Wijziging van de Wet op de dierproeven; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28503, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

11-02-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28503 nr. 5

10-02-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Algemeen3. Aanvullende vragen en opmerking van de fractiesIs de voorziene uitzondering duidelijk genoeg afgebakend?Waarom een uitzondering?Welk project?Waarom de chimpansee voor de laatste fase?Wat zijn de gevolgen voor de pensionering van deze chimpansees?Hoe is het in andere landen geregeld?Wat is nu de rol van de VS?Kan dit project in VS worden afgerond?Wat zijn de regels in de VS?Waar wordt straks onderzoek met mensapen gedaan?Verfijning, Vermindering, VervangingHoelang nog primaten voor biomedisch onderzoekIs inzet van reeds gebruikte dieren mogelijk?Inzet van alternatieven voor dit project mogelijk?Onderzoek naar alternatievenWat zijn de uitkomsten van de vorige fase van het uitzonderingsproject?Hoe zit het met handhaving van het voorgestelde verbod?Het aantal dieren opnemen in de wetswijziging?Waarom deze tijdsspanne tussen aankondiging en aanbieding
aan het parlement?Wat is de stand van zaken betreffende het BPRC?Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28503Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 503Wijziging van de Wet op de dierproevennr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 10 februari 20031. InleidingMet belangstelling heb ik kennis genomen van de inbreng van de leden van
de fracties van CDA, VVD, PvdA, SP en ChristenUnie zoals beschreven in het
verslag van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport omtrent
het onderhavige wetsvoorstel.In deze nota ga ik in op de in het verslag gemaakte opmerkingen en gestelde
vragen. Daarbij is in beginsel de volgorde van het verslag gevolgd. Hiervan
is afgeweken als het voor de opbouw van de nota zinvol leek de volgorde te
wijzigen. Waar door leden van verschillende fracties gelijke of gelijksoortige
vragen zijn gesteld, zijn deze voorts gezamenlijk beantwoord.2. AlgemeenDe leden van de CDA-fractie gaven aan met belangstelling kennis te hebben
genomen van het voorstel tot wijziging van de Wet op de dierproeven (WoD). Het verbod tot doen van dierproeven met mensapen
heeft hun volledige instemming. Ze constateerden met spijt dat dierexperimenteel
onderzoek ten behoeve van fundamenteel onderzoek naar ernstige gevaren voor
de volksgezondheid nodig is, maar dat de drie V's daarbij uitgangspunten moeten
zijn. De leden van de CDA-fractie stemden ook in met de nu voorgestelde, bij
een eerdere wetswijziging achterwege gebleven, aanvulling die volgens hen
een technisch detail betreft.De leden van de VVD-fractie gaven aan buitengewoon verheugd te zijn over
het onderhavige wetsvoorstel. Ze gaan graag akkoord met de artikelen ten behoeve
van de handhaafbaarheid.Ook de leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
het voorstel, het kan op de volledige goedkeuring van de fractie rekenen.De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat mensapen niet langer mogen
worden gebruikt bij dierproeven.De leden van de ChristenUnie stemden in met de voorgestelde wijziging,
maar wezen erop dat deze instemming niet is gebaseerd op de gedachte dat mensapen
evolutionair gezien het meest verwant zijn aan de mens. Zij achtten het verschil
in dierproeven op mensapen en andere grote zoogdieren gradueel
en niet principieel. Waarbij benadrukt wordt dat de ChristenUnie wel bepleit
het proefdiergebruik zoveel mogelijk te beperken.Al met al verheugt het mij te kunnen constateren dat het wetsvoorstel
als zodanig, zijnde gericht op het in Nederland verbieden van dierexperimenten
met mensapen, kamerbreed wordt ondersteund. De kritische vragen betreffen
uitsluitend de uitzonderingsbepaling die onder artikel II.2 in het wetsvoorstel
is opgenomen. Het doet me mede deugd daar Nederland hiermee, wederom, bewijst
een vooruitstrevend land te zijn op het gebied van proefdierenwelzijn. Na
Nieuw-Zeeland is Nederland binnenkort het tweede land in de wereld, waar het
gebruik van mensapen bij dierexperimenten wettelijk is verboden.3. Aanvullende vragen en opmerking van de fractiesDe leden van de fracties van CDA, VVD, PvdA, SP en ChristenUnie stelden
allen aanvullende vragen die betrekking hebben op eerdergenoemd in het wetsvoorstel
onder artikel II.2 opgenomen uitzonderingsgeval. Er is behoefte aan verduidelijking
van de noodzaak van de toevoeging van dit uitzonderingsgeval aan het wetsvoorstel.
Met name is er bezorgdheid dat deze uitzondering zou kunnen leiden tot een,
ook in de tijd, ongebreideld beroep op het betreffende artikel.Om die reden wordt in het onderstaande uitvoerig ingegaan op alle relevante
aspecten van de uitzonderingsbepaling. Daarbij worden gelijksoortige vragen
van leden van verschillende fracties gezamenlijk behandeld.Achtereenvolgens komen daarbij aan de orde:• Is de voorziene uitzondering duidelijk genoeg afgebakend?• Waarom een uitzondering?• Welk project?• Waarom de chimpansee voor de laatste fase?• Wat zijn de gevolgen voor de pensionering van deze chimpansees?• Hoe is het in andere landen geregeld?• Wat is nu de rol van de VS?• Kan dit project in VS worden afgerond?• Wat zijn de regels in de VS?• Waar wordt straks onderzoek met mensapen gedaan?• Verfijning, Vermindering, Vervanging• Hoelang nog primaten voor biomedisch onderzoek• Is inzet van reeds gebruikte dieren mogelijk?• Inzet van alternatieven voor dit project mogelijk?• Onderzoek naar alternatieven• Wat zijn de uitkomsten van de vorige fase van het uitzonderingsproject?• Hoe zit het met handhaving van het voorgestelde verbod?• Het aantal dieren opnemen in de wetswijziging?• Waarom deze tijdsspanne tussen aankondiging en aanbieding aan het
parlement?• Wat is de stand van zaken betreffende het BPRC?Is de voorziene uitzondering duidelijk genoeg afgebakend?De leden van met name de PvdA- de SP- en de ChristenUnie-fracties vroegen
zich expliciet af of de uitzondering duidelijk genoeg is afgebakend, zodat
niet gedurende lange tijd nog experimenten zouden kunnen worden uitgevoerd
en het verbod dus feitelijk alleen op papier zou bestaan.Angst dat tot in lengte der jaren beroep gedaan kan worden op de uitzonderingsclausule
is ongegrond. Apen zijn geen dieren die eenvoudig te houden zijn en er zijn
om die reden in Nederland dan ook niet veel houders van apen als proefdieren
. Mensapen zijn nog moeilijker te houden dan apen in algemene
zin. We vinden ze in Nederland mede om die reden alleen bij het Biomedical
Primate Research Centre (BPRC), een onderzoeksinstituut
dat gespecialiseerd is in biomedisch onderzoek met apen. Het BPRC heeft alleen
chimpansees en geen van de andere in het wetsvoorstel genoemde soorten mensapen.
Kortom, niet allen de uitzonderingsclausule, maar het gehele wetsvoorstel
heeft weliswaar een brede strekking, maar heeft in feite alleen betrekking
op één diersoort bij één instituut. Hierdoor zijn
de directe gevolgen van het wetsvoorstel overzichtelijk en is de uitzonderingsbepaling
ook heel specifiek en beperkt in zijn toepassing. Deze bepaling heeft bovendien
rechtstreeks verband met de voorgeschiedenis van het wetsvoorstel.Zo heeft
de vorige Minister van OCenW anderhalf jaar geleden het BPRC verzocht om geen
nieuw onderzoek met chimpansees te starten. Hoewel daartoe niet wettelijk
verplicht, heeft het BPRC het verzoek ingewilligd en er zelfs al bestaande
contracten voor ontbonden. Wel werd verzocht om een uitzondering te maken
voor de afronding van één lopend onderzoek. Hiermee stemde de
Minister van OCenW in.Er is voor gekozen om in het wetsvoorstel een breder verbod neer te leggen
dan momenteel strikt noodzakelijk is: mensapen in plaats van chimpansees.
Dat is gedaan om alle mensapen, die immers alle nauw verwant zijn, dezelfde
bescherming te bieden. Zo wordt voorkomen dat op termijn enig instituut in
Nederland andere mensapen zou kunnen gaan gebruiken.Feitelijk is artikel II.2 een overgangsbepaling die overeenkomt met wat
de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) in haar advies aanraadt. Dit KNAW-rapport werd aan de Tweede
Kamer, middels de brief van de Minister van OCenW d.d. 27 april 2001
(27 400 VIII, nr. 75), aangeboden.De voornoemde uitzondering in de wet geldt dan ook slechts voor de afronding
van dit éne exact omschreven project (zie hieronder de paragrafen «waarom
een uitzondering», «welk project», «waarom de chimpansee
voor de laatste fase»). Zodra dit nauwkeurig omschreven project is beëindigd,
is het onderzoek met mensapen in Nederland gestopt. Hiermee wordt het advies
van de KNAW betreffende dit punt gevolgd. Het BPRC werkt nauw samen met de
Ministeries van OCenW en VWS om alle betrokken dieren te herhuisvesten en
heeft dus binnen afzienbare tijd geen mensapen meer in huis.Het is dus uitdrukkelijk niet de bedoeling dat al het Hepatitis C onderzoek
in Nederland onder deze uitzondering zal vallen en er tot in lengte der jaren
een beroep op deze uitzondering kan worden gedaan. Na dit éne nauwkeurig
omschreven project zal er geen onderzoek met mensapen in Nederland meer plaatsvinden.
Voor ander Hepatitis C onderzoek in Nederland zullen geen mensapen meer mogen
worden gebruikt.Over dit project is al eerder gecommuniceerd met de Kamer.1Waarom een uitzondering?Diverse fracties vroegen om een onderbouwing waarom er voor dit onderzoek
een speciale regeling nodig is. De uitzondering betreft de afronding van een
onderzoek naar een profylactisch Hepatitis C vaccin. Is het zo belangrijk
om zo'n vaccin te ontwikkelen? Het antwoord is: ja. Hepatitis C is een ernstige
virusziekte. De World Health Organisation schat het aantal mensen dat met
deze ziekte is geïnfecteerd, wereldwijd op 170–180 miljoen ligt
(bijna 4% van de wereldbevolking) en in Europa op 9 miljoen. Wereldwijd
komen er jaarlijks 3–4 miljoen nieuwe gevallen bij. Ter vergelijking:
wereldwijd zijn naar schatting 42 miljoen mensen met HIV besmet en treden
er jaarlijks 5 miljoen nieuwe besmettingen op.Het Hepatitis C virus werd pas in de laatste decennia van de vorige eeuw
ontdekt. Toen ook werd duidelijk hoe wijd verspreid het virus is, met name in ontwikkelingslanden, en hoe belangrijk het is als oorzaak van ernstige
chronische leverkwalen.Een infectie heeft grote gevolgen. Mensen zijn de rest van hun leven drager
van het virus. In bijna alle gevallen treedt chronische leverontsteking op.
Dit leidt bij meer dan een kwart van de geïnfecteerde mensen tot levercirrhose
(een irreversibele afbraak en verbindweefseling van de lever waarvoor uiteindelijk
alleen levertransplantatie een oplossing is, Hepatitis C is verantwoordelijk
voor een groot deel van de levertransplantaties in Nederland). Ook leidt een
infectie veelvuldig tot hepatocellulaire carcinomen (leverkanker).Een infectie kan worden opgelopen door bloed-bloed contact (bijvoorbeeld
bloedtransfusie, vuile injectie-, tatoeage- of piercingnaalden, ongevallen),
dat is veruit de belangrijkste infectieroute. Er is geen infectie mogelijk
via ontlasting. De infectieroute van moeder op kind (zoals bijvoorbeeld bij
HIV bekend is) speelt epidemiologisch gezien geen rol van betekenis. De incubatietijd
is zo'n 6–8 weken.Net als voor bijna alle andere virusziekten is er geen echte therapie
op het moment dat iemand ermee is besmet. Symptomatische behandelingen die
zijn gericht op vertraging van de effecten van de Hepatitis C infectie slaan
in de meeste gevallen slecht aan. Het beste zou zijn om infectie te voorkomen.
Voor veel virusinfecties is dat mogelijk door gebruik van een zogenaamd profylactisch
vaccin. Dat is een inenting met ongevaarlijk gemaakte stukjes van het infectieuze
materiaal. Deze inenting moet worden gegeven vóór contact met
infectieus materiaal plaatsvindt (de besmetting dus) en ze wordt gegeven om
een infectie te voorkomen. Succesvolle voorbeelden van zo'n profylactisch
vaccin zijn het pokkenvaccin, het poliovaccin, het Hepatitis A vaccin, het
Hepatitis B vaccin, de griepprik (influenza vaccin) en het Rabiësvaccin.
Sommige vaccins worden breed ingezet (pokken, polio) andere worden gegeven
aan risicogroepen (griepprik, Hepatitis A, Hepatitis B, Rabiës).Kortom, Hepatitis C is een ernstige ziekte en om mensen die een risico
lopen deze ziekte te krijgen, te beschermen, is het gebruik van een profylactisch
vaccin de meest doeltreffende methode. De ontwikkeling van een dergelijk profylactisch
vaccin is dan ook heel hard nodig. Voor de ontwikkeling en het testen van
de werkzaamheid van een vaccin zijn bij de huidige stand van de wetenschap
en de eisen voortvloeiend uit het veiligheidsbeginsel, dierproeven met chimpansees
onontkoombaar. Het alternatief zou zijn de werkzaamheid van het vaccin direct
te testen op mensen, hetgeen ethisch onaanvaardbaar is.Welk project?Wat is nu het project waarvoor de uitzondering is gemaakt? Er is een aantal
profylactisch kandidaat-vaccins (concept-vaccins) ontwikkeld voor Hepatitis
C. Om deze uit te testen is een getrapt onderzoekstraject uitgezet, waarbij
na iedere fase wordt geëvalueerd of en zo ja welke van de kandidaat-vaccins
voor dat onderdeel zijn geslaagd of er nog aanpassingen nodig zijn, of misschien
zelfs dat toch alsnog een andere weg gekozen moet worden. Een dergelijke opzet
past bij een zorgvuldig gebruik van proefdieren. Immers, als al het onderzoek
met alle kandidaat-vaccins tegelijk wordt ingezet en uit een deel van het
onderzoek zou blijken dat aanpassingen nodig zijn, moeten bepaalde onderzoeken
opnieuw worden uitgevoerd met hernieuwde kandidaat-vaccin(s). Nu is het zo
dat na afloop van iedere fase deze wordt geëvalueerd en wordt bekeken
of het wetenschappelijk en ethisch verantwoord is om de volgende fase in te
gaan.Dit specifieke project is een groot Europees project waar de topdeskundigen
op het gebied van Hepatitis C uit diverse landen onder leiding van het Leids
Universitair Medisch Centrum (LUMC) met elkaar samenwerken. Hierdoor kan goed gecoördineerd baanbrekend en goed
onderbouwd onderzoek worden uitgevoerd en wordt voorkomen dat er onderzoek
dubbel wordt gedaan. Ook dat spaart proefdieren.De ontwikkeling van het vaccin van «tekentafel» tot de eerste
experimenten met apen heeft natuurlijk ook een aantal fasen (waaronder ook
in-vitro studies) doorlopen. Alle eerdere fasen waren zo veelbelovend dat
de experimenten met apen verantwoord werden bevonden en in 2001 werden gestart.De eerste apenstudies werden uitgevoerd met resusapen; hierbij werden
het beste kandidaat-vaccin en de beste immunisatiestrategie bepaald. Voor
de studie in de chimpansees is nu één kandidaat vaccin geselecteerd.De laatste fase van het onderzoekstraject is een werkzaamheidstest van
het ontwikkelde kandidaat-vaccin in chimpansees. Het is deze fase van dit
onderzoeksproject, waarvoor in de wet een uitzondering is gemaakt. Deze fase
bestaat uit: de vaststelling van de fysiologische en immunologische nulwaarden
bij de voor het experiment geselecteerde chimpansees, een inenting met het
kandidaat-vaccin gevolgd door een herhalingsinenting (net als bij alle inentingen
die gericht zijn op het stimuleren van de opbouw van eigen specifieke afweer,
is een herhalingsinenting nodig om de weerstand tegen de ziekte goed op te
bouwen) en daarna volgt een confrontatie met het echte virus. Als deze fase
van de ontwikkeling een positief resultaat oplevert, worden daarna zogenaamde
«clinical trials» opgestart (de eerste proeven met mensen bij
dit vaccin).Uitgaande van goede resultaten kan het vaccin vervolgens gebruikt worden
voor de bescherming van risicogroepen en mensen in risicogebieden.Waarom de chimpansee voor de laatste fase?Het is helaas niet mogelijk om deze laatste fase zonder chimpansees te
doen. Chimpansees zijn de enige dieren die naast de mens geïnfecteerd
kunnen worden met het Hepatitis C virus en die na een infectie met Hepatitis
C verandering laten zien in de lever. Het ziekteverloop is bij chimpansees
weliswaar veel milder dan bij de mens, maar er is wel een infectie mogelijk.
Dat maakt het dus ook mogelijk en helaas nodig om bij de chimpansee te testen
of een potentieel vaccin bescherming biedt tegen zo'n infectie. Immers een
ander dier is niet te infecteren en kan dus niet worden ingezet in een werkzaamheidstest.
Het feit dat het ziekteverloop bij chimpansees wat afwijkt van het ziekteverloop
bij de mens, wil niet zeggen dat dit onderzoek niet zinvol zou zijn. Zo is
er ook een goedwerkend vaccin tegen Hepatitis B ontwikkeld met behulp van
vaccinatie-experimenten op chimpansees bij het BPRC. Net als voor Hepatitis
C geldt ook voor Hepatitis B dat de chimpansee het enige dier is dat net als
de mens geïnfecteerd kan worden. Ook bij Hepatitis B laat het virus bij
de chimpansee een ander ziekteverloop zien dan bij de mens.Alternatieven met andere dieren of, beter nog, proefdiervrije methoden
om deze laatste fase van dit onderzoek uit te voeren zijn er helaas niet.
Er wordt door enkele organisaties tot mijn spijt regelmatig de indruk gewekt,
dat overal en ook hiervoor alternatieven zouden zijn. Was dat maar waar!De enige andere mogelijkheid: de werkzaamheidstest bij de mens uitvoeren,
is ethisch ontoelaatbaar. Immers dan zouden mensen na de volledige vaccinatie
opzettelijk blootgesteld moeten worden aan Hepatitis C, om te kijken of ze
daadwerkelijk beschermd zijn.Kortom, het is helaas niet mogelijk om de werkzaamheidstesten voor dit
veelbelovende vaccin te doen zonder chimpansees. Er is nog geen vaccin op
de markt, dus kan er niet worden gesteld dat het hier gaat om een zogenaamd
«me-too» vaccin (iedere fabrikant een eigen versie van een bepaald
vaccin/geneesmiddel om een graantje mee te kunnen pikken). Kortom, dit onderzoek
is zo belangrijk, omdat Hepatitis C wereldwijd zo'n ernstige bedreiging vormt
voor de volksgezondheid en er geen beschermend vaccin is.Wat zijn de gevolgen voor de pensionering van deze chimpansees?Deze vraag werd door de leden van verschillende fracties in diverse vormen
gesteld. In het Algemeen Overleg van 24 april 2002 tussen de vaste kamercommissies
van OCenW en VWS en de Ministers van OCenW en VWS is al gesproken over de
toekomst van de chimpansees die het BPRC toentertijd in haar bezit had. Het
grootste deel van de dieren was gezond en nooit gebruikt voor experimenten.
Het BPRC had met enkele gerenommeerde dierentuinen reeds afspraken gemaakt
over herhuisvesting van een deel van deze dieren. De Minister van OCenW had
met het BPRC afgesproken dat er geen nieuwe afspraken gemaakt zouden worden.
Tijdens het voornoemde Algemeen Overleg is aan de Tweede Kamer toegezegd dat
voor deze overige dieren een pensioenregeling zou worden getroffen met Stichting
AAP. Voor een uitgebreidere beschrijving van de herhuisvesting van alle BPRC-chimpansees
wil ik graag verwijzen naar de betreffende kamerstukken.1 Bij het onderhavige experiment zijn zes volwassen chimpansees betrokken.
Deze dieren vallen onder de groep chimpansees van het BPRC die de overheid
bij Stichting AAP gaat onderbrengen. Stichting AAP zal door de Ministers van
OCenW en VWS worden gesubsidieerd om te zorgen voor de pensionering van deze
chimpansees. Ongeveer de helft van deze groep bestaat uit een aantal sociale
groepen die geen voor de mens gevaarlijke infecties onder de leden hebben:
de gezonde dieren. De andere helft bestaat uit een aantal sociale groepen
die drager zijn van voor de mens gevaarlijke infecties (HIV/SIV/Hepatitis):
de geïnfecteerde dieren.De gezonde dieren gaan naar een dependance van Stichting AAP in Spanje.
Hier zal een opvanghuis, inclusief een ruim buitenterrein, voor ze worden
gebouwd. De geïnfecteerde dieren zullen naar de locatie van Stichting
AAP in Almere gaan. Ook hier zal een opvanghuis worden gebouwd. De huisvesting
en verzorging van deze groep dieren vraagt extra aandacht gezien het extra
risico dat ze vormen voor de mensen met wie ze in contact komen. Over dit
opvangplan heeft zowel de huidige als de vorige Minister van OCenW reeds diverse
keren uitgebreid gecommuniceerd met de Tweede Kamer.1 Dit wetsvoorstel
staat los van de afspraken die met Stichting AAP worden gemaakt over de financiering
van de pensionering.De zes dieren waar het bij de uitzonderingsclausule van artikel II, tweede
lid, om gaat, gaan als dit experiment tot gevolg heeft dat ze Hepatitis C
positief worden, naar stichting AAP in Almere; als ze niet geïnfecteerd
raken of worden, gaan ze naar stichting AAP in Spanje. Beide locaties moeten
voldoen aan hoge eisen voor dierenwelzijn, verzorging en huisvesting. Ook
blijven de dieren op beide locaties in sociale groepen, zoals ze nu ook gewend
zijn. St. AAP verwacht de beide opvanghuizen over 2 á 3 jaar klaar
te hebben voor ontvangst van de dieren. Waarschijnlijk is Spanje wel iets
eerder klaar dan Almere. Uitgaande van deze 2 á 3 jaar, zijn de dieren
tegen de tijd dat de opvanghuizen klaar zijn, al uit het experiment. De verwachting
is dan ook dat de dieren tegelijk met hun soortgenoten kunnen verhuizen naar
hun pensioneringslocatie. Hoe is het in andere landen geregeld?De leden van de VVD-fractie merkten op dat ze verheugd waren dat Nederland
zich eindelijk schaarde bij de vele landen waar zo'n verbod al geldt. Helaas
is die vreugde ingegeven door incorrecte informatie. Slechts twee landen leggen
beperkingen op aan experimenten met mensapen: Nieuw-Zeeland en het Verenigd
Koninkrijk. Nieuw-Zeeland heeft bij wet proeven met chimpansees verboden.
In het Verenigd Koninkrijk is er geen wettelijk verbod, maar een richtlijn
over. Dit betekent in de praktijk dat het Home Office geen vergunning verleent
voor onderzoek met mensapen. Voor beide landen geldt echter dat er jarenlang
geen chimpansees voor onderzoek aanwezig waren, voordat deze beperkingen van
kracht werden. Nederland is dus ook hierin een voorloper: voor zover mij bekend
het tweede land in de wereld met een dergelijk wettelijk verbod.Wanneer de chimpanseekolonie in Nederland niet meer beschikbaar is, zijn
er in Europa zelf geen chimpanseekolonies meer voor biomedisch onderzoek.
Zulke kolonies zijn nog wel beschikbaar in Azië (o.a. Japan), de VS en
Afrika. Het onderzoek vanuit Europa zal derhalve voortaan bij één
van deze kolonies plaats moeten vinden.Wat is nu de rol van de VS?In het KNAW rapport (aangeboden aan de Tweede Kamer bij brief van de Minister
van OCenW d.d. 27 april 2002 (27 400 VIII, nr. 75) staat op
pagina 12 dat de chimpansee momenteel voor Hepatitis C het enige geschikte
diermodel is. Dit in tegenstelling tot HIV en malaria, waarvoor de chimpansee
nu, algemeen geaccepteerd, niet meer als het beste diermodel wordt gezien,
omdat het ziekteverloop geheel anders is dan bij de mens. De commissie concludeert
dat, als in de toekomst misschien toch de inzet van chimpansees als proefdier
nodig is, voor een ernstige bedreiging van de volksgezondheid, de kolonies
van de National Institutes of Health (NIH) in
de VS beter geschikt zijn. Allereerst omdat het dan vrijwel altijd gaat om
zaken die wereldwijd spelen en dus ook vragen om een wereldwijde inzet van
betreffende deskundigen. Ten tweede omdat de kolonie van de NIH veel groter
is, waardoor deze geschikter is voor de inzet bij zo'n grensoverschrijdende
bedreiging voor de volksgezondheid. Kortom, adviseert de commissie, na de
afronding van het lopende Hepatitis C project (binnen 3 jaar) kan de gehele
BPRC-chimpansee kolonie met pensioen.Kan dit project in VS worden afgerond?De leden van de CDA-fractie informeerden naar de mogelijkheden, om dit
onderzoek in de VS af te ronden. Als dit Hepatitis C project verder in de
VS zou moeten worden afgerond, betekent dit niet alleen dat het BPRC zijn
verplichtingen jegens de vaccinontwikkelaars en de opdrachtgever, zijnde de
EU niet nakomt, met alle gevolgen van dien, maar ook betekent dit een grote
vertraging voor het project. Het is namelijk niet zo dat de NIH in de VS beschikken
over een ruime voorraad van voor dit specifieke experiment geschikte chimpansees.
De dieren moeten immers vrij zijn van een Hepatitis virus, volwassenen volledig
gezond zijn en niet hebben meegedraaid in een proef die de uitkomst van deze
test zou kunnen beïnvloeden. Daarbij komt dat de chimpanseekolonie van
het BPRC immunologisch zeer goed getypeerd is.In de praktijk is het BPRC feitelijk al weggevallen als faciliteit voor
chimpanseeonderzoek (door de tussen de Minister van OCenW en het BPRC gemaakte
afspraken). Dat heeft al geleid tot een toename van de bezettingsgraad in
de VS en dus tot minder beschikbare chimpansees. Het verplaatsen en daarmee
uitstellen van deze fase van het onderzoek zou er toe leiden dat ook de volgende
fase (clinical trials) en de echte introductie een grote vertraging oplopen.
Gezien de grote bedreiging voor de volksgezondheid die deze ziekte
vormt, acht ik het niet verantwoord om dit project zo vlak voor de afronding
stop te zetten. Dit is voor mij dan ook de rechtvaardiging voor deze specifieke
en duidelijk begrensde uitzondering.Wat zijn de regels in de VS?Diverse fracties stellen vragen over onderzoek met mensapen in de VS.
Is het niet hypocriet om naar de VS uit te willen wijken in tijden van crises?
Kunnen we eisen stellen aan de VS op gebied van onderzoek met mensapen?Onderzoek dat in het buitenland plaatsvindt, valt niet onder het Nederlandse
rechtsstelsel. Dat betekent dus dat onderzoek in de VS met chimpansees moet
voldoen aan de eisen die daar ter plaatse gelden.Onderzoek in de VS wordt vooraf getoetst door een commissie; daarbij geldt
het Amerikaanse recht. De toetsing is gebaseerd op wetenschappelijke relevantie,
ethische toelaatbaarheid en de toepassing van de drie V's (Vervanging, Verfijning,
Vermindering van proefdiergebruik).De VS zijn momenteel geenszins van plan om onderzoek met chimpansees stop
te zetten. Dus zullen de chimpansees daar nog niet worden gepensioneerd. Wel
heeft het NIH voor chimpansees op leeftijd een rusthuis opgezet.Waar wordt straks onderzoek met mensapen gedaan?Door de leden van de SP-fractie en de ChristenUnie werden vragen gesteld
over dit onderwerp. Doordat het BPRC al eerder gestopt is met het aannemen
van nieuwe opdrachten en lopende contracten heeft ontbonden, zijn opdrachtgevers
al op zoek naar nieuwe mogelijkheden. Andere locaties voor onderzoek met mensapen
zijn de VS en Japan, en ook in Azië en Afrika zijn mogelijkheden. Ook
in de toekomst zullen er dus medicijnen op de Nederlandse markt komen die
zijn getest op chimpansees.Verfijning, Vermindering, VervangingDe leden van de CDA-fractie vroegen zich af hoe het zit met primaatonderzoek
(dus onderzoek met apen in het algemeen) en de toepassing van de drie V's
van Russell en Burch. Voor ieder onderzoek met proefdieren, dus ook als het
primaten betreft, dienen de drie V's als uitgangspunt te worden genomen. De
dierexperimentencommissies (DEC), die ieder proefplan
met proefdieren vooraf beoordelen, letten onder andere op dat uitgangspunt.
Naast Verfijning, Vermindering en Vervanging vormen zij immers de vierde V:
Verantwoording. Een onderzoeker dient vooraf aan de DEC verantwoording af
te leggen door zijn proefplan door haar te laten toetsen.Zoals de KNAW in haar advies al aangeeft, zijn bij bepaalde experimenten
waar voorheen de chimpansee werd gebruikt als diermodel, nu andere primaten
algemeen geaccepteerd als goed diermodel (voorbeelden zijn: malaria, HIV).Ook in het BPRC is overigens aandacht voor (vervangings)alternatieven.
Dat was in het verleden al het geval (er zijn diverse projecten naar alternatieven
gefinancierd door het Platform Alternatieven voor Dierproeven bij het BPRC)
en zal in de toekomst nog aanzienlijk meer aandacht krijgen. Een nieuwe afdeling
richt zich volledig op het ontwikkelen van alternatieven voor primatenonderzoek.
Overigens zijn alternatieven voor dierproeven in lang niet alle gevallen volledig
«diervrij». Alternatieven zijn ook proeven die op één
of andere manier leiden tot de Vermindering of Verfijning van proefdiergebruik
en dus niet alleen de Vervanging. Hoelang nog primaten voor biomedisch onderzoekLeden van diverse fracties vroegen of en hoe lang primaten nog nodig zijn
voor biomedisch onderzoek. Helaas is het nog niet mogelijk om belangrijk biomedisch
onderzoek helemaal zonder primaten uit te voeren. Het Scientific Steering
Committee (SSC) van de EU (een adviescommissie
van de EU met topwetenschappers) heeft in dit verband in april 2002 een notitie
opgesteld over de noodzaak van het gebruik van primaten in biomedisch onderzoek.
Ik stuur u die als bijlage1 bij deze nota mee.
Hierin concludeert het SSC dat voorlopig in het biomedisch onderzoek primaten
nodig zullen blijven. Tevens vreest het SSC dat het moment waarop geen primaten
meer nodig zijn misschien wel nooit zal komen.De vraag van de leden van de SP-fractie, wanneer een algeheel verbod op
experimenten met primaten te verwachten is, is dan ook moeilijk te beantwoorden.
Ik acht een dergelijk algemeen verbod op proeven met alle apen namelijk niet
wenselijk op het moment dat het biomedisch onderzoek nog niet zonder primaten
kan. Een verbod leidt in zo'n situatie tot export van dierexperimenteel onderzoek
naar het buitenland. Aangezien Nederland één van de voorlopers
is op het gebied van proefdierwelzijn in de wereld, zullen de dieren daar
niet bij gebaat zijn.Is inzet van reeds gebruikte dieren mogelijk?De leden van de VVD fractie merkten op dat het hen meer verdedigbaar leek
indien lopend onderzoek bij reeds besmette dieren zou worden uitgevoerd. In
aanvulling op wat hierboven al is omschreven over het betreffende project
merk ik daarover het volgende op.De aard van het uitzonderingsproject laat het helaas niet toe om dieren
te gebruiken die reeds zijn geïnfecteerd. Het gaat immers om het testen
van de werkzaamheid van een beschermend vaccin. Dit kan dus nooit getest worden
op een dier dat al met hepatitis virus geïnfecteerd is. Als de werkzaamheid
van het vaccin goed is heeft het natuurlijk voor een aantal dieren uit dit
project wel tot gevolg dat ze niet geïnfecteerd raken. Ze zijn immers
beschermd door het profylactische vaccin.Inzet van alternatieven voor dit project mogelijk?Enkele fracties vroegen specifiek aandacht voor publicaties en beweringen
over alternatieven voor dit project. Ook mij zijn dergelijke publicaties en
teksten bekend. In tegenstelling tot wat daarin wordt beweerd, zijn er helaas
geen alternatieve, chimpansee-vrije methoden om dit belangrijke project uit
te voeren. Er circuleren verscheidene, soms door academici geschreven maar
toch niet-wetenschappelijke, teksten, die helaas geen waarheidsgetrouw beeld
geven van de situatie. In die teksten wordt de indruk gewekt dat onderzoek
met chimpansees in zijn algemeenheid, en het onderhavige onderzoek in het
bijzonder, niet zinvol zou zijn en niet de antwoorden op de gestelde wetenschappelijke
vragen zou kunnen geven. Dit is niet juist; zo zijn er bijvoorbeeld, goede
vaccins ontwikkeld tegen Hepatitis A en B, juist dankzij onderzoek met chimpansees.
Er zijn helaas geen alternatieven.Leden van de SP-fractie vroegen om een verklaring voor de circulatie van
deze verhalen. De enige verklaring die ik er voor kan bedenken, is dat mogelijk
de wens de vader van de gedachte is. Voor sommige mensen geldt dat zij ieder
gebruik van dieren verwerpelijk vinden.Twee gerenommeerde buitenlandse virologen hebben op verzoek van de DEC
hun mening gegeven over het al of niet zinvol zijn van de inzet van chimpansees
in dit project. Deze experts zijn van mening, dat het onderzoek op de voorgestane
wijze zou moeten worden uitgevoerd, alvorens kan worden gestart met de klinische
fase. De conclusie moet luiden dat het, bij gebrek aan alternatieven, niet mogelijk
is om te testen of dit vaccin de verwachte werking heeft, zonder het gebruik
van chimpansees.Onderzoek naar alternatievenOnderzoek naar de ontwikkeling van alternatieven is duur en kost veel
tijd (5–10 jaar). De validatie van een methode vraagt een lange adem.
Ook is geld geen garantie voor succes. ZonMw coördineert een onderzoeksprogramma
voor de ontwikkeling van alternatieven. Belangrijkste donor van dit programma
is VWS. De begeleidingscommissie bestaat o.a. uit vertegenwoordigers van dierenbeschermingsorganisaties,
proefdierexperts, experts op het gebied van validatie van nieuwe methoden
etc. Het huidige economische klimaat laat helaas weinig ruimte om extra overheidsgeld
naar dit soort belangrijk onderzoek te doen stromen.Wat zijn de uitkomsten van de vorige fase van het uitzonderingsproject?De leden van de PvdA-fractie gaven aan, hun oordeel pas te willen geven
nadat ze kennis hadden kunnen nemen van de resultaten van het vooronderzoek.
Het betreft hier een tussenevaluatie in een lopend onderzoek. De gegevens
van de vorige fase, de studies met de resusapen, zijn nog niet verwerkt in
publicaties en daarmee nog niet algemeen toegankelijk. Dat betekent dat de
resultaten van het vooronderzoek ook niet in bezit zijn van de overheid en
ook niet door de overheid openbaar gemaakt kunnen worden. In het Algemeen
Overleg van 24 april 2002 is dan ook niet door de Ministers van OCenW en VWS
aangegeven, dat deze onderzoeksresultaten als zodanig aan de Kamer ter beschikking
zouden worden gesteld. Wel heeft de in de WoD aangewezen toezichthouder, de
Keuringsdienst van Waren (KvW) als onderdeel van
de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA), inzage in
deze gegevens. Ook de DEC die de tussenevaluatie uitvoerde en die de voorgenomen
experimenten toetst, heeft inzage in deze gegevens; anders is een goede evaluatie
en toetsing immers niet mogelijk.Zoals ik al aangaf heeft de DEC bij de tussenevaluatie buiten haar eigen
expertise ook de expertise van een aantal deskundigen aangewend, door hen
om hun mening te vragen voor de DEC tot een definitief advies kwam.Overigens is dit experiment, omdat het deels middels EU-financiering is
bekostigd, ook op EU niveau getoetst. Dit betreft zowel een wetenschappelijke
als een ethische toetsing.Dit is tevens mijn antwoord op de vraag van de leden van de fractie van
de ChristenUnie of het BPRC zich niet aan toezicht ontrekt als de Minister
de resultaten niet beschikbaar heeft.Hoe zit het met handhaving van het voorgestelde verbod?De leden van de fractie van de ChristenUnie en de SP vroegen zich af wie
er nu op gaat toezien dat er daadwerkelijk geen onderzoek meer met mensapen
plaatsvindt in Nederland. Dit gaat de huidige toezichthouder en handhaver
in het kader van de WoD doen: de VWA.Bovendien wordt iedere dierproef vooraf door een DEC beoordeeld. Mocht
in de toekomst een onderzoeker in Nederland een experiment met mensapen willen
gaan doen, dan zal de betrokken DEC die onderzoeker direct wijzen op het wettelijk
verbod van zo'n onderzoek in Nederland het dus afkeuren. Zonder goedkeuring
van de DEC mag een dierproef niet worden uitgevoerd.De VWA houdt in het kader van de WoD toezicht op zowel de DEC als de vergunninghouders. Ik gaf u verder al aan dat de expertise om onderzoek met mensapen uit
te kunnen voeren, slechts binnen één instelling in Nederland
aanwezig is. Na de pensionering van de BPRC-chimpansees zal de outillage om
dergelijk onderzoek uit te voeren, volledig uit Nederland verdwenen zijn.Het aantal dieren opnemen in de wetswijziging?De leden van de PvdA-fractie vroegen of het aantal dieren dat mag worden
gebruikt bij de afronding van dit project, niet expliciet in de wetswijziging
moet worden genoemd.Deze vraag wordt, naar ik vermoed, ingegeven door de vrees dat er mogelijk
een ontsnappingsclausule zou ontstaan. Dat er telkens dieren onder de noemer
van dit experiment worden ingezet. Daarvoor hoeft echter geen angst te bestaan:
het gaat hier immers om een duidelijk omschreven project, waarvan het voorstel
zoals dat is ingediend bij de DEC ook het aantal te gebruiken dieren bevat.
Zodat ook dat aantal ter beoordeling van de DEC is gekomen. Voorts gaat het
om een in de tijd beperkte uitzondering (maximaal 3 jaar). Daarom zie ik in
het opnemen van het aantal chimpansees geen toegevoegde waarde.Waarom deze tijdsspanne tussen aankondiging en aanbieding
aan het parlement?Deze vraag stelde de ChristenUnie. De ambtelijke voorbereiding van dit
wetsvoorstel is gestart na de aankondiging, maar kost nu eenmaal enige tijd.
Het BPRC heeft zich in de tussentijd aan zijn afspraak met de Minister van
OCenW gehouden om geen nieuwe opdrachten met chimpansees te aanvaarden. Het
BPRC heeft, zoals reeds eerder opgemerkt, zelfs reeds afgesloten contracten
ontbonden om tegemoet te komen aan het verzoek van de vorige Minister van
OCenW. Een eerdere indiening zou dan ook geen consequenties hebben gehad voor
het chimpanseegebruik.Wat is de stand van zaken betreffende het BPRC?Voor de details van de nieuwe opzet van het BPRC, nieuwbouw etc. wil ik
u verwijzen naar de communicatie op dit punt tussen de Minister van OCenW
en het parlement.1 Het BPRC als instituut valt
onder de verantwoordelijkheid van de Minister van OCenW.Het BPRC is thans doende de plannen die in het Algemeen Overleg van 24 april
2002 zijn besproken, te implementeren. Op dit moment wordt het gefaseerde
nieuwbouwplan uitgevoerd. Hiermee zullen de dieren op termijn allemaal minimaal
conform de standaarden van een moderne dierentuin gehuisvest worden. Actievoerders
trachten de nieuwbouw te traineren; als dat zou lukken betekent het dat de
dieren langer moeten wachten op hun sterk verbeterde nieuwe huisvesting.Ook werkt het BPRC aan de uitbreiding van het verzorgend personeel, de
vermindering van de omvang van de apenkolonie en de vermindering van het aantal
experimenten met apen. Zoals boven al gesteld, is het BPRC ook doende een
afdeling voor alternatievenonderzoek op te zetten.Tot slot zij vermeld dat het BPRC en zijn medewerkers, maar ook andere
partijen (TNO, ABN-AMRO), overlast (blijven) ondervinden van actievoerders.
Waarbij het regelmatig niet blijft bij vreedzame en geweldloze acties.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. I. J. M. Ross-van Dorp XNoot1Niet-dossierstuk 2002–2003, 22-10-2002, ocw0200815; aanbieding akkoord op hoofd- lijnen.Kamerstuk 2002–2003, 10-10-2002, 28 600 VIII, nr. 4; vragen en antwoorden over BPRC.Kamerstuk 2001–2002, 21-5-2002, 28 000 VIII, nr. 135; verslag AO 24 april 2002.Kamerstuk 2001–2002, 14-5-2002, 28 000 VIII, nr. 126; aanbieding SSC opinion, OCenWnotitie.Kamerstuk 2001–2002, 25-3-2002, 28 000 VIII, nr. 119; brief MOCenW over besluit BPRCchimpansees.Kamerstuk 2000–2001, 2-7-2001, 27 400 VIII, nr. 87H; brief MOCenW over BPRC, vervolg op: Kamerstuk 2000–2001,
27-4-2001, 27 400 VIII, nr. 75; brief OCenW over
BPRC, KNAW rapport.XNoot1Niet-dossierstuk 2002–2003, 22-10-2002, ocw0200815; aanbieding akkoord op hoofd- lijnen.Kamerstuk 2002–2003, 10-10-2002, 28 600 VIII, nr. 4; vragen en antwoorden BPRC.Niet-dossierstuk 2002–2003, 16-8-2002, ocw0200685; brief over uitplaatsing chimpansees.Niet-dossierstuk 2001–2002, 15-7-2002, ocw0200637; brief over vordering uitplaatsingsproces na AO.Kamerstuk 2001–2002, 21-5-2002, 28 000 VIII, nr. 135; verslag AO 24 april 2002.XNoot1Niet-dossierstuk 2002–2003, 22-10-2002, ocw0200815; aanbieding akkoord op hoofdlijnen.Kamerstuk 2002–2003, 10-10-2002, 28 600 VIII, nr. 4; vragen en antwoorden BPRC.Niet-dossierstuk 2002–2003, 16-8-2002, ocw0200685; brief over uitplaatsing chimps.Niet-dossierstuk 2001–2002, 15-7-2002, ocw0200637; brief over vordering uitplaatsingsproc na AO.Kamerstuk 2001–2002, 21-5-2002, 28 000 VIII, nr. 135; verslag AO 24 april 2002.Kamerstuk 2001–2002, 14-5-2002, 28 000 VIII, nr. 126; aanbieding SSC opinion, OCenWnotitie.Kamerstuk 2001–2002, 25-3-2002, 28 000 VIII, nr. 119; brief LH over besluit BPRCchimps.Kamerstuk 2000–2001, 2-7-2001, 27 400 VIII, nr. 87H; brief OCenW over BPRC, vervolg op: Kamerstuk 2000–2001,
27-4-2001, 27 400 VIII, nr. 75; Brief OCenW over
BPRC, KNAW rapport, vervolg op: Kamerstuk 2000–2001, 18-10-2000,
27 400 VIII, nr. 8; brief over situatie BPRC.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28503-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl