Wetenschapsbudget 2004; Kabinetsstandpunt op het rapport van de Ad Hoc Commissie 'Brugfunctie TNO en GTI's'(Commissie Wijffels)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29338, nr. 20

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

22-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29338 nr. 20

14-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsstandpunt over het rapport van de Ad Hoc Commissie
«Brugfunctie TNO en GTI's» («Commissie Wijffels»).1. INLEIDING1.1 Korte voorgeschiedenis1.2 Samenvatting reacties TNO en de GTI's op het Commissierapport1.3 Globaal karakter van dit standpunt2. DE HOOFDLIJNEN VAN HET RAPPORT EN VAN DIT STANDPUNTHet Kabinetsstandpunt op hoofdlijnen3. REACTIE OP DE UITGANGSPUNTEN VAN HET RAPPORTVan brugfunctie naar kennisnetwerkenHet belang van vraagsturingTaak- en marktoriëntatie4. REACTIE OP DE ALGEMENE AANBEVELINGEN4.1 Aanbevelingen gericht op de overheid4.1.1 Visie bij de overheid4.1.2 Noodzaak van centrale coördinatie en regie
bij de overheid4.1.3 Aansturing en financiering4.1.4 De financiering van de grote experimentele faciliteiten4.1.5 Internationale positionering en samenwerking4.2 Reactie op aanbevelingen over universiteiten en HBO4.3 Reactie op aanbevelingen over het bedrijfsleven5. REACTIE OP DE AANBEVELINGEN PER INSTITUUT5.1 TNOOordeel en advies CommissieReactie5.2 ECNOordeel en advies CommissieReactie5.3 GeoDelft en WL/Delft HydraulicsOordeel en advies CommissieReactie5.4 NLROordeel en advies CommissieReactie5.5 MARINOordeel en advies CommissieReactie6. HET IMPLEMENTATIETRAJECT6.1 InvoeringstrajectOntwerpInvoering op proefDefinitieve invoeringRapportage6.2 Afstemming overheidsbeleid na de invoeringBIJLAGE 1Samenvatting reacties TNO en de GTI's op rapport Commissie
Wijffels
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29338Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 338Wetenschapsbudget 2004nr. 20BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 juli 2004Op 14 mei jl. zond ik u het rapport van de Ad Hoc Commissie «Brugfunctie
TNO en GTI's» (Commissie Wijffels), zie mijn brief met kenmerk OWB/AI/2004/17839
OCW-04-513. Thans zend ik u hierbij het standpunt dat het Kabinet heeft bepaald
over dit rapport.In bijgaand Kabinetsstandpunt wordt positief gereageerd op de aanbevelingen
van de Commissie Wijffels. Tevens is daarin de aanpak van het uitvoeringingstraject
opgenomen. Zoals vermeld zal ik u over de voortgang van de uitvoering medio
2005 nader informeren.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der HoevenKabinetsstandpunt over het rapport van de Ad Hoc Commissie
«Brugfunctie TNO en GTI's» («Commissie Wijffels»).1. INLEIDING1.1 Korte voorgeschiedenisIn vervolg op het Kabinetsstandpunt (april 2002) op het Strategisch Plan
2003–2006 van TNO en het Kabinetsstandpunt (oktober 2002) op het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek Technologiebeleid is begin 2003 is een beleidsproject «Brugfunctie
TNO en GTI's» in gang gezet. De Tweede Kamer is toen geïnformeerd
over het doel en de opzet van dat project (zie brief van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OWB/AI/2003/2095, 10 maart 2003, OCW-03-165). Kort
samengevat is het doel van het project om na te gaan of TNO en de GTI's het
tot stand brengen van de slag van onderzoek naar innovatie goed weten te realiseren.
De uitkomsten van deze evaluatie moeten leiden tot beleidsmaatregelen om waar
nodig de bijdrage van genoemde instituten aan de innovatie in Nederland te
vergroten. Daarbij wordt ook de context, nl. de rol van de «aanbodzijde»
(de universiteiten, NWO en KNAW) en van de «vraagzijde» (de overheid,
maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven), mede in beschouwing genomen.Bij de uitvoering van dit project heeft een Ad Hoc Commissie onder leiding
van de heer Wijffels een belangrijke rol gespeeld. Deze Commissie heeft zich
een beeld verschaft van het functioneren van de instituten, zowel door een
analyse van de door de instituten opgestelde zelfevaluaties als door gesprekken
met de genoemde instituten. Ook heeft de Commissie met een aantal onafhankelijke
deskundigen gesproken. Op basis hiervan heeft de Commissie, rekening houdend
met een aantal ontwikkelingen in het functioneren van innovatieprocessen,
een aantal aanbevelingen geformuleerd, zowel voor de overheid als voor de
instituten. Over de contouren van deze aanbevelingen heeft de Commissie, alvorens
deze vast te leggen in een rapport aan de overheid, gesproken met de instituten
en met de overheid. Dit heeft er toe geleid dat wederzijds helderheid is verkregen
over de richting waarin de Commissie denkt. Op 14 mei 2004 is het rapport
van de Commissie aangeboden aan de betrokken ministers en toegezonden aan
de Tweede Kamer (zie brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
van 14 mei 2004, OWB/AI/2004/17 839). In de onderstaande paragrafen
geeft het Kabinet zijn standpunt over het rapport van de Commissie.1.2 Samenvatting reacties TNO en de GTI's op het CommissierapportAlle instituten hebben per brief een reactie gegeven op het rapport van
de Commissie, nadat dit op 14 mei 2004 (OCW-04-513) was aangeboden aan de
betrokken bewindslieden en openbaar was gemaakt door toezending aan de Tweede
Kamer.Over het algemeen spreken de instituten hun waardering uit voor het rapport.
De instituten onderschrijven het door de Commissie gehanteerde principe van
vraagsturing. Wel worden daarbij enkele kanttekeningen geplaatst (zie de samenvatting
van de reacties in de bijlage).Het Kabinet constateert dat uit de reacties van TNO en de GTI's een overwegend
positieve houding spreekt ten aanzien van de door de Commissie bepleite veranderingen.
Daardoor is sprake van een belangrijk draagvlak voor de uitvoering van de
acties die in dit Kabinetsstandpunt zijn opgenomen.1.3 Globaal karakter van dit standpuntDit Kabinetsstandpunt gaat op hoofdlijnen in op de algemene aanbevelingen
uit het rapport van de Commissie Wijffels en op de toekomst van de beschouwde
instituten. Het standpunt heeft bewust een globaal karakter, aangezien het
wenselijk is om de concrete uitwerking van deze hoofdlijnen in nauwe samenwerking
met de instituten en alle andere betrokken partijen (bedrijfsleven en andere
organisaties) ter hand te nemen. Dit Kabinetsstandpunt is daarom geen sluitstuk
van het noodzakelijke veranderingsproces, maar is vooral een agendabepalend
stuk voor het genoemde veranderingsproces. Gelet op de vele, soms ingrijpende,
aanbevelingen van de Commissie zal de implementatie van deze aanbevelingen
de nodige inspanningen en tijd vergen van alle betrokkenen. In de paragraaf
over het implementatietraject wordt daarop nader ingegaan.2. DE HOOFDLIJNEN VAN HET RAPPORT EN VAN DIT STANDPUNTDe kern van het rapport van Wijffels is dat de «innovatieparadox»
(de kloof tussen excellent onderzoek enerzijds en de achterblijvende innovatiekracht
van het bedrijfsleven en de overheid anderzijds) moet worden overwonnen door
een directe verbinding tussen vraag en aanbod van kennis, waarbij de vraag
sturend is.Over het functioneren van TNO en de GTI's constateert de Commissie het
volgende.a. De metafoor van de «brugfunctie» is achterhaald omdat in
werkelijkheid het proces van kennisoverdracht niet meer lineair verloopt.
Kennisvraag en kennisaanbod vinden elkaar thans in dynamische kennisnetwerken,
waarin TNO en de GTI's een belangrijke rol vervullen.b. TNO en de GTI's dienen in de kennisnetwerken te opereren als zelfstandige
«kennisondernemingen», die op responsieve wijze aansluiten op
de vraag van overheid en bedrijfsleven. De effectiviteit van met name het
programmatisch opgezette onderzoek dient daarbij te worden verbeterd door
invoering van vraagsturing. Ook dienen de instituten te beschikken over een
adequate kennisbasis («kennis als vermogen»).c. Vraagsturing impliceert ook vraaggedreven financiering. Voor het lange
termijn programmatisch onderzoek is programmafinanciering geboden. Deze financiering
is zowel gericht op programma's voor ondersteuning van overheidsbeleid, als
voor het in stand houden van een adequate kennisbasis van de instituten. De
basisfinanciering en andere vormen van capaciteitsfinanciering dienen te worden
beëindigd. In dat licht is het wenselijk dat TNO en de GTI's voor alle
activiteiten een tarief hanteren op basis van de integrale kostprijs. De financiering
van de grote faciliteiten kan echter niet uit de reguliere vraagfinanciering
worden opgebracht. De financiering van grote faciliteiten vraagt separate
besluitvorming van de overheid en moet plaatsvinden na zorgvuldige afweging
vanuit breed Europees perspectief en vanuit sectorale en maatschappelijke
overwegingen.Voor wat betreft de overheid is de Commissie van oordeel dat:a) de overheid een duidelijke visie op het belang en het nut van de instituten
moet ontwikkelen;b) de inhoudelijke en strategische expertise binnen de overheid moet worden
vergroot; dat is nodig om de vraag van de overheid te kunnen formuleren en
om adequaat met de instituten een strategische dialoog te kunnen aangaan;c) een centrale regie binnen de overheid tot stand moet worden gebracht.Ten aanzien van de rol van het bedrijfsleven, de universiteiten en HBO-instellingen
acht de Commissie het wenselijk dat:a) het bedrijfsleven bereid is mee te denken, mee te (be)sturen en mee
te investeren in innovatie en in de relatie met TNO en de GTI's;b) de universiteiten meer samenwerken met TNO en de GTI's;c) de HBO-instellingen, vooral vanwege hun regionale functie voor het
MKB, meer samenwerken met TNO en de GTI's.Met deze hoofdlijnen stemt het Kabinet in, zij het dat op een aantal punten
kanttekeningen worden geplaatst, die in dit standpunt aan de orde komen.Het Kabinetsstandpunt op hoofdlijnenDe reactie van het Kabinet op het rapport van de Commissie Wijffels is
positief en gericht op de uitvoering van de aanbevelingen in het rapport.
De in het Kabinetsstandpunt opgenomen beleidsvoornemens hebben betrekking
op de volgende acties:a) de invoering van vraaggestuurde programmering en financiering bij TNO
en de GTI's (Grote Technologische Instituten);b) het stimuleren van structuurwijzigingen bij TNO en sommige GTI's (o.a.
de vorming van een Delta Instituut)c) het versterken van het kennis- en onderzoekbeleid bij de betrokken
departementen;d) het bevorderen van een sterkere betrokkenheid van het bedrijfsleven
bij TNO en de GTI's, zowel bestuurlijk, organisatorisch als financieel.Medio 2005 zullen belangrijke stappen zijn gezet, die het beoogde veranderingsproces
dan op koers hebben gezet.In 2006 zullen de ontwikkelde maatregelen op proef worden ingevoerd. Het
ligt in de bedoeling om in 2007 over te gaan tot volledige invoering.Alvorens daarop meer in detail in te gaan, spreekt het Kabinet als zijn
opvatting uit dat TNO en de GTI's waardevolle onderzoeksinstellingen zijn
die een meerwaarde leveren in het totale wetenschaps- en innovatiesysteem
door het toepassingsgerichte onderzoek dat zij verrichten. Het Kabinet vindt
het van groot belang een zodanige situatie te creëren, dat deze instituten
hun functie voor de samenleving zo goed mogelijk kunnen vervullen. Verder
constateert het Kabinet met genoegen dat de Commissie wijst op de internationaal
sterke technologiepositie van de instituten.3. REACTIE OP DE UITGANGSPUNTEN VAN HET RAPPORTVan brugfunctie naar kennisnetwerkenHet Kabinet onderschrijft de visie van de Commissie dat de metafoor van
de brugfunctie achterhaald is en dat daarvoor directe verbindingen in «kennisnetwerken»
van vraag en aanbod in de plaats treden. Het traditionele beeld is dat innovatieprocessen
tot stand komen door achtereenvolgens het uitvoeren van fundamenteel onderzoek,
toegepast onderzoek en ontwikkelingswerk. In dat «lineaire» proces
wordt iedere soort onderzoek veelal in aparte instellingen verricht. In dat
beeld zijn TNO en de GTI's als instituten voor toegepast onderzoek een «brug»
tussen fundamenteel onderzoek in de universiteiten en het ontwikkelingswerk
in de bedrijven. Zowel de praktijk als de vele studies over innovatieprocessen
laten echter zien dat het functioneren in «kennisnetwerken» van
groot belang is voor het bevorderen van innovatie. De metafoor van de brugfunctie
is daardoor achterhaald. Het functioneren in de genoemde kennisnetwerken is
de wenselijke praktijk.Voorzover dat nodig is zal het Kabinet de instituten stimuleren om een
actieve rol te (blijven) spelen in de genoemde kennisnetwerken. Dat vraagt
van de instituten zich vooral te richten op samenwerking, eerder dan op concurrentie
met andere kennisinstellingen in Nederland. TNO en de GTI's zijn in veel gevallen
op hun terrein enig in hun soort, waardoor concurrentie dan ook niet aan de
orde is. Van concurrentie kan wel sprake zijn met instituten in het buitenland.Voor een efficiënte en doelgerichte inzet van publieke middelen is
een transparante taakverdeling binnen de kennisnetwerken van wezenlijk belang.
Bij onduidelijkheid hierover moeten heldere afspraken worden gemaakt met de
participanten in de netwerken (kennisinstellingen, overheid, bedrijfsleven
en maatschappelijke organisaties). Alleen dan kunnen de instellingen effectief
gebruik maken van de wederzijdse expertise en ervaring.Het belang van vraagsturingHet Kabinet staat positief tegenover het door de Commissie gehanteerde
uitgangspunt van vraagsturing. Immers de instituten moeten zich dan primair
richten op het zo goed mogelijk voorzien in de kennisvraag van hun «klanten».
Het financieringsinstrumentarium dient daarbij aan te sluiten (zie de aparte
paragraaf hierover in het vervolg). Zo wordt een belangrijke waarborg ingebouwd
dat de instituten zich responsiever opstellen en zich daardoor uit eigen beweging
tijdig aanpassen aan zich voordoende wijzigingen, zowel in de aard en richting,
als in de omvang van het onderzoek. Ook wordt de kans op toepassing van het
onderzoek vergroot wanneer dat onderzoek goed aansluit bij de vraag. Het maatschappelijke
rendement van de instituten wordt daarmee vergroot.Een belangrijke voorwaarde voor de invoering van vraagsturing is dat deze
vraag ook zo helder wordt geformuleerd dat dit voor de instituten een goede
basis is om te kunnen functioneren. De Commissie constateert terecht dat hieraan
in de huidige praktijk veel schort. Om een heldere vraagarticulatie te realiseren
is derhalve een aanzienlijke inspanning nodig, zowel bij de overheid als bij
het bedrijfsleven.Taak- en marktoriëntatieDe Commissie hanteert de begrippen taakoriëntatie en marktoriëntatie,
als kader voor zijn analyse van het functioneren van de instituten en niet
als organisatieprincipe. Het Kabinet merkt op dat deze begrippen in de praktijk
tot misverstanden kunnen leiden. Het gaat volgens het Kabinet bij de vormgeving
van de aansturing en financiering van de instituten vooral om een onderscheid
tussen enerzijds een oriëntatie op lange termijn kennisbehoeften van
de overheid en het bedrijfsleven en anderzijds op concrete korte termijn behoeften
van overheid en bedrijfsleven.Met de Commissie is het Kabinet van oordeel dat beide oriëntaties
in een en het zelfde instituut een rol kunnen spelen en ziet in dit hybride
karakter voordelen. Dit maakt het mogelijk om op de onderzoeksterreinen voldoende
kritische massa te bereiken, maar bevordert bovenal de gewenste interactie
tussen lange termijn en korte termijn en tussen meer strategisch en meer toegepast
onderzoek. Dat is in het belang van het realiseren van innovaties.4. REACTIE OP DE ALGEMENE AANBEVELINGEN4.1 Aanbevelingen gericht op de overheid4.1.1 Visie bij de overheidDe Commissie is van oordeel dat bij de overheid een duidelijke visie op het belang en het nut van de instituten ontbreekt. De instituten voelen
zich daardoor te veel onderworpen aan ad hoc beleid en missen een lange termijn
strategie die voor een gezond functioneren noodzakelijk is. Een aanzienlijke
verbetering op dit punt acht de Commissie daarom noodzakelijk, zowel ten aanzien
van ieder van de afzonderlijke instituten (de overheid als vragende partij)
als ten aanzien van de rol van de overheid in het gehele nationale wetenschaps-
en innovatiesysteem (de overheid als stelselverantwoordelijke partij).Het Kabinet onderschrijft de wenselijkheid van een duidelijke visie van
de overheid. Met dit standpunt geeft het Kabinet een eerste aanzet tot de
nadere invulling van zijn visie op TNO en de GTI's. Het Kabinet is daarbij
van oordeel dat de instituten een belangrijke, waardevolle rol in het wetenschaps-
en innovatiesysteem vervullen. Deze dient echter, in het licht van de aanbevelingen
van de Commissie wel aangescherpt te worden. Het Kabinet ziet TNO en de GTI's
functioneren als zelfstandige kennisinstituten, die zich ondernemend opstellen
en die opereren als «strategische partners» van de overheid en
andere partijen in hun directe relevante omgeving. Bij de bepaling van het
belang en het nut van de instituten voor Nederland (en Europa) speelt niet
alleen de overheid een rol, maar ook het bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties. Ook de instituten zelf hebben hier een rol. Zij zullen –
uitgaande van de door overheid en bedrijfsleven geformuleerde vraag –
in hun strategische plannen hun belang en nut moeten onderbouwen. Dit geldt
vooral voor het ontwikkelen van «kennis als vermogen», aangezien
de instituten juist op dat punt kunnen bogen op eigen inzichten en expertise,
zoals de Commissie terecht opmerkt.Het Kabinet wil langs de lijnen die in dit document worden aangegeven,
vorm geven aan de strategische partnerships met TNO en de GTI's.4.1.2 Noodzaak van centrale coördinatie en regie
bij de overheidDe Commissie Wijffels bepleit dat de toekomstige ontwikkeling van de instituten,
te beginnen met de invoering van de verbeteringen die de Commissie aanbeveelt
in zijn rapport, plaatsvindt onder een centrale regie van de overheid. Ook
nadat de implementatie van de in dit standpunt vermelde beleidsvoornemens
is afgerond is volgens de Commissie een centrale coördinatie binnen de
overheid noodzakelijk.Het Kabinet is met de Commissie van oordeel dat, met inachtneming van
de zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid van de instituten, een centrale
regie nodig is bij de uitwerking en invoering van de beleidsvoornemens verwoord
in dit Kabinetsstandpunt. De minister van OCW zal deze regie ter hand nemen.
De aanpak hiervan door de overheid is aangegeven aan het eind van dit standpunt
in paragraaf 6 over het implementatietraject.De Minister van OCW zal, in overleg met de meest betrokken ambtgenoten,
het Kabinet een voorstel doen hoe de centrale coördinatie en regie na
genoemde implementatie vorm kunnen krijgen en waarop deze activiteiten zich
zullen richten. Daarbij zal het gaan om – vanuit de gezamenlijk door
de betrokken departementen geformuleerde algemene visie op de rol van de instituten –
de bevordering van een dynamisch systeem waarin publieke partijen, waar relevant
in nauwe samenwerking met private partijen, samenwerken met vraaggestuurde
«kennisondernemingen». Daarin mag niet ontbreken de interdepartementale
afstemming van de door de verschillende departementen geformuleerde behoeften
in de verschillende beleidsthema's en de daaraan gekoppelde financiering van
meerjarige onderzoekprogramma's. Zo kan onnodige overlap worden voorkomen
en synergie worden bevorderd.Ook beleidsaspecten als het versterken van de internationale positie van
de instituten, het aansturen al dan niet via een wettelijk kader, het stimuleren
van de wetenschappelijke kwaliteit en het waarborgen van voldoende onafhankelijkheid
zijn gebaat bij een centrale coördinatie. 4.1.3 Aansturing en financieringMet betrekking tot aansturing en financiering van de instituten gaat de
Commissie uit van vraagsturing. In de aanbevelingen van de Commissie neemt
programmafinanciering een centrale plaats in. Deze financiering betreft lange
termijn onderzoekprogramma's, die gericht zijn op de vraag van de overheid,
het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.Het Kabinet neemt deze aanbevelingen over. Ze maken het noodzakelijk een
nieuw proces van strategische planning en programmering te ontwikkelen en
de financiële instrumenten daarop af te stemmen. De uitwerking daarvan
zal ter hand worden genomen door een interdepartementale Regiegroep met twee
daaronder functionerende werkgroepen, respectievelijk een voor «Strategie
en Programmering» en een voor «Financiering». In het onderstaande
wordt daarop nader ingegaan.• Strategie en programmering van het onderzoekDe introductie van meerjarige programma's, die verschillende looptijden
kunnen hebben (tot bv. maximaal 10 jaar), vraagt om een nieuw proces van strategische
planning en programmering van het onderzoek, en daarmee tevens van de overheidsvraag.
Op korte termijn zal, in samenwerking met de instituten en de overige vragende
partijen, een begin worden gemaakt met het ontwerp van een proces voor de
explicitering van de behoeften aan (middel)lange termijn onderzoek van de
departementen, bedrijven en maatschappelijke organisaties, die bij TNO en
de GTI's betrokken zijn, alsmede voor de strategische planning m.b.t. TNO
en de GTI's. In het te ontwerpen proces dient rekening te worden gehouden
met tussentijdse evaluatie van de programma's en periodieke bijsturing en
zonodig ook met bijstelling van het onderzoekprogramma.In dit proces zal ook een aanvang worden gemaakt met het formuleren van
de behoeften aan lange termijn onderzoek van de bij TNO en de GTI's betrokken
departementen. Deze behoeften zullen – waar nodig – in interdepartementaal
overleg worden afgestemd.Op langere termijn zal de vraagformulering, meer systematisch aangepakt
en – waar nodig – onderbouwd met externe adviezen, kunnen geschieden
als onderdeel van de na te streven versterking van het onderzoeksbeleid van
de departementen. Voor wat betreft de organisatorische aspecten van die versterking
kan het komende advies van de AWT over de inrichting van het onderzoeksbeleid
van de overheid een nuttige bijdrage leveren. Dat AWT-advies zal naar verwachting
eind 2004 gereed zijn. Voorts zullen er uit het project «Andere Overheid»
van het Kabinet impulsen komen voor versterking van het kennisbeleid van de
overheid.Op grond van de resultaten van de bovengenoemde Regiegroep en een eerste
formulering van de behoeften aan onderzoek zal de overheid per instituut voor
de verschillende belangrijke beleidsthema's de door haar gewenste meerwaarde
vaststellen, rekening houdend met het functioneren van het totale wetenschaps-
en innovatiesysteem. Daarbij zal, conform de aanbeveling van de Commissie,
ook een sterker accent worden gelegd op de rol van TNO en de GTI's voor het
MKB, zowel bij de toepassing van onderzoekresultaten in innovaties, als bij
het uitbesteden van bepaald onderzoek (het innovatieve MKB als onderzoeker).
Hier ligt een raakvlak met de werkgroep «Dynamisering van de kennisketen»
van het Innovatieplatform. Deze werkgroep (o.l.v. de heer Wijffels) zal zich onder meer bezighouden met «vraagarticulatie en interfaces voor
het bedrijfsleven (en dan vooral het MKB)».• FinancieringsinstrumentariumVoor het (middel)lange termijn onderzoek beveelt de Commissie de financiering
van meerjarige onderzoeksprogramma's aan. Het gaat daarbij om twee zaken,
t.w. ondersteuning van beleidsvragen en versterking van de kennisbasis voor
toekomstige vragen van overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
(«kennis als vermogen»). De financiering van het korte termijn
onderzoek dient te geschieden uit de betaalde opdrachten (contractonderzoek).
Verder wordt aanbevolen om voor programma's en opdrachten tarieven te hanteren
op basis van de integrale kostprijs.De aanbeveling om de aansturing en financiering af te laten hangen van
het karakter van het onderzoek, d.w.z. de mate waarin het gericht is op (middel)lange
termijn vragen, dan wel op korte termijn behoeften van overheid en bedrijfsleven,
wordt in principe overgenomen. De concrete uitwerking van het in de toekomst
te hanteren financieringsmodel zal eveneens door de bovengenoemde interdepartementale
Regiegroep worden opgepakt. Een nauwe samenhang tussen strategie, programmering
en financiering is noodzakelijk.Uitgangspunt voor de nadere uitwerking is de volgende aanpak, die in lijn
is met de door de Commissie aanbevolen opzet. De financiering door de overheid
kent dan drie elementen, t.w.a) financiering van meerjarige onderzoekprogramma's op gebieden die door
de betrokken departementen van belang worden geacht voor hun beleid;b) financiering van meerjarige onderzoekprogramma's voor het ontwikkelen
en in stand houden van een adequate kennisbasis, die nodig is om de toekomstige
vraag adequaat te kunnen aanpakken («kennis als vermogen»);c) financiering van concrete onderzoekopdrachten.Bij de vormgeving van de toekomstige financiering staat het hanteren van
de integrale kostprijs voorop, zoals aanbevolen door de Commissie. Door genoemde
Regiegroep zullen ook onderwerpen als BTW, de wijze van aanbesteding en de
compatibiliteit met de regelgeving voor staatssteun aan bedrijven in de beschouwingen
worden betrokken.Het Kabinet is van mening dat bij de invoering van vraagfinanciering wel
aan een aantal randvoorwaarden moet zijn voldaan. Zo zal sprake moeten zijn
van een zorgvuldige overgang naar het nieuwe systeem van financiering. Er
mogen geen nadelig effecten ontstaan voor de instituten, bv. voor het participeren
van de instituten in programma's waarvoor matching is vereist. Vooral om recht
te doen aan de nodige continuïteit en aan de wenselijke flexibiliteit,
met inbegrip van een voldoende begrotingsflexibiliteit, zijn voorts de volgende
punten van belang.• De vraagfinanciering zal zo georganiseerd moeten worden, dat er
voldoende nieuwe kennis wordt gegenereerd om in te kunnen spelen op de vraag
van de (middel)lange termijn. Er is een goede aansluiting nodig met het grensverleggende
onderzoek van de universiteiten en de para-universitaire instellingen.• Door aan de vraagfinanciering een meerjarig karakter te geven moet
een waarborg worden geschapen voor de noodzakelijke continuïteit in de
kennisopbouw in de instituten. Dit is een belangrijke voorwaarde om van het
huidige financieringssysteem, dat een menging is van aanbod- en vraagfinanciering
dan wel outputfinanciering, over te gaan op een vraaggestuurde aanpak. De
Commissie beveelt aan een koppeling te leggen tussen «kennis
als vermogen» en de mate van succes waarmee een instituut de markt bedient.
Het Kabinet neemt deze aanbeveling over, waarmee zij aansluit bij het recent
uitgebrachte CPB-rapport «Incentives for technology transfer institutes»
(april 2004). Er zal door de Regiegroep een financieringsmodel ontwikkeld
worden om aan genoemde koppeling invulling te geven.• Bij het ontwerp van de vraagsturing moet ook aandacht besteed worden
aan de wenselijke inhoudelijke onafhankelijkheid van het onderzoek in de instituten.• Er is afstemming nodig met het onderzoek dat door partijen buiten
de overheid wordt gefinancierd. Dit is van groot belang aangezien de financiering
van de overheid slechts een (beperkt) deel van het budget van de instituten
dekt. Dat vereist een goede samenspraak tussen alle betrokken partijen. De
overheid zal hiermee rekening houden bij de opzet van de programmafinanciering.
Een versterking van de financiering door het bedrijfsleven zal, in gevallen
waar het onderzoek voor het bedrijfsleven van belang is, met kracht worden
nagestreefd.Bij bovengenoemde uitwerking zal nuttig gebruik worden gemaakt van de
ervaringen van het ministerie van Defensie met aansturing van TNO op basis
van programma's en van het ministerie van LNV bij de totstandkoming van de
WUR. Het Ministerie van Defensie is enige jaren geleden overgegaan van een
projectgewijze naar een programmatische aansturing van het defensieonderzoek.
Bij de WUR is in de afgelopen jaren LNV overgestapt van instituutsfinanciering
naar financiering van onderzoekprogramma's. LNV heeft voorts recent de financiering
van de kennisbasis verhoogd ten laste van het beleidsondersteunend onderzoek.
Daarbij is dan wel een sterkere afstemming van die kennisbasis op de beleidsmatige
en de maatschappelijke vraag geïntroduceerd. Ook de ervaringen van EZ
en VROM met de opstelling van de Energie Onderzoek Strategie (EOS) en de ervaring
met programmatische sturing in het kader van ICES/KIS zullen hierbij worden
betrokken.De bovengenoemde ervaringen van Defensie, LNV, EZ en VROM leren, dat ingrijpende
veranderingen als waarom het hier gaat, grondige doordenking vragen. Bij de
invoering daarvan is de koppeling tussen het plannings- en programmeringsproces,
de inhoudelijke formulering van de vraag naar onderzoek met de financiering
van groot belang. Hoewel een relatief snelle invoering van het nieuwe systeem
van vraagfinanciering beoogd wordt, moet in het tijdschema voldoende tijd
worden uitgetrokken voor de uitwerking van de voorstellen. Het streven is
er op gericht om medio 2005 het procesontwerp voor de programmering en vraagfinanciering
gereed te hebben en een eerste ronde van vraagformulering. Op basis daarvan
kan de vraagfinanciering dan in 2006 op proef worden geïntroduceerd en
met ingang van 2007 volledig worden ingevoerd.4.1.4 De financiering van de grote experimentele faciliteitenDe Commissie merkt op dat de grote faciliteiten zelden kostendekkend te
exploiteren zijn. Zij adviseert de overheid, na zorgvuldige afweging vanuit
Europees perspectief en vanuit sectorpolitieke overwegingen, te besluiten
of de grote faciliteiten al dan niet apart financieel dienen te worden ondersteund.
Dit betekent dat per instituut door de overheid een afweging vanuit sectorale
en/of technologische overwegingen moet worden gemaakt of en in hoeverre er
sprake is van een strategische waarde van dergelijke faciliteiten. Businessplannen
voor de exploitatie van deze faciliteiten dienen de grondslag te vormen voor
aanvullende financiering.De bovengenoemde Regiegroep zal ook de financiering uitwerken van de in
veel van de instituten voor het onderzoek benodigde grote faciliteiten (windtunnels,
sleeptanks, computermodellen, etc). Daartoe zal eerst een inventarisatie
worden gemaakt van de grote faciliteiten. Vervolgens zal het rendement van
de faciliteiten voor de verschillende gebruikers worden beoordeeld. In het
licht daarvan zal vervolgens bekeken worden op welke wijze de financiering
vorm gegeven zal worden.De conclusie van de Commissie dat deze financiering niet uit de bepleite
«reguliere» vraagfinanciering kan worden opgebracht, vraagt er
om dat door de Regiegroep ook de eventuele vorming van aparte budgetten van
de overheid wordt bezien. Met betrekking tot de exploitatie en bouw van eventuele
nieuwe faciliteiten zal ook internationale samenwerking en taakverdeling –
vooral in het kader van EU – aan de orde worden gesteld.Bij de nadere analyse van dit onderwerp zal ook rekening worden gehouden
met de uitkomsten van de speciale subwerkgroep (o.l.v. prof. Nijkamp) van
het Innovatieplatform die zich over de financiering van grote faciliteiten,
maar dan voor het gehele onderzoeklandschap in Nederland, gaat buigen. Dit
op grond van de constatering van de werkgroep «Dynamisering van de kennisketen»
van het Innovatieplatform, dat er «in Nederland geen structurele benadering
en financiering bestaat op dit thema».4.1.5 Internationale positionering en samenwerkingDe Commissie stelt dat internationale samenwerking en het verkrijgen van
opdrachten uit het buitenland van belang is voor de instituten, zowel voor
het verwerven van inkomsten, maar vooral ook voor het instandhouden van een
internationaal erkende kwaliteit. De Commissie ziet bovendien voor sommige
instituten (NLR en ECN) een sterkere internationale inbedding als een belangrijke
voorwaarde voor het toekomstig functioneren.Het Kabinet is overtuigd van het belang van een sterkere internationale
positie van alle instituten. Immers in de toekomst zal de Europese Onderzoek
Ruimte steeds meer bepalend worden voor de toekomst van de instituten. Uiteraard
is het nationaal belang bij een instituut het uitgangspunt. Dat belang is
nadrukkelijk, samen met het belang in de EU-onderzoekinfrastructuur, de belangrijkste
motivering voor overheidsfinanciering. Een sterke internationale inbedding
is voor het defensieonderzoek reeds bestaande praktijk. Het gaat daarbij om
samenwerking tussen de verschillende overheden, die de inzet van de betrokken
nationale onderzoekinstellingen richting geeft.Het is in eerste instantie aan de instituten zelf om hun internationale
positie te versterken. Zij hebben, zoals uit de zelfevaluaties blijkt, ook
al veel ondernomen om tot internationale samenwerking te komen. Het Kabinet
zal, waar mogelijk en zinvol, ook zelf initiatieven nemen om de internationale
positie van de instituten te versterken. Op gebieden waar in toenemende mate
sprake is van een EU-beleid is ook een sterke onderzoekinfrastructuur in de
EU op zijn plaats. De Technology Platforms die thans door de Europese Commissie
worden opgericht, kunnen daarvoor agendabepalend zijn. Instituten voor toegepast
onderzoek zoals TNO en de GTI's kunnen, naast de in discussie zijnde European
Research Council voor fundamenteel onderzoek, een belangrijke rol spelen bij
de invulling van de Europese Onderzoek Ruimte.4.2 Reactie op aanbevelingen over universiteiten en HBODe universiteiten en HBO dienen volgens de Commissie nauw met TNO en de
GTI's samen te werken. Dit zou de voorkeur moeten hebben boven concurrentie.
Ook is de Commissie van oordeel dat het valorisatieproces van universiteiten
aan kracht kan winnen door samenwerking.Het Kabinet onderschrijft het belang van intensieve samenwerking van TNO
en GTI's met de universiteiten, mede in verband met versterking van de
valorisatie van universitaire kennis. In de praktijk zijn er verschillende
succesvolle formules voor een meer strategische samenwerking tot ontwikkeling
gekomen, zoals de kenniscentra van TNO met universitaire eenheden en de nauwe
relaties van TNO-instituten als TPD en NITG met de betrokken faculteiten waarbij
deze instituten zijn gevestigd. Zulke formules kunnen méér toepassing
vinden.Het Kabinet is het eens met bovenstaande uitspraken van de Commissie en
de sterkere rol die de Commissie ziet voor HBO instellingen, die over het
algemeen in een betere positie zijn om relaties te ontwikkelen met het MKB.
De initiatieven die de laatste tijd door de HBO-instellingen en de HBO-Raad
zijn genomen bieden goede perspectieven. Te denken valt dan aan het benutten
van lectoraten voor dat doel en aan de verdere uitwerking van de door de HBO-Raad
opgestelde Agenda voor Innovatie. Daarnaast zullen bij toepassingsvraagstukken
voor het MKB zowel het HBO, de universiteiten, TNO en de GTI's een rol gaan
spelen. Dergelijke initiatieven en ideeën sporen heel goed met de aanbevelingen
van de Commissie en met het beleid dat in dit standpunt is uiteengezet.4.3 Reactie op aanbevelingen over het bedrijfslevenVolgens de Commissie dient het bedrijfsleven een belangrijke rol te spelen
bij het verbeteren van de effectiviteit van TNO en de GTI's, vooral door een
grotere betrokkenheid bij deze instituten. Dat moet dan ook blijken uit de
bereidheid mee te denken, mee te besturen en mee te investeren in innovatie
en in de relaties met de genoemde instituten.Het Kabinet acht een sterkere betrokkenheid van het bedrijfsleven bij
TNO en de GTI's van groot belang. Immers, zoals de Commissie ook opmerkt,
dient het belang van de instituten voor het bedrijfsleven zich ook te vertalen
in stevige betrokkenheid, zowel organisatorisch, bestuurlijk als financieel.
Het Kabinet zal zich daarom sterk maken om de aanbevelingen die de Commissie
doet in de praktijk gestalte te geven. Daarvoor zal worden nagegaan op welke
wijze genoemde betrokkenheid van het bedrijfsleven bij TNO en de GTI's het
beste georganiseerd kan worden. Met de relevante delen van het bedrijfsleven
zal overleg worden gevoerd, waarbij de overheid zal nagaan of er prikkels
nodig zijn om de samenwerking van de instituten met bepaalde doelgroepen te
stimuleren. Het EZ beleidsinstrumentarium gericht op het stimuleren van samenwerking
tussen kennisinstellingen en bedrijven is hierbij van belang. Bij het in de
Innovatiebrief genoemd kennisoverdrachtbeleid zijn het bedrijfsleven evenals
TNO en de GTI's nauw betrokken. Diverse branches en regionale netwerken denken
actief mee in nieuwe vormen van vraaggeoriënteerde samenwerking. Deze
past goed in de door de Commissie bepleite benadering van directe verbindingen
tussen vraag en aanbod en leveren ook een bijdrage aan de tot stand koming
van focus en massa.5. REACTIE OP DE AANBEVELINGEN PER INSTITUUT5.1 TNOOordeel en advies CommissieDe Commissie heeft TNO voornamelijk op het niveau van de organisatie als
geheel beoordeeld. De speciale positie van TNO in de kennisinfrastructuur
onderkennend is de Commissie van oordeel, dat de meerwaarde van het TNO-model
niet overtuigend is bewezen. Zij is bezorgd over de effectiviteit van de TNO-bijdrage
aan de innovatiekracht van Nederland, vooral wat betreft het volume en de
effectiviteit van de kennisoverdracht en de interactie met universiteiten
en bedrijfsleven (m.n. het MKB). De Commissie is van mening dat de organisatie
potentieel zulke meerwaarde kan bieden en TNO in staat moet worden
geacht een significante bijdrage aan het verminderen van de Nederlandse innovatieparadox
te kunnen leveren. De Commissie is van oordeel dat de effectiviteit van de
interne processen en de effecten van de integrale programmatische aansturing
binnen TNO voor flinke verbetering vatbaar zijn.Tegen deze achtergrond acht de Commissie de maatregelen die de Raad van
Bestuur heeft genomen een goede aanzet voor de vergroting van de effectiviteit
van TNO en beveelt dan ook aan om dat verbeterprogramma met kracht uit te
voeren. Dáár moet volgens de Commissie de prioriteit van TNO
liggen.De Commissie ziet het TNO-model als een «dynamische open configuratie».
Binnen dat open model moeten de instituten worden gestimuleerd om ieder met
hun eigen «directe verbindingen» een positie in te nemen in de
Nederlandse kennisinfrastructuur, afhankelijk van de differentiatie in taak-
en marktfunctie. De versterking van de integrale programmatische aansturing
moet de (her)positionering van de TNO-instituten ondersteunen. Soms, en daarvoor
geeft de Commissie voorbeelden, betekent dat nauwere samenwerking met universiteiten,
soms met marktpartijen. Indien dat met zich brengt dat (delen van) TNO-instituten
beter elders in de kennisinfrastructuur kunnen worden ondergebracht, of, even
zo goed, andere instituten (geheel of deels) binnen TNO kunnen worden opgenomen,
moet dat mogelijk zijn.TNO-instituten dienen bij te dragen tot versterking van bestaande en vorming
van nieuwe economische bedrijvigheid. De uitstraling van TNO-onderzoek in
nieuwe economische bedrijvigheid moet verbeteren, aldus de Commissie. De focus
van de laatste jaren op het realiseren van financiële (rendements-)doelen
moet beter in evenwicht worden gebracht met de innovatiebijdrage die van TNO
verwacht mag worden. De Commissie is van mening dat TNO moet sturen op toegevoegde
waarde in plaats van op financieel rendement.ReactieHet Kabinet kan het oordeel en het advies van de Commissie over TNO op
hoofdlijnen onderschrijven. Het Kabinet constateert dat de Commissie TNO niet
op instituutsniveau heeft beoordeeld, maar meent dat het niet afdoet aan de
conclusies en aanbevelingen van de Commissie. Het meent, dat Nederland met
TNO beschikt over een organisatie die in staat moet worden geacht om de innovatie,
niet alleen in het bedrijfsleven, maar ook in publieke maatschappelijke sectoren
te ondersteunen en te bevorderen. Voor het Kabinet blijft de doelstelling
van de organisatie zoals deze in de TNO-wet is geformuleerd, richtsnoer voor
de beoordeling van TNO.• Versterking van de vraagsturing en programmering van het
onderzoekVraagsturing betekent in de visie van de Commissie en in die van het Kabinet,
dat de vraag van overheid, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven
leidend is bij de programmering en financiering van het onderzoek. In paragraaf 4.1.3
heeft het Kabinet de aanpak voor het procesontwerp voor de programmering van
het onderzoek aangegeven. Het Kabinet realiseert zich, dat het formuleren
van programma's als bedoeld een omvangrijke en complexe actie vergt, óók
van TNO. Een organisatie als TNO dient niet af te wachten wat de markt voor
haar in petto heeft. Dat zou ertoe leiden dat TNO een reactieve project- of
opdrachtgedreven organisatie zou worden, in plaats van een pro-actieve programmagedreven
organisatie. Van TNO wordt wel degelijk initiatief gevraagd om programma's
te formuleren die zo sterk mogelijk zijn gericht op de (toekomstige) vraag.In 2006 zal een begin worden gemaakt met de introductie van zulke programma's,
maar deze zullen in ieder geval in het volgende Strategisch Plan
(2007–2010) over de gehele breedte van de organisatie worden ingevoerd.Zoals in bovengenoemde paragraaf aangegeven, zullen de departementen als
vraagpartijen een begin maken met de formulering van thema's waarvoor langlopende
programma's gewenst zijn. Een samenhangend overzicht daarvan zal vóór
de zomer van 2005 beschikbaar dienen te zijn. Voor het formuleren van programma's
op deze thema's vormen de vijf kerngebieden van TNO het kader. Per thema zullen
de meest betrokken departementen deze taak uitvoeren, in nauw overleg met
de betrokken TNO-eenheden en indien relevant met het bedrijfsleven. Mede omdat
bij dergelijke programma's in veel gevallen méér dan een departement
is betrokken, zullen deze processen zorgvuldig interdepartementaal worden
afgestemd.• Meerwaarde van de brede organisatie TNO, integrale programmatische
aansturingHet Kabinet kan de analyse van de Commissie wel billijken, waar deze van
mening is, dat de meerwaarde van TNO in de praktijk tekortschiet. Deze dient
bij een organisatie van de schaal en inhoudelijke breedte van TNO in ieder
geval op twee punten tot uiting te komen:• Door zijn inhoudelijke breedte moet TNO in staat zijn om de vraag
naar kennis multidisciplinair aan te pakken en een breed samenhangend kennisaanbod
te genereren door de inspanningen van verschillende instituten te combineren
en geïntegreerd aan te sturen.• Met deze schaalgrootte moet TNO in staat zijn om de kosten te dragen
van strategische heroriëntaties op instituutsniveau, m.i.v. sluiting
van (delen van) bestaande en vorming van nieuwe instituten.Waar wat betreft het tweede punt TNO meerwaarde heeft getoond, is op het
eerste punt sprake van onvoldoende meerwaarde. Voor de bundeling en nadere
profilering van de 14 kerngebieden uit het vorige Strategisch Plan (1999–2002)
tot 5 kerngebieden in het vigerende Plan, op zich een stap in de goede richting,
werd – zo werd in het Kabinetsstandpunt daarop gesteld – een beperkte
aanpak voor de interne coördinatie en aansturing gekozen.Het Kabinet juicht toe dat de Raad van Bestuur van TNO de interne coördinatie
en de integrale programmatische aansturing gaat versterken, onder meer door
de inrichting van de vijf kerngebieden als organisatorische eenheden waarbinnen
de activiteiten van de huidige instituten worden ondergebracht. De Raad van
Bestuur zal het strategisch beleid van TNO samen met de leiding van deze eenheden
vormgeven.Met respect voor de ruimte die de Raad van Bestuur behoeft en die haar
krachtens de wet toekomt, zal het Kabinet de organisatieontwikkeling bij TNO
nauw volgen, omdat het deze van groot belang acht voor succesvol opereren
van de organisatie. In ieder geval is het Kabinet van mening, dat de TNO-instituten
in staat dienen te worden gesteld zich op de meest adequate wijze te positioneren
in de voor hun relevante netwerken. Wel merkt het Kabinet in navolging van
de Commissie op, dat daarbij de aansluiting van de kennisgebieden met de maatschappelijke
vraag en met thema's van nationaal belang gewaarborgd moet blijven. Dat vergt
een flexibele inrichting van de organisatie.Het Kabinet vraagt TNO om in de aanloop naar het Strategisch Plan 2007–2010
te onderzoeken of deze maatregelen voldoende effectief zijn om de gewenste
integrale programmatische aansturing te bereiken en zo nodig in dit plan verdergaande
maatregelen aan te kondigen.• Samenwerking met universiteiten en andere kennisinstellingenHoewel sommige TNO-instituten een lange geschiedenis hebben van nauwe
relaties met universiteiten, staat samenwerking met universiteiten met
name de laatste tien jaar hoog op de agenda van TNO. In zijn reactie op het
lopende Strategisch Plan moedigde het Kabinet TNO al aan de samenwerking met
universiteiten verder te intensiveren. Uit de huidige ervaringen blijkt, dat
deze, met een zekere differentiatie per instituut, grote mogelijkheden biedt
met betrekking tot programma's en faciliteiten. TNO heeft veel raakvlakken
met andere (toegepaste) kennisinstellingen, zowel in de vorm van samenwerking –
zoals met de GTI's en binnen de TTI's, als concurrentie en overlap; bij dat
laatste wijst de Commissie bijvoorbeeld op het ECN op het terrein van het
energieonderzoek, het RIVM en andere.Een heldere taakverdeling, samenwerking en focussering verdient de voorkeur
boven concurrentie en overlap in de Nederlandse kennisinfrastructuur. Daarom
zal het Kabinet TNO en de andere daarbij te betrekken instituten vragen om
in overleg, waar nodig, de taakverdeling en focussering te verbeteren. Zo
zullen daarvoor in aanmerking komende taken van TNO betrokken worden bij de
vorming van het Delta-Instituut. Het Kabinet verzoekt TNO de samenwerking
te intensiveren, zowel via (al dan niet tijdelijke) kenniscentra op specifieke
(deel)terreinen als door de vorming van consortia en het aangaan van strategische
allianties voor programmatische en facilitaire samenwerking.Het Kabinet deelt de visie van de Commissie wat betreft de rol van HBO-instellingen
in innovatieprocessen met name in het MKB. Aan versterking van de samenwerking
van TNO met HBO-instellingen, zoals bijvoorbeeld in het Technologiecentrum
Noord-Nederland, wordt daarom groot belang toegekend.• Samenwerking met het bedrijfsleven en andere kennistoepassersDe gerichtheid van TNO op de vraag naar kennis van het bedrijfsleven,
maatschappelijke organisaties en departementen moet niet alleen tot uiting
komen in het opdrachtvolume, maar óók in de opzet van de kennisopbouw.
Het Kabinet neemt met genoegen kennis van het besluit van de Raad van Bestuur
van TNO om de oriëntatie van de organisatie op de kennisvraag vanuit
de markt verder te versterken en verzoekt de Raad van Bestuur de resultaten
daarvan in de komende jaarverslagen te rapporteren. Verder verzoekt het Kabinet
TNO om in het komend Strategisch Plan diepgaand in te gaan op de wijze waarop
TNO in dezen effectief kan opereren. Daarbij kan onder meer aandacht worden
besteed aan de beoordeling van de «marktattractiviteit» in het
kader van de periodieke Technology Audits van de TNO-instituten en aan de
periodieke klanttevredenheidsonderzoeken.Speciale aandacht is gewettigd voor het MKB. De Commissie constateert
niet ten onrechte dat TNO een groot deel van het relevante MKB niet bereikt.
Weliswaar is er een grote afstand tussen technologisch geavanceerde instellingen
als TNO en het overgrote deel van het MKB, maar dat neemt niet weg, dat TNO
hier een belangrijke taak en opdracht heeft. Het Kabinet verzoekt TNO om,
in samenwerking met organisaties als Syntens en met HBO-instellingen (zie
ook boven), maatregelen te nemen die drempels verlagen en een actieve aanpak
van kennisoverdracht tonen naar het MKB. Binnen de EZ-doelfinanciering aan
TNO zijn thans experimenten op het gebied van kennisoverdracht aan het MKB
gaande.• FinancieringZoals in paragraaf 6 uiteengezet, zal het Kabinet op basis van het
advies van de Commissie een financieringsstructuur ontwikkelen, die ook voor
TNO uitgangspunt zal zijn. Voor wat betreft TNO zal rekening worden gehouden
met de inhoudelijke breedte van de organisatie, die leidt tot inhoudelijke
én financiële betrokkenheid van verschillende departementen (naast
een zeer grote variëteit aan marktpartijen). Uiteraard is het noodzakelijk
dat de financieringsstructuur en de programmeringsstructuur volstrekt
op elkaar passen. Dit vraagt, door de breedte en complexiteit van de organisatie,
bij TNO extra zorg en aandacht.Het Kabinet merkt daarbij op dat versterkte vraagsturing ook meer flexibiliteit
vereist m.b.t. de omvang en inzet van de financiering van en voor de verschillende
departementen.TNO is een «not-for-profit»-organisatie, dat wil zeggen dat
TNO géén winstdoelstelling kent. In beginsel moeten de integrale
kosten van het onderzoek gedekt worden uit de programmafinancieringen en de
opdrachtinkomsten. TNO baseert sinds lang zijn tarieven op de integrale kosten
van het onderzoek. Deze praktijk dient te worden gehandhaafd en óók
op de programmafinanciering (net zoals de huidige basis- en doelfinanciering)
van toepassing te zijn. In het ideale geval kent TNO voortdurend een klein
positief bedrijfsresultaat; de baten kunnen worden ingezet voor doelen die
in het licht van de TNO-missie dienstig zijn. TNO kan het zich niet permitteren
om trendmatig een exploitatietekort te hebben. Niettemin is het de overtuiging
van het Kabinet dat TNO vooral dient te worden beoordeeld op zijn bijdrage
aan de innovatie in Nederland – in termen van uitstraling van het TNO-onderzoek
zowel in (nieuwe) economische bedrijvigheid als in vernieuwing in publieke
sectoren – en minder op het financiële rendement.5.2 ECNOordeel en advies CommissieDe Commissie geeft aan dat ECN hèt energieonderzoeksinstituut van
Nederland is met een sterke taakoriëntatie. Tegelijkertijd zijn er stevige
relaties met de industrie. Verder beoordeelt de Commissie de strategische
positie van ECN als goed, en ziet dat het instituut klaar is voor een sprong
voorwaarts, welke in belangrijke mate internationaal zal zijn.De Commissie beveelt aan dat een verscherping van de focus van het ECN-onderzoek
noodzakelijk is om een leidende Europese positie mogelijk te maken. Waar overlap
bestaat met delen van andere nationale intermediaire instituten dient deze
weggenomen te worden door middel van absorptie.De Commissie vindt dat er in de relatie van ECN met de universiteiten
te veel sprake is van concurrentie. Meer samenwerking zou beiden meer kansen
bieden op het versterken van de internationale positie (synergie, partnering,
mede-investering).De Commissie geeft aan dat van ECN een significante rol verwacht mag worden
bij het, onder leiding van de overheid, formuleren van lange termijn onderzoek
programma's en het tijdig betrekken van de universiteiten en het bedrijfsleven.De Commissie is tot slot van mening dat de Nederlandse overheid ECN ruim
baan dient te geven om de transitie naar een duurzame energiehuishouding mogelijk
te maken, inclusief financiële randvoorwaarden.ReactieHet Kabinet ondersteunt de gedachte ECN een belangrijke rol te geven in
de transitie naar een duurzame energiehuishouding. De verschuiving van het
accent in EOS naar meer lange termijn onderzoek geeft hier gestalte aan. Op
dit moment worden de financiële randvoorwaarden nader bekeken waaronder
dit kan geschieden.Het Kabinet onderschrijft dat ECN zowel een markt- als taakfunctie heeft.
Het accent ligt daarbij op de taakfunctie. Het Kabinet onderschrijft verder
dat Nederland onder andere via ECN in de voorhoede van de kennisontwikkeling
moet zitten en voorop moet blijven lopen. De Energietransitiebrief (Innovatie
in Energiebeleid) en de EnergieOnderzoekstrategie (EOS) onderstrepen dit.Er moet een nader vast te stellen gezonde verhouding worden gevonden tussen
een nationaal, door de overheid aangestuurd, programma en dat deel van de
programmafinanciering dat, analoog aan de uitkomsten van de Commissie, door
ECN gebruikt mag worden voor deelname in Europese programma's. De nationale
prioriteiten van de overheid en de internationale wensen van ECN hoeven immers
niet altijd overeen te komen. Een leidende Europese positie is belangrijk,
maar dient niet disproportioneel ten laste te komen van de nationale overheidsfinanciering.De noodzakelijk geachte aanscherping van de focus van het ECN onderzoek
wordt met EOS en de Energietransitie vormgegeven. Hierin zijn na identificatie
van prioriteiten (op basis van een consultatie van het veld) keuzes gemaakt
die doorwerken in de subsidieprogramma's. ECN wordt op deze manier gestimuleerd
focus en massa te kweken op de onderzoeksgebieden waarnaar marktvraag is.Het Kabinet erkent dat de laatste jaren concurrentie tussen kennisinstituten
een belangrijk element van het energieonderzoeksbeleid was. Naar aanleiding
van het Commissie-advies zal het zich hierop beraden. Lange termijn effectiviteit
en efficiency van besteding van middelen staan daarbij voorop. Het Kabinet
zal conform de aanbeveling van de Commissie mogelijk ongewenste overlap in
het door de overheid gefinancierde energieonderzoek in Nederland bezien. Er
zal een (in)formateur om dit proces te begeleiden worden aangezocht.Het Kabinet beaamt dat er een belangrijke rol voor ECN is weggelegd bij
het, in aansluiting op de vraag van de overheid, formuleren van lange termijn
onderzoek en dat ECN daarop dient te worden aangesproken. Het Kabinet erkent
de verzwaarde rol van de overheid bij de vraagarticulatie en zal daarbij ook
een stevig beroep doen op het bedrijfsleven. De Programma Adviesraad van ECN
kan hierin ook een sterkere rol vervullen. Dit is tevens in lijn met de aanscherping
van de governance die EZ voor ogen heeft. Deze aanscherping zal onder andere
vorm worden gegeven door middel van een verzwaring van de taken van de Raad
van Toezicht en een sterkere inhoudelijke sturing aan de hand van kwaliteitscriteria.
Daarbij mag de aansturing niet te dirigistisch en bureaucratisch worden. Een
goede invulling van deze governance functie ten opzichte van de «taakorganisatie
ECN» vraagt de nodige inzet en deskundigheid van de overheid.5.3 GeoDelft en WL/Delft HydraulicsIn aansluiting op de gecombineerde aanbevelingen van de Commissie voor
GeoDelft en WL/Delft Hydraulics zullen ook in dit Kabinetsstandpunt beide
instituten gezamenlijk worden behandeld.Oordeel en advies CommissieIn zijn rapport constateert de Commissie ten aanzien van beide instituten
een aantal vergelijkbare vraagstukken, welke een optimaal functioneren, zowel
ten behoeve van overheid als bedrijfsleven, in de weg staan.Het gaat daarbij in de visie van de Commissie onder meer om de moeizame
relatie met de Nederlandse overheid, een GWW-sector, die niet wil of kan investeren
in kennis- en technologieontwikkeling en om onvoldoende samenwerking met aanpalende
kennisgebieden.Ook wordt het belang én de potentie van de kennisgebieden van beide
instituten benadrukt voor het leven, werken en bouwen in onze delta. De overheid
is hier de bepalende kennisvrager. Bij beide instituten wordt daarom het accent
op de taakfunctie gelegd.De Commissie ziet een gezamenlijk toekomstperspectief voor beide instituten:
beide GTI's richten zich met hun technologie op verschillende, maar nauw samenhangende
aspecten van het leven en werken op een natte bodem omgeven door veel water.De Commissie adviseert aan te sturen op het formeren van een «Delta
Instituut», waarvan GeoDelft en WL Delft Hydraulics de kern vormen,
met daarin tevens betrokkenheid van TU-Delft (civiel), TNO-Bouw, TNO-NITG.
Tevens dient volgens de Commissie te worden bezien welke taken van de Specialistische
Diensten van Rijkswaterstaat in het instituut kunnen worden opgenomen. Het
ministerie van V&W zou het instituut moeten beschouwen als het kenniscentrum
voor de ondersteuning van haar taakuitvoering.De doelstelling van dit (sterk taakgerichte) instituut moet volgens de
Commissie zijn «het op een gecoördineerde en geïntegreerde
wijze ontwikkelen en leveren van kennis voor het oplossen van onze eigen Nederlandse
deltavraagstukken. Tevens moet het instituut een bijdrage leveren aan het
versterken en benutten van onze internationale economische potenties op dit
gebied».De Commissie acht het van groot belang, dat het Delta Instituut zowel
goede verbindingen heeft met het fundamenteel onderzoek als met het bedrijfsleven.
Daarom geeft de Commissie het maken van een TTI-achtige constructie in overweging.
Daarin kan, aldus de Commissie, ook de GWW-sector de dringend gewenste medeverantwoordelijkheid
vormgeven voor het kennis- en innovatiebeleid op het eigen werkterrein.Voor het welslagen van de samenwerking in het Delta-instituut zijn naar
de mening van de Commissie een aantal elementen essentieel, zoals de al voornoemde
gecoördineerde en programmatische aansturing door en samenwerking met
overheid en bedrijfsleven/GWW-sector.ReactieHet Kabinet neemt de aanbeveling tot vorming van een Delta-instituut over.
Dit instituut dient zich (verder) te ontwikkelen tot een zelfstandig, vraaggestuurd
kennisinstituut en zal naast een belangrijke taakfunctie ook een marktfunctie
moeten blijven vervullen.Het spectrum van dit Delta-instituut zal nog nader bepaald moeten worden:
missie, kennisgebieden, relevante actoren (instituten, netwerken, doelgroepen,
etc.). De voorstellen van de Commissie dienen hierbij als richtsnoer. Het
Kabinet zal een proces op gang brengen, dat erin moet resulteren dat dit Delta-instituut
het strategisch en vraaggestuurd kennisen innovatie centrum van «delta-kennis»,
op internationaal topniveau is.Met de Commissie ziet het Kabinet GeoDelft en WL/Delft Hydraulics als
de harde kern van het te formeren Delta-instituut. Als eerste stap zullen
de randvoorwaarden worden verkend waaronder de vorming van het Delta-instituut
zal plaatsvinden. Tegelijkertijd zal aangestuurd worden op een organisatorische
integratie van GeoDelft en WL/Delft Hydraulics, waarbij tevens te betrekken
zijn de in aanmerking komende taken van de Specialistische Directies van V&W
en TNO. Ook zal met andere instellingen een verdere samenwerking tot stand
gebracht moeten worden ten aanzien van de kennis voor vraagstukken, gerelateerd
aan het wonen, werken en bouwen in deltagebieden. Dat zal moeten resulteren
in een goed afgestemde en samenhangende onderzoeksprogrammering. Bij deze
samenwerking zullen onder meer UNESCO-IHE en de Technische Universiteit Delft
mede vanwege het belang van vruchtbare verbindingen tussen fundamenteel en
toepassingsgericht onderzoek betrokken zijn.Inhoudelijke én financiële betrokkenheid van de GWW-sector
als vragende partij bij de onderzoeksprogrammering is in de visie van het
Kabinet essentieel. Mede gelet op de uitkomst van de Parlementaire Enquête Bouwnijverheid dient de GWW-sector een nieuw elan uit te stralen,
een nieuwe opstelling te kiezen en zich daadwerkelijk te committeren aan de
noodzakelijke strategische kennis- en innovatieontwikkeling op GWW-gebied.Gezamenlijk zijn betrokken partijen (de deelnemende kennisinstellingen,
departementen, het GWW-bedrijfsleven en overige stakeholders) aan zet bij
het bepalen van de koers en de realisatie daarvan. Initiatief hiertoe berust
bij het penvoerend departement, V&W.Een heldere rolverdeling en taakafbakening, o.a. met de specialistische
diensten van Rijkswaterstaat, is in de visie van het Kabinet expliciet nodig
om enerzijds versnippering en doublures te voorkomen en anderzijds continuïteit,
strategische kennis, multidisciplinariteit, samenwerking en kennisuitwisseling
te kunnen waarborgen.Uitwerking van de concrete vorm van het Delta-instituut zal in het implementatietraject
aan de orde komen. Implementatie van deze aanbeveling zal een ingrijpend proces
zijn en vereist expliciet commitment van alle betrokken partijen. Het Kabinet
streeft er naar, dat de eerste contouren in een door betrokken partijen opgesteld
plan van aanpak medio 2005 zichtbaar zijn.5.4 NLROordeel en advies CommissieDe Commissie Wijffels ziet het NLR mede vanwege een vergaande concentratie
in de sector (industrie en carriers) vooral als een taakorganisatie. Het gevolg
hiervan is volgens de Commissie dat het NLR in zijn huidige omvang te groot
is voor Nederland en dat de omvang van het NLR moet passen bij de opdrachten
uit de marktsector en de behoefte van de overheid. De Commissie doet een aantal
aanbevelingen aan de overheid om een toekomstvisie op het NLR te ontwikkelen.
Zo moet de overheid duidelijk in kaart brengen wat haar behoefte aan kennis(ontwikkeling)
is, wat de noodzaak van grote faciliteiten hiervoor zijn, of ze zich inzet
voor de resterende maakindustrie en wat haar inspanningen zullen zijn om het
NLR te positioneren in de Europese onderzoeksarena. De Commissie Wijffels
beveelt aan de mogelijkheden van internationale samenwerking verder te exploreren.ReactieDe bovenstaande aanbevelingen uit het advies van de Commissie over het
NLR worden door het Kabinet grotendeels overgenomen. Naast het belang voor
het bedrijfsleven, ziet de overheid het NLR voornamelijk als een organisatie
met een taak richting de overheid. Deze taak zal vanuit overheidszijde in
de toekomst een meer vraag gestuurd karakter krijgen. Het Kabinet zal uiterlijk
medio 2005 aangeven aan welk onderzoek de overheid op zowel de korte als de
lange termijn behoefte heeft. Het Kabinet ziet in de reactie van het NLR op
het rapport van de Commissie belangrijke aanknopingspunten om het NLR in de
toekomst helder te positioneren.Het Kabinet meent ook dat de lucht – en ruimtevaart bij uitstek
een internationaal karakter draagt en dat de positie van het NLR in de Europese
onderzoeksarena duidelijk moet zijn, mede in het belang van en samen met de
Nederlandse private partijen. Het Kabinet zal zich daarom ook inzetten om
een beleid te ontwikkelen dat aangeeft wat de internationale positie van het
NLR zal zijn. Hiervoor zal onder meer gebruik gemaakt worden van de lopende
evaluatie Regeringsstandpunt Luchtvaartcluster dat inzicht zal verschaffen
in de bijdrage van het NLR aan de internationale positie van het Nederlandse
luchtvaartcluster.Nadat het Kabinet haar onderzoeksvraag op het gebied van lucht- en ruimtevaart
geformuleerd heeft, verzoekt zij het NLR, mede op basis van deze vraag, toekomstscenario's
te ontwikkelen. Het NLR dient daarin aan te geven op welke kennisgebieden
op het gebied van lucht – en ruimtevaart zij zich richt en of de huidige
situatie daarop dient te worden aangepast. Speciale aandacht hierbij zal worden
besteed aan de rol van de grote faciliteiten. Als uitgangspunt zal het businessplan
worden gebruikt dat het NLR eind 2003 op verzoek van de overheid heeft opgesteld.
Rekening houdend met het bovenstaande zal het Kabinet de huidige basisfinanciering
omzetten in een financieringsvorm voor meerjarige vraaggestuurde onderzoekprogramma's
zoals door de Commissie Wijffels wordt aanbevolen. Deze onderzoeksprogramma's
zullen in overleg met het NLR worden opgesteld. Wat de gevolgen zullen zijn
voor de omvang van het NLR zal volgen uit het proces waarbij de vraagsturing
door overheid en private partijen en het daarbij passende antwoord van het
NLR in kaart worden gebracht. Vooruitlopend hierop kunnen over de omvang van
het NLR nog geen uitspraken gedaan worden.5.5 MARINOordeel en advies CommissieDe Commissie geeft aan dat MARIN zich verder moet ontwikkelen in de richting
van een zelfstandige organisatie met vooral een marktfunctie. Daartoe dient
het de rol als dé contract researchorganisatie voor de maritieme sector
verder uit te bouwen. Hiervoor is het nodig dat MARIN zich verder concentreert
op waar het goed in is: het ondersteunen van bedrijven bij technische ontwikkeling.
Nederland is de thuismarkt, maar MARIN moet ook de sterke positie in het buitenland
verder uitbouwen, mede om het draagvlak voor de kennisbasis en faciliteiten
te vergroten.MARIN heeft de ambitie in de toekomst voor zowel aanbieders als vragers
van kennis een centrale en integrerende rol te vervullen en daarmee de huidige
nationale clusterfunctie verder te versterken. Volgens de Commissie zal dit
primair vanuit de positie als contract-researchorganisatie gedaan moeten worden.
Dit geldt ook voor de bijdrage aan de aanpak van maatschappelijke vraagstukken
op het gebied van onder meer veiligheid, milieu en logistiek waarvoor de overheid
als opdrachtgever optreedt.De Commissie deelt de opvatting van de AWT1
dat de positionering van MARIN als organisatie met een marktfunctie onverlet
laat dat de overheid op grond van industriepolitieke overwegingen de technologieontwikkeling
van de maritieme sector kan ondersteunen met sectorspecifieke maatregelen.
Bijvoorbeeld met maatregelen gericht op het creëren van een level playing
field en/of het financieren van grote faciliteiten die voor de sector van
belang zijn, maar nooit geheel commercieel te exploiteren zijn. Een zelfde
redenering kan opgeld doen voor de wens van het ministerie van Defensie dat
de voor zijn opdrachten benodigde kennisbasis en faciliteiten beschikbaar
zijn. De door de Commissie voorgestelde programmafinanciering kan hiervoor
worden ingezet.De Commissie meent dat MARIN met de MSA een interessant model ontwikkeld
heeft om de betrokkenheid van het bedrijfsleven vorm te geven. De Commissie
beveelt aan de MSA ook in te zetten voor medefinanciering door het bedrijfsleven
van het programmatisch onderzoek.ReactieHet Kabinet meent dat de toegevoegde waarde van MARIN moet liggen in de
versterking van de innovatie- en de concurrentiekracht van het maritieme cluster
in Nederland. Het Kabinet onderschrijft de aanbeveling van de Commissie dat
MARIN zich verder dient te ontwikkelen tot een zelfstandig, vraaggestuurd
kennisinstituut met vooral een marktfunctie. Het goed vervullen
van de marktfunctie in Nederland vereist een sterke positie in het buitenland.Het Kabinet stemt in met een meer centrale en integrerende rol van MARIN
en een verdere versterking van vraaggedreven financiering voor zowel de marktfunctie
als de (beperkte) taakfunctie van MARIN. De activiteiten in het kader van
de marktfunctie dienen verder uitgebouwd te worden en volledig te worden gefinancierd
uit onderzoeksopdrachten van bedrijven en overheden. Het ontwikkelen, opbouwen,
onderhouden en overdragen van kennis om in de toekomst de marktfunctie goed
te kunnen blijven vervullen beschouwt het Kabinet als taakfunctie, waarvoor
overheidsfinanciering gewenst en gelegitimeerd is.Het Kabinet streeft er conform het advies van de Commissie naar om in
overleg met MARIN en zijn stakeholders de huidige financieringsmethodiek om
te zetten naar meerjarige programmafinanciering. Daarbij dient er ruimte te
blijven bestaan voor financiële participatie door marktpartijen voor
o.a. Joint Industry Projects. De suggestie van de Commissie om de programmafinanciering
te koppelen aan het succes van het vervullen van de marktfunctie in het kader
van het nationale en Europese belang verdient daarbij nadere bestudering.Het Kabinet is het eens met de Commissie, dat de MSA een goede manier
is om betrokkenheid van het bedrijfsleven vorm te geven. Het Kabinet acht
het van belang dat MARIN naast een verdere uitbreiding en betrokkenheid van
de MSA mechanismen ontwikkelt ook het MKB nadrukkelijker te betrekken bij
het vaststellen en uitvoeren van onderzoeksprogramma's.Het Kabinet onderschrijft de mening van de Commissie over de wenselijkheid
van separaat beleid voor de grote faciliteiten van MARIN. Het Kabinet vindt
dat een goed afwegingskader moet worden ontwikkeld dat rekening houdt met
de uniciteit en capaciteit van de faciliteiten, sectorale/technologische overwegingen,
mogelijkheden van simulatietechnologie/ICT, (un)level playing field en de
internationale samenwerkingsmogelijkheden.6. HET IMPLEMENTATIETRAJECTIn het voorgaande is al een aantal acties van de overheid aangeduid. Hieronder
worden die nogmaals kort samengevat, met het bijbehorende tijdpad.Gelet op de samenhang tussen deze actielijnen zal onder voorzitterschap
van OCW een overkoepelende interdepartementale Regiegroep op DG-niveau worden
ingesteld. Deze Regiegroep geeft leiding aan het implementatieproces en dient
er binnen dat kader vooral voor te zorgen dat het specifieke beleid ten aanzien
van de afzonderlijke instituten consistent is met de gezamenlijk te ontwikkelen
en te dragen algemene visie van de overheid op de instituten.Het invoeringstraject is te onderscheiden in drie fasen:– ontwerp (gereed medio 2005);– invoering op proef (in 2006)– definitieve invoering (m.i.v. 2007).Daarna moet de nieuwe situatie worden gevolgd in zijn effecten en periodiek
geëvalueerd.6.1 InvoeringstrajectOntwerpOnder aansturing van de Regiegroep zal een proces voor Strategie en Programmering
worden uitgewerkt. Dit houdt in:a) Een meer uitgewerkte algemene visie van de overheid op het functioneren
van TNO en de GTI's als onderdeel van het Nederlandse wetenschaps- en innovatiesysteem.b) Het opstellen van een procesontwerp voor de vraagsturing (thematisch
en per instituut), waarbij rekening wordt gehouden met de samenhang tussen
de korte en de (middel)lange termijn. Deze actie is mede gericht op het organiseren
van de bestuurlijke, organisatorische en financiële betrokkenheid van
het bedrijfsleven bij door de instituten uit te voeren programma's voor lange
termijn onderzoek. Dit zal in nauw overleg met het geïnteresseerde bedrijfsleven
en de instituten worden aangepakt.c) Het formuleren van een eerste totaalbeeld van de overheidsvraag voor
de daarop te baseren (middel)lange termijn onderzoekprogramma's van TNO en
de GTI's.d) Het oplossen van knelpunten die de instituten ondervinden bij de versterking
van hun internationale positie.Tegelijkertijd wordt het ontwerp voor de Financiering ter hand genomen,
met als onderdelen:e) Het ontwikkelen van een financieringsmodel voor TNO en de GTI's dat
gericht is op de op te stellen lange termijn onderzoekprogramma's, waarbij
er een relatie wordt gelegd tussen de omvang van de benodigde kennisbasis
(«kennis als vermogen») en de mate van succes waarmee het instituut
de markt bedient.f) Het formuleren van een model voor de financiering van de grote faciliteiten.Tenslotte wil de overheid een stimulerende rol vervullen bij de door de
Commissie aanbevolen structuurwijzigingen tussen instituten. Het gaat daarbij
om:g) ECN-TNOh) Delta-instituutRekening houdend met de beoogde centrale regie zal ieder van de betrokken
departementen op zich nemen om de noodzakelijke veranderingsprocessen in gang
te zetten bij de afzonderlijke instituten, in nauwe samenwerking met deze
instituten en de daarbij betrokken partijen. De aanpak van deze veranderingen
zal, afhankelijk van de omvang en zwaarte daarvan, gestalte krijgen («aanpak
op maat»).Gelet op de aanbevelingen van de Commissie tot afstemming tussen TNO en
sommige GTI's zal door de overheid worden bezien op welke terreinen diepergaand
inzicht in de betrokken onderzoekactiviteiten nodig is. Dat is onder meer
van belang, aangezien de Commissie slechts inzicht geeft op het niveau van
het geheel van TNO.Behalve de sturende rol die de overheid hier speelt ligt er, gelet op
de zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid van de instituten, een grote
taak bij de instituten zelf om de nodige veranderingen te realiseren. Deze
zijn soms al met de nodige acties bezig en dat proces moet doorgaan.Invoering op proefDoor de genoemde Regiegroep zullen de volgende acties worden ondernomen.i) Op basis van de hierboven onder c) genoemde thema's zullen enkele daarvan
worden uitgewerkt tot onderzoeksprogramma's, die vervolgens worden uitgezet
bij in aanmerking komende instituten of samenwerkingsverbanden (van instituten
onderling, van instituten met andere kennisinstellingen en met bedrijven).j) Ook wordt een deel van de gewenste Kennis als Vermogen neergelegd in
een aantal programma's, die met het nieuwe financieringsmodel worden uitgezet
bij instituten.k) Tenslotte zullen in de loop van 2006 de leerervaringen worden opgesteld met het oog op verwerking in een definitief plannings- en financieringssysteem.Definitieve invoeringl) Definitieve invoering door de departementen van de strategische programmering
en het financieringsmodel (voor de lange termijnvraag van de overheid en van
de kennisbasis) vindt plaats met ingang van 2007.m) Ook is dan een organisatorische herschikking bereikt van de taakgebieden
van de instituten (acties g) en h)).Tenslotte zal het kennis- en onderzoekbeleid bij de departementen worden
versterkt. Het betreft hier in eerste instantie een taak die ieder van de
betrokken departementen zelf moet uitvoeren. Wel is het nuttig om daarbij
een gezamenlijk basisontwerp te kunnen hanteren. De interdepartementale Regiegroep
zal daartoe de nodige inspanningen ontplooien. Hierbij wordt aangetekend dat
de aansturing van TNO door het ministerie van Defensie al is geregeld.Het gaat hier om het bewerkstelligen van de noodzakelijke organisatorische
verbeteringen binnen de overheid, gericht op versterking van het onderzoekbeleid.
Te denken valt aan het aantrekken en/of inschakelen van de benodigde inhoudelijke
deskundigheid, zoals bepleit door de Commissie. Het eerder genoemde AWT-advies
dat eind 2004 zal worden uitgebracht en de binnen de overheid lopende actie
«Andere Overheid» zullen naar verwachting verdere aanknopingspunten
bieden. Bij het uitwerken van oplossingen zal ook rekening worden gehouden
met de resultaten van een werkgroep van het Innovatieplatform die zich onder
de noemer «Overheid en innovatie» onder andere bezig zal houden
met de «overheid als vragende partij».RapportageHet Kabinet heeft gelet op de wenselijkheid van de nodige politieke sturing
van de implementatie van de aanbevelingen van de Commissie besloten de voortgang
van deze implementatie – voor de duur van het implementatietraject –
eens per jaar te bespreken.De minister van OCW zal deze besprekingen voorbereiden, daarbij steunend
op de werkzaamheden van bovengenoemde interdepartementale Regiegroep, en over
de uitkomsten daarvan verslag doen aan de Tweede Kamer.6.2 Afstemming overheidsbeleid na de invoeringDe minister van OCW zal, in overleg met de meest betrokken ambtgenoten,
medio 2005 voor de periode na de implementatie een voorstel doen aan het Kabinet
voor de invulling (inhoudelijk en organisatorisch) van de nodige coördinatie
en regie binnen de overheid. Aandachtspunten zijn daarbij de structurele afstemming
van door de departementen gewenste kennisthema's, de consistente uitvoering
van de acties zoals hierboven genoemd en overleg over het onderhouden van
relaties met de instituten. Daarbij zal rekening worden gehouden met de speciale
relatie die het ministerie van Defensie heeft met TNO.BIJLAGE 1Samenvatting reacties TNO en de GTI's op rapport Commissie
WijffelsAlle instituten hebben per brief een reactie gegeven op het rapport van
de Commissie Wijffels, nadat dit op 14 mei jl. is aangeboden aan de bewindslieden
en openbaar was gemaakt door toezending aan de Tweede Kamer.Over het algemeen spreken de instituten hun waardering uit voor het rapport.
De instituten onderschrijven het door de Commissie gehanteerde principe van
vraagsturing. Wel worden daarbij enkele kanttekeningen geplaatst. Instituten
met overwegend een taakfunctie wijzen op de noodzakelijke versterking van
het kennisbeleid aan de kant van de overheid. Instituten met vooral een marktfunctie
wijzen op het belang van voldoende ruimte voor kennisontwikkeling om de marktfunctie
in de toekomst te kunnen blijven vervullen. De instituten benadrukken dat
er een balans nodig is tussen sturing vanuit de vraag en vanuit de kennisinstituten
zelf.De betrokken instituten kunnen zich onder voorwaarden vinden in de door
de Commissie wenselijk geachte reorganisaties en herschikking van enkele onderzoeksactiviteiten
van TNO, GTI's en de instituten van de overheid.De instituten kunnen zich onder voorwaarden vinden in de aanbeveling van
de Commissie om de basis- en doelfinanciering om te zetten in de financiering
van meerjarige onderzoeksprogramma's. TNO geeft aan dat een zekere mate van
basisfinanciering noodzakelijk blijft. De instituten benadrukken dat veel
afhangt van de uitwerking. Daarbij gaat het m.n. over de wijze waarop omgegaan
wordt met het matching-principe voor nationale en Europese regelingen, de
integrale kostprijs als mogelijke basis voor overheidsfinanciering, een mogelijke
koppeling van programmafinanciering aan de marktomzet en de verrekening van
BTW. Over de mate waarin het bedrijfsleven financieel zal bijdragen aan de
onderzoeksprogramma's uiten sommige instituten hun twijfels. De meeste instituten
onderschrijven het advies van de Commissie over de wenselijkheid en urgentie
van een separaat beleid voor de grote technologische faciliteiten.De instituten onderschrijven allemaal de wenselijkheid van een sterkere
coördinatie bij overheid, maar willen daarbij niet dat er een aparte,
nieuwe, tussenlaag gecreëerd wordt. Zij hebben behoefte aan een visie
van de overheid op de instituten als geheel en individueel, waarbij ook het
internationale perspectief voldoende aandacht krijgt.Verschillende instituten wijzen op de noodzaak van een duidelijk en snel
implementatietraject bij de overheid en de instituten. Hierbij is nauw overleg
tussen de instituten en betrokken Ministeries gewenst.XNoot1AWT-Advies 32, Het nut van de grote technologische instituten, Den Haag
februari 1998. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29338-20.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl