Afrika-beleid; Brief van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29237, nr. 80

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

24-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

29237 nr. 80

17-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Afrika: vooruitgang in de afgelopen jaren2. Armoedefocus: meer aandacht voor duurzame economische
groei en energie en werkgelegenheid3. Goed bestuur: hard optreden tegen corruptie4. Ownership: voor een zakelijke benadering; ownership
als contract5. Begrotingssteun: geen mantra, wel belangrijk6. Bestedingsdruk: het belang van een goede planningOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29237Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 38 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 237Afrika-beleidnr. 80BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 oktober 2008Op 22 oktober a.s. zal het Algemeen Overleg met de Kamer plaatsvinden
over de door de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB)
uitgevoerde evaluatie van het Afrikabeleid in de periode 1998–2006.
In een eerder stadium ontving u reeds de beleidsreactie op deze evaluatie1 en de beantwoording van de vragen van de vaste Kamercommissie
voor Buitenlandse Zaken van het schriftelijk overleg hierover2. Via deze brief, die reeds werd aangekondigd in bovengenoemde beantwoording,
wil ik u graag in aanvulling daarop informeren over de lessen die uit de evaluatie
worden getrokken en die mijns inziens van belang zijn voor het toekomstige
bilaterale beleid ten aanzien van Afrika. Sinds de beleidsreactie is het gedachtegoed
op een aantal terreinen verder ontwikkeld. Deze brief moet derhalve gezien
worden als een uitwerking van mijn beleidsbrief«Een zaak van iedereen»,
en in aanvulling op de beleidsreactie.1. Afrika: vooruitgang in de afgelopen jarenAfrika is een continent met twee gezichten. Het imago van Afrika als continent
in conflict, met miljoenen mensen op de vlucht en ontheemd vanwege honger
en oorlogsgeweld, is veel te eenzijdig. Het aantal conflicten neemt af, het
aantal democratieën groeit en het Afrikaanse zelfbewustzijn neemt toe.
Ook de politieke stabiliteit verbetert, ondanks incidenteel oplaaiend geweld
in op zichzelf redelijk stabiele landen (bv. Kenia). Meer dan de helft van
de Afrikaanse landen, ook landen die weinig of geen hulpbronnen hebben, laten
al jarenlang een vrij constante groei zien van gemiddeld zes procent per jaar.
Hoewel ook Afrika zeker niet zal kunnen ontsnappen aan de gevolgen van de
huidige kredietcrisis en de groei naar verwachting zal afvlakken, werkt de
gebrekkige integratie van Afrika in de wereldeconomie deze keer hopelijk in
zijn voordeel. Dit neemt niet weg dat voor een aantal kwetsbare landen de
gevolgen groot kunnen zijn.Het besef van het belang van goed bestuur bij Afrikaanse regeringen is
sterk toegenomen, hetgeen ook blijkt uit het groeiende aantal landen dat zich
kandidaat heeft gesteld voor een peer review in het kader van het African
Peer Review Mechanism1. Ook zijn twee op de drie
landen vooruit gegaan op het terrein van bestuur, zoals werd bevestigd in
de onlangs publiceerde Ibrahim Index 2008, en hogere groei is mede tot stand
gebracht door multilaterale en bilaterale inspanningen op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking.Ondanks deze positieve ontwikkelingen moet met een aantal risicofactoren
rekening worden gehouden, dat afbreuk kan doen aan de positieve trends. Gebrek
aan stabiliteit brengt ontwikkeling in gevaar. De twee brandhaarden, de Hoorn
en de Grote Merenregio, vragen daarom de voortdurende aandacht. Ook is het
aantal staten in Afrika met een zwakke overheid en gebrekkig bestuur naar
verhouding nog steeds groot en daarmee wordt het conflictrisico versterkt.
De armoede, sterke bevolkingsgroei, de omvangrijke migratie en de ongelijke
verdeling van groei en welvaart versterken de interne conflictgevoeligheid.
Politieke en religieuze krachten kunnen makkelijk gebruik maken van gevoelens
van frustratie en onmacht. Daarom is nationaal en internationaal de aandacht
voor fragiele staten verscherpt.Dit is de context waarin Nederland opereert. Een context, die voortdurend
aan verandering onderhevig is. In het licht van deze veranderende context,
recente ontwikkelingen zoals stijgende voedsel- en olieprijzen, de kredietcrisis
en de aanbevelingen van IOB heb ik mijn beleid zoals geformuleerd in «Een
zaak van iedereen» op een aantal terreinen verder geoperationaliseerd.
Hieronder ga ik nader in op achtereenvolgens de armoedefocus van de hulp,
goed bestuur, corruptie, ownership, begrotingssteun en bestedingsdruk.2. Armoedefocus: meer aandacht voor duurzame economische
groei en energie en werkgelegenheidArmoedebestrijding blijft centraal staan in mijn beleid. Het begrip «armoede»
kent vele aspecten: het gaat om gebrek aan toegang tot onderwijs, tot gezondheidszorg,
gebrek aan veiligheid, aan inspraak en aan inkomen. Armoede kenmerkt zich
echter bovenal door kwetsbaarheid en het ontbreken van werkgelegenheid. Binnen
het Nederlandse OS-beleid lag het accent de laatste tien jaar vooral op de
sociale aspecten van armoede (toegang tot onderwijs, gezondheidszorg, voedselzekerheid
en drinkwater) en minder specifiek op inkomensverbetering en vermindering
van kwetsbaarheid voor interne en externe schokken. De impactstudies over
onderwijs en gezondheidszorg2, die IOB in Zambia,
Uganda en Tanzania uitvoerde, laten zien dat het bestaande beleid tot goede
resultaten heeft geleid. Daar ga ik dus mee door. Onze partnerlanden moeten
echter niet structureel afhankelijk blijven van externe financiering voor
hun onderwijs en gezondheid. Bij mijn aantreden in 2007 ben ik mij daarom
meer gaan richten op de economische aspecten van armoede, zodat de balans
tussen economische en sociale aspecten in onderling verband beter tot zijn
recht komt. Door meer werk en inkomen wordt namelijk op de lange termijn de
financiering van gezondheid en onderwijs gewaarborgd. Duurzame groei is een
essentiële voorwaarde voor armoedebestrijding en bevordert het tijdig
tot stand komen van de millenniumdoelen.De nadruk van mijn beleid ligt daarbij op het beïnvloeden van omgevingsfactoren
en op instrumenten die de toegang van armen tot werk en inkomen verbeteren
en hun kwetsbaarheid verminderen. Vaak komt dat neer op het beïnvloeden
van keuzes in de private sector. Ik zet in op verbetering van
het ondernemingsklimaat, met maatregelen die investeringen in land- en tuinbouw
en het midden- en kleinbedrijf bevorderen, en op instrumenten die de kwetsbaarheid
van armen verminderen, zoals verzekeringen en microkrediet. Speerpunten daarbij
zijn goede wet- en regelgeving voor ondernemers (meer zekerheid, minder willekeur),
betere markttoegang, ontwikkeling van de financiële sector (inclusief
verzekeringsproducten die risico’s afdekken op het terrein van gezondheid,
klimaat, oogst en prijzen), betere infrastructuur, inclusief energie, en ontwikkeling
van ondernemerschap, inclusief de versterking van werkgevers-, werknemers-
en boerenorganisaties. Energie is vaak een «bottleneck» voor duurzame
economische groei en werkgelegenheid. Vandaar dat ik in de brief betreffende
de Beleidsnotitie Milieu en Hernieuwbare Energie in Ontwikkelingssamenwerking
van 10 september 2008 met de minister van VROM 500 miljoen euro voor
de periode 2008–2011 ter beschikking heb gesteld om dit essentiële
probleem te helpen oplossen.De private sector is belangrijk voor groei en inmiddels komt 15%
van het OS-budget nu direct ten goede aan private sectorontwikkeling. Daarmee
wordt een aantal innovatieve programma’s gefinancierd, zoals het TCX-valutafonds,
het Health Insurance Fund, het nieuwe Private
Sector Investeringsprogramma, samenwerkingsprogramma’s met werkgevers
en met boerenorganisaties, de faciliteit voor mesofinanciering en een aantal
publiek-private partnerschappen.Groei alleen is echter niet genoeg. Belangrijk is dat zoveel mogelijk
mensen deelnemen aan de economie en zo de vruchten plukken van die groei.
Er moet een goed evenwicht zijn tussen de overheid en markt in ontwikkeling.
Verdeling van de groei, dat wil zeggen groei waarvan arme mensen profiteren,
staat centraal in mijn beleid. Zoals bekend zijn vrouwen daarbij van essentieel
belang, soms omdat zij de meest kwetsbaren zijn en soms omdat juist zij de
meeste mogelijkheden voor inkomensverbetering hebben. Mijn beleid, gericht
op betere verdeling van de groei wordt op het ogenblik bijvoorbeeld ingevuld
in Bolivia, Benin en Zambia. Zo wordt in deze drie pilotlanden het macro-economisch
beleid en het sectorbeleid beoordeeld op hun armoede-effecten door academici
en instellingen in het land zelf, in samenspraak met donoren en de overheid.
Dit moet de basis leggen voor een scherpere armoedefocus in het landenbeleid
en vormt een goede uitgangsbasis voor afspraken tussen donoren en overheid
over de benodigde beleidsaanpassingen en hervormingsprogramma’s.Ook in de nieuwe ORIO-regeling heb ik meer armoedefocus aangebracht. In
overleg met EZ en het Nederlandse bedrijfsleven is het voormalige ORET-programma
omgebouwd tot een vraaggerichte regeling waarbij financiering alleen wordt
toegekend als er aantoonbare effecten aan te geven zijn op armoedevermindering
en ontwikkeling.In mijn beleid richt ik mij verder op achtergestelde groepen en arme regio’s,
zoals de rurale gebieden. In de brief van mij en minister Verburg van 8 mei
jl.1 is dan ook een extra inzet aangekondigd op
investeringen in de landbouw. Ik doe dat door toegang tot krediet, tot markten
en tot kennis en innovatie te bevorderen. Wat betreft de toegang tot krediet
heb ik in mijn brief van 22 september jl. al aangekondigd om intensiever
te werken aan de opbouw van de financiële sector in ontwikkelingslanden.
Ik zet hierbij zowel in op ontwikkeling van financiële instituties als
op vergroting van de toegang tot micro-krediet, mesokrediet en verzekeringen.
Ook is een goede machtsverdeling tussen overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties essentieel. Zij moeten invloed kunnen uitoefenen op het beleid.
Vanuit deze invalshoek worden vakbonden, boeren- en boerinnenorganisaties
en werkgeversorganisaties versterkt. Bij deze programma’s
ligt het accent op samenwerking met niet-overheidsorganisaties. Partnerschappen
in het kader van de Schoklandakkoorden leveren hieraan een belangrijke bijdrage,
evenals de speciale subsidiekaders die hiervoor zijn ingesteld.En dan de groep van allerarmsten, die geen mogelijkheden heeft om in haar
eigen bestaan te voorzien. Deze mensen hebben behoefte aan een andere vorm
van ondersteuning: niet alleen in de vorm van noodhulp, maar ook via vangnetten,
zoals ik die bijvoorbeeld in landen als Ethiopië en Rwanda ondersteun.
In deze landen maakt Nederland het mogelijk, samen met andere donoren en NGO’s,
dat lokale overheden grote aantallen kwetsbare mensen tijdelijk in hun inkomen
verschaffen door hen werk te geven bij de aanleg van wegen, bij erosiebestrijdingmaatregelen,
landontginningen etc. Hoewel hiermee grote aantallen mensen aan de onderkant
van de samenleving worden bereikt, is het een illusie om te veronderstellen
dat alle armen op de wereld op deze manier van de armoede kunnen worden verlost.
Voor de langere termijn moet de focus daarom liggen op de groepen, die de
mogelijkheden hebben om met enige extra maatregelen zichzelf te redden bij
het verwerven van een inkomen. De revitalisering van de armoedefocus, die
IOB in haar rapport bepleit, houdt voor mij dus niet in een terugkeer naar
projecten voor arme mensen, maar geeft meer aandacht aan de inkomensaspecten
van armoede, met een focus op een zo groot mogelijke deelname van arme mensen
aan de economie en het verminderen van hun kwetsbaarheid. Tegelijkertijd worden
werkgelegenheidsprogramma’s ondersteund die grote groepen armen aan
productief werk helpen en ook bijdragen aan verbetering van o.a. infrastructuur.3. Goed bestuur: hard optreden tegen corruptieZoals ik hierboven al aangaf, komt uit Afrika ook veel goed nieuws. Dit
geldt ook voor de kwaliteit van het bestuur. Op 6 oktober jl. is de zgn. «Ibrahim
Index 2008» gepubliceerd. Dit is een product van de Mo Ibrahim Foundation,
een organisatie die goed Afrikaans leiderschap ondersteunt. Volgens deze index
scoort tweederde van de Afrikaanse landen beter dan bij de vorige index (2006).
Het is een feit dat steeds meer leiders op democratische wijze aan de macht
komen en dat minder gewelddadige omwentelingen plaatsvinden. Bestuur raakt
ook in Afrika steeds meer geïnstitutionaliseerd. Het zijn vooral de prestaties
van democratieën die, óók in Afrika, bepalen hoeveel ruimte
er is voor corruptie en ontwikkeling ondermijnende activiteiten.Mijn inzet is dan ook gericht op «democracy and development»,
oftewel substantiële democratisering in dienst van ontwikkeling. Het
gaat om de opbouw van instituties die overheid en samenleving in staat stellen
goede voorwaarden te scheppen voor duurzame groei en ontwikkeling. Die instituties
dienen op maat gesneden te zijn voor het land in kwestie. Er is geen «one
size fits all». Ministeries, centrale banken, maar ook publiek-private
samenwerking speelt daarbij een rol. Het gaat daarbij altijd om een technisch
en politiek proces.Dat is niet alleen een kwestie van «noord-zuid» samenwerking,
maar ook van «zuid-zuid». Het zijn immers niet alleen donoren
die goed bestuur onderstrepen; het zijn steeds meer de Afrikanen zelf die
erom vragen. Het hierboven genoemde African Peer Review Mechanism is hiervan
een duidelijk voorbeeld.Zoals ik ook in de beleidsreactie op het IOB-rapport heb gesteld, zie
ik besturen niet louter als een technische aangelegenheid. Goed bestuur is
op de eerste plaats politiek. Bij goed bestuur worden de relaties tussen staat
en samenleving meer responsief en «levert» de overheid diensten die ten goede komen aan de ontwikkeling van de samenleving als geheel.
Dit vereist dat de overheid luistert naar de stem van de burgers en verantwoording
aflegt aan de eigen bevolking. Werken aan goed bestuur betekent dat we overheden,
parlementen, politieke partijen, NGO’s en anderen ondersteunen in processen
die dit mogelijk maken. Zo werken ambassades in o.a. Benin, Ghana, Rwanda,
Tanzania, Mozambique en Zambia samen met SNV om, zowel op nationaal als lokaal
niveau, de informatievoorziening van overheden aan burgers te verbeteren en
de maatschappelijke dialoog te versterken.Kern van mijn beleid is het versterken van «local accountability».
Dat is nog belangrijker dan rekenschap afleggen aan donoren. Werken aan goed
bestuur betekent óók dat donoren zonodig een pittige discussie
aangaan over mensenrechten. Internationaal is Nederland in de zgn. «Governance
Partnership Facility» een strategisch partnerschap aangegaan met de
Britten, de Noren en de Wereldbank om de inzet op met name de politieke aspecten
van goed bestuur te versterken.Inzet op goed bestuur betekent niet het opleggen van het westerse model
van democratie. Het gaat erom dat burgers in toenemende mate hun stem laten
horen en verantwoording verlangen van hun bestuur. Dat betekent dat we verder
moeten kijken dan de façade van formele instituties en ons moeten richten
op de werking van internationaal overeengekomen democratische principes (zoals
het recht op informatie en participatie en de plicht tot non-discriminatie)
in de praktijk.Corruptie is een van de symptomen van slecht bestuur. Corruptie vormt
een onderdeel van het ontwikkelingsprobleem. Maatregelen gericht op het voorkomen
en bestrijden van corruptie moeten dan ook zijn ingebed in het bredere beleid
gericht op bestuur. Corruptie is bij uitstek een aspect van bestuur dat zich «achter
de façade» afspeelt. Ik heb u al gemeld dat de «Strategische
Goed bestuur en Corruptie Analyses» een belangrijk instrument vormen
om meer inzicht te krijgen in de werkelijke machtsverhoudingen in een land.
Dit betreft een belangrijke vernieuwing van beleid, die het mogelijk maakt
risico’s van patroon/cliënt relaties in te schatten en onze inzet
effectiever te maken.Openheid en het daardoor meer in het zicht komen van corruptie houden
nauw met elkaar verband. Dat ook in Afrika op dit vlak veranderingen ten goede
gaande zijn, bleek eind vorig jaar in Tanzania. Twee geruchtmakende malversaties
kwamen aan het licht: één bij de Bank of Tanzania (BoT) en één
aanbestedingsfraude (de zgn. «Richmond Affaire»). Niet alleen
had de pers de gelegenheid hierover in alle openheid te publiceren, ook het
parlement nam zijn verantwoordelijkheid en riep de eerste minister ter verantwoording.
De eerste minister kon niet anders dan zijn ontslag aanbieden en met hem ook
een aantal andere ministers, die hiermee hun verantwoordelijkheid namen. Toen
duidelijk werd dat sprake was van onterechte betalingen door de BoT, ontsloeg
president Kikwete de president van de Bank en stelde een onderzoekscommissie
in. Deze bracht de ongeregeldheden aan het licht en deed een aantal aanbevelingen
voor striktere regelgeving en toezicht. Voor mij en andere donoren van begrotingssteun
was de BoT-affaire aanleiding om de Tanzaniaanse overheid de wacht aan te
zeggen wat betreft de uitbetaling van de volgende tranche van de begrotingssteun.
Op basis van de aanbevelingen van de onderzoekscommissie kwam de Tanzaniaanse
overheid in overleg met de donoren een plan van aanpak overeen, met een groot
aantal maatregelen die binnen een kort tijdsbestek moesten worden uitgevoerd.
Toen president Kikwete alle maatregelen op tijd doorvoerde en het onderzoeksrapport
overhandigde aan de procureur-generaal met het oog op mogelijke strafvervolging
en terugvordering, was dit voor mij een teken dat hier iets gebeurde
dat we vijf jaar geleden nog niet voor mogelijk hadden gehouden. Ik heb president
Kikwete persoonlijk een brief geschreven om hem aan te moedigen op de ingeslagen
weg voort te gaan.Waar het de besteding van Nederlandse ontwikkelingsgelden betreft tolereer
ik geen corruptie: indien, ondanks de toetsing vooraf, toch blijkt dat bij
de besteding van gelden op de een of andere wijze corruptie in het spel is,
volgen sancties. Nederland heeft hiervoor een duidelijk sanctiebeleid en dat
wordt ook toegepast. Bij algemene begrotingssteun ligt dit ingewikkelder dan
bij project- of programmasteun, omdat het niet om geoormerkte bijdragen gaat.
In dat geval is niet altijd direct vast te stellen of de onregelmatigheden
de besteding van Nederlandse ontwikkelingsgelden betreffen. In dat geval wordt
een algemene beoordeling van de situatie gemaakt, waarop duidelijke sanctiemaatregelen
worden gebaseerd. Ik deins er niet voor terug om begrotingssteun tijdelijk
aan te houden (zoals in Tanzania) of te korten, indien er onvoldoende vertrouwen
bestaat in de bereidheid van een regering om zich in te zetten voor goed bestuur.
Zo is de afgelopen jaren Uganda gekort op de begrotingssteun. Ik doe dat niet
graag omdat armen vaak het hardst getroffen worden door verminderde donorsteun.
Aan de andere kant ben ik van mening dat armen ook vaak de grootste hinder
hebben van corruptie en een slecht functionerende overheid, dus daarover moeten
afspraken gemaakt kunnen worden, die ook moeten worden nageleefd. Conform
de Parijse agenda worden deze afspraken zoveel mogelijk in gezamenlijk verband
gemaakt, via de beleidsdialoog tussen donoren en overheid, waarbij tevens
flankerende maatregelen worden getroffen om de effectiviteit van het bestuur
te vergroten. Voor de specifieke uitwerking van het Nederlandse anti-corruptiebeleid
verwijs ik naar de brief inzake de samenvatting van de eindrapportage van
de Taskforce Anti-Corruptie van 23 april 2008.4. Ownership: voor een zakelijke benadering; ownership
als contractIOB pleit voor een realistische benadering van «ownership»,
zonder retoriek. Dat is mij uit het hart gegrepen. Zoals bekend heb ik in
aanloop naar en tijdens het High Level Forum on Aid Effectiveness in Accra
(september 2008), in samenwerking met de Nordic+ en de EU-partners, sterk
ingezet op concrete afspraken over daadwerkelijke invulling van ownership.
Ownership is geen wassen neus: zonder ownership en leiderschap van een ontwikkelingsland
zelf kan geen sprake zijn van effectieve ontwikkeling.In Accra zijn we de weg ingeslagen naar een gelijkwaardiger en zakelijker
partnerschap tussen ontwikkelingslanden en donoren, met het versterken van
eigenaarschap voor het ontwikkelingsproces bij de ontwikkelingslanden aan
de ene kant en ondersteunend donorgedrag aan de andere kant. We moeten erkennen
dat gelijkwaardigheid altijd een lastig begrip zal blijven in de relatie tussen
donor en ontvanger: de uitgangsposities zijn per definitie ongelijk. Dit neemt
niet weg dat donoren en de ontvangende landen binnen die grenzen zakelijk
met elkaar kunnen en moeten omgaan, en dat er afspraken worden gemaakt over
een goede besteding van de hulp. De Nederlandse beleidsprioriteiten spelen
uiteraard een belangrijke rol bij de formulering van die afspraken, maar de
afspraken zelf hebben niet langer de vorm van beleidscondities: het gaat om
zakelijke afspraken over resultaten en voortgangsbewaking. Elke investering,
ook die met risico zoals bij ontwikkelingssamenwerking het geval is, moet
immers resultaten opleveren. Als resultaten niet worden gehaald, is het tijd
voor een stevig gesprek, allereerst tussen overheid en het eigen parlement,
maar ook tussen overheid en donoren. Donoren kunnen hun partners aanspreken
op het niet nakomen van beloften, maar ook andersom. Deze dialoog
kan aanleiding zijn om de afspraken aan te scherpen, maar ook om te concluderen
dat verdere samenwerking niet langer opportuun is. Daarin geldt geen compassie:
samenwerking moet wel resultaat hebben. In deze meer realistische benadering
van ownership zijn duidelijke spelregels, over hoe en met wie voortgang zal
worden besproken en op welke wijze dit kan leiden tot aanpassing van besluiten,
van groot belang. Maar het zou ook getuigen van volwassenheid in de relatie
als beide partijen bereid zouden zijn ter verantwoording te worden geroepen
als de relatie onduidelijk is, vragen oproept of zelfs wrevel wekt. Een ombudsmanachtig
instrument zou hieraan een bijdrage kunnen leveren. Daarom laat ik een onderzoek
uitvoeren naar de wenselijkheid, haalbaarheid en modaliteiten van een dergelijke
instelling.Transparant donorgedrag is van vitaal belang voor betere verantwoording;
betere verantwoording is weer heel belangrijk voor effectievere samenwerking.
Ik verwacht in dat opzicht veel van de activiteiten van het IATI (International Aid Transparency Initiative), dat is gericht op meer
transparantie van informatie over hulpstromen. Ik heb ruimhartige Nederlandse
ondersteuning toegezegd aan dit door het VK gestarte initiatief. Binnenkort
zullen de Nederlandse ambassades instructies krijgen hoe allocaties, condities,
contracten en hun meerjarige plannen op de ambassadewebsites te publiceren.Armoede gaat over uitsluiting; werken aan armoede betekent dus ook werken
aan inclusiviteit. Meedoen en uitgenodigd worden om mee te doen. Werken aan
armoede gaat daarom hand in hand met toenemend ownership. Een ideaal van ownership
bestaat niet, want elke maatschappij bepaalt haar eigen systeem van besluitvorming
en belangenbeslechting. Stap voor stap moet worden nagegaan of dat systeem
inclusief is of inclusiever kan worden. Ownership vergt dus een realistische
invulling. Geen retoriek, maar praktisch nagaan op welke wijze meer groepen
in de samenleving betrokken kunnen worden, economisch, sociaal, humanitair
en cultureel. Want het zijn deze lokale krachten die ontwikkeling tot stand
zullen brengen en duurzaam maken.Ownership beperkt zich niet tot de overheid. Ik heb in de beleidsbrief «Een
zaak van iedereen» al aangegeven dat ontwikkelingssamenwerking van iedereen
is en dat geldt ook in onze partnerlanden. De keuze van samenwerkingpartners,
werkwijzen en doelstellingen behoeft de instemming van onze zuidelijke partners.
Het samenwerkingsprogramma op het gebied van versterking van «accountability»
in zeven partnerlanden met SNV, dat ik wil uitbreiden met VNG en andere organisaties,
is gericht op het betrekken van lokale partijen. Ook de samenwerkingsprogramma’s
tussen werkgevers- en werknemersorganisaties, tussen boerenorganisaties en
tussen universiteiten dragen bij aan de opbouw van lokale instituties die
invloed uitoefenen op het ontwikkelingsbeleid van de eigen overheid. Op politiek
niveau zou het goed zijn indien het Nederlandse parlement structurele samenwerking
zoekt met de zusterparlementen in onze partnerlanden.5. Begrotingssteun: geen mantra, wel belangrijkIn mijn beleidsreactie op de IOB-evaluatie heb ik reeds aangegeven belang
te hechten aan de modaliteit begrotingssteun. Naast de praktische redenen
die in die reactie al genoemd zijn, wil ik graag benadrukken dat begrotingssteun
in veel gevallen moet worden beoordeeld in relatie tot andere vormen van steun
zoals de financiering van projecten en programma’s. Begrotingssteun
is slechts een middel, en geen doel op zich. Het zal ook nooit de enige vorm
van ondersteuning in een land mogen zijn. Met begrotingssteun worden allocatiebeslissingen,
samenhang en begrotingsdiscipline, toezicht door parlement en
rekenkamers bevorderd. Al deze doelstellingen gelden zowel voor algemene als
sectorale begrotingssteun. Bij deze laatste vorm kan ik vaak preciezer resultaatsbereiking
en participatie van niet-publieke spelers en uiteindelijke ontvangers vormgeven.
Dat is essentieel. Het is belangrijk dat sectorale begrotingssteun niet wordt
beperkt tot een beperkt bureaucratisch proces in de hoofdstad, maar dat ook
onderzoeksinstellingen, het bedrijfsleven en NGO’s betrokken worden
op centraal en decentraal niveau. Met (algemene- en) sectorale begrotingssteun
krijgt de OS-relatie met onze partners dus ontegenzeglijk ook politiek kleur
en wordt «Een Zaak van Iedereen».En politieke inkleuring vergt ook politieke interactie. Ik heb daarom
besloten veel intensiever bij de besluitvorming betrokken te willen zijn.
In het vervolg zal bij vrijgave van tranches door mij expliciet worden aangegeven
welke onderwerpen in de dialoog aan de orde moeten komen, en of begrotingssteun
kan worden gegeven. Naast het «track record» gaat het daarbij
om politieke afwegingen die bepalen of begrotingssteun kan worden gegeven.
In bijvoorbeeld het geval van Uganda is om politieke redenen sprake geweest
van een geleidelijke afbouw van algemene begrotingssteun in nauw overleg met
de andere begrotingssteun donoren. In het recente geval van Nicaragua heb
ik in overleg met de Europese commissie besloten de begrotingssteun voor 2008
te halveren. In al deze gevallen zoek ik uitdrukkelijk overleg met andere
donoren om tot een gezamenlijke aanpak te komen. Ik zal dan ook zelf een grotere
rol in die dialoog gaan spelen. De dialoog ontwikkelt zich dus steeds verder.
Een belangrijk aandachtspunt zal daarin zijn de bereidheid van de partneroverheid
om samen te werken met private en niet-gouvernementele partijen om tot betere
dienstverlening te komen. Dit vergt veel aandacht voor de rol van deze niet-publieke
partijen in of en marge van de dialoog.Ander essentieel onderdeel van begrotingssteun is dat de voortgang gemeten
wordt. Daarbij speelt waarneming in het veld een grote rol, juist omdat we
met begrotingssteun uitgaan van vertrouwen in de overheid. Soms zal blijken
dat de voortgang en ook de bereidheid om via corrigerende maatregelen alsnog
de beoogde resultaten te bereiken onvoldoende zijn. Dan wordt het vertrouwen
waarop begrotingssteun gebaseerd moet zijn, geschaad. De vraag komt dan op
of met andere hulpvormen betere resultaten kunnen worden bereikt. Ik vind
het belangrijk deze vraag met regelmaat kritisch te stellen, want begrotingssteun
is geen panacee voor alle problemen. Er zitten ook nadelen aan zoals het feit
dat de dialoog veelal gevoerd met de minister van Financiën en andere
vertegenwoordigers van de centrale overheid. Dit versterkt weliswaar die overheid,
maar als participatie van lokale partijen onvoldoende is, is sectorale begrotingssteun
zeker te verkiezen, want juist bij sectorale begrotingssteun is participatie
gemakkelijker te realiseren en zijn de doelen (en daarmee ook voortgangsbewaking)
vaak scherper te formuleren. Het is altijd mogelijk om met andere, meer projectachtige,
activiteiten de nadelen van begrotingssteun te mitigeren.Om de mogelijkheden van begrotingssteun goed te kunnen inschatten, kijken
we van te voren (in nauwe samenwerking met andere donoren) of het partnerland
in staat is om deze vorm van steun te ontvangen. Dat betekent dat het beleid
om armoede te bestrijden effectief moet zijn en dat we de zekerheid hebben
dat het geld dat we beschikbaar stellen goed wordt besteed. Nederland heeft
met het «track record» de mogelijkheid om objectief te beoordelen
of landen al dan niet in aanmerking komen voor begrotingssteun. Tijdens het
bovengenoemde High Level Forum in Accra is afgesproken dat donoren deze analyses
meer gezamenlijk en met het partnerland zelf moeten opstellen.
Ik zal mij inspannen om dat te realiseren.We geven die begrotingssteun zo voorspelbaar mogelijk, waarbij het glashelder
is welke resultaten worden verwacht en welke bijdrage het ontvangende land
kan verwachten voor de afgesproken periode als aan de resultaten wordt voldaan.
We kijken goed of resultaten op het gebied van armoedebestrijding worden behaald.
Als deze ontbreken, moet de regering ter verantwoording worden geroepen door
het eigen parlement en de donoren. Is die regering niet bereid het beleid
aan te passen en heeft het daarvoor geen goede argumenten, dan heeft het voortzetten
van algemene begrotingssteun geen zin. Dit was bv. het geval in Uganda, zoals
hiervoor is aangegeven. Ook andere argumenten kunnen aanleiding zijn om op
een gegeven moment geen begrotingssteun meer te geven. Zo is in 2005/2006
besloten geen begrotingssteun te geven aan Bolivia, nadat daar een machtsvacuüm
ontstond na het vertrek van President Mesa. In 2007 heb ik besloten Macedonië
geen begrotingssteun te geven, nadat bleek dat het begrotingstekort in dat
jaar was omgeslagen in een begrotingsoverschot. Om deze reden stel ik elk
jaar de begrotingssteun aan individuele landen vast.Tenslotte blijft het van belang in het oog te houden dat een beperkt deel
van alle samenwerking in de vorm van begrotingssteun plaatsvindt. Met ongeveer
20% is het een substantieel deel van het bilaterale programma, maar
met 4% is het slechts een beperkt deel van de hele portefeuille van
ontwikkelingssamenwerking. Ik acht niettemin de potentie van groei van deze
samenwerkingsvorm aanwezig en waar zich realistische mogelijkheden voordoen
is begrotingssteun zeker een belangrijke optie om te overwegen. Al met al
en mede naar aanleiding van de Afrika-evaluatie heb ik dan ook besloten tot
meer politieke betrokkenheid bij begrotingssteun, verscherpte monitoring inclusief
waarneming op veldniveau en meer samenwerking met niet-publieke partijen in
het kader van de dialoog.Ik heb in de beleidsreactie op de IOB-evaluatie van het Afrikabeleid reeds
aangegeven het met IOB eens te zijn dat nader onderzoek nodig is naar de preciezere
effecten van begrotingssteun -zowel van de geldstroom, als van de daaraan
gekoppelde dialoog- op armoede. Er ligt, zowel voor IOB als voor mij, een
uitdaging om hiervoor een methodologie te ontwikkelen. Inmiddels is IOB in
discussie met de evaluatiediensten van een aantal donoren om tot een methodologie
van onderzoek te komen. Er is interesse bij andere donoren om het beoogde
vervolgonderzoek gezamenlijk uit te voeren.6. Bestedingsdruk: het belang van een goede planningIOB wees op de invloed van bestedingsdruk op de hoogte van begrotingssteun.
In de eerste plaats wijs ik erop dat het hanteren van de BNP-norm is vastgelegd
in internationale afspraken. Voor Nederland hebben wij, bij de herijking van
het buitenlandse beleid in 1996, afgesproken dat de omvang van het budget
0,8% van het BNP bedraagt. Dit is gelijk aan de internationaal overeengekomen
norm van 0,7%, plus 0,1% voor uitgaven ten behoeve van internationaal
natuur- en milieubeleid. Tevens is afgesproken dat onder deze 0,8%-norm
louter ODA-uitgaven vallen. In OESO/DAC-verband gelden duidelijke afspraken
over wat wel en niet onder de definitie van ODA valt.Naleving van de internationale afspraak om 0,7% van het BNP aan
ODA te besteden is noodzakelijk om de millenniumdoelen te realiseren. Secretaris-generaal
Ban-ki Moon heeft duidelijk aangegeven dat op het ogenblik sprake
is van onderfinanciering. Dit zou ernstiger worden in tijden van internationale
financiële crisis. Daarom ben ik zeer blij met de gezamenlijke verklaring
die op Nederlands initiatief is aangenomen tijdens het Ontwikkelings Comité
(DC) van de Wereldbank Jaarvergadering, waarin duidelijk wordt afgesproken
de committeringen per land na te komen.Nu de vermeende relatie met bestedingsdruk. Net zoals andere Ministeries
wordt ieder jaar een nauwkeurige planning van de uitgaven gemaakt. Deze uitgaven
zijn voor het overgrote deel gebaseerd op meerjarige verplichtingen. Inmiddels
maakt algemene begrotingssteun onderdeel uit van de landenallocaties en wordt
niet meer aan het eind van het jaar vastgesteld. De planning van de uitgaven
wordt aan veranderende omstandigheden aangepast. Deze veranderende omstandigheden
zijn voor een groot gedeelte niet of nauwelijks door mij te beïnvloeden.
Zo leidt een hoger Nederlands BNP tot een hoger ODA-budget, en omgekeerd een
lager BNP tot een lager ODA-budget. Ook de hoogte van de jaarlijkse schuldkwijtscheldingen
door de Club van Parijs en de ODA-toerekening voor de opvang van asielzoekers
zijn belangrijke exogene factoren, die directe consequenties hebben voor de
omvang van het OS-budget.Bij de planning van de uitgaven wordt goed rekening gehouden met mogelijke
schommelingen van het OS-budget. Geschikte projecten die in een eerdere fase
niet voor financiering in aanmerking komen, omdat er niet genoeg geld beschikbaar
is, kunnen in de loop van het jaar eventueel alsnog hiervoor in aanmerking
komen indien meer geld beschikbaar komt (door bv. een hoger BNP). Dit is wezenlijk
anders dan het geforceerd doen van weinig zinvolle uitgaven. Bij alle uitgaven
hoort een duidelijke toets over de recht- en doelmatigheid. Dit wordt door
interne en externe instanties gecontroleerd. Ik ben dan ook van mening dat
het jaarlijkse Nederlandse ODA-budget zorgvuldig wordt gepland en uitgegeven.Graag wil ik tijdens het komende AO nader met de Kamer van gedachten wisselen
over bovengenoemde onderwerpen.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,A. G. KoendersXNoot1Kamerstuk 29 237, nr. 66XNoot2Kamerstuk 29 237, nr. 79.XNoot1Het African Peer Review Mechanism is in 2002 opgezet door NEPAD (The New
Partnership for African Development) als een Afrikaans instrument om elkaar,
als Afrikaanse overheden, parlementen en maatschappelijk middenveld, onderling
de maat te nemen op de sterktes en zwaktes van de goed bestuursagenda. Dit
mondt uit in de opstelling van een landenspecifiek verbeterprogramma voor
goed bestuur.XNoot2Kamerstuk 29 237, nr. 77 en 31 250, nr. 2.XNoot1Kamerstuk 31 250, nr. 14. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29237-80.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl