LNV hebben de directies Natuur en Visserij
hieraan bijgedragen.3 NALEVING EN HANDHAVINGDe internationale en nationale regels waaruit het Europese visserijbeleid
bestaat, zijn onder meer noodzakelijk om een toekomst voor de visserij in
de lidstaten te waarborgen. De visserijsector heeft dus belang bij deze regels.
Toch worden ze door diezelfde visserijsector niet vanzelf nageleefd. Daarom
is het noodzakelijk dat er in de nationale aanpak van het visserijbeleid prikkels
aanwezig zijn om naleving van de regels in de lidstaten te bevorderen. In
Nederland zijn dergelijke prikkels verankerd in het systeem van comanagement en in de wijze waarop de handhaving is georganiseerd.In dit hoofdstuk gaan we om te beginnen in op dit systeem van comanagement
(§ 3.1). Daarna belichten we de wijze waarop de handhaving in Nederland
is vormgegeven: hoe is het Nederlandse handhavingsbeleid opgezet (§ 3.2),
hoe verhoudt de praktijk van de Nederlandse handhaving zich tot de Europese
regels (§ 3.3) en in hoeverre is de controlecapaciteit van de AID
afgestemd op de feitelijke naleving (§ 3.4)?3.1 Comanagement: onderdeel van Nederlands visserijbeleidDe TAC’s en quota vormen het centrale element van het Europese visserijbeleid.
De meeste handhavingsverplichtingen die uit de Europese visserijverordeningen
voortvloeien, zijn dan ook gericht op de handhaving van de vangstbeperkingen.Hoe de controle en handhaving worden ingericht en uitgevoerd, is een nationale
bevoegdheid van de lidstaten. De manier waarop de handhaving in Nederland
is ingericht, is voor een deel ingegeven door de jarenlange strijd tussen
overheid en vissers over de duurzaamheid van de visserij in de jaren tachtig.1 De afspraken die begin jaren negentig tussen overheid
en de visserij zijn gemaakt waren erop gericht om aan deze strijd een eind
te maken. Die afspraken hebben erin geresulteerd dat overheid en visserijsector
bij het beheer van de visbestanden tot op zekere hoogte samenwerken in een
systeem van comanagement. Een goede relatie tussen overheid en visserijsector
is daarmee een belangrijke doelstelling in het visserijbeleid van het Ministerie
van LNV geworden.BeheergroepenDe belangrijkste maatregel die uit dit beheersysteem is voortgekomen was
de instelling van zogenoemde beheergroepen. De
meeste Nederlandse kottervissers zijn hier ook daadwerkelijk bij aangesloten.
De aangesloten vissers dragen hun recht op individueel beheer van quota over
aan het groepsbestuur. Ze verplichten zich om al hun vis via de veiling te
verhandelen, de vangstbeperkingen na te leven en jaarlijks, individueel of
als groep een visplan op te stellen waarin zij aangeven hoe dat jaar invulling
wordt gegeven aan de visserijactiviteiten. Het Ministerie van LNV beoordeelt
de visplannen en kent na goedkeuring een groepscontingent en zeedagen (dagen
waarop een visser mag vissen) toe.De leden van een beheergroep zijn op grond van een privaatrechtelijke
overeenkomst gebonden de groepsquota gezamenlijk te beheren. Van de zijde
van LNV geldt dat het departement zich inspant voor het vergroten van de invloed
van belanghebbenden op het Europees visserijbeleid en voor gelijkwaardige
toepassing van regels en controle binnen de EU, zodat geen oneerlijke concurrentie
ontstaat (level playing field) (LNV, 2004a). Inmiddels
is hiermee een aantal belangrijke resultaten geboekt, zoals de instelling
van een Europees controlebureau voor de visserij en regionale adviescommissies.Draagvlak, maar geen zelfcontroleMet de vorming van de beheergroepen heeft het Ministerie van LNV tot op
zekere hoogte draagvlak gecreëerd voor het Nederlandse visserijbeleid,
dat immers uitgaat van een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid en visserijsector
voor het beheer van de commerciële visbestanden. Bij de handhaving van
de regels is er in de praktijk echter toch sprake van een kat-en-muisspel
tussen de controleurs en de gecontroleerden, waarbij het voor samenwerking
noodzakelijke vertrouwen zowel bij de AID als bij de vissers nog niet in voldoende
mate is bereikt.De door de overheid beoogde zelfcontrole is tot nu toe slechts op onderdelen
van de grond gekomen. Om de naleving van wettelijke voorschriften te versterken
zijn tussen de overheid en de beheergroepen afspraken gemaakt over de afstelling
en verzegeling van motorvermogens. Op het terrein van netten en netvoorzieningen
stimuleert de overheid de sector in werkgroepverband om zelf verantwoordelijkheid
te nemen voor de controle op de naleving en voor het opleggen van privaatrechtelijke
boetes.3.2 Handhavingsbeleid3.2.1 Doel van het handhavingsbeleidDe Nederlandse overheid streeft ernaar het Europese visserijbeleid zo
goed mogelijk te handhaven en de communautaire verplichtingen op het terrein
van de controle en handhaving volledig uit te voeren.Dit betekent in concreto dat de handhaving erop is gericht dat:• er niet wordt gevist door vissers die daartoe niet gerechtigd zijn;• vissers hun toegekende rechten (quota en zeedagen) niet te buiten
gaan;• vissers uitsluitend vissen in de gebieden waartoe zij toegang hebben;• vissers de technische visstandbeschermende maatregelen naleven;• overladingen naar waarheid in de vangstregistratie worden opgenomen
en slechts plaatsvinden in daartoe toegelaten gebieden door geautoriseerde
vissers.13.2.2 Uitwerking handhavingsbeleidHet controlebeleid is mede gebaseerd op een risicoanalyse die vanuit ervaringsgegevens
van de AID wordt opgesteld. De controleurs zijn goed op de hoogte van mogelijke
overtredingen door de vissers in de zeevisserij, doordat zij de sector door
en door kennen: het gaat wekelijks om zo’n vijf tot zeshonderd aanlandingen
door een beperkt aantal vissers en in dezelfde havens. Het optreden van de
AID in het lopende jaar bouwt voort op eerdere ervaringen. Bij een tweede
overtreding wordt een strenger controleregime toegepast. De kern van het sanctiebeleid
is dat de prikkel om te overtreden moet worden weggenomen. Dat wil zeggen
dat de toegepaste sanctie evident financieel nadeel moet opleveren of minstens
het onrechtmatig genoten voordeel moet wegnemen.Het handhavingsbeleid voor de zee- en kustvisserij is vastgelegd in het
Handhavingsplan Zee- en Kustvisserij, dat jaarlijks door de directeur van
de Kustwacht in samenspraak met de handhavingspartners2 wordt vastgesteld. Het plan bevat een beschrijving van de voorschriften,
de controleaanpak en de accenten daarin, en de afhandelingprocedures.3.3 Handhavingsplicht3.3.1 Europese verplichtingenHet communautaire controle- en handhavingssysteem voor de visserij is
vastgelegd in de Europese controleverordening 2847/93 en op hoofdlijnen overgenomen
in de Basisverordening van 2002.1 Daarnaast zijn
er diverse verordeningen waarin aan de visserij verdere beperkingen zijn opgelegd
ter ondersteuning van het quotabeleid (de zogenoemde technische maatregelen
en de zeedagenregeling). Ook de handhaving van deze beperkingen is in deze
verordeningen vastgelegd.Met het oog op een eenduidige uitvoering van het Europese visserijbeleid
moeten de lidstaten volgens de basisverordening een aantal met name genoemde
handhavingsmaatregelen treffen waarvan de uitvoering naar behoren moet worden
gedocumenteerd.Er zijn echter op communautair niveau geen concrete normen vastgesteld
voor de aantallen controles van aanlandingen. Voor een aantal specifieke situaties
zijn er wel zogenoemde «benchmarks».2
Op grond van artikel 24 en 30 van de Basisverordening kunnen nadere bepalingen,
inclusief benchmarks, worden vastgesteld. Waar geen benchmark is vastgesteld,
is geen sprake van een harde kwantitatieve norm waarop de lidstaten door de
EU kunnen worden afgerekend.3.3.2 Nationale verplichtingenIn Nederland zijn de door de EU voorgeschreven maatregelen opgenomen in
onder andere de Visserijwet 1963, het Reglement zee- en kustvisserij 1977,
de Regeling visvergunning en de Regeling technische maatregelen 2000. Nederland
heeft in deze laatste regeling als enige lidstaat een verzwaring ten opzichte
van de EU-regelgeving doorgevoerd. Het betreft de verplichting tot het voeren
van een logboek. In afwijking van de Europese regels is het voeren van dit
logboek volgens de Nederlandse regels namelijk ook verplicht voor vissersvaartuigen
kleiner dan tien meter.3 In 2007 ging het hierbij
om ongeveer 260 actieve scheepjes die gezamenlijk ruim 336 duizend kilo vis
aan land hebben gebracht. Als de hoeveelheid van één vissoort
die wordt aangeland kleiner is dan 50 kilo, hoeft deze vangst volgens de EU-regels
niet te worden meegeteld voor de uitputting van het nationale quotum, en dus
ook niet in het logboek te worden ingevuld.4
In Nederland wordt deze regel echter zo uitgelegd dat als in een week meer
dan eens wordt aangeland en de totale vangst daarbij de 50 kilo overschrijdt,
dit ten laste wordt gebracht van het nationale quotum.Deze interpretatie, waarin Nederland dus strenger is dan de EU, brengt
een verzwaring van de controlelasten met zich mee. Het Ministerie van LNV
heeft aangegeven dat bij de opstelling van de interventiestrategie in het
kader van programmatisch handhaven (zie § 1.4.3) zal worden bezien
of deze maatregel moet worden aangepast dan wel geheel moet worden afgeschaft.3.4 Handhavingscapaciteit3.4.1 Beoogd handhavings-/nalevingsniveauDe AID controleert of de wettelijke regels voor de visserijsector door
de vissers worden nageleefd. Dat betekent dat de AID nagaat of de vissers
beschikken over de benodigde vergunningen, of ze vissen binnen de aan hen toegekende quota en zeedagen en of ze vissen in de voor hen opengestelde
gebieden (zie ook § 3.2.1). Verder gaat de AID na of niet met verboden
netvoorzieningen wordt gevist en of het motorvermogen overeenkomt met de capaciteit
die op de vergunning staat vermeld. Ten slotte verifieert de AID of de vangsten
tijdig en juist in de logboeken worden geregistreerd.Het huidige handhavingsbeleid en comanagement hebben volgens het Ministerie
van LNV een positief effect op het nalevingsgedrag van de vissers. Uit de
risicoanalyses van de AID komt echter naar voren dat de vissers op vrijwel
alle terreinen van de zeevisserij geneigd zijn regels te overtreden. De AID
heeft proefondervindelijk vastgesteld dat de aanwezigheid van haar inspecteur
in de havens en op zee invloed heeft op het gedrag van de vissers. Onder andere
is daarbij aangetoond dat er een verband bestaat tussen het aantal door de
vissers aangebrachte correcties in de door hun in te vullen logboeken en de
aanwezigheid van inspecteurs in de havens. Zij concludeert hieruit dat bij
haar afwezigheid het risico groot is dat ongeregistreerde vangsten door de
vissers worden aangeland die buiten de visafslag om worden verkocht. De grote
economische druk waaronder de sector te lijden heeft, speelt hierbij volgens
de AID een rol: de hoeveelheid vis die mag worden aangeland is de afgelopen
jaren met meer dan 50% gereduceerd, en de brandstofprijzen zijn sterk
gestegen. Vissers zoeken naar manieren om onder de beperkingen uit te komen.Bepaalde voorschriften, zoals het gebruik van de juiste netvoorzieningen
zijn alleen op zee te controleren en dat is in de praktijk erg lastig. Niet
alleen de grootte van het gebied (de Noordzee) bemoeilijkt de controles maar
ook het feit dat vissers beschikken over moderne apparatuur, waardoor het
controleschip van de AID de vissersschepen bijna niet ongezien kan benaderen.Handhaving is volgens het Ministerie van LNV ook lastig door de complexiteit
van het beleid. Er komen in de loop der tijd wel voortdurend regels bij waaraan
vissers moeten voldoen, maar er vervallen nooit regels. Sommige regels zijn
ook niet goed uit te leggen c.q. overbodig, aldus onze gesprekspartners bij
LNV.Volgens de AID is het nalevingsniveau niettemin «bevredigend»,
dankzij een constante controledruk bij de aanlandingen en op zee. Het Ministerie
van LNV zegt hierover evenwel geen harde uitspraken te kunnen doen. Het ministerie
gaf aan dat het lastig is om het nalevingsniveau vast te stellen omdat dit
wordt bepaald door tal van factoren; het kan bovendien variëren in de
tijd.Om handhavingsmaatregelen aantoonbaar effectief («doeltreffend,
afschrikwekkend en evenredig»)1 te kunnen
laten zijn, zal het ministerie om te beginnen een beoogd
nalevingsniveau moeten vaststellen.Vervolgens moeten er criteria zijn waaraan
de feitelijke naleving kan worden afgemeten. Kwantitatieve, controleerbare
criteria ontbreken echter.3.4.2 Beoordeling toereikendheid handhavingscapaciteitDe afgelopen jaren controleert de AID gemiddeld 6% van alle aanlandingen
en wordt ieder vissersvaartuig drie tot vier keer per jaar op zee gecontroleerd.
Volgens de AID hanteert de Europese Commissie op basis van afspraken tussen
het Europese controlebureau voor de visserij en de nationale controle-instanties
als maatstaf dat ieder vissersvaartuig zes keer per jaar moeten worden gecontroleerd.
De AID geeft hierbij aan dat zijn controleorganisatie en de controlecapaciteit
wel aansluiten bij de harde Europese verplichtingen die er op onderdelen gelden,
maar niet bij de genoemde afspraken tussen het Europese controlebureau voor
de visserij en de inspecties van de betrokken lidstaten.De betrokken beleidsdirecties van het Ministerie van LNV (directie Juridische
Zaken en directie Visserij) geven aan dat zij de politiek-bestuurlijke risico’s
bij het beoordelen van de controlecapaciteit hebben afgewogen. De directies
benadrukken dat Nederland aan de formeel vastgelegde handhavingsverplichtingen
voldoet. De Europese Commissie heeft, zo geven zij aan, alleen een inbreukprocedure1 tegen Nederland in voorbereiding met betrekking tot
de controle op de motorvermogens.2 Omdat bij
die inbreukprocedure de handhavingscapaciteit als zodanig niet ter discussie
is gesteld, gaan zij ervan uit dat het ministerie voldoet aan de formele Europese
verplichtingen.Waar alle bij de handhaving betrokken actoren van het departement het
over eens zijn, is dat de handhaving onder druk staat en dat te verwachten
valt dat deze in de toekomst nog meer onder druk zal komen te staan. Van belang
hierbij zijn:• de beperkte nalevingsbereidheid bij de visserijsector, met als
gevolg een kat-en-muisspel tussen vissers en AID;• het ontbreken van inzicht in de noodzakelijke capaciteit (nalevings-/handhavingsniveau);• beperkingen in de controlebereidheid van de sector (werking van
de beheergroepen);• de beperkte controleerbaarheid van technische maatregelen (alleen
op locatie mogelijk);• de beperkt beschikbare capaciteit van de AID;• het in de loop der tijd alleen maar toenemende aantal Europese
regels op het terrein van de visserij;• de hoge dieselprijzen en lage verkoopresultaten, die de visserijsector
onder zware economische druk zetten en daarmee de neiging tot overtreding
van de regels bij de vissers versterken.3.4.3 Oplossingen voor de toekomstOm de toenemende druk op de handhavingscapaciteit het hoofd te kunnen
bieden is door het departement besloten de huidige controleaanpak verder uit
te bouwen naar een systeem van programmatisch handhaven.De invoering van dit systeem kan een verdere differentiatie in het gebruik
van verschillende preventieve en repressieve handhavingsinstrumenten tot gevolg
hebben. Zo zou op termijn een verschuiving kunnen optreden van strafrechtelijk
optreden naar het bestuurlijk optreden. Met een dergelijke verschuiving kan
bij de AID belangrijke efficiencywinst worden geboekt. De inspectie pleit
dan ook voor een uitbreiding van de huidige mogelijkheden om bestuurlijke
sancties op te leggen.Ook geeft de AID aan dat efficiencywinst kan worden geboekt door bij saneringsoperaties
de visrechten in te nemen en deze ter beschikking van de overgebleven vissers
te stellen. De ervaring leert namelijk dat een belangrijk deel van de vissers
na verloop van tijd terugkeert met kleinere vaartuigen. Als gevolg hiervan
neemt het aantal kleine schepen toe, waardoor de administratieve last rond
de in § 1.3.2. genoemde logboekregel nog steeds toeneemt.4 INNOVATIEBELEID VOOR DE VISSERIJSECTORHet innovatiebeleid voor de visserijsector is gericht op de ontwikkeling
en stimulering van methoden en technieken die de visserij zowel ecologisch
als economisch duurzamer maken. Dit beleid is nog maar recent ingezet. Als
begrotingspost komt innovatie voor vanaf 2003, vaak in combinatie met «onderzoek».
Uit de begeleidende tekst valt dan op te maken dat het incidentele uitgaven
voor onderzoek naar de pulskor betreft.1In 2007 heeft het Ministerie van LNV een langetermijnstrategie voor de
visserijsector opgesteld, met als een van de speerpunten «vernieuwing
en verduurzaming door het bevorderen van de innovatie en de samenwerking in
het visserijcluster».2Concreet is het innovatiebeleid gericht op twee doelen: in 2013 moet de
onbedoelde bijvangst3 in de boomkorvisserij zijn
gehalveerd en moet 40% van de boomkorvissers een andere vismethode
gebruiken (die minder energie verbruikt en minder belastend is voor de bodem).Instrumenten die LNV inzet om innovatie in de visserij te stimuleren zijn
onder meer: onderzoek, innovatiesubsidies, ontwikkeling en verspreiding van
kennis over duurzamere vangsttechnieken en over verbetering van energie-efficiëntie.Omdat het innovatiebeleid nog maar recent is ingezet, is nog niet vast
te stellen of de zojuist genoemde doelen bereikt zijn en zo ja, in welke mate
dit te danken is aan de ingezette instrumenten. We volstaan in dit hoofdstuk
daarom met een beschrijving van enkele instrumenten en plannen. We beginnen
met een beschrijving van de experimenten die het Ministerie van LNV al enkele
jaren subsidieert en de resultaten hiervan op energiebesparing, discards,
bodemberoering en kwaliteit van de vis (§ 4.1). Aansluitend staan
we kort stil bij drie proefprojecten die in 2006 zijn ingezet op instigatie
van de Taskforce Duurzame Noordzeevisserij (§ 4.2). Ook bespreken
we de activiteiten van het Visserij Innovatie Platform, dat eind 2006 op advies
van de Taskforce Duurzame Noordzeevisserij is ingesteld (§ 4.3),
en enkele overige projecten waarin onderzoek gedaan wordt naar visbestanden
of naar discards, of waarin geëxperimenteerd wordt met innovatieve visserijtechnieken
(§ 4.4).4.1 ExperimentenOntwikkeling van het beleidAl in 1993 merkte het Ministerie van LNV de grote hoeveelheden vis die
door kottervissers overboord worden gezet (discards) en de schade aan de zeebodem
die ontstaat door de boomkor als problemen aan. Selectievere vismethoden werden
toen al als mogelijke oplossing gezien voor beide problemen. Het gebruik van
de boomkor is overigens vooral een Nederlands probleem, omdat de Nederlandse
kottervissers hebben gekozen voor de specialisatie in platvis (tong en schol),
vissoorten die met sleepnetten gevangen worden.In de structuurnota Vissen naar evenwicht; Nederlands
visserijbeleid 1993–2002 (LNV, 1993) werd onderzoek aangekondigd
naar selectievere vismethoden om de discards te verminderen, en intensivering
van onderzoek naar beperking van de effecten van de boomkorvisserij.In 2002 werd deze nota geëvalueerd in het rapport Op weg naar evenwicht (Expertisecentrum LNV, 2002). In deze evaluatie
werd gesteld dat het ontwikkelen en toepassen van selectievere visserijmethoden
kostbaar is en leidt tot minder vangsten. Om deze reden wilden de kottervissers –
die de schadelijke effecten van hun visserij betwisten –
deze methoden aanvankelijk niet toepassen.1Vanwege verslechterde economische omstandigheden in de kottervisserij
door de hoge olieprijs richtte het Ministerie van LNV eind 2005 de Taskforce
Duurzame Noordzeevisserij op. Deze taskforce moest een economisch en ecologisch
duurzaam perspectief ontwikkelen voor de Nederlandse kottervloot. Het advies
van de taskforce leidde onder meer tot het stimuleren van innovatie door het
beschikbaar stellen van een budget2 voor innovatie
en proefprojecten, de instelling van het Visserij Innovatie Platform, fiscale
regelingen en garantstellingregeling voor investeringen in duurzame vormen
van visserij (zie § 4.2).3OverzichtIn tabel 4 hebben we alle experimenten die de afgelopen jaren zijn gedaan
met innovatieve visserijtechnieken, en de resultaten die hiermee zijn behaald,
in een overzicht gezet. Een nadere toelichting bij de verschillende visserijtechnieken
is opgenomen in bijlage 4.Tabel 4. Innovaties en resultaten Resultaten Innovaties*Energie- besparing Afname discards Afname bodemberoeringVerbetering viskwaliteitFaseSinds Boomkor (vier varianten)15–20% X Experiment2006Grotere mazen    Experiment2007Ontsnappingspaneel X XExperiment/Deels toegepast2007 Outrig> 50%XXXToegepast2006 Pulskor> 45%>20%XXExperiment2004 Single rig/twin rig/multi rigX (geldt alleen voor twin rig)X** (geldt niet voor single rig)X (geldt niet voor single rig)X (geldt alleen voor single rig)ToegepastOude techniek die opnieuw wordt gebruikt,
multi rig sinds 2002Snurrevaad/fly-shootXX**XXToegepast1990StaandwantXX**XXToegepast***Oude techniek die opnieuw
wordt gebruikt Zuinige motorX   Toegepast2001X De innovatie leidt tot het betreffende resultaat.* De innovaties worden in alfabetische volgorde weergegeven.** Hoeveel minder is afhankelijk van gebruikte maaswijdte en aantal netten.*** Er wordt binnen de twaalfmijlszone via staandwant op tong gevist door
ongeveer zeventig schepen.In veel gevallen blijken de vissers sneller over te halen om te experimenteren
met nieuwe, minder schadelijke visserijtechnieken wanneer de overheid het
mogelijke omzetverlies financieel compenseert. In Nederland schakelen bijvoorbeeld
verscheidene bedrijven over van de boomkorvisserij naar de twinrigvisserij
en zij krijgen hiervoor een financiële tegemoetkoming. Het eerste van
deze visserijbedrijven ontvangt waarschijnlijk in 2008 het MSC-keurmerk.1 De Nederlandse haringvisserij is overigens al MSC-gecertificeerd.PulskorRuim tien jaar wordt er inmiddels gewerkt aan de ontwikkeling van de pulskor,
een visserijtechniek in eerste instantie werd uitgevonden om de hoge brandstofkosten
voor boomkorvissers te verminderen (Wetenschapswinkel Biologie Rijksuniversiteit
Groningen, 2006). In 2001 werd in de begroting van het Ministerie van LNV
de investering in verdere ontwikkeling van de pulskor opgenomen. In 2002 liep
de ontwikkeling vertraging op wegens technische problemen en pas in 2004 werd
een praktijkproef uitgevoerd met een prototype pulskor. De proef werd succesvol
afgerond in 2005: er was minder bodemberoering en minder bijvangst, de kwaliteit
van de vis was aanzienlijk beter dan conventioneel gevangen vis (met minder
beschadigingen), en het brandstofverbruik was ongeveer 40% lager dan
gebruikelijk.In 2006 en 2007 heeft in het kader van een vervolgproject één
kotter met de pulskor gevaren. De schipper was enthousiast over de techniek
en bleef de pulskor voor eigen rekening gebruiken na afloop van het project.
De lagere vangsten werden volgens de visser meer dan goedgemaakt door de besparingen
op brandstof en door de hogere prijzen die hij kon krijgen voor de kwalitatief
betere vis.2 Volgens het onderzoek van de Rijksuniversiteit
Groningen hebben de ontwikkeling van en proeven met de pulskor tot nu toe
ongeveer € 5 miljoen gekost.In april 2008 heeft het Ministerie van LNV een investeringsregeling opengesteld
voor de overschakeling van nog vijf vaartuigen op de pulskor. In 2013 moeten
er 110 kotters gebruikmaken van alternatieve visserijtechnieken voor de boomkor,
waaronder de pulskor, zo is de bedoeling (LNV, 2007c).Vooralsnog is het echter vanwege het Europese natuurbeleid niet toegestaan
te vissen met elektropuls. Europa heeft ontheffing toegestaan voor toepassing
van de pulskor door 5% van de vloot. Dat aantal is nu bereikt. Definitieve
toestemming is afhankelijk van een advies van de biologen. Die zijn in beginsel
positief, maar hebben nog vragen over de effecten van de pulskor op haaien,
roggen en bodemleven.34.2 TaskforceprojectenZoals hiervoor vermeld heeft de instelling van de Taskforce Duurzame Noordzeevisserij
onder meer geleid tot het beschikbaar komen van een budget voor innovatie
en proefprojecten. Zo zijn er in 2006 drie projecten gestart. In twee van
deze projecten werkten de vissers samen met IMARES. Het betrof een onderzoek
naar brandstofbesparing in de boomkorvisserij door middel van technische aanpassingen,
en een praktijkonderzoek naar de gevolgen voor energiebesparing en duurzaamheid
van de outrigvisserijmethode. Volgens het Ministerie van LNV zijn de resultaten
van beide projecten veelbelovend, aangezien niet alleen op het punt van energieverbruik
maar ook op het punt van discards en bodemberoering winst werd behaald. Zowel
de vissers als IMARES doen de aanbeveling de projecten voort te zetten en
te experimenteren om de beste methoden te perfectioneren.In het derde project hebben Stichting Noordzee, Productschap Vis en de
visserijketen samengewerkt aan de ontwikkeling van duurzaam en innovatief
vissen. Enkele aanbevelingen waren: versterk het imago van de visserij, verbeter
de kwaliteit van het Nederlands product en versterk de positie daarvan op
de binnenlandse afzetmarkten.44.3 Visserij Innovatie PlatformOp advies van de Taskforce Duurzame Noordzeevisserij is eind 2006 het
Visserij Innovatie Platform (VIP) voor een periode van drie jaar ingesteld.
Het VIP moet «... bijdragen aan een gunstig innovatieklimaat voor duurzame
ontwikkeling van de Noordzeevisserij en de bijbehorende keten». In het
VIP hebben behalve het Ministerie van LNV ook de sector, maatschappelijke
organisaties, een onderzoeksinstituut en een innovatie-instelling zitting, «...
ter vergroting van het draagvlak, onderling begrip en samenwerking».1 Het VIP krijgt gevraagd en ongevraagd advies van een
klankbordgroep van tien tot vijftien actieve vissers.Het VIP stimuleert door middel van proefprojecten innovatieve plannen
van vissers en/of ketenplannen. Het VIP adviseert het ministerie welke plannen
en proefprojecten in aanmerking komen voor ondersteuning uit het Europese
Visserij Fonds (EVF), dat beschikbaar is vanaf maart 2008 (zie hierna). De
projecten moeten gericht zijn op de ontwikkeling c.q. het testen van nieuwe
innoverende technieken die de visserij en/of op het duurzamer c.q. economisch
rendabeler maken van de visketen (het proces van visvangst, veilen, verkopen,
verwerken). Het terugdringen van het brandstofverbruik is cruciaal voor de
kottervisserij. Het VIP vindt dit dan ook het meest urgente probleem om aan
te pakken.Vooruitlopend op de Europese financiering adviseerde het VIP in 2007 aan
het Ministerie van LNV om vijf proefprojecten te starten, onder andere gericht
op ketensamenwerking en duurzame vangsttechnieken voor garnalen. Vier projecten
zijn eind 2007 van start gegaan, één wacht nog op toestemming
van Europa. Het VIP wil na afloop de resultaten met de vissers delen.De ambities die het VIP over tien tot vijftien jaar gerealiseerd wil hebben
zijn: de visser als beheerder van de Noordzee; vis als kwaliteitsproduct;
de visser als «multipurpose»-ondernemer; lager energieverbruik
van fossiele brandstof. Het VIP probeert de eigen verantwoordelijkheid van
de kottervisserij te stimuleren, door middel van ondersteuning en facilitering.
Volgens het VIP is innoveren vooral van belang voor de vissers zelf vanwege
hun afhankelijkheid van platvis. De handel- en verwerkingspartijen in de visketen
zijn minder afhankelijk van Noordzeeplatvis omdat die ook geïmporteerde
vis verwerken.De visserijsector ontwikkelt zelf een gedragscode voor kottervissers,
bespreekt de mogelijkheden van een MSC-keurmerk voor boomkorvisserij en intensievere
ketensamenwerking voor een betere prijs voor de vis. Vragen vanuit de keten,
de groothandel en de consument naar duurzaam gevangen vis stimuleren deze
initiatieven.4.4 Overige projectenEr lopen verder nog verschillende projecten waarin onderzoek gedaan wordt
naar de omvang van visbestanden en naar de hoeveelheden discards, en projecten
waarin geëxperimenteerd wordt met innovatieve visserijtechnieken. Het
zogenaamde F-project2 loopt sinds 2002 en behelst
een samenwerkingsverband van vissers, onderzoekers van IMARES en Directie
Visserij om te komen tot goede bestandsopnames.Sinds eind 2004 werken vissers en onderzoekers van IMARES voorts samen
bij onderzoek naar de hoeveelheid scholdiscards.3In 2006 en 2007 is daarnaast onderzoek gedaan naar effecten van maaswijdten
op de vangstsamenstelling van schol en tong, en naar een paneel waarmee ondermaatse
vis levend in zee terugkomt. Beide initiatieven worden verder uitgetest door
de vissers en IMARES.5 SANERINGSBELEID VOOR DE VISSERIJSECTORSanering in de visserijsector houdt in dat de vlootcapaciteit, uitgedrukt
in tonnage en in motorvermogen, wordt beperkt. Het doel is de capaciteit van
de vloot af te stemmen op de maximaal toegestane vangsten. Van 2003 tot en
met 2006 zijn in de begrotingen van het Ministerie van LNV concrete prestatiedoelstellingen
voor sanering opgenomen (LNV, 2003; 2004b; 2005; 2006).Voor de huidige kabinetsperiode (2007–2010) wordt een reductie van
de Noordzeekottervloot met 30% in vier jaar noodzakelijk geacht, aangezien
de platvisquota voor Nederland in deze periode zeer sterk zullen worden gereduceerd.
Voor 2008 wordt een inkrimping van de vloot met 15% noodzakelijk geacht.Wij hebben onderzocht in welke mate het Nederlandse saneringsbeleid voor
de visserijsector tot nu toe heeft geleid tot een verkleining van de visserij-inspanning1 (§ 5.1) en welke gevolgen dit beleid heeft
gehad voor de economische duurzaamheid van de visserij (§ 5.2).5.1 Ontwikkeling vlootcapaciteitMaximale vlootomvangSinds 2003 ligt de maximale vlootomvang vast in Brussel. Daar is bekend
hoeveel kilowatt Nederland en de andere lidstaten aan vaartuigen hebben. Deze
gegevens worden driemaandelijks bijgewerkt, voor Nederland op basis van gegevens
uit het Nederlands vlootregister. Als er gesaneerd wordt, dan worden deze
vaartuigen uit het vlootregister geschrapt en daarmee vermindert de omvang
en de capaciteit van de vloot. Gesaneerde capaciteit wordt niet opgevuld.
Een visser die na sanering wil doorstarten moet dit doen met bestaande capaciteit,
door bijvoorbeeld een bestaand bedrijf/schip met licentie (vergunning) op
te kopen.Saneringsregelingen en voorwaardenIn de jaren vanaf 1994 zijn er verschillende saneringsregelingen
geweest (zie bijlage 4). De subsidie werd verleend voor definitieve beëindiging
van de visserij van een vaartuig in de wateren van de Europese Gemeenschap.
Tot en met 2005 betekende «definitieve beëindiging» (1) sloop,
ofwel (2) definitieve overbrenging van het vaartuig naar een land buiten de
EG, ofwel (3) definitieve bestemming van het vaartuig binnen de wateren van
de Europese Gemeenschap voor een ander doel dan visserij. Voor kleine vaartuigen
(minder dan 27 brutoton) gold alleen sloop als definitieve beëindiging.
Voor de saneringsregeling van 2008 geldt voor alle schepen alleen sloop als
mogelijkheid.Om in aanmerking te komen voor subsidie moet het vaartuig onder meer:• geregistreerd zijn in het visserijregister;• een geldige licentie hebben;• meer dan tien jaar oud zijn;• voor visserij gebruikt zijn voor minimaal 80% van de toegekende
zeedagen in de twee voorgaande jaren.2Resultaat saneringsrondesZoals tabel 5 laat zien is de capaciteit van de Nederlandse Noordzeevissersvloot
in de jaren vanaf 1994 tot 2005 verminderd met 26 056 brutoton,
van totaal 137 470 brutoton naar 108 414. In aantallen vissersvaartuigen
betekent dit een reductie met 98 vaartuigen, van 432 naar 334.3 De reductie in termen van motorvermogen bedroeg in die periode 35%
en als we de huidige saneringsronde meetellen dan is de reductie 46%.4Tabel 5. Resultaat saneringsrondes vanaf 1994 Aantal vaartuigen Totaal in kilowatt Totaal
in brutoton Totaal bedrag
in euro Stand 1994432310 585137 470 Besluit capaciteitsaanpassing 199454 5891 0351 843 459Besluit capaciteitsaanpassing 19962623 6765 61710 767 988 Regeling capaciteitsvermindering 20011211 8972 8147 422 716Regeling capaciteitsvermindering 20022530 6667 46219 510 000 Regeling capaciteitsvermindering rondvisvisserij 20031736146494 698 Regeling capaciteitsvermindering zeevisserij 20052935 7988 98226 578 592 TOTAAL tot en met 200598107 36226 05666 617 453Regeling LNV-subsidies 20082335 7489 97127 491 736 TOTAAL tot en met 2008121143 11036 02794 109 189Stand 2008311167 47598 443 5.2 Effect sanering op economische duurzaamheidDe sanering van de vissersvloot is vooral bedoeld als flankerend beleid
om de sociaal-economische gevolgen van de quotumverlagingen en herstelplannen
voor bepaalde vissoorten op te vangen. Het saneringsbeleid heeft ertoe geleid
dat de capaciteit van de vissersvloot door de jaren heen in omvang is gereduceerd,
zodat de jaarlijks afnemende quota door steeds minder schepen opgevist worden.Op grond van de hiervoor beschreven subsidievoorwaarden kunnen vissers
die gesaneerd worden niet doorvaren onder de vlag van een andere lidstaat.
De vaartuigen moeten definitief uit de visserij verdwijnen. Wel is het mogelijk
dat een visser na sanering verder vist met een kleiner vaartuig, omdat de
toegekende aanspraken op quota geldig blijven. Verder vissen op gequoteerde
vis kan echter alleen door bestaande capaciteit (een bestaand schip met licentie)
op te kopen omdat, zoals we al vermeldden, de licenties (vergunningen voor
visserijbedrijven/schepen) aan een maximum zijn gebonden. Een visser heeft
niet alleen quota nodig om op gequoteerde vis te vissen, maar ook een vergunning
(licentie) voor het schip waarmee hij vist.Onduidelijke doelenHet is moeilijk om een duidelijke uitspraak te doen over het effect van
de saneringsmaatregelen op de economische duurzaamheid van de visserij. In
LNV-begrotingen van de laatste jaren wordt wel aangegeven hoeveel capaciteit
moet verdwijnen, maar zonder objectief criterium om vast te stellen wanneer
deze maatregel voldoende is, bijvoorbeeld in termen van de rentabiliteit van
de overblijvende bedrijven. Het is overigens niet uitgesloten dat de vloot
ook zonder saneringssubsidie kleiner geworden zou zijn, bijvoorbeeld vanwege
de sterke concurrentie of de hoge olieprijzen.Onbekend effect van verhandelbare quotaHet is evenmin duidelijk wat de consequentie is van het systeem van de
verhandelbare quota in geval van sanering. De aanspraak op een deel van de
quota blijft geldig, ook al wordt een schip gesaneerd. Deze aanspraken vertegenwoordigen
een financiële waarde, die door de markt wordt bepaald. Zo gaven vissers
aan dat de aankoop van vangstrechten voor tong in het verleden € 30
tot € 40 per kilo kostte, en voor schol of kabeljauw € 7
tot € 8 per kilo. Nu zijn die bedragen voor tong€ 9, voor
schol € 7 en voor kabeljauw € 10 per kilo. Het kopen of
huren is duur, maar er zijn wel fiscale aftrekmogelijkheden.Het systeem brengt met zich mee dat gesaneerde vissers, ook als zij zelf
niet meer actief zijn in het visserijbedrijf, nog meedoen in de verdeling
van de quota. De overblijvende vissers moeten dit aandeel voor omvangrijke
bedragen huren of kopen, zodat het gunstige economische effect van de sanering
voor de overblijvende vissers deels tenietgedaan wordt.BIJLAGE 1KERNBEPALINGEN VOOR HANDHAVING EN CONTROLEHandhaving en controle zijn gericht op de kernbepalingen uit de visserijregelgeving.
Onderstaand overzicht geeft weer op welke aspecten de controle van de AID
in de visserij is gericht en in welke internationale en nationale regelgeving
de betreffende kernbepalingen zijn opgenomen.AspectenKernbepalingen in EU-verordeningenNationale
kernbepalingenContingentering/quotering40/2008 (voor 2008)• Regeling vangstbeperking • Regeling contingentering
zeevis Visserij-inspanning (herstelplannen)423/2004 40/2008 in bijlage• Regeling visserij-inspanning
herstelplannenVisvergunningen1281/2005 art. 1&2, 26/2004, 2371/2002• Regeling visvergunningMotorvermogen2371/2002 850/98• Regeling
visvergunning • Regeling zee- en kustvisserij 1977Vistuigen850/98 40/2008, bijlage III• Regeling technische maatregelen 2000• Beschikking
visserij visserijzone zeegebied en kustwateren Logboek2847/93 2807/83 423/2004 811/2004 1093/94 40/2008• Regeling eisen, administratie
en registratie inzake uitoefening visserijAdministratie van aangevoerde vis2847/93 811//2004 (heek) 423/2004 (kabeljauw)• Regeling
eisen, administratie en registratie inzake uitoefening visserijMelding van aanlandingen2847/93 423/2004, bijlage III 40/2008 811/2004 2115/2005• Regeling
stelselmatige controle bij aanlandingen 1988 • Regeling
Technische maatregelen 2000Satellietvolgapparatuur2847/93 2244/2003• Regeling technische maatregelen 2000Ondermaatse vis850/98 2406/96• Regeling
technische maatregelen 2000Lettertekens en nummers1381/1987 356/2005 26/2004• Regeling eisen, administratie
en registratie inzake uitoefening visserij Interventievis2493/01 BIJLAGE 2HANDHAVINGSDOELSTELLING AID 2007Handhavingsdoelstelling
jaarplan 2007Uren jaarplan 2006Realisatie jaarverslag 2006Uren jaarplan
2007Controle op zee19 46020 14117 332Kustvisserij2 8003 0831 400Binnenvisserij7 0006 3187 000 Aanlanden zee- en kustvisserij21 70027 00424 098 Vervoer en handelstraject4 2006 5213 604 Internationale samenwerking700782560Vangstregistratie11 76014 35214 178 Centraal meldpunt stroperij700116700Vaktechniek2 1001 9952 100 Aanlanden diepvriestrawlers2 8002 4203 788 Aanlandingen diepvriestrawlers derde
landen1 4001 017 Motorvermogen  1 460Uit de markt genomen vis  154 Innovatie aquacultuur  14 Liaison kustwacht  700Handhavingsdesk kustwachtcentrum (halverwege 2007 erbij
gekomen)  280Totalen74 62083 74977 75611 Op basis van de telling zou een totaal van 77 368
moeten worden opgenomen.BIJLAGE 3REGELGEVING SANERING KOTTERVISSERIJ• Besluit capaciteitsaanpassing 1994 (Staatscourant 1994, nr. 105),
gewijzigd in december 1995 (Staatscourant 1995, nr. 240)• Besluit capaciteitsaanpassing 1996 (Staatscourant 1996, nr. 219/220)• Regeling capaciteitsvermindering zeevisserij 1999 (Staatscourant
1999, nr. 42), laatstelijk gewijzigd bij regeling van 21 december
2000 (Staatscourant 2000, nr. 249)• Regeling capaciteitsvermindering zeevisserij 2002 (Staatscourant
2001, nr. 250)• Regeling capaciteitsvermindering zeevisserij 2005 (Staatscourant
2005, nr. 175)• Wijziging diverse regelingen (Staatscourant 2007, nr. 228)• Openstellingsbesluit LNV-subsidies 2008 (Staatscourant 2007, nr. 228)BIJLAGE 4 VISSERIJTECHNIEKENTechniekBeschrijvingBoomkorVistuig bestaande uit een sleepnet dat wordt opengehouden met een stalen buis
(de boom). Aan het uiteinde van de buis (twaalf meter lang) zitten sloffen,
zware gewichten die over de zeebodem kunnen glijden. Een kotter sleept twee
van deze netten over de zeebodem. Voor de vangst van platvis worden de korren
voorzien van zware kettingen die over de zeebodem schrapen en de vis uit de
bodem jagen. BoomkorvariantenCirkelslof: de sloffen aan het uiteinde van de boom worden vervangen
door cirkel/wielconstructie. Spoiler: aanpassing van de boom via een flexibele
spoiler, verschillende soorten spoilers zijn getest. Fly-beam: vervanging
van de boom door een vaste vleugelconstructie. Zweefkor: vervanging van de
boom door een flexibele vleugel waarmee eventueel ook zwevend gevist kan worden.
Deze methode wordt ook wel sumwing genoemd. Bordentrawl of bordenvisserijAan de zijkanten van een sleepnet zijn scheerborden
bevestigd die het net open trekken als het net door het water wordt getrokken.
Via een gewicht in het midden wordt het net op de bodem gehouden. Dit tuig
is licht en geeft minder bodemberoering dan de boomkor. Fly shootRecent is de snurrevaadtechniek (zie aldaar) verder ontwikkeld voor diepere
wateren. Deze aanpassing staat bekend als «icelandic seining»
of «fly shooting». De lijnen kunnen bij deze methode in totaal
acht kilometer lang zijn. MaaswijdteVariëren van de maaswijdte van de netten, 80–90–100 millimeter,
om de gevolgen voor de hoeveelheid en soort discards te onderzoeken.MultirigModerne vorm van bordenvisserij, met meerdere netten met scheerborden. De
scheerborden zitten aan de uiterste einden en tussen de netten in zitten sloffen:
zware gewichten die over de zeebodem kunnen glijden. OntsnappingspaneelHet aanbrengen van een paneel met vierkante mazen in het sleepnet
waardoor ondermaatse vis makkelijker kan ontsnappen en minder bodemmateriaal
wordt opgevist. OutrigEen sleepnet dat wordt opgehangen aan de punt van de giek, en niet wordt opengehouden
via een stalen buis. PulskorDoor stroomdraden over de bodem te slepen (de «pulskor») wordt
de vis door elektropulsen van de bodem opgeschrikt en het net in gejaagd.
Er worden geen kettingen gebruikt en het tuig is licht. Single rigModerne vorm van bordenvisserij, met één net met scheerborden.Snurrevaad – ankerzegenSnurrevaad is een in Denemarken ontwikkelde
vangstmethode waarbij het vistuig bestaat uit een kuilvormig net en twee lange
lijnen. Dit vistuig wordt ook wel ankerzegen genoemd en wordt gebruikt om
onder meer platvis te vangen. Het principe bestaat eruit dat de visser eerst
een anker uitzet waar één van de lijnen aan is bevestigd. Dan
vaart de boot een rondje en brengt tegelijk het net en de andere lijn uit.
Teruggekomen bij het anker haalt men de lijnen in. De platvis wordt dan door
de over de zeebodem rollende lijnen in het kuilnet gedreven. De snurrevaadmethode
is een typische vorm van kustvisserij. Staand wantPassief vistuig, een net dat in het water hangt en aan de bovenkant is voorzien
van drijvers en aan de onderkant is verankerd in de zeebodem. Het net kan
soms enkele honderden meters lang zijn.SumwingZie bij boomkorvarianten: de zweefkor. TwinrigModerne vorm van
bordenvisserij, met twee netten met scheerborden. De scheerborden zitten aan
de uiterste einden en tussen de netten in zitten sloffen: zware gewichten
die over de zeebodem kunnen glijden.Bronnen: www.natuurinformatie.nl 3 maart 2008; IMARES-rapport 101/07
Kamervragen discards in de Nederlandse visserij-2007; IMARES-rapport C060/07
Brandstofbesparing bij boomkorren-2007; IMARES concept-rapport outriggen 16 februari
2007, Visserijnieuws 16-11-07, 24-11-07 en 27-12-07.BIJLAGE 5ANDERE REKENKAMERS OVER VISSERIJBELEIDNational Audit Office (Verenigd Koninkrijk)Report by the controller and auditor general, HC 563 Session
2002–2003, 3 april 2002Het rapport van de Nationale Audit Office (NAO) beperkte zich tot de handhavingsproblemen
in de visserij. De hoofdconclusie luidde dat de effectiviteit van de handhaving
van de visserijregelgeving verbeterd kon worden. Daarmee was niet gezegd dat
het Departement voor Milieu, Voedsel en Landelijke Gebieden niet aan de Europese
eisen op het gebied van handhaving voldeed.Deze conclusie werd ondersteund door een aantal deelconclusies, die betrekking
hadden op de verbeteringen die het Engelse vakdepartement inmiddels al had
aangebracht in de sfeer van handhaving, de relatie tussen de omvang van de
visserijvloot en de middelen om te kunnen handhaven en de lage waarschijnlijkheid
van opsporing en vervolging van overtredingen.De conclusies brachten de NAO ertoe de volgende aanbevelingen te doen:• meer gebruikmaken van aanlandingspatronen en surveillance-informatie
om regelgeving ontduikende schepen aan te pakken;• mogelijkheden voor het navolgen en bestraffen van overtredingen
vergroten;• inzet inspectiedienstmedewerkers overwegen om de waarschijnlijkheid
tot detectie van illegale aanlandingen te maximeren;• EU-handhavingsregelgeving wijzigen om de aanlanding van afgedankte
vis mogelijk te maken (opbrengst kan gebruikt worden voor de financiering
van onderzoek of versterking van handhavingsactiviteiten);• gebruikmaken van regionale adviescommissies op EU-niveau om bij
te dragen aan de informatievoorziening over de ontwikkeling van handhavingspraktijken;1• overwegen om het systeem van «individual transferable quota»
(zoals in Nederland bestaat) in te voeren, zodat vissers een individueel belang
krijgen om de visbestanden te handhaven;• in Europees verband kijken naar andere regelgeving om discards
te verminderen en oplossingen daarvoor zoeken in de aanlandingen, analoog
aan het Noorse systeem;• de rol van de Sea Fisheries Inspectorate en andere instanties heroverwegen
en samenwerking met anderen stimuleren.Office of the Auditor General of NorwayThe Office of the Auditor General’s study of the
management of fish resources. Document no. 3:13 (2003–2004)Het Noorse Rekenkameronderzoek was breder van opzet dan het Engelse onderzoek,
dat alleen over handhaving ging. Onderzocht werden:• visstandbeheer;• capaciteitsreductie en verdeling van de visvoorraad;• effecten van monitoractiviteiten op visstandbeheer;• naleving van het vakdepartement van de regels op het gebied van
doelformulering en beleidsinformatie over visstandbeheer;• visquotaverdeling en handhaving.De belangrijkste constateringen luidden:• Het Noorse ministerie van Visserij was er niet in geslaagd om de
totale vangstcapaciteit van de Noorse vissersvloot te verminderen.• De zes belangrijkste vissoorten bevonden zich in een biologisch
duurzame conditie. Voor twee soorten lagen de quota echter hoger dan geadviseerd.• De risicoanalyse van het ministerie van handhavingsinspanningen,
monitoring van verkooporganisaties en de evaluatie van belangrijke beleidsinstrumenten
was onsystematisch en onvoldoende gedocumenteerd.• Quotabeslissingen die in Europa worden genomen staan los van de
consequenties voor de financiële opbrengst. Lagere quota kunnen toch
meer opbrengen door een hogere eenheidsprijs. Een behoudender exploitatie
zou uit financieel oogpunt mogelijk kunnen zijn, maar de Noorse regering doet
daar te weinig mee.• Het aantal schepen is gereduceerd, maar de individuele visser heeft
zijn vistechnieken aangepast aan de vangstquota. Daardoor is de technische
vangstcapaciteit juist toegenomen.• De geografische spreiding van de vangstquota is niet goed gemanaged.Europese RekenkamerSpeciaal Verslag nr.7/2007 over de controle-, inspectie-
en sanctiesystemen betreffende de voorschriften in verband met de instandhouding
van de communautaire visbestanden, vergezeld van de antwoorden van de Commissie.
Publicatieblad van de Europese Unie, 2007/C 317/01, 28 december 2007.De Europese Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar het visserijbeleid
op EU-niveau en daarbij zes voor de visserij belangrijkste lidstaten (waaronder
Nederland) gecontroleerd. De conclusies waren als volgt.1• De vangstgegevens zijn niet volledig en niet betrouwbaar, waardoor
de werkelijke omvang van de vangsten niet bekend is. Het systeem van TAC’s
en quota kan daardoor niet goed worden toegepast.• De inspectiemechanismen waarborgen geen doeltreffende preventie
en ontdekking van inbreuken. Omdat algemene normen ontbreken, kan er geen
toereikende controledruk worden gewaarborgd en geen optimale inspectie in
de lidstaten plaatsvinden. De Europese Commissie is daardoor beperkt in haar
vermogen een oordeel te vellen over de (effectiviteit van de) nationale mechanismen.• Niet alle geconstateerde overtredingen worden vervolgd, laat staan
dat er een sanctie op volgt. De afschrikkende werking is dus gering.• De overcapaciteit gaat ten koste van de rentabiliteit van de visserijsector
en zet aan tot overschrijding van de toegestane vangsten.De Europese Rekenkamer constateerde dat na het mislukken van de programma’s
die gericht waren op aanpassing van de vangstcapaciteit, ook de aanpak die
gericht is op beperking van de visserijinspanning evenmin geëigend is
om het probleem van overcapaciteit op te lossen. Als deze situatie voortduurt,
heeft dat consequenties voor de visbestanden en voor de toekomst van de visserijsector
en de gebieden die erbij zijn betrokken.Deze conclusie bracht de Europese Rekenkamer tot de aanbeveling dat de
huidige controle-, inspectie- en sanctiemiddelen aanzienlijk moeten worden
versterkt. Een aantal concrete oplossingen werd daarbij genoemd:– verbetering van de kwaliteit van de vangstgegevens;– invoering van het elektronische registratie- en meldingssysteem
voor gegevens over visserijactiviteiten;– ontwikkeling van instrumenten voor de analyse, programmering en
follow-up van inspectie activiteiten;– het opleggen van afschrikkende sancties door de bevoegde autoriteiten;– verbetering van de regelgeving voor het inspectie- en sanctiesysteem;– verbetering van de mogelijkheden voor de Europese Commissie om
druk uit te oefenen op nalatige staten;– het treffen van proactieve maatregelen ter beperking van de vangstcapaciteiten
die structureel te groot zijn.De Europese Commissie stemde in met de conclusies van de Europese Rekenkamer
over de tekortkomingen van de bepalingen over controle, inspectie en handhaving.
Daarbij werd wel verwezen naar de lidstaten en hun inspanningen om de visserijregels
nageleefd te krijgen.De Commissie schreef in haar reactie op het verslag van de Europese Rekenkamer
dat het moeilijk gebleken is om sommige voorstellen van de Commissie aangenomen
te krijgen in de Raad, «... vooral wanneer die voorstellen betrekking
hebben op de ambitie om de toegang tot uitgeputte visbestanden te beperken,
de vangstcapaciteit in overeenstemming te brengen met de beschikbare hulpbronnen
of de bevoegdheden van de Commissie uit te breiden».1De Europese Commissie wil het Europese beleid voor visserijcontrole herzien.
De aanbevelingen van de Europese Rekenkamer leveren daaraan een bijdrage.De Commissie vindt dat het bestaande controlesysteem naar behoren en volledig
uitgevoerd moet worden, op de lidstaten zal druk uitgeoefend worden om de
situatie te verbeteren.In het kader van de herziening van de controleverordening zal:– het probleem van de betrouwbaarheid van de vangstgegevens aangepakt
worden;– aandacht besteed worden aan de doeltreffendheid en de coherentie
van de nationale controlesystemen;– de mogelijkheid van een verdere integratie en harmonisatie van
een sanctiesysteem onderzocht worden.Wat de Europese Commissie niet wil is het opnieuw opleggen van specifieke
streefwaarden voor de vermindering van de vangstcapaciteit. Tot 2002 gebeurde
dat nog wel, maar de lidstaten hebben dat systeem afgewezen. Bovendien had
het geen resultaat.In oktober 2008 wil de Europese Commissie een nieuw beleidskader voorstellen
met een algemene en geïntegreerde aanpak van de controle, van visser
tot consument.2 Het nieuwe beleidskader moet
eenvoudiger zijn dan het huidige en gebaseerd zijn op harmonisatie en kostenefficiëntie.
De Commissie stelt zich onder meer tot doel om het mandaat van het Communautair
Bureau voor Visserijcontrole uit te breiden.BIJLAGE 6AANPAK EN METHODOLOGIEOnderzoeksmethodeWe hebben onze gegevens verzameld op basis van interviews, literatuurstudie
en dossieronderzoek. Bij de voorbereiding van het onderzoek en tijdens het
onderzoek zijn interviews gehouden met:• Ministerie van Landbouw, Natuur en VoedselkwaliteitDirectie VisserijDirectie NatuurDirectie FEZDirectie Jurisische ZakenAuditdienstPermanente Vertegenwoordiging te BrusselAlgemene Inspectiedienst• Ministerie van VROMDirectie Landelijk Gebied en Bodembeheer• Ministerie van VenW• Productschap Vis• Planbureau voor de Leefomgeving (tot 15 mei 2008: Milieu-
en Natuurplanbureau)• Stichting Noordzee• Pelagic Freezer-Trawler Association• Wereld Natuur Fonds• Landbouw Economisch InstituutLEI Dier-VisserijLEI Dier-Bedrijf en beleid• Wageningen IMARES• Europees controlebureau voor de visserij• Europees Parlement• Beheergroep Nieuwe Diep• Federatie van VisserijverenigingenDaarnaast hebben wij controle van de AID bijgewoond en zijn wij meegevaren
op de controleschip van de AID, de Barend Biesheuvel.BIJLAGE 7GEBRUIKTE BEGRIPPEN EN AFKORTINGENGEBRUIKTE BEGRIPPENBegripUitlegBeheergroepenZie Biesheuvelgroepen BenchmarkOnderlinge vergelijking
van prestaties van organisaties BesommingOpbrengst van
een visreis BiesheuvelgroepenSamenwerkingsverbanden
van (kotter)vissers BiodiversiteitBiologische
verscheidenheidBiologisch minimumDe
grens waaronder de rekrutering (= aanwas, oftewel de hoeveelheid jonge vis
die er jaarlijks bijkomt) en daarmee het bestand in gevaar komt BoomkorvisserijVisserij
met een metalen balk waaraan een ketting is bevestigd die over de zeebodem
gesleept wordt om de vis het net in te jagenComanagementGemeenschappelijke
verantwoordelijkheid van overheid en vissers, samenwerkend in beheergroepen,
voor bepaalde takenContingentToegewezen
aandeel, quotum Demersale visserijVisserij
gericht op vis die leeft op of dichtbij de zeebodem Dienst RegelingenUitvoeringsorganisatie
van het Ministerie van LNV, belast met onder meer nationale en Europese regelingen/verordeningen,
uitgifte van vergunningen en ontheffingen, EU-declaraties in het kader van
ESF/EFRO DiscardsBijvangsten van
de visserij die ongewenst zijn en overboord worden gegooidEcologisch duurzaamGeen
onherstelbare schade aanrichtend aan de natuur (in casu aan visbestanden en
biodiversiteit) Economisch duurzaamIn
staat zichzelf economisch in stand te houdenEnergie-investeringsaftrek (EIA)Fiscale aftrekregeling die ondernemers stimuleert te investeren in energie-efficiënte
bedrijfsmiddelen en duurzame energie HighgradenVisvangst overboord
gooien om deze te vervangen door een vangst van betere kwaliteit JaarklasseAanwas van
een bepaalde vissoort in een jaar Level playing fieldGelijk
speelveld; gelijke concurrentiepositie LicentieVergunning (bijvoorbeeld
voor visserijbedrijven) Mariene ecosysteemGeheel
van de planten- en dierengemeenschappen in een gebied, in dit geval de zee,
beschouwd in hun wisselwerking met hun omgeving (lucht, water, bodem) Mariene strategieMilieuparagraaf
van het maritieme beleid Marine Protected AreasWereldwijd netwerk van beschermde zeegebiedenMarine Stewardship Council (MSC)Keurmerk voor duurzaam gevangen vis Maritiem beleidBeleid
betreffende activiteiten op de zeeMaximum sustainable yield (MSY)Maximaal duurzame opbrengst; norm voor de hoeveelheid vis die gevangen kan
worden zonder de duurzaamheid aan te tasten Milieu-investeringsaftrek (MIA)Fiscale aftrekregeling die van toepassing is op innovatieprojecten MT MarienGezamenlijk
programma van vier directies van het Ministerie van LNV : Natuur, Visserij,
Kennis en Internationale Zaken PaaibestandZie paaibiomassaPaaibiomassaPaaibestand,
oftewel de hoeveelheid volwassen vissen die zich kunnen voortplanten Pelagische visserijVisserij
die vis vangt die leeft in de waterkolom, ver boven de zeebodemProgrammatisch handhavenEffectieve en efficiënte inzet van handhavings- en nalevingsinstrumenten,
gericht op een risicogestuurd handhavingsprogramma PulskorVismethode waarbij
bodemvissen met stroomstootjes uit de bodem in het net worden gejaagdQuotumToegewezen aandeel Rekrutering of aanwasHoeveelheid jonge vis die er jaarlijks bijkomtScheveningengroepGroep
bestaande uit de lidstaten rond de Noordzee, opgericht ter verbetering van
de samenwerking op het gebied van controle, handhaving en implementatie van
Europese verordeningen inzake de zeevisserij ScholboxGebied in de
Noordzee waar vanaf 1989, met medewerking van de vissers, vangst op schol
alleen toegestaan is voor de kleinere vaartuigen Total Allowable Catch (TAC)Totaal toegestane vangst voor één bepaalde vissoort VisserijdrukOmvang van
de visserij in een bepaalde periode VisserijsterfteAfname van de hoeveelheid vissen door de visserij volgens
een bepaalde formule, visserijsterfte kan berekend zijn met en zonder discards VoorzorgsniveauNorm voor
de minimumhoeveelheid van een visbestand, zoals gehanteerd in de EU bij de
bepaling van de omvang van de vangstquota Vrije Afschrijving Milieu-investeringen (Vamil)Fiscale faciliteit waarbij de ondernemer zelf mag beslissen
wanneer hij een milieuvriendelijk bedrijfsmiddel afschrijftZeedagenDagen waarop
een visser mag vissenGEBRUIKTE AFKORTINGENAfkortingVerklaringAIDAlgemene Inspectiedienst EEZExclusieve Economische ZoneEHSEcologische HoofdstructuurEIAEnergie-investeringsaftrek EUEuropese UnieEVFEuropees Visserijfonds FIOVFinancieringsinstrument voor de Oriëntatie
van de Visserij IBNIntegraal Beheerplan Noordzee ICESInternational Council for the Exploration of
the Sea IMARESInstitute for Marine Resources & Ecosystem
StudiesLEILandbouw Economisch Instituut LNV(Ministerie van) Landbouw, Natuur en VoedselveiligheidMIAMilieu-investeringsaftrek MSCMarine Stewardship Council MSYMaximum Sustainable Yield NAFONorthwest Atlantic Fisheries Organisation NAONational Audit Office Verenigd Koninkrijk NMPNationaal MilieubeleidsplanO&S-fondsStichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds
voor de Visserij OSPAR(Verdrag van) Oslo en ParijsSMART+CSpecifiek, meetbaar, afgesproken, realistisch,
tijdgebonden en consistent STECFScientific, Technical and Economic Committee
for Fisheries TACTotal Allowable CatchVamilVrije Afschrijving Milieu-investeringenVenW(Ministerie van) Verkeer en Waterstaat VIPVisserij Innovatie Platform VROM(Ministerie van) Volkshuisvesting, Ruimtelijke
ordening en Milieu WSSDWorld Summit on Sustainable Development (Johannesburg
2002)LITERATUURPublicatiesAlgemene Rekenkamer (2005a). Handhaven en gedogen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 050, nrs. 1–2.
Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2005b). Jaarverslag en slotwet
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2004; Rapport bij het
Jaarverslag 2004. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 100
XIV, nr. 2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2005). Functioneren Kustwacht
Nederland.Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 060,
nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2006). Jaarverslag en slotwet
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2005; Rapport bij het
Jaarverslag 2005. Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 550
XIV, nr. 2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2007). Jaarverslag en slotwet
ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2006; Rapport bij het
Jaarverslag 2006. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 31 031
XIV, nr. 2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2008). Europese regelgeving; Implementatie
van Europese richtlijnen en handhaving van Europese verordeningen in Nederland. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 498, nrs. 1–2.
Den Haag: Sdu.Bartelings, H. (2007). Visserij in trends. Rapport
1.07.02. Den Haag: LEI.Beekmans, B. (2006). Researchdocument «Leven
in Zee»-campagne. Bilthoven: World Wide Fund for Nature.Bult, T.P. (2007). Brandstofbesparing bij boomkorren:
een verkenning van technische aanpassingen, uitgevoerd door vissers in het
kader van het Advies van de «Taskforce Duurzame Noordzeevisserij». Onderzoeksrapport IMARES C060/07. IJmuiden: Institute for Marine
Resources & Ecosystem Studies.Bult, T.P. & A.A.M. Schelvis-Smit (2007). Een verkenning
van de mogelijkheden van outriggen door visser, uitgevoerd in het kader van
het Advies van de «Taskforce Duurzame Noordzeevisserij»/
Onderzoeksrapport C022/07. Wageningen: Institute for Marine Resources &
Ecosystem Studies (IMARES).Buuren, D.M.W. van (2004). Naar een duurzame visserij. Het Productschap
als facilitator? Bestuurskunde 13,p. 163–170.Commissie-Borghouts (2000). Kaderstellende visie op
toezicht. Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 831.
Den Haag: Sdu.Commissie-Nijpels (2005). Eindrapport van de Stuurgroep
Nijpels. Rijswijk.Densen, W.L.T. van & F.J. Quirijns (2007). 5 Jaar
F – Project. Rapport C057/07. IJmuiden: Institute for Marine
Resources & Ecosystem Studies (IMARES).Densen, W.L.T. van & H.M.J. van Overzee (2008). Vijftig jaar visserij en beheer op de Noordzee. Wageningen: Institute
for Marine Resources & Ecosystem Studies (IMARES).Dieren, W. van, A. Jorgensen & H. Visée, (1997). Naar een visie op duurzame visserij. Uittreksel van eindrapportage.
Amsterdam: IMSA.EG (1998). Mededeling van de Commissie van 4 februari
1998 betreffende de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit. COM(1998) 42. Niet verschenen in Publicatieblad. Te raadplegen op
http://www.europa.eu/scadplus/leg/nl/s15006.htm.Europese Commissie (2000a). Toepassing van het voorzorgsbeginsel
en meerjarige regelingen voor vaststelling van de TAC’s. Mededeling
van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement. Brussel: Bureau voor
officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.Europese Commissie (2000b). Voorbereiding voor een
tussentijdse evaluatie van de Meerjarige Oriëntatieprogramma’s
(MOP’s). Verslag van de Commissie aan de Raad. Brussel: Bureau
voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.Europese Commissie (2001a). Milieu 2010: Onze toekomst,
onze keuze; Het 6e milieu actieprogramma van de Europese Gemeenschap.
COM (2001) 31. Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese
Gemeenschappen.Europese Commissie (2001b). A Sustainable Europe For
A Better World: A European Union Strategy For Sutainable Development.
Commission’s proposal to the Gothenburg European Council. COM (2001)264.
Brussel: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.Europese Commissie (2005). Thematische strategie inzake
de bescherming en het behoud van het mariene milieu. Mededeling van
de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement. COM(2005) 504 def. Brussel:
Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.Europese Commissie (2006a). Fishing opportunities for
2007, Communication from the Commission to the Council. Policy statement
from the European Commission. COM(2006) 499. Brussel: Bureau voor officiële
publicaties der Europese Gemeenschappen.Europese Commissie (2006b). Fiche 1: Mededeling van
de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake verduurzaming van
de EU-visserij op basis van de maximale duurzame opbrengst. Te raadplegen
op: www.europapoort.eerstekamer.nl/9345000.Europese Commissie (2007a). Een geïntegreerd maritiem
beleid voor de Europese Unie. Mededeling van de Commissie het Europees
Parlement, aan de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en
het Comité van de Regio’s. COM(2007) 575. Brussel: Bureau voor
officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.Europese Commissie (2007b). Fishing opportunities for
2008, Communication from the Commission to the Council. Policy statement
from the European Commission. Brussel: Bureau voor officiële publicaties
der Europese Gemeenschappen.Europese Commissie (2007c). Tussentijdse evaluatie
van het zesde Milieuactieprogramma van de Gemeenschap. Mededeling
van de Commissie het Europees Parlement, aan de Raad, het Europees Economisch
en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s. COM (2007)225.
Brussel: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.Europese Rekenkamer (2007). Special Report on the control,
inspection and sanction systems relating to the rules on conservation of Community
fisheries resources. Special Report No 7/2007. Luxemburg: Europese
Rekenkamer.Expertisecentrum LNV (2002). Op weg naar evenwicht,
Evaluatie van de Structuurnota Zee- en kustvisserij (1993) «Vissen naar
evenwicht». Rapport EC-LNV nr. 2002/175. Wageningen/Den Haag:
Ministerie van Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, directie
IFA/Bedrijfsuitgeverij.Expertisecentrum LNV (2003). Co-management in de kust-
en binnenvisserij, Een schets van de huidige situatie en de mogelijkheden
voor de toekomst. nr. 2003/213. Ede: eigen beheer.FAO Fisheries and Aquaculture Department (2007). The
state of world fisheries and aquaculture 2006. Rome: Food and Agriculture
Organization of the United Nations.Financiën & LNV (2000). Brief van 22 september
2000 van de staatssecretarissen van Financiën en van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij. Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 400
IXB, nr. 4. Den Haag: Sdu.Financiën &LNV (2000). Vaststelling van de
begroting van de uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Financiën
(IXB) voor het jaar 2001; Brief staatssecretarissen inzake tegemoetkoming
voor visserijsector gezien snel wisselende marktomstandigheden. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 400 IXB, nr. 4. Den Haag:
Sdu.Financiën (2008). Voorjaarsnota 2008.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 474, nr. 1. Den Haag:
Sdu.ICES (2005). Fish stocks: Counting the uncountable?Kopenhagen: International Council for the Exploration of the Sea.LNV (1993). Vissen naar evenwicht; Structuurnota Zee-
en kustvisserij. Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij.LNV (2000). Natuur voor mensen, mensen voor natuur,
Nota natuur, bos en landschap in de 21ste eeuw. Meerjarenprogramma Vitaal
Platteland. Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 235,
nr. 1. Den Haag: Sdu.LNV (2001). Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij 2001;
Brief van de staatssecretaris over de voortgang van de uitvoering van de maatregelen van tijdelijke aard voor de visserijsector voor het jaar
2000. Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 400 XIV,
nr. 96. Den Haag: Sdu.LNV (2002). Brief van 29 november 2002 van de
staatssecretaris van LNV over een terughoudend beleid voor verdere toekenning
van brandstofmiddelen aan nieuwe projecten. Tweede Kamer, vergaderjaar
2002–2003, 21 501-32, nr. 9. Den Haag: Sdu.LNV (2002). Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor
het jaar 2003. Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 600
hoofdstuk XIV, nr. 2. Den Haag: Sdu.LNV (2003). Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor
het jaar 2004. Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 200
XIV, nr. 2. Den Haag: Sdu.LNV (2004a). Intentieverklaring tussen de Minister
van LNV en de kottervisserijsector. Ondertekend op 29 maart
2004. Bijlage bij brief van de minister van LNV aan de Tweede Kamer d.d. 5 april
2004. Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 200 XIV, nr. 82.
Den Haag: Sdu.LNV (2004b). Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
voor het jaar 2005. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 800,
nr. 2. Den Haag: Sdu.LNV (2005a). Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
voor het jaar 2006. Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 300
XIV, nr. 2. Den Haag: Sdu.LNV (2005b). Brief minister bij aanbieding van het
eindrapport van de Stuurgroep Nijpels onder meer over herschikking van de
zeevisserij. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 675,
nr. 8. Den Haag: Sdu.LNV (2005c). Wijziging van de begrotingsstaten van
het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar
2005 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota); Voorstel van wet.Tweede
Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 391, nr. 1. Den Haag: Sdu.LNV (2006a). Brief van de minister van LNV aan de Tweede
Kamer over de uitkomsten van de Landbouw- en Visserijraad d.d. 19–21 december
2006 te Brussel. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 21 501-32,
nr. 188. Den Haag: Sdu.LNV (2006b). Programma «Mariene Biodiversiteit». Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.LNV (2006c). Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
voor het jaar 2007. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800
XIV, nr. 2. Den Haag: Sdu.LNV (2006d). Zee- en kustvisserij; Brief minister met
een reactie op het advies van de Taskforce Duurzame Noordzeevisserij.Tweede
Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 29 675, nr. 19. Den Haag: Sdu.LNV (2007a). Brief van 22 januari 2007 van de
minister van LNV aan de Tweede Kamer over aanwijzing Natura-2000 gebieden
Noordzee. Kenmerk DN 2006/3363. Den Haag: Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit.LNV (2007b). Verdere beperkingen visvangst.
Persbericht d.d. 19 december 2007. Den Haag: Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit.LNV (2007c). Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
voor het jaar 2008. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200
XIV, nr. 89. Den Haag: Sdu.LNV (2007d). Beleidsbrief Visserij. Brief
van de Minister aan de Voorzitter van de Tweede Kamer, 28 september 2007.
Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.LNV (2007e). Perspectief voor een duurzame visserij. Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.LNV (2008a). Biodiversiteit werkt: voor natuur, voor
mensen, voor altijd; Beleidsprogramma biodiversiteit 2008–2011.
Den Haag: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.LNV (2008b). Brief van 9 juni 2008 van de minister
van LNV aan de Tweede Kamer over reactie kabinet op het rapport «Marine
Protected Areas». Kenmerk DN 2008/1693. Den Haag: Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.MNP (2007). Nederland en een duurzame wereld: armoede,
klimaat en biodiversiteit. Tweede Duurzaamheidsverkenning. Bilthoven:
Milieu- en Natuurplanbureau.Nederlandse vissector (2007). Maatschappelijk jaarverslag
2006. Rijswijk: Productschap Vis en Nederlands Visbureau.Overzee, H. van & F. Quirijns (2007). Kamervraag
discards in de Nederlandse visserij. Rapportnummer C101/07. Wageningen:
Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies (IMARES).PBL (2008). Natuurbalans 2008. PBL-publicatienummer
500402014. Bilthoven: Planbureau voor de Leefomgeving.Productschap Vis (2008). Schol en tong: overzicht van
activiteiten en maatregelen in de platvissector. Rijswijk: eigen
beheer.Raad voor de Wadden et al. (2007). Duurzame ontwikkeling
van het potentieel van de zee; Een visie op geïntegreerd maritiem beleid
in Europa en Nederland. Advies over het Groenboek Maritiem Beleid.
Den Haag: Raad voor Verkeer en Waterstaat.Rijnsdorp, A.D. (2006). Europees visserijbeheer: oplossing
voor de crisis in geloofwaardigheid. Wageningen: Wageningen Universiteit
en Researchcentrum.Rijnsdorp, A.D. et al. (2006). Rapport Inpassing Visserijactiviteiten
Compensatiegebied MV2. Rapport C047/06. IJmuiden: Institute for Marine
Resources & Ecosystem Studies (IMARES).Schans, J.W. van der (2001). Governance of marine resources;
conceptual clarifications and two case studies. Wageningen: Wageningen
Universiteit en Researchcentrum.Sissenwine, M. & D. Symes (2007). Reflections on
the common fisheries policy. Report to The General Directorate for
Fisheries and Maritime Affairs. Woods Hole, USA.Smit, J. en E. Buisman (2006). Economisch krachtenveld
in de transitie naar duurzame kottervisserij. Rapport 2.06.14. Den
Haag: LEI.Smit, J. en K. Taal (2007). Sociaal-economische indicatoren
van de Nederlandse vissector. Rapport nr. 5.07.07. Den Haag: LEI.Smit, P.G. & F.C. Buisman (2007). Transitie naar
duurzame kottervisserij; Economisch krachtenveld. Rapport nr. 2.06.14.
Den Haag: LEI.Taal, C. et al. (2007). Visserij in Cijfers 2007.
Periodiek rapport nr. 07.04. Den Haag: LEI.VenW et al. (2005). Integraal Beheerplan Noordzee 2015. Den Haag: Interdepartementaal Directeurenoverleg Noordzee (IDON).Verreth, J., A. Corten, J. Stel, J. van der Schans, H. Lindeboom, E. Molenaar,
G. Grijseels, G. Teugels, J. Komen & M. Korthals (2004). Over... bevissing van de zee. Den Haag: Stichting Bio-Wetenschappen
en Maatschappij.VROM (2001). Nationaal Milieubeleidsplan 4; Een wereld
en een wil; werken aan duurzaamheid. Den Haag: Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.VROM (2003). Duurzame Daadkracht; Actieprogramma duurzame
ontwikkeling. Nationale deel. Den Haag: Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.VROM (2004). Nota Ruimte; Ruimte voor Ontwikkeling. Den Haag: Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer.Werkgroep Motorvermogen (2006). Motorvermogens beheersbaar;
eindrapportage en evaluatie. Rijswijk: eigen beheer.Wetenschapswinkel Biologie Rijksuniversiteit Groningen (2006).Effecten van de pulskor op haaien en roggen; Een literatuurstudie
naar de effecten van elektrische signalen van pulskorren op elektrosensitieve
dieren zoals haaien en roggen. Haren: Rijksuniversiteit Groningen/Wetenschapswinkel
Biologie.WWF (2007). WWF Mid-term review of the EU Common Fisheries
Policy. Brussel: World Wide Fund for Nature.Wet- en regelgeving (zie ook bijlagen 1 en 3)EG (1983). Verordening van de Raad van 25 januari
1983 tot instelling van een communautaire regeling voor de instandhouding
en het beheer van de visbestanden. Verordening nr. 170/83. Brussel.EG (1992). Verordening van de Raad van 20 december
1992 tot invoering van een communautaire regeling voor de visserij en de aquacultuur. Verordening nr. 37601992. Brussel.EG (1993). Regeling eisen, administratie en registratie
inzake uitoefening visserij. Verordening 2847/93. Brussel.EG (2002). Verordening inzake de instandhouding en
de duurzame exploitatie van de visbestanden in het kader van het GVB, Overwegingen. Verordening EG nr. 2371/2002. Brussel.EG (2006). Verordening van de Raad van 22 december
2005 tot vaststelling, voor 2006, van de vangstmogelijkheden voor sommige
visbestanden en groepen visbestanden welke in de wateren van de Gemeenschap
en, voor vaartuigen van de Gemeenschap, in andere wateren met vangstbeperkingen
van toepassing zijn, en tot vaststelling van de bij de visserij in acht te
nemen voorschriften. Verordening 51/2006. Brussel.EG (2007a). Verordening ter vaststelling van een beheerplan
voor de bevissing van de schol- en tongbestanden in de Noordzee.
Verordening nr. 676/2007. Brussel.EG (2007b). Voorstel voor een verordening van de Raad
betreffende de bescherming van kwetsbare mariene ecosystemen op volle zee
tegen de nadelige effecten van bodemvistuig. COM(2007)605 definitief.
Brussel.EG (2008). Richtlijn 2008/56/EG van het Europees Parlement
en de Raad van 17 juni 2008 tot vaststelling van een kader voor communautaire
maatregelen betreffende het beleid ten aanzien van het mariene milieu (Kaderrichtlijn
mariene strategie). Publicatieblad van de Europese Unie 25.6.2008.XNoot1In de Natuurbalans 2008 wordt de zeevisserij genoemd als belangrijke oorzaak
van het biodiversiteitsverlies in de Noordzee, naast klimaatverandering, slechte
waterkwaliteit en het ontbreken van ruimtelijke sturing en beschermde gebieden.
Er zijn ook veel andere oorzaken, zoals vervuiling door de scheepvaart (olielozingen,
afval), onderwatergeluid en kunstlicht , de winning van zand, grind, olie
en gas, de schelpdiervisserij, recreatie en de toename van exotische soorten
(Planbureau voor de Leefomgeving, 2008).XNoot2Biodiversiteit: het leven in al zijn verschijningsvormen: dieren, planten
en micro-organismen.XNoot3Ecosysteem: alle organismen in een bepaald gebied, hun onderlinge wisselwerkingen
en hun leefomgeving.XNoot4We lichten deze afbakening van het onderzoek toe in § 1.1.XNoot5Blijkens proeven uit de periode 1972–1982 is de overlevingskans
van teruggegooide tong en schol minder dan 10% (Van Overzee & Quirijns,
2007).XNoot1Bron: www.milieuennatuurcompendium.nl (Ecosystemen/Noordzee/Bodemfauna
van de Noordzee en boomkorvisserij), geraadpleegd op 2 juli 2008.XNoot1Verordeningen 170/1983, 3760/1992 en 2371/2002.XNoot2Verordening 2371/2002 inzake de instandhouding en de duurzame exploitatie
van de visbestanden in het kader van het GVB, Overwegingen, § 4.XNoot3Dit zijn de vissoorten die op de markt worden gebracht voor menselijke
consumptie. Dat het beleid zich beperkt tot deze vissoorten heeft implicaties
voor de effectiviteit van het beleid als geheel. In § 2.1 gaan wij
hier nader op in.XNoot1De term «Biesheuvelgroep» verwijst naar de commissie-Biesheuvel,
die begin jaren negentig onderzocht hoe er meer verantwoordelijkheid kon worden
neergelegd bij de visserijsector. Momenteel bestaan er in de kottervisserij
acht van deze beheergroepen.XNoot2In de jaren vóór 2006 werden de begrotingsuitgaven en -ontvangsten
geraamd en verantwoord op artikel 4.14 «Herstructurering visserij».XNoot1De uitgaven voor de binnenvisserij daarin zijn te verwaarlozen.XNoot2Over 2000–2006 betreft dit gelden uit het Financieringsinstrument
voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV); over 2007–2013 gaat
het om gelden uit de opvolger van het FIOV, het Europees Visserijfonds (EVF).XNoot1Verordening 676/2007.XNoot1In deze paragraaf bespreken we verder alleen de visbijvangsten. De bijvangst
van andere diersoorten, zoals krabben en schelpdieren, is overigens volgens
het Planbureau voor de Leefomgeving even groot als de aangelande én
de teruggegooide visvangst tezamen (Planbureau voor de Leefomgeving, 2008).XNoot1Dit probleem wordt voor een deel ondervangen door de onderlinge ruil van
quota door de vissers. Daarmee kan vangst boven het individuele quotum van
de ene visser overgeheveld worden naar een visser die nog niet aan zijn quotum
zit.XNoot2Informatie afkomstig van het Productschap Vis. «Visfeiten: Noordzeeschol»,
versie juni 2008, geraadpleegd op www.verantwoorde visvragen.nl, d.d. 21 augustus
2008.XNoot1Informatie ontvangen van de Noorse rekenkamer, 4 juni 2008.XNoot1Haaien en roggen vallen onder de bescherming van Natura 2000.XNoot1Ruim 83% van de totale visserij-inspanning in Nederland wordt gerealiseerd
door de boomkorvisserij (Taal et al., 2007).XNoot2Om de visserijsterfte te schatten wordt het aantal vissen in de vispopulatie
op basis van de totale vangst per leeftijdsgroep gereconstrueerd. Vervolgens
wordt aangenomen dat er sprake is van een (negatief) exponentieel verloop
in de aantallen vis per jaarklasse in de tijd: de sterftecoëfficiënt
Z. Deze coëfficiënt wordt gescheiden in een component natuurlijke
sterfte (M) en een component visserijsterfte (F): F =Z-M (Van Densen &
Van Overzee, 2008). Bij de berekening van de visserijsterfte wordt geen rekening
gehouden met de bijvangsten die overboord worden gegooid (discards), met uitzondering
van schol en tong (sinds 2004).XNoot1Bron: website van het project «Graadmeters voor het Noordzee-ecosysteem»:
www.gonz.nl, geraadpleegd op 30 oktober 2007.XNoot2IMARES: Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies. Dit is
een onderzoeksinstituut van Wageningen Universiteit en Researchcentrum.XNoot3Het gemeenschappelijk visserijbeleid van de EU is erop gericht een vissoort
niet onder dit niveau te laten dalen (zie hoofdstuk 2).XNoot4Het gaat daarbij om 18 414 ton op een TAC van 49 000 ton (LNV,
2007b).XNoot5Bron: www.milieuennatuurcompendium.nl (zie Ecosystemen/Noordzee/Bodemfauna
van de Noordzee en boomkorvisserij), geraadpleegd op 2 juli 2008.XNoot1Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Het
vormt de hoeksteen van het beleid van de EU voor behoud en herstel van biodiversiteit.
Het netwerk omvat alle gebieden die zijn beschermd op grond van de Vogelrichtlijn
(1979) en de Habitatrichtlijn (1992).XNoot1De gegevens hebben betrekking op de Noordzeekotters die in het voorgaande
jaar minimaal € 50 000 hebben verdiend. Dit wordt berekend
op basis van aanlandingsgegevens en gegevens over de prijzen van vis op de
afslag.XNoot2Bron: http://statline.cbs.nl/statweb, macro-economische cijfers. Geraadpleegd
op 1 april 2008.XNoot3De Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Visserij, opgericht
6 februari 1975.XNoot1Bij de herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid in 2002 is
afgesproken dat er regionale adviesraden (RAC’s) zouden worden opgericht.
Sinds 2004 functioneert er een Noordzee-RAC, waarin visserijorganisaties en
andere belanghebbenden als milieu- en consumentenorganisaties zijn vertegenwoordigd.XNoot2Interview Dorette Corbey (Europese Parlement) d.d. 10 januari 2008.XNoot3Zo besloot de Raad van Visserijministers in april 2008 dat Polen een korting
krijgt opgelegd op het kabeljauwquotum. De Poolse vissers hebben vorig jaar
veel meer kabeljauw gevangen dan het quotum toeliet. De ministers hebben afgesproken
dat deze overschrijding de komende vier jaar van het Poolse quotum wordt afgetrokken.XNoot4Informatie afkomstig uit gesprekken met de Pelagic Freezer-Trawler Association
(PFA), 21 mei 2007 en met het Community Fisheries Control Agency (het
Europese controlebureau voor de visserij), 9 januari 2008.XNoot1Informatie uit gesprek met IMARES, 14 mei 2007.XNoot1Informatie afkomstig van het Productschap Vis. «Visfeiten: Noordzeeschol»,
versie juni 2008, geraadpleegd op www.verantwoorde visvragen.nl, d.d. 21 augustus
2008.XNoot2Informatie ontvangen van de Noorse rekenkamer, 4 juni 2008.XNoot1Bron: http://www.cbd.int/, geraadpleegd op 21 februari 2008.XNoot1De afkorting OSPAR staat voor Oslo en Parijs. Het OSPAR-verdrag is gesloten
in 1992 en verving twee verdragen die eerder waren gesloten in Oslo (1972 –
dumpen van afval in zee) en Parijs (1974 – vervuiling van de zee).XNoot1Behalve om de Natura 2000-gebieden Voordelta en Noordzeekustzone gaat
het hier om de Doggersbank, het Friese front, de Klaverbank, de vlakte van
de Raan en en uitbreiding van de Noordzeekustzone tussen Bergen en Petten.XNoot1LNV-programma «Mariene Biodiversiteit» (DS Natuur 22/11/06).XNoot1Overheid en vissers voerden in de jaren tachtig een felle strijd over
de steeds grotere vangstbeperkingen en de strenge controles op de naleving
daarvan.XNoot1Het op zee overladen van gevangen vis naar een ander schip is gebonden
aan regels, die zijn vervat in Verordening 41/2007 van 21 december 2006.XNoot2AID, Belastingdienst en Douane.XNoot1Verordening 2371/2002.XNoot2In deze benchmarks wordt overigens wel een norm gegeven voor het aantal
te controleren aanlandingen. Dit betreft het toezichtprogramma voor het kabeljauwherstelplan,
de controle op diepvriestrawlers, de aanlandingen uit de Barentszzee en aanlandingen
uit het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan (Groenland en Canada).XNoot3Verordening 2847/93 artikel 6 lid 4 versus artikel 15 lid 2 van de Regeling
eisen, administratie en registratie inzake uitoefening visserij.XNoot4Verordening 2847/93 artikel 6 lid 2.XNoot1Dit zijn de eisen die in artikel 24 van verordening 2371/2002 worden gesteld
aan door de lidstaten te treffen handhavingsmaatregelen.XNoot1Dit is een procedure die de Europese Commissie tegen een lidstaat kan
aanspannen als deze in strijd handelt met Europeesrechtelijke verplichtingen.XNoot2Volgens de EU staat Nederland in bepaalde gevallen te grote motorvermogens
toe.XNoot1Zie bijlage 4 voor een uitleg van de pulskor en andere visserijtechnieken.XNoot2Beleidsbrief Visserij 28 september 2007.XNoot3Zie hoofdstuk 2, 2.3.3 van deel II voor meer informatie over onbedoelde
bijvangsten (oftewel «discards»).XNoot1Zie ook § 3.2.2. Ook uit het weekblad van de visserijsector
(Visserijnieuws) blijkt dat de vissers alle ideeën die tot minder vangsten
leiden verwerpen. Volgens de vissers is bodemberoering juist goed voor de
visstand.XNoot2Zie § 5.3 hierna.XNoot3LNV, 1993; Expertisecentrum LNV, 2002; Taskforce «Vissen met tegenwind»,
2006.XNoot1MSC staat voor Marine Stewardship Council; dit is het eerste internationale
keurmerk voor duurzame vis.XNoot2Informatie afkomstig uit begrotingen en jaarverslagen van het Ministerie
van LNV en uit een gesprek met de Directie Visserij van dit ministerie d.d.
29 januari 2008.XNoot3Informatie afkomstig uit begrotingen en jaarverslagen van het Ministerie
van LNV en uit een gesprek met de Directie Visserij van dit ministerie d.d.
29 januari 2008.XNoot4Informatie afkomstig uit een gesprek met de Directie Visserij van het
Ministerie van LNV d.d. 29 januari 2008.XNoot1Voorbeelden: Productschap Vis, IMARES, Stichting Noordzee, InnovatieNetwerk.XNoot2F-project = Fishing Mortality Project. Dit project wordt betaald door
het Ministerie van LNV.XNoot3Onderzoek betaald door het Productschap Vis.XNoot1De visserij-inspanning is de capaciteit van het vaartuig, zowel in tonnage
als in motorvermogen, vermenigvuldigd met de activiteit, uitgedrukt in «zeedagen»
(dagen dat op zee mag worden gevist). Het effect van zeedagen hebben wij niet
onderzocht.XNoot2De voorwaarden kunnen op detail verschillen per saneringsronde. Schepen
kleiner dan 10 meter komen niet in aanmerking voor sanering.XNoot3Wij rekenen tot en met 2005 omdat dat het meest recente afgeronde jaar
met saneringen is. Op 1 januari 1994 waren nog niet alle vaartuigen in
brutoton gemeten, dus de stand 1994 in brutoton is voor een deel handmatig
berekend.XNoot4In deze tabel zijn alle Noordzeekotters opgenomen die groter zijn dan
12 meter en die in het voorgaande jaar economisch actief zijn geweest.XNoot1Volgens de NAO kunnen daarbij lessen getrokken worden uit hetgeen andere
lidstaten doen om bredere steun van de sector te krijgen voor de uitvoering
van visserijregelgeving. Hierbij verwees de NAO naar de Nederlandse praktijk
van de beheergroepen. In Nederland meldt de inspectie geconstateerde overtredingen
aan de beheergroepen, die zelf vooraf vastgestelde sancties oplegt aan de
betrokken visser. Het doel van de sanctie is om de winst die gemaakt is bij
de overtreding, ongedaan te maken.XNoot1Speciaal Verslag nr. 7/2007, p. 4.XNoot1Speciaal Verslag nr. 7/2007, p. 24.XNoot2EU Presse Room, 18 februari 2008; www.europa-nu.nl. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31748-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl