Herijking van het buitenlands beleid; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24337, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-11-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24337 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI. HET BUITENLANDS BELEID UITGEDAAGD I.1. Het Regeerakkoord en de herijking 12I.2 Koninkrijksband 34I.3. Het veranderende wereldbeeld 56789 en 14101112 en 1314151617181920212223I.4. De positie van Nederland 242526 en 272829 en 169303132333435363738394041I.5 Waarden en belangen 42434445, 54, 55, 58 en 594647484950515253545556575859I.6. De belangrijkste beleidsthema's 6061, 64 en 112626364656667 en 71686970717273747576 en 777879808182 en 838485868788, 91 en 938990919293949596979899100101102103104, 217, 241 en 243105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124I.7 Multilateraal/bilateraal 125126 en 127II. HET BUITENLANDS BELEID – ORGANISATORISCHE KWESTIES II.1. Uitgangspunten 128, 146 en 150129130131II.2 De politieke afstemming van het buitenlands beleid
in brede zin 132 en 163133134135136, 137 en 138139140141142 en 246143144II.3. De organisatie van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken 145 en 173146147148149150151152, 153 en 155154155156 en 159157158159160161162163164, 166 en 168165 en 172166167168169170171 en 174172173174175176177, 180, 181, 183 en 238178179180181182183184185III. DE FINANCIERING VAN HET BUITENLANDS BELEID III.1. Regeerakkoord en verdere besluitvorming 186 en 188187188189190III.2. Een homogene groep voor uitgaven buitenlands beleid
in brede zin 191 en 192193194 en 200195, 198, 199, 204, 212, 213 en 214196, 205 en 206197198199200201, 202 en 203204205206207 en 221208209210211Berekeningen op basis van Miljoenennota 1996 (bedragen
x f 1 mln) 212213214215216III.3 De behandeling van de ODA 217218, 223 en 227219 en 229220221222223224225226227228229III.4. Nieuwe accenten in het beleid 230 en 231232233234235236237238239240242 en 244243III.5. Afspraken over de uitvoering van de uitgavengroep 245246Overzicht van de begrotingsonderdelen van de met ingang
van 1997 te introduceren homogene groep IS conform indeling/standen MJN 1996
(bedragen x f 1 mln) 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24337Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 24337, nr. 3 h1Heruitgave van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 181 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 337Herijking van het buitenlands beleidnr. 3LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 30 oktober 1995In de vaste commissies voor Buitenlandse Zaken1
en voor Defensie2 bestond behoefte de regering
over de nota over de Herijking van het buitenlands beleid de volgende vragen
voor te leggen. Bij de volgorde van de vragen is de indeling van de nota gevolgd.De door de minister van Buitenlandse Zaken, mede namens de ministers voor
Ontwikkelingssamenwerking, van Defensie en van Economische Zaken gegeven antwoorden,
zijn bij de vragen opgenomen.3De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken,BukmanDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,KorthalsDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Janssen I. HET BUITENLANDS BELEID UITGEDAAGD I.1. Het Regeerakkoord en de herijking 1Waarom is de minister van Economische Zaken de tweede ondertekenaar
van de brief en niet de minister voor Ontwikkelingssamenwerking of zijn collega
van Defensie? (blz. 0).De nota legt uit dat naast de samenhang tussen Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking ook de samenhang met de internationale economische
betrekkingen onderdeel is van geïntegreerd buitenlands beleid. Dit betekende
dat de bij het begin van de herijking betrokken ministers (Buitenlandse Zaken,
Defensie en Ontwikkelingssamenwerking) al gauw de minister van Economische
Zaken en de minister van Financiën bij de werkzaamheden hebben betrokken.
De nota is een produkt van de vijf ministers tezamen onder voorzitterschap
van de minister van Buitenlandse Zaken. Aan de volgorde van de ondertekening
dient dan ook geen speciale betekenis te worden toegekend. 2Wanneer kan de kamer het separate document van de ministers van Defensie
en van Buitenlandse Zaken tegemoet zien met een actualisering van de veiligheidsanalyse?
(blz. 2).De evaluatie van de internationale veiligheidssituatie van de Ministers
van Buitenlandse Zaken en van Defensie is bijgevoegd als supplement bij Hoofdstuk
X van de begroting (Defensie). I.2 Koninkrijksband 3In hoeverre krijgen de Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse regeringen
een eigen beleidsruimte om in het kader van het regionale buitenlandse beleid
de eigen economische belangen in de Caraïben te bevorderen? Hoe zelfstandig
mogen deze regeringen opereren? (blz. 3).De regeringen van de Nederlandse Antillen en Aruba genieten een grote
mate van vrijheid bij de bevordering van hun economische belangen in de Caraïbische
regio. Zij treden daarbij veelal zelfstandig op. Voor zover bij het zelfstandig
onderhouden van internationale contacten over economische aangelegenheden
ook de buitenlandse politiek van het Koninkrijk in het geding is wordt overleg
gevoerd tussen de landen van het Koninkrijk. 4Op welke wijze zijn de regeringen van de Nederlandse Antillen en
Aruba betrokken bij de tot standkoming van deze nota? (blz. 3).De Nederlandse Antillen en Aruba zijn in de gelegenheid gesteld de nota
te becommentariëren. Met hun opmerkingen is rekening gehouden. I.3. Het veranderende wereldbeeld 5Welke conclusie als gevolg van de machtsverschuivingen en multipolarisatie
trekt het kabinet inzake het verbeteren van doelmatigheid en doeltreffendheid
van de Verenigde Naties? Bij welke landen zoekt Nederland steun voor (eventuele)
plannen? (blz. 4). Binnen de Verenigde Naties zijn de consequenties van de machtsverschuivingen
en multipolarisatie nog lang niet duidelijk. Enerzijds is de positie van de
Russische Federatie en van de overige Centraal- en Oosteuropese landen uiteraard
sterk gewijzigd, maar het is opvallend dat de zgn. Groep van 77, bestaande
uit een groot aantal ontwikkelingslanden nog steeds poogt om tot gemeenschappelijke
standpunten te komen, hetgeen een open discussie over het verbeteren van de
doelmatigheid en doeltreffendheid niet vergemakkelijkt.Zoals steeds gebruikelijk is geweest zoekt Nederland steun bij landen
uit diverse groepen. Vaak zoekt Nederland in de eerste plaats steun bij de
overige leden van de Europese Unie, maar bij voorbeeld voor de hervormingen
van de VN ook – via een initiatief van de Zweedse premier Carlsson –
met een groep van zestien landen uit alle delen van de wereld. Ook op andere
wijzen worden contacten onderhouden met landen uit alle groepen, zoals bij
voorbeeld met landen met wie Nederland een langjarige ontwikkelingsrelatie
onderhoudt. 6Welke ontwikkelingen wijzen in de richting van een multipolair stelsel?
Welke polen worden met name bedoeld? (blz. 4).De vroegere situatie waarin twee blokken elk geleid door een supermacht
tegenover elkaar stonden is grondig gewijzigd. Rusland is nog steeds een regionale
grootmacht van formaat, maar is geen supermacht zoals de Sovjetunie dat was.
De Verenigde Staten zijn de enig overgebleven mogendheid met de combinatie
van politieke, economische en militaire middelen die voorheen met de supermachtstatus
werd geassocieerd. Dit land zal echter, evenals Europa, rekening moeten houden
met de grote demografische en economische verschuivingen in de wereld. Het
relatieve gewicht van het Westen in de wereld neemt in feite af, nieuwe machtscentra
zijn in opkomst vooral in Azië. Azië moet daarbij overigens geenszins
als één blok worden gezien. Het continent kenmerkt zich door
grote diversiteit en de wijze waarop de verhouding tussen de voornaamste Aziatische
machtscentra – China, Japan, India en de ASEAN-groep – zich verder
zal ontwikkelen, is onzeker. De Memorie van Toelichting bij de begroting van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken geeft in hoofdstuk 1 een meer gedetailleerde
beschouwing over de vraag hoe, uitgaande van de veronderstelling van een toenemende
multipolarisatie, het internationale stelsel er de volgende eeuw uit zou kunnen
zien. 7Is er gezien de recente actie in het voormalige Joegoslavië
door de Verenigde Staten (en NAVO) aanleiding juist bij de Verenigde Staten
wel aan te dringen op politiek minder afstandelijk leiderschap? (blz. 4)Neen, dat gebeurt ook niet. In de nota staat dat ondanks de tendens zich
meer op de eigen regio en de eigen economische zorgen te richten, het van
belang is dat het besef prevaleert, dat Amerika en Europa elkaar nodig hebben
in een wereld die groeiende instabiliteit vertoont. De situatie in voormalig Joegoslavië is een treffende illustratie
dat militaire, politieke en economische samenwerking van Amerika en Europa
nodig is om de voorwaarden te creëren waarin een oplossing van regionale
conflicten mogelijk wordt. 8Welke voorbeelden kunnen worden genoemd, als het gaat om de tendens
aan weerszijden van de oceaan, zich meer op de eigen regio en de eigen economische
belangen te richten? (blz. 4). De tekst spreekt van eigen economische «zorgen», waarmee gedoeld
wordt op het feit dat zowel in Amerika als in Europa binnenlandse problemen
zoals dat van de werkloosheid sterk in de politieke aandacht staan. Tegen
deze achtergrond en door het wegvallen van het allesoverheersende Oost-Westconflict
bestaat de verleiding handelsconflicten op een scherpere manier uit te vechten
dan vroeger. Europa wordt voorts sterk in beslag genomen door de vraag hoe
het integratieproces met inbegrip van de voorgenomen uitbreiding richting
Midden- en Oost-Europa verder gestalte zal moeten krijgen. De VS, Canada en
Mexico zijn bezig met de opbouw van een onderlinge vrijhandelszone. 9 en 14Welk beleid wordt in de komende jaren gevoerd ten aanzien van de
nieuwe machtscentra India en China? (blz. 4).Op welke wijze denkt het kabinet de relaties met opkomende Aziatische
economieën te versterken mede vanuit het brede Nederlandse belang? (blz.
5).Vide de Memorie van Toelichting bij de begroting van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, hoofdstuk 2.4. Azië en wat het OS-deel daarvan betreft
voorts ook blz. 256–259. Zie tevens de Memorie van Toelichting van Economische
Zaken, Par. 5.4.2 op pagina 48.Meer specifiek wat de economische aspecten betreft wil Nederland de economische
ontwikkelingen in India en China waar mogelijk ondersteunen, hetgeen uiteraard
ook ons bedrijfsleven ten goede zal komen.Ondersteuning van de modernisering van de economie is nodig, om de nieuwe
ontwikkelingen meer dan tot nog te laten beklijven. Bij de uitwerking van
het voorwaardenscheppend beleid valt te denken aan modernisering van investeringsbeschermingsovereenkomsten
en belastingverdragen en intensivering van handelspolitieke contacten. Het
financiële pakket, dat is aangeboden bij het recente bezoek van de Minister-President
en de minister van Buitenlandse Zaken aan China, kan hierbij tevens een rol
spelen. Al deze elementen zullen dienen bij te dragen aan intensivering van
de handel in moderne, technologisch geavanceerde en relatief milieuvriendelijke
produkten en produktiemiddelen.De op de bestrijding van armoede gerichte ontwikkelingssamenwerking met
India wordt voortgezet. Met China worden afspraken gemaakt over de geleidelijke
opbouw van een ontwikkelingsprogramma gericht op armoedebestrijding en milieubeheer. 10Kan afzonderlijk aangegeven worden hoe de verhoudingen tussen Rusland
en de verschillende GOS-republieken zijn? Hoe is momenteel de stand van zaken
met betrekking tot de politieke en economische stabiliteit in Rusland en de
GOS-republieken? (blz. 4).De economische interdependentie van de GOS-staten is nog steeds groot.
Het is dan ook vooral op economisch gebied dat zich mogelijkheden voordoen
voor nauwere samenwerking tussen de GOS-landen.Rusland streeft tevens naar nauwere militaire banden, maar de meeste GOS-landen
tonen zich op dit gebied veel terughoudender. Wel zijn in een aantal van deze
landen Russische troepen gestationeerd. Rusland claimt een speciale rol in
hetgeen het ziet als zijn «nabije buitenland».Deze speciale rol heeft m.n. ook betrekking op de bescherming van de belangen
van de Russen of althans Russisch sprekenden in de andere GOS-landen en in
de Baltische staten. Bij interne conflicten, zoals op de Krim, in Transdnjestrië,
Abchazië, Zuid-Ossetië, Nagorno Karabach en Tadzjikistan blijkt
voorts dat Moskou een belangrijke invloed in die landen blijft
uitoefenen. M.n. Tadjzikistan is politiek en militair sterk afhankelijk van
Russische steun.De intensiteit van de banden tussen Rusland en de overige GOS-staten vertoont
overigens aanzienlijke verschillen. Witrusland en ook meeste Centraal-Aziatische
landen en Armenië wensen nauw met Moskou samen te werken. De andere GOS-landen
streven ernaar om een onafhankelijker buitenlandse en binnenlandse politieke
koers te varen. Dat wordt echter bemoeilijkt door hun m.n. economische afhankelijkheid
van Rusland. Deze afhankelijkheid speelt bijvoorbeeld ook een belangrijke
rol in de discussies rond de juridische status van de Kaspische Zee en de
tracés van de oliepijpleidingen, waarbij Rusland een overwegende invloed
wil behouden bij de exploitatie van de natuurlijke rijkdommen van met name
olie in Azerbajdzjan, Turkmenistan en Kazachstan.De stabiliteit in het gebied van de voormalige Sowjetunie is verre van
verzekerd. Zowel de situatie binnen de GOS-landen als de onderlinge verhoudingen
moeten zich nog uitkristalliseren. De economische hervormingen lijken in Rusland
een begin van economisch herstel in te luiden, maar in de meeste andere GOS-landen
is hier nog geenszins sprake van. Voor al deze landen geldt dat het economische
omscha- kelingsproces met veel ontberingen voor de bevolking gepaard gaat,
hetgeen een complicerende factor is bij het proces van politieke hervormingen.
De politieke vooruitzichten in Rusland zelf zijn op dit moment onzeker. Veel
zal afhangen van de parlements- en presidentsverkiezingen die zijn gepland
in respectievelijk december 1995 en juni 1996. 11Uit welke indicaties blijkt de tendens naar een meer economisch gerichte
blokvorming? (blz. 4).In navolging van de EG nu EU die, zeker door anderen, als een economisch
blok wordt gezien, zijn in diverse regio's van de wereld samenwerkingsverbanden
ontstaan die zich mede op het totstandbrengen van een vrijhandelszone in de
eigen omgeving richten de belangrijkste zijn Nafta in het gebied van Canada
tot Mexico, Mercosur in Zuid-Amerika en in Zuidoost-Azië ASEAN, dat in
eerste aanleg vooral een kader voor politieke samenwerking was bij de oplossing
van het conflict in Cambodja, maar nu ook steeds meer een economische component
ontwikkelt.Daarnaast is het plan gelanceerd om op termijn tot een vrijhandelszone
rond de Stille Oceaan te komen (APEC). De EU heeft voorts een heel stelsel
van handelsafspraken met zowel individuele landen als met groepen landen (bv.
Lomé). Het zou echter voorbarig zijn aan deze ontwikkelingen de conclusie
te verbinden dat de wereld op het punt staat in rivaliserende handelsblokken
uiteen te vallen. De succesvolle afsluiting van de Uruguay-ronde betekent
een krachtige impuls voor de handels-liberalisatie op mondiale schaal. De
statistieken wijzen erop dat de wereldhandel gestaag groeit zowel binnen als
tussen de genoemde blokken en dit geldt nog sterker voor de snel toenemende
grensoverschrijdende investeringen. Op economisch gebied is er dan ook per
saldo sprake van een groeiende internationale vervlechting. 12 en 13Op welke manier zou vorm kunnen worden gegeven aan de transatlantische
samenwerking op andere gebieden dan de veiligheidspolitiek? (blz. 4 en 10).In welke richting dient in de optiek van de regering de band tussen
Europa en de Verenigde Staten zich in de nieuwe context verder te ontwikkelen?
Wat is bijvoorbeeld de mening van de regering ten aanzienvan de
totstandkoming van een transatlantische vrijhandelszone?Is er een noodzaak
voor een transatlantisch verdrag? (blz. 4).Zoals reeds gesteld in de herijkingsnota en ook in het hoofdstuk 2.3.Noord-Amerika van de Memorie van Toelichting bij de begroting van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken blijft de Regering ook in de veranderde
internationale situatie groot belang hechten aan nauwe en intensieve betrekkingen
van Nederland en van de Unie als geheel met zowel de Verenigde Staten als
Canada. De NAVO blijft het centrale instrument voor de veiligheidssamenwerking
met Noord-Amerika. Door het wegvallen van de Sovjet dreiging, komen echter
andere terreinen van samenwerking tussen Europa en Amerika meer in de aandacht
te staan. Dit is m.n. het geval m.b.t. de economische dimensie van de transatlantische
betrekkingen. Tevens komt sterker naar voren dat samenwerking niet alleen
nodig is om vrede en stabiliteit in Europa te bewaren, maar ook m.b.t. een
aantal andere regio's van de wereld waar zich bronnen van instabiliteit voordoen
en waar de VS over meer invloed beschikken dan Europa. Dit geldt voor het
Midden-Oosten inclusief de Golf-regio en ook voor Oost-Azië. Het gegeven
dat de ontwikkelingen in Azië ongetwijfeld zwaar zullen wegen op de toekomstige
internationale verhoudingen wijst in de richting van nauwere afstemming tussen
Europa en Amerika m.b.t. de vraag hoe de ontwikkelingen in dat deel van de
wereld in positieve zin kunnen worden beïnvloed.De Transatlantische Verklaring van november 1990 vormt nog steeds de basis
voor de betrekkingen tussen de EU, de VS en Canada. In de toekomst en als
we de uitkomst van de IGC kennen, kan deze verklaring wellicht verder worden
uitgebouwd. Op dit moment zijn de inspanningen echter vooral gericht op het
uitwerken van een gezamenlijk Europees-Amerikaanse actieplan. De Regering
ondersteunt dit initiatief van het Spaanse EU-voorzitterschap om de transatlantische
betrekkingen een nieuwe impuls te geven op andere terreinen dan dat van de
veiligheid in klassieke zin. Hieraan wordt momenteel gewerkt in een Europees-Amerikaanse
«high level group» met de bedoeling het actieplan gereed te hebben
voor de transatlantische top in Madrid begin december. De Europese Commissie,
die nauw bij de werkzaamheden betrokken is, heeft een aantal ideeën ontwikkeld
voor nauwere samenwerking m.n. op economisch gebied. De Regering staat positief
tegenover de gedachte om toe te werken naar wat de Commissie omschrijft als
een «Transatlantische Economische Ruimte», in welk kader vooral
zou worden gestreefd naar terugdringing van non-tarifaire handelsbelemmeringen
door harmonisatie van technische standaarden, wederzijdse erkenning van certificatieprocedures,
harmonisatie van mededingingswetgeving, e.d. In hoeverre dit vormgegeven moet
worden in de vorm van een transatlantische vrijhandelszone (TAFTA) is nog
maar zeer de vraag. Een dergelijk omvangrijk blok binnen het multilateraal
handelsbestel belichaamd in de WTO, zou de verhoudingen verstoren en belangrijke
handelslanden zoals Japan zouden zich buitengesloten voelen. Ook de haalbaarheid
zal niet eenvoudig liggen omdat een dergelijk akkoord in het kader van de
GATT de verplichting met zich meebrengt de handel in gevoelige sectoren zoals
landbouw, staal, luchtvaart, textiel binnen 10 jaar volledig vrij te maken.Verder valt o.a. ook te denken aan samenwerking op terreinen die tot de
zgn. derde pijler behoren, zoals dat van de criminaliteitsbestrijding. Ook
het milieu is een voorbeeld van een terrein waarop nauwere samenwerking gewenst
is. 14Zie 9. 15In hoeverre benut het kabinet de bilaterale contacten met landen
uit de «Southern Hemisphere» mede vanuit het Nederlandse belang?
(blz. 5).Zie hoofdstuk 2.7. Latijns Amerika en het Caraïbisch gebied van de
Memorie van Toelichting bij de begroting van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. Zoals gesteld in hoofdstuk 1.2. van de herijkingsnota gaat het uiteraard
om de belangen van zowel de Europese als de Caraïbische component van
het Koninkrijk. Zie tevens de Memorie van Toelichting van Economische Zaken,
Par. 5.4.2 op pagina 48. 16Welke onderhuidse spanningen kent Azië? Is de ASEAN niet een
samenwerkingsstructuur om deze spanningen op te lossen? (blz. 5).Azië kent zowel geweld binnen staten als meer klassieke vormen van
potentiële dan wel actuele machtsrivaliteit tussen staten. Voorbeelden
van het eerste zijn de conflicten in Afghanistan, Sri Lanka, de geweldserupties
tegen immigranten uit Bangladesh in Assam, het optreden tegen de Karen-minderheid
in Burma, de guerilla op Mindanao etc. De tegenstelling tussen India en Pakistan
heeft zowel een klassieke inter-statelijke component als een meer intra-statelijke
component in het geval van Kashmir. De vraag hoe China zich verder zal ontwikkelen
is voor heel Azië een centrale maar onzekere factor. Indien China zijn
demografisch potentieel zal weten te combineren met een moderne economie,
dan zal dit land een steeds zwaarder gewicht in de internationale schaal leggen.Dit zal voor de andere Aziatische landen, het nabij gelegen Japan voorop,
de vraag oproepen hoe zij zich te dien aanzien moeten opstellen.Azië kent niet zo'n hecht stelsel van multilaterale samenwerkingsstructuren
als Europa, waarbinnen crises en conflicten kunnen worden voorkomen of opgelost.
Wat Zuidoost-Azië betreft is hier wel een begin mee gemaakt in de vorm
van het ASEAN-kader, dat zeker moet worden gezien als een bijdrage aan de
regionale stabiliteit. Ook het bredere op initiatief van ASEAN in het leven
geroepen forum ter bespreking van Aziatische veiligheidsvraagstukken is een
positieve stap (zie hierover de Memorie van Toelichting bij de begroting van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Hoofdstuk 2.4. blz. 23). 17Op grond van welke cijfers kan worden afgeleid dat in Afrika en op
het Indiaas subcontinent het aantal mensen in absolute armoede toeneemt? (blz.
5).Het aantal mensen in absolute armoede in Sub-Sahara Afrika bedroeg in
1985 184 en in 1990 2162 miljoen. Verwacht wordt dat het aantal absoluut armen
in het jaar 2000 in Sub-Sahara Afrika 300 miljoen zal zijn. In Zuid-Azië
nam het aantal absoluut armen toe van 532 miljoen in 1985 tot 562 in 1990.
In diezelfde periode daalde het aantal absoluut armen in Oost-Azië van
182 tot 169 miljoen (World Development Report, 1992; Asian Development Bank:
Escaping the Poverty Trap: Lessons from Asia, z.jr.; The Oxfam Poverty Report,
1995). Wereldwijd gezien neemt het aantal absoluut armen de laatste jaren
ongeveer in hetzelfde tempo toe als de bevolking, met ongeveer twee procent
per jaar. 18Geeft de situatie in een groot aantal Afrikaanse landen geen aanleiding
democratisch leiderschap aan te moedigen en de OAE te versterken? (blz. 6). Ja. Zulks is reeds de praktijk. Dit geschiedt zowel bilateraal, via de
reguliere kanalen, als in multilateraal kader. Met de OAE vindt, via de EU,
geregeld overleg plaats, m.n. ook over de wijze waarop het OAE Crisismanagement
mechanisme versterkt kan worden. 19Hoe is het te verklaren dat de tegenstelde beweging, dat is de mondialisering
van de economie en de technologie en de versterking van de fragmentatie langs
etnisch, culturele en religieuze lijnen, zich in eenzelfde periode voordoen?
(blz. 6).Hier is geen eenvoudige verklaring voor te geven. De gesignaleerde trends
zijn zeer complex. De kracht waarmee deze ogenschijnlijk tegenstrijdige processen
zich in de regio's van de wereld manifesteren, vertoont bovendien aanzienlijke
verschillen. Vraagstukken van nationale en religieuze identiteit hebben in
belangrijke mate hun eigen dynamiek.Economische factoren kunnen daarop van invloed zijn in die zin dat slechte
economische omstandigheden etnische tegenstellingen kunnen aanscherpen en
gunstige economische omstandigheden deze kunnen verzachten, maar deze invloed
is niet allesbepalend. De meest herkenbare oorzaak van etnische conflicten
is een regime-wisseling, waardoor de verhoudingen tussen de etnische groepen
opnieuw moeten worden gedefinieerd. Dit was het geval bij het verdwijnen van
de communistische regimes in Joegoslavië en de Sowjetunie en daarvoor
bij het dekolo- nisatieproces in de Derde Wereld. Daardoor valt een –
min of meer – als neutraal ervaren overheerser weg en komen de etnische
groepen direct tegenover elkaar te staan. Uiteenlopende actuele voorbeelden
van etnische conflicten als Rwanda en Sri Lanka zijn nog steeds in belangrijke
mate terug te voeren op het feit dat door het vertrek van de koloniale machthebber
de verhoudingen tussen de betrokken groepen opnieuw moesten worden gedefinieerd.
Benadrukt zij nog dat het begrip «etnisch» hier steeds in ruime
zin wordt gehanteerd en elementen als taal, religie en cultuur omvat. 20In welke Afrikaanse staten desintegreren staatsstructuren? Wat zijn
de oorzaken van deze desintegratie? In hoeverre is in deze staten sprake van
een wettige regering? Hoe moet de toekomst van deze desintegreerde staten
worden bezien? Welke rol heeft Nederland hierbij? (blz. 6).De passage over fragmentatieverschijnselen in m.n. Afrika op blz. 6 doelt
in de eerste plaats op landen als Somalië, Sierra Leone en Liberia, die
op een gegeven moment in geweld en chaos wegzonken en waar het centrale gezag
geheel of gedeeltelijk verdween. Voorts kan worden gewezen op landen die langdurig
werden verscheurd door een burgeroorlog (Angola, Mozambique) c.q. nog verscheurd
worden (Soedan). Ook de situatie in Rwanda en Burundi is nog steeds zeer problematisch.Voorts is er in Afrika bezuiden de Sahara sprake van een brede categorie
landen waarin de staatsstructuren op vele manieren tekort schieten.Zaïre is hier een duidelijk, maar geenszins het enige voorbeeld van.Veel Afrikaanse landen erfden van de koloniale machthebber grillig getrokken
grenzen en een overheid zonder hechte verankering in de samenleving. De pogingen
van de eerste generatie machthebbers om op basis van deze koloniale erfenis
een «natie» te scheppen waren weinig succesvol. Deze broze staatsconstructies
zien zich inmiddels geconfronteerd met een veelheid van politieke, sociale
en etnische tegenstellingen.Zij hebben te maken met een stijgende bevolkingsdruk en ingrijpende sociaal-economische
veranderingen. De migratie van het platteland naar de steden is hier slechts
één voorbeeld van. De traditionele maatschappelijke
structuren worden hierdoor in snel tempo getransformeerd zo niet ontwricht.
De afbraak van het oude blijkt echter aanzienlijk sneller te gaan dan de opbouw
van het nieuwe. Daar komt bij dat in Afrika controle over de staat niet zelden
wordt gezien als een manier om economische voordelen naar de eigen groep te
kanaliseren. Dit werkt een situatie in de hand, waarbij coups elkaar in snel
tempo opvolgen en de staatsstructuren desintegratie-verschijnselen gaan vertonen:
een verschijnsel dat vaak met de term «failed state» wordt aangeduid.Hoe de toekomst van dergelijke desintegrerende c.q. reeds gedesintegreerde
staten er uit zal zien is moeilijk te voorspellen. In situaties waarin uiteindelijk
één van de strijdende partijen als duidelijke overwinnaar uit
de bus komt, kan dit leiden tot herstel van een centraal gezag. Zo heeft Oeganda
na de dictatuur van ldi Amin een lange periode van onrust en geweld gekend,
maar vertoont nu onder het bewind van President Museveni een opmerkelijk herstel.
In andere gevallen kan de uitkomst zijn dat er nieuwe, kleinere staatkundige
eenheden ontstaan. Eritrea is hier een voorbeeld van en in het noorden van
Somalië lijkt er de facto een nieuwe staatkundige eenheid te ontstaan
(«Somaliland»). Zo is het denkbaar dat uiteindelijk van onderop,
op basis van min of meer autonome eenheden, nieuwe processen van staatsvorming
en integratie zullen plaatsvinden. Het zal echter duidelijk zijn dat dergelijke
processen van diepgaande herschikking en de opbouw van geheel nieuwe structuren
van onderop zich over lange periodes kunnen uitstrekken, hetgeen in de tussentijd
met grote ellende voor de bevolking gepaard kan gaan.Zowel voor de Afrikaanse landen zelf als voor de intemationale gemeenschap
als geheel geldt dat het bepaald geen gemakkelijke taak is antwoorden te formuleren
op de geschetste problemen. Voorop zij gesteld dat de desintegratieverschijnselen
in een aantal landen het belang onderstrepen van voortgezette steun in de
vorm van ontwikkelingssamenwerking aan die Afrikaanse landen die een redelijke
mate van politieke stabiliteit kennen. Dit is in de eerste plaats een vorm
van preventie.Bovendien is in de praktijk gebleken dat deze meer stabiele Afrikaanse
landen een belangrijke bijdrage kunnen leveren bij het verhelpen van de situatie
in nabij gelegen probleemlanden. De constructieve rol van Tanzania m.b.t.
Rwanda en van Ghana m.b.t. Liberia illustreert dit.Verder onderstrepen de beschreven ontwikkelingen het belang van good governance,
niet alleen in de beperkte zin van een juist economisch beleid maar ook in
de ruimere betekenis van een deugdelijk door democratische structuren geschraagd
landsbestuur. Het bevorderen van good governance is dan ook een belangrijk
element van het beleid zoals dat zowel in bilateraal als multilateraal verband
wordt gevoerd. Voorts ondersteunt Nederland mede via de EU (regionale) initiatieven
om conflicten in Afrika te voorkomen c.q. te beheersen en om tot vreedzame
oplossingen te komen. In geval van humanitaire crises speelt het instrument
van de noodhulp uiteraard een belangrijke rol. 21Hoe zou de internationale bestuurskracht van de Verenigde Naties
moeten worden versterkt? (blz. 6).Er is momenteel een discussie gaande over hervorming van de Veiligheidsraad
enerzijds vergroting van de representativiteit van de Veiligheidsraad en anderzijds
verbetering van de werkwijze van de raad. Nederland is er voorstander van dat de samenstelling van de VR een betere
afspiegeling vormt van de situatie zoals die de laatste dertig jaar is gegroeid.
lmmers, veel staten zijn in die tijd onafhankelijk geworden en hebben zich
als lid bij de VN aangesloten. Het zou de politieke legitimiteit van de besluiten
van de Veiligheidsraad vergroten, indien de verhoudingen tussen de regionale
groepen evenwichtiger zouden zijn. Voorts is Nederland er voorstander van
dat zowel Duitsland als Japan permanent lid van de Veiligheidsraad
worden, omdat deze landen het vermogen en de wil hebben in belangrijke mate
bij te dragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Verenigde
Naties. Vergroting van het ledental van de raad mag echter niet ten koste
gaan van de effectiviteit ervan, reden waarom Nederland de grens legt bij
de «lower twenties».Wat betreft de rol van de VN in sociaal-economische ontwikkeling wordt
gewerkt aan een nieuwe versie van de Agenda voor Ontwikkeling en de institutionele
aspecten daarvan (rol UNCTAD, ECOSOC etc.).Daarnaast beogen diverse initiatieven de VN-organisatie effectiever en
efficiënter te maken op het gebied van bedrijfsvoering en besluitvorming.De financiële positie van de VN wordt steeds zorgwekkender. Op zichzelf
vormt dit al een probleem voor een goede bedrijfsvoering. Om de organisatie
op een wat gezondere financiële leest te schoeien, wordt in een high-level
working groep van de Algemene Vergadering gewerkt aan maatregelen o.m. ter
verbetering van het betaalgedrag van lidstaten en een eenduidige en billijke
contributieschaal zowel voor het gewone budget als die voor vredesoperaties. 22Op wat voor manieren kunnen de chaotiseringsverschijnselen aan de
rand van Europa ons nog meer raken, dan alleen door de genoemde vluchtelingenstromen?
(blz. 6).Deze ontwikkelingen kunnen ons op vele manieren raken. In verband met
de reeds genoemde migratiestromen en dan vooral de illegale stromen, kan worden
gewezen op het risico van de import van besmettelijke ziekten. Verder kan
terrorisme een extern bijprodukt van een intern conflict zijn zoals nu met
Algerije. De grote criminaliteit krijgt ruimere kansen voor grensoverschrijding.
Voorts moet niet alleen worden gedacht aan effecten in Nederland zelf, maar
ook aan de risico's voor Nederlanders die zich in de betrokken landen begeven.
De gewelddadige campagnes in enkele landen om buitenlanders inclusief toeristen
te weren zijn hier een voorbeeld van. Ook valt te denken aan situaties waar
geïmmigreerde groepen het conflict van hun land van herkomst in hun nieuwe
omgeving proberen uit te vechten, zoals o.a. Duitsland aan den lijve ondervindt
tengevolge van het Koerdenvraagstuk. Een ander voorbeeld betreft de drugshandel.
Voor gewapende groepen die in een strijd zijn verwikkeld met het heersende
regime of met concurrerende gewapende groepen is de produktie en verkoop van
drugs een manier om aan geld te komen voor de aankoop van wapens (vgl. Afghanistan,
Burma). M.b.t. delen van de ex-Sovjetunie geeft onder andere de toenemende
greep van maffiabendes op delen van de economie aanleiding tot zorg, te meer
daar deze bendes ook steeds meer internationaal opereren. Indien er sprake
is van «spill over» van de genoemde chaotiseringsverschijnselen
naar wijdere gebieden zullen de implicaties uiteraard navenant toenemen en
kunnen zo bredere repercussies ontstaan voor de veiligheid en de stabiliteit.
Voor Nederland kunnen dergelijke situaties ook het concrete gevolg hebben
dat ons wordt gevraagd troepen te leveren t.b.v. vredesoperaties. 23Welke factoren maken dat Nederland «een gunstige en beschermde
geografische ligging» heeft? (blz. 6).Nederland is omringd door andere Westeuropese landen en grenst dus niet
aan de zones van instabiliteit die aan de oost- en zuidflanken van Europa
beginnen. I.4. De positie van Nederland 24Welke ingrijpende politieke, sociale, religieuze en demografische
ontwikkelingen kunnen hun weerslag hebben op Europa? Op welke manieren? (blz.
7).Zie hoofdstuk 3. «Veiligheidspolitieke ontwikkelingen aan de zuidrand
van Europa» van de door de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
opgestelde veiligheidsevaluatie gevoegd bij de begroting van het Ministerie
van Defensie (24 400 hoofdstuk X, nr. 3, blz. 75–76). Wat de demografische
ontwikkelingen betreft zij verwezen naar de cijfers vermeld op blz. 6 van
de Memorie van Toelichting bij de begroting van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. 25Welk beleid wordt in de komende jaren gevoerd ten aanzien van de
Maghreb-landen? (blz. 7).Nederland spant zich in ten gunste van de stabiliteit en welvaart van
de Maghreb-landen. Dit beleid zal voor een groot deel vorm krijgen in EU-kader.Op het gebied van politiek- en veiligheidsbeleid zal het accent komen
te liggen op de bestrijding van het terrorisme en het opbouwen en versterken
van institutionele contacten tussen de landen van de Maghreb en de landen
van de EU. Economische en financiële samenwerking met de Maghreb-landen
zal worden gestimuleerd, waaronder het bevorderen van de handel, investeringen
en het dienstenverkeer. Voor Nederland is hierbij het streven naar economische
integratie van de landen van de Maghreb van belang. In het kader van de sociale
en humanitaire samenwerking zal het accent komen te liggen op de problematiek
van de illegale immigratie en de bestrijding van de produktie, transport en
export van drugs. Culturele uitwisseling en samenwerking op het gebied van
onderwijs zullen eveneens deel van uit maken van deze samenwerking. Met betrekking tot het vernieuwde Middellandse Zeebeleid van de EU dat
onder meer ten aanzien van de Maghreb zal gelden, kan het volgende worden
vermeld.Voor de periode 1995–1999 is een bedrag van 4,7 miljard ECU voorzien
voor de gehele MZ-regio. Tevens wordt gedacht aan nog eens een aanzienlijk
bedrag aan EIB-leningen. Daarmee kan ook het huidige beleid van het concept
van de Europees-Maghrebijnse partnerschap geïntensiveerd worden.Het nieuwe MZ-beleid van de EU dat tijdens de MZ-conferentie in november
a.s. te Barcelona zal worden bezegeld, voorziet in een nieuwe generatie akkoorden,
de zgn. Euro-Med partnerschap akkoorden. De belangrijkste kenmerken hiervan
zijn geleidelijke verwezenlijking van de vrijhandel en intensivering van samenwerking
op velerlei terrein (industrie, onderwijs, onderzoek, MKB-beleid, toerisme,
etc.). Inmiddels is in juni 1995 een Euro-Med partnerschapakkoord afgesloten
met Tunesië.Met Marokko zal naar verwachting binnenkort zo'n akkoord afgesloten worden.
Wat Algerije betreft, wordt een afwachtende houding ingenomen. 26 en 27Bij welke partners is een groeiende weerstand te vinden tegen de
communautaire benadering? Waaruit blijkt deze weerstand? (blz. 7).De regering spreekt uit dat het communautaire stelsel de beste basis
is voor de EU en voor kleine landen als Nederland belangrijke waarborgen biedt. a. Mag uit de daarop volgende passage worden afgeleid dat slechts
de «weerstanden bij een aantal van onze partners» de regering
ervan weerhoudt op verder communautaire ontwikkeling van de Unie aan te dringen?b. Betekent dit dat de regering streeft naar een ontwikkeling die
leidt tot een federaal Europa? (blz. 7–8).De weerstand bij een aantal van onze partners, met name het Verenigd Koninkrijk
en de Scandinavische lidstaten, weerhoudt de Regering er niet van aan te dringen
op verdere communautaire ontwikkeling van de Unie.Wel is het zo dat de Nederlandse Regering meent dat niet op alle terreinen
waarover het Verdrag van Maastricht zich uitstrekt, een volledig communautaire
aanpak de aangewezen weg is. Zo is de Regering van oordeel dat volledige communautarisering
van de derde pijler van Maastricht geen recht zou doen aan de wenselijkheid
op terreinen van politie en justitie onze structuren zoveel mogelijk naar
eigen goeddunken in te richten. Zie hetgeen hierover is opgemerkt in de derde
IGC-nota, paragraaf 5.1.Dit neemt niet weg dat de Regering streeft naar een Unie die zich ontwikkelt
op communautaire grondslag, dus met behoud en versterking van de institutionele
elementen die deze kenmerken. Het woord «federaal» heeft in deze
en gene lidstaat een uiteenlopende betekenis en gevoelswaarde.Het woord «communautair» geeft het eigen karakter van het
Europese integratieproces beter weer. 28Wat wordt bedoeld met de zinsnede «worden wij meer teruggeworpen
op onze eigen kracht en eigen maat»? (blz. 8).De zinsnede is een samenvatting van hetgeen iets eerder in de tekst wordt
gezegd onder het kopje «Machtsverschillen binnen Europa». 29 en 169Bij wie berust de ministeriële verantwoordelijkheid voor het
export-instrumentarium? (blz. 8).De verantwoordelijkheid voor de contacten met en de dienstverlening
aan het bedrijfsleven, berust primair bij EZ.Is dat inclusief de ontwikkeling en uitvoering van het exportinstrumentarium?
Idem voor ORET en MILIEV? Hoe wordt op dit gebied in afstemming en integratie
voorzien? (blz. 43).De verantwoordelijkheid voor het exportinstrumentarium berust primair
bij EZ.Terzake van het exportkredietverzekeringsbeleid is het ministerie van
Financiën eerste aanspreekpunt en budgethouder. De minister van Financiën
en de staatssecretaris van Economische Zaken zijn gezamenlijk verantwoordelijk
voor het exportkredietverzekeringsbeleid.Voor wat betreft ORET en MILIEV is de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
eerste aanspreekpunt en budgethouder. Hij voert het secretariaat van beide
programma's en is verantwoordelijk voor de uitvoering en het beheer. De afstemming
tussen Ontwikkelingssamenwerking en Economische Zaken vindt plaats in de Interdepartementale
Projecten Commissie (IPC), voorgezeten door EZ. 30Uit de «Concurrentietoets» (EZ) blijkt dat de Nederlandse
concurrentiepositie op tal van punten verzwakt is. Het is dus niet alleen
een kwestie van «behouden», maar ook van achterstand
inlopen. Hoe denkt het kabinet dit te gaan doen? (blz. 8).De welvaartspositie van Nederland is in de afgelopen 25 jaar achtergebleven
bij die van andere landen. Het bruto binnenlands produkt (BBP) per hoofd van
de Nederlandse bevolking lag in 1970 13%-punten boven het gemiddelde van de
Europese Unie. Inmiddels ligt het Nederlandse BBP per hoofd onder het gemiddelde.De «Toets op het concurrentievermogen» geeft aanknopingspunten
om die achterstand in te lopen. Uit de concurrentietoets blijkt dat de Nederlandse
economie weliswaar veel potenties heeft, maar dat deze te weinig worden benut.
Door deze onbenutte mogelijkheden van onze economie aan te boren kan Nederland
de achterstand inlopen.De concurrentietoets geeft een analyse van sterke en zwakke punten van
de Nederlandse economie. Om het concurrentievermogen te vergroten zijn veranderingen
nodig op het gebied van de kosten, aanbodstructuur en dynamiek van de Nederlandse
economie.Uit de toets blijkt dat de hoge lastendruk (vooral op arbeid) leidt tot
hoge kosten voor burgers en bedrijven en een van de oorzaken is voor de onderbenutting
van ons arbeidspotentieel. In deze kabinetsperiode zal een aanzienlijke lastenverlichting
worden doorgevoerd (een deel hiervan is inmiddels al gerealiseerd).Voor optimale prestaties dient ook de aanbodstructuur van onze economie
te worden verbeterd. Uit de concurrentietoets blijkt dat de R&D-inspanningen
van bedrijven in internationaal perspectief achterblijven. Het kabinet wil
de kennisintensiteit van produkten en produktieprocessen vergroten in de nota
Kennis in beweging zijn daartoe wegen geschetst.Ook aan het verbeteren van de fysieke infrastructuur wordt gewerkt. De
Betuweroute – die Rotterdam beter met het achterland zal verbinden –
wordt aangelegd en Schiphol wordt uitgebreid. Beide projecten zorgen voor
een structurele versterking van de twee «mainports» van de Nederlandse
economie.Het kabinet wil de dynamiek van de Nederlandse economie vergroten. Dit
gebeurt onder andere via de operatie «marktwerking, deregulering en
wetgevingskwaliteit». Om mededingingsafspraken en economische machtsposities
tegen te gaan, komt er een nieuwe mededingingswet. In de nota «Werk
door ondernemen» wordt geschetst hoe het kabinet het ondernemersklimaat
wil verbeteren. Daarbij wordt speciale aandacht besteedt aan innovatieve starters
en doorgroeiers. 31«Ter zake van het investeringsinstrumentarium en de exportbevordering
en -financiering kunnen wij ons geen afwijkende positie veroorloven ten opzichte
van onze naaste concurrenten», schrijft de regering. Geldt dat ook voor
de kredietfaciliteiten die onderdeel zijn van de ontwikkelingspolitiek? (blz.
8).Ook ten aanzien van de exportgerichte financieringsfaciliteiten die onderdeel
zijn van de ontwikkelingspolitiek (ORET en MILIEV) kunnen wij ons geen afwijkende
positie ten opzichte van onze concurrenten veroorloven. Beide instrumenten
passen in dit verband in het door de OESO gegeven internationale kader ter
beperking van concurrentie-vervalsing door middel van exportondersteuning. 32Hoe gaat het kabinet de tweeledige uitdaging van de technologisch
geavanceerde landen enerzijds en de lage-lonenlanden anderzijds aan? (blz.
9). Bij het antwoord op vraag 30 is aangegeven dat de Nederlandse economie
beschikt over veel onderbenutte potenties. Het kabinet streeft ernaar het
aanpassings- en vernieuwingsvermogen van de Nederlandse economie te vergroten
en zo deze potenties beter in te schakelen. Dat zal de concurrentiekracht
versterken, zodat Nederland de uitdaging van de technologisch geavanceerde
landen zeker aan kan gaan.Het versterken van het concurrentievermogen is noodzakelijk om onze ambities
op het terrein van welvaart, werkgelegenheid en milieu te realiseren. Alleen
op die manier kan voldoende werkgelegenheid worden gecreëerd om ook werklozen
met weinig of geen opleiding meer kansen op werk te geven. 33Waaruit zal het actieve beleid ter bevordering van markttoegang voor
onze bedrijven bestaan? (blz. 9).Markttoegang voor Nederlandse bedrijven is in de Europese context theoretisch
geen probleem de interne markt brengt immers met zich dat bedrijven zich vrijelijk
elders in de EU kunnen vestigen, en dat zij hun produkten en diensten zonder
belemmeringen op de markt kunnen brengen. In de praktijk functioneert dit
nog niet altijd. Het Nederlandse beleid zal zich hier dan ook richten op effectieve
implementatie door andere lidstaten van de communautaire plicht tot het verlenen
van vrije markttoegang.Buiten Europa ligt het accent op de implementatie van de verdragen gesloten
in het kader van de Uruguay Ronde. Nederland zal zich sterk maken voor naleving
door alle WTO-partijen van deze verdragen.Voor de komende jaren staat het tot stand brengen van een multilateraal
verdrag inzake investeringen centraal in het Nederlandse beleid. Dit verdrag,
in OESO-verband te onderhandelen maar open voor ondertekening door andere
landen, moet garanties verschaffen voor een zo onbelemmerd mogelijke markttoegang
voor Nederlandse investeerders in het buitenland.Naast het in multilateraal kader wegnemen van handelsbelemmeringen, zal
Nederland ook het eigen export bevorderingsinstrumentarium inzetten. 34Wat betekent precies de zinsnede «een Europa dat voor de wereld
kiest»? Is Europa thans teveel naar binnen gericht? (blz. 9).Bedoeld wordt een Europa dat zijn collectieve economische en politieke
gewicht actief gebruikt om bij te dragen aan de oplossing van problemen elders
in de wereld. Europa zal de komende jaren ongetwijfeld sterk in beslag worden
genomen door vraagstukken van inteme ordening, maar dit mag ons de problemen
verder weg niet uit het oog doen verliezen.Een Europa dus, dat ook kiest voor een Europees belang in brede zin. 35Wat wordt precies bedoeld met «intensivering van instrumenten
als het programma voor ontwikkelingsrelevante exporttransacties (ORET) en
het programma voor milieu en economische verzelfstandiging (MILIEV)»?
(blz. 10).Intensivering van bovenvernoemde instrumenten vindt onder andere plaats
door het streven naar een grotere toegankelijkheid, met name door de behandelingstijd
van aanvragen verder terug te brengen. Ook een meer gerichte inzet van (ORET) middelen, zoals tijdens het bezoek
in juni van de Minister-President en de minister van Buitenlandse Zaken aan
China, kan de positie van het Nederlandse bedrijfsleven versterken. 36Hoe denkt het kabinet «landen uit de armoede te halen»
in het licht van de mogelijkheden van een klein land? (blz. 10).Geen enkel donorland kan de pretentie hebben landen uit de armoede te
halen. De primaire verantwoordelijkheid daarvoor rust immers op de overheid
van het land in kwestie, die een stabiel, democratisch politiek klimaat tot
stand moet brengen (en in stand moet houden) en een op groei en rechtvaardige
verdeling gericht sociaal-economisch beleid moet voeren. Een belangrijke randvoorwaarde
voor het succes van nationaal sociaal-economisch beleid is de aanwezigheid
van een gunstige intemationale macro-economische omgeving. De zinsnede «landen
uit de armoede ... halen» moet, in de in de vraag bedoelde passage op
bladzijde 10 van de Herijkingsnota (nummering gedrukte versie), in deze context
worden verstaan. Ontwikkelde landen kunnen het ontwikkelingsbeleid van ontwikkelingslanden
ondersteunen door in internationaal verband mee te werken aan het tot stand
brengen van gunstige macro-economische randvoorwaarden en in ontwikkelingssamenwerkingsrelaties
projecten en programma's van de ontvangende landen financieel te ondersteunen.Wat betreft de bijdrage die hulpverlening kan leveren aan de ontwikkeling
van individuele landen moge worden verwezen naar de beschouwing over het thema
«Helpt de Hulp» die is opgenomen in de Memorie van Toelichting
op de Begroting 1996 van Buitenlandse Zaken, onderdeel Ontwikkelingssamenwerking. 37In hoeverre wijkt het Nederlandse instrumentarium ter bevordering
van investeringen en export af van dat van onze naaste concurrenten? (blz.
10).Het soort instrumentarium is voor de meeste landen in essentie hetzelfde.
Opzet en gebruik van het instrumentarium kan echter van land tot land verschillen,
afhankelijk van beschikbare budgetten, specifieke doelstellingen en ruimte
onder internationale afspraken.Zo zijn sinds het midden van de jaren zeventig in OESO verband afspraken
gemaakt ter beperking van overheidsgesteunde exportfinanciering.Voor wat betreft gebonden hulp hebben de OESO afspraken tot gevolg dat
alleen projecten die commercieel niet haalbaar zijn mogen worden ondersteund
(in Nederland via ORET en MILIEV). Deze regels gelden voor iedere OESO lidstaat.Met name ten aanzien van rentesubsidie zijn door de OESO afspraken de
afgelopen jaren de toegestane mogelijkheden continu verstrakt.Tengevolge hiervan zoeken buitenlandse overheden naar altematieven om
exporttransacties langs andere weg financieel te ondersteunen.Hierbij valt onder meer te denken aan automatische rente-overbrugging
tot OESO niveau, relatief lage kredietverzekeringspremies, de inzet van gebonden
hulp voor projecten die relevantie vanuit ontwikkelingsoptiek ontberen en
anderssoortige package deals.De mogelijkheden om het Nederlandse bedrijfsleven in een vergelijkbare
concurrentiepositie te brengen, indien geconfronteerd met bovenstaande vormen
van concurrentievervalsing, zijn gelet op instrumentarium en
budget beperkt. Automatische rente-overbrugging tot OESO niveau wordt met
ingang 1996 uitsluitend mogelijk voor transacties op China en Indonesië.
Ten aanzien van de inzet van gebonden hulp kan incidenteel ORET/MILIEV uit
oogpunt van matching worden ingezet. Voor het overige kan slechts overheidsondersteuning
in de rentesfeer worden gematcht.Het internationale kader (WTO/GATT) bepaalt dat exportkredietverzekeringssystemen
kostendekkend moeten opereren. Binnen deze afspraak verschillen verzekeringssystemen
van land tot land aanzienlijk. Nederland heeft zeer goede polisvoorwaarden
en een gemiddeld premieniveau. De kredietverzekering kan desondanks een concurrentievervalsend
instrument zijn waarbij op kasbasis moeilijk is vast te stellen wat de feitelijke
overheidsondersteuning is. Daarbij klinken in het buitenlands, met name de
grotere landen, incidenteel buitenlandse- en industriepolitieke overwegingen
zwaarder door in de concrete beleidsinvulling. Het streven naar een meer geharmoniseerd
kredietverzekeringsbeleid binnen de EU wordt door de Nederlandse overheid
in dit verband krachtig ondersteund. Het internationale overleg hierover verloopt
echter moeizaam.Om beleidsdiscrepantie met het buitenland ondertussen zoveel mogelijk
te verminderen worden alternatieve beleidsmogelijkheden onderzocht binnen
de randvoorwaarde van kostendekkendheid. Te denken valt hierbij in eerste
instantie aan «asset-based financing», projectfinanciering en
de eventuele overgang van transactielimieten naar landenplafonds. 38Hoe denkt het kabinet het gat te vullen dat is ontstaan doordat tot
dusver de traditionele hulprelaties met ontwikkelingslanden worden afgebroken
als een bepaald ontwikkelingsniveau is bereikt en de overheid hier dan pas
weer terugkeert, als er een grote economische groei plaatsvindt? (Voorbeelden
van landen die in dit gat vallen zijn Maleisië, Thailand, Brazilië
en Roemenië.) (blz. 10).De Herijkingsnota legt in dit verband de nadruk op «gefaseerde inzet
van instrumenten». Zoals beschreven in par. 11.3.3, waar het in het
toekomstig Nederlands buitenlands beleid om gaat, is dat de mix van beleidsinstrumenten
ruimte biedt voor de toegenomen differentiatie in de wereld.Nederland moet het beleid toesnijden op landen en regio's in zeer verschillende
stadia van ontwikkeling. Deze beleidsmix vereist een multidisciplinaire aanpak,
de analyse is niet louter economisch, ontwikkelingsgericht of politiek. Op
deze manier moet een breuk in onze presentie vermeden worden op de «emerging»
markets.Het openstellen van de investeringsfaciliteit Oost-Europa voor emerging
markets in Azië is een mogelijkheid. Alternatieve mogelijkheden voor
exportkredietverzekering een andere. Het is nu nog te vroeg om exact aan te
geven welke instrumenten wanneer waar zullen worden ingezet.Een financieel pakket zoals in China en Indonesië is gebeurd, blijkt
ook effectief te kunnen zijn. 39Welk overzicht kan worden gegeven van intra-statelijke conflicten
tussen 1984 en 1989 enerzijds en 1989–1994 anderzijds? (blz. 10).De bijgevoegde Clingendael-brochure «Veranderingen van conflictpatronen
na de Koude Oorlog: misverstanden en feiten» van de hand van Siccama
en Oostindiër geeft een goed beeld van de frequentie van gewapende
conflicten door de jaren heen en laat zien dat er al enkele decennia sprake
is van een gestage toename van het aantal intra-statelijke conflicten in de
wereld. Deze conflicten vertonen ook de neiging langer te duren («protracted»
karakter). De grafieken in de brochure laten zien dat de stijgende tendens
van het aantal instra-statelijke conflicten zich al vanaf de dekolonisatieperiode
(± 1960) begint te manifesteren. De omwenteling in Oost-Europa inclusief
de Sowjetunie heeft weliswaar tot een sterke toename van intra-statelijke
conflicten in dat gebied geleid, maar het einde van de Koude Oorlog blijkt
geen doorslaggevende invloed te hebben op het aantal instra-statelijke conflicten
in de rest van de wereld, waarvoor in de eerste plaats endogene oorzaken moeten
worden gezocht. Voor een goed beeld is het ook nuttig de analyse naar regio
te differentiëren, zoals in de genoemde brochure wordt gedaan.Afrika en Azië inclusief het Midden-Oosten vertonen de grootste aantallen
conflicten. In Oost-Europa houden de conflicten vooral verband met de overgang
naar het post-communistische tijdperk. In Latijns Amerika is, in tegenstelling
tot een aantal andere regio's, de laatste jaren sprake van een positieve tendens,
waarbij het aantal conflicten vermindert. 40In verband met de gefaseerde inzet van instrumenten naar gelang het
ontwikkelingsniveau van een ontwikkelingsland: wordt bij de vaststelling tot
welke categorie een bepaald ontwikkelingsland behoort aangesloten bij DAC-criteria?
(blz. 10).Gegeven de onderverdeling van het instrumentarium in ODA- en non-ODA-middelen
wordt noodzakelijkerwijs aangesloten bij de DAC-landenlijst, aangezien deze
lijst bepaalt of de uitgaven ten behoeve van een bepaald land als ODA worden
aangemerkt of niet. Deze lijst wordt overigens niet vastgesteld aan de hand
van criteria, maar op grond van een beoordeling van de ontwikkelingsstatus
van een land, aan de hand van een aantal indicatoren. 41Welke landen staan op een tweesprong? Welke richting zullen deze
landen naar inschatting kiezen? (blz. 10).Ondanks de versnelling die het moderne tijdperk kenmerkt, moet men bij
politieke en maatschappelijke transformatieprocessen uiteraard niet denken
in termen van maanden maar van jaren. Vroeger zouden dat decennia zijn geweest.
De beeldspraak van de tweesprong betekent dus niet noodzakelijkerwijs dat
een omwenteling voor de deur staat, maar wel dat sommige landen in een periode
van misschien 5 of 10 jaar sterk van gedaante kunnen veranderen. Vele factoren
zijn daarbij in het geding.Sommige zijn duidelijk meetbaar zoals bv. het tempo van de economische
ontwikkeling in relatie tot de bevolkingsgroei, maar andere laten zich veel
moeilijker inschatten zoals de mate van politieke en maatschappelijke cohesie.
Ook de afgelopen decennia zijn er voorbeelden van veelbelovende landen die
op een gegeven moment wegzonken in de problemen, maar omgekeerd zijn er ook
voorbeelden van landen die een opmerkelijk herstel vertoonden. In Zuid- en
Zuidoost-Azië zien wij landen die het succesvolle model van de Oostaziatische
groeitijgers zouden kunnnen volgen, maar waar de positieve ontwikkelingen
nog kunnen worden ingehaald door een combinatie van factoren als bevolkingsgroei,
armoede, milieudegradatie en etnisch religieuze conflicten. In de lslamitische
wereld staan verscheidene landen op een tweesprong tussen een modernistische
en een radicaal fundamentalistische weg. In Afrika bezuiden de Sahara zijn
er landen waarvan men zich af kan vragen of zij zullen afglijden naar de afgrond
waarin landen als Liberia en Sierra Leone terecht zijn gekomen.
De GOS-staten zijn nog bezig hun identiteit in het post-Sowjet tijdperk te
definiëren en nieuwe politiek-maatschappelijk structuren te ontwikkelen.
Ook hun onderlinge relaties en die met het Westen moeten zich nog uitkristalliseren. I.5 Waarden en belangen 42Wat moet onder nationaal belang worden verstaan? Waarom wordt een
onderscheid gemaakt tussen een nationaal in beperkte zin en in ruimere zin?
Bestaat het nationaal belang uit de optelsom van een aantal deelbelangen?
(blz. 11).Nationaal belang is meer dan een optelsom van deelbelangen. Het begrip
weerspiegelt de algemene verantwoordelijkheid van de overheid. 43Kan in het kort worden uiteengezet wat de doelstellingen zijn van
het Nederlands Buitenlands beleid?Wat zijn daarbij prioriteiten, wat posterioriteiten? (zie ook pag.
18 + 19, I.6.6.) (blz. 11 t/m 13).De doelstellingen van het buitenlandse beleid vloeien voort uit de belangen
in enge en brede zin die beschreven zijn in hoofdstuk I.5. van de herijkingsnota
en die nader zijn toegelicht in antwoord op de terzake gestelde vragen. Daarbij
zij opgemerkt dat buitenlands beleid zich naar zijn aard niet leent voor een
hiërarchische rangschikking van doelstellingen. Wij hebben bovendien
te maken met een sterk veranderende internationale omgeving, die ons met vele
uitdagingen tegelijk confronteert, die zich ook nog vaak met wisselende urgentie
aandienen. Afwegingen laten zich niet in abstracto maken en zullen in het
licht van de omstandigheden en de urgentie van het moment tot stand moeten
komen. 44Op grond van welke aanwijzingen kan worden gesteld dat traditioneel
enige schroom bestaat om het buitenlands beleid in het teken van het nationaal
belang te stellen? (blz. 11).Vele geschriften, toespraken e.d. uit deze eeuw betreffende de rol van
ons land in relatie tot het buitenland laten een Nederlandse voorkeur voor
verheven doelstellingen zien boven strikt op nationaal belang gebaseerde formuleringen.
In landen als Frankrijk en Engeland is het hanteren van het begrip nationaal
belang veel vanzelfsprekender dan te onzent.Daarmee is overigens niet gezegd dat Nederland zijn belangen verwaarloosde.
Wij waren juist goed in het formuleren van algemene idealen die nauw aansluiten
bij onze meer concrete belangen. De Mare Liberum van Hugo de Groot, die een
zeevarende natie natuurlijk goed van pas kwam, was daar eigenlijk al een vroeg
voorbeeld van. 45, 54, 55, 58 en 59Hoe verhoudt het nastreven van meer economisch eigenbelang zich met
het bevorderen van de internationale rechtsorde en het bevorderen van mensenrechten?
(blz. 11 t/m 13).In de nota wordt vastgesteld dat het buitenlands beleid zowel in
bilateraal als multilateraal verband explicieter dan voorheen zal moeten worden
ingezet om Nederlandse economische belangen te dienen. Wat betekent dit voor
de andere belangen en waarden – internationale ordening, mensenrechten,
sociale rechtvaardigheid – die het buitenlands beleid vertolkt? (blz.
13). Wat prevaleert op het moment dat er een afweging moet worden gemaakt,
het belang in enge zin of het belang in brede zin? (blz. 13).Betekent het gestelde in de laatste alinea van hoofdstuk I.5 dat
de regering van mening is dat er geen spanning kan bestaan tussen het nationaal
belang in brede zin en het nationaal belang in enge zin? (blz. 13).Als het antwoord op vorige ontkennend luidt hoe moet dan worden omgegaan
met een dergelijke spanning? (blz. 13).Er kunnen zich inderdaad dilemma's voordoen tussen het nationale belang
in enge en brede zin. Hoe dit soort dilemma's moeten worden opgelost kan niet
in abstracto worden aangegeven. Per geval zal een afweging moeten worden gemaakt
in het licht van de concrete situatie op dat moment en met inachtneming van
de relevante (korte en lange termijn) factoren. Hoewel het verleidelijk kan
zijn zich in de discussie te richten op de situaties waarin het belang in
enge en brede zin conflicteren, mag dit ons niet over het hoofd doen zien
dat in veel gevallen de twee invalshoeken waarschijnlijk heel goed te combineren
zijn. Kernpunt van de herijking en van de beoogde reorganisatie is in ieder
geval dat verschillen in benadering worden uitgesproken en dat gezamenlijk
keuzes worden gemaakt en niet dat, zoals in het verleden wel eens, via de
verkokerde kanalen in feite tegenstrijdig beleid wordt gevoerd. Overigens
moet bij het nationaal belang in enge zin niet uitsluitend worden gedacht
aan economische belangen. In de herijkingsnota is een dertiental thema's aangestipt
die deels onder de noemer belang in enge zin vallen, deels onder de noemer
belang in brede zin, maar die in ieder geval aangeven dat het om een zeer
breed beleidspalet gaat dat zich bepaald niet exclusief op de economische
aspecten richt. 46Gaat het wijdere belang van de Europese Unie boven het specifieke
eigen belang van Nederland? (blz. 12).Net als alle landen tracht Nederland voor zijn eigen belangen op te komen.
Daarbij kan het eigen belang van lidstaten staan tegenover dat van de Unie,
maar ook louter tegenover dat van andere lidstaten. In Unieverband vindt een
afweging plaats tussen de gerechtvaardigde eigenbelangen van de lidstaten,
waarbij voor alle geldt dat dit gebeurt met de intentie elkaar te vinden,
zich hierbij bewust van het belang van een solide en goed werkende Unie. Alle
lidstaten moeten hierbij voor ogen houden dat het integratieproces als geheel
niet het slachtoffer wordt van de wijze waarop de belangenafweging plaatsvindt. 47Voor welke specifieke Nederlandse belangen moet het kabinet in Unie-verband
opkomen en hoe «hard moet dat spel gespeeld worden»? (blz. 12).Voor welke specifieke belangen Nederland zal opkomen en hoe hard die moeten
worden gespeeld, zal telkenmale afhangen van de omstandigheden van het moment. 48Wat wordt bedoeld met «het wijdere belang van een goed functionerende
Unie mag niet worden opgeofferd aan korte-termijn overwegingen«? (blz.
12).In de Nota gaat de Regering nader in op het Nederlands belang in beperkte
en brede zin. Het goed functioneren van de Unie is een voorbeeld bij uitstek
van belang in brede zin. Alle landen varen wel bij een slagvaardiger en efficiënt
werkende Unie. Dit verklaart dat Nederland in beginsel voorstander
is van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen. 49Moet, gelet op de stelling dat «het wijdere belang van een
goed functionerende Unie niet mag worden opgeofferd aan korte-termijnoverwegingen»,
het ter discussie stellen van de netto-betalerspositie van Nederland in de
EU wel of niet aangemerkt worden als zo'n korte-termijnoverweging? (blz. 12).De Regering hecht eraan aan te geven – zoals zij eerder reeds in
de brief van 14 februari jl. heeft gedaan – dat de Nederlandse netto-positie
vis-à-vis de EG-begroting slechts een deelaspect is van de plaats van
Nederland in de Europese Unie. De baten van het lidmaatschap voor alle lidstaten
in de meest brede, economische en politieke betekenis staan buiten kijf. Waar
het bij de netto-positie nadrukkelijk om gaat is een evenwichtiger verdeling
van de netto financiële lasten. De Regering heeft aangegeven al het mogelijke
te doen deze momenteel ongunstige situatie bij te sturen. Een evenwichtiger
verdeling van de financiële lasten zal mede bijdragen tot een beter draagvlak
voor het functioneren van de Unie.Gezien het feit dat nadere afspraken daarover eerst te maken zullen zijn
voor de periode na 1999, kan dit streven niet op korte termijn gerealiseerd
worden. Wel zal de Regering bijtijds de gedachtenbepaling over de te volgen
koers starten. 50Hoe denkt het kabinet meer begrip te kweken in het buitenland voor
zijn standpunten op het gebied van softdrugs en ethische vraagstukken, zoals
euthanasie? (blz. 12).Het is gebleken dat in het buitenland wel eens misverstanden ontstaan
over het Nederlandse beleid op de genoemde terreinen. Teneinde onjuiste beeldvorming
te corrigeren hebben de departementen van Volksgezondheid, Justitie en Buitenlandse
Zaken in onderling overleg activiteiten ontplooid op het gebied van voorlichting
en informatievoorziening aan het buitenland. Zo zijn belangrijke beleidsdocumenten,
waaronder de nota «Het Nederlandse drugbeleid continuïteit en verandering»
in diverse talen vertaald. Onze ambassades in de onderhavige landen is voorts
opgedragen om de Nederlandse opvattingen uit te dragen en zo nodig vooroordelen
te weerleggen. Zo heeft Buitenlandse Zaken met succes een snelle actie door
de ambassade in Londen laten ontplooien toen daar het Nederlandse euthanasiebeleid
via een film direct actueel werd. Ook de bewindspersonen van de genoemde departementen
vervullen daarbij een actieve rol. Zowel in het kader van bilateraal overleg
als door middel van contacten met de media wordt getracht het beleid op een
heldere en overtuigende wijze uiteen te zetten. Het spreekt voor zich dat
daarbij ook de bereidheid wordt getoond om naar kritiek op het beleid te luisteren.
Het is uiteraard van belang dat in dit tijdperk van internationalisering het
beleid terzake in een juist besef van de internationaal-politieke context
verder kan worden ontwikkeld. 51Aan welke (overige) onderdelen van beleid, naast het softdrugsbeleid
en ethische vraagstukken, denkt de regering specifiek als zij spreekt over
kwesties die zij in eerste plaats via een nationaal debat wilden regelen,
en die de verwevenheid van het buitenlands en binnenlands beleid illustreren?
(blz. 12). Het (soft-)drugsbeleid en ethische vraagstukken zijn kwesties die tot
voor kort vooral als nationale aangelegenheden werden gezien. Zij worden hier
genoemd om aan te geven dat zelfs op deze terreinen de internationaal politieke
context van het beleid steeds zwaarder gaat wegen. Ook terzake van bijvoorbeeld
het mediabeleid doet de laatste jaren de invloed van internationale en technologische
ontwikkelingen zich steeds sterker voelen. Op andere in de nota genoemde terreinen
(economie, milieu, migratieproblematiek etc) is die internationale verwevenheid
natuurlijk al veel langer zichtbaar. 52De regering stelt dat de waarden en belangen die het buitenlands
beleid vertolkt veelal in elkaars verlengde liggen, al kunnen zich in concrete
situaties moeilijke keuzes voordoen.Hoe beoordeelt de regering de kritiek dat economische aspecten een
belangrijkere plaats in de nota zijn toebedeeld dan andere beleidsaspecten
zoals bijvoorbeeld mensenrechten?Acht de regering het mogelijk de economische relaties met landen
in Zuidoost-Azië sterk te intensiveren en tegelijkertijd een mensenrechtenbeleid
ten opzichte van de betrokken landen te voeren zoals van de regering verwacht
kan worden? Zo ja, kan de regering haar antwoord toelichten? (blz. 13).De kritiek als zou het element van economisch gewin alle andere overwegingen
verdringen is een karikatuur van de herijking. De tekst van de nota wettigt
niet een dergelijke voorstelling van zaken. De herijkingsnota stelt nadrukkelijk
dat het buitenlandbeleid van de Regering zich niet alleen richt op het nationaal
belang in enge zin maar tevens op het nationaal belang in brede zin. Dat laatste
zal vaak ook een ideële component bevatten, hetgeen vooral bij de Nederlandse
activiteiten m.b.t. de mensenrechten, humanitaire noodsituaties en ontwikkelingssamenwerking
tot uiting komt. Dit element van de waarden, waaraan onze samenleving hecht,
is in de nota nadrukkelijk naar voren gebracht. Ook onze bereidheid te blijven
bijdragen aan vredesoperaties reikt duidelijk verder dan louter eigenbelang
en is mede ingegeven door de gedachte dat ieder zijn aandeel moet leveren
in de handhaving c.q. het herstellen van de internationale rechtsorde. Voorts
zij gewezen op de stelling in de herijkingsnota dat wij bij het formuleren
van onze belangen niet een te beperkte tijdshorizon mogen hanteren, maar nadrukkelijk
tevens oog moeten hebben voor de lange termijn. Dit vertaalt zich zowel in
onze inzet voor ecologische duurzaamheid als in onze voortgezette inspanning
t.b.v. armoedebestrijding, juist ook omdat armoede een lange termijn doorwerking
heeft in de vorm van overbevolking, milieudegradatie, migratie en (intra-statelijk)
geweld.Het bevorderen van de mensenrechten en economische samenwerking zijn lang
niet altijd conflicterend. Zeker, er zullen zich soms moeilijke keuzes voordoen
en dat kan met name het geval zijn in relatie tot Azië.Maar de invalshoeken van de mensenrechten en de economische samenwerking
kunnen elkaar ook versterken. De ervaring leert dat kritiek op de naleving
van de mensenrechten vaak weinig effect sorteert wanneer verder geen contacten
met het desbetreffende land worden onderhouden. Over het algemeen wordt er
beter geluisterd naar kritiek, wanneer die geuit wordt in de context van samenwerking
en toenadering op verschilllende gebieden. Intensivering van de economische
samenwerking met de landen van Zuidoost-Azië en een mensenrechtenbeleid,
zoals van Nederland verwacht kan worden, kunnen derhalve zeer wel samengaan.
Uit overwegingen van effectiviteit wordt ook zo veel mogelijk aangestuurd
op gezamenlijk optreden in Europees verband. Het zal duidelijk zijn dat de
waarde van economische instrumenten als pressiemiddel zeer betrekkelijk is
indien deze niet als onderdeel van een gezamenlijke Europese opstelling
worden gehanteerd. Zoals in de nota gesteld wil de Regering de mensenrechten
zo veel mogelijk via een multilaterale aanpak bevorderen, maar zal zij niet
aarzelen waar nodig langs bilaterale weg actief te zijn. 53Op welke wijze beoogt de regering het buitenlands beleid bilateraal
en multilateraal explicieter dan voorheen in te zetten om Nederlandse economische
belangen te dienen? Wat betekent «explicieter»? Gaat het erom
dat Nederland meer openlijk uitkomt voor zijn economische belangen of dat
er meer energie, geld etc. wordt aangewend ten behoeve van het opkomen voor
deze belangen? Worden in het laatste geval, de extra inspanningen mogelijk
gemaakt door adequate capaciteitsverhogingen? En voorzover dit niet zo is,
ten koste van welke bestaande inspanning zal het «explicieter dan voorheen»
inzetten om Nederlandse economische belangen te dienen, dan gaan? (blz. 13).Nederland zal zowel in bilaterale en multilaterale overlegkaders als in
het optreden van de buitenlandse posten openlijker en nadrukkelijker aandacht
besteden aan de economische belangen van Nederland. Ook zal de serviceverlening
aan het Nederlandse bedrijfsleven op een hoger peil worden gebracht en zal
er bij het inzetten van het buitenlandinstrumentarium nadrukkelijker gekeken
worden of het past in het export- en investeringspatroon van het Nederlandse
bedrijfsleven. 54Zie 45.55Zie 45.56Is de definitie van het nationale belang in enge zin correct? Is
het nationale belang in enge zin altijd in strijd met het nationale belang
van andere landen? (blz. 13).Er hoeft lang niet altijd sprake te zijn van strijdigheid. 57In hoeverre verschilt de term «het nationale belang in enge
zin» van de in eerder gebruikte term «verlicht nationaal belang»?
(blz. 13).Over het begrip «verlicht eigenbelang» zijn met name in de
pers veel misverstanden gerezen. Met dit begrip werd niet gedoeld op het nationaal
belang in enge zin, maar op juist op het belang in brede zin en in een langer
termijn perspectief. De eerste ondergetekende gaf hierover reeds een beschouwing
tijdens de behandeling van zijn begroting in de Eerste Kamer op 14 maart 1995
(EK 22–892). Hij stelde bij die gelegenheid dat ontwikkelingssamenwerking
te maken heeft met solidariteit, maar ook met de gedachte dat een wereld met
meer dan één miljard armen op den duur niet stabiel te houden
is. Daarom diende ontwikkelingssamenwerking niet alleen te worden gezien als
de uitdrukking van ideële overwegingen, maar tevens als verlicht eigenbelang.
Het is echter weinig zinvol een begrip te blijven hanteren dat meer misverstanden
dan helderheid oplevert. Vandaar dat we het hebben vervangen door het belang
in enge zin binnen het belang in brede zin. 58Zie 45. 59Zie 45.I.6. De belangrijkste beleidsthema's 60Wat houdt versteviging van de tweede en derde pijler in? (blz. 13).De Regering heeft in de afgelopen maanden vier notities opgesteld en deze
aan de Tweede Kamer aangeboden ter voorbereiding van de Intergouvernementele
Conferentie van 1996. De tweede en de derde notitie in deze reeks behandelen
respectievelijk de tweede pijler (Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid)
en de derde pijler (Samenwerking op het gebied van Justitie en Binnenlandse
Zaken) van het Verdrag van Maastricht. In beide beleidsdocumenten wordt ook
ingegaan op de door Nederland gewenste maatregelen die tot versteviging van
de betreffende pijlers kunnen leiden. 61, 64 en 112De regering acht het wenselijk om Midden- en Oosteuropese landen
waarmee door Europa akkoorden gesloten zijn, geleidelijk in de Unie te integreren
zo mogelijk rond de eeuwwisseling. Hoe reëel acht de regering de kans
dat de genoemde landen werkelijk rond het jaar 2000 tot de Unie toetreden,
mede in het licht van de conclusie van het Beneluxoverleg in Senningen (begin
sept.) dat een kwalitatieve verbetering van de Unie noodzakelijk is alvorens
de Unie kan uitbreiden? Betekent laatst genoemde conclusie dat de regering
van oordeel is dat de kandidaat-lidstaten mogelijkerwijs (nog) niet zullen
toetreden, ook al voldoen zij zelf aan de toetredingscriteria? (blz. 13).Welke consequenties trekt de regering uit de stelling dat uitbreiding
van de EU dwingt tot aanpassing, vooral op het gebied van structuur- en cohesiefondsen
en het GLB? Is aanpassing een voorwaarde om akkoord te kunnen gaan met uitbreiding?
(blz. 13–14).Welke ideeën leven er bij de regering ten aanzien van de hervorming
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) bij uitbreiding van de Europese
Unie? (blz. 22).Zoals ook in de eerste regeringsnota ten behoeve van de IGC '96 «Uitbreiding
van de Europese Unie mogelijkheden en knelpunten» is aangegeven, is
de regering van mening dat de Europese Unie eerst intern orde op zaken zal
dienen te stellen alvorens van een verdere uitbreiding van de Unie sprake
zal kunnen zijn. Allereerst zal een toekomstige uitbreiding vooraf dienen
te worden gegaan door een substantiële hervorming van het functioneren
van de instellingen van de EU.Handhaving van de capaciteit tot effectief handelen is noodzakelijk. Daarnaast
zullen ook het structuurfondsenbeleid en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
onder de loep genomen moeten worden. Aanpassing van beide beleidsterreinen
is noodzakelijk daar toetreding zal moeten plaatsvinden tegen aanvaardbare
financiële lasten. Zie ook het antwoord op vraag 111. Herziening van
de structuurfondsenverordening is voorzien voor 1999. Het is verwachtbaar
dat de toetredingsonderhandelingen reeds voor die tijd van start gaan. Zoals
bekend heeft de Regering een heroverwegingsonderzoek ingesteld naar de wijzigingen
van het beleid (m.n. landbouw en structuurfondsen) en de financieringssystematiek
van de Unie. De problematiek die samenhangt met de toetreding van de landen
van Midden- en Oost-Europa is expliciet in dit onderzoek betrokken. Voor wat
betreft het GLB geldt dat de Europese Commissie binnenkort een document zal
presenteren over de alternatieve strategieën voor de ontwikkeling van
betrekkingen op landbouwgebied tussen de EU en de geassocieerde
landen met het oog op de toekomstige toetreding van deze landen.Ook het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserijbeleid is doende
zulke scenario's op te stellen. Mede op basis van bovenstaande elementen zal
de gedachtenvorming verder worden ontwikkeld. Uitgangspunten zijn in elk geval
dat de marktwerking in het GLB een grotere rol dient te krijgen; de kosten
van de uitbreiding, die sterk worden beïnvloed door de kosten van het
GLB, mogen voorts niet leiden tot een onaanvaardbare stijging van de Nederlandse
afdrachten.Bij de beantwoording van de vraag of de Midden- en Oosteuropese landen
ook daadwerkelijk rond 2000 zullen kunnen toetreden dient nog een ander aspect
te worden meegenomen. Gegeven de grote politieke en economische verschillen
die bestaan tussen de landen met een Europa-akkoord, zal gedifferentieerd
moeten worden zowel met betrekking tot het moment waarop de toetredingsonderhandelingen
worden geopend, als met betrekking tot het moment van toetreding zelf. Geschetste
problemen maken een schatting naar het tijdstip van toetreding momenteel moeilijk.
De Regering blijft echter streven naar toetreding van op zijn minst een aantal
geassocieerde landen rond de eeuwwisseling. 62Welke criteria, naast de economische ontwikkeling, hanteert de Nederlandse
regering bij haar beleidsbepaling inzake de uitbreiding van EU en NAVO met
Midden- en Oosteuropese landen? (blz. 13).Voor wat betreft de toetreding van de landen met een Europa-akkoord tot
de Europese Unie geldt dat de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993 een
aantal duidelijke criteria heeft gesteld. De toetreding zal plaatsvinden zodra
een geassocieerd land in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap
na te komen door te voldoen aan de vereiste economische en politieke voorwaarden.
Naast het bestaan van een functionerende markteconomie vereist het lidmaatschap
dat het kandidaat-land is gekomen tot stabiele instellingen die de democratie,
de rechtsorde, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van
minderheden garanderen. Daarnaast is ook het vermogen van de Unie om nieuwe
leden op te nemen, met handhaving van de dynamiek van de Europese integratie
een belangrijke overweging. (zie ook het antwoord op de vragen 61, 64 en 112). 63Waarnaar streeft het kabinet in concreto met het uitgangspunt «herkenbaarheid
voor de burger»? (blz. 13).Met «herkenbaarheid voor de burger» doelt het kabinet op de
noodzaak om de besluitvorming op het niveau van de Unie, waarmee de burger
steeds vaker rechtstreeks wordt geconfronteerd, doorzichtiger te maken.Deels heeft dat een openbaarheidsaspect; burgers moeten in staat zijn
om zich een beeld te vormen van hetgeen «Brussel» besluit. Voor
een ander deel betreft het de helderheid en vooral leesbaarheid van de regels
die in EG-kader worden opgesteld. Op beide punten is verbetering nodig.De «vierde IGC-nota» gaat op deze kwestie in extenso in. 64Zie 61.65Op welke terreinen zal veelvuldiger besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid nodig zijn? (blz. 14). Zoals in de vierde IGC-nota uiteengezet moet in de eerste pijler de besluitvorming
in de Raad in beginsel plaatsvinden bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen.
Uitzonderingen hierop moeten nog worden bepaald; in ieder geval acht de Regering
het unanimiteitsvereiste gerechtvaardigd als het gaat om fiscale kwesties,
het Eigen Middelenbesluit en besluiten met een constitutioneel karakter. Op
de besluitvorming in de tweede en derde pijler is de Regering nader ingegaan
in de tweede en derde IGC-nota. Ook in de tweede en derde pijler moet de mogelijkheid
voor meerderheidsbesluitvorming bezien worden. 66Welke aanpassingen zijn in verband met de uitbreiding van de Unie
nodig? (blz. 14).De regering verwijst naar hetgeen zij hierover heeft uiteengezet in de
eerste IGC-nota (november 1994) en de vierde IGC-nota (juni 1995), in het
bijzonder in hoofdstuk 4. 67 en 71Hoeveel geld maakt de regering vrij voor intensivering van «lobbywerk
in Brussel en de (Europese) hoofdsteden» en vanaf wanneer? (blz. 14).In hoofdstuk I.6.2 wordt een pleidooi gehouden voor versterking van
de bilaterale relaties met vrijwel alle EU-lidstaten; vraagt die intensivering
ook om meer en anders opgeleid diplomatiek personeel? (blz. 14 en 15).In beginsel is dit niet louter een kwestie van meer geld. Het gaat vooral
om een grotere actieve betrokkenheid van de bilaterale posten bij de gedachtenvorming
over en voorbereiding van belangrijke «Europese» besluitvorming.
Op deze manier kunnen de bilaterale posten een grote rol spelen in het verschaffen
van inzicht in het denken van onze partners.Andersom dragen zij ook bij aan het winnen van onze partners voor de Nederlandse
ideeën en standpunten. In hoeverre deze activiteiten om meer inzet van
personeel vragen wordt post voor post bekeken. In de opleiding van de nieuwe
diplomaten speelt dit aspect van de taakvervulling reeds een belangrijke rol. 68Wat is het economische element van de EMU, en hoe verhoudt dit zich
tot de overeengekomen convergentiecriteria? (blz. 14).Kenmerkend voor de Economische Unie is dat, binnen belangrijke randvoorwaarden,
de verantwoordelijkheid voor het economische beleid in belangrijke mate een
aangelegenheid blijft van de lidstaten zelf.Niettemin dient er op Gemeenschapsniveau te worden zorggedragen voor een
coördinatie van het economisch beleid van de lidstaten, die onder meer
doorkruising van het op prijsstabiliteit gericht monetaire beleid dient te
voorkomen. Bij de uitvoering van het economische en monetaire beleid richten
de lidstaten en de Gemeenschap zich met name op stabiele prijzen, gezonde
overheidsfinanciën en monetaire condities alsmede een houdbare betalingsbalans,
waarvan de desbetreffende parameters merendeels in de convergentiecriteria
zijn neergelegd. 69Hoe kan er van een eventuele kopgroep bij de EMU een aanmoedigende
en niet een ontmoedigende werking uitgaan op de rest van het peleton? (blz.
14).De mogelijkheid tot het ontstaan van een EMU-kopgroep werd expliciet via
het Verdrag van Maastricht door alle EU-lidstaten aanvaard. Bij uitstek via de EMU kan de dynamiek van de integratie behouden blijven voor
die lidstaten die bereid en in staat zijn tot verbreding en verdieping.Van het ontstaan van een EMU-kopgroep zullen economische impulsen uitgaan;
voor de kopgroep zelf, maar ook voor de landen die in eerste instantie niet
tot deze groep behoren. Aangezien de overige, in eerste instantie niet tot
de kopgroep behorende, lidstaten van de voordelen van de monetaire integratie
zullen wensen te profiteren, zullen zij ernaar blijven streven om zich op
termijn bij de kopgroep te kunnen voegen, en zullen zij daarin een aanmoediging
vinden om het voor deze aansluiting noodzakelijke economische beleid te blijven
voeren. Niet alleen zal van dit beleid zelf een positieve invloed uitgaan
op de economiën van deze landen, ook maakt dit een toetreding op een
later tijdstip tot de EMU mogelijk. 70Welk accent heeft de regering willen leggen met het buurlandenbeleid?
(blz. 15).Het Buurlandenbeleid is de politieke uitdrukking van het algemene beginsel
dat men goed met zijn nabuurstaten moet omgaan. Nederland is uit hoofde van
talrijke grensoverschrijdende kwesties (vervoer, milieu, maar ook criminaliteit,
immigratievraagstukken en drugsproblematiek) nauw verbonden met de omliggende
landen, en de betreffende ontwikkelingen aldaar zijn voor ons land bij uitstek
relevant.Voorts geeft het Buurlandenbeleid uitdrukking aan het inzicht dat in het
kader van de, inmiddels tot vijftien lidstaten uitgebreide, Europese Unie
het belang van intensieve en goede bilaterale betrekkingen met de omliggende
landen is toegenomen. Goed nabuurschap en intensieve bilaterale contacten
op zowel politiek, ambtelijk als maatschappelijk niveau zijn belangrijke instrumenten
om de invloed van Nederland, waar mogelijk, te optimaliseren. 71Zie 67.72Maakt de regering bij de genoemde wenselijkheid van goede betrekkingen
met Scandinavische landen ook onderscheid tussen de EU-lidstaten (Denemarken,
Zweden en Finland) en de EER-lidstaten (Noorwegen en IJsland)? Zo nee, waarom
niet; zo ja, hoe? (blz. 15).Uit hoofde van de verdragsverplichtingen betreffende de Europese Unie
staat Nederland in een andere relatie tot de Scandinavische EU-landen dan
tot Noorwegen en IJsland. Dit verschil komt in de praktijk tot uitdrukking
in de omstandigheid dat Nederland, in de daartoe geëigende EU-fora, een
doorlopende en gestructureerde dialoog voert met Denemarken, Zweden en Finland
over tal van zaken die in EU-kader worden besproken.Dat doet echter niets af aan de kwaliteit van en het belang dat de Regering
hecht aan de betrekkingen met IJsland en Noorwegen. Uit hoofde van een overeenkomst
tussen de EU en de EER inzake een politiek dialoog, bestaat de mogelijkheid
dat IJsland en Noorwegen zich aansluiten bij demarches en gemeenschappelijke
acties van de EU.Momenteel zoeken de Schengen-partners enerzijds en Noorwegen en IJsland
anderzijds naar een constructieve oplossing die de toetreding van Finland
en Zweden tot Schengen mogelijk kan maken zonder dat dit afbreuk doet aan
de verworvenheden van de Noordse Paspoortunie.Beide landen zijn voorts lid van de NAVO en geassocieerd lid van de WEU,
zodat ook in die fora sprake is van intensieve contacten. Naast deze grote
mate van institutionele verwevenheid onderhoudt Nederland intensieve
bilaterale betrekkingen met beide EER-landen en is veelvuldig sprake van consultaties
op politiek en ambtelijk niveau. 73Is het mogelijk om openlijk te streven naar intensivering van de
betrekkingen met bepaalde landen, zonder dat dit ten koste gaat van de relaties
met andere landen? Is er in dit verband binnen het kader van de EU niet altijd
tot op zekere hoogte sprake van communicerende vaten? (blz. 15)De Regering heeft bij haar aantreden aangekondigd een intensivering van
de betrekkingen met verschillende landen na te streven. Dit voomemen dient
in eerste aanleg te worden gezien als een inhaalslag, die nodig is daar sprake
was van lacunes in de betrekkingen met enkele landen, waaronder bijvoorbeeld
Frankrijk. Daarnaast geeft dit voornemen uitdrukking aan het inzicht, dat
de gewijzigde verhoudingen in Europa na 1989 goede intensieve bilaterale betrekkingen
meer dan in het verleden noodzakelijk maken voor een goede internationale
behartiging van de Nederlandse belangen.Er is in dit verband geen sprake van zogenaamde «communicerende
vaten». De praktijk wijst uit dat intensieve contacten met meerdere
landen Nederland juist in het algemeen tot een interessantere gesprekspartner
voor andere landen maken. 74Waarom kiest de regering voor een individuele benadering van Bonn
en Parijs en niet zoals de WRR (in het rapport «Stabiliteit en veiligheid
in Europa») voor «aansluiting bij Frans-Duitse samenwerking»?
Op welke wijze beoogt de regering in de praktijk constructief en actief in
te spelen op de gedachtenvorming in zowel Bonn als Parijs? Is het de regering
bekend hoe de Franse en Duitse regering zelf aankijken tegen aansluiting door
Nederland of de Benelux bij Frankrijk of Duitsland afzonderlijk of bij haar
samenwerkingsverband? (blz. 15).Aansluiting bij de «as Bonn–Parijs», een begrip waarvan
de Regering zoals gesteld meent dat het meer suggereert dan de werkelijkheid,
zou impliceren dat Nederland pas zou inspelen op de Frans–Duitse samenwerking
nadat deze haar resultaten heeft afgeworpen, d.w.z. op een moment dat de kans
op beïnvloeding aanmerkelijk is verminderd. Een meer individuele benadering
biedt daarentegen betere mogelijkheden om de richting van de Frans-Duitse
samenwerking mede te bepalen. De Regering tracht hieraan inhoud te geven door
een intensivering van de bilaterale contacten, waarop beide landen positief
hebben gereageerd. 75Welke interessante mogelijkheden ziet de regering voor de Benelux-landen
om invloed uit te oefenen op de richting van het integratieproces? Welke mogelijkheden
tot samenwerking met andere Lidstaten op dit terrein ziet de regering? En
op andere beleidsterreinen? (blz. 15).Gezien de vrij grote mate van overeenstemming tussen de Beneluxlanden
over de vormgeving van de Europese integratie enerzijds en gezien de noodzaak
voor Parijs en Bonn om een breder draagvlak te creëren voor de Frans-Duitse
samenwerking, ziet de Regering mogelijkheden om mede sturing te geven aan
de richting van het integratieproces.Daarbij zou ook kunnen worden gedacht aan samenwerking met ltalië.Wat de andere beleidsterreinen betreft denkt de Regering bijvoorbeeld
aan samenwerking met het VK op het gebied van de handelspolitiek.Tenslotte zij verwezen naar hetgeen hierover reeds in de herijkingsnota
is vermeld m.b.t. het milieu in relatie tot Zweden, Finland en Oostenrijk. 76 en 77Op welke leest wordt de hulp aan Midden- en Oost- Europa geschoeid,
en onder wiens regie zal dit vallen? (blz. 16).Op welke wijze wordt de beoogde intensivering van onze bilaterale
hulpinspanning ten behoeve van Midden- en Oost-Europa gerealiseerd? (blz.
16).De hoofdlijnen van het beleid op Centraal- en Oost-Europa, te weten steun
aan de maatschappelijke transformatie en steun aan de economische transformatie
zullen worden voortgezet en uitgebouwd/geïntensiveerd.Wat betreft de steun aan de maatschappelijke transformatie zal het MATRA-programma
worden gecontinueerd. De steun aan de economische transformatie zal vooral
in generieke zin ten gunste van export en investeringen verder ontwikkeld
moeten worden. Het instrumentarium voor de bevordering van investeringen zal
met name worden ingezet t.b.v. het MKB. In hoeverre het werkingsgebied van
het PSO wordt uitgebreid zal bezien worden in het kader van het te ontwikkelen
geïntegreerde landenbeleid. Naar het zich laat aanzien zullen in ieder
geval Bulgarije en Roemenië hiervoor in aanmerking komen. Inhoudelijk
zal het PSO een duidelijker verband aanbrengen tussen hulp en commerciële
projecten. De projecten zullen een clusterbenadering kennen; strategische
projecten met meerdere betrokken bedrijven en instellingen en met goede vooruitzichten
op een vervolg. Ook activiteiten op milieugebied krijgen aandacht in het landenbeleid;
vooral voor «joint implementation» zullen middelen worden vrijgemaakt. 78Nederlandse hulp zal zijn gericht op samenwerkingsprojecten die kennisoverdracht
van het Nederlandse bedrijfsleven naar Midden- en Oost Europa bevorderen ter
ondersteuning van de omschakeling naar een markteconomie, aldus de Nota. Welke
rol acht het Kabinet in dit verband weggelegd voor de bilaterale Kamers voor
Koophandel? Ziet het kabinet in dit verband kans om exportbevordering door
middel van het uit- en opbouwen van Kamers van Koophandel in het buitenland
te stimuleren? (blz. 16).In een aantal PSO-projecten in verschillende Midden- en Oost-Europese
landen hebben Kamers van Koophandel en andere bedrijvenorganisaties hun waarde
bewezen. Wanneer thema's hiertoe aanleiding geven, zal ook in de toekomst
hierop worden ingespeeld. In het algemeen zijn Kamers van Koophandel het initiatief
van het bedrijfsleven, en dienen zij ook door het bedrijfsleven te worden
gedragen. Juist zo vervullen zij een nuttige rol bij het verstevigen van exportrelaties. 79Waarom wordt in de eerste alinea van hoofdstuk I.6.4 wel de NAVO
genoemd als kader om de voortgezette Amerikaanse betrokkenheid gestalte te
blijven geven en niet de OVSE, waarvan Amerika ook lid is? (blz. 17).Ook de OVSE markeert inderdaad de voortgezette Amerikaanse betrokkenheid
bij de veiligheid in Europa. De NAVO heeft echter een veel hechtere structuur
met concrete verdragsmatige verplichtingen. Bovendien is nog steeds een aanzienlijk
deel van de Amerikaanse strijdkrachten ingebed in de geïntegreerde militaire
structuur van de NAVO. In de VS zelf wordt de NAVO als de voornaamste institutionele
band met Europa gezien. 80Hoe verhoudt zich het standpunt van de regering om de WEU onder de
EU te brengen met het standpunt dat de WEU als Europese pijler binnen de NAVO
moet fungeren en een scharnierpunt moet vormen tussen NAVO en EU? (blz. 17).Het op termijn inschuiven van de WEU in de EU kan gezien worden als een
stroomlijning van de besluitvorming aan de Europese kant, met behoud van de
beide functies die de WEU momenteel heeft. Buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid
worden tot een aaneengesloten geheel dat in een enkel gremium wordt behandeld.
Daarmee zal de defensiecomponent van de EU – nu nog in de WEU ondergebracht –
efficiënter kunnen functioneren. Dit vergt flexibiliteit in de besluitvorming.
Militaire inzet zal bij voorkeur door alle EU-leden moeten worden gesteund,
maar kan eventueel ook door een ad hoc-coalitie worden uitgevoerd. Overigens
laat dit onverlet dat een beperkt aantal landen ook buiten de EU om aan een
operatie kan deelnemen. De WEU heeft niet alleen de functie van defensiecomponent
van de EU, maar ook die van middel ter versterking van de Europese pijler
in de NAVO. Die functie zal bij een eventueel inschuiven van de WEU in de
EU kunnen worden meegenomen. Mede omdat de feitelijke uitvoering van de veiligheidsgarantie
uit het WEU-verdrag in handen werd gelegd van de NAVO, acht de Regering in
die nieuwe situatie een rechtstreekse band tussen de EU en de NAVO gewenst.
Dit onderstreept tevens dat een oplossing moet worden gevonden voor de uiteenlopende
lidmaatschappen van de EU en de NAVO. 81Wat wordt bedoeld met de zinsnede «de uitbreiding van de NAVO
enerzijds en de EU anderzijds zal in onderlinge samenhang moeten worden bezien»?
Betekent dit dat Polen, Tsjechië en Hongarije pas lid van de NAVO mogen
worden als zij lid van de EU zijn? Of juist andersom? (blz. 17).De EU stelt zich onder meer ten doel het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid verder te ontwikkelen. Daarbij zal op termijn een gemeenschappelijk
defensiebeleid bepaald worden, dat mettertijd tot een gemeenschappelijke defensie
zou kunnen leiden. De NAVO met haar geïntegreerde militaire structuur
en verdragsrechtelijke veiligheidsgarantie is het instrument bij uitstek voor
gemeenschappelijke defensie. Derhalve dienen de lidmaatschappen van NAVO en
EU zo veel mogelijk op elkaar afgestemd te worden. Er zijn geen strikte eisen
v.w.b. de volgorde van toetreding tot de beide organisaties door een nieuwe
lidstaat. Toetreding tot de NAVO is geen voorwaarde voor toetreding tot de
EU, noch is het omgekeerde het geval. Niettemin acht de Regering het gewenst
dat deze samenhang recht wordt gedaan. 82 en 83Acht het kabinet de uitbreiding van de NAVO verenigbaar met een goede
verhouding tot Rusland? (blz. 17).De regering stelt dat de uitbreiding van de NAVO in ieder geval op
zodanige wijze zal geschieden dat het de stabiliteit van heel Europa ten goede
komt. Is dit geen innerlijke tegenspraak? Komt uitbreiding van de NAVO tegen
de uitdrukkelijke wens van Rusland in, de stabiliteit in Europa ten goede?Op welke wijze zouden de samenwerkings- en consultatiestructuren
tussen de NAVO en Rusland moeten worden uitgebouwd?In hoeverre sporen de suggesties gedaan in de NAVO studie met betrekking
tot de relatie NAVO-Rusland met de ideeën van de regering? (blz. 17). Ja, de Regering acht een uitbreiding van NAVO verenigbaar met een goede
verhouding tot Rusland. De NAVO is een defensief bondgenootschap en is niet
gericht tegen enig land of enige dreiging in het bijzonder.NAVO-uitbreiding beoogt de veiligheid en stabiliteit te bevorderen in
geheel Europa. De NAVO spant zich in om een sterke en constructieve samenwerkingsrelatie
met Rusland te ontwikkelen, zowel binnen het kader van het Partnerschap voor
Vrede als ook binnen het bilaterale verband van de zgn. Broad, Enhanced Dialogue
and Cooperation tussen Rusland en NAVO. De Nederlandse Regering onderschrijft
de suggesties gedaan in de NAVO-uitbreidingsstudie. 84Wat is de stand van zaken met betrekking tot de ontwikkeling van
het concept van de CJTF? Welke problemen doen zich voor? (blz. 17).Het streven is om het eindrapport over het CJTF-concept (Combined Joint
Task Forces) eind dit jaar door de NAVO-bondgenoten op ministerieel niveau
goed te keuren. Hoewel bij de uitwerking van het concept – die in samenspraak
tussen de NAVO en de WEU plaats heeft – voortgang wordt geboekt, blijkt
de inpassing van CJTF's in de geïntegreerde militaire structuur van de
NAVO op moeilijkheden te stuiten. 85Hoe staat de regering ten aanzien van de status van waarnemer of
van geassocieerd lidmaatschap van Polen, Tsjechië en Hongarije? (blz.
17).De NAVO kent niet de status van waamemer of van geassocieerd lid, wel
een status als partner binnen het zgn. Partnerschap voor Vrede. De Regering
acht deze vorm van samenwerking met de NAVO nuttig in het kader van het bevorderen
van de stabiliteit in Europa en als voorbereiding voor eventuele toetreding
van Midden- en Oosteuropese Staten als vol lid van de NAVO. 86Impliceert het onderbrengen van de WEU onder de EU dat de kosten
voor de WEU worden gefinancierd zoals het GBVB? (blz. 17).Zoals bekend zal de Financiering van het GBVB onderwerp van gesprek zijn
tijdens de komende IGC. De onderbrenging van de WEU onder de EU is nog verre
van zeker en op z'n best een zaak van lange adem. Op de vraag valt dan ook
nog geen definitief antwoord te geven. 87Welke bijdrage heeft de Toetsingsconferentie Dubieuze wapenverdrag
(1980) geleverd aan het aan banden leggen van de handel in landmijnen? (blz.
17).Zoals bekend is de Toetsingsconferentie van het Conventionele Wapensverdrag
verdaagd en is er dus van definitieve resultaten nog geen sprake. Wel lijkt
duidelijk dat er bij de verdragspartijen overeenstemming bestaat over het
Nederlandse voorstel om overdrachten van landmijnen aan banden te leggen. 88, 91 en 93Op welke wijze zal in internationaal verband grotere nadruk moeten
worden gelegd op preventieve of vroegtijdige actie?Welke rol zou de Europese Commissie hierin kunnen spelen? (blz. 18).Hoe denkt de regering uitvoering te geven aan de wens om in internationaal
verband grotere nadruk te leggen op conflictpreventie?Welke rol ziet de regering hierbij voor de OVSE? (blz. 18). Op welke wijze wordt nadruk gelegd op preventieve of vroegtijdige
actie? (blz. 18).De Regering spant zich in om, waar mogelijk en samen met de internationale
gemeenschap, het conflictvoorkomend vermogen op mondiaal, regionaal en subregionaal
niveau te versterken. In eerste aanleg denkt de Regering hierbij aan initiatieven
in VN-verband.Zo heeft de voorgestelde oprichting van een permanente, snel inzetbare
VN-brigade als doelstelling de VN in staat te stellen zodanig tijdig in te
grijpen dat een conflict in de kiem gesmoord wordt of een geweldsescalatie
voorkomen wordt.Nederland hecht ook grote waarde aan de OVSE, die van haar activiteiten
op het gebied van conflictvoorkoming een van haar kerntaken heeft gemaakt.
De succesvolle activiteiten van de Hoge Commissaris inzake Nationale Minderheden
zijn een goed voorbeeld van het positieve effect dat de OVSE op dit gebied
heeft. Ook de werkzaamheden van de langetermijnmissies van de OVSE verdienen
in dit verband vermelding. De Regering ondersteunt al deze activiteiten en
zet zich in voor de verdere ontwikkeling van het OVSE-instrumentarium op dit
gebied.Over de rol van de Europese Commissie op dit gebied merkt de Regering
op, dat de Commissie het recht tot mede-initiatief heeft op het gebied van
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.Voorts heeft de Commissie in de eerste pijler een grote expertise opgebouwd
op terreinen die relevant zijn voor conflictvoorkoming, met name het economisch
en sociaal beleid. 89Als wordt gepleit voor vroegtijdige actie (eerder en sneller optreden)
impliceert dit dan ook de mogelijke inzet van Nederlandse militaire middelen
in een «enforcement»actie? (blz. 18).Het eerdere en snellere optreden waar de Regering voor pleit, heeft ten
doel de uitbarsting of escalatie van een conflict te voorkomen. Dit zal bij
een vroegtijdig, snel optreden veelal betekenen dat de noodzaak tot «enforcement»
niet aanwezig of minder groot zal zijn.Bij de beantwoording van de vraag of tot inzet van Nederlandse militairen
in het buitenland moet worden besloten, zal de Nederlandse Regering de aandachtspunten
hanteren die zijn neergelegd in de notitie over het toetsingskader voor uitzending
van Nederlandse militaire eenheden ten behoeve van internationale operaties.
Deze notitie is door de ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken in
juni jl. aan de Kamer aangeboden.Bij de toetsing komt ook de vraag aan de orde of een uitzending, vroegtijdige
uitzending daarbij inbegrepen, al dan niet betrekking heeft op een vredesafdwingende
operatie. 90Voor welke civiele taken kunnen militairen worden ingezet? (blz.
18).Bij grote rampen of vluchtelingenstromen, die de hulpcapaciteit van civiele
humanitaire organisaties te boven gaat of tijdelijk te boven gaat, kunnen
militairen worden ingezet voor taken als transport, het opzetten van tentenkampen,
het bouwen van noodbruggen en luchtverkeers- leiding. Voorts kan specifieke
expertise van militairen gewenst zijn in bepaalde situaties, waarbij bij voorbeeld
gedacht kan worden aan mijnopruiming en training in mijnopruiming.
Ook kunnen militairen, indien ingezet voor een vredesoperatie, ter plaatse
in bepaalde gevallen ook – op kleinere schaal – taken in het kader
van civiele hulpverlening verrichten. 91Zie 8892Betekent de passage over het kunnen deelnemen aan relevant internationaal
overleg over vredesoperaties dat de regering dit als voorwaarde stelt voor
Nederlandse deelname? (blz. 18).De Regering stelt voorop dat uitzending van Nederlandse eenheden in het
kader van vredesoperaties geen automatisme is, en dat het de Nederlandse Regering
is die, van geval tot geval, beslist over deelname van ons land aan internationale
operaties. Aandachtspunten die de Regering mede betrekt in haar besluitvorming
zijn neergelegd in het Toetsingskader voor uitzending van militaire eenheden
ten behoeve van vredesoperaties, dat binnenkort voorwerp zal zijn van overleg
tussen de regering en de Kamer. Overigens is het zo, dat de regering grote
waarde hecht aan maximale betrokkenheid van Nederland en de andere troepenleveranciers
bij het relevante intemationale overleg en zich actief inzet in de VN voor
de instelling van mechanismen die troepenleveranciers daartoe in staat stellen. 93Zie 8894Wat zijn de totale kosten die Nederland heeft gemaakt bij het inzetten
van militairen in het voormalige Joegoslavië? (blz. 18).In het onderstaande zijn de additionele uitgaven gepresenteerd welke Defensie
vanaf 1992 ten behoeve van vredesoperaties in en voor het voormalige Joegoslavië
heeft gerealiseerd. Voor 1995 zijn de tot en met september geboekte uitgaven
meegenomen.(Bedragen in miljoenen guldens) Operatie1992–1995  UNPROFOR I (verbindingsbataljon)88,6 UNPROFOR II (transportbataljon)115,3UNPROFOR III (Dutchbat)127,9 Rapid Reaction Force5,0Maritieme operaties Adriatische Zee63,6 Deny Flight148,4Overige operaties (ECCM, Mostar, Donau, etc.)21,8   Totaal
additionele uitgaven 1992–1995570,695Kan een overzicht worden gegeven van Nederlandse kartelpraktijken
die voor de exportpositie van ontwikkelingslanden nadelige gevolgen hebben?
(blz. 19).Het is conceptueel mogelijk dat er mededingingsbeperkende afspraken worden
gemaakt zonder dat de Regering daarvan op de hoogte is. Tot op heden zijn
er echter geen klachten ontvangen over mededingingsbeperkende maatregelen
die de exportpositie van ontwikkelingslanden op de Nederlandse
markt negatief beïnvloeden. Wel is het zo dat tot 1978 een Pharmaceutische
Handelsconventie gold, op grond waarvan aanbieders van geneesmiddelen een
collectief systeem van prijsbinding hanteerden voor geneesmiddelen. Deze Conventie
was ook van toepassing op geïmporteerde geneesmiddelen.Overigens zal Nederland medio 1997 overgaan op een mededingingsbeleid
dat analoog aan het Europese mededingingsbeleid uitgaat van het principe dat
«alles verboden is tenzij er een ontheffing is», waardoor mededingingsbeperkende
afspraken verboden en strafbaar zijn. 96Welke maatregelen worden in Nederland genomen om steun- en kartelpraktijken
te bestrijden? (blz. 19).Ten behoeve van de versterking van het Nederlandse mededingingsbeleid
zijn recent op basis van de Wet economische mededinging verbodsmaatregelen
vastgesteld. Deze gelden voor horizontale prijsafspraken (collectieve verticale
prijsbinding was al verboden, evenals individuele verticale prijsbinding voor
bepaalde goederen), voor marktverdelingsafspraken en voor aanbestedingsafspraken.
Bovendien is die wet dit jaar gewijzigd om de effectiviteit daarvan te vergroten,
vooral wat de handhaving betreft. Verder ligt ter advisering een wetsvoorstel
bij de Raad van State voor een nieuwe mededingingswet die zoveel mogelijk
aansluit bij het systeem van de mededingingsregels van de EU en van de meeste
EU-lid-staten. Die nieuwe mededingingswet zal voorzien in een verbod van alle
mededingingsafspraken en van misbruik van een economische machtspositie en
in concentratietoezicht. De uitvoering en handhaving van de mededingingswet
zal worden opgedragen aan een op afstand («at arm's length») van
het Ministerie van Economische Zaken geplaatste instantie. 97Waarom een milieu-code via de WTO? Is het niet doelmatiger die te
realiseren via daartoe meer gëeigende organisaties als UNEP, UNCTAD en
CSD? (blz. 20).In het NMP-2 heeft de Regering reeds uitgesproken dat Nederland zich zal
inzetten voor een milieucode in het kader van de WTO (Actie N81).Deze milieucode beoogt vast te leggen hoe de spelregels van het internationale
handelsverkeer zich verhouden tot de internationale afspraken op het gebied
van natuur en milieu. Op sommige punten kunnen deze met elkaar in conflict
komen. Omdat de WTO de competentie heeft op het handelspolitieke gebied is
het juist zeer doeltreffend deze conflicten binnen het WTO-systeem tot een
oplossing te brengen.Met het opstellen van een milieucode wordt dan ook beoogd te komen tot
een interpretatie van de relevante WTO-regels, waar het gaat om de verenigbaarheid
van handelsmaatregelen, getroffen op grond van een multilaterale milieu-overeenkomst,
met de handelspolitieke beginselen.Overigens zijn zowel UNEP als UNCTAD betrokken bij de voorbereiding van
de milieucode. 98Welk overzicht van visserijconflicten op «bijna alle zeeën»
kan worden gegeven? (blz. 20).In het bijgevoegde achtergrondartikel van de Financial Times van 30 augustus
1994 wordt berekend dat er in 1993 in totaal 28 visserijconflicten zijn geweest.
Deze inventarisatie geeft aan dat visserijconflicten zich inderdaad
op bijna alle zeeën voordoen. De ontwikkelingen in 1994, waaronder ook
die rond de Spaanse vissersvloot, lijken niet te wijzen op een vermindering
van deze tendens. 99Wat is het huidige aandeel van milieuprojecten in het bilaterale
beleid van Nederland ten behoeve van Midden- en Oost-Europese landen? (blz.
20).In 1995 is het aandeel van milieugerelateerde projecten in het PSO ca.
13,5 mln. In 1996 zal dat ca. 17 mln zijn (van 62 mln). 100Wat is het aandeel van milieuprojecten in de hulpfondsen voor Midden-
en Oost-Europa van de EU? (blz. 20).Binnen het PHARE-programma wordt circa 10% besteed aan de categorie nuclear
& environment. Voor 1995 staat 113,2 Mecu (op een totaal van 1.050 000
Mecu) gereserveerd voor deze categorie. Hiervan is 20 Mecu bestemd voor nucleaire
projecten, de rest voor milieu.Binnen het TACIS-programma werd in de periode 1991–1994 gemiddeld
17% van de beschikbare middelen benut voor de categorie nuclear & environment.
Op het budget voor 1995 staat 58,50 Mecu (op een totaal van 502,85 Mecu) gereserveerd
voor deze categorie. Het accent ligt hierbij op de nucleaire veiligheid. 101Op welke wijze worden milieu-overwegingen in de nationale handelspolitiek
geïntegreerd? (blz. 20).Nederland acht een milieucode in WTO-kader het meest aangewezen instrument
om een brug te slaan tussen handelspolitiek en internationaal milieubeleid.
Nederland zal zich dan ook beijveren dat een dergelijke code wordt ontwikkeld. 102Wat is precies de gedachte van «joint implementation»?
Telt vermindering van de uitstoot van broeikasgassen in Oost-Europa mee voor
de nationale doelstelling? (blz. 20).«Joint implementation» beoogt vorm en inhoud te geven aan
de mondiale verantwoordelijkheid voor de klimaatproblematiek door met twee
of meer landen gezamenlijk concrete activiteiten te ontplooien die de uitstoot
van broeikasgassen verminderen. Door zulke gezamenlijke projecten kan de effectiviteit
van de in te zetten (financiële) middelen worden verhoogd. In Berlijn
is afgesproken dat gedurende een proefperiode uitstootvermindering in «ontvangende»
landen die via «joint implementation» tot stand is gebracht, niet
meetelt voor het bereiken van nationale doelstellingen van «financierende
landen». Na de proefperiode 1995–2000 zal nader worden bezien
of en in hoeverre joint implementation in internationaal verband kan worden
meegeteld. 103Wat is het aandeel van milieuprojecten thans van de EBRD? (blz. 20).Bij de oprichting van de EBRD is door de aandeelhouders specifiek aangegeven
dat de projecten van de Bank dienen bij te dragen aan de economische transitie
van de ontvangende landen op basis van duurzame ontwikkeling («milieu-mandaat»).
Tot voor kort betekende dit dat projecten per saldo geen zwaar
negatieve uitwerking op het milieu mochten hebben. Op aandringen van een groot
gedeelte van de aandeelhouders (waaronder Nederland) wordt binnen de Bank
meer nadruk gelegd op projecten die een positieve invloed op het milieu kunnen
uitoefenen (stand-alone environmental projects). Hiertoe is dit jaar een speciale
afdeling in het leven geroepen die zich richt op de identificatie van infrastructurele
milieu-projecten op lokaal niveau (Municipal and Environment Infrastructure
Team).Het aantal milieu-projecten is nog zeer klein (ca. 15 projecten van de
300). Daar staat tegenover dat een groot deel van de EBRD-activiteiten indirect
bijdraagt aan de verbetering van het milieu in de ontvangende landen (b.v.
door het introduceren van efficiëntere en derhalve minder vervuilende
produktie-methoden, verbeteren van energie-efficiency). 104, 217, 241 en 243Welke bedragen zijn op dit moment beschikbaar bij de betrokken departementen
voor internationaal natuur- en milieubeleid? (blz. 20).Kan een uitsplitsing worden gegeven van de uitgaven van VROM en OS
op internationaal milieugebied in 1994 en 1995? Hoe verhoudt het totaal van
deze uitgaven zich tot het doel van 0,1% BNP? (blz. 47).Kunt u aangeven welke uitgaven op de verschillende begrotingen als
internationaal natuur- en milieubeleid worden aangemerkt? (blz. 49).Hoeveel geeft de regering in 1996 uit als gevolg van de afspraken
op de UNCED-conferentie in RIO? En welk deel daarvan is ODA? (blz. 49).Het is niet mogelijk een uitputtend overzicht te geven van alle uitgaven
van alle departementen op internationaal milieugebied. Dat is het gevolg van
enerzijds het ontbreken van een ondubbelzinnige definitie van dergelijke uitgaven
en anderzijds het feit dat uitgaven die als internationale natuur- en milieu-uitgaven
kunnen worden gekwalificeerd in sommige gevallen onderdeel zijn van meer omvattende
programma's en dientengevolge niet afzonderlijk te presenteren zijn.Voor zover gegevens te presenteren zijn over uitgaven op het gebied van
internationaal natuur- en milieu-beleid worden in het onderstaande overzicht
cijfers gegeven voor de jaren 1994, 1995 en 1996. Dit overzicht betreft de
meest relevante posten van de betrokken departementen.Als ODA worden de uitgaven van artikel 03.45 Milieubeleid in ontwikkelingslanden
(OS) aangemerkt alsmede de milieu-gerelateerde uitgaven uit de landenprogramma's
van ontwikkelingssamenwerking. Deze laatste uitgavengroep is als memopost
opgenomen.Teneinde deze uitgaven te plaatsen in het licht van de doelstelling 0,1%
BNP voor internationaal natuur- en milieubeleid met ingang van 1999 te realiseren
zij opgemerkt dat in dat jaar volgens de huidige technische BNP-prognoses
0,1% BNP f 738 mln bedraagt.Bedragen in miljoenen  199419951996    OS: internationaal milieu136.4195.0230.0     (memo:
milieugerelateerd272.0335.0335.0)     BuiZa1.41.46.9    VROM14.211.210.5     EZ11.013.517.0    LNV2.63.111.1Bron: begroting 1996OS: artikel 03.45 Milieubeleid in ontwikkelingslanden;Memo: milieu-gerelateerde uitgaven in de OS-landenprogramma's;BuiZA: milieu-uitgaven in het kader van het MATRA-programma (artikel 02.12);VROM: artikel 15.03 Internationaal milieubeleid;EZ: milieu-uitgaven in het kader van het Programma Samenwerking Oost-Europa
(PSO, artikel 07.05 onderdeel 010);LNV: artikel 04.03.08 internationaal natuurbeleid (1994), artikel 13.05,
onderdeel 03, internationaal natuurbeleid (1995 en 1996. Voor 1996 bestaat
dit bedrag uit 3,1 mln internationaal natuurbeleid en 8 mln intensivering
midden- en Oost-Europa, zoals aangegeven in het programma internationaal natuurbeheer). 105Aan welke maatregelen denkt de regering in verband met de grotere
aandacht voor milieusamenwerking met snel industrialiserende ontwikkelingslanden
in met name Azië? (blz. 20).De Regering denkt in eerste instantie aan samenwerking op terreinen waar
de gevolgen van het industrialisatieproces het meest direct zichtbaar zijn.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de uitstoot van broeikasgassen
als CO2. 106Welke «nieuwe impulsen» (ten aanzien van integratie milieu-overwegingen)
heeft de regering op het oog en welke initiatieven zal de regering nemen?
(blz. 21).De recente toetreding van Finland, Oostenrijk en Zweden tot de Europese
Unie heeft een nieuw perspectief geboden om gezamenlijk met andere lidstaten
de implementatie van het door de Commissie opgestelde 5e Milieu Actieprogramma
te realiseren. Dit Actieprogramma beoogt o.a. de integratie van milieu-overwegingen
in andere sectoren te bevorderen. De tussentijdse evaluatie van het programma die thans plaatsvindt, biedt
daarvoor een uitstekende gelegenheid. 107Hoe moet «actieve milieu-diplomatie» worden ingevuld
binnen het opgezette raamwerk waar de ambassades een grotere rol zullen spelen?
(blz. 20).In augustus 1994 is het «Actieplan Milieuwerkzaamheden Posten»
uitgebracht dat, vooruitlopend op de grotere zelfstandigheid van de posten,
het kader schept voor de actieve milieudiplomatie. Binnen het raamwerk van
het Actieplan wordt het aan de posten overgelaten om – in dialoog met
het Ministerie – vorm en inhoud te geven aan milieuactiviteiten die
zijn afgestemd op het land van vestiging. 108Hoe verhoudt het streven naar duurzame ontwikkeling in de landbouw
en het bevorderen van voedselzelfvoorziening in de armste landen zich met het streven te penetreren in moeizaam toegankelijke markten en
het wegnemen van handelsbelemmeringen op veterinair en fytosanitair gebied?
(blz. 21).Via Ontwikkelingssamenwerking worden, bijvoorbeeld in Afrika, inspanningen
geleverd die erop zijn gericht de landbouwproduktie te laten voldoen aan de
eisen die internationaal aan de landbouwprodukten en- uitgangsmateriaal worden
gesteld. Nederland spant zich, langs de lijnen van het beleidsdocument «Duurzaam
landgebruik» in voor het verduurzamen van de landbouw in ontwikkelingslanden.
Dit stelt de OS-landen in staat beter aan te sluiten bij de kwaliteitseisen
op de wereldmarkt.De in het kader van de Uruguay Ronde gemaakte afspraken met betrekking
tot veterinaire en fyto-sanitaire maatregelen beogen niet het souvereine recht
aan te tasten dat ieder land heeft om de gezondheid van mens, plant en dier
en het eigen milieu op het gewenste niveau te beschermen. De afspraken hebben
betrekking op het inperken van de mogelijkheden tot misbruik van dit soort
maatregelen voor protectionistische doeleinden, het streven naar duurzame
ontwikkeling in de landbouw en het bevorderen van de voedselzelfvoorziening.De in de vraag bedoelde passage verwijst naar handelsbelemmeringen die
worden opgeworpen door landen waarmee Nederland op de internationale markt
concurreert, hetgeen niet in eerste instantie ontwikkelingslanden zijn. Het
zijn echter wel landen die voor ontwikkelingslanden potentieel belangrijke
exportmarkten zijn. Het opruimen van veterinaire en fytosanitaire maatregelen
die in feite primair bedoelen de internationale handel te belemmeren zal derhalve
ook de positie van OS-landen ten goede komen. 109Welke gevolgen heeft dit bijvoorbeeld voor de invoer van met behulp
van biotechnologie gewijzigde produkten of dieren in ons land? (blz. 21).Bij het streven naar het wegnemen van handelsbelemmeringen op veterinair
en fytosanitair gebied zal één van de daarbij te hanteren instrumenten
zijn de per 1 januari 1995 van kracht zijnde overeenkomst inzake fytosanitaire
en veterinaire maatregelen van de WTO (de zgn. S.P.S. code). Alle landen worden
geacht zich te houden aan de overeenkomst.In algemene zin betekent dit uitgangspunt niet dat Nederland of de EU
geen mogelijkheden meer bezitten om de invoer van met biotechnologie gewijzigde
produkten en dieren in ons land aan voorwaarden te binden.Het betekent wel dat eventuele maatregelen getoetst moeten worden aan
de genoemde S.P.S. code. 110Is de regering, zoals elders bij ons economisch beleid, voorstander
van vrije invoer van landbouwprodukten uit de Midden- en Oosteuropese landen
naar de EU? (blz. 22).De Regering is in lijn met de traditionele Nederlandse opstelling voorstander
van meer toegang van landbouwprodukten uit de landen van Midden- en Oost-Europa
en de Middellandse Zee-landen op basis van wederkerigheid. De Nederlandse
regering denkt daarbij bijvoorbeeld aan afspraken voor verwerkte landbouwprodukten.
Het zijn trouwens vooral de zuidelijke lidstaten die terughoudend zijn met
marktopening, niet alleen in de relaties met de landen van de Middellandse
Zee, maar ook in de relaties met de landen van Midden- en Oost-Europa. 111Wat wordt bedoeld met de zinsnede «de komende jaren zullen
de gevolgen die de toetreding van Midden- en Oosteuropese landen tot de EU
en het Middellandse-Zeebeleid voor het GLB hebben, veel aandacht vergen binnen
ons EU-beleid»? (blz. 22).Met deze zinsnede wordt bedoeld te zeggen dat als gevolg de voorziene
toetreding van de landen van Midden- en Oost-Europa en afhankelijk van het
gekozen toetredingsscenario een verdere hervorming van het GLB en het structuurbeleid
(de structuurfondsen) onvermijdelijk lijkt. De geldstromen die via onder andere
het GLB en de structuurfondsen naar Midden- en Oost-Europa zullen gaan vloeien,
worden voorts door de zuidelijke lidstaten in verband gebracht met de voor
het Middellandse-Zeebeleid beschikbare fondsen. Een en ander hangt zowel in
de relatie met de Midden- en Oosteuropese landen als in die met de Middellandse-Zeelanden
weer samen met de markttoegang van landbouwprodukten. 112Zie 61113Wat doet het kabinet om Europese handelsprotectie ten aanzien van
buiten Europa gelegen landen tegen te gaan? (blz. 22).In handelspolitieke aangelegenheden maakt de regering zich sterk voor
een liberale opstelling van de Europese Unie. Dit impliceert het zoveel mogelijk
tegengaan van protectionistische maatregelen tegen buiten Europa gelegen landen.
Binnen de EU werkt Nederland nauw samen met andere meer vrijhandelsgezinde
lidstaten. Het gaat daarbij om de toepassing van het handelspolitieke instrumentarium
van de EU (bijv. antidumping), om het optreden van de EU in internationale
fora als de WTO én om onderhandelingen over overeenkomsten van de EU
met derde landen. In de laatste twee gevallen is uitgangspunt voor de Nederlandse
positie een verruiming van de toegang tot de wereldmarkt, binnen het raamwerk
van multilaterale spelregels. 114Blijft er ondanks veranderde randvoorwaarden in het ontwikkelingsbeleid
ruimte voor Nederlandse gemeenten en zo ja, hoe? (blz. 22).Het beleidsterrein binnen het ontwikkelingsbeleid waarop de Nederlandse
gemeenten actief – kunnen – zijn zal op dezelfde voet worden voortgezet. 115Hoe verhoudt zich de passage over het door middel van OS ingangen
verschaffen in landen en regio's tot de idee van concentratie op een geringer
aantal landen? (blz. 22).De overweging dat met ontwikkelingssamenwerking ingangen worden verkregen
in landen en regio's weerspiegelt het feit dat de ontwikkelingssamenwerking
integraal onderdeel uitmaakt van het algehele buitenlandbeleid. Dat laat onverlet
dat duurzame armoedebestrijding en economische verzelfstandiging de directe
doelstelling van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking blijven vormen.Zoals in de betreffende passage wordt aangegeven, moet de ontwikkelingssamenwerking
ook in dit verband altijd toegespitst zijn op de specifieke mogelijkheden
van individuele landen en regio's. Aldus kunnen mede met behulp van ontwikkelingssamenwerking
naar landen en regio's gedifferentieerde brede politieke, en
economische relaties worden opgebouwd.De directe doelstellingen van de ontwikkelingssamenwerking zijn hier eveneens
mee gediend. De ontwikkeling van dergelijke brede relaties biedt immers betere
mogelijkheden voor beleidsdialoog, die een belangrijke rol speelt bij het
vergroten van de effectiviteit van de hulpverlening.Deze benadering ontstijgt de interpretatie van samenwerkingsrelaties als
uitsluitend op de specifieke ontwikkelingsdoelstellingen gerichte interventies,
die zou kunnen leiden tot een concentratie van inspanningen op een beperkt
aantal landen. 116De nota stelt dat goed beleid (economisch en anderszins) en goed
bestuur in meer algemene zin (good governance) belangrijke elementen zijn
voor een succesvol onwikkelingsproces. Beschouwt de regering bovengenoemde
elementen als voorwaarden voor ontwikkelingssamenwerking? (blz. 22).Een democratisch gelegitimeerde bestuurlijke organisatie en een op bevordering
van participatie gerichte maatschappij-opbouw zijn inderdaad in belangrijke
mate bepalend voor de mate waarin het ontwikkelingsbeleid (van ontwikkelingslanden)
effectief blijkt te zijn. Ontwikkelingssamenwerking kan voortgang op deze
terreinen bevorderen door voorwaardenscheppende activiteiten te ondernemen.
In de Memorie van Toelichting bij de Begroting 1996 van Buitenlandse Zaken,
onderdeel Ontwikkelingssamenwerking, worden participatie en good governance
genoemd als voorwaarden voor de bevordering van ownership van ontwikkelingsactiviteiten.
De relatie tussen donor en hulpontvanger wordt in die context als volgt beschreven
«Nadruk op ownership betekent vertrouwen, maar ook dialoog. Als de hulpontvangers
de leiding nemen door zowel ownership als participatie van de uiteindelijke
doelgroep van de ontwikkelingsactiviteit tot uitgangspunt te nemen, verandert
het karakter van de conditionaliteit van de hulp. Als er overeenstemming is
met de hulpontvanger dan dient delegatie te volgen. Als er geen overeenstemming
is, dan is dialoog geboden. Als ook in die dialoog geen consensus kan worden
bereikt dan dient opnieuw te worden overwogen of voortzetting van de hulprelatie
zin heeft. De hulp kan eventueel langs andere weg aan de betrokkenen ten goede
worden gebracht». Participatie en goed bestuur zijn belangrijke uitgangspunten
voor de vormgeving van ontwikkelingssamenwerkingsrelaties. Waar deze elementen
onvoldoende aanwezig zijn, zal de ontwikkelingsrelatie in belangrijke mate
dienstbaar gemaakt kunnen worden aan het verbeteren van de situatie op deze
punten. Indien daarover geen of onvoldoende overeenstemming met de overheid
van het ontvangende land kan worden bereikt, zal van geval tot geval bezien
worden of, en zo ja op welke wijze, de ontwikkelingsrelatie een andere inhoud
kan worden gegeven. 117Heeft het kabinet de opvatting dat de Mensenrechtennota uit 1979
geen aanpassing behoeft, omdat de mensenrechten universeel zijn en de inzet
van instrumenten per situatie beoordeeld behoort te worden? (blz. 22).Ja. Overigens zijn in 1987 en 1991 twee voortgangsnotities verschenen
(respectievelijk kamerstukken 19 700, nr. 125 en 21 800V, nr. 91)
die moeten worden gezien als aanvulling op de mensenrechtennota van 1979 (kamerstuk
15 571, nr. 1). 118Ten aanzien van welke landen, en op welke terreinen, is een meer
actieve en initiërende overheidsrol geboden op het gebied van culturele
samenwerking? (blz. 23).Verwezen moge worden naar de Memorie van Toelichting bij de begroting
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk IX culturele samenwerking
en voorlichting buitenland. Daarin staat vermeld dat een actieve en initiërende
rol van de overheid is geboden t.a.v. landen en op terreinen waar de samenwerking
niet of slechts moeilijk vanuit de samenleving tot stand komt. Dit is tevens
het geval in landen waar de overheersende overheidsinvloed een overheidsoptreden
van Nederland vergt. 119Wat wordt precies bedoeld met faciliterend en ondersteunend optreden
van de regering in verband met internationale culturele contacten? Wanneer
is een dergelijke rol nodig? (blz. 23).Verwezen moge worden naar de Memorie van Toelichting bij de begroting
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk IX culturele samenwerking
en voorlichting buitenland. Daarin staat vermeld dat de behoefte aan een overheidsrol
bij het bevorderen van culturele samenwerking met een bepaald land mede afhangt
van de mate waarin contacten vanuit de samenleving zelf over en weer tot stand
worden gebracht.In het Nederlandse culturele veld is er veel animo om in de (grotere)
EU-landen en Noord-Amerika actief te zijn. Optreden in deze landen heeft een
grote culturele uitstraling. De faciliterende en ondersteunende rol van de
overheid bestaat wat deze landen betreft in het algemeen hierin dat op verzoek
contacten worden gelegd en verwijzing plaatsvindt in de richting van mogelijke
samenwerkingspartners of koepelorganisaties in het buitenland. Ook de posten
in het buitenland kunnen bemiddelen t.b.v. buitenlandse organisaties die samenwerking
met Nederland wensen. 120Op welke wijze wordt de internationale culturele samenwerking geïntensiveerd?
(blz. 23).Verwezen moge worden naar de Memorie van Toelichting bij de begroting
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk IX culturele samenwerking
en voorlichting buitenland. Daarin staat onder meer vermeld dat een grotere
inspanning zal worden gepleegd bij de voorbereiding van grotere manifestaties,
ondersteuning van voorbereidingskosten van culturele projecten in de prioritaire
landen en het beschikbaar stellen van meer fondsen voor zgn. lokale culturele
(ambassade)projecten. 121Welke middelen trekken andere EU-landen uit voor internationale culturele
samenwerking? (blz. 23).Deze vraag is in zijn algemeenheid moeilijk te beantwoorden, gezien het
decentrale karakter van het culturele en onderwijsveld in de meeste lidstaten
van de EU. Het is voor centrale overheden in veel gevallen niet mogelijk aan
te geven welk deel van het totale culturele en onderwijsbudget aan internationale
contacten wordt besteed. 122Heeft de regering een enge dan wel een brede opvatting over internationaal
cultuurbeleid vergeleken met de verwevenheid van binnenlands met buitenlands
beleid inzake bijvoorbeeld drugs en ethische kwesties. (blz. 23 en blz. 12).Zoals in de Herijkingsnota is aangegeven hanteert de Regering een ruime
definitie van culturele samenwerking. Daaronder worden verstaan vele vormen
van uitwisseling op het gebied van de kunsten, onderwijs, wetenschappen en
welzijn, inclusief sport. Dit is mede ingegeven door de reikwijdte van de
culturele verdragen, die eveneens deze terreinen beslaan. Voorts moge worden
verwezen naar de Memorie van Toelichting bij de begroting van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk IX culturele samenwerking en voorlichting
buitenland, waarin is aangegeven dat de intemationalisenng van beleid op welhaast
ieder beleidsterrein, gepaard aan de ontwikkeling van modeme communicatiemiddelen,
ertoe leidt dat in de internationale gemeenschap, en met name binnen de EU,
een groeiende belangstelling bestaat voor ontwikkelingen in elkaars landen,
vooral aspecten die van directe invloed kunnen zijn op de eigen maatschappij
en het eigen beleid. 123Waaruit blijkt de speciale aandacht voor de positie van de Nederlandse
taal in de Europese Unie? (blz. 24).De speciale aandacht voor de positie van het Nederlands houdt onder meer
in dat nauwlettend in de gaten wordt gehouden of – naast het officiële
talenregime waar het Nederlands een volwaardige plaats inneemt – geen
informele regimes ontstaan die een stelselmatige achterstelling van het Nederlands
vormen. De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken heeft de bewindslieden
in de Ministerraad opmerkzaam gemaakt op het mogelijke gevaar dat het talenregime
tijdens informele ministeriële bijeenkomsten zo'n achterstelling zou
gaan inhouden. Als gevolg daarvan wordt in het voorkomende geval om toevoeging
van het Nederlands gevraagd. De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken heeft
de zorg van de regering ook in de Algemene Raad geuit.Op 23 juni heeft de Taalunie een studieconferentie gehouden over de positie
van het Nederlands in de Europese Unie. De resultaten van deze conferentie
worden thans bestudeerd. Bezien wordt of deze aanleiding vormen voor nieuwe
initiatieven. 124Op welke wijze beoogt de regering in de praktijk, in verband met
zogenaamd gevoelig beleid, de juiste beeldvorming van Nederland in het buitenland
te bewerkstelligen? Hoe komt de juiste «vertaling» van dit beleid
tot stand? (blz. 24).Verwezen moge worden naar de Memorie van Toelichting bij de begroting
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, hoofdstuk IX culturele samenwerking
en voorlichting buitenland, waarin onder meer staat dat waar mogelijk moeten
worden gestreefd naar correctie van negatieve beeldvorming in het buitenland,
en dat ook in sterkere mate moeten worden geanticipeerd op de effecten die
ontwikkelingen en voorgenomen beleidsmaatregelen in Nederland kunnen hebben
op het buitenland. Dit vergt waar nodig alerte actie door middel van accurate
en objectieve voorlichting. Om de algemene beeldvorming van Nederland in prioriteitslanden,
en dat zijn met name de EU-lidstaten, te verbeteren zal ook de basisvoorlichting
richting jeugd, besluitvormers en journalisten worden geïntensiveerd.
De rol van het posten-netwerk is bij de voorlichting van het buitenland cruciaal,
zowel wat betreft de voorlichtingsactiviteiten zelf als het vaststellen
van de mate waarin, zoals in de Herijkingsnota is aangegeven, rekening moet
worden gehouden met verschillen in systeem, stelsel en cultuur. Zie ook het
antwoord op vraag 50. I.7 Multilateraal/bilateraal 125Op welke wijze kan de Kamer het budgetrecht uitoefenen bij multilaterale
samenwerking? (blz. 26).Het budgetrecht van de Kamer bij multilaterale samenwerking moet worden
onderscheiden tussen verplichte bijdragen aan internationale organisaties,
gebaseerd op een Nederlands lidmaatschap, en vrijwillige bijdragen aan organisaties,
programma's of fondsen.De verplichte bijdragen vloeien voort uit het lidmaatschap van Nederland
van dergelijke organisaties. Bij het aangaan van dat lidmaatschap heeft Nederland,
met instemming van de Staten-Generaal, een aantal verplichtingen op zich genomen.
Daaronder valt ook het betalen van de verplichte contributie op basis van
een binnen die organisatie goed te keuren begroting en contributieschaal.
Nederland kan die besluitvorming niet eenzijdig wijzigen.Met betrekking tot de vrijwillige bijdragen geldt, dat het budgetrecht
van de Kamer volledig toepasbaar is. De voorgenomen vrijwillige bijdragen
aan internationale organisaties (b.v. aan UNDP, UNEP, UNICEF, etc.) zijn in
de toelichting op de begroting opgenomen en vormen daarmee onderdeel van de
begrotingsbehandeling van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. 126 en 127Hoe kan het Nederlandse buitenlands beleid worden gedefinieerd? In
hoeverre bestaan er nog verschillen tussen het buitenlands beleid van de Europese
Unie en het Nederlandse buitenlands beleid? (blz. 26).Bij welke onderwerpen en situaties heeft een gezamenlijk optreden
van de EU-landen niet de voorkeur? (blz. 26).Het totstandbrengen van een gezamenlijk Europees buitenlands beleid blijkt
een moeizaam proces te zijn. Ten aanzien van allerlei vraagstukken zijn er
thans nog aanzienlijke verschillen in benadering tussen de lidstaten.Zoals bekend ontwikkelt het GBVB zich moeizaam. Gezamenlijk optreden of
althans nauwere afstemming in Europees verband heeft in de Nederlandse optiek
weliswaar in veel gevallen de voorkeur, maar blijkt lang niet altijd haalbaar.
De lidstaten blijven in dergelijke gevallen overwegend op nationale basis
opereren. Ook los van dit gegeven dat verband houdt met het feit dat het GBVB
nog verre van volgroeid is, betekent het streven naar een gezamenlijke Europese
buitenlandse politiek niet dat alle diplomatieke activiteit via centrale EU-kanalen
zou moeten verlopen. Het blijft gewenst om eigen bilaterale contacten te onderhouden
en bilaterale vormen van samenwerking aan te gaan, niet alleen ter ondersteuning
van gezamenlijk beleid maar ook teneinde ons land intemationaal op de kaart
te zetten bv. ter ondersteuning van onze exportinspanning. Economische belangenbehartiging
is immers een terrein waarop de EU-landen, binnen het raamwerk van de gezamenlijke
handelspolitiek, in feite vaak elkaars concurrenten zijn. II. HET BUITENLANDS BELEID – ORGANISATORISCHE KWESTIES II.1. Uitgangspunten 128, 146 en 150Op welke wijze, anders dan het overhevelen van uitvoeringsbevoegdheden
naar ambassades, wordt vorm gegeven aan het concentreren van het departement
op de kernbeleidstaken? Welke taken worden door de regering als zodanig aangemerkt?
(blz. 33–34).Welke thema-directies worden voorzien?Hoe verhouden die zich tot de regio-directies en hoe ligt de politieke
verantwoordelijkheid? (blz. 37).Welke themadirecties komen er precies? (blz. 38).Op dit moment wordt gewerkt aan de organisatorische uitwerking van de
herijking. De kernbeleidstaken zullen in themadirecties worden ondergebracht.
Veelal zal dit een continuering zijn van bestaande themadirecties.Zoals in de herijkingsnota uiteengezet volgt de indeling van de kerntaken
op hoofdlijnen die driedeling zoals die ook nu op het ministerie bestaat namelijk,
Europese Samenwerking, Politieke Zaken en Intemationale Samenwerking. 129Waardoor is organisatorische scheefgroei ten gunste van Ontwikkelingssamenwerking
ontstaan? In hoeverre is het gevoel van eenheid scheefgegroeid? (blz. 34).Met een «zekere organisatorische scheefgroei» (pagina 36)
wordt het verschil in mogelijkheden bedoeld, in termen van menskracht en budget
dat op dit moment als gevolg van de budgetsystematiek bestaat tussen de sector
die zich bezighoudt met ontwikkelingssamenwerking en de overige sectoren van
het ministerie. De als resultaat van de herijking gewijzigde organisatorische
en budgettaire opzet zal bijdragen aan het terugdringen van dit verschil en
het gevoel van eenheid in het departement bevorderen. 130Op welke wijze denkt de regering de onevenwichtigheid weg te nemen
die voortvloeit uit de budgettaire systematiek van het OS-plafond, als de
ODA-uitgaven een bijzondere positie blijven innemen? (blz. 34).De tot nu toe gehanteerde methodiek, waarbij ontwikkelingssamenwerking
is genormeerd aan 1,5% van het NNI en de overige onderdelen van het buitenlands
beleid volgens de regels van het begrotingsbeleid zijn opgesteld, doet in
de ogen van de Regering geen recht aan het belang dat wordt gehecht aan een
consistent buitenlands beleid, waarvan ontwikkelingssamenwerking integraal
deel uitmaakt. Alle onderdelen van het buitenlands beleid dienen in hun onderlinge
samenhang te worden beoordeeld en voorbereid. Dit dient natuurlijk plaats
te vinden met inachtneming van de internationale afspraken op het terrein
van defensie en ontwikkelingssamenwerking. Gelet hierop zijn door de Regering
alle uitgaven die gedaan worden in het kader van de Nederlandse présence
in het buitenland, ondergebracht in een homogene groep internationale samenwerking. 131Over welke beleidsterreinen en taken behoudt de minister van Buitenlandse
Zaken eigenstandige zeggenschap? (blz. 34). De minister van Buitenlandse Zaken (is en) blijft de eerstverantwoordelijke
voor het geheel van de buitenlandse betrekkingen van het Koninkrijk.Naast zijn beleidsbepalende rol voor de buitenlandse politiek (veiligheidsvraagstukken,
Europese vraagstukken, de kwaliteit van de bilaterale relaties) ligt er een
kerntaak voor de minister van Buitenlandse Zaken in zijn coördinerende
rol. Hij ziet toe op de samenhang en volledigheid van het buitenlands beleid. II.2 De politieke afstemming van het buitenlands beleid
in brede zin 132 en 163Hoe vindt precies de coördinatie van het buitenlands beleid
plaats tussen de vakministeries, zoals VROM. Justitie, EZ, Defensie en Buitenlandse
Zaken? (blz. 36).Voor welke multilaterale organisaties is er wel een coördinatiestructuur
en voor welke niet? Welke departementen participeren in deze structuren? (blz.
42).Ten aanzien van de Verenigde Naties is de Coördinatiecommissie voor
de Verenigde Naties en de Gespecialiseerde Organisaties («CCVNGO»)
het coördinerend orgaan. Hierin nemen de volgende departementen deel
BZ (voorzitter), EZ, Financiën, V&W, LNV, AZ, OCW, Defensie, BiZa,
VWS, VROM en SOZAWe.Ten aanzien van de Europese Unie is de COCOHan (Coördinatie Commissie
op Hoog Ambtelijk Niveau) c.q. de Coördinatie Commissie voor Europese
Integratie- en Associatieproblemen (COCO) het coördinerend orgaan als
voorportaal naar de REZ/Ministerraad. De COCO, die bijna elke week bijeenkomt,
staat onder leiding van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Vice-voorzitter
is de minister van Economische Zaken. Alle departementen zijn in deze commissie
vertegenwoordigd.Ten behoeve van het wekelijks overleg van de Permanente Vertegenwoordigers
te Brussel, vindt wekelijks instructieoverleg in Den Haag plaats onder leiding
van Buitenlandse Zaken. Alle departementen zijn in dit instructieoverleg vertegenwoordigd.Ten aanzien van de OESO zij opgemerkt dat de jaarlijkse ministeriële
Raad interdepartementaal wordt voorbereid onder leiding van het ministerie
van Buitenlandse Zaken. Alle departementen worden voor dit voorbereidend overleg
uitgenodigd. Andere – ambtelijke – OESO bijeenkomsten worden afhankelijk
van het onderwerp ambtelijk voorbereid door het eerst betrokken ministerie.
Departementen worden op ad-hoc basis voor interdepartementaal overleg uitgenodigd.Ten aanzien van WTO, UNCTAD, ECE worden ambtelijke en ministeriële
bijeenkomsten interdepartementaal gecoördineerd via de interdepartementale
raad voor de handelspolitiek (IRHP) o.l.v. Economische Zaken.Ten behoeve van de werkzaamheden in de Raad van Europa vindt maandelijks
ambtelijk overleg plaats onder leiding van het ministerie van Buitenlandse
Zaken. Vrijwel alle departementen nemen aan dat overleg deel. Ook wordt het
twee maal per jaar plaatsvindende overleg van de ministers van Buitenlandse
Zaken ambtelijk voorbereid.Ten aanzien van de NAVO, de WEU en de OVSE worden ambtelijk en ministeriële
bijeenkomsten waar nodig interdepartementaal gecoördineerd. Dit geschiedt in beginsel onder leiding van het ministerie van Buitenlandse
Zaken en, waar nodig, onder leiding van een ander departement, veelal het
ministerie van Defensie.Voorts vinden nog alle mogelijke vormen van interdepartementale coördinatie
plaats, danwel op ad hoc basis (vooral tussen BuZa en andere departementen)
danwel op meer reguliere basis. Een voorbeeld van dit laatste is het regelmatig
terugkerend overleg op Financiën over internationale monetaire zaken
(bv. EMU, Interim Committee van IMF) en belangrijke internationale financiële
aangelegenheden.Ten slotte blijve niet onvermeld dat regelmatig overleg wordt gevoerd
tussen Defensie en Buitenlandse Zaken over vredesoperaties en de Nederlandse
betrokkenheid daarbij alsmede over veiligheidsaangelegenheden. 133Welk deel van de taken van EZ wordt overgebracht naar Buitenlandse
Zaken? (blz. 36).Er gaan geen taken over. Wel zullen de taken wat betreft het opstellen
van integrale landen- en regio-beleidsplannen een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
worden. Dit wordt op dit moment meer in detail uitgewerkt. 134Welk ministerie, respectievelijk welke bewindspersoon zal in het
vervolg het handelsbeleid in de EU, respectievelijk binnen de WTO behandelen?
(blz. 36).Het Ministerie van EZ is verantwoordelijk voor het handelsbeleid in de
Europese Unie en de WTO. 135Is de minister van Buitenlandse Zaken ook de eerstverantwoordelijke
voor het beleid ten aanzien van buitenlandse handel en het internationale
landbouwbeleid? (blz. 36).De eerstverantwoordelijke ministers op deze terreinen zijn respectievelijk
de ministers van EZ en LNV. Dit laat onverlet de coördinerende verantwoordelijkheden
van de minister van BuZa voor het buitenlands beleid. 136, 137 en 138Wat worden, binnen de coördinerende rol als eerstverantwoordelijke
voor het buitenlandsbeleid, de bevoegdheden van de minister van Buitenlandse
Zaken ten opzichte van de verantwoordelijkheden van andere op buitenlands
terrein opererende bewindspersonen? (blz. 36).Welke bevoegdheden staan de minister van Buitenlandse Zaken ter beschikking
om zijn coördinerende functie op het gehele terrein van het buitenlands
beleid te kunnen uitoefenen?Hoe verhoudt zich deze coördinerende rol ten opzichte van de
taaktoedeling tussen de Minister-President en de Minister bij de REIA? Hoe
ziet het ambtelijk voorportaal voor de REIA eruit? Hoe wordt de agenda van
de REIA vastgesteld? (blz. 36).Welke coördinerende bevoegdheden heeft de minister-president
in de Raad voor Europese en Internationale Aangelegenheden? (blz. 37).Op dit moment zijn duidelijke procedure afspraken in voorbereiding over
de coördinatie van de begrotingsvoorbereiding en uitvoering van de uitgaven in de homogene groep. Wat betreft de bevoegdheden van de
minister van Buitenlandse Zaken als coördinerend bewindsman zij verwezen
naar de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 29-6-1985 (17 353)
waarin besproken wordt over welke instrumenten een coördinerend minister
kan beschikken.Wat betreft de Europese aangelegenheden blijft de Coördinatie Commissie
het ambtelijk voorportaal.De agendering van de REIA zal zo plaatsvinden dat er een logische groepering
ontstaat van agenda-onderwerpen. Dit is vooral van belang voor de snelle afwikkeling
van Europese zaken conform de bestaande REZ-praktijk.De taak van de coördinerende minister van een onderraad bestaat uit
het toezien op een deugdelijke (ambtelijke) voorbereiding van de te behandelen
onderwerpen.De Raad voor Europese en Internationale Aangelegenheden is een onderraad
van de ministerraad, zoals beschreven in par. 4 van het reglement van orde
voor de ministerraad. Daarin is vastgesteld dat de minister-president voorzitter
is van de onderraden en dat uit de vaste leden van de ministerraad een coördinerend
minister wordt aangewezen.In het geval van de Raad voor Europese en Internationale Aangelegenheden
is dat de minister van Buitenlandse Zaken.Wat betreft de bevoegdheden van de minister van Buitenlandse Zaken als
coördinerend bewindsman zij verwezen naar de brief van de minister van
Buitenlandse Zaken d.d. 29-6-1985 (17 353) waarin uiteengezet wordt welke
instrumenten een coördinerend bewindsman ten dienste staan.Wat betreft de agendering van de Raad voor Europese en Internationale
Aangelegenheden zal het gaan om de voorbereiding van de Nederlandse standpuntbepaling
op de Algemene- en Europese Raden en ten aanzien van belangrijke politieke
keuzes in het Europese dossier:– de voorbereiding van de vaststelling van het landen- en regiobeleid;– de voorbereiding van de besluitvorming over de verdeling van de
financiële middelen in de homogene groep;– kwesties van buitenlands beleid die voor de politieke besluitvorming
de betrokkenheid van meerdere ministers vraagt.De agendering van de REIA zal zo plaatsvinden dat er een logische groepering
ontstaat van agenda-onderwerpen. Dit is vooral van belang voor de snelle afwikkeling
van Europese zaken conform de bestaande REZ-praktijk.Wat betreft de ambtelijke voorbereiding zal de COCO de huidige rol blijven
vervullen voor de REIA. 139Welke taken hebben de minister-president resp. de minister van Buitenlandse
Zaken op bij het buitenlands beleid? Wat wordt bedoeld met de «groeiende
rol» die is weggelegd voor de premier in de presentatie van het buitenlands
beleid? (blz. 37).In het kader van de Europese Raad plegen vele verschillende aspecten van
het regeringsbeleid aan de orde te komen. Het ligt dan ook voor de hand dat
in de presentatie van het beleid voor de Minister-President een groeiende
rol is weggelegd. Dit doet echter – en daarover bestaat volledige overeenstemming
tussen beide ministers – niets af aan de primaire verantwoordelijkheid
van de minister van Buitenlandse Zaken voor het buitenlands beleid. 140Krijgt de minister-president naast een groeiende rol bij de presentatie
meer bevoegdheden op het gebied van het buitenlandse beleid? Is daartoe zijn
departementale apparaat toereikend? (blz. 37).De bevoegdheden van de minister-president en de minister van Buitenlandse
Zaken ondergaan geen wijzigingen als gevolg van de voornemens uit de nota. 141Spelen andere ministers in de buitenlandhoek nog enige rol bij de
voorbereiding van de besluitvorming over de uitgavengroep voor internationaal
beleid? (blz. 37).De besluitvorming over de uitgavengroep vindt plaats in de Ministerraad,
voorafgegaan door een overleg in de Raad voor Europese en Intemationale Aangelegenheden.
In de voorbereiding van de besluitvorming kunnen andere ministers hun voorstellen
indienen. De minister van Buitenlandse Zaken coördineert de voorbereiding
van de REIA/Ministerraad. 142 en 246Hoe worden overschrijdingen van de onder de verantwoordelijkheid
van de ministers vallende uitgavencategorieën opgevangen?Ingeval compensatie noodzakelijk is, wordt deze dan alleen door de
«overschrijdende» minister geleverd of worden andere departementen
geacht een bijdrage te leveren?Op welke wijze wordt het totaaloverzicht in verband met de voorkóming
van overschrijdingen bewaakt? (blz. 37).De uitkomst van de verdeling in de homogene groep vertaalt zich naar
de relevante begrotingen. Wat gebeurt als er overschrijdingen bij deze begrotingen
plaatsvinden? Wie bewaakt het totaaloverzicht? Hoe moet er worden gecompenseerd?
Wat gebeurt er bij meevallers. Zijn deze, in afwijking van de regels van de
budgetdiscipline, beschikbaar voor beleidsintensiveringen? (blz. 49).Op dit moment bereiden de ministers van Financiën en Buitenlandse
Zaken een procedurevoorstel voor over de manier waarop de homogene groep wordt
gecoördineerd zowel wat betreft de voorbereiding als de uitvoering van
de begroting. 143Waarom zijn de Nederlandse Antillen en Aruba resp. KABNA niet nadrukkelijk
in de reorganisatie meegenomen? (blz. 37).In par. 1.2 van de Herijkingsnota is gewezen op het grote belang van de
Koninkrijksrelatie. De herijking heeft echter geen specifieke consequenties
voor de Koninkrijksrelatie met de Nederlandse Antillen en Aruba, noch voor
de organisatie van het Kabinet van de Nederlandse Antillen en Aruba (KABNA). 144Hoe kan het ministerie van EZ aanspreekpunt voor bedrijven etc. blijven,
als de beleidsvoorbereiding hoofdzakelijk plaatsvindt op het ministerie van
Buitenlandse Zaken? Wat zullen de «duidelijke aanspreekpunten»
op Buitenlandse Zaken zijn voor departementen, bedrijven etc.? (blz. 37).Het beleid op het terrein van de buitenlandse economische betrekkingen
en wat betreft de ondersteuning van het exporterende bedrijfsleven
blijft op Economische Zaken geschieden. De positie van het ministerie van
Economische Zaken als aanspreekpunt van het bedrijfsleven kan daarom ten volle
worden waargemaakt. II.3. De organisatie van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken 145 en 173«De coördinatie met en de inbreng van andere ministeries
moet in de organisatie van het ministerie van BZ een duidelijke plaats krijgen»a. welke constructie is precies voor de BEB gekozen, hoeveel ambtenaren
zijn daarbij betrokken, wie is politiek verantwoordelijk?b. welke taken blijven bij EZ?c. hoe is de coördinatie en inbreng van andere ministeries (bv.
Defensie, LNV, Financiën) in de organisatie van BZ geregeld? (blz. 37
en 39).Op welke wijze zal het concordaat tussen de ministeries van Buitenlandse
Zaken en Economische worden verbreed? (blz. 43).a. De kern is de samenvoeging van de verschillende regionale directies
en afdelingen van het Directoraat Generaal Internationale Samenwerking, Directoraat
Generaal Politieke Zaken en op Economische Zaken het Directoraat Generaal
Buitenlandse Economische Betrekkingen. Dit betekent dat de regionale bureau's
van het Directoraat Generaal Buitenlands Economische Betrekkingen worden opgenomen
in de nieuwe regiodirecties.De samenwerking tussen Buitenlandse Zaken en Economische Zaken wordt al
sinds 40 jaar geregeld in een werkafspraak – het concordaat –
tussen Buitenlandse Zaken en Economische Zaken. In het licht van de resultaten
van de herijking moet deze afspraak aan de nieuwe situatie aangepast worden;
een «verbreed» concordaat. Op dit moment werken EZ en BuZa dit
uit. Belangrijke elementen hieruit zijn dat beleidsambtenaren van Economische
Zaken en Buitenlandse Zaken over en weer deelnemen in de relevante staven
en dat ambtenaren van Economische Zaken in de nieuwe regiodirecties worden
gedetacheerd.b. Economische Zaken blijft de verantwoordelijkheid voor het thema buitenlands
economische betrekkingen houden. Het opgaan van de regionale bureau's van
de BEB in de nieuwe regiodirecties verandert daar niets aan.c. Wat betreft de samenwerking met de andere departementen kan voortgebouwd
worden op de goede samenwerkingsrelatie die tussen Buitenlandse Zaken en de
andere departementen bestaat. De nieuwe structuur zal duidelijker zijn waardoor
de andere departementen gemakkelijker de relevante contacten met Buitenlandse
Zaken kunnen identificeren. 146Zie 128.147Waarom ontbreekt, gezien de ambtelijke ontschotting, het ministerie
van VROM bij de ambtelijke herinrichting? (blz. 38).De ambtelijke herinrichting tussen departementen heeft betrekking op de
regionale bureaus. Het ministerie van VROM heeft geen landenbureaus in de
organisatie. 148Welke bewindspersoon is verantwoordelijk voor de landen- en regiobureaus?
(blz. 38).De geïntegreerde regio-directies maken onderdeel uit van het ministerie
van Buitenlandse Zaken en leggen voor hun activiteiten verantwoording af aan
de minister van Buitenlandse Zaken. De landenkennis in deze directies zal
ter beschikking staan van andere departementen. Ook de coördinerende
rol van de regiodirecties vereist een open goed functionerend contactennetwerk
met de andere departementen. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft
uiteraard toegang tot deze directies. 149Waarom is het onderwerp «mensenrechten» toegevoegd aan
de themadirectie conflictbeheersing? (blz. 38).De gedachtenvorming over de plaatsing van het thema mensenrechten is zich
na het verschijnen van de nota verder aan het ontwikkelen. Overwogen wordt
om het thema mensenrechten in een aparte directie onder te brengen. 150Zie 128.151Waar gaat het geld voor projecten in het buitenland naartoe: naar
de regiodirecties of naar de themadirecties? (blz. 38 en 40).De verdeling van de middelen tussen de verschillende landenbeleidsplannen
vindt op hoofdlijnen plaats in de voorbereiding van deze plannen, hetgeen
door de regiodirecties wordt gedaan in overleg met themadirecties. Als het
landenbeleid en het bijbehorende programma is vastgesteld wordt de uitwerking
en uitvoering door de themadirecties ter hand genomen. Bij de uitvoering krijgen
de posten een grotere en zelfstandige rol. 152, 153 en 155Hoe is de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling voor het complex
«conflict, humanitaire hulp en mensenrechten» tussen de betreffende
landenburo's/regiodirecties en de betreffende nieuwe themadirectie? (blz.
38).Onder verantwoordelijkheid van welke minister zal de themadirectie
«conflict, humanitaire hulp en mensenrechten» functioneren? Wie
stuurt deze directie aan? Wat zijn precies de bevoegdheden? Komt deze directie
in de plaats van bestaande directies zoals DAB bij Defensie en DAV bij Buitenlandse
Zaken? Als dat niet het geval is, hoe zal de themadirectie dan functioneren
ten opzichte van de genoemde bestaande directies? (blz. 38).Hoe is de zeggenschap geregeld over de uitgaven voor humanitaire
hulp en noodhulp, die wel behoren tot de homogene groep, maar niet tot ODA
gerekend kunnen worden? (blz. 38).De bedoeling is dat de themadirectie zich vooral bezig houdt met de operationele
«handling» van concrete gevallen op het terrein van crisisbeheersing
en humanitaire noodhulp. Dit type activiteit is in de huidige situatie onvoldoende
geregeld. De nieuwe directie voorziet in deze behoefte en overlapt niet met
de activiteiten van directies als DAV en DAB.De bedoelde directie zal vooral werken voor de minister van Buitenlandse
Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, maar zal in
die voorkomende gevallen dat inschakeling van Nederlandse militairen c.q.
militair materieel wordt overwogen ook de minister van Defensie ten dienste
staan.De beslissing over de toekenning van noodhulp ligt bij de minister van
Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking met dien
verstande dat in het geval van noodhulp aan OS-landen de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
het initiatief kan nemen. De verantwoordelijkheid voor de inzet van Nederlandse
militairen berust bij de Minister van Defensie. 154Kan de regering de verhouding tussen regio-directies en themadirecties
specificeren? Zouden de thema's «conflict, humanistische hulp en mensenrechten»
niet efficiënter kunnen worden behandeld op projectbasis? (blz. 38).De verhouding tussen de regiodirecties en de themadirecties wordt bepaald
door hun respectieve werkterreinen, zoals dat nu ook al het geval is. Nieuw
is dat de organisatie van het buitenlandbeleid wordt gestructureerd rond de
geïntegreerde regiodirecties waarin alle themadirecties hun inhoudelijke
bijdragen inbrengen.De nieuwe regiodirecties spelen een centrale rol bij de opstelling van
het landen- en regiobeleid, waarin de verschillende thema's hun plaats krijgen.Na de vaststelling van het landenbeleid weten de themadirecties wat van
hen in het kader van dat beleid verwacht wordt.Naast de werkzaamheden in het kader van het landenbeleid zullen er allerlei
activiteiten en gebeurtenissen zijn die om een reactie van Nederlandse kant
vragen. Dit kan gesignaleerd worden door zowel de themadirecties als de regiodirecties.
Het uiteindelijke besluit over de te nemen akties zal in overleg tussen thema
en regio tot stand komen. Of de themadirectie danwel de regiodirectie het
voortouw neemt zal afhangen of de aanleiding tot aktie qua aard meer thuishoort
bij regio of thema.Deze praktijk bestaat overigens nu ook al. Het voordeel is echter dat
nu een betere integrale afweging wordt mogelijk gemaakt omdat in de regionale
directies bekend is wat er nog meer speelt in het betreffende geheel, wat
van belang kan zijn voor de besluitvorming. In de huidige situatie is deze
kennis versnipperd.De politieke verantwoordelijkheid van de betrokken ministers voor de respectievelijke
beleidsonderwerpen verandert niet. De minister van Buitenlandse Zaken is politiek
eindverantwoordelijk voor het functioneren van het ministerie van Buitenlandse
Zaken.Wat betreft het tweede deel van de vraag geldt dat inderdaad de activiteiten
van deze eenheid een projectmatig karakter hebben. Het is echter van belang
dat er een eenheid op het ministerie aanwezig is die in crisisgevallen weet
te handelen op basis van ervaring. Wat betreft de behandeling van het thema
mensenrechten zij verwezen naar vraag 149. 155Zie 152.156 en 159Welke directies stellen de geïntegreerde regio- en landenbeleidsplannen
op? (blz. 40).Bij welke minister(s) ligt de verantwoordelijkheid voor de geïntegreerde
regio- en landenbeleidsplannen? (blz. 40). De geïntegreerde regio- en landenbeleidsplannen worden onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Buitenlandse Zaken opgesteld.Bij de opstelling worden de andere ministers betrokken (en gevraagd hun
inbreng te leveren). De plannen worden via de Raad voor Europese en Internationale
Aangelegenheden in de ministerraad vastgesteld. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft op grond van zijn coördinerende rol de taak om toe te zien
op een deugdelijke voorbereiding van de plannen. Hij zal tijdig mogelijke
tegenstrijdigheden tussen ministeries over opvattingen en beleidswensen ten
aanzien van het landenbeleid moeten signaleren en mogelijk richtingen voor
een oplossing aandragen.Nadat het landenbeleid is vastgesteld worden voor de respectieve onderdelen
daarvan de betreffende ministers verantwoordelijk. 157«De regio-directies beschikken over de financiële middelen
die in landen kunnen worden ingezet ter ondersteuning van de opbouw van bestuur
en samenleving in democratische richting en voor bijdragen aan de macro-economische
stabiliteit«.Waarom beperkt de budgetverantwoordelijkheid zich tot deze twee thema's?Kunnen regio-directies ook de budgetverantwoordelijkheid dragen voor
het totale geïntegreerde beleid per land? (blz. 40).Het geïntegreerde buitenlandbeleid is een (regio- en landenspecifieke)
mix van instrumenten die gericht zijn op de diverse thema's. Deze instrumentenmix
wordt op hoofdlijnen in de regio-directies ontworpen, uiteraard in nauw overleg
met de themadirecties. Het beleid ten aanzien van de thema's vergt een beleidsinhoudelijke
basis en expertise, en is derhalve gebundeld in de themadirecties, zowel op
Buitenlandse Zaken als op andere departementen. De budgetverantwoordelijkheid
ten aanzien van de thema's hoort op grond hiervan logischerwijs thuis bij
deze themadirecties. 158Waaruit bestaat de «monitoring op hoofdlijnen» door de
regiodirecties precies? (blz. 40).Nadat het regio- en landenbeleid is vastgesteld en in uitvoering is genomen
dienen de regiodirecties te overzien of de bedoelde activiteiten vorderen
in overeenstemming met de doelstellingen van het plan met het oog op de rapportages
aan de betrokken ministers. Bovendien zullen de regiodirecties bij het herzien
c.q. opstellen van het regio- en landenbeleid moeten kunnen overzien hoe de
uitvoering van het beleid zich heeft verhouden tot de voorgenomen uitgangspunten. 159zie 156.160Valt Oceanië onder de regio Oost-Azië? (blz. 41).Ja. 161Wanneer zal de uiteindelijke indeling in directies/afdelingen worden
vastgesteld? (blz. 41).Het ligt in de bedoeling om de reorganisatie zo te plannen dat de voorbereiding
en het bekleden van het Nederlandse EU-voorzitterschap hiervan nauwelijks
hinder ondervinden. 162Welke zijn de functies van de functionaris verantwoordelijk voor
de regiodirecties, naast die van de directeur-generaal Politieke Zaken? Welke
thema's zullen worden behandeld door de laatstgenoemde? Is deze functionaris
voor de regiodirecties verantwoording schuldig aan beide ministers? (blz.
41).De nieuwe functionaris is verantwoordelijk voor de werkzaamheden van de
regiodirecties. Hij/zij zal vooral zorgdragen voor de goede samenwerking tussen
de regiodirecties en de themadirecties en hij/zij zal er voor zorgen dat het
samenspel van Buitenlandse Zaken met de andere departementen wat betreft de
werkzaamheden voor de regiodirecties goed verloopt. Hij/zij is verantwoording
schuldig aan de betrokken ministers. 163Zie 132.164, 166 en 168Welke verantwoordelijkheid hebben de minister van Economische Zaken
(resp. de staatssecretaris van Economische Zaken) en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
ten aanzien van de landenbureaus en regiodirecties? (blz. 42).Krijgt het ministerie van Economische Zaken de verantwoordelijkheid
voor het buitenlandse economische beleid of kan dit ministerie slechts invloed
uitoefenen op de regiodirecties? (blz. 43).Wie is verantwoordelijk voor het buitenlands economisch beleid op
de regio-directies? (blz. 43).De minister van Economische Zaken is primair verantwoordelijk voor het
buitenlands economisch beleid. Het ministerie van Economische Zaken brengt
via de betrokkenheid bij het opstellen van de regiobeleidsplannen zijn expertise
in.De regionale directies zullen regionaal nader onderverdeeld worden in
landenafdelingen. De ambtenaren die op een landenbureau 164belast zijn met
economische onderwerpen zullen hierover regelmatig overleggen met Economische
Zaken en andere departementen. 165 en 172Op welke termijn moet de zo geheten pool van internationale beleidsambtenaren
functioneren? (blz. 43).Hoe zal een roulatie van personeel werkzaam op internationale afdelingen
van de diverse Ministeries bewerkstelligd worden?Hoeveel ambtenaren zullen in deze pool worden ondergebracht? Gaat
het hier vooral om relatief lagere rangen (anders dan van de Algemene Bestuurdienst)?
(blz. 43).Zoals in de Nota gesteld zullen de betrokken ministers nader uitwerken
hoe vorm gegeven kan worden aan de opzet van een pool van intematio nale beleidsambtenaren.
Momenteel is hiervoor geen vast tijdschema aan te geven. 166Zie 164.167Hoe zal een intensievere personele uitwisseling tussen Economische
Zaken en Buitenlandse Zaken plaatsvinden? (blz. 43). Hoe een meer intensieve personele uitwisseling tussen Economische Zaken
en Buitenlandse Zaken zal plaatsvinden wordt door de personeelsdiensten van
de betrokken ministeries nader uitgewerkt als onderdeel van het nieuwe concordaat
(vraag 145). (zie deel 11 paragraaf 3.4 pagina 45). Daarbij zal rekening worden
gehouden met de ontwikkelingen in het kader van de Algemene Bestuursdienst. 168Zie 164.169Zie 29.170Zal de geïntegreerde Buitenlanddienst volledig meedoen met de
interdepartementale personeelsroulatie? (blz. 43).De geïntegreerde buitenlanddienst zal, waar het de functies in Den
Haag betreft, volledig meedoen met de interdepartementale personeelsroulatie. 171 en 174Welke bevoegdheden en verantwoordelijkheden krijgt de EZ-liaison
in de topstructuur van de regiodirecties? (blz. 43).Hoeveel ambtenaren van Economische Zaken zullen in totaal bij Buitenlandse
Zaken worden gedetacheerd?Aan wie zijn deze ambtenaren verantwoording verschuldigd?Waar wordt precies aangedacht bij de «liaison» tussen
Economische Zaken en Buitenlandse Zaken in topstructuur van de regiodirecties?
(blz. 43).Op dit moment is nog niet precies bekend hoeveel ambtenaren van Economische
Zaken op Buitenlandse Zaken gedetacheerd zullen worden.De gedetacheerde ambtenaren worden geplaatst in de organisatie van Buitenlandse
Zaken en zijn daarmee voor hun functioneren verantwoording schuldig aan hun
directe chef op BZ. Het is belangrijk dat in de topstructuur van de regiodirecties
een functionaris wordt aangewezen die een vast contactpunt is voor het ministerie
van Economische Zaken. 172Zie 165.173Zie 145.174Zie 171.175Welke rol is in deze OS-uitvoeringsopzet nog weggelegd voor het particulier
initiatief (NGO's/MFO's)? (blz. 43 en 44).De geschetste samenstelling van de OS-pijler van het buitenlandbeleid
betreft de thematische oriëntatie die voor ontwikkelingssamenwerking
wordt gekozen. De rol van het particulier initiatief hierbij is onververminderd
groot. De waarde die aan dit uitvoeringskanaal van het aldus thematisch vormgegeven
beleid wordt gehecht, wordt onder andere geïllustreerd door de verhoging
van het aandeel van de mede- financieringsorganisaties in het totaal van de
beschikbare ODA-middelen, die in de begroting voor 1996 is aangekondigd (zie
TK 1995–1996, 24 400, Hfst V, nr. 2, paragraaf 4.1.1., pag. 368). 176Vermindert de kwaliteit van de hulpverlening bij projecthulp? Zo
ja, welke argumenten kunnen hiervoor worden aangevoerd? (blz. 44).Neen. 177, 180, 181, 183 en 238Wat verstaat het kabinet onder «economische ondersteuningsposten»?
Hoeveel komen er en waar zullen ze worden gevestigd? (blz. 44).Op welke posten worden economische afdelingen versterkt?Op welke manier denkt het kabinet over voldoende gekwalificeerd personeel
te kunnen beschikken om de economische afdelingen van posten te versterken?
(blz. 44).Kan het kabinet de inventarisatie van gegevens over de opleiding
en achtergrond van de ambtenaren van de diplomatieke dienst, die gemaakt is
op het ministerie van Economische Zaken, ter beschikking stellen aan de Kamer?
(blz. 44).Zal de versterking van de economische afdelingen van de posten betekenen
dat op overige onderdelen van het postennetwerk wordt bezuinigd? Hoe functioneren
economische ondersteuningsposten precies? (blz. 44).Welke uitwerking zal worden gegeven aan de intensivering van «het
postennetwerk met name ten behoeve van de handelsbemiddeling»? (blz.
48).Het ligt in de bedoeling om de economische functie te versterken van ambassades
in economisch interessante regio's. Dit kan op verschillende manieren. Denkbaar
is om de ambassades zelf te versterken hetzij met uitgezonden medewerkers
hetzij met lokale medewerkers. In landen waar economische centra niet of niet
alleen samenvallen met het administratieve centrum waar de ambassade is gelocaliseerd
zal het postennetwerk in dat land «verdicht» moeten worden. Hierbij
kan het gaan om de opening van consulaten-generaal met een sterke economische
functie. Het is ook denkbaar om dependances van ambassades in de economische
centra in te richten waar voor lokale medwerkers worden geworven. Het model
waarvoor gekozen wordt hangt in de eerste plaats af van de «ontvankelijkheid»
van het land voor bepaalde modellen. Ook spelen kosten en doelmatigheidsoverwegingen
een rol. Onder het voorbehoud dat verschuivingen op basis van efficientie-overwegingen
in principe mogelijk blijven is het niet de bedoeling dat versterking van
de economische afdelingen van de posten ten koste zal gaan van andere onderdelen
van het postennetwerk. Het ministerie van Buitenlandse Zaken en Economische
Zaken zullen dit nader uitwerken. Met het huidige wervings-, selectie- en
opleidingsbeleid, waarin EZ nu reeds een belangrijke rol speelt (concordaat),
kan kwantitatief en kwalitatief worden voorzien in de personeelsbehoefte.
De genoemde inventarisatie van EZ is niet bekend. 178Welke taken op het gebied van beleidsformulering zullen aan de ambassades
worden overgedragen? (blz. 44).De formulering van het beleid gebeurt in de eerste plaats door middel
van een meerjarig regio-/landenbeleidsplan. Voorts wordt het beleid voor elke
sector en voor elk thema nader uitgewerkt in, door het verantwoordelijke departement
op te stellen, sector- en themabeleidsplannen. De posten leveren input voor
de beleidsvorming. 179Welke consequenties zullen de grotere delegatie aan de posten, de
vereisten voor financiële controle & beheer en voor continuïteit
in beleid en uitvoering hebben voor de roulatiesnelheid van het
personeel op de posten? (blz. 44).Er bestaat geen causaal verband tussen grotere delegatie v.w.b. verschillende
werkzaamheden aan de posten en de roulatiesnelheid van het personeel. Hierbij
zij aangetekend dat de tendens – ook uit kostenoverwegingen –
eerder een verlenging dan een verkorting van de plaatsingduur te zien geeft. 180Zie 177.181Zie 177.182In hoeverre is het mogelijk om ambassades zelfstandiger dan tot nu
toe te laten opereren? Is het niet zo dat het ontvangende land veel meer waarde
hecht aan optreden van ambassades expliciet namens de minister dan wanneer
zelfstandig beleid wordt gemaakt? (blz. 44 )Hoewel de beleidsparameters evenals op dit moment in Den Haag zullen worden
vastgesteld, ligt het uit het oogpunt van efficiëntie en kostenbeheersing
in de rede ambassades zelfstandiger te laten functioneren dan tot op heden,
met name op het terrein van Ontwikkelingssamenwerking.Deze grotere zelfstandigheid laat uiteraard onverlet dat ambassades altijd
namens de Minister optreden. 183Zie 177.184Zal de verdere inhoudelijke verzelfstandiging van de posten alleen
de OS sectoren betreffen? Welke gevolgen heeft een en ander voor de bezetting
ten departement? (blz. 44)De verdere inhoudelijke verzelfstandiging van de posten betreft niet alleen
de OS-sectoren. Ook het beheeraspect zal daarvan deel uitmaken.Voor wat betreft verzelfstandiging van politieke werkzaamheden blijft
gelden dat hiervoor nauwe aansturing vanuit Den Haag noodzakelijk is.De formatieve gevolgen van een en ander zullen nader worden bezien. 185Voor het specifieke veldwerk, met name in landen waar Nederland ontwikkelingsrelaties
onderhoud, krijgen de ambassades meer verantwoordelijkheid. Dat vereist een
gedegen basiskennis. Wordt de opleiding voor nieuwe ambtenaren daarvoor aangepast?
Hoe verhoudt zich de grotere zelfstandigheid van de ambassades ten opzichte
van de rol van de NGO's? (blz. 44).Zowel bij de werving als in de opleiding van personeel voor de buitenlandse
dienst wordt specifiek aandacht besteed aan de ontwikkeling van gedegen basiskennis,
die noodzakelijk is voor het functioneren, zowel op de posten als ten departemente.
Daarnaast wordt op het gebied van de thematische expertise op de posten door
de inzet van sectorspecialisten de aanwezigheid van de noodzakelijke kennis
gewaarborgd. Ten aanzien van de financiële en administratieve functies
is gedurende de afgelopen jaren een belangrijke inspanning gepleegd, zowel
op het gebied van opleiding als op het gebied van de personele
versterking van de bezetting op de posten.Zoals ook wordt aangegeven in antwoord op vraag 175 wordt aan niet-gouvernementele
kanalen in de uitvoering van de ontwikkelingssamenwerking onverminderd groot
belang gehecht. Het streven is erop gericht alle kanalen, zowel gouvernementele
als niet-gouvernementele, optimaal te benutten. III. DE FINANCIERING VAN HET BUITENLANDS BELEID III.1. Regeerakkoord en verdere besluitvorming 186 en 188Hoe worden de middelen uit Cluster VI verdeeld over de verschillende
hoofdstukken van de begroting in 1995, 1996, 1997 en 1998? (blz. 45).In plaats van de gevraagde 250 miljoen heeft Defensie een bedrag
van 200 miljoen structureel toegewezen gekregen om de financiële problematiek
van de Novemberbrief op te vangen. Hoe wordt dit bedrag gefinancierd? Komt
dit volledig uit de 400 miljoen structureel die in het regeerakkoord beschikbaar
werd gesteld in 1998 voor Cluster VI? Zo nee, waaruit dan wel? (blz. 45).Bij het Regeerakkoord heeft de Regering middelen vrijgemaakt voor Internationale
Samenwerking (de zogenaamde cluster Vl gelden). Bij de totstandkoming van
de Herijkingsnota is afgesproken dat vanaf de begrotingsvoorbereiding 1997
de totale netto ODA-inspanning wordt begroot op 0,8% BNP.In de huidige meerjarenramingen neemt de homogene groep Ontwikkelingssamenwerking
evenredig toe met de groei van het NNI (en BNP).Aangezien de non-ODA uitgaven binnen de homogene groep Ontwikkelingssamenwerking
in de meerjarenramingen nominaal zijn geraamd bestaat in meerjarig kader budgettaire
ruimte. Uit deze budgettaire ruimte en de gelden voor Internationale Samenwerking
(de zogenaamde cluster Vl gelden) wordt vanaf 1997 200 mln aangewend
voor de Defensieproblematiek.In 1995 en 1996 is ten laste van de Cluster Vl gelden een jaarlijks bedrag
van 103 mln voor vredesoperaties (begroting Defensie) gebracht.Van het resterende bedrag 1996 van de Cluster Vl gelden is 43 mln toegekend
aan de begrotingen van BuZa en EZ.De verdeling van deze middelen over de verschillende hoofdstukken maakt
onderdeel uit van de begrotingsvoorbereiding 1997 en latere jaren. 187Kan nader worden geadstrueerd waarom de oude norm van 1,5% van het
NNI voor Ontwikkelingssamenwerking sterk aan betekenis heeft ingeboet? (blz.
45).Bij het vaststellen van de 1,5%-norm in 1973 werd welbewust gekozen voor
een opzet waarin ruimte was voor een breed scala aan uitgavencategorieën.
Naast ODA-uitgaven werd ruimte gecreëerd voor non-ODA uitgaven die als
essentieel onderdeel van een veelomvattende ontwikkelingsstrategie noodzakelijk
werden geacht. Voor het ODA-deel werd geen vaste, afzonderlijke omvangsnorm
vastgesteld. Om het risico van verdringing van de ODA-uitgaven te vermijden
werd wel besloten dat de non-ODA uitgaven zo laag mogelijk zouden blijven
en dat van de 1,5%-NNI in elk geval 1%-NNI ODA zou bedragen.
Vergroting van dat aandeel zou worden nagestreefd.In de loop van de jaren zeventig en tachtig is het non-ODA deel in het
plafond voor ontwikkelingssamenwerking echter gestaag toegenomen.Enerzijds werd dit veroorzaakt door de toenemende rentesubsidies uit hoofde
van het gebruik van kapitaalmarktmiddelen, maar anderzijds werd eveneens een
groeiend aantal minder ontwikkelingsrelevante uitgaven onder het plafond gebracht.
In 1976 bedroeg het non-ODA deel van de begroting circa 8,5%. In 1980 was
dit aandeel reeds opgelopen tot ruim 12% en in 1989 bedroeg het bijna 17%.
De doelstelling om minstens 1%-NNI aan ODA te besteden kwam daarmee langzaam
maar zeker onder druk te staan.Aan deze ontwikkeling kwam ook na 1989 geen einde. Bovendien werd een
toenemend aantal correcties doorgevoerd op het totaal beschikbare plafond,
waardoor dit plafond niet langer overeenkwam met 1,5% van het NNI. Per saldo
resulteerde aan het einde van de vorige kabinetsperiode een zeer gecompliceerde
berekeningswijze voor de omvang van de jaarlijks voor ontwikkelingssamenwerking
beschikbare middelen. De transparantie van de 1,5%-norm was daarmee achter
de horizon verdwenen en heeft aanleiding gegeven tot de formulering van een
nieuwe norm, die overigens ook beter dan de 1,5%-NNI norm aansluit bij internationaal
overeengekomen definities. 188Zie 186.189Hoe kan het tijdelijke dollar-voordeel van de Apache-aanschaf hebben
betekend dat het structurele tekort van f 250 miljoen vanaf 1997 wordt verminderd
tot f 200 miljoen? (blz. 45)Na de Novemberbrief resteerde een problematiek van f 250 miljoen
structureel vanaf 1997. Als gevolg van de aanwending van het koersvoordeel
Apache en een vrijval in de ziektekostenverzekering (vanaf 2000) kon dit bedrag
tot ongeveer f 200 miljoen worden teruggebracht.Daarbij zij aangetekend dat het dollarvoordeel ad f 178 miljoen uitgesmeerd
is over negen jaar (1997 t/m 2005), hetgeen een financieel faseringsprobleem
ten opzichte van de natuurlijke vrijval van het koersvoordeel tot gevolg heeft.De bij Voorjaarsnota 1995 geaccordeerde intertemporele compensaties zijn
aangewend om dit faseringsprobleem op te lossen. 190Geen antwoord want foutieve nummering.III.2. Een homogene groep voor uitgaven buitenlands beleid
in brede zin 191 en 192Hoe is de coördinatie in het jaarlijkse proces van begrotingsvoorbereiding
ingebed? (blz. 46)Waarom is besloten tot het instellen van een homogene uitgavengroep?
Welke argumenten liggen aan deze beslissing ten grondslag? Moet niet worden
gevreesd voor coördinatieproblemen, bevoegdhedendiscussies, zoals in
het verleden bij de vroegere homogene uitgavengroep voor het Wetenschapsbeleid
is gebeurd? (blz. 45–46). Zoals op bladzijde 30 van de nota «Herijking van het buitenlands
beleid» (TK, 1994–1995, 24 337, nr. 2) is beschreven dient
ook de inzet van financiële middelen niet langer min of meer partieel
te worden benaderd.Met de instelling van een homogene groep beoogt de Regering een financieel
eenduidig en in onderlinge samenhang gepresenteerd buitenlands beleid te presenteren
en Nederlandse aanwezigheid in het buitenland daarop af te stemmen.Uit de ervaringen van de voormalige homogene groep voor het Wetenschapsbeleid
komt naar voren dat de besluitvorming over de verdeling van middelen op eenduidige
en inzichtelijke wijze moet plaatsvinden.Hiertoe zullen in de REIA, onder voorzitterschap van de minister-president,
speciale afspraken worden gemaakt omtrent de besluitvorming inzake de verdeling
van de middelen binnen de homogene groep internationale samenwerking. Daarnaast
is de minister van Buitenlandse Zaken belast met de functie van coördinerend
bewindspersoon voor de homogene groep internationale samenwerking.Voor wat betreft de coördinatie kan worden opgemerkt dat thans gewerkt
wordt aan spelregels die zoveel mogelijk aansluiten bij de bestaande procedures
omtrent de begrotingsvoorbereiding. 193In hoeverre houdt de Kamer, buiten de Algemene (financiele) beschouwingen
ruimte om invloed uit te oefenen op de afwegingen die binnen de homogene groep
gemaakt worden? (blz. 45 en 46).Net zoals de homogene groep Ontwikkelingssamenwerking (van 1,5% van het
Netto Nationaal Inkomen) onderworpen is en was aan het budgetrecht van het
parlement, zo zal ook de homogene groep Internationale Samenwerking onderworpen
zijn aan het budgetrecht van de Kamer, want de bedragen vallend onder de homogene
groep zijn opgenomen op de diverse departementale begrotingen die jaarlijks
worden goedgekeurd door het parlement. 194 en 200Geldt voor alle uitgaven die onder de homogene groep vallen dat zij
in gelijke mate prioriteit verdienen en gekoppeld behoren te zijn aan de ontwikkeling
van het welvaartspeil? (blz. 45, 46 en 47).Wat is het inhoudelijk argument om de omvang van de homogene groep
buitenlanduitgaven uit te drukken als percentage van het BNP? (blz. 47).Het totaal van het saldo van uitgaven en ontvangsten van de homogene groep
internationale samenwerking wordt qua omvang uitgedrukt in een percentage
van het BNP. De uitgaven van Ontwikkelingssamenwerking werden al uitgedrukt
in een percentage van het NNI. De netto ODA-prestatie werd, conform de bestaande
internationale afspraak, uitgedrukt in een percentage van het BNP. Koppeling
aan het BNP betekent dat een welvaartsontwikkeling in Nederland zich vertaalt
in een groei van de uitgaven ten behoeve van ontwikkelingslanden. Daarnaast
wordt via de instelling van een aan het BNP gekoppelde homogene groep Internationale
Samenwerking uitdrukking gegeven aan de gewenste betrokkenheid van Nederland
bij internationale ontwikkelingen in de brede zin van het woord. Tot slot,
wanneer wordt gekozen voor het «poolen» van de buitenlandgelden
om te bewerkstelligen dat de inzet van de financiële middelen voor Internationale
Samenwerking niet langer min of meer partieel wordt benaderd, ontstaat de
wens alle buitenlanduitgaven te indexeren. Als alleen de ODA-uitgaven geïndexeerd zouden worden, dan heeft dit
tot gevolg dat op den duur de ODA-uitgaven relatief in gewicht toenemen ten
opzichte van de andere buitenlanduitgaven en deze zullen verdringen. 195, 198, 199, 204, 212, 213 en 214Is het mogelijk een overzicht te geven waaruit blijkt welke specifieke
begrotingsposten de homogene groep van buitenlanduitgaven vormen, hoe groot
deze posten zijn en hoeveel procent van het BNP zij op dit moment beslaan?
(blz. 45, 46 en 47).Kan de regering op grond van de bedragen uit de begroting 1996 per
samenstellend onderdeel van de homogene groep aangeven om welke bedragen het
gaat? (dus per punt 1 t/m 11, incl. de verschillende onderdelen van punt 1)
(blz. 46).Welke uitgaven vallen onder de categorie «overige IS»,
c.q buiten de Homogene Groep internationale Samenwerking. (blz. 46).Kan een overzichtelijke tabel worden voorgelegd waarin is aangegeven
welke begrotingsartikelen en uitgavencategorieën, met bijbehorende bedragen
voor 1996, vallen onder de HGIS. (blz. 46/47).Kan daarbij ook aangegeven worden op welke wijze de beleidsintensivering
uit het regeerakkoord voor het Buitenlands Beleid (400 mln) is ingezet? (blz.
47).Welke begrotingsposten uit welke begrotingen (Hoofdstukken van de
Rijksbegroting) worden hierbij in beschouwing genomen? (blz. 47).Uit welke begrotingsjaar worden de cijfers hierbij gehanteerd? (blz.
47).Zie tabellen op blz. 70.Voor alle duidelijkheid wordt opgemerkt dat in de tabellen de huidige
meerjarencijfers van de betreffende uitgavenposten zijn weergegeven.Dit laat zien hoe de verdeling van de uitgaven binnen de homogene groep
eruit zou kunnen zien op basis van de uitgavencategorieën in de herijkingsnota.
Het is uiteraard niet uitgesloten dat deze opstelling bij de begrotingsvoorbereiding
vanaf 1997 wijziging zal ondergaan. 196, 205 en 206Onder de samenstelling van de homogene groep vallen de «Variabele
kosten voor vredesoperaties». Wat is precies de definitie van «variabele
kosten»? Vallen hieronder ook extra exploitatie en vervangingskosten
die zijn ontstaan als gevolg van deelname aan vredesoperaties? Wat wordt gezien
als vaste kosten voor vredesoperaties? Leidt een dergelijk kunstmatig onderscheid
niet tot inflexibiliteit? (blz. 46).Het bedrag van 103 miljoen voor vredesoperaties telt kennelijk volledig
mee binnen de homogene groep. Betekent dit dat uitgaven voor vredesoperaties,
die uit deze 103 miljoen worden gefinancierd, dus ook moeten voldoen aan de
definitie van variabele kosten voor vredesoperaties, of mogen hier ook bijvoorbeeld
investeringen ten behoeve van vredesoperaties worden gedaan? (blz. 46).Hoe zullen de investeringen ten behoeve van vredesoperaties uit de
homogene groep worden gefinancierd? Om welke bedragen gaat het hier? Heeft
Defensie daarvoor meerjarig middelen gereserveerd? (blz. 46).Slechts de additionele uitgaven (in de Herijkingsnota variabele kosten
genoemd) van vredesoperaties, d.w.z. de uitgaven die Defensie als gevolg van
deelname aan een vredesoperatie extra moet doen en die een directe relatie
met de desbetreffende vredesoperatie hebben, worden uit de homogene groep
gefinancierd.Additionele uitgaven als gevolg van Nederlandse deelname aan vredesoperaties
zijn voornamelijk personele en materiële exploitatie uitgaven. De additionele personele en exploitatie uitgaven betreffen met name de
toelagen en vergoedingen welke het gevolg zijn van de personele inzet t.b.v.
vredesoperaties. Bij additionele materiële exploitatie kan o.a. worden
gedacht aan het brandstofverbruik van voertuigen, het wit spuiten van het
materieel en het extra onderhoud van het materieel als gevolg van de inzet
voor vredesoperaties.In bepaalde gevallen is, rechtstreeks in verband met een vredesoperatie,
de aanschaf van extra materieel nodig. Voorbeelden zijn o.a. kogelwerende
vesten en scherfwerende matten. Dit zijn de zogenaamde «variabele kosten»,
die deel uitmaken van de post «Vredesoperaties» van de homogene
groep, die voornamelijk uit personele en materiële exploitatie uitgaven
bestaat.Zowel de additionele exploitatie uitgaven als de specifiek t.b.v. vredesoperaties
gedane investeringen (oftewel de variabele kosten), dienen deel uit te maken
van de post «Vredesoperaties» van de homogene groep. Ook op dit
moment wordt de begroting voor Vredes- operaties met deze uitgaven belast.
Hiervan maken de exploitatie uitgaven het merendeel uit. De hoogte van het
bedrag dat benodigd is voor specifieke investeringen is relatief laag en verschilt
per vredesoperatie.Naast de variabele kosten is in verband met vredesoperaties ook te spreken
van vaste kosten. Met vaste kosten worden de kosten bedoeld welke reeds binnen
de bedrijfsvoering van Defensie worden gemaakt en die geen directe relatie
met vredesoperaties hebben. Zo worden de salariskosten van de bij vredesoperatie
ingezette militairen ten laste van de reguliere defensiebegroting gebracht
en niet ten laste van de post Vredesoperaties. Het merendeel van de uitrusting
welke door Defensie wordt ingezet t.b.v. vredesoperaties (voertuigen, wapens,
verbindingsmiddelen, etc.) betreft daarbij Defensiematerieel dat binnen het
bestaande meerjarige investeringsprogramma van Defensie is aangeschaft. Defensie
financiert deze investeringen geheel binnen de eigen begroting. 197Wat wordt precies verstaan onder «integrale kosten van het
postennetwerk in het buitenland»? (blz. 46).Indien in de vraag wordt verwezen naar de term «integrale kosten»
bij het laatste punt onder 1) van paragraaf III 2.1 worden bedoeld de totale
kosten van het postennetwerk (d.w.z. personeel en materieel). 198Zie 195.199Zie 195.200Zie 194.201, 202 en 203Van het percentage van de homogene groep kan op grond van «internationale,
economische en budgettaire ontwikkelingen» worden afgeweken. Wordt hierbij
gedoeld op een afwijking bij het opstellen van de begroting of gedurende de
begrotingsuitvoering? (blz. 46).De 1,1 BNP% zal vanaf 1997 leidraad zijn voor de jaarlijkse begrotings-
opstelling. Betekent dit dat de totale homogene groep, dus ook het gedeelte
van 0,3% dat niet relevant is voor de al langer bestaande ODA-inspanning,
meegroeit met de groei van het BNP? (blz. 47). Hoe komt de regering aan het percentage 1,1% BNP? Welk basisjaar
is gekozen om het BNP-percentage te berekenen? Waarom worden de met de homogene
groep samenhangende ontvangsten gesaldeerd met de uitgaven? (blz. 47).De homogene groep internationale samenwerking wordt qua omvang uitgedrukt
in een percentage van het BNP. De uitgaven van Ontwikkelingssamenwerking werden,
al uitgedrukt in een percentage van het NNI.De netto ODA-prestatie werd, conform de bestaande internationale afspraak,
uitgedrukt in een percentage van het BNP. Koppeling van die ODA-uitgaven aan
het BNP betekent bovendien dat een welvaartsverhoging in Nederland zich vertaald
in een groei van de uitgaven ten behoeve van ontwikkelingslanden. De homogene
groep internationale samenwerking beloopt 1,1% van het BNP tegen marktprijzen
(basisjaar 1996). Daar de herijking van het buitenlands beleid budgettair
neutraal moest worden vormgegeven is het percentage van 1,1 de resultante
van een nieuwe herschikking van de thans beschikbare middelen voor buitenlands
beleid. Het merendeel van de ontvangsten heeft betrekking op terugbetalingen op
eerder verrichte uitgaven voor internationale samenwerking. Om de daadwerkelijke
uitgaven voor internationale samenwerking te bepalen zullen dan ook de ontvangsten
hiervan moeten worden afgetrokken. 204Zie 195.205Zie 196.206Zie 196.207 en 221Het totale budget voor Ontwikkelingssamenwerking behoort tot de homogene
groep. Wat zijn de garanties dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
zeggenschap heeft over de (ODA-) uitgaven die tot zijn competentie behoren?
(blz. 46 en 48).Wat wordt de bevoegdheid van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
ten aanzien van dat deel van het budget voor hulp dat via de landenbureaus
aan macro-economische hulp zal worden besteed? Beschikt hij/zij daarbij over
een veto-recht? (blz. 48).De zeggenschap van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over de
(ODA-)uitgaven die tot zijn competentie behoren blijft ongewijzigd.Hij/zij blijft dus ook verantwoordelijk voor de ODA-middelen welke door
de landenbureaus in de vorm van macrosteun zullen worden besteed. De landenbureaus
zullen de bestedingsvoorstellen op dit terrein aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
ter goedkeuring voorleggen. 208Is besluitvorming over de Midden- en Oost Europa-programma's te verwachten
bij de opstelling van de begroting 1997? (blz. 46).Ja 209Is de HGIS onderworpen aan het reëel uitgavenkader, eventuele
toekomstige bezuinigingen, terughoudend verplichtingen beleid, taakstellende
onderuitputting, enz. Hoe verhoudt dit zich tot de 1,1% BNP leidraad? (blz.
47).De koppeling aan het BNP zorgt ervoor dat – bij fluctuaties in de
economische groei – de omvang van de homogene groep meestijgt of -daalt.De mogelijkheid is open gehouden om, indien internationale, economische
of budgettaire ontwikkelingen hiertoe nopen, het percentage van 1,1% van het
BNP los te laten. Het spreekt voor zich dat dan ook de prioriteitstelling
van de onderdelen binnen de homogene groep moet worden heroverwogen.Dit kan zowel optreden tijdens het traject van de begrotingsvoorbereiding
als tijdens de begrotingsuitvoering. 210Maakt de 200 miljoen die is toegevoegd aan de defensiebegroting deel
uit van de homogene groep? (blz. 47).Van de cluster Vl gelden komt de 200 mln voor de oplossing van de Defensieproblematiek
niet ten goede aan de homogene groep internationale samenwerking. Daarentegen
maken de variabele kosten voor Vredesoperaties (inclusief de 103 mln) deel
uit van de homogene groep Internationale Samenwerking. 211Hoeveel is 1,1% BNP in de jaren 1996, 1997, 1998 en 1999?Wat is de omvang van de HGIS in deze jaren?Wat is de verklaring voor het verschil in deze twee reeksen?Komt cluster VI uit het regeerakkoord (beleidsintensiveringen, oplopend
tot 400 mln. in 1998) geheel ten goede van de HGIS?Hoe is de 200 mln. die vanaf 1997 wordt toegevoegd aan de begroting
voor Defensie in de HGIS verdisconteerd?Welke ontvangsten worden bedoeld in tabel 1 op pagina 51?Waarom worden die gesaldeerd met de uitgaven? (blz. 47).De omvang van de homogene groep internationale samenwerking is berekend
op basis van de meerjarenramingen in de begroting 1996 van de diverse uitgavencategorieën
en ontvangsten die onderdeel uitmaken van de HGIS. Vanaf de begrotingsvoorbereiding
1997 zal de omvang van de groep bepaald worden door de reële 1,1% van
het BNP tegen marktprijzen.Tot de homogene groep Internationale Samenwerking behoren de volgende
ontvangsten.1. Aflossingen en rentebetalingen op in het verleden verstrekte OS-begrotingsleningen.2. Ontvangsten met betrekking tot de vertegenwoordigingen in het buitenland.3. VN-vergoedingen voor de Nederlandse bijdrage aan VN-vredesoperaties.4. Restituties op de bijdragen aan internationale organisaties.5. Ontvangsten op het artikel Buitenlandse Economische Betrekkingen en
Exportbevordering.6. Aflossingen en rente op verstrekte leningen door het Kabinet Nederlandse-Antilliaans
en Arubaanse Zaken.Het merendeel van de ontvangsten heeft betrekking op terugbetalingen op
eerdere gedane uitgaven voor internationale samenwerking. Om de daadwerkelijke
uitgaven voor internationale samenwerking te bepalen zullen dan ook de ontvangsten
hiervan moeten worden afgetrokken. Berekeningen op basis van Miljoenennota 1996 (bedragen
x f 1 mln) Omschrijving19961997199819991,1% van BNP tegen marktprijzen7295751678068109Totaal uitgaven binnen homogene groep7477767679928296Ontvangsten homogene groep IS–180–167–162–162Omvang homogene groep netto7297750978308134212Zie 195.213Zie 195.214Zie 195.215Defensie zal zelf 178 miljoen bijdragen aan de toegekende 200 miljoen.
Dit bedrag komt echter uit een eenmalig dollarvoordeel dat pas op lange termijn
ter beschikking komt. Hoe kan een eenmalig bedrag aangewend worden voor structurele
doeleinden? Als dit eenmalige bedrag is verwerkt, hoe wordt dan in de daarop
volgende jaren het bedrag van 200 miljoen gefinancierd? Zal Defensie moeten
voorfinancieren, omdat deze 178 miljoen pas op de lange termijn ter beschikking
komt? (blz. 47).Na de Novemberbrief resteerde een problematiek van F. 250 miljoen structureel
vanaf 1997. Als gevolg van de aanwending van het koersvoordeel Apache en een
vrijval in de ziektekostenverzekering (vanaf 2000) kon dit bedrag tot ongeveer
F. 200 miljoen worden teruggebracht.Daarbij zij aangetekend dat het dollarvoordeel ad F. 178 miljoen uitgesmeerd
is over negen jaar (1997 t/m 2005), hetgeen een financieel faseringsprobleem
ten opzichte van de natuurlijke vrijval van het koersvoordeel tot gevolg heeft.De bij Voorjaarsnota 1995 geaccordeerde intertemporele compensaties zijn
aangewend om dit faseringsprobleem op te lossen. 216Wordt er gedaan aan functie- en taakomschrijvingen en controle op
de output van de functionarissen die op de ambassades werkzaam zullen zijn?
(blz. 47).Ja, dat is het geval. III.3 De behandeling van de ODA 217Zie 104.218, 223 en 227Welke gevolgen heeft de hier voorgestelde behandeling van de ODA
voor een flexibel begrotingsbeheer en bandbreedtesystematiek voor deze groep
van uitgaven? (blz. 48).Wat gebeurt er als na afloop van het begrotingsjaar de omvang van
de ODA-uitgaven de bandbreedte doorbreken? Vindt er dan compensatie plaats
in andere jaren? Wie draait daar voor op? (blz. 48).Kan de regering nader toelichten op welke wijze de omvang van de
ODA-uitgaven na afloop van een begrotingsjaar voor dat jaar worden vastgesteld?
(blz. 48).De tot nu toe van kracht zijnde bandbreedte-afspraken voor de homogene
groep Ontwikkelingssamenwerking zullen met ingang van 1 januari 1997 onverminderd
van kracht blijven voor de nieuwe homogene groep internationale samenwerking.
Dit betekent dat de homogene groep van 1,1% van het BNP als gevolg van onvoorziene
omstandigheden kan worden overschreden met maximaal 100 miljoen, waarop verrekening
plaatsvindt met de daarop volgende drie jaren. Eventuele onderschrijdingen
kunnen tot een bedrag van maximaal 300 miljoen worden verrekend.Deze eventuele over- danwel onderschrijdingen zullen worden verrekend
met, danwel toegevoegd aan de drie daarop volgende jaren volgens de sleutel
50%, 25% en 25%.Bij het opstellen van de ontwerpbegroting voor jaar t+1 zal voor wat betreft
de homogene groep als geheel worden begroot op basis van 1,1% van het BNP
en voor wat betreft de ontwikkelingssamenwerking zal als leidraad 0,8% BNP
voor netto ODA worden gehanteerd, exclusief eventuele bandbreedteverrekeningen.Daar de ODA-prestatie ex post, op basis van feitelijke verrichte uitgaven,
wordt vastgesteld zal dit geen significante invloed uitoefenen op de toepassing
van de bandbreedte. 219 en 229Waarom zijn niet alle ODA-uitgaven in de homogene groep ondergebracht?
Voor welke bedragen vallen de genoemde ODA-uitgaven (gedeelte opvang in Nederland
van asielzoekers, gedeelte apparaatskosten, kwijtschelding schulden) buiten
de homogene groep?Uit welke begroting worden deze «restkosten» gefinancierd?
(blz. 48).Hoe worden de ODA-uitgaven gedragen die buiten de homogene groep
vallen? (blz. 48).Met de instelling van de homogene groep heeft de Regering de uitgaven
met betrekking tot internationale samenwerking en de Nederlandse aanwezigheid
in het buitenland op eenduidige wijze en in hun onderlinge samenhang willen
presenteren. Hierbij dient tevens de continuïteit van het buitenlands
beleid en de aanwezigheid in het buitenland te worden gewaarborgd.ODA-uitgaven welke naar hun aard betrekking hebben op bestedingen in Nederland
zijn buiten de homogene groep geplaatst. Het betreft hier de directe kosten
van opvang gedurende het eerste jaar van asielzoekers, de apparaatskosten
binnenland en de kwijtschelding van schulden, in het kader van de in de Club
van Parijs gemaakte afspraken, welke zijn ontstaan door niet afgeloste exportkredieten,
voorzover deze betrekking hebben op Nederlandse exporten naar ontwikkelingslanden.
Schuldkwijtschelding wordt als gederfde inkomsten verantwoord op de Financiënbegroting.
De overige onderdelen, die geen deel uitmaken van de homogene groep, zijn
opgenomen op de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken, exclusief
de apparaatskosten voor het Kabinet Nederlandse Antillen. 220Hoe wordt gewaarborgd dat bij de uitvoering van de herijking het
grootste deel van de 0,8% BNP ODA naar de armste landen zal gaan? (blz. 48). Duurzame armoedebestrijding en economische verzelfstandiging blijven de
primaire doelstellingen van de ontwikkelingssamenwerking. De armste bevolkingsgroepen,
die in overwegende mate in de armste landen te vinden zijn, blijven daarmee
de belangrijkste doelgroepen van de Nederlandse hulpinspanningen. De allocatie
van de ODA-middelen zal uit dien hoofde in dezelfde mate als voorheen gericht
zijn op de armste landen. 221Zie 207.222Betekent het feit dat bij de voorbereiding van de begroting van de
voorgenomen 0,8% BNP ODA kan worden afgeweken op beleidsinhoudelijke gronden,
dat:a. afwijking van de 0,8% op grond van budgettaire ontwikkelingen
uitgesloten is?b. afwijking van de 0,8% bij begrotingsuitvoering uitgesloten is?
(blz. 48).De nieuwe homogene groep zal, bijzondere budgettaire situaties voorbehouden,
niet worden onderworpen aan bezuinigingsrondes, taakstellende onderuitputtingen
e.d. De koppeling aan het BNP zorgt ervoor dat – bij fluctuaties in
de economische groei – de omvang van de homogene groep meestijgt of
-daalt. Daarnaast is een taakstellende onderuitputting niet te combineren
met het instrument van de bandbreedte, wat immers de mogelijkheid biedt niet
bestede middelen toe te voegen aan de jaren t+1 tot en met t+3.Wel is expliciet de mogelijkheid open gehouden om, indien internationale,
economische of budgettaire ontwikkelingen hiertoe nopen, het percentage van
1,1% van het BNP los te laten. Het spreekt voor zich dat dan ook de prioriteitstelling
van de onderdelen binnen de homogene groep moet worden heroverwogen.De – onverwachte – ontwikkelingen die een bijstelling van
de omvang van de homogene groep tot gevolg kan hebben (zowel de homogene groep
als geheel als het onderdeel ontwikkelingssamenwerking), kan zowel optreden
tijdens het traject van de begrotingsvoorbereiding als tijdens de begrotingsuitvoering. 223Zie 218.224Om welk bedrag gaat het bij kwijtschelding van schulden bij niet
afgeloste exportkredieten die vanaf 1996 aan de ODA worden toegerekend? (blz.
48).Vanaf 1996 wordt ermee rekening gehouden dat jaarlijks ca. 35 mln. gulden
benodigd zal zijn voor kwijtschelding van schulden bij niet afgeloste exportkredieten,
zoals deze in de Club van Parijs worden overeengekomen. Deze kwijtscheldingen
leiden tot een afname van vorderingen in het kader van de exportkredietverzekering.
Dit leidt tot toekomstige lagere ontvangsten op de begroting van Financiën. 225Welke uitgaven kunnen sinds 1990 als ODA worden gekwalificeerd, die
dat voordien niet waren? (blz. 48).De ODA-kwalificatie van uitgaven heeft een geografisch en een inhoudelijk
aspect. Met betrekking tot het geografische aspect is sinds 1990
een aantal wijzigingen aangebracht in de zogenoemde DAC-landenlijst. In 1992
werden vijf Centraalaziatische landen aan de lijst toegevoegd, te weten Tadzjikistan,
Kyrgizië, Oezbekistan, Turkmenistan en Kazachstan.In 1993 werden voorts Armenië, Georgië en Azerbeidjan aan de
lijst toegevoegd. Hulpverlening aan deze landen telt vanaf het moment van
plaatsing op de lijst als ODA.Met betrekking tot het inhoudelijke aspect is sinds 1990 een aantal nieuwe
uitgavencategorieën als ODA aangemerkt. Het betreft de uitgaven ten behoeve
van mondiaal milieubeleid (GEF en vergelijkbare uitgaven zoals het Montreal
Protocol). Voor GEF-bijdragen geldt vanaf 1994 dat 84% als ODA telt, voor
uitgaven in het kader van het Montreal Protocol is dat 100%. Voorts worden
met ingang van 1994 uitgaven ter ondersteuning van democratiseringsprocessen,
ontwikkelingsgerelateerde activiteiten in het kader van drugsbestrijding en
een aantal uitgavencategorieën in het kader van deelname aan VN-vredesoperaties
expliciet in de DAC-statistieken als ODA gemeld. Het betreft in het laatste
geval met name mensenrechtenactiviteiten, verkiezingsmonitoring, rehabilitatiehulp
voor gedemobiliseerde militairen en mijnopruiming. Veel van deze uitgaven
werden voorheen echter reeds als onderdeel van andere uitgaven als ODA geregistreerd. 226Welk deel van de uitgaven voor asielzoekers wordt als ODA beschouwd,
maar valt buiten de homogene groep? (blz. 48).De directe kosten van opvang gedurende het eerste jaar dat een asielzoeker
in Nederland verblijft kan als ODA worden aangemerkt. Voor 1996 is een bedrag
van 119 mln in de ontwerp-begroting opgenomen. 227Zie 218.228Worden bijstellingen verwacht in de internationale definitie van
ODA en, en zo ja, welke? (blz. 48).Tijdens de High Level Meeting van het OESO/DAC in mei van dit jaar werd
overeengekomen dat de DAC-landenlijst periodiek (eens in de drie jaar) zal
worden herzien op basis van een beoordeling van de ontwikkelingsstatus van
de betrokken landen. Dat biedt de mogelijkheid landen over te brengen van
deel l naar deel II van de lijst en omgekeerd.Dergelijke verplaatsingen hebben gevolgen voor de ODA-registratie aangezien
hulp aan landen op deel l wel en hulp aan landen op deel II niet als ODA telt.
De eerste herziening in deze nieuwe benadering is voorzien per ultimo 1996.
Overigens werd in 1992 reeds overeengekomen dat een zestal landen met ingang
van 1996 niet langer op deel l van de DAC-landenlijst zal staan, te weten
de Bahama's, Bruneï, Koeweit, Katar, Singapore en de Verenigde Arabische
Emiraten. Hulpverlening aan deze landen zal dan dus niet langer als ODA gelden.Voorts zal ook het percentage van de Global Environment Facility (GEF)
en Montreal-Protocol-uitgaven dat als ODA telt periodiek worden aangepast
aan de gegevens over de geografische allocatie van de GEF- en Montreal-Protocolprojecten
in de uitvoeringspraktijk. 229Zie 219. III.4. Nieuwe accenten in het beleid 230 en 231Hoe zijn de bedragen, die tot de beleidsintensiveringen behoren,
tot stand gekomen? Wat is hun relatie met de beleidsintensiveringen uit cluster
VI van het regeerakkoord? Aan welke beleidsterreinen worden deze bedragen
besteed? Worden onvoorziene omstandigheden ook uit deze ruimte besteed? (blz.
48).Hoe wordt de beleidsintensivering voor 1997 over de diverse beleidsprioriteiten
verdeeld? Is dit pas m.i.v. 1997 het geval of wordt ook in de begroting 1996
hiermee al rekening gehouden? (blz. 48).De verdeling van de ruimte voor beleidsintensiveringen voor 1997 over
de diverse beleidsprioriteiten binnen de homogene groep internationale samenwerking,
maakt onderdeel uit van de besluitvorming in het kader van de begrotingsvoorbereiding
1997. De politieke uitgangspunten zijn neergelegd in de herijkingsnota III.4.
Als er zich onvoorziene omstandigheden voordoen worden deze tevens meegewogen
in de besluitvorming over de verdeling van de ruimte voor de beleidsintensiveringen. 232Gaat het bij de intensivering voor het Midden- en Oost-Europa-programma
om een intensivering t.o.v. het niveau 1996 of t.o.v. het niveau 1997? (blz.
48).In de begroting 1996 lopen de meerjarenramingen voor hulp aan Midden-
en Oost-Europa na 1996 af. De intensivering heeft betrekking op de jaren 1997,
1998 en 1999 t.o.v. 1996. 233Kan nader worden uiteengezet op welke wijze de ambassades in staat
zullen worden gesteld om hun nieuwe taak te vervullen? (blz. 48).De delegatie van taken dient hand in hand te gaan met de overdracht van
de noodzakelijke daaraan gekoppelde bevoegd- en verantwoordelijkheden. Met
de verdere uitwerking van het te volgen delegatiemodel is reeds een aanvang
gemaakt. 234In welke landen en regio's zullen nieuwe diplomatieke posten worden
geopend? (blz. 48).In de komende jaren zal het Nederlandse Postennetwerk in het buitenland
om redenen van politieke en economische aard, alsmede in het belang van de
ontwikkelingssamenwerking, uitbreiding en versterking behoeven. Recent zijn
vertegenwoordigingen in Kigali en Almaty geopend. In 1996 zal de opening van
Ambassades in Beiroet en Riga worden overwogen. Voorbereidingen voor de opening
van een Ambassade in Amman bevinden zich in een vergevorderd stadium. Voor
nadere bijzonderheden zij verwezen naar de MvT bij Hfdst. V van de Rijksbegroting.Voor wat betreft versterking van de economische functies zij verwezen
naar vraag 177. 235Hoe verhoudt deze ontwikkeling zich ten opzichte van de bestaande
integratie van de dienst? (blz. 48).Ook in de toekomstige situatie zal roulatie van personeel van de geïntegreerde
Buitenlandse Dienst tussen het departement en de posten blijven
plaatsvinden. Vooralsnog kan derhalve niet worden gesteld dat de reorganisatie
als gevolg van de herijking een factor zal zijn die de bestaande integratie
beïnvloedt. 236Op welke wijze zal de deskundigheid op de landenbureaus worden vergroot?
(blz. 48).Door de bestaande regionale bureau's van Ontwikkelingssamenwerking Buitenlandse
Zaken en Economische Zaken samen te voegen in de nieuwe regionale directies
wordt de deskundigheid vergroot door de kennis en ervaring van BZ, EZ en OS
te bundelen. 237Zou financiële hulp voor de wederopbouw van voormalig Joegoslavië
vallen onder de homogene groep? In welke uitgavencategorie? (blz. 48).Ja. Gezien het feit dat het voormalig Joegoslavië onderdeel uitmaakt
van deel l van de zogenoemde DAC-landenlijst, vallen dergelijke uitgaven in
de ODA-categorie voorzover zij aan de inhoudelijke ODA-criteria voldoen. 238Zie 177.239Welke internationale manifestaties worden bedoeld in de desbetreffende
categorie van nieuwe accenten in het beleid? (blz. 48).Wat het verleden betreft valt te wijzen op de «Willem en Mary»-manifestatie
eind jaren tachtig. Wat de toekomst betreft wordt, als bekend, in '96-'97
de Peter de Grote Manifestatie gehouden. Verder valt te denken aan de herdenking
van de Vrede van Münster (350 jaar erkenning van het bestaan van de Nederlandse
staat) en aan in voorbereiding zijnde stedenprojecten in Noordrijn-Westfalen.
Ook zijn onder meer voorbereidingen begonnen voor de herdenking van het 1000-jarig
bestaan van de stad Gdansk waarmee de Nederlandse historie is verweven. Het
organiseren van grote manifestaties is een instrument bij uitstek voor het
leggen van buitenlands-politieke accenten en het bevorderen van een goede
beeldvorming. Ook kan worden gedacht aan de manifestaties als de Wereldexpo. 240Welke uitgaven zijn de laatste jaren gemoeid met het Gemeenschappelijk
Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB)? Wordt daarin een sterke stijging
verwacht? (blz. 48).Op de EU budget-lijn voor het GBVB was voor 1994 20 mecu aan vastleggingskredieten
gebudgetteerd en 10 mecu aan betalingen. Voor dit jaar is dat 110 mecu aan
vastleggingen en 80 mecu aan betalingen, inclusief de reserve. Daarnaast moet
echter opgemerkt worden dat bepaalde GBVB-uitgaven, of uitgaven met een gemengd
karakter ook betaald zijn uit communautaire begrotingslijnen. Deze uitgaven
komen tot een totaal van 66.75 mecu aan vastleggingen.Voor 1996 is voorzien (de begrotingsprocedure is nog niet afgerond) een
bedrag van 92 mecu aan vastleggingskredieten en 91 mecu aan betalingskredieten.
Dit betekent een lichte daling t.o.v. dit jaar, welke daling vooral veroorzaakt
wordt door het feit dat de EU steun aan het bestuur van Mostar,
zoals nu wordt voorzien, in de komende jaren af zal nemen.Een sterke stijging, in ieder geval voor de nabije toekomst, wordt niet
verwacht. 242 en 244In tabel 2 wordt aangegeven wat de ruimte is voor beleidsintensiveringen
in de jaren 1997, 1998 en 1999.a. Kan inzicht worden verschaft in de opbouw van deze bedragen?b. Wat is de relatie met de bedragen genoemd in cluster VI van het
regeerakkoord?c. Aan welke beleidsterreinen gaan de beschikbare bedragen worden
toegevoegd en in welke mate? (blz. 49).a. Hoeveel van de genoemde bedragen wordt, in 1997, '98 en '99, gevormd
door de Cluster VI-middelen? Hoe worden de resterende middelen voor beleidsintensivering
gevonden?b. Bestaan de bedragen in tabel 2 uit uitsluitend «vrij besteedbare
middelen», m.a.w. zijn de aan Defensie toegewezen middelen uit Cluster
VI in de bedragen opgenomen? (blz. 49, tabel 2).De vrije ruimte voor beleidsintensiveringen bestaat voor het ene deel
uit de cluster Vl gelden, minus de eerder toegewezen 103 mln voor Defensie
voor de financiering van vredesoperaties. Het overige deel van de vrije ruimte
wordt gevormd doordat in de bestaande meerjarenramingen de begrotingsmiddelen
voor ODA-uitgaven (netto) boven de 0,8% BNP liggen. De verdeling van de vrije
besteedbare middelen maakt onderdeel uit van de besluitvorming in het kader
van de begrotingsvoorbereiding 1997. 243Zie 104.III.5. Afspraken over de uitvoering van de uitgavengroep 245Hoe verhoudt de passage dat ministers zich committeren om overschrijdingen
tegen te gaan zich met de mogelijkheid dat een overschrijding binnen de homogene
groep tot maximaal 100 mln (en een onderschrijding ad 300 mln) in de drie
volgende jaren gecompenseerd mag worden. Indien er compensatie gevonden moet
worden, moet dit dan alleen door de «overschrijder» geleverd worden
of moeten ook de andere departementen meebetalen? (blz. 49).Het betreft hier een speciaal financiële afspraak om enige flexibiliteit
in de bestedingen aan het einde van het jaar mogelijk te maken. Een overschrijding
is mogelijk ten laste van de ruimte voor de volgende jaren. Dit geldt mutatis
mutandis voor een onderschrijding. 246Zie 142. Tabel bij antwoord 195, 198, 199, 204,
212, 213 en 214 Overzicht van de begrotingsonderdelen van de met ingang
van 1997 te introduceren homogene groep IS conform indeling/standen MJN 1996
(bedragen x f 1 mln) OmschrijvingBegr.19961997199819992000  Uitgaven% BNPUitgaven%
BNPUitgaven% BNPUitgaven% BNPUitgaven%
BNP 1. Ontwikkelingssamenwerking (ODA en non-ODA) 62840,965761,068821,071991,075721,0BuZaV50290,853190,856030,858920,862510,8Diverse begrotingen 12550,212570,212790,213070,213210,22. Variabele kosten vredesoperatiesX2370,02360,02360,02360,02360,03. Programma's voor Midden- en Oost-EuropaV390,080,0 0,0 0,0 0,0 IXB110,0 0,0 0,0 0,0 0,0 XIII1870,01410,0930,0690,0580,04. Exportinstrumentarium EZXIII810,0570,0540,0510,0480,05. Uitgaven BuZa (postennetwerk en int. beleid)V3600,13310,03320,03330,03330,06. AttachésDiv.800.0800,0800,0800,0800,07. Contributies aan internationale organisatiesV330,0340,0340,0340,0340,0 VI00,000,000,000,000,0 VIII10,010,010,010,010,0 XIA10,010,010,010,010,0 XII40,040,040,040,040,0 XIII70,070,070,070,070,0 XIV10,010,010,010,010,08. Internationaal milieubeleid VROMXIA120,0120,0120,0110,0110,09. Toerekening EUEU920,01010,01120,01260,01260,010. Beurzenprogramma OCWVIII150,0140,0140,0140,0140,011. Internationale culturele activiteiten OCWVIII100,0100,0100,0100,0100,012. Kustwacht Ned. Antillen en ArubaX220,0220,0220,0220,0220,013. Aanvullende post cluster VI  0,0400,0970,0970,0970,0Totaal uitgaven binnen homogene groep IS 7477 7676 7992 8296 8655 Ontvangsten homogene groep IS –180 –167 –162 –162 –162 Omvang homogene groep netto 72971,175091,178301,181341,184931,1XNoot11Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA), Blaauw (VVD),
Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), H. Vos (PvdA), Van Traa
(PvdA), ondervoorzitter, Verspaget (PvdA), De Hoop Scheffer (CDA), Ybema (D66),
Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Bukman (CDA), voorzitter, Boogaard (Groep Nijpels), Woltjer (PvdA), Hessing
(VVD), Van den Bos (D66), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA),
Roethof (D66), Rouvoet (RPF), Van den Doel (VVD) Plv. leden: Leers (CDA),
Bremmer (CDA), Korthals (VVD), Van der Stoel (VVD), Voûte-Droste (VVD),
Van Nieuwenhoven (PvdA), Dijksma (PvdA), Lilipaly (PvdA), Gabor (CDA), De
Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van den Berg (SGP), Houda (PvdA), Rosenmöller
(GroenLinks), Deetman (CDA), Hendriks (HDRK), Van Oven (PvdA), Hoogervorst
(VVD), Dittrich (D66), Brinkman (CDA), vacature (CD), Van Ardenne-van der
Hoeven (CDA), Van Waning (D66), Leerkes (Unie 55+), Bolkestein (VVD).XNoot2Samenstelling Leden: Mateman (CDA), Wolters (CDA), Korthals (VVD), voorzitter, Weisglas
(VVD), H. Vos (PvdA), Van den Berg (SGP), Van Traa (PvdA), Van Gelder (PvdA),
Zijlstra (PvdA), Hillen (CDA), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks), Van Hoof
(VVD), Hoekema (D66), Bukman (CDA), ondervoorzitter, Leerkes (Unie 55+), De
Koning (D66), Hessing (VVD), Van den Bos (D66), Van Ardenne-van der Hoeven
(CDA), Verkerk (AOV), Van Waning (D66), Sterk (PvdA), Van den Doel (VVD),
vacature (CD).Plv. leden: Terpstra (CDA), Beinema (CDA), Van Rey (VVD), Van Heemskerck
Pillis-Duvekot (VVD), Dijksman (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Houda (PvdA),
Middel (PvdA), Oudkerk (PvdA), Verhagen (CDA), Woltjer (PvdA), Rosenmöller
(GroenLinks), Hoogervorst (VVD), Ter Veer (D66), Mulder-van Dam (CDA), Stellingwerf
(RPF), De Hoop Scheffer (CDA), Blaauw (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van der
Hoeven (CDA), Van Wingerden (AOV), Roethof (D66), Rehwinkel (PvdA), Keur (VVD),
Marijnissen (SP). XNoot3De in de antwoorden genoemde bijlagen zijn ter ingezage gelegd bij de
afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24337-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl