Uitbreiding van de Europese Unie; Brief minister en staatssecretaris met de tweede notitie met het kabinetsstandpunt over de uitbreiding van de Europese Unie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23987, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

30-11-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

23987 nr. 3

17-11-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamSTAPPEN NAAR TOETREDINGEen nieuwe fase in het EU-uitbreidingsprocesRegeringsnotitie 1 Inleiding2 De strategie van de Europese Commissie3 Naar toetreding3.1 Meer politieke sturing3.2 Overgangsperiodes3.3 Tijdpad4 De prioriteiten4.1 Ruimte zonder binnengrenzen4.1.1 Interne markt4.1.2 Economische convergentie4.1.3 Vrij verkeer van werknemers4.1.4 Buitengrenzen en interne veiligheid4.2 Goed bestuur en de rechtstaat4.3 Milieu, kwaliteit van leven en veiligheid5 De middelen5.1 Pretoetredingsbeleid5.2 Gemeenschappelijk landbouwbeleid5.3 Structuurbeleid5.4 Financiën5.5 Voorlichting
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23987Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 987Uitbreiding van de Europese Unienr. 3BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 november 2000Bijgaand bieden wij U de tweede notitie aan over de uitbreiding van de
Europese Unie. In deze notitie wordt het standpunt van de Regering inzake
het uitbreidingsproces uiteen gezet.Aan de notitie zijn als bijlagen1 het Strategy Paper en de Regular Reports van de Europese Commissie gehecht waarin de stand van zaken inzake
het toetredingsproces is opgenomen en voorstellen worden gedaan over het toekomstige
onderhandelingsproces. De uitbreidingsnotitie gaat in op beide Commissiedocumenten.De Minister van Buitenlandse Zaken,J. J. van AartsenDe Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,D. A. Benschop STAPPEN NAAR TOETREDINGEen nieuwe fase in het EU-uitbreidingsprocesRegeringsnotitie Inhoudsopgaveblz.   1Inleiding4   2De strategie van de Europese Commissie5   3Naar toetreding63.1Meer politieke
sturing6 3.2Overgangsperiodes6 3.3Tijdpad7   4De prioriteiten84.1Ruimte
zonder binnengrenzen8 4.1.1Interne markt84.1.2Economische convergentie10 4.1.3Vrij verkeer van werknemers11 4.1.4Buitengrenzen en
interne veiligheid11 4.2Goed bestuur en de rechtstaat124.3Milieu, kwaliteit van leven en veiligheid13   5De middelen145.1Pretoetredingsbeleid15 5.2Gemeenschappelijk landbouwbeleid16 5.3Structuurbeleid175.4Financiën18 5.5Voorlichting19Bijlagen1IStrategiedocument
Europese Commissie, 8 november 2000 IIVoortgangsrapportage
Europese Commissie, 8 november 2000 11 InleidingDe Europese Raad van Helsinki heeft in december vorig jaar belangrijke
besluiten genomen over de uitbreiding. Deze waren in lijn met de Nederlandse
wensen, zoals uiteengezet in de notitie «Helsinki en hoe verder?»
van november 1999: onderhandelingen zijn geopend met nog eens zes landen1. Bovendien werd de status van Turkije als kandidaat-lidstaat
bevestigd. Er zijn nu dus dertien kandidaat-lidstaten; met twaalf daarvan
worden parallel toetredingsonderhandelingen gevoerd.Het uitbreidingsproces ligt nu goed op koers. Alle twaalf landen waarmee
de EU in onderhandeling is, zijn inmiddels functionerende democratieën
waarin de fundamentele waarden van de EU – respect voor de mensenrechten,
vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, vrijheid van vergadering,
non-discriminatie, etc. een steeds vastere verankering vinden. De transformatie
naar een succesvolle markteconomie blijkt een proces van lange adem te zijn,
maar ook daar worden gestage vorderingen gemaakt. Hetzelfde geldt voor de
ontwikkeling van de institutionele infrastructuur: goed bestuur en de rechtsstaat.Deze ontwikkelingen tonen nog eens aan dat de uitbreiding van de Unie,
nog los van de economische voordelen, van het grootste politieke belang is;
het perspectief op toetreding heeft in de kandidaat-lidstaten op zich al ontwikkelingen
gestimuleerd die de veiligheid en stabiliteit in Europa vergroten.De recente voortgangsrapportage van de Europese Commissie laat zien dat
de ontwikkelingen niet in alle kandidaat-lidstaten gelijk opgaan. De Regering
is van mening dat desondanks het toetredingsproces als geheel vaart moet houden,
opdat voor alle kandidaat-lidstaten het perspectief op Europese integratie
concreet blijft. Er mogen geen nieuwe scheidslijnen in Europa ontstaan.Tempo is ook belangrijk omdat de Unie zelf een sterk proces van verdieping
doormaakt. Een voorbeeld is het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Europese
crisisbeheersingsoperaties komen snel dichterbij; kandidaat-lidstaten zouden
hier in enige vorm bij betrokken kunnen worden. Andere terreinen zijn de economische
en sociale agenda in het licht van de kenniseconomie, het beleid op het terrein
van justitie en binnenlandse zaken en de integratie van milieu-aspecten in
alle relevante beleidsterreinen. Daarnaast blijft het «traditionele» acquis communautaire zich sterk ontwikkelen, bijvoorbeeld
op het terrein van voedselveiligheid. Kandidaten moeten zo min mogelijk achter
deze moving targets van het EU-acquisblijven aanlopen.Uitgangspunt blijft dat de nieuwe lidstaten op het moment van toetreding
voldoen aan de Kopenhagencriteria, kort samengevat: zij moeten 1) een functionerende
democratische rechtsstaat zijn, 2) een concurrerende markteconomie hebben
en 3) het acquis communautaire (het geheel van
EU-regelgeving en normen) hebben overgenomen én geïmplementeerd.
Ten aanzien van het derde criterium kunnen onder bepaalde voorwaarden in beperkte
mate overgangsregelingen worden getroffen.Alle dertig hoofdstukken, waarin het acquis ten behoeve van de onderhandelingen
is ingedeeld, zijn in de afgelopen twee jaar met de eerste zes landen geopend.
Elf tot zestien hoofdstukken per land heeft men voorlopig af kunnen sluiten;
daarover zijn voorlopig geen nadere onderhandelingen meer nodig. De verwachting
is dat aan het eind van dit jaar maximaal zeventien hoofdstukken zullen zijn
geopend met de zes landen die pas begin dit jaar met onderhandelingen zijn
begonnen. Tussen de zes en acht hoofdstukken per land kunnen dan
voorlopig zijn afgesloten. Het merendeel van de hoofdstukken die wel zijn
geopend, doch nog niet voorlopig konden worden afgesloten, worden gekenmerkt
door verzoeken om overgangsregelingen.Het proces komt nu in een cruciale fase. Volgende maand moet de Unie in
Nice overeenstemming bereiken over de institutionele aanpassingen die nodig
zijn voor de uitbreiding. Daarna zal de Unie gereed zijn voor de eerste toetredingen.Teneinde zeker te stellen dat snelheid en kwaliteit hand in hand gaan,
is het nodig een duidelijke structurering aan het resterende traject richting
toetreding te geven. Voorkomen moet worden dat een zogenaamde «hold-up-situatie»ontstaat, waarbij, door het uitblijven
van zichtbare voortgang, beide partijen hun motivatie voor het proces als
geheel verliezen.1De Regering meent dat in dit licht nu is vereist:• een duidelijke politieke aansturing om een nieuwe fase in het toetredingsproces
in te zetten;• het overgaan tot daadwerkelijke onderhandelingen over de toetredingsvoorwaarden
aan de hand van heldere criteria;• een werkprogramma richting toetredingen.2 De strategie van de Europese CommissieDe Europese Commissie heeft op 8 november jl. haar jaarlijkse voortgangsrapportage
bekend gemaakt. Over het geheel genomen acht de Commissie de in het afgelopen
jaar geboekte voortgang bemoedigend. Alle kandidaten behalve Turkije voldoen
nog steeds aan de politieke criteria van Kopenhagen. Met enkele uitzonderingen
presteren de kandidaat-lidstaten ook economisch goed. De overname van communautaire
wet- en regelgeving verloopt in de meeste landen behoorlijk. Daar staat tegenover
dat het opzetten en versterken van bestuurlijke instellingen ter uitvoering
en afdwinging van het acquis nog niet overal even
voorspoedig verloopt. In de notitie wordt op deze punten nader ingegaan.Naast de voortgangsrapportage heeft de Commissie een strategiedocument
gepubliceerd met voorstellen om het onderhandelingsproces een nieuwe impuls
te geven en in een nieuwe fase te brengen. Kern van deze voorstellen is een
gedetailleerde road map om de onderhandelingen
met de meest gevorderde kandidaten in 2002 af te ronden. Dit tijdpad beslaat
de eerstvolgende drie Voorzitterschappen. De Commissie heeft een indeling
gemaakt welke hoofdstukken onder welk Voorzitterschap moeten worden afgerond:• eerste helft 2001 (Zweeds voorzitterschap): vrij verkeer van goederen,
personen, diensten en kapitaal, vennootschapsrecht, cultuur en audiovisueel
beleid, sociaal beleid, milieu en externe betrekkingen;• tweede helft 2001 (Belgisch voorzitterschap): mededinging, transport,
energie, belasting, douane-unie, landbouw (in het bijzonder veterinaire en
fytosanitaire vraagstukken), visserij, justitie en binnenlandse zaken en financieel
beheer;• eerste helft 2002 (Spaans Voorzitterschap): landbouw (overgebleven
vraagstukken), regionaal beleid en structuurfondsen, budgettaire vraagstukken,
institutionalia.Uitdrukkelijk blijft de Commissie ernaar streven dat de minder ver gevorderde
landen door extra inspanningen in staat worden gesteld om hun achterstand
in te halen. 3 Naar toetreding3.1 Meer politieke sturingDe uitgangspunten van het uitbreidingsproces staan vast. Dit zijn naast
de reeds aangehaalde Kopenhagencriteria enkele principes over de gang van
zaken in de onderhandelingen, zoals vastgelegd door de Europese Raad in Helsinki:• Objectiviteit: vasthouden aan de vastgestelde
criteria; geen nieuwe hordes opwerpen;• Differentiatie: iedere kandidaat-lidstaat
wordt individueel op zijn merites beoordeeld. Snelle kandidaten moeten niet
verplicht worden te wachten op langzamere kandidaten;• Inclusiviteit: de landen waarmee de
onderhandelingen pas later zijn begonnen hebben in principe de gelegenheid
om een inhaalslag te maken. Wie harder kan lopen, krijgt daartoe de gelegenheid;• Parallelliteit: onderhandelingen lopen
parallel met meetbare voortgang van de kandidaat-lidstaten bij de voorbereiding
op het lidmaatschap.Deze kaders hebben hun waarde voor het onderhandelingsproces in het afgelopen
jaar bewezen. Tot het eindspel van de onderhandelingen zullen zij ook voor
de Regering de leidraad blijven vormen. Dit neemt overigens niet weg dat het
denkbaar is dat in de eindfase wordt besloten tot een zekere vorm van clustering
van kandidaten die min of meer tegelijkertijd de eindstreep bereiken, bijvoorbeeld
om het ratificatieproces te vereenvoudigen. Op de samenstelling van dergelijke
eventuele clusters kan echter niet worden vooruitgelopen.De trein staat hiermee goed op de rails. Waar het nu om gaat is dat de
trein ook op snelheid komt. Daadwerkelijke onderhandelingen tussen de EU en
de kandidaat-lidstaten zijn immers nog nauwelijks begonnen. Het onderhandelingsproces
bestaat nu vooral nog uit het uitwisselen van standpunten en verzoeken om
nadere uitleg en informatie. Met de eerste zes landen zijn weliswaar alle
onderhandelingshoofdstukken geopend, maar voor een aantal belangrijke onderwerpen
ligt nog geen eenduidig onderhandelingsbod van de Unie op tafel. Dit geldt
bijvoorbeeld voor landbouw, vrij verkeer van personen en milieu.De nieuwe strategie van de Commissie wijst in dit verband in de juiste
richting. Van de kant van de lidstaten is het nu wenselijk meer politieke
impulsen aan het proces te geven. Knopen zullen moeten worden doorgehakt over
verzoeken om overgangsregelingen, de wijze waarop de nieuwe lidstaten zullen
participeren in het GLB en de structuurfondsen en andere gevoelige toetredingsmodaliteiten.
Het toetredingsproces zal van een in essentie technische analyse van de standpunten
van de kandidaat-lidstaten moeten overgaan naar een proces dat uitdrukkelijker
politiek wordt aangestuurd en waarin werkelijk sprake is van onderhandelingen.
Tegelijkertijd moet de monitoring van de voortgang in de kandidaat-lidstaten
worden geïntensiveerd. Na de Europese Raad van Nice moet de EU (na ratificatie)
zelf institutioneel klaar zijn voor uitbreiding. Het moet dan mogelijk zijn
in het nieuwe jaar deze omslag plaats te laten vinden.3.2 OvergangsperiodesUitgangspunt is en blijft dat kandidaat-lidstaten bij toetreding aan alle
overeengekomen vereisten voldoen. Dit neemt niet weg dat de mogelijkheid bestaat
dat zij, indien nodig, voor onderdelen van deze vereisten voor een vastgelegde
periode uitstel krijgen. Dergelijke overgangsperiodes kunnen worden overeengekomen indien een kandidaat-lidstaat
daarom verzoekt, indien de EU daarom verzoekt, of indien de EU op grond van
monitoring vaststelt dat een overgangsperiode noodzakelijk is. Overgangsregelingen
moeten wel uitzonderingen zijn, beperkt in de tijd, en bovendien zijn voorzien
van een gedetailleerd plan voor implementatie. Vooralsnog heeft de EU nog
nauwelijks verzoeken om overgangsperiodes kunnen honoreren. Doorgaans werd
volstaan met een verzoek aan de kandidaat om meer uitleg en informatie te
geven. Deze benadering heeft gewerkt: kandidaat-lidstaten weten nu heel goed
dat overgangsperiodes geen alternatief kunnen zijn voor hervormingen.Maar het wordt nu tijd om – in eerste instantie voor de EU –
vast te stellen wat beslist voor toetreding geregeld moet zijn en wat ook
(of zelfs beter) na toetreding gedaan kan worden. Welke overgangsregelingen
zijn bespreekbaar en welke niet? De Commissie heeft daartoe een praktisch
voorstel gedaan: zij zal de honderden verzoeken om overgangstermijnen indelen
in drie categorieën: acceptabel, niet acceptabel en onderhandelbaar.
Op basis daarvan zullen de lidstaten hun standpunten moeten formuleren.Snelheid en kwaliteit moeten samen kunnen gaan. Nederland kan constructief
streven naar spoedige uitbreiding, zonder zijn belangen uit het oog te verliezen.
Bij onderhandelingen over overgangsperiodes zullen de volgende vier criteria
voor Nederland richtinggevend zijn, te weten het – positieve dan wel
negatieve – effect van de maatregel op:• het functioneren van de interne markt;• de veiligheid voor de Europese burger in brede
zin;• het bestuur en recht in de nieuwe lidstaat;• de financiën van zowel de EU als
de nieuwe lidstaat.Het uitonderhandelen van overgangsperiodes is maatwerk. Uiteindelijk is
en blijft volledige overname en implementatie van het gehele acquis communautaire door alle toetreders de norm. Dat vergt dat
de onderbouwing van een overgangsperiode steeds gepaard moet gaan met een
realistisch en toetsbaar tijdpad voor uitfasering. Redelijke verzoeken om
overgangsregelingen moeten door de EU echter in serieuze overweging worden
genomen. Waar dat niet mogelijk is, zal ook dat helder moeten worden onderbouwd.
Duidelijkheid is in ieders belang.3.3 TijdpadDe ER in Nice zal de weg voor uitbreiding vrij moeten maken door overeenstemming
te bereiken over institutionele hervorming. In 2001 zou dan de nieuwe fase
van de onderhandelingen moeten aanvangen. De structuur van het proces zelf
blijft dezelfde: de Commissie onderhandelt feitelijk namens de lidstaten.
De Raad van Ministers en het politieke niveau in de hoofdsteden zullen echter
veel actiever moeten zorgen dat de Commissie werkelijk gemandateerd wordt.
Immers, in deze fase moet overeenstemming worden bereikt over uitstaande kwesties
en overgangsregelingen.De Commissie heeft een tijdpad voorgesteld voor de afronding van de onderhandelingen
met de meest gevorderde kandidaten, dat loopt tot medio 2002. De Regering
meent dat het Commissievoorstel een goede benadering is. Het voorstel betekent
dat de lidstaten op korte termijn hun posities moeten gaan bepalen, ook op
de politiek gevoelige dossiers.Aan het aanstaande Zweedse voorzitterschap is de taak om de nieuwe fase
in het uitbreidingsproces daadwerkelijk gestalte te geven. Zweden heeft die
ambitie; Nederland zal het Zweedse Voorzitterschap daarbij gaarne
terzijde staan. De Europese Raad te Gotenburg zal het eerste ijkpunt zijn
waar het tijdpad van de Commissie wordt getoetst.Naast snelheid blijft ook zorgvuldigheid van groot belang. Met iedere
kandidaat-lidstaat zullen immers overgangsregelingen en bijbehorende inspanningsverplichtingen
worden overeengekomen, die samen leiden tot een concreet stappenplan. Intensieve
monitoring blijft daarbij noodzakelijk. Ter bewaking van de voortgang moeten
meer regelmatige toetsmomenten worden ingebouwd. De Commissie rapporteert
dan over de geboekte voortgang met betrekking tot voorbereiding, uitbreiding
van bestuurlijke capaciteit, oprichting van instituties etc. Wanneer een kandidaat-lidstaat
niet aan de overeengekomen vereisten voldoet, moet worden bezien op welke
wijze de kandidaat door een extra inspanning zijn achterstand weer goed kan
maken, of dat dit tot een wijziging van het stappenplan kan leiden. Op het
moment van toetreding moet de kandidaat-lidstaat immers aan alle overeengekomen
vereisten voldaan hebben. Een dergelijke opzet, met tijdpad en toetsing onderweg,
verduidelijkt verantwoordelijkheden aan beide kanten en onderstreept wederzijds
commitment. Het uiteindelijke onderhandelingsresultaat moet in zijn totaliteit
en samenhang worden beoordeeld.Na afronding van de onderhandelingen moet een toetredingsverdrag worden
opgesteld, dat na ondertekening moet worden geratificeerd door de parlementen
van de lidstaten en van de betreffende kandidaat-lidstaat.Nederland acht een richtdatum voor de feitelijke toetreding, mits op een
geschikt moment geformuleerd, van groot belang om aan beide kanten het momentum
te behouden. De Regeringen in de kandidaat-lidstaten zullen de laatste noodzakelijke
hervormingen door moeten voeren. Ook de EU zal doorslaggevende besluiten moeten
nemen. En aan beide kanten zal de bevolking moeten staan achter het historische
project dat deze uitbreiding is.4 De prioriteitenDe lidstaten moeten in de komende tijd hun posities gaan innemen voor
de afronding van de toetredingsonderhandelingen. De Nederlandse prioriteiten
daarbij laten zich samenvoegen in drie clusters: een goed functionerende ruimte
zonder binnengrenzen (en gezamenlijke buitengrenzen); goed bestuur en rechtsstatelijkheid
in de kandidaat-lidstaten; en waarborgen op het terrein van milieu, kwaliteit
van leven en veiligheid.4.1 Ruimte zonder binnengrenzenDe interne markt is een van de grootste verworvenheden van de Europese
integratie: een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrij verkeer van goederen,
personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd, en waarvan de buitengrens gezamenlijk
effectief wordt gecontroleerd. Het functioneren van die markt is gebaseerd
op onderling vertrouwen als gevolg van gelijke toepassing van de regels. Kern
van het uitbreidingsproces is uitbreiding van deze ruimte zonder binnengrenzen
met de toetredende landen. De uitbreiding zal de EU maken tot de grootste
interne markt ter wereld.4.1.1 Interne marktHet economische transitieproces in de kandidaat-lidstaten heeft –
mede door het uitbreidingsperspectief – nu reeds geleid tot een sterke
toename van de handelsintegratie met de EU, een sterke instroom van buitenlands
kapitaal en hoge economische groei in de kandidaat-lidstaten, al is de echte inhaalslag met de huidige lidstaten nog niet totstandgebracht.
Nederland is goed gepositioneerd om optimaal in te spelen op de kansen die
de vergrote markt biedt. Nederland is met een geschatte totale waarde van
4,7 miljard euro1 aan directe investeringen na
Duitsland de grootste investeerder in Midden- en Oost-Europa.Door de uitbreiding zal het handels- en investeringsklimaat verder verbeteren.
De nog resterende handelstarieven enbarrières zullen verdwijnen; een
gemeenschappelijk buitentarief zal worden ingesteld en er zal een grotere
vrij toegankelijke arbeidsmarkt ontstaan2. Wetenschappelijk
onderzoek naar de directe effecten van uitbreiding wijst uit dat de vergroting
van de interne markt als gevolg van de uitbreiding direct kan leiden tot een
toegenomen EU 15-export naar de toetreders van circa 30%. De totale export
van de EU-15 stijgt dan met ongeveer 1,5%. Het BBP van de EU-15 zou met 0,2%
stijgen. De Nederlandse export kan met zo'n 1 a 2% toenemen terwijl de investeringsmogelijkheden
voor Nederlandse bedrijven in de bedoelde landen verbeteren. Tegen de achtergrond
van het Lissabon-proces, dat de noodzaak van investeringen in kennis en innovatie
voor economische groei in Europa onderstreept, biedt de uitbreiding juist
voor een land als Nederland mogelijkheden voor onderzoek, onderwijs en bedrijfsleven.De directe effecten zijn dus bescheiden maar positief. Belangrijker echter
is het dynamische effect van toetreding: de mogelijke versnelling van de economische
groei in de nieuwe lidstaten. Zeker in samenhang met effectief ingezette structuurfondsen
kan economische convergentie zo verder worden versneld. Ook voor de huidige
EU liggen de belangrijkste economische voordelen in deze dynamische effecten,
die nog niet te kwantificeren zijn3. De indrukwekkende
economische ontwikkeling van Ierland na toetreding is hiervan een voorbeeld.
Meer concurrentie, lagere prijzen, een grotere variëteit in productaanbod,
en een betere benutting van schaal- en comparatieve voordelen zijn gunstig
voor de consument, zowel in huidige lidstaten als de nieuwe lidstaten.Voorwaarde is wel dat de vergroting van de interne markt zorgvuldig tot
stand komt. Immers, door het niet volledig implementeren van bepaalde EU-regels
en -normen, bijvoorbeeld op gebied van mededinging, de vrijheid van vestiging,
de veiligheids- en milieunormen – of onvoldoende controle daarop- zouden
scheve concurrentieverhoudingen kunnen ontstaan. Juist omdat de hoeveelheid
nieuw op te zetten wetgeving in de kandidaat-lidstaten zo groot is, moet de
nadruk steeds liggen op versterking van implementatie- en handhavingsmechanismen.
Het betreft hier overigens een zorgvuldigheidsplicht die niet afwijkt van
de normale praktijk binnen de EU. De WRR wijst er terecht op dat de interne
markt permanent kwetsbaar is voor erosie, ook los van het uitbreidingsproces4.Uitgaande van die zorgvuldigheid moet in de toetredingsonderhandelingen
voortdurend de afweging worden gemaakt of bepaalde delen van het acquis reeds bij toetreding onmisbaar zijn voor een goed en evenwichtig
functioneren van de interne markt, of dat zij zonodig – of zelfs beter –
in aanmerking kunnen komen voor overgangsperiodes. De markt heeft tenslotte
een sterke zelfregulerende werking. Niet alle onderdelen van het acquis zijn bovendien van meet af aan onmisbaar voor het functioneren
van de interne markt, zoals ook het CPB en de WRR in hun onderzoeken onderstrepen.Het eindelijke doel blijft uiteraard volledige overname en implementatie
van het acquis communautaire. De toetredingsonderhandelingen
bepalen de fasering van dit proces. 4.1.2 Economische convergentieDe nieuwe lidstaten zullen bestand moeten zijn tegen deelname aan de interne
markt. Bij toetreding zullen zij immers volledig worden blootgesteld aan de
concurrentiedruk op die markt. Vrijwel alle kandidaat-lidstaten maken een
complexe transitie van een plan- naar een markteconomie door. Nog steeds geldt
voor de meeste kandidaat-lidstaten dat zij een fors lager niveau van economische
ontwikkeling en concurrentiekracht hebben. Dit blijkt ondermeer uit het verschil
in inkomen per hoofd van de bevolking. Het gemiddelde inkomen per hoofd van
de bevolking bedroeg in de kandidaat-lidstaten in 1998 slechts 16,2% van het
gemiddelde in de huidige Unie1.Willen de nieuwe lidstaten kunnen profiteren van de voordelen van de interne
markt, dan zullen zij moeten voldoen aan de economische Kopenhagencriteria:
een goed functionerende markteconomie die in staat is de concurrentiedruk
van de interne markt het hoofd te bieden. De toetsing van dit criterium dient
dan ook zorgvuldig te gebeuren. De laatste voortgangsrapportage van de Commissie
geeft het volgende beeld: aan de ene zijde van het spectrum staan Cyprus en
Malta, die zonder meer voldoen aan het criterium. Aan de andere zijde staan
Roemenië en Bulgarije, die nog niet of nauwelijks voldoen.De overige landen zijn alle inmiddels functionerende markteconomieën,
maar hebben nog onvoldoende concurrentievermogen. Estland, Hongarije en Polen
lijken op korte termijn voldoende concurrerend te kunnen worden, Tsjechië
en Slovenië hebben meer tijd nodig, Letland, Litouwen en Slowakije hebben
nog veel werk te verzetten.Het transitieproces dient zoveel mogelijk reeds vóór toetreding
plaats te vinden. De Europese Commissie en de huidige lidstaten dienen de
economische ontwikkeling in de kandidaat-lidstaten nauwkeurig te monitoren,
aan de hand van de zogenaamde Pre-accession Economic Programs (PEP's). Deze programma's zijn een voorloper van de convergentieprogramma's
die de kandidaat-lidstaten na toetreding jaarlijks moeten indienen. Met de
PEP's raken de kandidaat-lidstaten nu al gewend aan het systeem van wederzijdse
beoordeling van het economisch beleid, waarin peer pressure en best practices centraal staan.Economische convergentie is ook van essentieel belang waar het gaat om
de toetreding tot de EMU. De nieuwe lidstaten zullen bij toetreding niet onmiddellijk
deel uitmaken van het eurogebied. Hier is sprake van een ingebouwde overgangsperiode.
Een nieuwe lidstaat moet eerst worden toegelaten tot het Europese wisselkoersmechanisme
(ERM II), waarbij de munt van de nieuwe lidstaat binnen een bandbreedte aan
de euro wordt gekoppeld. Er geldt een minimum van twee jaar stabiele deelname
aan het ERM II voordat deelname aan het eurogebied tot de mogelijkheden behoort.Een voorzichtige benadering ten aanzien van de toetreding tot de EMU is
zowel in het belang van de nieuwe lidstaten als van de huidige deelnemers
aan het eurogebied. Een snelle deelname (na twee jaar) van de nieuwe lidstaten
aan de EMU is wellicht technisch mogelijk, maar het is de vraag of dit wenselijk
is. Met vroegtijdige EMU-toetreding geven landen immers de flexibiliteit uit
handen om met het wisselkoersinstrument de economie te stabiliseren bij landspecifieke
schokken.2 Overigens is het nut van een zelfstandig
wisselkoersbeleid onderwerp van discussie onder economen.3 Daarnaast kunnen pogingen om zeer snel te voldoen aan de nominale
Maastricht-criteria conflicteren met de noodzakelijke structurele hervormingen;
dit kan ten koste gaan van de groeiperspectieven op lange termijn.
In het Verdrag is daarom vastgelegd dat voor aanneming van de euro een hoge
mate van «duurzame convergentie» is vereist.4.1.3 Vrij verkeer van werknemersEen bijzonder aspect van de vergrote ruimte zonder binnengrenzen is het
vrij verkeer van werknemers. Vergroting van arbeidsmobiliteit is macro-economisch
gunstig. Het is één van de hoekstenen van de dynamiek en groei
in de Amerikaanse economie. De uitbreiding kan ook belangrijke kansen bieden
voor een arbeidsmarkt waar in sommige sectoren tekorten zijn – zoals
ook in Nederland. In de recente adviesaanvraag aan de SER inzake arbeidsmobiliteit
in de EU pleit de Regering dan ook voor versterking van de arbeidsmobiliteit
en opheffing van eventuele belemmeringen.Recente wetenschappelijke studies voor de Europese Commissie bieden een
inschatting van het migratie-potentieel van de uitbreiding, mede op basis
van eerdere ervaringen1. Op grond hiervan is
berekend dat er in het eerste jaar na toetreding naar schatting 335 000
migranten naar de EU zullen komen, waarvan 218 000 naar Duitsland en
een kleine 4 000 naar Nederland. De migrantenstroom neemt vervolgens
geleidelijk af. Na 30 jaar zullen zo'n 4 miljoen mensen uit de Midden-Europese
kandidaat-lidstaten geëmigreerd zijn, ongeveer 1% van de totale EU-bevolking.
Nederland zal volgens deze studies op lange termijn zo'n 44 000 migranten
uit deze landen tellen, ruim vier keer zoveel als op dit moment. Het gaat
daarbij vooral om jonge en relatief goed opgeleide mensen.Het gaat hier om een modelmatige berekening. Met zekerheid kunnen dergelijke
voorspellingen uiteraard niet worden gedaan. Vooralsnog is de indicatie dat
de gevolgen van de uitbreiding voor de arbeidsmigratie naar Nederland, zoals
voor de huidige EU-15 als geheel, beperkt zullen zijn.Het bovenstaande sluit ook aan bij de ervaring met de eerdere uitbreidingen,
zoals met Spanje en Portugal. Ook daar bleek de oorspronkelijke vrees voor
een aanzienlijke uitstroom van arbeidskrachten achteraf ongegrond. Er zijn
op dit moment dan ook geen tekenen die wijzen op verstorende migratiestromen.
Niettemin is er sprake van publieke bezorgdheid, vooral in de grensregio's
in Duitsland en Oostenrijk. Onevenwichtige stromen zouden immers juist kunnen
leiden tot verstoringen van de arbeidsmarkt en tot sociale spanningen. Vanuit
deze perceptie gaan stemmen op voor ruime overgangstermijnen in de liberalisering
van het werknemersverkeer. Voor de Regering is er met de huidige inzichten
geen aanleiding te pleiten voor dergelijke overgangstermijnen. Dit neemt niet
weg dat de specifieke grensgebiedenproblematiek in Duitsland en Oostenrijk
te zijner tijd zal moeten worden bezien.Uiteraard moeten voor werknemers uit de nieuwe lidstaten dezelfde kwalificaties
gelden als voor werknemers in de huidige lidstaten. Ook andere relevante regelgeving,
bijvoorbeeld met betrekking tot het nationale vestigingsrecht en de sociale
zekerheid, zal bij arbeidsmigratie in een uitgebreide EU onverkort van toepassing
zijn.4.1.4 Buitengrenzen en interne veiligheidIn toenemende mate wordt in de EU samengewerkt op het gebied van politie
en justitie, in het bijzonder bij bestrijding van corruptie, fraude, georganiseerde
misdaad en drugs. Het is van groot belang de kandidaat-lidstaten intensief
bij deze processen te betrekken. Deze landen kunnen door hun specifieke inbreng
een aanzienlijke bijdrage leveren aan de interne veiligheid binnen de EU als
geheel. Voorts moeten de kandidaat-lidstaten de EU-wetgeving op het gebied van
asiel, migratie en visa volledig overnemen – evenals relevante internationale
verdragen – en nauw worden betrokken bij de verdere ontwikkeling van
een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid in de EU. «Schengen»,
dat onder andere de gezamenlijke controle van buitengrenzen omvat, maakt inmiddels
deel uit van het EU-acquis. Dit betekent dat de
kandidaat-lidstaten gehouden zijn de bijbehorende regelgeving over te nemen
en te implementeren. De nieuwe lidstaten zullen echter niet automatisch deel
uit gaan maken van het Schengengebied. Grenscontroles met nieuwe lidstaten
blijven namelijk bestaan totdat de Schengen-staten unaniem hebben besloten
tot opheffing. Dat besluit wordt pas genomen als alle relevante regelgeving
volledig is geïmplementeerd: het functioneren van het «Schengen
Informatie Systeem» en het volledig gereedmaken van de buitengrenzen
en (lucht)havens. Wat betreft de buitengrenscontrole is er dus een dubbel
proces van besluitvorming: eerst over toetreding tot de EU, inclusief Schengen;
dan over het opheffen van grenscontroles. Zo is Griekenland in 1992 tot het
Schengenverdrag toegetreden, maar volgde het besluit tot opheffing van de
grenscontroles pas in 1999.Deze stapsgewijze inwerkingstelling biedt voordelen. De mate van betrouwbaarheid
van de buitengrenscontroles hoeft zo bij toetreding zelf niet op onoverkomelijke
bezwaren te stuiten. Bovendien kan het fenomeen van tijdelijke grenzen worden
geminimaliseerd. Wanneer bijvoorbeeld Slowakije later tot Schengen zou toetreden
dan de andere Visegrad-landen (Polen, Tsjechië, Hongarije), zou 1 800
kilometer tijdelijke buitengrens worden gecreëerd,
die door deze drie landen tegen hoge kosten zou moeten worden beveiligd op
Schengen-niveau. Wanneer Slowakije dan alsnog zou toetreden, zou deze 1 800
km grens weer kunnen worden afgebroken. Bij groepsgewijze inwerkingstelling
zou geen sprake hoeven zijn van tijdelijke grenzen.De versterking van de nieuwe buitengrenzen is een zaak van het grootste
belang, zowel waar het gaat om personen als om goederen. Om tot deze versterking
te komen, zullen aanzienlijke inspanningen nodig zijn. Daarbij moet worden
gedacht, onder meer, aan instelling van nieuwe grensposten met bijbehorende
douane-capaciteit, goed getraind en effectief personeel, controle- en communicatie-apparatuur
en beveiliging van (lucht)havens. Wel moet daarbij worden bedacht dat geen
nieuw IJzeren Gordijn mag worden neergelaten; sommige van deze grenzen kennen
intensief regionaal grensverkeer, dat voor betrokken landen (economisch) van
belang is.In geen geval mag echter de interne veiligheid in het Schengengebied worden
aangetast door premature opheffing van grenscontroles. Een dergelijk besluit
tot opheffing van controles aan de huidige buitengrenzen – de nieuwe
binnengrens- kan en zal pas genomen worden als vertrouwen bestaat in de kwaliteit
van de controles aan de nieuwe buitengrens.4.2 Goed bestuur en de rechtstaatGoed bestuur is een voorwaarde voor een goed functionerende (uitgebreide)
EU op alle terreinen. Het gaat daarbij niet alleen om effectieve implementatie
van wetgeving, maar zeker ook om het democratische en rechtstatelijke gehalte
van de overheid. De EU is immers een waardengemeenschap. Daarom wordt alleen
onderhandeld met landen die voldoen aan de politieke criteria voor lidmaatschap:
stabiele instellingen die de democratie, de rechtsorde, de mensenrechten en
het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen. Op het gebied van openbaar bestuur en rechtsstaat moet belangrijke voortgang
worden geboekt, teneinde de verplichtingen van het EU-lidmaatschap in structurele
zin te kunnen nakomen en optimaal van de rechten gebruik te kunnen maken.
Een aantal problemen blijft bijzondere aandacht vereisen. Op mensenrechtengebied
gaat het bijvoorbeeld om de positie van minderheden, in het bijzonder de Roma,
mensenhandel en het lot van de Roemeense kinderen die aan de zorg van de staat
zijn toevertrouwd. Op het gebied van het openbaar bestuur gaat het om zaken
als rechtsbescherming voor de burger en goed en integer functioneren van essentiële
diensten als politie en douane, belastingdienst en mededingingsautoriteiten.Zeker wat betreft het criterium «goed bestuur» is in praktische
zin nog sprake van een opbouwsituatie. Uit de voortgangsrapportage van de
Commissie blijkt dat het de kandidaat-lidstaten veelal nog aan slagkracht
en capaciteit ontbreekt om overgenomen EU-regelgeving daadwerkelijk te implementeren
en te handhaven. Ook moet het vertrouwen in het openbaar ministerie en de
politie verbeteren om van een volwaardige rechtsstaat te kunnen spreken.Tekortkomingen in administratieve capaciteit, rechtsspraak en bestuurlijke
integriteit in de kandidaat-lidstaten kunnen meer verstorend werken op het
functioneren van de interne markt dan onvolledige overname van het acquis
of overgangsperiodes1. Zowel bij de Nederlandse
hulpinspanning en samenwerkingsprojecten als bij de toetredingsonderhandelingen
zal sterke nadruk gelegd blijven worden op versterking van administratieve
en juridische capaciteit en integriteit.De Europese Commissie blijft in haar voortgangsrapportage van oordeel
dat, met uitzondering van Turkije, alle kandidaat-lidstaten voldoen aan de
politieke Kopenhagencriteria.4.3 Milieu, kwaliteit van leven en veiligheidDe EU heeft in de loop der jaren belangrijk acquis ontwikkeld op het gebied van milieu, kwaliteit van leven en veiligheid.
Het gaat over een veelheid aan onderwerpen, variërend van watervervuiling
en natuurbehoud tot veilig voedsel en veilig speelgoed; van veilige normen
voor olietankers en vrachtwagens tot normen voor arbeidsomstandigheden en
gezondheidszorg.De Europese burger vertrouwt er op dat deze normen, die hem beschermen,
worden gehandhaafd. De uitbreiding zal ertoe moeten leiden dat de reikwijdte
van deze normen verder wordt uitgestrekt en dat zo milieu, kwaliteit van leven
en veiligheid in heel Europa wordt verbeterd. Het toetredingsproces moet immers
worden gezien als een kans om verbeteringen tot stand te brengen met betrekking
tot het milieu en de veiligheid in de kandidaat-lidstaten. Hulpprogramma's
zijn daarbij essentieel. Zodra de kandidaten daadwerkelijk zijn toegetreden
blijft permanent de noodzakelijke grip aanwezig om de nieuwe leden aan hun
verplichtingen te houden.Een onderwerp dat in het oog springt is de bewaking van de voedselveiligheid.
Binnen de EU is dit onderwerp sterk in ontwikkeling, met de publicatie van
het witboek voedselveiligheid en de oprichting van een Europese Voedselautoriteit.
De voedselveiligheid in de kandidaat-lidstaten laat nog te wensen over. Zo
voldoet op dit moment minder dan 1% van de vleesverwerkende industrie in Polen
aan de EU-normen. Ook de veterinaire en plantengeneeskundige controle is nog
in ontwikkeling. Wanneer grenscontroles op dit gebied worden opgeheven, zou
eventueel onveilig voedsel ongecontroleerd binnen de interne
markt kunnen bewegen. Nederland zal insisteren op harde en controleerbare
garanties op het gebied van voedselveiligheid. Verbetering van de fytosanitaire
en veterinaire diensten in de kandidaat-lidstaten is bovendien een prioriteit
in de hulpprogramma's.Op milieugebied vereist de benodigde inhaalslag grote (financiële)
inspanningen, van zowel de publieke als de private sector. Geschat wordt dat
de totale kosten ongeveer 120 miljard euro zullen bedragen.1 Het is ondoenlijk voor de kandidaat-lidstaten hier op afzienbare termijn
volledig aan te voldoen. De EU komt de kandidaat-lidstaten hierin te hulp
door middel van het nieuwe ISPA-programma (milieu- en infrastructuur, ruim
1 miljard euro per jaar). Niettemin zullen ruime overgangstermijnen nodig
kunnen zijn. Prioriteit zal moeten worden gegeven aan die delen van de milieuproblematiek
die mondiale en grensoverschrijdende effecten hebben, een duidelijk verstorende
invloed uitoefenen op de interne markt, een gevaar opleveren voor de volksgezondheid,
dan wel leiden tot onomkeerbare situaties. Op deze gebieden zal de EU terughoudend
zijn met het toestaan van overgangsperiodes.Op sommige terreinen worden in kandidaat-lidstaten strengere milieunormen
gehanteerd. Gewaakt moet worden voor een verslechtering van die gunstige situatie
(stand-still). Op deze terreinen zou de EU kunnen
nagaan of zij zelf deze strenge normen kan gaan hanteren. Dit zou tot een
overgangstermijn aan EU-zijde kunnen leiden. Dit mag evenwel niet leiden tot
nieuwe handelsbelemmeringen.Bijzondere aandacht vergt de nucleaire veiligheid. Hoewel op het terrein
van nucleaire veiligheid weinig specifieke EU-regelgeving bestaat –
dit valt binnen de verantwoordelijkheid van de nationale overheden –
kan men in het toetredingsproces niet om dit vraagstuk heen. Dit is immers
van belang voor het publieke draagvlak voor de uitbreiding, vooral in de lidstaten
die grenzen aan de kandidaat-lidstaten.Met Bulgarije, Litouwen en Slowakije is voor de Europese Raad in Helsinki
overeenstemming bereikt over sluiting van verouderde nucleaire installaties.
Deze konden naar het oordeel van internationale experts niet tegen proportionele
kosten naar een adequaat veiligheidsniveau worden gebracht. De veilige ontmanteling
van deze kerncentrales en de ontwikkeling van vervangende energiebronnen zijn
ingrijpende processen. De kosten kunnen niet geheel door de betrokken landen
zelf worden gedragen. Daarom heeft de EBRD speciale fondsen opgericht om hierbij
assistentie te bieden; Nederland draagt aan deze fondsen bij. In bredere zin
wordt momenteel door experts van de EU-15 een overzicht opgesteld van de veiligheidseisen
waaraan nucleaire installaties binnen de (uitgebreide) EU behoren te voldoen,
overigens zonder kwaliteitsoordelen over specifieke installaties uit te spreken.
De resultaten van deze studie kunnen relevant zijn voor de toetredingsonderhandelingen.5 De middelenHet Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het structuurbeleid zijn instrumenten
die kunnen helpen de uitbreiding tot een succes te maken. Daarvoor is het
dan wel van belang dat zij goed zijn toegesneden op de uitdagingen die de
uitgebreide Unie stelt. Ook de pretoetredingsprogramma's kunnen de economische
en maatschappelijke transformatie ondersteunen, ter voorbereiding op de toetreding.
Een instrument van geheel andere aard, waarvan het belang juist het afgelopen
jaar sterk is gegroeid, is publieksvoorlichting. 5.1 PretoetredingsbeleidDe EU heeft tijdens de Europese Raad van Berlijn besloten de financiële
middelen voor de pretoetredingsprogramma's met ingang van 2000 meer dan te
verdubbelen. Het gaat hier om 3,1 miljard euro op jaarbasis, te weten het
bestaande PHARE-programma (1,6 miljard euro) en de nieuwe programma's SAPARD
(landbouw; voorbereiding op landbouwstructuurhulp, 0,5 miljard euro) en ISPA
(milieu en infrastructuur; voorbereiding op structuurfondsen, 1 miljard euro).Ongeveer eenderde van het PHARE-programma is gereserveerd voor versterking
van de bestuurlijke capaciteit in de kandidaat-lidstaten. Hiermee worden ook
de twinningprojecten uitgevoerd, die erop zijn gericht de kandidaat-lidstaten
te laten profiteren van de kennis en ervaring die in de huidige lidstaten
aanwezig is. Sinds de start van het Twinningprogramma, voorjaar 1998, zijn
ruim 200 projecten opgezet. Nederland is momenteel voor bijna 30 van de 200
projecten als Twinningpartner geselecteerd; ten dele gaat het hier om projecten
met meerdere partners. Nederland hoopt zijn participatie dit jaar te verhogen
van deze bijna 30 tot ruim 40 projecten.Voor Cyprus en Malta is omvangrijke steun niet nodig, aangezien deze landen
minder ingrijpende hervormingen hoeven te ondergaan. Voor deze landen is een
relatief bescheiden pretoetredingsprogramma ingesteld ter grootte van 95 miljoen
euro voor de jaren 2000–2004. Voor Turkije is een aparte pretoetredingsregeling
in voorbereiding; de Commissie stelt voor de komende jaren daarvoor 177 miljoen
euro per jaar ter beschikking te stellen.Voorts kunnen de kandidaat-lidstaten gebruik maken van een aantal gemeenschapsprogramma's
(bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, milieu, onderzoek) en uitwisselingsprogramma's
(Socrates, Leonardo, Jeugd). Tenslotte hebben Europese financiële instellingen
(EIB en EBRD) aanzienlijke investeringsprogramma's in kandidaat-lidstaten.De Nederlandse bilaterale programma's PSO (economisch) en Matra (maatschappelijk)
zijn complementair aan die Europese programma's. In 1998 zijn binnen die programma's
speciale loketten gevormd om in te spelen op het toetredingsproces.Deze loketten sluiten nauw aan bij de prioriteiten van de kandidaat-lidstaten,
zoals vastgelegd in de Partnerschappen voor Toetreding en de Nationale Programma's
voor de Overname van het Acquis. Wel zijn de Nederlandse programma's op sommige
punten flexibeler dan de Europese programma's en kunnen ze beter inspelen
op specifieke wensen van de kandidaat-lidstaten en – vanzelfsprekend –
op de mogelijkheden en belangen van Nederland.De financiële middelen voor beide pre-accessie programma's zijn inmiddels
aanzienlijk gegroeid. In 1998 bedroeg hun budget slechts enkele miljoenen
binnen de beide hoofdprogramma's. In 1999 besloeg PSO Pre-accessie 5 miljoen
gulden en Matra Pre-accessie 9 miljoen gulden. In 2000 zal respectievelijk
10 miljoen en 12,5 miljoen gulden worden uitgegeven. Voor 2001 is voor het
PSO Pre-accessie Programma een budget voorzien van 20 miljoen en voor Matra
27 miljoen gulden; het dekkingsgebied voor beide instrumenten is uitgebreid
met Turkije.1Het budget van Matra als geheel zal vanaf 2000 sterk groeien, om
niet alleen het proces van toetreding in Midden-Europa te ondersteunen, maar
ook het transformatieproces in Oost-Europa verder te helpen. Vanaf 2003 is een begroting voorzien van 110 miljoen gulden tegen 82 miljoen
in 2000. Het PSO financiert de pre-accessie inspanningen dankzij herschikkingen
binnen het totale budget van 150 miljoen gulden (ODA en non-ODA).Met deze programma's levert Nederland een vrij unieke inspanning. Slechts
Zweden en Denemarken, het VK, Frankrijk en Duitsland hebben vergelijkbare
bilaterale programma's. Daarvan hebben Nederland en het VK zowel een sterk
economisch als een maatschappelijk profiel.Deze programma's zijn nauw verweven met het geheel der bilaterale betrekkingen.
Nederland hecht aan het actief ontwikkelen van een nauwe relatie met alle
toetredingslanden. Zo vindt bijvoorbeeld in aanvulling op het bestaande instrumentarium
met Polen twee maal per jaar op ministerieel niveau overleg plaats over de
volle breedte van het toetredingsbeleid (de zogenaamde «Utrecht-conferenties»)
en zijn daarnaast werkgroepen van ambtelijke experts ingesteld, waarin kennis
en ervaringen worden uitgewisseld over implementatie van het acquis communautaire. Met Tsjechië, Slowakije en Hongarije worden
thematische conferenties gehouden. De speciale aandacht voor de toetredingslanden
blijkt niet alleen uit het reisprogramma van vrijwel alle bewindslieden, maar
ook uit de uitbreiding van het postennetwerk. Het streven is dat Nederland
op termijn in alle kandidaat-lidstaten een post heeft.15.2 Gemeenschappelijk landbouwbeleidHet Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het structuurbeleid nemen
tezamen ruim driekwart van de totale uitgaven van de Europese Unie voor hun
rekening. De uitbreiding zal voor zowel het GLB als het voor het structuurbeleid
gevolgen hebben.De Nederlandse inzet is aanpassing van het GLB en het structuurbeleid
aan de snel veranderende omstandigheden – mede in het licht van de uitbreiding –
waarbij ook de financiële houdbaarheid op langere termijn overeind blijft.
Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid is de laatste jaren aan grote veranderingen
onderhevig. Met de MacSharry-hervormingen uit 1992 en de Agenda 2000-hervormingen
uit 1999 heeft de Europese Unie een duidelijke keuze gemaakt om het GLB beter
aan te laten sluiten op de vraag. Vermindering van de bescherming en vergroting
van de marktwerking bieden op termijn de beste garantie voor de ontwikkeling
van een duurzame Europese landbouwsector, die in staat is de concurrentie
op de wereldmarkt op eigen kracht aan te gaan. De Regering is van mening dat
het GLB, in aanvulling op Agenda 2000, verder moet worden hervormd.In 2002 zal voor een aantal belangrijke marktordeningen tussentijds de
balans worden opgemaakt. In deze «mid-term review» zal de EU bezien
in hoeverre de Agenda 2000-hervormingen effect hebben gehad en in welke mate
verdergaande maatregelen getroffen moeten worden. Nu reeds lijkt duidelijk
dat, zeker met het oog op de handelsliberalisatie in WTO-kader, aanscherping
van het hervormingsbeleid nodig is. Vooral voor de producten waarvoor nu nog
een fors prijsverschil tussen de wereldmarkt en de EU bestaat, zoals de zuivel-
en de suikersector, zijn verdere hervormingen nodig. Deze hervormingen zullen,
in de geest van de Agenda 2000-onderhandelingen, opnieuw in de richting gaan
van vermindering van prijssteun, deels gecompenseerd door inkomenssteun.De onderhandelingen in WTO-kader beperken zich op dit moment nog tot «stock
taking». Door de uitbreiding zal de druk van de WTO-onderhandelingen
om het GLB te hervormen verder toenemen. De bescherming van en de steun aan
de landbouw is in de toetredende landen gemiddeld lager dan in de huidige
Unie. Volgens de WTO-regels mag de totale bescherming en steun na de uitbreiding
niet toenemen. Opname van de nieuwe lidstaten in het huidige
GLB maakt de WTO-verplichtingen derhalve nog knellender.Verdere hervormingen in het GLB bieden de EU een krachtiger positie in
de WTO-onderhandelingen. Zoals de Regering de afgelopen tijd bij verschillende
gelegenheden in de Kamer heeft onderstreept, is de Nederlandse inzet in zowel
EU- als WTO-verband ambitieus. Nederland wenst dat de klassieke instrumenten
van het GLB – invoerbescherming, interne steun en exportsubsidies –
in de komende jaren in aanzienlijk tempo worden teruggebracht. Op termijn
zal het hervormde GLB voor alle EU-ingezetenen gelijk moeten zijn. In de reeds
doorgevoerde GLB-hervormingen is een begin gemaakt met de vervanging van aan
de productie gekoppelde prijssteun door directe inkomenssteun. In de komende
jaren zal deze inkomenssteun zoveel mogelijk losgekoppeld van de productie
en geleidelijk afgebouwd moeten worden. Cofinanciering, waarbij lidstaten
voor eigen rekening (een deel van) de verlaging van de inkomenssteun aanvullen,
behoort hierbij nadrukkelijk tot de mogelijkheden, mits deze cofinanciering
de GLB-hervorming niet verstoort. Alleen zo kan het uiteindelijke doel, de
Europese landbouw ook op lange termijn duurzaam, concurrerend en betaalbaar
te houden, worden gerealiseerd.De kandidaat-lidstaten streven ernaar bij toetreding dezelfde behandeling
te krijgen als de huidige lidstaten; zij vragen volledige overname van het
GLB, inclusief de directe inkomenssteun. De Regering is echter van mening
dat de toetredingsonderhandelingen zich moeten richten op een hervormd GLB,
niet op bestendiging van het huidige beleid. Toekenning van inkomenssteun
aan de kandidaat-lidstaten zal een belemmering vormen voor de noodzakelijke
geleidelijke afbouw van deze steun. Zolang de hervormingen gaande zijn, dient
de EU dan ook zeer terughoudend te zijn met de toekenning van directe inkomenssteun
aan boeren in de kandidaat-lidstaten.Gezien de grote structuurproblemen en de verhevigde concurrentie na toetreding,
zijn de landbouwsectoren in de kandidaat-lidstaten op termijn meer gebaat
bij structuursteun dan bij directe inkomenssteun. Het lijkt de Nederlandse
regering dan ook verstandiger de beschikbare middelen in te zetten voor structuurversterking,
waardoor het proces van structurele aanpassing van de landbouweconomie versneld
kan worden. 5.3 StructuurbeleidHet doel van het structuurbeleid is een bijdrage te leveren aan de inhaalslag
van achterstandsregio's in Europa, waardoor de economische en sociale samenhang
(«cohesie») binnen de Unie versterkt wordt. Structuurfondsen zijn
gericht op economische en sociale veranderingsprocessen en het wegwerken van
achterstanden op die gebieden. Zij dienen daarom ten principale een tijdelijk
karakter te hebben. Lidstaten, regio's en sectoren die met succes deze fondsen
benutten, hebben ze na verloop van tijd niet meer nodig.Voor het structuurbeleid in de huidige Unie is voor de periode 2000–2006
een bedrag van 213 miljard euro beschikbaar: 195 miljard euro voor de Structuurfondsen
en 18 miljard euro voor het Cohesiefonds. Daarnaast is ruim 41 miljard euro
gereserveerd voor structuursteun aan de nieuwe toetreders. Via het programma
ISPA is bovendien jaarlijks ruim 1 miljard euro voor structuurmaatregelen
voor de kandidaat-lidstaten beschikbaar om de weg naar toetreding te vergemakkelijken.In het licht van de uitbreiding is de regionale invalshoek van het structuurbeleid
aan herziening toe: de welvaartsverschillen op nationaal niveau nemen
na de uitbreiding dermate toe, dat de nadruk op regionale welvaartsverschillen
zijn relevantie verliest. Een nieuw structuurbeleid zal dan ook voornamelijk
op nationale welvaartscriteria gestoeld moeten zijn. Met een dergelijke benadering
is reeds ervaring opgedaan in het kader van de Cohesiefondsen.De economische achterstand en de complexe problemen van de kandidaat-lidstaten
noodzaken tot een heroriëntatie van de structuurmiddelen: de structuursteun
aan de EU-15 kan verminderen, waardoor ruimte ontstaat voor steun aan de nieuwe
lidstaten. Door de inzet van structuurfondsen nadrukkelijk te richten op de
nieuwe lidstaten, kan de economische inhaalslag van deze landen versneld worden.
Behalve met de hiervoor genoemde problemen in de landbouwsector, hebben de
Midden-Europese kandidaten te kampen met een verouderde infrastructuur. Voorts
zijn er de uitdagingen die de overname van het acquis
stelt, bijvoorbeeld met betrekking tot het milieu. Bezien zal moeten worden
op welke wijze de structuurmiddelen hier op effectieve wijze kunnen worden
ingezet.5.4 FinanciënDe kaders voor de financiële ondersteuning van de nieuwe lidstaten
in de periode 2000–06 zijn vorig jaar vastgelegd door de Europese Raad
van Berlijn, in het kader van de Financiële Perspectieven 2000–06.
Daarbij zijn steunbedragen overeengekomen die jaarlijks toenemen van 6,7 miljard
euro in 2002 tot 17,5 miljard euro in 2006. Bij de vaststelling ging men uit
van drie veronderstellingen:1. dat de eerste toetredingen zouden plaatsvinden in 2002;2. dat het daarbij om maximaal zes nieuwe
lidstaten zou gaan.3. dat de boeren in de nieuwe lidstaten in deze periode geen aanspraak zouden kunnen maken op directe inkomenssteun.De eerste twee aannames behoeven bijstelling. Door de Europese Raad van
Helsinki is besloten dat de Unie vanaf uiterlijk eind 2002 gereed moet zijn
voor de uitbreiding. Toetredingen in 2002 zijn niet meer aan de orde. Voorts
is besloten met nog eens zes kandidaat-lidstaten onderhandelingen te openen
en deze landen de kans te bieden de achterstand ten opzichte van de overige
kandidaat-lidstaten in te lopen. Er kunnen dus meer dan zes landen vóór
2007 toetreden. De budgettaire gevolgen van beide besluiten lijken elkaar
redelijk in evenwicht te houden. Bijvoorbeeld: in de Financiële Perspectieven
is voor 2004 een bedrag van 12,1 miljard euro beschikbaar voor de nieuwe toetreders.
Dit bedrag is fors hoger dan het bedrag van 6,7 miljard euro dat was opgenomen
voor 2002, het in Berlijn veronderstelde eerste jaar van toetreding door zes
nieuwe lidstaten. Indien deze zes lidstaten pas in 2004 toetreden, kan het
verschil tussen deze twee bedragen, 5,4 miljard euro, gebruikt worden om eventueel
meer nieuwe lidstaten dan de in Berlijn voorziene zes op te nemen. Toetreding
van meer nieuwe lidstaten op een later tijdstip dan in Berlijn voorzien was,
kan dan binnen de Financiële Perspectieven opgevangen worden.Daarbij gaat de Regering er wel vanuit dat de derde aanname van Berlijn –
geen directe inkomenssteun – overeind blijft. Zoals in de vorige paragraaf
is aangegeven, staat deze aanname onder druk, maar is de Regering van oordeel
dat de toepassing van het huidige stelsel van directe inkomenssteun in de
nieuwe lidstaten onwenselijk is. De Regering ziet dan ook op basis van genoemde
veronderstellingen geen reden tot een eventuele aanpassing van de afspraken
van Berlijn. De financiële kaders voor de uitbreiding in de periode 2000–06
zijn vastgelegd in de Financiële Perspectieven. Voor de periode vanaf 2007
kunnen op dit moment nog geen uitspraken worden gedaan. Duidelijk is wel dat
het ongewijzigd voortzetten van het huidige GLB- en structuurbeleid in een
uitgebreide Unie tot aanzienlijke kostenstijgingen zou leiden. Tegen deze
achtergrond onderzoekt het kabinet momenteel welke beleidsalternatieven op
langere termijn de houdbaarheid van de EU-financiën waarborgen en tegelijk
een adequaat steunniveau voor de nieuwe toetreders mogelijk maken. Gebruik
makend van de expertise van Nederlandse onderzoeksinstellingen, onderzoeken
twee interministeriële werkgroepen onder leiding van onafhankelijke deskundigen
de mogelijkheden om het structuurbeleid en het GLB te hervormen. De onderzoeken
kennen een tweeledige doelstelling: enerzijds inzicht verwerven in de kosten
van voortzetting van ongewijzigd beleid, uitgaand van realistische tijdpaden
voor de toetreding van nieuwe lidstaten; anderzijds het ontwerpen van opties
voor varianten van dat beleid in samenhang met een technische verkenning van
de daaraan verbonden financiële consequenties. De resultaten van beide
interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO's) worden in de eerste helft van
2001 verwacht.5.5 VoorlichtingDe Regering kent grote prioriteit toe aan het vergroten van het maatschappelijk
draagvlak voor uitbreiding. Een zo belangrijk proces als dit mag niet een
zaak van politici alleen zijn. Op het moment dat de eerste toetredingen gaan
plaatsvinden, moet een breed Nederlands publiek zich van deze gebeurtenis
bewust zijn, in grote lijnen de achtergrond ervan kennen, enig inzicht hebben
in de mogelijke consequenties en zich een mening hebben gevormd over uitbreiding
van de EU.Publieke steun voor de uitbreiding is niet vanzelfsprekend. Uit de zogenaamde
Eurobarometer van de Europese Commissie blijkt dat in de EU-lidstaten gemiddeld
slechts 38 procent voor uitbreiding van de Unie is. In enkele lidstaten is
zelfs sprake van afnemende steun. De cijfers voor Nederland liggen boven het
Europese gemiddelde: 49 procent van de Nederlanders steunt uitbreiding van
de EU.Opinie-onderzoek dat in de loop van het jaar 2000 in opdracht van het
ministerie van Buitenlandse Zaken is verricht, geeft meer kleur en diepte
aan de gegevens van de Eurobarometer. Nederlanders blijken zeer weinig concrete
kennis over en inzicht in (de economische en politieke) situatie in de kandidaat-lidstaten
te hebben. Zij hebben een welwillende houding ten opzichte van het principe
van uitbreiding maar dat vertaalt zich niet automatisch in steun voor de huidige
uitbreidingsplannen.De meeste mensen betonen zich kritisch. Zij zien wel mogelijkheden voor
nieuwe investeringen en handel maar, tegelijkertijd zijn er zorgen over de
kosten van het uitbreidingsproces en over mogelijke negatieve gevolgen van
het wegvallen van grenzen (milieu, misdaad, immigratie). Ook zijn Nederlanders
bezorgd over het verlies van identiteit als gevolg van een groter Europa.
Daarbij gaat het om zaken als de positie van Nederland in een groter Europa,
maar ook om mensenrechten, tolerantie en de kracht van de rechtstaat. Nederlanders
hebben behoefte aan meer informatie over de uitbreiding. Ook geven zij aan
behoefte te hebben aan discussiemogelijkheden over de gevolgen van het uitbreidingsproces.Met het oog op een meerjarige voorlichtings- en discussiecampagne heeft
het kabinet in de «Startnotitie voorlichting uitbreiding en IGC 2000»
een globale strategische benadering vastgelegd. In dit plan van aanpak is
een belangrijke rol weggelegd voor leden van het kabinet, die het debat graag mede initiëren en voeren. Bezoeken van bewindslieden uit of aan
kandidaat-lidstaten worden hiertoe aangegrepen. Ook zijn de bewindslieden
beschikbaar voor gastcolleges aan universiteiten en hogescholen.Inmiddels is de informatie- en discussiecampagne opgestart conform de
aanwijzingen in genoemde Startnotitie. Belangrijke middelen die worden ingezet
zijn de website over uitbreidingwww.Europa-Interactief.nl en een Nieuwsbrief.De campagne zal waar mogelijk en relevant aanhaken bij speciale gebeurtenissen
zoals Europa-Dag om het thema uitbreiding (en institutionele hervormingen)
onder de aandacht te brengen. Ook wordt samenwerking nagestreefd met een zo
breed mogelijk scala aan organisaties die zich professioneel of anderszins
met het thema uitbreiding bezighouden.Inmiddels neemt ook onder EU-partners, kandidaat-lidstaten en de Europese
Commissie het bewustzijn toe dat voorlichting aan het publiek over uitbreiding
essentieel is en dat dit onderwerp brede publieke aandacht verdient. Een breed
en solide publiek draagvlak is van het grootste belang voor het welslagen
van het uitbreidingsproces. XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot11Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Bulgarije, Letland, Litouwen, Malta, Roemenië en Slowakije («Helsinki-6»).
Eerder waren al onderhandelingen gestart met Cyprus, Estland, Hongarije, Polen,
Slovenië en Tsjechië («Luxemburg-6»).XNoot1Zie ook CPB, Macro-Economische Verkenning 2001, p 190.XNoot1Gegevens per ultimo 1998, bron DNB.XNoot2CPB, MEV 2001, 179.XNoot3CPB, MEV 2001, 185.XNoot4Jacques Pelkmans, Daniel Gros and Jorge Nunez Ferrer, Long-run Economic
Aspects of the EU's Eastern Enlargement, WRR Working Documents no W109, Den
Haag, 9.XNoot1ECB Maandberichten, februari 2000.XNoot2CPB, MEV 2001, 189.XNoot3Zie bijvoorbeeld Robert Mundell, The international Financial Architecture.
The Euro Zone and its Enlargement in Eastern Europe (Warschau, maart 2000).
Ook: WRR (Pelkmans), 10–12.XNoot1European Integration Consortium: DIW, CEPR, FIEF, IAS, IGIER, 2000, The
impact of eastern enlargement on employment and labour markets in the EU members
states, Final report. Zie ook T. Bauer en K. Zimmerman, 1999, Assessment
of possible migration pressure and its labour market impact following EU enlargement
to CEE, Research Report 139, Department for Education and Employment, UK.XNoot1Pelkmans et al (WRR), 9. Zie ook Tony Verheijen, Administrative capacity
development; a race against time?, WRR Working Documents no. W107, Den Haag.XNoot1Mededeling Europese Commissie; De uitbreiding van de Gemeenschap en het
Milieu: een strategie met het oog op de toetreding van de kandidaatlidstaten
in Midden- en Oost-Europa (mei 1998).XNoot1Zie de brief van de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken aan de Tweede
Kamer van 10 juli 2000.XNoot1Nota: «Accenten zetten in Midden-Europa», 18 november 1999. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23987-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl