Preventiebeleid privé-ongevallen; Nota 'Veilig thuis' over ongevallenpreventie en veiligheid in en om de woning, bij sport en recreatie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25825, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

14-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25825 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamSamenvatting 4SAMENVATTING1 INLEIDING2 ONGEVALLEN IN NEDERLAND; HET PROBLEEM IN KAART GEBRACHT2.1 Omvang ongevallenprobleemFiguur 1 Jaarlijks aantal medisch behandelde letsels en
overledenen ten gevolge van ongevallen, uitgesplitst naar oorzaak (Bron: Consument
en Veiligheid Kerncijfers 1997)Figuur 2 Aantallen medisch behandelde ongevalsslachtoffers
van privé-ongevallen en sportblessures naar aard van de behandeling
(Bron: Consument en Veiligheid Kerncijfers 1997)2.2 Gevolgen en kostenFiguur 3 Geschatte medische kosten als gevolg van ongevallen
(Bron: Consument en Veiligheid Kerncijfers 1997)2.3 RisicogroepenTabel 1 Jaarlijkse aantallen en incidentie (per 1000 van
de betreffende groep) van ziekenhuisopnamen en
spoedeisende hulpbehandelingen als gevolg van privé-ongevallen (Bron:
Consument en Veiligheid Kerncijfers 1997)KinderenOuderenSportersAllochtonen en groepen met een lage sociaal economische
statusSpecifieke exposities2.4 TrendsFiguur 4 Geïndexeerde trend in ziekenhuisopnamen en spoedeisende hulpbehandelingen ten gevolge van privé-ongevallen
bij 0–14 jarigen, gecorrigeerd voor de veranderende opbouw van de bevolkingFiguur 5 Geïndexeerde trend in ziekenhuisopnamen en spoedeisende hulpbehandelingen ten gevolge van privé-ongevallen
bij ouderen gecorrigeerd voor de veranderende opbouw van de bevolkingFiguur 6 Geïndexeerde trend in spoedeisende hulpbehandelingen
ten gevolge van sportblessures gecorrigeerd
voor de veranderende opbouw van de bevolking3 BELEIDSDOELEN3.1 Plaats van ongevallen in het beleid van VWS3.2 Prioriteiten3.3 DoelgroepenTabel 2 Benodigde beleidsinspanningen voor de verschillende
doelgroepenKinderenOuderenSportersAllochtonen en groepen met een lage sociaal-economische
klasseSpecifieke exposities4 DE BELEIDSINSTRUMENTEN4.1 Registraties en enquêtesOngevalsletselsGevolgen en kosten4.2 OnderzoekScopeUitvoerdersAansturing4.3 WetgevingMogelijkheden van de WarenwetGeïmplementeerde Europese richtlijnenProductwetgeving in de toekomst4.4 Normalisatie en certificatieNormalisatieCertificatie4.5 Voorlichting en communicatieGedragsbeïnvloedende interventiesProductinformatie4.6 Facetbeleid5 ACTIEPROGRAMMATabel 3 Intensivering lopend beleid voor de verschillende
doelgroepenTabel 4 Benodigd nieuw beleidBIJLAGE ILOPEND BELEID VOOR RISICOGROEPENA KINDERENWat vooraf gingLopende beleidOngevalsinformatieTechnische, omgevings- en organisatorische maatregelenVoorlichtingB OUDERENWat vooraf gingLopend BeleidNationale intermediaire organisatiesLokale projectenPubliciteitsactiviteitenC SPORTERSWat vooraf gingLopend BeleidGeorganiseerde sport via de sportbondenOngeorganiseerde en anders georganiseerde sportD ALLOCHTONEN EN LAGE SESWat vooraf gingLopend beleidE SPECIFIEKE RISICO'SPreventie van brandwondenWat vooraf gingLopend BeleidPreventie van letsels door doe-het-zelfactiviteitenWat vooraf gingLopend BeleidBIJLAGE IIDE BELEIDSOMGEVINGActoren in de marktConsument en VeiligheidInspectie GezondheidsbeschermingBIJLAGE IIIDE ROL VAN EUROPAHet Europese GezondheidsbeleidJuridische aspectenDe Nieuwe Aanpak-richtlijnenDe algemene productveiligheidsrichtlijnRichtlijn 83/189/EEGOverige internationale organisatiesWereldgezondheidsorganisatie (WHO)De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(OESO)BIJLAGE IVAFKORTINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25825Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: onbekend

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 825Preventiebeleid privé-ongevallennr. 2NOTASamenvatting 41Inleiding6   2Ongevallen in Nederland; het probleem in kaart gebracht72.1Omvang ongevallenprobleem72.2Gevolgen en kosten8 2.3Risicogroepen92.4Trends12    3Beleidsdoelen163.1Plaats van ongevallen in het beleid van VWS163.2Prioriteiten16 3.3Doelgroepen18   4De Beleidsinstrumenten224.1Registraties en enquêtes22 4.2Onderzoek234.3Wetgeving25 4.4Normalisatie en certificatie27 4.5Voorlichting en communicatie294.6Facetbeleid31   5Actieprogramma32    Bijlagen: ILopend beleid risicogroepen34 IIDe beleidsomgeving43 IIIDe rol van Europa46IVAfkortingen50SAMENVATTINGDe nota Veilig Thuis schetst een beeld van de activiteiten van het ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op het gebied van de veiligheid in en
om de woning, bij sport en recreatie. Preventie van deze zogenoemde privé-ongevallen
levert een bijdrage aan het verlengen van de gezonde levensverwachting en
het voorkómen van vermijdbare sterfte en is daarmee een belangrijk
onderdeel van het volksgezondheidsbeleid. Ongevallen op de werkplek en in
het verkeer vragen om een eigen aanpak. Daarbij vallen ze onder de verantwoordelijkheid
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, respectievelijk het
ministerie van Verkeer en Waterstaat. De ministeries, die bij ongevallenpreventie
betrokken zijn, werken steeds meer samen op epidemiologisch gebied.Het aantal ongevallen in de genoemde drie sectoren, de ernst ervan en
de kosten zijn in kaart gebracht. Privé-ongevallen en sportblessures,
jaarlijks aanleiding tot 2,4 miljoen medische behandelingen, maken zo'n 85%
uit van alle medisch behandelde ongevallen. Dit komt neer op bijna een miljard
gulden per jaar aan medische kosten. Daarnaast brengen ongevallen ook indirect
kosten met zich mee door ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Jaarlijks
overlijden zo'n 2000 mensen ten gevolge van een privé-ongeval. Ongevallen
vormen niet alleen een probleem voor de volksgezondheid maar ook voor het
welzijn. De zelfstandigheid van ouderen kan er door in gevaar komen en door
sportblessures kan de sportparticipatie verminderen in het huidige klimaat
van toenemende bewegingsarmoede.De ongevalsregistraties laten zien dat vooral kinderen, ouderen en sporters
een grotere kans hebben op een privé-ongeval. Bovendien leiden ongevallen
bij ouderen vaak tot ernstiger gevolgen dan bij de overige risicogroepen.
Ook bij groepen met een lage sociaal economische status verdient de veiligheid
in de privé-sfeer extra aandacht. Het beleid is met name gericht op
deze doelgroepen. Daarnaast wordt in het beleid aandacht besteed aan een aantal
ongevalsrisico's, die niet eenduidig te koppelen zijn aan één
van de genoemde doelgroepen. Men kan hierbij bijvoorbeeld denken aan verbrandingsongevallen
en ongevallen bij klussen en huishoudelijk werk.De relatieve daling van de ongevalscijfers eind jaren tachtig is gestopt
en voor sommige doelgroepen neemt het aantal ongevallen zelfs toe. Gezien
de vergrijzing van de bevolking, de economische groei, de toegenomen hoeveelheid
vrije tijd en de toename van risicovolle sporten en bewegingsvormen zal het
aantal ongevallen, zonder ingrijpen van de overheid, waarschijnlijk verder
toenemen. De ontwikkeling in de cijfers laat duidelijk zien dat er een nieuwe
impuls nodig is om ongevallen in de privé-sfeer te voorkomen. Per doelgroep
is aangegeven hoe zo'n impuls er de komende vier jaren (1998–2001) uit
moet zien. Van belang daarbij is de voortzetting van de beleidsinspanningen,
die het afgelopen decennium hebben geresulteerd in het huidige beschermingsniveau
tegen onveilige producten en in de thans beschikbare epidemiologische infrastructuur.Voor de realisatie van de doelstellingen zijn diverse beleidsinstrumenten
beschikbaar. Registraties en onderzoek zijn hierbij onmisbaar. Er is al veel
epidemiologisch en technisch onderzoek gedaan naar de aard en omvang van de
problematiek, naar mogelijke ongevalsscenario's en naar ongevalsmechanismen.
Met deze kennis kan het aantal ongevallen en de ernst hiervan gericht en adequaat
worden aangepakt. Dit is mogelijk door wetgeving, normalisatie
en certificatie en door het gedrag van de burger te beïnvloeden. Met
name de productveiligheidswetgeving, veelal gerealiseerd op basis van de Warenwet,
staat onder sterke invloed van de Europese regelgeving. Gezondheidsvoorlichting
en -onderwijs (GVO) zijn middelen om gedragsverandering te bewerkstelligen.
Het accent van het ongevallenbeleid verschuift geleidelijk van productveiligheidswetgeving
naar organisatorische maatregelen en gedragsbeïnvloedende interventies.
Veiligheid in de privésfeer heeft raakvlakken met het beleid van verschillende
andere ministeries. Het voeren van facetbeleid is aan de orde waar het beleid
van andere ministeries van invloed is op de veiligheid in de privé-sfeer.
Hierbij kan men denken aan de veiligheid van de woning, de veiligheid van
fietsers en voetgangers en de veiligheid van arbeidsmiddelen die ook in de
privé-sfeer worden gebruikt.In de bijlagen bij deze nota staat hoe ongevallenpreventie op dit moment
gestalte krijgt voor de verschillende doelgroepen: kinderen, ouderen, sporters,
allochtonen en groepen met een lage sociaal economische status, en de blootstelling
aan specifieke ongevalsrisico's. Tevens wordt een beknopt beeld geschetst
van de omgeving waarin met name het productveiligheidsbeleid tot stand komt.
De rol van Europa wordt apart belicht.1 INLEIDINGDe voor u liggende nota «Veilig Thuis» is de tweede beleidsnota
die verschijnt over de veiligheid in de privé-sfeer. Sinds de nota
«Veiligheid in de privé-sfeer»1
uit 1984 hebben zich veel ontwikkelingen op dit beleidsterrein voorgedaan.
Het belang van de veiligheid in de privé-sfeer voor de volksgezondheid
blijkt duidelijk uit de beide Volksgezondheidstoekomstverkenningen23 van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Ongevallen en vergiftigingen staan hoog
op de lijst van gezondheidsbedreigende ziekten en aandoeningen. Uit epidemiologische
studies naar ongevallen blijkt dat, na een periode van afname, het aantal
ongevallen in de privé-sfeer de laatste jaren toch weer stijgt. Het
doel van deze nota is de ongevalsproblematiek in kaart te brengen en aan te
geven welke aanpak de komende jaren (1998–2001) nodig is.Het bevorderen van de veiligheid in de privé-sfeer behoort tot
de kerntaken van het ministerie van het ministerie van Volksgezondheid Welzijn
en Sport (VWS). Het gaat om de bescherming tegen de gezondheidsrisico's van
onveilige producten of onveilige situaties in en om de woning, bij sport en
recreatie. Daarbij is het gedrag van mensen in hun persoonlijke omgeving en
de manier waarop zij omgaan met vaak vertrouwde risico's in die omgeving vaak
een belangrijke factor. Het moet overigens duidelijk zijn dat de overheid
het gedrag van mensen in de privé-sfeer niet direct kan beïnvloeden.
Voor de bescherming tegen gezondheidsrisico's in de sectoren verkeer en arbeid
zijn de ministeries van Verkeer en Waterstaat (V&W) respectievelijk van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) primair verantwoordelijk.Letsels door ongevallen in de privé-sfeer vormen niet alleen een
bedreiging voor de gezondheid, maar veroorzaken ook hoge maatschappelijke
kosten door het beslag op de gezondheidszorg en door ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid.
Tot de veiligheid in de privé-sfeer behoort eveneens de bescherming
tegen de risico's van blootstelling aan geluid, chemische stoffen en straling.
De blootstelling hieraan buiten de privé-sfeer is, naast de hiervoor
genoemde ministeries, eveneens de verantwoordelijkheid van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM). Wat betreft
de acute effecten van deze blootstellingen is in het verleden veel bereikt.
Er wordt continu onderzoek uitgevoerd naar de late effecten die zulke blootstellingen
op de lange termijn kunnen hebben. Ook het beleid op dit gebied is nog steeds
in ontwikkeling.In hoofdstuk 2 van deze nota worden de aard, de omvang en de kosten van
de problematiek in kaart gebracht. Daarnaast identificeert dit hoofdstuk de
belangrijkste risicogroepen en de trends in de ongevalscijfers. In hoofdstuk
3 staan beschreven de noodzaak om het beleid de komende periode een nieuwe
impuls te geven, de wijze waarop dit moet gebeuren en de doelstellingen per
risicogroep. In hoofdstuk 4 wordt vervolgens een beeld geschetst van de belangrijkste
beleidsinstrumenten, waarmee de doelstellingen bereikt kunnen worden. In hoofdstuk
5 staat een concreet actieprogramma. Deze nota bevat een drietal bijlagen
om het brede beleidsterrein van de veiligheid in de privé-sfeer nader
in beeld te brengen. In bijlage I wordt een globaal beeld geschetst van de
activiteiten voor de verschillende risicogroepen. Bijlage II beschrijft de
omgeving waarin het beleid gestalte krijgt. De gevolgen van de Europese wetgeving
voor het beleidsterrein komen aan de orde in bijlage III.2 ONGEVALLEN IN NEDERLAND; HET PROBLEEM IN KAART GEBRACHTVeel ongevallen lopen gelukkig «goed» af, dat wil zeggen zonder
lichamelijke gevolgen of noemenswaardige letsels. Daarnaast is er een grote
groep ongevallen waarbij wel letsels optreden, die medische behandeling behoeven,
beslag leggen op de capaciteit van de gezondheidszorg en blijvende gevolgen
kunnen hebben. Met preventie van dergelijke ongevallen is aanzienlijke gezondheidswinst
te boeken. Dit hoofdstuk brengt de omvang en de ernst van deze problematiek
in kaart. De wijze waarop de ongevallenregistraties plaatsvinden en de ontwikkelingen
hierin, onder andere de toegenomen aandacht voor de financiële gevolgen,
komen aan de orde in hoofdstuk 4.Dit hoofdstuk gaat alleen in op ongevallen met direct letsel. De gezondheidsschade
op termijn, zoals het optreden van kanker of genetische afwijkingen ten gevolge
van de blootstelling aan straling en chemische stoffen is niet opgenomen.
Deze gezondheidsproblemen treden vaak pas jaren na blootstelling op. Meestal
is het oorzakelijke verband van dergelijke ziekten met een blootstelling in
het verleden moeilijk aan te tonen. Het is dan ook niet goed mogelijk om aan
te geven hoeveel slachtoffers ontstaan ten gevolge van dergelijke blootstellingen
in de privé-sfeer.Op het terrein van de late effecten van straling en chemische stoffen
is er al gedurende lange tijd onderzoek gaande. Op basis hiervan wordt er
al geruime tijd een preventiebeleid gevoerd voor de blootstelling in de privé-sfeer.
Het contact in de privé-sfeer met deze agentia verloopt overigens voornamelijk
via de voeding. Het voedingsbeleid van VWS besteedt hier speciale aandacht
aan. Het beleid voor stoffen en straling in de privé-sfeer heeft raakvlakken
met het beleid van de ministeries van VROM, SZW en V&W, ten aanzien van
toepassingen van ioniserende straling, exposities in gebouwen, gebruik in
de arbeidssfeer, de blootstelling aan elektromagnetische straling en exposities
ten gevolge van transport(ongevallen).2.1 Omvang ongevallenprobleemEen uitgebreid onderzoek1 naar de omvang en
de aard van de ongevallenproblematiek in Nederland leert dat ieder jaar zo'n
2,7 miljoen ongevallen plaatsvinden waarvoor medische behandeling noodzakelijk
is. Figuur 1 geeft een uitsplitsing van dit getal over de sectoren: privé-sfeer,
sport, verkeer en arbeid. Zo'n 80% van de ongevallen vindt plaats in en om
de woning of tijdens recreatie en sportbeoefening en vallen derhalve onder
de beleidsverantwoordelijkheid van het ministerie van VWS.Figuur 1 Jaarlijks aantal medisch behandelde letsels en
overledenen ten gevolge van ongevallen, uitgesplitst naar oorzaak (Bron: Consument
en Veiligheid Kerncijfers 1997)Een indicatie van de ernst van deze ongevallen kan worden afgeleid van
de medische behandeling die erop volgt. Een ongevalsletsel dat wordt behandeld
op een ziekenhuisafdeling voor spoedeisende eerste hulp zal in de regel ernstiger
zijn dan een ongevalsletsel dat door de huisarts wordt behandeld. In ernstiger
gevallen is zelfs ziekenhuisopname noodzakelijk. Voor de relatief kleine groep
ongevallen met een dodelijke afloop komt medische behandeling te laat of schiet
tekort. Figuur 2 geeft een overzicht van de ernst van de letsels, die zijn
ontstaan na een privé- of sportongeval. Bij het merendeel van deze
letsels kan worden volstaan met behandeling door de huisarts of op een Spoedeisende
Hulpafdeling (SEH) van een ziekenhuis.Figuur 2 Aantallen medisch behandelde ongevalsslachtoffers
van privé-ongevallen en sportblessures naar aard van de behandeling
(Bron: Consument en Veiligheid Kerncijfers 1997)Jaarlijks overlijden naar schatting ruim 2000 personen als gevolg van
een privé-ongeval. Het merendeel, bijna 80%, van de slachtoffers van
een privé-ongeval is 65 jaar of ouder. De incidentie neemt sterk toe
met de leeftijd: vooral personen van 85 jaar en ouder zijn relatief vaak het
slachtoffer van een dodelijk ongeval, meestal een valongeval. Per jaar overlijden
gemiddeld 90 kinderen onder de 15 jaar als gevolg van een privé-ongeval.
Het aantal overledenen als gevolg van sportongevallen1 ligt in de orde van enige tientallen per jaar.2.2 Gevolgen en kostenDe medische behandeling van ongevallen legt een aanzienlijk beslag op
de gezondheidszorg. Gebaseerd op diverse schattingen blijkt dat ongevallen
jaarlijks voor een kleine 2 miljard gulden aan medische kosten veroorzaken
(figuur 3). Letsels als gevolg van ongevallen, suïcide en geweld hebben
een aandeel van 4% in de totale medische kosten van ziekten in Nederland en
nemen daarmee een achtste plaats in1. Een reductie
van alleen al de privé-ongevallen en sportblessures met 10%, zal jaarlijks
leiden tot een besparing op de medische kosten van zo'n 130 miljoen gulden.
Bij een reductie van 25% kan dit bedrag oplopen tot 320 miljoen gulden.Figuur 3 Geschatte medische kosten als gevolg van ongevallen
(Bron: Consument en Veiligheid Kerncijfers 1997)Naast de directe medische gevolgen, kunnen ongevallen ook leiden tot ziekteverzuim
en zelfs tot gevolgen van blijvende aard en handicaps. Uit onderzoek2 van in het ziekenhuis behandelde privé-ongevallen,
blijkt dat 51% van de slachtoffers gedurende een bepaalde periode de normale
dagelijkse werkzaamheden niet heeft uit kunnen voeren. Het gemiddelde ziekteverzuim
duurde 10 dagen. Voor sportongevallen liggen deze cijfers iets lager: 36%
van de slachtoffers is uit de running met een gemiddelde verzuimduur van 8
dagen. Wat betreft het optreden van blijvend letsel blijkt uit genoemd onderzoek
dat 8% van de slachtoffers van een privé-ongeval en 4% van de slachtoffers
van een sportblessure blijvende gevolgen hiervan ondervindt.De schattingen van de niet-medische kosten ten gevolge van ziekteverzuim,
arbeidsongeschiktheid en productiviteitsverlies lopen nogal uiteen als gevolg
van verschillen in de gehanteerde berekeningsmethoden. Voor privé-ongevallen
bijvoorbeeld lopen de schattingen voor de kosten door ziekteverzuim uiteen
van 260 tot 800 miljoen gulden. Voor sportblessures3
worden de kosten door arbeidsverzuim geschat op 374 miljoen gulden. In het
geval van sportblessures, moet wel worden opgemerkt dat de negatieve economische
gevolgen van sportblessures volledig «gecompenseerd» worden door
de positieve effecten van het sporten, waardoor de groep sporters als geheel
minder beslag legt op gezondheidszorgvoorzieningen en minder verzuimt.2.3 RisicogroepenAan de hand van de geregistreerde ongevalsgegevens en op grond van inzicht
in de ongevalsoorzaken, worden min of meer duidelijk herkenbare bevolkingscategorieën
onderscheiden met een verhoogde kans op ongevallen of letsels. Een aantal
risicogroepen kan worden gedefinieerd op grond van het leeftijdscriterium.
Tabel 1 geeft een overzicht van de verdeling over verschillende leeftijdsgroepen
van in een ziekenhuis behandelde letsels als gevolg van privé-ongevallen.
Als hier ook nog de ernst van de ongevallen bij wordt betrokken, blijkt dat
kinderen en ouderen een groter risico lopen dan personen uit de
tussenliggende leeftijdsgroepen. Voor kinderen ligt dit risico in het grote
aantal ongevallen, terwijl voor ouderen met name de ernst van deze ongevallen
een bedreiging vormen.Tabel 1 Jaarlijkse aantallen en incidentie (per 1000 van
de betreffende groep) van ziekenhuisopnamen1 en
spoedeisende hulpbehandelingen als gevolg van privé-ongevallen (Bron:
Consument en Veiligheid Kerncijfers 1997) Opnamen:SEH-behandelingen:Leeftijd:absoluutincidentieabsoluutincidentie 08004,13 00015,31–44 8006,157 00074,25–145 4002,996 80053,415–244 5002,197 40043,725–395 8001,5105 80028,240–546 9002,268 10022,555–645 2003,632 90023,265–747 9006,827 70024,475–8411 00016,019 10029,785+6 70034,07 90041,4totaal59 0003,8515 80034,0Risicogroepen zijn ook goed aan te geven op grond van andere criteria
dan leeftijd. Sporters vormen een belangrijke doelgroep met het oog op de
preventie van sportblessures. In het licht van de algemene uitgangspunten
van het gezondheidsbeleid, wordt specifiek aandacht gegeven aan groepen binnen
onze bevolking met een gezondheidsachterstand, zoals allochtonen en groepen
met een lage sociaal economische status.KinderenKind zijn is een ontwikkelingsfase van opgroeien en grenzen verkennen.
De invloed hiervan op de kans op ongevallen, is goed te zien aan de hogere
incidentiecijfers van ongevallen bij kinderen ten opzichte van de overige
leeftijdsgroepen. Ongevallen bij kinderen tot en met 14 jaar maken dan ook
zo'n 30 procent uit van alle medisch behandelde ongevallen. Kinderen vormen
een risicogroep met een eigen karakter. Enerzijds is het natuurlijke regeneratievermogen
van kinderen relatief groot en zullen zij vrij snel herstellen. Anderzijds
tellen voor kinderen de blijvende gevolgen van een ongeval extra zwaar, omdat
zij nog een heel leven voor zich hebben.Ongevallen met hele jonge kinderen tot en met 4 jaar vinden voornamelijk
binnenshuis plaats. Deze groep kinderen loopt eveneens een relatief grote
kans op ernstige ongevallen als verdrinking, verstikking en vergiftiging.
Onoplettendheid of onhandigheid van de ouders zijn een belangrijke beïnvloedbare
gedragscomponent voor ongevallen bij kleine kinderen. De belangrijkste omgevingsfactoren
zijn de woning of de plaats waar het kind wordt opgevangen of verzorgd (kinderopvang
en peuterspeelzaal) en de producten die voor en door kinderen worden gebruikt.
Uit de ongevalsregistraties blijkt dat de toename van het aantal valongevallen
bij jonge kinderen voornamelijk wordt veroorzaakt door ongevallen op andere
locaties dan in huis of op de openbare weg. In hoeverre dit het gevolg is
van het toegenomen gebruik van kinderopvang en peuterspeelzalen is op dit
moment nog niet duidelijk. Bij het opgroeien komen kinderen geleidelijk aan
steeds meer buitenshuis. De veiligheid van de omgeving, bijvoorbeeld
speelgelegenheden, de straat of de school, wordt dan steeds belangrijker.
Voor oudere kinderen zijn de belangrijkste ernstige ongevallen: valongevallen,
verdrinkingen en ongevallen door vuur en vlammen. Onhandig of juist stoer
gedrag zijn een belangrijke factor bij het ontstaan van ongevallen in deze
leeftijdsgroep.OuderenMede onder invloed van de vergrijzing neemt de veiligheidsproblematiek
onder ouderen sterk toe. Met name valongevallen leiden vaak tot medische behandeling.
Binnen de doelgroep ouderen tekent zich een duidelijk leeftijdsonderscheid
af. In de leeftijdsgroep van 55 tot 75 is de ongevalsincidentie namelijk vergelijkbaar
met die van andere volwassenen, terwijl boven de 75 jaar de incidentie van
vooral ernstige ongevalsletsels aanzienlijk hoger is. Met name de oudste ouderen
vormen derhalve een belangrijke risicogroep, temeer vanwege de consequenties
die ongevallen bij deze leeftijdsgroep kunnen hebben voor de zelfstandigheid
en de zelfredzaamheid.In Nederland en in het buitenland is veel onderzoek gedaan naar de factoren
die het risico van valongevallen en de bijbehorende heupfracturen bij de oudere
ouderen verhogen. Leeftijd en geslacht zijn van invloed op het ontstaan van
heupfracturen, aangezien beide factoren van invloed zijn op de hoeveelheid
botmassa en de mate waarin deze afneemt. Uit onderzoek1 blijkt dat de gezondheidstoestand en medicijngebruik van ouderen grote
invloed heeft op het voorkomen van ongevallen, met name bij de oudere ouderen.
De meeste valongevallen gebeuren thuis of in een verzorgingshuis. De directe
oorzaak van de val is vaak onduidelijk, zeker in de leeftijdsgroep van 75
jaar en ouder. Aanleiding voor valongevallen in huis kunnen zijn: de drempels,
de vaste trap, het bed en het gebruik van ongeschikt klimmateriaal. De laatste
jaren is het aantal ongevallen buitenshuis aan het toenemen. Het lijkt hier
vooral te gaan om ongevallen in openbare gebouwen en in winkels. Buitenshuis
geven stoepranden, trottoirtegels, gladheid en fietsen aanleiding tot valpartijen.SportersSporten en sportief bewegen zijn gezonde bezigheden, die het kabinet zoveel
mogelijk wil stimuleren2. Aan sportief bewegen
kunnen echter ook nadelige gevolgen kleven, zoals sportblessures. Analyses3 van beschikbare gegevens over blessures en uren sportparticipatie,
laten zien dat de blessure-incidentie niet voor alle sporters en voor alle
takken van sport even hoog is. Zo blijken voetbal, handbal, karate en hockey
sporttakken met een relatief hoge blessure-incidentie te zijn en lopen oudere
sporters de meeste kans op letsel bij fitness (mannen) en bij binnentennis
(vrouwen).Ook blijkt de hoeveelheid tijd die besteed wordt aan sport en de wijze
waarop de sport beoefend wordt (in wedstrijdverband of in recreatieverband)
van invloed te zijn. Sporters die meer dan een uur per week sporten, lopen
naar verhouding een kleinere kans op blessures dan sporters die slechts af
en toe aan sport doen. Daarentegen is het aantal blessures tijdens wedstrijdsport
beduidend hoger dan tijdens recreatiesport en zijn blessures opgelopen tijdens
wedstrijden ernstiger dan bij recreatief sporten. Gelukkig blijkt het aantal
wedstrijdblessures af te nemen. Deze afname houdt verband met een forse vermindering
van het aantal zogenaamde contactblessures. Hoewel een deel van
de contactblessures (17%) het gevolg is van contact met het sportmateriaal,
zijn er geen aanwijzingen dat een slechte kwaliteit van het sportmateriaal
daaraan ten grondslag ligt.Allochtonen en groepen met een lage sociaal economische
statusSociaal-economische gezondheidsachterstand is met name te vinden bij groepen
met een lage sociaal-economische status (SES; gemeten naar opleiding, inkomen
en beroepsstatus) en bij allochtonen. Of bij deze groepen ook meer ongevallen
plaatsvinden, is niet duidelijk omdat gegevens over SES of allochtone herkomst
niet worden vastgelegd bij de ongevalsregistraties. Het vermoeden bestaat
evenwel dat bij deze groepen vaker relatief ernstige ongevallen plaatsvinden1. Het is bijvoorbeeld bekend dat bij verbrandingsongevallen
ten gevolge van hete vloeistoffen en bij verdrinkingsongevallen allochtone
kinderen oververtegenwoordigd zijn. Culturele verschillen spelen hierbij een
rol. Zo is de zwemles, die voor veel autochtone kinderen bijna automatisch
deel uitmaakt van de opvoeding, voor allochtone kinderen minder vanzelfsprekend.Uit onderzoek2 blijkt dat onder mensen met
een lagere opleiding en een lager beroepsniveau en/of inkomen een ongezonde
leefwijze vaker voorkomt. Dit geldt niet alleen voor bijvoorbeeld het roken
van sigaretten en voor voedingsgewoonten, maar ook voor het nemen van maatregelen
om ongevallen te voorkomen. Maatregelen ter preventie van ongevallen als bijvoorbeeld
het plaatsen van traphekjes ter voorkoming van een val van de trap worden
minder toegepast in gezinnen met een lagere sociaal-economische status. Ook
voorlichtingscampagnes over bijvoorbeeld kinderveiligheid bereiken ouders
met een lagere sociaal-economische status minder3.Specifieke expositiesDe hierboven beschreven risicogroepen hebben alle kenmerken waardoor zij
goed te identificeren zijn uit oogpunt van preventie. Voor een aantal ongevalsrisico's
is de bijbehorende risicogroep minder eenduidig te omschrijven. De risicogroep
wordt in dit soort gevallen alleen maar gekenmerkt doordat blootstelling plaatsvindt
aan een bepaald risico. Het betreft hier bijvoorbeeld de problematiek van
de branden en brandwonden, de veiligheid van de woning en woonomgeving, ongevallen
tijdens doe-het-zelven en huishoudelijk werk, en de chemische productveiligheid.2.4 TrendsDe ontwikkeling van de ongevalsincidentie in de afgelopen jaren wordt
duidelijk aan de hand van de gegevens die daarover beschikbaar zijn in de
diverse registraties. Het aantal dodelijke slachtoffers van privé-ongevallen
en sportblessures blijkt in de periode van 1979 tot 1994 te zijn gedaald.
De belangrijkste daling heeft zich voltrokken in de periode voor 1984, met
name door een afname van de sterfte bij kinderen als gevolg van verdrinking,
verstikking en vergiftiging. De laatste tien jaar lijkt het aantal dodelijke
slachtoffers vrij constant te blijven.Wat betreft het aantal ongevallen dat tot behandeling in een ziekenhuis
leidt, kunnen we vaststellen dat in de jaren tachtig het aantal opnamen en
het aantal SEH-behandelingen als gevolg van privé-ongevallen is gedaald.
De laatste jaren zien we het aantal privé-ongevallen echter weer stijgen4. Zagen we in de periode 1986–1990
nog een daling van het aantal privé-ongevallen dat in ziekenhuizen
werd behandeld van 8%, over de jaren die daarop volgen (1991–1995) zien
we een stijging van 6%. Deze percentages zijn gecorrigeerd voor veranderingen
in de bevolkingsopbouw. De recente stijging van de letselincidentie als gevolg
van privé-ongevallen doet zich voor bij alle leeftijdsgroepen, maar
vooral bij jonge kinderen, de 20 tot 40 jarigen en bij ouderen van 60 jaar
en ouder.De ontwikkeling van de ongevallenproblematiek voor de belangrijkste risicogroepen
zijn weergegeven in de figuren 4, 5 en 6.Figuur 4 Geïndexeerde trend in ziekenhuisopnamen1 en spoedeisende hulpbehandelingen ten gevolge van privé-ongevallen
bij 0–14 jarigen, gecorrigeerd voor de veranderende opbouw van de bevolkingOnderzoek2 naar door de huisarts behandelde
ongevallen tussen 1986 en 1993 lijkt een toename te tonen van het aantal behandelingen,
in tegenstelling tot het aantal ziekenhuisbehandelingen. Sportblessures vormen
hierop een uitzondering. Op basis van de beschikbare gegevens is niet te zeggen
of deze stijgende trend werd veroorzaakt door een verschuiving van poliklinische
behandeling naar behandeling door een huisarts, of door een toename van het
aantal ongevallen met relatief licht letsel. Meer recente gegevens over de
ontwikkelingen ten aanzien van de letsels die door de huisarts worden behandeld,
komen in de loop van 1998 beschikbaar via de permanente leefsituatie onderzoeken
van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).Figuur 5 Geïndexeerde trend in ziekenhuisopnamen1 en spoedeisende hulpbehandelingen ten gevolge van privé-ongevallen
bij ouderen gecorrigeerd voor de veranderende opbouw van de bevolkingFiguur 6 Geïndexeerde trend in spoedeisende hulpbehandelingen
ten gevolge van sportblessures2 gecorrigeerd
voor de veranderende opbouw van de bevolkingIn haar scenario- en signaleringsrapporten is de toenmalige Stuurgroep
Toekomstscenario's Gezondheidszorg (STG) uitgebreid ingegaan op de ontwikkelingen
in de incidentie van ongevalsletsels, de achtergronden hiervan en de verwachtingen
voor de toekomst tot 2000. In het laatste signaleringsrapport3 concludeert de STG dat de ontwikkelingen voor de meeste privé-
en sportongevallen tussen 1985 en 1993 gunstiger zijn verlopen, dan verwacht.
Het beeld voor ouderen is echter ongunstiger dan dat voor de andere leeftijdsgroepen.
De ontwikkelingen bij ouderen verlopen overeenkomstig het zogenoemde referentiescenario:
het enkele jaren geleden meest waarschijnlijk geachte toekomstscenario bij
achterwege blijven van overheidsmaatregelen. Het zoeken naar oorzaken en het
geven van verklaringen voor de beschreven ontwikkelingen is geen gemakkelijke
zaak. De STG brengt een onderscheid aan tussen autonome achtergrondontwikkelingen
(demografie, economie, sociaal-cultureel, technologie, medische technologie)
en effecten van beleid (preventiemaatregelen, behandeling ongevalsletsels).
Met betrekking tot achtergrondontwikkelingen die van invloed zijn op de incidentie
van privé-ongevallen en sportblessures noemt de STG met name demografische
en economische ontwikkelingen als geboortegolfjes, vergrijzing en economische
groei.De beschreven ontwikkelingen in ogenschouw nemend, lijkt de conclusie
dat er in de jaren tachtig belangrijke resultaten op het terrein van de veiligheid
in de privé-sfeer en in de sport zijn geboekt, gerechtvaardigd. De
recente ontwikkelingen wijzen er evenwel op dat deze positieve ontwikkelingen
zich, onder andere als gevolg van de demografische ontwikkelingen en de economische
groei, niet hebben doorgezet. Kijkend naar de toekomst, waarin een verdere
vergrijzing en economische groei wordt verwacht, lijkt dan ook een verdere
stijging van de ongevalsincidentie in de richting van het destijds door de
STG geformuleerde referentiescenario voor de hand te liggen.3 BELEIDSDOELENHet beleid voor de komende periode is erop gericht het aantal ongevallen
met letsel in de privé-sfeer terug te dringen. Een dergelijke letselreductie
kan bij de huidige stijging van de ongevalscijfers slechts worden bereikt
door de preventie van ongevallen in de privé-sfeer een nieuwe impuls
te geven.Dit hoofdstuk gaat als volgt in op de beleidsdoelen voor de veiligheid
in de privé-sfeer. Allereerst beschrijft paragraaf 3.1 de inbedding
van ongevallenpreventie in het beleid van VWS. Vervolgens gaat paragraaf 3.2
in op de prioriteiten van het beleid voor de komende periode en beschrijft
de hiervoor benodigde inzet van beleidsinstrumenten. Paragraaf 3.3 beschrijft
voor de verschillende doelgroepen op welke gebieden het beleid zich dient
te richten. De uitwerking van deze beleidsdoelen in een concreet actieprogramma
wordt gegeven in hoofdstuk 5. Een uitgebreider overzicht van het lopende beleid
voor de verschillende doelgroepen is opgenomen in bijlage I.3.1 Plaats van ongevallen in het beleid van VWSHet beleid voor de volksgezondheid is gericht op de volgende drie doelstellingen1: het verlengen van de gezonde levensverwachting, het
voorkómen van vermijdbare sterfte en het verhogen van de kwaliteit
van leven van personen met een langdurige ziekte of handicap. De preventie
van ongevallen in de privé-sfeer kan in aanzienlijke mate bijdragen
aan de eerste twee genoemde doelstellingen, gezien het grote aandeel van ongevallen
in epidemiologische kengetallen2 en de mogelijkheden
tot preventie. Ongevallen zijn niet alleen een probleem uit oogpunt van de
volksgezondheid. Het belang van de preventie van ongevallen en sportblessures
is eveneens opgenomen in het reguliere beleid voor sport3 en voor ouderen45. Sportblessures vormen immers een belemmering voor de sportbeoefening.
Ongevallen bij ouderen kunnen naast de directe medische gevolgen grote invloed
hebben op de zelfstandigheid en zelfredzaamheid.Op het gebied van letselpreventie in de privé-sfeer ten gevolge
van ongevallen kan nog een aanzienlijke gezondheidswinst worden behaald6. Zoals beschreven in hoofdstuk 2 vormen ongevalsregistraties
de basis voor de bepaling bij welke bevolkingsgroepen of met welke producten
maatregelen moeten worden genomen. Bij de beleidsbepaling wordt eveneens gekeken
naar de praktische mogelijkheden om het betreffende probleem adequaat aan
te pakken. Het ligt voor de hand om de beschikbare middelen daar in te zetten,
waar zij het meeste effect sorteren. Effectiviteit en doelmatigheid zijn echter
niet de enige toetsingscriteria voor het ongevallenpreventiebeleid. Morele
en ethische overwegingen kunnen leiden tot een inzet van middelen die niet
evenredig is met de te behalen gezondheidswinst. Een voorbeeld hiervan is
de ongevallenpreventie bij de zeer ouden.3.2 PrioriteitenDe rapportages van Consument en Veiligheid laten zien dat de dalende trend
in het aantal ongevalscijfers sinds de negentiger jaren stabiliseert en dat
de ongevalscijfers voor sommige groepen zelfs weer stijgen. Dit ondanks alle
inspanningen die in het verleden hebben geleid tot een reductie van het aantal
ongevallen. Een ongewijzigde voortzetting van het huidige beleid
schiet derhalve te kort. Een mogelijke verklaring hiervoor wordt gegeven door
de Stuurgroep Toekomstscenario's Gezondheidszorg. De STG noemt demografische
ontwikkelingen, economische groei en sociaal culturele ontwikkelingen als
factoren van invloed op de incidentie van privé-ongevallen en sportblessures.
De afgelopen jaren hebben voor een groot deel van de bevolking geleid tot
een toegenomen hoeveelheid vrije tijd en financiële ruimte. Door deze
toegenomen mogelijkheden is de expositie aan ongevallen in en om huis en bij
recreatie en sport gestegen. Ook ontwikkelingen op het gebied van de vrije
tijdsbesteding zoals een toenemende belangstelling voor risico-volle sporten
en bewegingsvormen zijn van invloed.De toegenomen ongevalsproblematiek heeft drie mogelijke aangrijpingspunten
voor interventies:– het gedrag van de consument;– de veiligheid van de omgeving en van georganiseerde activiteiten
waar de consument aan deelneemt;– de veiligheid van consumentenproducten.Veilig gedrag van de consument is te bevorderen door gedragsbeïnvloedende
interventies als voorlichting en educatie. Gevolg hiervan is een toegenomen
veiligheidsbewustzijn bij de consument, resulterend in een juiste keuze van
producten en het verrichten van kleine aanpassingen in en om de woning. Organisatorische
maatregelen waaronder omgevingsmaatregelen zijn nodig om de veiligheid te
verhogen op gebieden buiten de directe invloedssfeer van de consument. Waar
het de veiligheid van de openbare ruimte betreft, kunnen inrichtingseisen
worden opgesteld ten behoeve van de verantwoordelijke autoriteiten. De veiligheid
van instellingen en diensten of georganiseerde activiteiten waar de consument
gebruik van maakt of aan deelneemt, kan worden bevorderd door bijvoorbeeld
keurmerken of het opstellen van protocollen. De veiligheid van producten is
te realiseren met behulp van productveiligheidsmaatregelen als wetgeving,
normalisatie of de introductie van een keurmerk.De effectiviteit van de inspanningen om de veiligheid te bevorderen, is
moeilijk direct aan te tonen aan de hand van geregistreerde ongevalscijfers.
Ongevalsregistraties bevatten weliswaar informatie over de betrokken producten,
omgeving en letsels, maar beschrijven de ongevalstoedracht niet in detail.
Analyses van de effectiviteit van beleidsmaatregelen aan de hand van ongevalstoedrachten
zijn derhalve niet mogelijk op de daartoe benodigde schaal. De invloed van
een specifieke maatregel is bovendien moeilijk significant aan te tonen, omdat
ook andere ongevalsfactoren meespelen en de ongevalscijfers sterk fluctueren,
bijvoorbeeld ten gevolge van seizoensinvloeden. Ervaringen in het buitenland,
en dan met name in landen met een vergelijkbaar hoogwaardig registratiesysteem,
komen hiermee overeen.Voor de komende periode zal bij de preventie van privé-ongevallen
het accent in toenemende mate worden gelegd op gedragsbeïnvloedende interventies
en op omgevings- en organisatorische maatregelen. Deze beleidskeuze is gemaakt
aan de hand van de volgende overwegingen. Zowel op grond van de ongevalsregistraties
als de jaarlijkse rapportages van de Inspectie Gezondheidsbescherming (IGB)
zijn er geen redenen om te veronderstellen dat de stijgende trend in de ongevalscijfers
wordt veroorzaakt door een toename van onveilige producten. Ook uit een multicriteria-analyse
van het toenmalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en
Cultuur (WVC) met diverse ongevalsdeskundigen blijkt dat reële gezondheidswinst
met name valt te behalen bij gedrags- en omgevingsgerelateerde ongevallen.
De hiervoor genoemde maatschappelijke ontwikkelingen die mogelijk van invloed
zijn op de ongevalsontwikkeling lijken eveneens te wijzen op het belang van
gedrags- en omgevingsgerichte interventies. Om in de huidige situatie maximale
gezondheidswinst te kunnen behalen, ligt een intensivering van het productveiligheidsbeleid
minder voor de hand. Productveiligheidsmaatregelen zijn in het verleden effectief
gebleken ter verhoging van de veiligheid. Inmiddels is er reeds veel bereikt
op het gebied van de productveiligheid. Het accent komt daarom te liggen op
het behouden van het bereikte beschermingsniveau. Dit houdt eveneens in dat
waar dit beschermingsniveau toch onvoldoende blijkt te zijn, dit zal worden
verbeterd.Bij de meeste doelgroepen is op het terrein van ongevallenpreventie reeds
veel ervaring opgedaan met diverse interventies. De uitvoering van succesvol
gebleken interventies moet worden bevorderd. Interventies die nog niet zijn
geëvalueerd moeten worden onderzocht op effectiviteit en doelmatigheid
en waar nodig worden aangepast. Daarbij is het van belang dat niet alleen
wordt gekeken naar de interventie op zich, maar ook naar de implementatieaspecten.
Nieuwe interventies en preventiemethoden moeten worden ontwikkeld om gelijke
tred te houden met de stijgende expositie aan ongevallen. Ook voor een aantal
duidelijk omschreven ongevalsproblemen moeten nieuwe interventies en preventiemethoden
worden ontwikkeld, gebaseerd op gericht determinantenonderzoek. Uit ervaring
blijkt dat voor de ontwikkeling van succesvolle interventies een aantal elementen
van belang zijn: een geïntegreerde aanpak van verschillende veiligheidsproblemen
per doelgroep; optimale participatie van de betrokken doelgroep, waar nodig
door voorafgaande stimulerende maatregelen; een duurzame implementatiestructuur;
een duidelijke doelstelling en een heldere evaluatiestructuur. Pilots kunnen
een belangrijke rol spelen bij het ontwikkelen en testen van nieuwe interventies.
De door ZorgOnderzoek Nederland (ZON) gehanteerde verdeling van het Preventieprogramma
in een aantal deelprogramma's sluit goed aan bij deze uitgangspunten. Deze
verdeling is mede gebaseerd op het advies «Prioriteiten in preventieonderzoek»
van de Raad voor Gezondheidsonderzoek1.Naast vernieuwing en intensivering van het beleid op het gebied van omgevings-
en gedragsgerichte interventies moet de bescherming tegen onveilige producten
op een hoog niveau blijven. Ook ten aanzien van de gezondheidsrisico's in
de privé-sfeer ten gevolge van straling, geluid en chemische stoffen
moeten de beleidsinspanningen op het huidige niveau gehandhaafd blijven. De
kennis op het gebied van de chronische blootstelling aan straling en chemische
stoffen blijft immers constant in ontwikkeling. Op het gebied van de ongevalsregistraties
zijn de afgelopen jaren reeds de nodige impulsen gegeven tot verdieping en
verbreding. Sommigen hiervan lopen nog, zoals de ontwikkeling van een model
voor de berekening van de kosten van ongevalsletsels. Deze reeds in gang gezette
activiteiten moeten worden voortgezet. Ook de kwaliteitsbewaking van processen
en informatieproducten moet worden voortgezet op basis van nationale en internationale
standaards.3.3 DoelgroepenDe doelgroepen voor het beleid komen overeen met de in paragraaf 2.3 gesignaleerde
risicogroepen. Tabel 2 geeft per doelgroep een overzicht van de benodigde
beleidsinspanningen.Tabel 2 Benodigde beleidsinspanningen voor de verschillende
doelgroepen kinderen 0–4> 4 ouderensporterslage SES, alloch-
tonenspecifieke exposities gedragsbeïnvloedende interventies++++0□productveiligheidsmaatregelen□□+□0□omgevings- en organisatorische maatregelen++++ +0□determinantenonderzoek+□+□+++ontwikkeling en pilots van nieuwe interventies□++ +++++ ++ nieuw beleid+ lopend beleid intensiveren□ lopend beleid voortzetten0 (nog) niet van toepassing: eerst aanvullend onderzoek nodigKinderenKinderen vormen één van de belangrijkste doelgroepen vanwege
de relatief hoge ongevalsincidentie, de ernst van de ongevallen en de kwetsbaarheid
van deze leeftijdsgroep. Binnen deze doelgroep zijn wat betreft aard van de
risico's en mogelijke interventiekanalen twee groepen te onderscheiden: jonge
kinderen van 0 tot 4 jaar, en oudere kinderen tot 14 jaar. Kinderen zijn goed
bereikbaar voor ongevallenpreventie. Ouders vormen een gemotiveerd aanspreekpunt
om de omgeving binnenshuis waar nodig aan te passen. Via het Kruiswerk is
vooral voor de 0 tot 4 jarigen gerichte voorlichting mogelijk. Oudere kinderen
zijn bereikbaar via onder andere school, de jeugdgezondheidszorg, de massamedia
en via jeugdbladen. Daarnaast heeft het bestaan van aparte kinderartikelen
en speelgoed het mogelijk gemaakt om gericht productveiligheidsmaatregelen
te treffen.De stijgende trend in de ongevalscijfers bij kinderen vraagt om een nieuwe
impuls voor gedragsbeïnvloedende interventies gericht op de ouders of
verzorgers, of op de kinderen zelf. Dat kinderveiligheidsinterventies effectief
kunnen zijn, is gebleken uit de invloed die hiervan in het verleden is uitgegaan
op het aantal ongevallen. Het is belangrijk te profiteren van deze ervaring
en bestaande interventies te evalueren, voor zover dit nog niet is gebeurd,
waar nodig aan te passen en vervolgens breder te implementeren. Zo is bijvoorbeeld
gebleken dat een massamediale ondersteuning van kinderveiligheidscampagnes
de participatie en bereikbaarheid vergroten. Tevens zal men rekening moeten
houden met ontwikkelingen op het gebied van gezinsomstandigheden en wat betreft
de omgeving en het klimaat waarin kinderen opgroeien.Het lopende beleid voor omgevings- en organisatorische maatregelen, bijvoorbeeld
de veiligheid van kinderopvang en scholen, dient geïntensiveerd te worden.
Om inzicht te krijgen in de oorzaken van de stijgende trend van ongevallen
bij zeer jonge kinderen moet aanvullend determinantenonderzoek plaatsvinden.
Voor de oudere kinderen moeten nieuwe gedragsbeïnvloedende interventiemethoden
worden ontwikkeld. Hoewel productgerichte maatregelen op het gebied van kinderartikelen
en speelgoed zeker voortgezet moeten worden, valt van een verdere intensivering
op dit gebied echter weinig winst te verwachten.OuderenOuderen vormen vanwege de hoge ongevalsincidentie en de vaak ernstige
gevolgen van deze ongevallen samen met kinderen de belangrijkste doelgroepen
voor ongevallen in de privé-sfeer. De continu stijgende trend in de
ongevalsaantallen bij ouderen vraagt om een adequate aanpak.Het is van groot belang dat met prioriteit nieuwe interventies worden
ontwikkeld en uitgetest. Uit onderzoek blijkt dat de gezondheidstoestand en
het medicijngebruik grote invloed hebben op de kans op ongevallen. Nieuwe
gedragsbeïnvloedende interventies op dit terrein moeten worden ontwikkeld
in samenhang met de reguliere gezondheidszorg voor ouderen1. Dergelijke interventies moeten worden afgestemd op de speciale kenmerken
van ouderen en wat zij nog kunnen. Daarbij kan onder meer worden gedacht aan
een gerichte benadering van specifieke risicogroepen onder ouderen.Het lopende beleid dient op alle genoemde onderdelen te worden geïntensiveerd.
Voor de reeds ontwikkelde interventies is een bredere implementatie noodzakelijk,
al dan niet als onderdeel van programma's voor zelfredzaamheid, meer bewegen
voor ouderen of goede voeding. Met name de implementatie van sommige interventies
is in het verleden achtergebleven bij de aanvankelijke verwachtingen ervan.
Evaluatie en aanpassing van gevoerde interventies, inclusief de implementatie-aspecten,
zijn derhalve van belang voor zover zij nog niet zijn uitgevoerd. Wat betreft
productinterventies is het streven dat alle producten, inclusief de woning,
geschikt en veilig moeten zijn voor ouderen – het «design for
all» principe. Aan specifieke ouderenproducten zoals ouderenwoningen
en alarmeringssystemen kunnen – waar nodig – aparte eisen worden
gesteld.SportersHoewel de ongevalscijfers voor sporters zich stabiliseren en het ziekteverzuim
ten gevolge van sportblessures afneemt, blijft deze doelgroep belangrijk,
gezien de omvang van het ongevalsprobleem. Met name georganiseerde sporters
kunnen goed worden benaderd door sportorganisaties (verenigingen, bonden).
Gebruikmakend hiervan hebben NOC*NSF en Consument en Veiligheid diverse interventies
gevoerd, met name gericht op gedragsbeïnvloeding van de sporter via trainer
en bestuur. Voorlichting over bijvoorbeeld warming-up en cooling-down, eerste
hulp bij en herstel van blessures, de sportuitrusting waaronder het gebruik
van beschermende middelen en de kwaliteit en veiligheid van materiaal maken
deel uit van de interventie-programma's gericht op het voorkomen van blessures.Nieuw beleid voor de veiligheid van sporters moet met name worden ontwikkeld
op het gebied van kwaliteitseisen met betrekking tot het aanbod van sport
en fitness en organisatorische maatregelen zoals erkenningsregelingen in de
branche voor sportproducten en met betrekking tot accommodaties. Hierdoor
kan worden bereikt dat de sporter gebruik maakt van veilige en optimale sportproducten
en dat het sporten plaatsvindt in een veilige accommodatie en onder deskundige
begeleiding, voor zover dit nog niet het geval is.Het lopende beleid moet worden geïntensiveerd voor wat betreft de
implementatie van interventies voor de niet georganiseerde sporters en de
ontwikkeling van nieuwe interventies.Allochtonen en groepen met een lage sociaal-economische
klasseAllochtonen en groepen met een lage sociaal-economische klasse verdienen
extra aandacht vanwege hun achterstand in gezondheid. Het ligt bovendien voor
de hand dat culturele verschillen of ernstige economische beperkingen invloed
kunnen hebben op de veiligheid in de privé-sfeer. Dit is niet of in
mindere mate het geval bij andere groepen met een gezondheidsachterstand als
alleenwonenden, gescheidenen, werklozen en arbeidsongeschikten.Veel gezinnen met een lagere sociaal-economische status besteden relatief
weinig aandacht aan preventieve maatregelen ter verhoging van de veiligheid.
Ook voorlichtingscampagnes voor kinderen bereiken ouders met een lagere sociaal-economische
status minder goed. In tegenstelling tot de voorgaande risicogroepen bestaat
er niet veel ervaring met specifieke interventies voor allochtonen en groepen
met een lage sociaal-economische klasse. In het kader van meer algemene interventies
blijken beide groepen dezelfde problemen te vertonen met betrekking tot de
bereikbaarheid. Voor allochtonen zijn in het verleden wel reeds voorlichtingsmaterialen
in de moedertaal ontwikkeld. Dit lijkt niet voldoende te zijn. Allochtonen
vragen bij het geven van voorlichting en het uitvoeren van interventies om
een geheel eigen benadering. Ontwikkeling van specifieke interventies heeft
derhalve de hoogste prioriteit. Met name bij allochtonen is onderzoek naar
de determinanten van ongevallen van belang. Bij groepen met een lage sociaal-economische
status is vaak sprake van een meervoudige problematiek: lage inkomsten, slechte
woning, gevaarlijk of ongezond werk, uiteenvallen gezin, gedragsproblemen
ouder/kind en slechte schoolprestaties. Veiligheidsinterventies voor beide
doelgroepen kunnen niet worden ontwikkeld zonder de achterliggende problematiek
in ogenschouw te nemen.Specifieke expositiesOngevallen die niet te koppelen zijn aan een herkenbare risicogroep beslaan
een breed terrein, waarvoor diverse interventies zijn ontwikkeld. Multicriteria-analyse
van ongevalsregistraties laat zien dat voor een aantal groepen een beleidsintensivering
nodig is. Het gaat hier om een breed scala van ongevalstypen, die variëren
in ernst. Enerzijds zijn er de brandongevallen met vaak levenslange fysieke
en psychische gevolgen voor de slachtoffers, anderzijds gaat het om grotendeels
lichte verwondingen bij het doe het zelven. Met name ten aanzien van de brandongevallen
is er veel ervaring met interventies en organisatorische maatregelen. Voor
veel andere ongevalstypen in deze categorie is die ervaring er niet of slechts
in beperkte mate. De reden hiervoor is onder andere dat de betreffende doelgroepen
zeer divers en moeilijk bereikbaar zijn. De lopende beleidsactiviteiten op
het terrein van determinantenonderzoek en de ontwikkeling van nieuwe interventies
moeten derhalve worden geïntensiveerd. Een deel van de ongevalsproblemen
in deze categorie leent zich voor een actieve rol van verzekeraars of het
bedrijfsleven bij de communicatie naar het publiek. Zo zou het opnemen van
veiligheid in de bedrijfsvisie en het van daaruit aanbieden van veiligheidsbevorderende
producten of voorlichting aan de consument een belangrijke toekomstige ontwikkeling
kunnen zijn.4 DE BELEIDSINSTRUMENTENDe overheid maakt gebruik van diverse beleidsinstrumenten om de veiligheid
in de privé-sfeer te bevorderen. Dit hoofdstuk schetst de belangrijkste
beleidsinstrumenten en gaat hierbij kort in op de ontwikkelingen van de afgelopen
jaren. Voor een beschrijving van een aantal concrete dossiers wordt verwezen
naar de bijlage.4.1 Registraties en enquêtesActuele gegevens over gezondheid en veiligheid in Nederland spelen een
belangrijke rol bij het stellen van beleidsprioriteiten, de uitwerking van
specifieke interventies en de evaluatie van het beleid. Feitelijke gegevens
over letsels en andere gezondheidsproblemen als gevolg van omgevingsrisico's
kunnen worden aangeleverd via onderzoek en via monitors, als registraties,
bevolkingsonderzoeken en enquêtes.OngevalsletselsRegistraties en enquêtes zijn de bronnen voor gegevens over de omvang,
de ernst en de ontwikkelingen met betrekking tot ongevalsletsels. Er is een
groot aantal bronnen beschikbaar. Enerzijds zijn dat algemene bronnen, niet
specifiek gericht op ongevalsletsels, als de Landelijke Medische Registratie
(ziekenhuisopnamen) en de Doodsoorzakenstatistiek. Anderzijds zijn er diverse
registraties die gegevens over deelsectoren, als privé- en sportongevallen,
verkeersongevallen, bedrijfsongevallen, brandwonden, vastleggen.Zoals de nota Veiligheid in de Privé-sfeer in 1984 aankondigde,
is een specifiek op privé- en sportongevallen gericht informatiesysteem
van start gegaan, het Privé Ongevallen Registratie Systeem (PORS).
Vanaf begin 1993 worden via het PORS ook verkeersongevallen geregistreerd.
Vanuit diverse kanten is de laatste jaren een dringende behoefte geuit aan
een uniforme registratie van alle categorieën ongevallen (privé-,
sport-, verkeer- en bedrijfsongevallen) met landelijke representativiteit.
Daarom is het initiatief genomen tot een uitbreiding van het PORS tot het
Letsel Informatie Systeem (LIS). Deze registratie is uitgebreid tot alle patiënten
die een spoedeisende-hulpafdeling bezoeken, dus ook met geweldletsels. Het
LIS is op 1 januari 1997 van start gegaan. Zowel de verbreding van de gebruiksmogelijkheden
van het LIS als het verbeteren van de afstemming met en samenhang tussen andere
registraties, verdienen de komende periode de aandacht.De diversiteit aan registraties en het ontbreken van algemeen geldende
afspraken omtrent taalgebruik bemoeilijkt de onderlinge communicatie en de
samenhang. Dit was in 1994 voor de vaste commissie voor classificaties en
definities van de Nationale Raad voor de Volksgezondheid, aanleiding om een
vooronderzoek uit te laten voeren naar de wenselijkheid, haalbaarheid en levensvatbaarheid
van een stelsel van gestandaardiseerde classificaties en definities van begrippen
met betrekking tot ongevallen. Dit vooronderzoek heeft inmiddels geleid tot
de instelling van een zelfstandige Commissie Standaardisatie Ongevallen door
de belanghebbende organisaties. Het is de verwachting dat de werkzaamheden
van deze Commissie zullen bijdragen aan de verbetering van de onderlinge vergelijkbaarheid
en aan het vergroten van de mogelijkheden tot koppeling van de diverse registraties.
Recentelijk is een nota1 aan de kamer aangeboden
over de informatievoorziening in de zorg. De algemene kaders
voor het beleid worden hierin beschreven en de verantwoordelijkheden worden
neergelegd.Om een indruk te krijgen omtrent de volledigheid en representativiteit
van de beschikbare registratiegegevens over ongevallen in Nederland zijn zowel
in 1986/1987 als in 1992/1993 landelijke enquête-onderzoeken uitgevoerd.
Deze onderzoeken hebben geleid tot een integraal inzicht in de ongevallenproblematiek
in Nederland. Vanaf 1997 zijn deze enquêtes onder de «open»
bevolking gekoppeld aan de permanente leefsituatie-onderzoeken van het CBS.Gevolgen en kostenNaast een betrouwbaar beeld van de omvang en aard van het ongevallenprobleem
zijn inzicht in de gevolgen en de maatschappelijke kosten van belang bij het
maken van keuzen en het stellen van prioriteiten. Bovendien maakt kennis over
de kosten een kosten-batenanalyse mogelijk bij de inzet van mogelijke interventies.
Momenteel wordt door Consument en Veiligheid in samenwerking met het instituut
voor Maatschappelijke Gezondheidszorg (iMGZ) van de Erasmus Universiteit Rotterdam
gewerkt aan het ontwikkelen van een model ter berekening van de kosten van
de te onderscheiden typen ongevalsletsels. In dit kader is tevens van belang
het in mei 1997 van start gegane projectprogramma «Geneeskundige Hulpverlening
bij Rampen en Ongevallen1 ». Onderdeel
van het programma is het opzetten van een sluitend registratie- en informatiesysteem,
waarmee het hele proces van de medische hulpverlening bij zowel ongevallen
als rampen kan worden geëvalueerd en de kwaliteit kan worden getoetst.
Het is te verwachten dat een dergelijk systeem het inzicht in de effecten
van de zorg voor ongevalsslachtoffers zal vergroten.4.2 OnderzoekHet onderzoek dat plaatsvindt in het kader van de veiligheid in de privé-sfeer
en de preventie van sportblessures bestrijkt een breed terrein. Deze paragraaf
geeft een korte beschrijving van zowel de inhoud als de uitvoerders van dit
onderzoek.ScopeOm de veiligheid in de privé-sfeer adequaat te kunnen bevorderen
is onderzoek nodig in alle fasen van de beleidscyclus: de beleidsvoorbereidende
fase, de beleidsuitvoerende fase, en de evaluatiefase. Monitoring op basis
van de gegevens uit registraties en enquêtes is onmisbaar voor het formuleren
van doeltreffend en doelmatig beleid en staat min of meer aan de basis van
al het overige onderzoek. Om een goede afstemming van het beleid op de werkelijkheid
te garanderen heeft monitoring een permanent karakter. Als blijkt dat specifieke
ongevallen qua omvang en ernst een bedreiging zijn van de volksgezondheid,
of deze dreigen te worden, kan aanvullend onderzoek worden verricht naar de
ongevalstoedracht en de ongevalsdeterminanten.Het toedracht- en determinantenonderzoek resulteert in een probleemanalyse
en maakt een gerichte aanpak van het ongevalsprobleem mogelijk. Zo'n aanpak
kan bijvoorbeeld bestaan uit gedragsbeïnvloedende interventies, omgevings-
en organisatorische maatregelen of productveiligheidsmaatregelen, of een combinatie
hiervan. Om deze maatregelen effectief te kunnen inzetten kan aanvullend onderzoek
nodig zijn. Zo vindt op het gebied van productveiligheid onderzoek
plaats naar de technische veiligheidsaspecten, het zogenaamde criteria-onderzoek.
Doel hiervan is de veiligheid van een product of productgroep te vertalen
in technische eisen, die bruikbaar zijn bij het formuleren van normen of wetgeving.
Overigens kan dergelijk onderzoek ook worden geïnitieerd door de Inspectie
Gezondheidsbescherming (IGB) in het kader van het toezicht op de naleving
van de productwetgeving. Interventiegericht onderzoek richt zich op de mogelijkheden
om door effectieve voorlichting een veiliger gedrag te bewerkstelligen. Het
gaat daarbij onder andere om nader onderzoek naar de inhoud van een interventiecampagne
en de beste benaderingswijze van de beoogde doelgroepen.De doeltreffendheid en doelmatigheid van genomen beleidsmaatregelen en
uitgevoerde interventies kunnen het onderwerp zijn van evaluatie-onderzoek.
Niet alleen ongevalscijfers maar diverse andere criteria (bijvoorbeeld enquêtes,
uitgevoerde aanpassingen, deelname aan projecten) kunnen hierbij worden gebruikt.Op het gebied van de overige gezondheidsrisico's in de privé-sfeer
vindt veel onderzoek plaats naar de risico's op de lange termijn ten gevolge
van chemische stoffen, straling en geluid. In veelal internationaal verband
wordt gewerkt aan het in kaart brengen van de gevaren van chemische stoffen.
Zo worden in Europees en OESO-verband gegevens verzameld voor nieuwe en bestaande
prioritaire stoffen. Aan de hand van de gevaren en risico's worden verdere
maatregelen doorgevoerd. Voor de chemische productveiligheid betekent dit
met name een in internationaal verband ondernomen activiteit om de gevaren
en risico's van de zich in de producten bevindende stoffen in kaart te brengen
en de informatie toegankelijk te maken voor de gebruikers.UitvoerdersHet hierboven beschreven onderzoek wordt via een aantal verschillende
kanalen uitgezet. Zo heeft VWS de afgelopen jaren veel beleidsonderbouwende
studies uit laten voeren via het PEO (projecten, experimenten en onderzoek)-programma
volksgezondheid en zorg en via de doelfinanciering TNO in de vorm van project-
en programmasubsidies. Daarnaast wordt onderzoek gefinancierd door het Praeventiefonds.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door zowel universiteiten en universitaire
instellingen als door commerciële onderzoeksbureaus en overheidsinstellingen.Een groot deel van het onderzoek op het terrein van de privé-veiligheid
wordt uitgevoerd door Consument en Veiligheid vanuit de basissubsidie, die
aan deze stichting wordt verstrekt. Het gaat daarbij met name om monitoring,
toedrachtonderzoek, criteria-onderzoek, interventiegericht onderzoek, en om
evaluaties. Hoewel Consument en Veiligheid op genoemde terreinen veel expertise
heeft, wordt waar nodig gestreefd naar samenwerking met andere instituten.
In de vorige paragraaf werd al gewezen op de samenwerking tussen Consument
en Veiligheid en het iMGZ op het terrein van monitoring, signalering en kostenanalyse.
Door deze samenwerking is een voortzetting van de activiteiten van de STG
op het terrein van de epidemiologie van ongevalsletsels mogelijk. Daarnaast
wordt in die gevallen waarbij voor de inbreng in normalisatie veel specifieke
technische inbreng nodig is, gebruik gemaakt van de deskundigheid van met
name diverse TNO-instituten en de Werkgroep Veiligheid van de Rijksuniversiteit
Leiden.Binnen VWS is onderzoekscapaciteit bij het RIVM beschikbaar in het kader
van het Meerjaren Activiteiten Programma. Deze capaciteit wordt voornamelijk
ingevuld ten behoeve van beleidsondersteunende adviezen voor het ministerie
van VWS en omvat onder meer dossierbeoordeling van chemische stoffen. Ook
verkenningen naar de blootstelling aan chemische en fysische factoren en de
effecten daarvan op de gezondheid, worden uitgevoerd door onder andere het
Nationaal Vergiftigingen Informatiecentrum (NVIC) van het RIVM.AansturingNaar aanleiding van de door de Raad voor Gezondheidsonderzoek uitgebrachte
adviezen in het kader van de «Brede Analyse van het Gezondheidsonderzoek»
is een nieuwe intermediaire organisatie opgericht, Zorgonderzoek Nederland.
Hiertoe is onlangs een voorstel van wet aan de Tweede Kamer gezonden. Deze
organisatie houdt zich bezig met de financiering en programmering van onderzoek,
projecten en experimenten op het gebied van gezondheid, preventie en zorg.
De ZON stelt zelfstandig onderzoeksprogramma's op, gericht op door VWS aangegeven
thema's, en legt deze vervolgens ter goedkeuring voor aan VWS.4.3 WetgevingDe mogelijkheden van wetgeving om de veiligheid in de privé-sfeer
te beschermen of te bevorderen zijn beperkt tot de veiligheid van producten
en omgevingsfactoren. Het gedrag van particuliere personen, een andere belangrijke
ongevalsdeterminant, is moeilijk in wetgeving te vatten. Sinds het verschijnen
van de vorige nota over de Veiligheid in de Privé-sfeer is de omvang
van dit beleidsterrein toegenomen. Het is daardoor eveneens minder versnipperd
geworden. Zo is bijvoorbeeld de beleidsverantwoordelijkheid voor de veiligheid
van gastoestellen en elektrotechnische producten door VWS overgenomen van
het ministerie van Economische Zaken (EZ).Het terrein van de productveiligheidswetgeving heeft zich in het afgelopen
tiental jaren sterk ontwikkeld. Voor vele productgroepen zijn inmiddels uitgebreide
wettelijke veiligheidseisen tot stand gebracht. De basis voor deze productveiligheidsregels
is veelal gelegen in de Warenwet, maar kan ook liggen in de Wet milieugevaarlijke
stoffen (WMS), de Bestrijdingsmiddelenwet (BMW) of de Wet op de Gevaarlijke
Werktuigen (WGW). Voor het merendeel betreft het hier de uitvoering van Europese
richtlijnen, voor een deel gaat het om zelfstandige nationale wetgevingsactiviteiten.
Voor de directe woonomgeving, met name aspecten als brandpreventie en het
voorkomen van valongevallen, zijn de Woningwet en het Bouwbesluit van belang,
beide in beheer bij het ministerie van VROM.In de toekomst zal grotere terughoudendheid worden betracht bij de ontwikkeling
van verdere productveiligheidswetgeving. Deze terughoudendheid past binnen
het streven van de overheid om waar mogelijk meer gebruik te maken van zelfregulering
en marktwerking. Daarnaast worden de noodzaak en ruimte voor nationale productveiligheidsvoorschriften
steeds kleiner, door de toename van op Europees niveau geharmoniseerde productveiligheidsvoorschriften.
De introductie van een algemeen productveiligheidsartikel in de Warenwet maakt
het mogelijk om voor specifieke productgroepen te verwijzen naar de Europese
technische normen, zonder dat additionele wetgeving hoeft te worden ontwikkeld.
Ook vermindert het beleid dat het ministerie van VROM voert ten aanzien van
chemische stoffen de noodzaak om productgerichte maatregelen te treffen voor
producten die deze stoffen zouden kunnen bevatten.Mogelijkheden van de WarenwetHet uitgangspunt van de Warenwet is dat de producent, importeur of handelaar
van een product de volledige verantwoordelijkheid draagt voor de veiligheid
van zijn of haar producten. Op grond van het algemene productveiligheidsartikel
kan worden opgetreden tegen producten waarvan een bijzonder gevaar kan worden
aangetoond, maar waarvoor geen specifieke productveiligheidsvoorschriften
bestaan. Bij een strafrechtelijke aanpak op grond van het algemene productveiligheidsartikel
moet de overheid bewijzen dat de producent, importeur of handelaar redelijkerwijs
kan vermoeden dat het betreffende product een bijzonder gevaar kan opleveren.
Hoewel dit niet altijd even eenvoudig is, neemt het praktische belang van
deze mogelijkheid toe door de enorme variatie in het assortiment aan producten.
In de praktijk geven de controle-ambtenaren van de Inspectie Gezondheidsbescherming
veelal eerst een waarschuwing voordat gebruik wordt gemaakt van het algemene
productveiligheidsartikel.Een slagvaardig optreden van de overheid is met name mogelijk op grond
van twee artikelen in de Warenwet. Zo is het mogelijk om in spoedeisende situaties
een tijdelijke ministeriële regeling te treffen ter bescherming van de
gezondheid of veiligheid. Ook kan de minister van VWS de handelaren van onveilige
producten dwingen om de vermeende bezitters van die producten snel en doeltreffend
te waarschuwen, bijvoorbeeld door middel van publicaties in de dagbladen.
In het geval de handelaar weigert een dergelijke waarschuwing uit te voeren,
of deze te traag of onvolledig uitvoert, kan de minister van VWS zelf een
waarschuwing doen uitgaan en de kosten ervan verhalen op de handelaar.Sinds het bestaan van de bovengenoemde bevoegdheden met betrekking tot
een publiekswaarschuwing (juli 1988) heeft de overheid hier slechts één
keer gebruik hoeven te maken. Het blijkt dat in veel gevallen de producenten
en leveranciers zelf hun verantwoordelijkheid nemen. Bij aan het licht komende
calamiteiten gaat het bedrijfsleven vaak op vrijwillige basis over tot waarschuwingen
en zelfs tot het terughalen van producten, zonder het optreden van de overheid
af te wachten. Hoewel de Warenwet niet de mogelijkheid kent van een zogenaamde
product-recall kunnen bedrijven hier toe overgaan, uit aansprakelijkheidsoverwegingen.
De aansprakelijkheidsbepalingen in het Burgerlijk Wetboek leggen immers de
aansprakelijkheid bij de producent of handelaar, als is aangetoond dat het
product een gebrek heeft. Door een product-recall uit te voeren toont de producent
of handelaar dat hij alles heeft gedaan wat redelijkerwijs van hem verwacht
mag worden.Geïmplementeerde Europese richtlijnenVeel productveiligheidswetgeving is tot stand gekomen in een Europees
kader. De strategische benadering van productveiligheid in de Europese interne
markt-richtlijnen heeft primair tot doel om een einde te maken aan handelsbelemmeringen
van technische aard tussen de verschillende lidstaten.Binnen de zogenaamde nieuwe aanpak worden voor een bepaalde productgroep
slechts fundamentele veiligheidseisen gesteld. Dit houdt in dat mogelijke
gevaren van het product worden genoemd, die niet mogen voorkomen. De richtlijnen
zelf geven verder geen gedetailleerde technische uitwerking van
deze fundamentele veiligheidsvoorschriften. Hiervoor wordt verwezen naar Europese
technische normen, die weliswaar niet verplicht zijn, maar bij toepassing
wel het vermoeden opleveren dat de producten voldoen aan de fundamentele veiligheidseis
van de richtlijn. Bijlage III gaat dieper in op de mogelijkheden en de systematiek
van de Europese «nieuwe aanpak»-richtlijnen.Productwetgeving in de toekomstNaast VWS zijn diverse andere departementen actief op het gebied van productwetgeving,
te weten: SZW met het oog op de veiligheid van arbeidsmiddelen en liften,
VROM vanuit het oogpunt van de milieugevolgen, EZ ten aanzien van het energiegebruik
en V&W met betrekking tot de elektromagnetische compatibiliteit. Ieder
departement stelt daarbij voornamelijk eisen aan producten op basis van de
wetten in eigen beheer. Als gevolg daarvan kunnen meerdere wetten, besluiten
en regelingen, van meerdere departementen, van toepassing zijn op één
bepaald product. Een en ander wordt nog versterkt doordat sommige Europese
richtlijnen worden geïmplementeerd op basis van meerdere wetten. Dit
hele complex van productwetgeving is recentelijk nogmaals bezien in het kader
van project Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW). Naar
aanleiding hiervan heeft het kabinet besloten dat in eerste instantie de productwetgeving
van SZW en VWS geïntegreerd moeten worden in één wettelijk
kader. Het betreft hier productregels uit de Wet Gevaarlijke Werktuigen, de
Stoomwet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Warenwet. Dit wettelijke kader
voor consumenten- en professionele producten zou dan zowel de handelsfase
als de gebruiksfase moeten regelen. Aan de hand van de toekomstige ervaringen,
zou uitbreiding moeten worden bezien met productwetgeving van andere departementen,
resulterend in één algemene productwet. Tevens is besloten tot
de oprichting van een interdepartementale productwetgevings-werkgroep met
als taken: informatie-uitwisseling, afstemming en belangenafweging betreffende
nationale en Europese productwetgevings-initiatieven en informatievoorziening
richting veld. VWS en SZW zullen op korte termijn een implementatieplan voor
de bovenstaande aanbevelingen opstellen en aan de Tweede Kamer aanbieden.Een ander mogelijke ontwikkeling in de toekomst is de introductie van
bestuurlijke boetes in de Warenwet. Thans worden alle overtredingen van de
Warenwet nog strafrechtelijk afgehandeld. Lichtere overtredingen van de Warenwet
zouden in de toekomst kunnen resulteren in een bestuurlijke boete. Zonder
strafrechtelijke procedures kunnen overtredingen van de Warenwet aanzienlijk
sneller worden afgehandeld. Bijkomende voordeel is dat de vaak technisch inhoudelijke
zaken op het terrein van de Warenwet minder vaak zullen worden voorgelegd
aan de strafrechter.4.4 Normalisatie en certificatieIn het klimaat van terughoudendheid met regelgeving worden normalisatie
en certificatie steeds meer van belang. Normalisatie van een bepaald product
is een proces op vrijwillige basis waarbij alle belanghebbende partijen door
middel van overleg overeenstemming bereiken over de technische specificaties
van dat product, de betrokken productieprocessen en de te hanteren meet- en
keuringsmethoden. Deze overeengekomen regels worden vervolgens door normalisatie-instituten
vastgelegd in officiële normen. Certificatie is het totaal aan activiteiten
op grond waarvan een onafhankelijke, deskundige en betrouwbare keuringsinstantie
verklaart dat een bepaald product voldoet aan een vooraf gesteld pakket technische
eisen.De overheid streeft ernaar het gebruik van normalisatie en certificatie
waar mogelijk te bevorderen. Deze voornemens zijn vastgelegd in de door Economische
Zaken uitgebrachte nota «Normen, certificaten en open grenzen»
en de uitwerking hiervan geschiedt onder andere in het project Marktwerking,
Deregulering en Wetgevingskwaliteit.NormalisatieVeel normalisatie-activiteiten vinden plaats in Europees verband. Zo stelt
in het kader van de Nieuwe Aanpakrichtlijnen de Commission Européen
de Normalisation (CEN) en de Commission Européen de Normalisation Electrotechnique
(CENELEC) normen vast voor de betrokken productgroepen. Daarvoor krijgt zij
een zogeheten mandaat van de Europese Commissie. In veel gevallen is de naleving
van de aldus opgestelde normen niet wettelijk verplicht, maar levert een vermoeden
van overeenstemming met wettelijk vastgelegde fundamentele veiligheidseisen
op. De producent wordt zo in de gelegenheid gesteld te produceren op het vereiste
veiligheidsniveau, zonder dat afwijkende productiemethoden of innovaties onmogelijk
worden gemaakt.Met de totstandbrenging van Europese normen is een enorme arbeid gemoeid.
Het aantal ontwikkelde, in ontwikkeling zijnde en nog te ontwikkelen Europese
normen loopt op dit moment reeds in de honderdtallen. Participatie in de Europese
normalisatie staat open voor het bedrijfsleven, consumentenorganisaties, onafhankelijke
deskundigen en de overheid. Deelname wordt gecoördineerd door de normalisatie-instituten
van de lidstaten. Voor Nederland zijn dit het Nederlands Normalisatie Instituut
(NNI) en het Nederlands Elektrotechnisch Comité (NEC). Normalisatie
is een langdurig en omvangrijk proces, waarbij in de praktijk een effectieve
inbreng pas mogelijk blijkt te zijn bij een directe deelname aan de betreffende
Europese werkgroepen. Het is voor VWS dan ook niet zinvol om aan alle voor
de productveiligheid relevante normcommissies deel te nemen. Bij de inzet
van de overheid moeten derhalve keuzes worden gemaakt aan de hand van prioritaire
aandachtsgebieden van het beleid. Vanwege de belangrijke rol van het NNI bij
de totstandkoming van Europese normen en het realiseren van de Nederlandse
inbreng hierbij, krijgt het NNI reeds diverse jaren een gerichte financiële
bijdrage.Bij de ontwikkeling van normen voor consumentenproducten wordt in toenemende
mate gebruik gemaakt van een gevaargerichte benadering. Dit houdt in dat de
norm wordt geformuleerd op basis van de mogelijke gevaren van het product
en niet op basis van de onderdelen of materialen die kunnen worden onderscheiden.
Uiteindelijk zal deze gevaargerichte benadering moeten leiden tot een samenhangend
stelsel van normen voor een breed scala producten. Een dergelijk stelsel zal
niet snel verouderen ten gevolge van productinnovaties en hier ook geen belemmerende
werking op uitoefenen.Een recente verfijning van deze aanpak, is de functiegerichte benadering.
Deze is primair ontwikkeld voor producten die met name door ouderen worden
gebruikt. Hierbij wordt uitgegaan van de kennis en vaardigheden (functies)
van de gebruiker van producten, en de afname van deze functies met de leeftijd.
Daar waar zo'n afname leidt tot grotere risico's in de omgang met producten
en omgevingsfactoren, dienen de veiligheidscriteria in de betrokken normen
te worden verscherpt. Deze aanpak wordt inmiddels toegepast in het overleg
binnen het Nederlands Normalisatie Instituut bij de normalisatie voor ouderen
en gehandicapten. De functiegerichte benadering is een concrete invulling
van de Design for All filosofie, die stelt dat producten waarbij in het ontwerp
rekening is gehouden met de oudere gebruiker, ook geschikt en
vaak zelfs beter kunnen worden gebruikt door jongeren. Aldus heeft deze aanpak
positieve uitwerking op de veiligheidsnormen voor alle consumentenproducten.CertificatieCertificatie kan worden onderscheiden in certificatie op geheel vrijwillige
basis en certificatie binnen een wettelijk kader, waarbij een publiek belang
is gediend. In het eerste geval heeft de certificatie als doel om de kwaliteit
van het product aan te tonen aan afnemers. In het tweede geval toont het certificaat
aan dat het product in overeenstemming is met de relevante wetgeving.Certificatie vindt plaats aan de hand van een door een college van deskundigen
opgesteld certificatieschema. De overheid hoeft, ook in het geval van certificatie
binnen een wettelijk kader, niet te participeren in het college van deskundigen.
In de praktijk kunnen deskundige ambtenaren op persoonlijke titel deel uit
maken van een dergelijk college. Het certificatieschema bevat de eisen waaraan
het product moet voldoen om voor certificatie in aanmerking te komen, de eisen
die aan de certificerende instantie en het personeel worden gesteld, en in
welke frequentie wordt gecontroleerd of nog steeds aan de eisen wordt voldaan.
Het certificatieschema wordt van te voren opgesteld door belanghebbenden en
verwijst vaak naar relevante productnormen. In geval certificatie plaatsvindt
binnen een wettelijk kader is de overheid vaak betrokken bij het opstellen
van het certificatieschema. Eveneens wijst de overheid in dat geval keuringsinstanties
aan die bevoegd zijn tot het afgeven van het betreffende certificaat. Dergelijke
aanwijzingen geschieden op verzoek, waarbij de overheid van te voren toetst
op deskundigheid, onafhankelijkheid en betrouwbaarheid. Op het gebied van
deze toetsing is een onafhankelijk van de overheid opererende instelling actief,
de Raad voor Accreditatie (RvA). De RvA kan certificerende- en inspectieinstellingen
gezaghebbend erkennen, accrediteren, na een toetsing op de hiervoor genoemde
eigenschappen. De RvA controleert eveneens of geaccrediteerde instellingen
blijven voldoen aan de accreditatievoorwaarden. In het geval er wettelijke
eisen worden gesteld aan certificerende instellingen, houdt de RvA hiermee
rekening.4.5 Voorlichting en communicatieVoorlichting en communicatie met als doelgroep de consument of intermediaire
organisaties zijn onmisbaar in het preventiebeleid voor privé-ongevallen.
Vaak zijn de risico's van een onveilige situatie immers niet los te zien van
het gedrag of van het handelen van de consument. Voorlichting en communicatie
kunnen een aanzet geven tot veiliger gedrag op zich, het veiliger maken van
de omgeving, het maken van een veilige keuze bij de aanschaf van producten,
het veilige gebruik van deze producten, en scholing en deskundigheidsbevordering
van intermediairs.Gedragsbeïnvloedende interventiesDe ontwikkeling en uitvoering van de gedragsbeïnvloedende interventies
gebeuren voornamelijk buiten het ministerie van VWS. Met name Consument en
Veiligheid en het Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport Federatie
(NOC*NSF) zijn op dit terrein actief. De communicatieactiviteiten van deze
organisaties worden voor een deel gesubsidieerd uit de structurele basissubsidies.
Ook het Praeventiefonds en Zorgonderzoek Nederland ZON leveren een aanzienlijke
bijdrage voor de uitvoering van gerichte campagnes.De strategie van Consument en Veiligheid is sinds een aantal jaren wezenlijk
veranderd, mede door nieuwe inzichten over gezondheidsvoorlichting en -onderwijs.
Voerde de stichting in haar beginjaren directe voorlichtingsprogramma's uit
onder de uiteindelijke doelgroepen, tegenwoordig richt zij zich vooral op
intermediaire organisaties. Dit zijn organisaties die een actieve rol kunnen
spelen bij de voorlichting over ongevallenpreventie, bijvoorbeeld GGDen en
kruisverenigingen. Consument en Veiligheid kan de uitvoering aan hen overlaten
als zij het thema privéveiligheid op hun agenda zetten en de consument
hierover willen voorlichten. Op deze manier kan het onderwerp continu aandacht
krijgen. Een lokale aanpak is met name ontwikkeld op het gebied van de veiligheid
voor kinderen en voor ouderen. Dergelijke projecten gaan uit van een probleemanalyse
en geven daarnaast aan hoe de doelgroepen betrokken kunnen worden bij de ontwikkeling
en uitvoering van maatregelen. Ook in internationaal verband wordt de lokaal
gerichte aanpak gebruikt, zoals het «Safe communities programma»
van de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO).Om te voorkomen dat de consument een overload aan informatie ontvangt,
is een geïntegreerde aanpak van de voorlichting vereist. De belangstelling
voor ongevallenpreventie is, behalve bij de ouders van jonge kinderen, bij
de meeste mensen niet zo hoog. Veelal heeft men het gevoel zelf voldoende
veilig met de risico's te kunnen omgaan. Door de voorlichtingsboodschap te
integreren met terreinen waar meer actieve belangstelling voor bestaat, kan
het bereik worden vergroot. De eigen participatie van de consument, al dan
niet gestimuleerd door massamediale campagnes, is van groot belang. Soms kunnen
personen uit de doelgroep actief worden ingeschakeld. De «Wijzer Wonen»
projecten, waarbij voorlichting door ouderen aan ouderen wordt gegeven zijn
hiervan een voorbeeld. Ook kan gebruik worden gemaakt van personen met een
goede toegang tot de doelgroep. Zo spelen consultatiebureau's een belangrijke
rol bij de voorlichting en communicatie omtrent kinderveiligheid, en is veiligheidseducatie
opgenomen in het lesprogramma voor werkenden in de thuiszorg.Consument en Veiligheid werkt de voorlichting en communicatie uit op drie
niveaus. Ten eerste het initiëren en stimuleren van intermediairs op
lokaal niveau. Vervolgens de ondersteuning daarvan door massamediale campagnes.
En tot slot de ondersteuning van nationale preventiestructuren, zoals de voorlichting
via consultatiebureaus. Voor sommige activiteiten is samenwerking met het
bedrijfsleven gewenst. Er moet daarbij wel opgelet worden dat commerciële
belangen de veiligheidsvoorlichting niet overheersen.ProductinformatieGoede productinformatie moet de consument in staat stellen om –
ook uit veiligheidsoverwegingen – het juiste product te kiezen en dit
veilig te gebruiken. Dergelijke productinformatie omvat producteigenschappen
als prestaties, verbruik, milieubelasting, de veiligheidseigenschappen van
het product en de inherente risico's voor de gezondheid en veiligheid. Het
geven van verantwoorde productinformatie geschiedt in veel gevallen nog op
initiatief van de fabrikant. In een aantal gevallen wordt productinformatie
echter ook verplicht gesteld vanuit wetgeving of wordt de benodigde informatie
bij een product vastgelegd in normalisatieverband.De Commissie Consumentenaangelegenheden van de Sociaal Economische Raad
(SER) heeft een vrijwillig standaard-productinformatie-systeem voor het bedrijfsleven
vastgesteld. Het invoeringsproject van het systeem in een aantal
geselecteerde «pilot-branches» is inmiddels in gezamenlijk overleg
gestopt. De betrokken partijen bleken niet altijd even overtuigd van de potentiële
netto financiële voordelen van het systeem ten opzichte van de kosten
die ermee gemoeid zijn, onder andere voor de benodigde begeleiding. Voor dekbedden,
meubelstoffen en woninginrichting zijn de ontwikkelingen wel verder gegaan
en is er een inmiddels een productinformatiesysteem in een vergevorderd stadium.Het geven van een goede voorlichting aan consumenten in de aankoopfase
kan worden bevorderd door erkenningsregelingen te introduceren voor bedrijven
die op dit gebied voldoen aan een aantal kwaliteitseisen. Op dit moment loopt
een initiatief hiertoe in de sportschoensector.4.6 FacetbeleidUit hoofdstuk 2 blijkt dat er, naast de privé-ongevallen en sportblessures,
aanzienlijke aantallen verkeersongevallen en arbeidsongevallen gebeuren. De
ministeries van V&W en SZW zijn hiervoor beleidsverantwoordelijk. Ten
aanzien van de letsels ten gevolge van geweld is het ministerie van BiZa verantwoordelijk.
Aangezien de ongevallen en letsels in deze verschillende sectoren vragen om
een gespecialiseerde benadering, ligt het formuleren van één
interdepartementaal ongevallenbeleid niet voor de hand.De veiligheid in de privé-sfeer is niet los te zien van de beleidsverantwoordelijkheid
van andere ministeries. Op diverse terreinen zijn er raakvlakken en bestaat
de noodzaak tot afstemming van beleid. Zo is het ministerie van VROM eerstverantwoordelijk
voor de veiligheid van de woning, de veiligheid en de hygiëne van zwembaden
en voor de veiligheid van het milieu. Bij VROM ligt ook de verantwoordelijkheid
voor de eisen aan een deel van het vuurwerk, het professionele vuurwerk. Samen
met het ministerie van BiZa is VWS verantwoordelijk voor de preventie van
branden in de woning, terwijl de raakvlakken met het ministerie van V&W
met name liggen op de terreinen van: de veiligheid van kinderen op of in vervoermiddelen,
de veiligheid van fietsers en voetgangers, eventuele gezondheidseffecten ten
gevolge van telecommunicatiemiddelen en infrastructurele maatregelen op het
gebied van verkeer en vervoer. Met het ministerie van SZW is afstemming noodzakelijk
over de veiligheid van machines en van persoonlijke beschermingsmiddelen,
die vaak zowel in de beroepsmatige sfeer als in de privé-sfeer worden
gebruikt. Ook voor het beleid op het gebied van chemische stoffen, waaronder
bestrijdingsmiddelen, zijn er raakvlakken met het beleid van diverse andere
ministeries.Het te voeren beleid op genoemde terreinen kan van invloed zijn op de
veiligheid in de privé-sfeer. Het kan daarbij gaan om concrete veiligheidseisen
die aan producten of voorzieningen worden gesteld, maar ook om meer algemeen
geformuleerd beleid, of om prioriteiten die worden gesteld. Het is belangrijk
dat VWS op de genoemde terreinen de beleidsontwikkelingen volgt, in een vroegtijdig
stadium deelneemt aan de discussies en zonodig een gezondheidseffectscreening
uitvoert. Daarnaast spreekt het vanzelf dat op de terreinen waar gezamenlijke
verantwoordelijkheden liggen, er sprake is van afstemming van beleid. Zo vindt
in toenemende mate afstemming plaats ten aanzien van de ongevalsregistraties,
zoals beschreven in paragraaf 4.1. Op het uitvoeringsniveau vindt het concept
van geïntegreerde veiligheid steeds meer toepassing.5 ACTIEPROGRAMMADe doelstellingen zoals beschreven in de paragrafen 3.2 en 3.3 worden
in de onderstaande tabellen vertaald in een concreet actieprogramma voor 1998
tot en met 2001. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de intensivering
van bestaand beleid (tabel 3) en de ontwikkeling van nieuw beleid (tabel 4).
Tabel 3 richt zich met name op de intensivering en bredere implementatie van
het beleid zoals dat thans wordt uitgevoerd door Consument en Veiligheid en
NOC*NSF. De tabel geeft voor de verschillende doelgroepen weer welke intensiveringen
de komende periode nodig zijn.Tabel 3 Intensivering lopend beleid voor de verschillende
doelgroepenDoelgroep:Intensivering:  Implementatie interventies voor kinderen vanaf
5 jaar:  – evaluatie lokale aanpak; KINDEREN– succesvolle interventies in grotere
aantallen uitzetten;  – ondersteuning door massamediale campagnes.    Inzet gedragsbeïnvloedende interventies voor
jonge kinderen (0–4 jr), gericht op de oorzaken van de stijgende ongevalscijfers    Omgevings- en organisatorische maatregelen: – veiligheid openbare ruimte.   Determinantenonderzoek voor jonge kinderen (0–4
jaar): – valongevallen buitenshuis; – vergiftigingsongevallen.    Ontwikkeling en pilots van nieuwe interventies
voor kinderen vanaf 5 jaar: – het dragen van fietshelmen
bevorderen. Implementatie succesvolle interventies en productveiligheidsmaatregelen: OUDEREN– evaluatie lokale aanpak;  – versterking regiefunctie GGD-en; – bevorderen functiegerichte benadering in
normen.   Omgevings- en organisatorische maatregelen: – veiligheid openbare ruimte;  – veiligheid verzorgingstehuizen.    Determinantenonderzoek – rol gezondheidsfactoren
en medicijngebruik. Implementatie succesvolle interventies:  – uitbreiden tot paardensport, vechtsporten
enSPORTERSracketsporten.    Omgevings- en organisatorische maatregelen:  – veiligheid accommodaties.   Ontwikkeling en pilots van nieuwe interventies: – feedback blessure-registraties bij verenigingen; – blessureprogramma
ongeorganiseerde sport. Determinantenonderzoek en  Ontwikkeling en pilots van nieuwe interventies: SPECIFIEKE EXPOSITIES– brandpreventie; – ongevallen bij doe het zelven;  – huishoudelijke ongevallen;  – fiets en bromfietsongevallen; – ongevallen bij recreatie en vermaak.Tabel 4 geeft een overzicht van het nieuwe beleid dat de komende periode
nodig is. Het gaat daarbij vooral om voornemens die een andere expertise behoeven
dan thans voorhanden is bij organisaties als Consument en Veiligheid en NOC*NSF.
Het nieuwe beleid ligt uiteraard wel in het verlengde van de activiteiten
van deze organisaties.Tabel 4 Benodigd nieuw beleidDoelgroep:Maatregel:OUDERENOntwikkeling en pilots van nieuwe interventies voor ouderen met gebruikmaking
van elementen uit de reguliere gezondheidszorg. SPORTERSBevordering van erkenningsregelingen (sportproducten, -begeleiding en -accommodaties)
o.a. door middel van vaststellen criteria en verschaffen stimuleringssubsidies. ALLOCHTONEN, LAGE SESNadere analyse ongevalsdeterminanten en interventiemogelijkheden
voor allochtonen en lage SES. Ontwikkeling van adequate nieuwe interventies,
door middel van pilots en vergelijkende projecten.De wijze waarop de financiering van het actieprogramma zal worden gerealiseerd,
is nog onderwerp van nader beraad. De uitvoering van het actieprogramma zal
voor een deel gaan verlopen via Zorgonderzoek Nederland en Consument en Veiligheid.Een deel van het actieprogramma zal worden uitgevoerd door Zorg Onderzoek
Nederland (ZON) in het kader van het Programma Preventie 1998–2002 en
de opdracht voor uitvoering van preventieprojecten. Zo is in deelprogramma
1, innovatief preventieonderzoek, de ontwikkeling van mogelijkheden voor de
preventie van ongevallen opgenomen. Deelprogramma 2, effectiviteit en doelmatigheid
van gedrags- en communicatiebeïnvloeding in relatie tot gezondheid, bevat
het onderzoek naar de effecten van GVO-strategie gericht op de bevordering
van veiligheid. Voor het preventiebeleid voor ouderen is aan ZON reeds een
aanvullende opdracht gegeven met betrekking tot projecten en onderzoek.Daarnaast is de stichting Consument en Veiligheid een belangrijke organisatie
met betrekking tot epidemiologische registraties, onderzoek en interventie-activiteiten
op het gebied van de veiligheid in de privé-sfeer. In het kader van
de basissubsidie die Consument en Veiligheid krijgt van VWS, wordt het activiteitenplan
van deze stichting jaarlijks met VWS afgestemd.BIJLAGE ILOPEND BELEID VOOR RISICOGROEPENA KINDERENWat vooraf gingDe activiteiten hebben zich sterk gericht op de veiligheid van de allerkleinsten,
de leeftijdscategorie 0 tot en met 4 jarigen. In deze leeftijdscategorie zijn
ongevallen in de privé-sfeer de belangrijkste doodsoorzaak en oorzaak
van ziekenhuisbehandelingen. De epidemiologische rapportages geven inzicht
in de aard en omvang van ongevallen met kinderen en de regelmatig uitgevoerde
trendanalyses signaleren de veranderingen in de ongevalsincidentie. Speciale
aandacht is de afgelopen jaren uitgegaan naar ongevallen door accidentele
vergiftigingen en scald-verbrandingen (hete vloeistof), ongevallen met speeltoestellen
en ongevallen door verdrinking en verstikking. Wat betreft de omgevingsveiligheid
zijn de afgelopen jaren technische eisenpakketten ontwikkeld voor speelgelegenheden,
voor oppervlaktewater in woonwijken. Voor de kinderopvang zijn gemeenten volgens
het Tijdelijk besluit kwaliteitsregels kinderopvang verplicht om eisen te
stellen aan kindercentra die onder andere betrekking hebben op de veiligheid.
Ondertussen wordt door de sector zelf gewerkt aan een kwaliteitsstelsel, waarin
eisen zijn geformuleerd ten aanzien van de veiligheid. Op het terrein van
de veiligheid van producten is gewerkt aan een systematische verbetering van
veiligheidseisen van kinderproducten. Prioriteit daarbij heeft de ontwikkeling
en toepassing van horizontale veiligheidseisen en testmethoden gekregen. Op
Europese niveau zijn normen ontwikkeld voor speelgoed, kindermeubilair, diverse
kinderartikelen en -verzorgingsproducten en speeltoestellen. Er is inmiddels
nationale productveiligheidswetgeving voor speelgoed, kinderbedden en boxen,
vuurwerk en attractie- en speeltoestellen.In de voorlichting aan ouders van 0 tot en met 4 jarigen is sinds 1985
een structurele samenwerking met de Ouder- en Kindzorg. Het betreft hier voorlichting
die wordt verzorgd door de consultatiebureaus en jaarlijks gemiddeld 180 duizend
ouders bereikt. Bij de voorlichting aan kinderen in de leeftijd van 5 tot
12 jaar wordt samengewerkt met GGD's, het onderwijs en het Jeugd- en Welzijnswerk
als intermediaire kanalen.Verder zijn de afgelopen jaren lokale initiatieven van meerdere actoren
ondersteund met onderzoek, advies en campagnes. De initiatiefnemer van een
lokaal project was in de meeste gevallen de gemeente, deelraad of GGD. Voor
het opstarten van lokale projecten Kinderveiligheid en de nationale ondersteuning
via publiciteit en voorlichting heeft Consument en Veiligheid in de afgelopen
jaren projectfinanciering ontvangen van het Praeventiefonds/ZON.Lopende beleidDe huidige activiteiten richten zich op een systematische verbetering
van veiligheidseisen voor kinderproducten en voor de omgeving van kinderen,
en op het intensiveren van gedragsvoorlichting richting ouders en kinderen.
Voor de leeftijdscategorie 0 tot en met 4 jarigen is vooral van belang de
preventie van valletsels, accidentele vergiftigingen en beknellingen. Voor
de leeftijdscategorie 5 tot en met 12 jarigen zijn dit valletsels, ongevallen
met fietsen en andere vervoermiddelen als bijvoorbeeld inline skates.OngevalsinformatieDe epidemiologische rapportage en de trendanalyses in de ernst en omvang
van ongevallen met kinderen worden voortgezet. De uitkomsten ervan worden
vertaald in aanzetten voor preventie. Daarnaast wordt specifiek toedrachtsonderzoek
uitgevoerd naar valongevallen, naar eenzijdige fietsongevallen en naar activiteiten
die veelvuldig betrokken zijn bij het ontstaan van ernstig letsel bij kinderen.
Ook vindt onderzoek plaats naar de effecten van omgevings-, organisatorische
en technische maatregelen op de ongevalsincidentie. Voorbeelden zijn de effecten
van kinderveilige verpakkingen en de effecten van het dragen van beschermingsmiddelen.Technische, omgevings- en organisatorische maatregelenOp Europees niveau wordt meegewerkt aan de herziening van ISO/IEC Guide
51 (kinderveiligheid) en CEN/TC 252/WG6 (kinderproducten). Verder krijgen
aandacht de preventie van fietsletsels en valletsels. Hierbij zal worden doorgewerkt
aan de ontwikkeling en toepassing van horizontale veiligheidseisen en testmethoden
voor kinderproducten. Dit gebeurt onder andere in samenwerking met het (Europees)
bedrijfsleven en is primair gericht op de preventie van valletsels.Bij de veiligheidseisen aan de omgeving van kinderen wordt prioriteit
gegeven aan het actueel houden van de eisen voor speelgelegenheden en oppervlaktewater
in de woonomgeving en de implementatie van de reeds ontwikkelde eisen voor
de kinderopvang. Verder worden de komende jaren eisenpakketten voorbereid
en geïmplementeerd voor de veiligheid van school-, sport- en recreatie-accommodaties
en de veiligheid van de woning.VoorlichtingVoorlichting over kinderveiligheid gebeurt voornamelijk in samenwerking
met intermediaire organisaties, die in direct contact staan met kinderen en
ouders en die bereid zijn deze voorlichting op te nemen in hun reguliere activiteiten.
Agendasetting stimuleert het intermediair kader om kinderveiligheid prioriteit
te geven en vraagt om permanente aandacht voor het onderwerp bij ouders. De
voorlichting over kinderveiligheid 0 t/m 4 jarigen is risicospecifiek opgezet
en wordt gecombineerd met EHBO-voorlichting. De voorlichting via de Ouder-
en Kindzorg (consultatiebureaus, kraamzorg en migrantenorganisaties) wordt
geïntensiveerd. Het gaat daarbij met name om het gebruik van kinderveilige
artikelen en maatregelen die ouders zelf kunnen nemen om ernstige valletsels
te voorkomen. De voorlichting wordt regelmatig geëvalueerd en bijgesteld
op basis van de uitkomsten.De voorlichting aan 5 tot 12 jarigen richt zich primair op ongevallen
die gebeuren in accommodaties waar kinderen regelmatig verblijven (school,
sportclub) en op ongevallen in de openbare ruimte (fietsongevallen en ongevallen
door nieuwe rages als bijvoorbeeld inline skaten). Hiervoor wordt samengewerkt
met organisaties die op andere veiligheidsdeelterreinen werkzaam zijn als
Veilig Verkeer Nederland (verkeer), NOC*NSF (blessurepreventie) en NUSO (speelgelegenheden).
De voorlichting wordt waar mogelijk gegeven in lokaal opgezette projecten
op initiatief van bijvoorbeeld gemeenten, waarbij veiligheid integraal wordt
benaderd. Ook het onderwijs is een belangrijk intermediair voorlichtingskanaal
naar kinderen in deze leeftijd. Bij de verzorging van veiligheidseducatie
via de scholen zal worden gestreefd naar een integrale veiligheidsbenadering. Proces -en effectevaluaties moeten inzicht geven in de kwaliteit en
het effect van de voorlichting.De agendasetting van veiligheidsthema's krijgt een hogere prioriteit.
Bekend zijn de jaarlijkse Vuurwerkcampagnes in samenwerking met de SIRE en
de kinderveiligheidscampagnes gericht op 0 t/m 4 jarigen. Deze zullen worden
gecontinueerd, waarbij voor kinderveiligheid de preventie van valletsels centraal
zal staan. De nationale profilering vindt verder plaats via direct marketing
en artikelen in de vakpers en via evenementen voor jongeren.B OUDERENWat vooraf gingIn de afgelopen jaren zijn door Consument en Veiligheid verschillende
epidemiologische rapportages uitgebracht over de specifieke risico's waaraan
de verschillende leeftijdsgroepen boven de 55 bloot staan. Ook door andere
onderzoeksinstellingen als TNO-PG en het Centrum voor Verouderingsonderzoek
zijn nadere studies uitgevoerd, met name ten aanzien van de factoren die een
rol spelen bij het ontstaan van valongevallen bij ouderen. Recent nog publiceerde
Consument en Veiligheid een onderzoek naar ouderen en fietsongevallen (een
sterk groeiend probleem) en brandwonden bij ouderen. Meer fundamenteel onderzoek
verrichtte Consument en Veiligheid onlangs in samenwerking met TNO naar het
afnemen van functionele vaardigheden in relatie tot een toenemende leeftijd.
Dit leverde belangrijke informatie op voor een verbeterd ontwerpen van producten
voor ouderen, onder het motto Design for All. In het verleden zijn de activiteiten
voornamelijk gericht geweest op kennisoverdracht over de ernst en omvang van
ongevallen. In 80% van de gevallen gaat het bij ouderen om valongevallen en
daar richtten de interventies zich dan ook hoofdzakelijk op. Ook werden adviezen
gegeven met betrekking tot het aanpassen van het gedrag van ouderen en het
veiliger maken van de woon- en leefomgeving. Deze activiteiten richtten zich
op ouderen zelf én op intermediairs.Om een effectieve houdings- en gedragsverandering te bewerkstelligen zijn
recent een aantal proefprojecten gestart met een lokale benadering, de zogenaamde
community-benadering, en het principe «ouderen voor ouderen».
Het principe «ouderen voor ouderen» werd als eerste uitgewerkt
en bleek resultaten op te leveren in zowel kennis-, houdings-, en gedragsverbetering.
Projecten met een community-benadering zijn veelbelovend op verschillende
vlakken. Enerzijds is er ruimte voor participatie van intermediairen en ouderen
zelf, wat het draagvlak vergroot. Anderzijds biedt deze aanpak de mogelijkheid
om veiligheid in brede zin aan te pakken. Denk hierbij aan de combinatie privéveiligheid,
sociale veiligheid en verkeersveiligheid.Lopend BeleidBelangrijk element in de preventie-activiteiten is de verbetering van
de veiligheidsvoorzieningen in woningen voor ouderen. Consument en Veiligheid
werkt in dat kader samen met de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV).
Dit heeft geleid tot eisenpakketten voor bestaande én nieuwbouw bestemd
voor ouderen en wordt momenteel als nationaal keurmerksysteem door SEV geïmplementeerd.
Een bijzonder aandachtspunt is de gladheid van vloeren. Hiervoor zijn eveneens
eisen opgesteld die door architecten en beheerders worden toegepast. Tot slotis de veiligheid van de directe woonomgeving, waaronder de inrichting
en de invulling ervan middels straatmeubilair, een belangrijk aandachtspunt.Ouderen en de relevante beroepsgroepen worden systematisch door Consument
en Veiligheid geïnformeerd en ondersteund bij het onderkennen van de
problematiek en de vertaling van kennis en wetenschap naar preventieve acties.
Daarbij worden drie wegen bewandeld: het ondersteunen van nationale intermediaire
organisaties, het initiëren van lokale acties en publiciteitsactiviteiten.Nationale intermediaire organisatiesConsument en Veiligheid werkt op nationaal niveau samen met een aantal
intermediaire organisaties. Met de ouderen- en welzijnsorganisaties worden
de Wijzer Wonen-projecten opgezet (ouderen voor ouderen). Met betrokken migrantenorganisaties
wordt bekeken of er een speciale afgeleide moet komen voor migrantenouderen.
De Thuiszorg, met name de gezinsverzorging, komt vaak in de thuissituatie
van hun cliënten. Dit zijn voor het merendeel ouderen. Voor wijkverpleegkundigen
en verzorgenden is een pakket ontwikkeld dat aansluit op hun werkwijze, bestaande
uit onder andere een checklist en een productinformatiemap. Uit onderzoek
is gebleken dat beweging een preventieve werking kan hebben op vallen. De
nationale organisatie Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO) verzorgt door het hele
land trainingen en cursussen voor kaderleden op regionaal en lokaal niveau.
Consument en Veiligheid traint de kaderleden op het gebied van valpreventie.
Deze opgeleide mensen verzorgen weer valpreventiecursussen voor ouderen. Consument
en Veiligheid zal samen met MBvO dit aanbod verder structureren en vernieuwen.
Niet alleen bewegen is van invloed op valpreventie, ook voeding en medicijngebruik
spelen een rol. Samen met GGD-en bekijkt Consument en Veiligheid welke aanpak
hiervoor mogelijk is.Lokale projectenIn 1996 zette Consument en Veiligheid twee lokale projecten op voor de
veiligheid van ouderen. Deze projecten gaan, net als de community-projecten,
uit van: participatie van de doelgroep, een integrale benadering van veiligheid
(privé, verkeer en sociaal), betrokkenheid van verschillende organisaties,
de mogelijkheid om verschillende groepen te bereiken (niet alleen de geïnteresseerden,
maar ook meer eenzame ouderen, sociaal-economisch zwakkeren, allochtonen,
etc.). Er wordt niet alleen informatie gegeven, maar ook gekeken naar de feitelijke
veiligheid van gebouwen en woningen. In samenwerking met woningbouwverenigingen
kunnen klussendiensten worden ingeschakeld om verbeteringen aan te brengen.
Een ontwikkeling van de laatste tijd is het meer betrekken van de veiligheid
van de omgeving, bijvoorbeeld wijkvoorzieningen.PubliciteitsactiviteitenDeze activiteiten ondersteunen de nationale en lokale projecten. Het betreft
hier een voorlichtingscampagne, wellicht via de massamedia, om ouderen meer
bewust te maken van hun eigen (on)veiligheid. Free publicity is een belangrijk
onderdeel als het gaat om het steeds onder de aandacht brengen van het onderwerp
zowel bij ouderen als bij de intermediaire organisaties.C SPORTERSAan het terugdringen van sportblessures in Nederland en het verbeteren
van de zorg voor sportblessures wordt momenteel gewerkt door NOC*NSF en Consument
en Veiligheid in het project «Sport Blessure Vrij», voorheen:
«Sportblessures, Preventie en Zorg». Daarbij wordt voortgebouwd
op voorgaande projecten. Er is en wordt aandacht besteed aan zowel primaire,
secundaire als tertiaire preventie: het voorkomen en vroegtijdig onderkennen
van blessures, het zorgen voor de juiste behandeling en herstel van blessures
en een aangepaste sporthervatting om te zorgen dat dezelfde blessure niet
weer ontstaat. Naast epidemiologische studies zijn er de laatste jaren diverse
specifieke onderzoeken uitgevoerd naar de ongevallen bij de verschillende
sporttakken. Gebleken is dat blessures vooral ook ontstaan door gedragsfactoren
van de sporter. Vandaar dat de nadruk wordt gelegd op de beïnvloeding
van gedragsintentie en gedrag middels voorlichting. Veilige attributen, accommodaties
en organisatorische voorzieningen blijven echter onmisbaar.Wat vooraf gingWat betreft de productveiligheid zijn een aantal sportproducten geregeld
in het Warenwetbesluit persoonlijke beschermingsmiddelen. Onder andere voet-
en beenbescherming, helmen en gebitsbeschermers vallen onder de werking van
deze geïmplementeerde Europese richtlijn.De voorlichtingsactiviteiten hebben zich tot nu toe vooral gericht op
de georganiseerde sport. Er is stevig geïnvesteerd in het ontwikkelen
van een heldere begrijpelijke boodschap over blessurepreventie, -behandeling
en -beleid. Het eerste project, de actie «Blessures, Blijf ze de Baas»
van 1988 tot 1992 kenmerkte zich door een massamediale aanpak. Het ging daarbij
vooral om de jonge sporter van 10–25 jaar en diens intermediairs. Er
werd onder andere een Postbus 51 campagne gehouden. Deze actie heeft ervoor
gezorgd dat het thema «preventie van sportblessures» onder de
aandacht is gekomen van velen.Vervolgens is in het actieprogramma SPZ vanaf 1993 een nadere toespitsing
gemaakt. Een aantal sporttakken met een hoge blessure-incidentie is benaderd
om een programma mee uit te voeren. In het kader van het vervolgtraject zijn
twee acties gehouden: «Topteams zetten blessures buitenspel» (gericht
op de teamsporten: handbal, korfbal, basketbal, volleybal, hockey en rugby)
en «Een Sportblessure Vervelender Dan Je Denkt» (gericht op de
sporttakken: voetbal, schaatsen, gymnastiek, triatlon, tennis, atletiek en
skiën.Per sporttak is in het actieprogramma SPZ een sportsspecifiek voorlichtingsplan
opgezet met sportspecifieke doelstelling, afgestemd op doelgroep, thema's
en methode. Het gehele traject voor de ontwikkeling van activiteiten is voor
elke sporttak nagenoeg gelijk en ziet er globaal als volgt uit:– vooronderzoek;– opzet voorlichtingsplan inclusief de opzet van een evaluatie-onderzoek
en een sportspecifiek promotie-plan;– voorlichtingsmateriaal: ontwikkeling, pretest, aanpassing en productie;– publiciteit en werving;– interventie: voorlichtingsmaterialen en -activiteiten;– ontwikkeling van een lange termijn beleid blessurepreventie-aanpak;– implementatie: ondersteuning van de doelgroep;– evaluatie.De inhoudelijke uitwerking van de voorlichting omvat drie thema's: ten
eerste algemene informatie en trainingsopbouw, ten tweede ingrijpen bij acuut
optredende blessures en begeleiden van herstel en ten derde accommodatie en
beschermende sportmaterialen. De nadruk op bepaalde thema's en de invulling
ervan is per sport verschillend.Lopend BeleidDe centrale doelstelling voor de lopende actie is een reductie van het
aantal, de ernst en de gevolgen van sportblessures met 10% over vijf jaar,
vanaf 1997, een ambitieuze maar realistische doelstelling. In de afgelopen
6–8 jaren is een reductiepercentage in de orde van grootte van 12%–19%
bereikt1. Het blessureprogramma in de periode
1997–2000 richt zich enerzijds op de implementatie van blessurepreventie
en zorg bij de georganiseerde sport, anderzijds op de aanpak van de ongeorganiseerde
en anders georganiseerde sport. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het bestendigen
van de activiteiten vanaf het jaar 2000.Georganiseerde sport via de sportbondenEen belangrijk deel van de activiteiten richt zich op het implementeren
van een integraal sportblessurebeleid binnen de dertien sporttakken, die eerder
participeerden. Het is met name van belang dat de betreffende sportbonden
zich achter het voorlichtingsprogramma scharen. Er wordt daarom een programma
ingevoerd dat erop gericht is om blessurebeleid een structureel onderdeel
te laten zijn van sportbonden, sportclubs en trainers. Integraal beleid bestaat
naast aandacht voor voorlichting en primaire preventie uit aandacht voor de
zorg van sportblessures, de materiële omgeving, alsmede voor organisatorische
aspecten van het sportblessurebeleid. De implementatie is een langdurig proces
dat continue aandacht vraagt. De betrokken sportbonden nemen echter steeds
meer verantwoordelijkheid voor het probleem sportblessures. Naast deze implementatieactiviteiten
worden nieuwe trajecten voor de vechtsporten karate, taekwondo en judo, de
racketsporten squash en badminton en (waarschijnlijk) paardrijden gestart.
De keuze voor deze sporttakken is gemaakt op basis van het absolute en relatieve
aantal sportblessures per sporttak. Bij de keuze voor actie in het paardrijden
is de ernst van de letsels bij ruiters mede bepalend geweest.Ongeorganiseerde en anders georganiseerde sportNu het blessurepreventie-programma bij de georganiseerde sport in de implementatiefase
zit, komt er ruimte om innovatieprojecten op te zetten voor ongeorganiseerde
en anders georganiseerde sporters, goed voor 27% van het totaal aantal sportblessures.
Hierbij is de keuze gemaakt voor aerobics, joggers en sporters in het algemeen.
Kanalen waarlangs deze sporters bereikt kunnen worden zijn: onderwijs, werk,
sportvakhandel, sportaccommodaties, sportscholen, gemeenten, tijdschriften
en de gezondheidszorg.Voor de (nog) niet geblesseerde sporter richten de activiteiten zich met
name op de primaire preventie. De nadruk ligt op bewustwording van het probleem
en op praktisch advies. Voor de geblesseerde sporter komt de secundaire en
tertiaire preventie aan de orde. In het algemeen staat deze sporter meer open
voor informatie en is er een verhoogde interesse om het gedrag aan te passen,
want deze weet wat het is om geblesseerd te zijn. Vandaar dat het accent ligt
op beïnvloeding van kennis, motivatie en gedrag.Om de ongeorganiseerde sporters te stimuleren actief deel te nemen aan
het voorlichtingsprogramma, wordt een stevige attenderingscampagne georganiseerd.
Naast de campagne zullen koepelorganisaties op het gebied van sport en/of
gezondheid het blessurepreventieprogramma ondersteunen. Met deze organisaties
zullen randvoorwaarden van een sportblessurebeleid versterkt gaan worden.
Essentieel daarbij is het versterken van de bestaande samenwerking van NOC*NSF
en Consument en Veiligheid met het veld. Daarbij kan worden gedacht aan de
Vereniging voor Sportgeneeskunde (VSG) de Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie
in de Sportgezondheidszorg (NVFS), het Nederlands Genootschap voor Sportmassage
(NGS), de Nederlandse Federatie voor Werkers in de Sport (NFWS), de federatie
van Sportmedische Adviescentra (SMA), het Interprovinciaal Overleg Sport (IOS)
en de Landelijke Vereniging voor GGD-en (LVGGD). Daarnaast zullen waar mogelijk
nieuwe samenwerkingsverbanden worden aangegaan met de VNG, met landelijke
huisartsenkoepels, met werkgevers via de ARBO-diensten en met ziektekosten-
en schadeverzekeraars.D ALLOCHTONEN EN LAGE SESWat vooraf gingDe activiteiten van Consument en Veiligheid hebben zich tot nu toe met
name gericht op risicogebonden algemene voorlichting in de Turkse en Marokkaanse
taal via de consultatiebureaus. Verder zijn materialen ontwikkeld voor de
kinderveiligheid bij migranten, zoals de gifkaarten in negen talen. In samenwerking
met de GGD-Rotterdam en de EHBO-organisaties is de themakoffer «Veilig
Grootworden» ontwikkeld. In voorbereiding is een lokaal gebonden Scald-interventie
in samenwerking met de GGD-Rotterdam en de Nederlandse Brandwonden Stichting.Lopend beleidDe komende jaren wordt nagegaan wat de haalbaarheid is om informatie over
SES en etniciteit op een structurele manier vast te leggen via het Letsel
Informatie Systeem en andere bronnen. Waar haalbaar zal dit zoveel mogelijk
geïmplementeerd worden. Een dergelijke vastlegging zal de mogelijkheid
bieden om met behulp van SES geformuleerde risico(groep) te beschrijven en
hierover achtergrondinformatie te verzamelen en prioriteiten te stellen, waarna
zonodig gerichte interventies gepleegd kunnen worden. Daarnaast zal ook andersoortig
onderzoek uitgevoerd moeten worden om de juiste benadering te kunnen kiezen.
Gedacht kan worden aan determinantenonderzoek en doelgroepenonderzoek.Achterstandsgroepen kunnen slechts ten dele bereikt worden met de reguliere
voorlichtingsprogramma's, maar specifieke aandacht voor deze doelgroep zal
in ieder geval voor een aantal gebieden noodzakelijk zijn. De resultaten van
nieuw onderzoek zal de komende jaren leiden tot nieuwe interventies. De problematiek
van sociaal-economisch zwakkeren gaat verder dan alleen ongevallen. Ongevallenpreventie
lijkt alleen goed mogelijk in samenhang met de andere problemen die deze groep
ervaart en zal dan waarschijnlijk ook worden geïntegreerd in programma's
die bedoeld zijn om andere problemen aan te pakken.Producteisen zijn generiek en hebben dus in principe ook positieve gevolgen
voor achterstandsgroepen. Daarnaast zal ook de komende jaren gewerkt blijven
worden aan het ontwikkelen van waarschuwingssymbolen die zonder tekst begrijpelijk
moeten zijn, ook voor anderstaligen of personen met een zwak taalbegrip.E SPECIFIEKE RISICO'SEen aantal specifieke risico's heeft in het preventiebeleid bijzondere
aandacht. Het gaat met name om de preventie van brandwonden en letsels als
gevolg van doe het zelf-activiteiten.Preventie van brandwondenBrandwonden verdienen afzonderlijke aandacht door het speciale karakter
van de ongevalsscenario's en de betrokken partijen (brandweer, verzekeraars)
en producten (woningtextiel, rookmelders, e.d.). Bovendien hebben brandwonden
vaak levenslange fysieke en psychische gevolgen. Brandwonden kunnen ontstaan
door open vuur en door contact met hete voorwerpen en vloeistoffen. Brandwonden
door open vuur kunnen het beste worden voorkomen door het verbeteren van de
brandveiligheid van de particuliere woning. Het ministerie van Binnenlandse
Zaken heeft hiervoor een integrale aanpak ontwikkeld, met aandacht voor zowel
de preventie (het voorkomen van brand en branduitbreiding), als de inzet en
opkomst van de brandweer. Binnen deze integrale aanpak concentreren het ministerie
van VWS en Consument en Veiligheid zich primair op het gedrag van consumenten
en de producten die zij aanschaffen en gebruiken. Brandwonden door contact
met hete voorwerpen (kachels, ovens) en vloeistoffen (thee, bad en douche)
kunnen worden voorkomen door het zo veel mogelijk begrenzen van hoge temperaturen,
dan wel het afschermen van de hete producten en oppervlakken.Wat vooraf gingIn de jaren 1988 tot en met 1990 hebben Consument en Veiligheid en het
toenmalige Nationaal Brandpreventie Instituut (NBPI) het project «Brandveiligheid
in de privé-sfeer» uitgevoerd. In het kader van dit project is
een uitgebreide voorlichtingscampagne uitgevoerd, zijn diverse productveiligheidsinitiatieven
genomen (o.a. normontwikkeling voor beddengoed en woningtextiel), en zijn
verschillende onderzoeken uitgevoerd. In 1993 heeft Consument en Veiligheid
in samenwerking met de ministeries van VWS en Binnenlandse Zaken het «Preventieplan
Brand» uitgebracht, waarin een meerjarenbeleid (onderzoek en interventies)
voor het voorkomen van letsels door open vuur werd uitgezet. In dit plan waren
de resultaten verwerkt van een evaluatie van de voorlichtingscampagne in het
kader van het project Brandveiligheid in de privé-sfeer. Op basis van
het Preventieplan Brand is samengewerkt met de brandweer (publieksvoorlichting),
ouderenorganisaties (brandveilige inrichting van de woning) en het bedrijfsleven
(promotie van rookmelders), alsmede met de diverse betrokken preventie-instellingen,
zoals de Nederlandse Brandwondenstichting (NBS). In samenwerking met de NBS
zijn ook een aantal achtergrondstudies verricht naar de oorzaken van brandletsels.De preventie van brandletsels als gevolg van huishoudelijke activiteiten
is al jarenlang onderdeel van de preventieprogramma's voor kinderen en ouderen,
onder andere door voorlichting (veilig barbecuen, spelen met vuur, installeren
rookmelders) en productveiligheidsmaatregelen (convenant brandgedrag nachtkleding,
keurmerk voor rookmelders).Met betrekking tot de veiligheid van mogelijke ontstekingsbronnen als
elektrische producten en installaties en gasinstallaties zijn in de Warenwet
eisen vastgelegd. Ten aanzien van de brandbaarheid van nachtkleding is een
Warenwetbesluit gepubliceerd, maar dit is in 1996 door het kabinet ingetrokken
op voorwaarde dat het betrokken bedrijfsleven door middel van zelfregulering
zorg zou dragen voor de brandveiligheid van nachtkleding. Dit is inmiddels
gebeurd.Lopend BeleidIn de loop der jaren is het thema brandpreventie steeds meer geïntegreerd
in het integrale veiligheidsconcept voor de woning, waarvan ook de inbraakveiligheid
deel uitmaakt. Dit sluit beter aan bij de belevingswereld van de bewoner.
Bij de preventie van branden in woonhuizen werkt Consument en Veiligheid samen
met de brandweer en andere organisaties zoals de Nederlandse Brandwondenstichting
en het Nationaal Centrum voor Preventie, het nieuwe kennis- en certificeringscentrum
op het terrein van beveiliging tegen brand, inbraak en diefstal.De voorlichting aan burgers wordt uitgevoerd te zamen met de gemeentelijke
brandweercorpsen. Speciaal voor dit doel is de mobiele tentoonstelling BrandBox
ontwikkeld. Deze tentoonstelling past in een brandweercontainer, en kan zo
gemakkelijk worden gebruikt.Preventie van letsels door doe-het-zelfactiviteitenWat vooraf gingDoe-het-zelven heeft de afgelopen decennia een hoge vlucht genomen, mede
onder invloed van betaalbare en gebruiksvriendelijke gereedschappen en materialen.
Aan de letsels die met deze activiteit gepaard gaan is dan ook steeds meer
aandacht gegeven. In de tachtiger jaren zijn de preventieactiviteiten gestart
met het op grote schaal verspreiden van een algemene brochure over veilig
klussen in huis. In 1991 is een uitgebreide analyse gemaakt van de ongevallenproblematiek
rond doe het zelven. De belangrijke problemen zijn oogletsels (splinters,
stof) en snijwonden door het gebruik van hobbymessen. Geluidsbelasting en
inademing van fijne deeltjes vragen eveneens om aandacht.Wat betreft de veiligheid van beschermingsmiddelen bij het doe-het-zelven
is het Warenwetbesluit persoonlijke beschermingsmiddelen van belang. Deze
geïmplementeerde Europese richtlijn regelt onder andere de veiligheid
van veiligheidsbrillen, werkhandschoenen en beschermende kleding.Lopend BeleidDe studie naar doe-het-zelfongevallen uit 1991 zal worden geactualiseerd.
Ook is inmiddels een toedrachtonderzoek begonnen. Met name de volgende vragen
moeten hierin worden beantwoord: welke ongevalsscenario's (toedracht, achtergronden)
doen zich voor, en wat zijn de belangrijkste risico's en risicogroepen. De
resultaten zullen worden gebruikt bij lopende en toekomstige interventies,
zoals: het project «Wijzer Wonen», de productinformatie in normen
voor ADL-hulpmiddelen en de uitgave van een productinformatiemap. In aanvulling
hierop worden de veiligheidscriteria voor huishoudelijke producten gescreend.In 1997 is al een verkennend onderzoek uitgevoerd naar mogelijkheden om
het klussen in huis veiliger te maken. De resultaten van de studie zijn besproken
met de branches van fabrikanten/importeurs van persoonlijke beschermingsmiddelen
en doe-het-zelfwinkelketens. Een gezamenlijke campagne zal worden ontwikkeld
die tot doel heeft het juiste gebruik van materialen en gereedschappen, het
dragen van beschermingsmiddelen en een zorgvuldige werkwijze. Voor de meeste
bij doe-het-zelfwerk betrokken producten zijn reeds veiligheidsnormen beschikbaar,
ontwikkeld vanuit de optiek van de elektrotechnische veiligheid en de arbeidsveiligheid;
in een aantal gevallen zal nog een vertaalslag nodig zijn om ze ook voor de
doe-het-zelver geschikt te maken.BIJLAGE IIDE BELEIDSOMGEVINGEr is de laatste 10 jaar veel veranderd binnen de rijksoverheid. Departementen
concentreren zich in toenemende mate op kerntaken als het ontwikkelen en vaststellen
van beleid. Uitvoerende taken die geen overheidsbemoeienis vereisen worden
in toenemende mate overgelaten aan derden. De politiek geeft tevens sterke
impulsen om zoveel mogelijk gebruik te maken van marktwerking en zelfregulering.
Mede als gevolg hiervan wordt regelgeving door de overheid in toenemende mate
beperkt tot gevallen waar marktwerking en zelfregulering te kort schieten.
Op het terrein van de veiligheid in de privé-sfeer is het bedrijfsleven
een belangrijke factor, zeker waar het de veiligheid van producten betreft.De omgeving waarin het ongevallenbeleid voor de privé-sfeer zich
afspeelt is zeer uitgebreid. Diverse Europese en internationale organisaties
spelen een belangrijke rol. Betreffende het veiligheidsniveau van buitenlandse
producten op de Nederlandse markt hebben wij ook te maken met het wettelijke
regime en de wijze waarop het toezicht hierop plaatsvindt in het land van
herkomst. Europese en internationale aspecten worden beschreven in het volgende
hoofdstuk. Binnen Nederland vormen de overige ministeries een belangrijk deel
van de beleidsomgeving, zeker waar het sectoren betreft met een direct gevolg
voor de privéveiligheid. Het facetbeleid hiervoor wordt beschreven
in paragraaf 4.6.Deze bijlage schetst een beeld van de belangrijkste actoren voor de veiligheid
in de privé-sfeer: de verschillende actoren in de markt, Consument
en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidsbescherming.Actoren in de marktHet bedrijfsleven is van oorsprong af aan nauw betrokken bij de veiligheid
van de producten die zij produceert. De consument vindt het heden ten dage
min of meer vanzelfsprekend dat het bedrijfsleven veilige producten op de
markt brengt. Dit is niet altijd zo geweest en ook thans nog in lang niet
alle landen het geval. Ontwikkelingen, onder andere op het gebied van kwaliteitsbewustzijn,
wetgeving en aansprakelijkheid, hebben ertoe geleid dat veiligheid steeds
vaker wordt gezien als een vanzelfsprekend onderdeel van de ontwerp- en productiefase.
Gerenommeerde bedrijven of bedrijfsorganisaties spelen vaak een belangrijke
rol bij de ontwikkeling van technische veiligheidsnormen in normalisatieverband.
Op het terrein van de productveiligheid kan ook sprake zijn van zelfregulering,
mogelijk resulterend in een convenant. De betrokken organisaties dragen een
grotere verantwoordelijkheid voor de totstandkoming, naleving en handhaving
van deze regels dan in het geval van overheidsregulering.Indien blijkt dat een bepaald product in de markt een gezondheidsbedreigend
defect vertoont gaan steeds meer bedrijven over tot een product-recall. Aansprakelijkheidsoverwegingen
(zie ook paragraaf 4.3), kwaliteitsoverwegingen en verantwoordelijkheidsgevoel
jegens de klant kunnen hierbij een rol spelen. Door het uitvoeren van een
product-recall toont de producent dat hij de veiligheid van de consument belangrijker
vindt dan de aan een product-recall verbonden kosten of negatieve reclame
voor het product.Er zijn natuurlijke grenzen aan hetgeen verwacht mag worden van de activiteiten
van het bedrijfsleven. Lang niet alle bedrijven hechten even veel belang aan
veiligheid. Het is niet ondenkbaar dat veiligheid als randvoorwaarde onder
druk van economische motieven komt te staan en zelfs naar de
achtergrond zou kunnen verdwijnen. Zelfregulering komt meestal pas tot stand
als er voor het betrokken bedrijfsleven een concrete aanleiding is om mee
te doen, zoals een dreiging van de overheid om specifieke productwetgeving
te ontwikkelen. Ongevalsgegevens zullen niet snel tot zelfregulering van de
gehele branche leiden, maar eerder tot aanpassing van productieprocessen binnen
het individuele bedrijf.Het beleid voor de productveiligheid is gericht op de bescherming van
de burger tegen ongevallen. Diezelfde burger is als consument tevens een belangrijke
actor in de markt. Hierbij speelt echter het probleem dat niet alle productveiligheidsrisico's
even makkelijk te onderkennen zijn; in veel gevallen is niet aan een product
te zien of het veilig is. Men is nogal snel geneigd om de oorzaak van een
ongeval aan het eigen gedrag te wijten. Belangenorganisaties van consumenten
als de Consumentenbond besteden wel aandacht aan de veiligheidsaspecten van
producten. In het vergelijkend warenonderzoek kan de Consumentbond de vinger
leggen op onveilige aspecten van de producten in praktijksituaties. Door de
publicatie van het onderzoek wordt de consument voorgelicht. Van organisaties
als de Consumentenbond mag echter niet worden verwacht dat zij over voldoende
technische-inhoudelijke kennis beschikt om ook een actieve rol te kunnen spelen
in bijvoorbeeld normalisatieverband. De overheid, als eindverantwoordelijke
voor de productveiligheid, moet blijven zorgen dat onafhankelijke technisch-inhoudelijke
productveiligheidskennis beschikbaar blijft. Deze kennis is momenteel voorhanden
bij Consument en Veiligheid, de IGB, diverse instituten van TNO en sommige
universiteiten.Op het gebied van gedragsgerelateerde veiligheidsaspecten kunnen, in tegenstelling
tot de productveiligheid, verschillende belangenorganisaties binnen de bevolking
een belangrijke rol spelen. Het gaat om organisaties die er belang bij hebben
het aantal ongevallen bij hun leden terug te dringen, zoals bijvoorbeeld de
ouderenbonden en sportbonden. Ook zijn er organisaties gericht op het terugdringen
van een specifiek ongevalstype, zoals de Nederlandse Brandwonden Stichting.
Paragraaf 4.5 gaat nader in op de rol die deze organisaties kunnen spelen
bij voorlichtingsinterventies.Ook verzekeraars, betrokken bij de veiligheid in de privé-sfeer
via de schadeclaims die zij uitkeren, kunnen een belangrijke rol spelen bij
initiatieven om de veiligheid te verhogen.Consument en VeiligheidVeel noodzakelijke activiteiten in het kader van de bevordering van de
veiligheid in de privé-sfeer vallen buiten de directe sfeer van het
bedrijfsleven, met name zaken als epidemiologische registraties, onderzoek
naar technische veiligheid en gedragsbeïnvloeding. Privé-ongevallen
blijven derhalve een collectief risico dat niet afgewenteld kan worden op
individuen of enkele marktpartijen. Teneinde de collectieve middelen zo efficiënt
mogelijk te besteden is het noodzakelijk om de beschikbare informatie en ervaring
te bundelen op een centrale plaats. Met dit doel is in 1983 de stichting Consument
en Veiligheid opgericht met subsidie van het toenmalige ministerie van Welzijn,
Volksgezondheid en Cultuur. De ongevalsregistraties en ongevalsanalyses van
Consument en Veiligheid spelen een belangrijke rol bij de bepaling van een
adequaat beleid voor de preventie van ongevallen. Consument en Veiligheid
speelt ook een rol bij de uitvoering van het beleid op punten, waar de expertise
op het gebied van privé-ongevallen nodig is. Het gaat daarbij onder
andere om het ontwikkelen van (technische) veiligheidscriteria;
het inbrengen van de productveiligheidskennis bij normalisatie; het ontwikkelen
van voorlichtingsmateriaal en het voeren van de centrale regie voor interventies
in het veld. Aangezien de door Consument en Veiligheid uitgevoerde taken onmisbaar
zijn voor de beleidsbepaling en -uitvoering, heeft de subsidiëring van
Consument en Veiligheid een structureel karakter gekregen.Inspectie GezondheidsbeschermingDe Inspectie Gezondheidsbescherming (IGB) van het Staatstoezicht op de
Volksgezondheid is onder meer belast met het toezicht op de naleving van de
productveiligheidswetgeving en het opsporen van overtredingen van die wetgeving.
Daartoe beschikt de IGB over doeltreffend ingerichte en geëquipeerde
laboratoria en medewerkers die een gerichte technische opleiding hebben genoten.
Hierdoor is de IGB in staat om de veiligheid van producten doeltreffend te
beproeven. Bij de komende reorganisatie van de inspectie is het de bedoeling
dat de afdeling productveiligheid verder worden versterkt.Hoewel de IGB een toezichthoudende en opsporende instantie is, speelt
de Inspectie ook bij de beleidsontwikkeling op verschillende manieren een
rol. De IGB rapporteert over het veiligheidsniveau van consumentenproducten.
Daarnaast betrekt de IGB de Directie Gezondheidsbeleid bij specifieke ervaringen
of knelpunten welke zich in het werkveld voordoen ten aanzien van de toepassing
van de wettelijke voorschriften.In het kader van de Gezondheidswet heeft de inspectie een signalerende
functie. Deze functie omvat het signaleren van mogelijke gezondheidsbedreigende
situaties welke zich ten aanzien van consumentenproducten kunnen voordoen
in de markt. Deze informatie aangevuld met de praktische kennis en ervaring
levert, naast de informatie uit de ongevalsregistraties, een bijdrage aan
de beleidsvoorbereidende fase. Ook in de beleidsontwikkeling wordt veelvuldig
gebruik gemaakt van de inhoudelijke technische kennis en ervaring van de IGB.BIJLAGE IIIDE ROL VAN EUROPADeze bijlage gaat nader in op de rol van de Europese Gemeenschappen als
actor op het gebied van de veiligheid in de privé-sfeer. Na een algemene
beschrijving van het Europese gezondheidsbeleid wordt gedetailleerder ingegaan
op de juridische consequenties voor de productveiligheidsregeleving. Voor
de volledigheid worden tot slot twee andere actoren genoemd in het internationale
veld buiten de Europese Gemeenschappen: de Wereldgezondheids Organisatie en
de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.Het Europese GezondheidsbeleidHet in 1994 in werking getreden Verdrag van Maastricht (Verdrag betreffende
de Europese Unie) geeft aan de Europese Gemeenschappen de bevoegdheid om autonome
maatregelen te nemen ter bescherming van de gezondheid en veiligheid van de
consument en ter bescherming de volksgezondheid als geheel. Tot die tijd werd
aan volksgezondheid alleen aandacht geschonken in het kader van het vrije
verkeer van goederen, de bescherming van het milieu, of de bescherming van
de gezondheid van werknemers. Met name om een Interne Markt te realiseren
zijn voor veel productgroepen richtlijnen ontwikkeld. Hoewel deze richtlijnen
uitgaan van een hoog beschermingsniveau, hebben zij de bescherming van de
gezondheid echter niet als eerste doel.Sedert het Verdrag van Maastricht zijn een aantal Europese actieprogramma's
ontwikkeld ter ondersteuning van gezondheidsbevorderende activiteiten in de
Lid-Staten. Op het gebied van ongevallenpreventie ligt er een voornemen voor
een actieprogramma inzake de voorkoming van letsels bij met name kinderen,
jonge volwassenen en bejaarden. Het actieprogramma zal er op gericht zijn
de samenwerking tussen de lid-staten te bevorderen op het gebied van letselpreventie
en een impuls te geven aan netwerken, campagnes, registraties en technisch
onderzoek.Het in het Verdrag van Maastricht geïntroduceerde subsidiariteitsbeginsel
heeft eveneens gevolgen voor de bescherming van de gezondheid en de veiligheid
van de consument. Subsidiariteit houdt in dat de Europese Gemeenschap alleen
optreedt op gebieden die de lid-staten zelf niet kunnen verwezenlijken. Dit
betekent dat de veiligheid nog minder dan in het verleden het geval was, aanleiding
zal zijn tot het ontwikkelen van een harmoniserende richtlijn.In het kader van de stimulering van de consumentenbescherming is tevens
een resolutie vastgesteld ter verbetering van de productinformatie. In de
resolutie wordt de Europese Commissie verzocht in overleg met de Lid-Staten
en de betrokken maatschappelijke groeperingen de mogelijkheid te onderzoeken
om te komen tot een communautair kader voor vrijwillige productinformatie.
Tot op heden heeft de resolutie geleid tot één project inzake
foto-camera's.Wat betreft de veiligheid in de privé-sfeer is de European Consumer
Safety Association (ECOSA) een Europees forum op meer informeel niveau. ECOSA
stimuleert de uitwisseling van kennis en ervaring op het gebied van de preventie
van privé-ongevallen tussen belanghebbenden uit de overheid en private
instellingen uit verschillende Lid-staten. Onderwerpen die in door ECOSA georganiseerde
conferenties aan de orde komen zijn onder meer: prioriteitsstelling,
interventiestrategieën en productveiligheidsonderzoek.Juridische aspectenDe Europese harmonisatie maakt dat zelfstandige nationale productveiligheidswetgeving
steeds verder aan betekenis zal inboeten. Een gevolg hiervan is dat het zwaartepunt
van het productveiligheidsbeleid is verschoven naar het Europese niveau. Doelstellingen
en wensen in het kader van productveiligheidsregelgeving worden door het ministerie
op de eerste plaats nagestreefd binnen de regelgevende circuits van de Europese
Commissie en de Raad van de Europese Gemeenschappen. Om zo veel mogelijk mee
te sturen bij de Europese besluitvorming is het van belang in een zo vroeg
mogelijk stadium actief te zijn in de relevante gremia.De Nieuwe Aanpak-richtlijnenOm bij de tot stand brenging van één interne markt de nationale
productveiligheidsvoorschriften snel en adequaat te kunnen harmoniseren, introduceerde
de Raad van de EG een nieuwe wetgevingstechniek, resulterende in de zogenaamde
Nieuwe Aanpak-richtlijnen. Deze richtlijnen bevatten niet langer gedetailleerde
veiligheidseisen, maar stellen in plaats daarvan fundamentele veiligheidseisen.
De bescherming van de consument wordt hierbij gewaarborgd door uit te gaan
van een hoog beschermingsniveau. De fundamentele eisen zijn zo algemeen verwoord
dat de Raad van de EG vrij snel overeenstemming over een richtlijn kan bereiken.
Dientengevolge zijn in relatief korte tijd diverse van deze richtlijnen tot
stand gebracht. Bij de technisch inhoudelijke uitwerking van de fundamentele
veiligheidseisen speelt de Europese normalisatie een grote rol.Het meest in het oog springende kenmerk van de Nieuwe Aanpak-richtlijnen,
is de verplichte aanbrenging van de CE-markering op het product, waarmee de
fabrikant verklaart dat zijn product voldoet aan de Europese wetgeving. Vervolgens
schrijven de richtlijnen voor op welke wijze de fabrikant moet aantonen dat
het product voldoet aan de richtlijn. Hiervoor zijn, al naar gelang het potentiële
gevaar van de producten, een aantal verschillende conformiteitsprocedures
mogelijk. De eenvoudigste vorm is een fabrikantenverklaring dat het product
in overeenstemming is met de richtlijn. Ook kan een keuring van het product-type
of de individuele producten worden geëist, in combinatie met eisen aan
het kwaliteitssysteem van de producent.De in het kader van de conformiteitsprocedures in te schakelen keuringsinstanties
worden op aanvraag door de minister van Volkgezondheid, Welzijn en Sport aangewezen.
Voor sommige Nieuwe Aanpak richtlijnen gebeurt dit in overeenstemming met
de minister van SZW. Dit als gevolg van het feit dat die richtlijnen zowel
betrekking hebben op producten bestemd voor de privé-sfeer als de beroepsmatige
sfeer. Is een keuringsinstantie eenmaal aangewezen dan wordt deze instantie
aangemeld bij de Europese Commissie. De aangewezen keuringsinstanties worden
derhalve ook wel aangeduid als «notified bodies».De algemene productveiligheidsrichtlijnOm het vertrouwen van de Europese consument in de veiligheid van de Interne Markt te versterken is een richtlijn inzake algemene productveiligheid
vastgesteld. Deze richtlijn beoogt dat binnen de EG alleen maar consumentenproducten
op de markt mogen worden gebracht, die voldoen aan de veiligheidseis van de
richtlijn. Daarnaast introduceert de richtlijn een aantal verplichtingen voor
producenten en distributeurs, opdat zij in staat zijn onveilig gebleken producten
te traceren en uit de markt te nemen. Daartoe benodigde maatregelen kunnen
omvatten het merken van de producten, het uitvoeren van steekproeven in de
markt en het onderzoeken van klachten van consumenten. Tevens moet de producent
de consument informeren over de verborgen risico's van het product.De overheid moet beschikken over bevoegdheden die een adequaat optreden
tegen onveilige producten mogelijk maken. Deze laatste bepaling is geïmplementeerd
in het algemene productveiligheidsartikel van de Warenwet (zie paragraaf 4.3).
Als gevolg hiervan kan de Inspectie Gezondheidsbescherming producten uit de
handel nemen die zij als onveilig beoordeelt. Het Product Safety Enforcement
Forum of Europe (PROSAFE) beoogt onder andere op dit vlak, te komen tot afstemming
tussen de toezichthoudende instanties van de Lid-Staten.Richtlijn 83/189/EEGRichtlijn 83/189/EEG heeft tot doel om nationale ontwerpen voor technische
regelgeving te toetsen aan de bepalingen uit het EG-verdrag voor een vrij
verkeer van goederen. Alle ontwerpregelgeving van technische aard moet worden
genotificeerd aan de Europese Commissie. Vervolgens gaat een zogenoemde stand-still
periode van kracht waarbinnen de ontwerpregelgeving niet mag worden vastgesteld.
De overige Lid-Staten krijgen in deze periode de gelegenheid te reageren op
het ontwerp-voorschrift. Alleen indien geen onweerlegbare bezwaren naar voren
worden gebracht door een andere Lid-Staat of de Europese commissie mag het
ontwerp worden vastgesteld.In het kader van de notificatie moet de initiatief nemende Lid-Staat aantonen
dat het voorgestelde ontwerp noodzakelijk is ter bescherming van de veiligheid
of gezondheid. Het ontwerp moet bovendien proportioneel zijn aan dit doel
en mag niet meer handelsbelemmeringen opleveren dan strikt noodzakelijk. Vaak
eist de Europese Commissie dat in het ontwerp een wederzijdse erkenningsclausule
wordt opgenomen. Deze clausule beoogt dat producten die niet ten volle voldoen
aan de ontwerp-regelgeving, maar wel een gelijkwaardig veiligheidsniveau hebben,
vrije toegang hebben tot de markt van de betreffende Lid-Staat. Overige internationale organisatiesWereldgezondheidsorganisatie (WHO)De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft een belangrijke internationale
stimulans aan de preventie van ongevallen. De WHO organiseert programma's
en activiteiten op het gebied van ongevalpreventie en wijst haar leden regelmatig
op de noodzaak de ongevalsproblematiek te pakken. Om de drie a vier jaar wordt
er een grote internationale conferentie georganiseerd over de ongevallenproblematiek,
waarbij zaken aan de orde komen als ongevalsgegevens, prioriteitsstelling,
interventiestrategieën en productveiligheidsonderzoek.Een voorbeeld van een WHO-programma is het Safe Communities project,
waarbij de veiligheid op lokaal niveau wordt aangepakt. WHO-activiteiten op
het gebied van de ongevallenpreventie verlopen in Nederland voornamelijk via
Consument en Veiligheid, als WHO-Collaborating Centre.De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(OESO)De OESO heeft onder het Committee on Consumer Policy de Working Party
on Consumer Safety ingesteld. In deze werkgroep worden kennis, ervaringen
en beleidsontwikkelingen uitgewisseld tussen de Lid-Staten. Dit is het enige
internationale platform waar op het niveau van nationale overheden, specifiek
over productveiligheidsaangelegenheden wordt overlegd. Tevens heeft de OESO
in het kader van de chemische productveiligheid een coördinerende rol
ten aanzien van de gevaars- en risicobeoordeling van stoffen.BIJLAGE IVAFKORTINGENARBOArbeidsomstandighedenADLAlgemene Dagelijkse LevensverrichtingenBiZaBinnenlandse Zaken CBSCentraal Bureau voor de Statistiek CEConformité Européen CENCommission Européen de Normalisation EGEuropese GemeenschapEHBOEerste Hulp Bij Ongevallen EZEconomische ZakenGGDGemeentelijke Geneeskundige DienstGVOGezondheidsvoorlichting en -onderwijs IGBInspectie Gezondheidsbescherming LISLetsel Informatie SysteemLMRLandelijke Medische Registratie LNVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij MBvOMeer bewegen voor ouderenNNINederlands Normalisatie Instituut NOC*NSFNederlands Olympisch Comité*Nederlandse
Sport Federatie NUSOOrganisatie voor Jeugdrecreatie
en Speeltuinwerk OESOOrganisatie voor Economische Ontwikkeling
en Samenwerking PEOProjecten, Experimenten en Onderwijs PORSPrivé-Ongevallen Registratie
Systeem RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid
en MilieuSEHSpoedeisende Hulp SESSociaal Economische StatusSTGStuurgroep Toekomstscenario's GezondheidszorgSZWSociale Zaken en Werkgelegenheid TNOToegepast Natuurwetenschappelijk
Onderzoek VNGVereniging Nederlandse Gemeenten VTVVolksgezondheid Toekomst VerkenningVWSVolksgezondheid, Welzijn en Sport V&WVerkeer en Waterstaat VROMVolkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer WHOWereld GezondheidsorganisatieWVCWelzijn, Volksgezondheid en Cultuur WWWarenwetZONZorgOnderzoek NederlandXNoot1Ministerie van WVC Veiligheid in de privésfeer (Tweede Kamer, vergaderjaar 1983– 1984, 18 453, nrs. 1–2).XNoot2RIVM Volksgezondheid Toekomst Verkenning: de gezondheidstoestand
van de Nederlandse bevolking in de periode 1950–2010 Den Haag
SDU 1993, p. 111.XNoot3RIVM Volksgezondheid Toekomst Verkenning 1997 De som
der delenElsevier/De Tijdstroom Utrecht 1997, p. 222.XNoot1Consument en Veiligheid Kerncijfers Letsel door ongevallen
en geweld maart 1997.XNoot1Uit de doodsoorzakenregistratie van het CBS blijkt, aan de hand van de
vermelde ongevalslocaties, dat jaarlijks zo'n 5 dodelijke ongevallen op sportlocaties
plaatsvinden. Dit getal is een onderschatting van het totale aantal dodelijke
slachtoffers ten gevolge van sport. Dodelijke ongevallen bij risicosporten
(bijv. bergbeklimmen, duiken en deltavliegen) zijn hierin namelijk niet verdisconteerd.
Uit een onderzoek van TNO-PG naar risicosporten en veiligheid bleek, uit enquêtering
van de betreffende sportbonden, dat er per jaar niet meer dan 50 dodelijke
ongevallen bij risicosporten geschieden.XNoot1Instituut Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus Universiteit Rotterdam Kosten van Ziekten in Nederland 1994Rotterdam 1997 rapport
nr. MGZ.97.27, p. 46.XNoot2Consument en Veiligheid Ongevallen in Nederland, Opnieuw
gemeten 1992/1993 Amsterdam 1995.XNoot3Stichting voor Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam Sportief bewegen en gezondheidsaspecten 1996, p. 92.XNoot1Het aantal ziekenhuisopnamen is exclusief overledenen. Het is een schatting,
aangezien de Landelijke Medische Registratie geen onderscheid maakt naar privé-ongevallen,
sportblessures en bedrijfsongevallen.XNoot1TNO-Preventie en Gezondheid Veiligheid in de Peiling;
een epidemiologisch onderzoek naar determinanten van ongevallen die in- en
om huis plaatsvinden bij ouderen (65–84) mei 1996.XNoot2Ministerie VWS Wat sport beweegt (Tweede Kamer,
vergaderjaar 1996–97, 25 125, nrs. 1–2).XNoot3S.L. Schmikli e.a. Sportblessures nader uitgediept Houten: Bohn Safleu Van Loghum, 1995.XNoot1RIVM Volksgezondheid Toekomst Verkenning: de gezondheidstoestand
van de Nederlandse bevolking in de periode 1950–2010 Den Haag
SDU 1993, p. 60, 61.XNoot2RIVM Volksgezondheid Toekomst Verkenning: de gezondheidstoestand
van de Nederlandse bevolking in de periode 1950–2010 Den Haag
SDU 1993, p. 62.XNoot3TNO-Gezondheidsonderzoek en Stichting Consument en Veiligheid, Valongevallen bij 0–4 jarigen, (NIPG-publicatienummer
92 015) maart 1992.XNoot4Consument en Veiligheid Kerncijfers Letsel door ongevallen
en geweld maart 1997.XNoot1Voor sportblessures zijn geen gegevens over ziekenhuisopnamen beschikbaar,
omdat de Landelijke Medische Registratie van SIG Zorginformatie geen specifieke
codes hanteert voor sportongevallen.XNoot2Consument en Veiligheid Ongevallen in Nederland, Opnieuw
gemeten 1992/1993 Amsterdam 1995, p. 121.XNoot1Voor sportblessures zijn geen gegevens over ziekenhuisopnamen beschikbaar,
omdat de Landelijke Medische Registratie van SIG Zorginformatie geen specifieke
codes hanteert voor sportongevallen.XNoot2De daling in de periode tot 1989 is een gevolg van de daling van het aantal
voetbalblessures, een belangrijk aandeel van de sportblessures. Aan deze daling
is inmiddels een einde gekomen.XNoot3Stichting Toekomstscenario's Gezondheidszorg Ongevallen
Signaleringsrapport 1995 Erasmus Universiteit Rotterdam.XNoot1Ministerie VWS Gezond en Wel Tweede Kamer,
vergaderjaar 1994–1995, 24 126, nrs. 1–2, p. 15, 16.XNoot2RIVM Volksgezondheid Toekomst Verkenning 1997 De som
der delenElsevier/De Tijdstroom Utrecht 1997, p. 222.XNoot3Ministerie VWS Wat Sport Beweegt Contouren en speerpunten
voor het sportbeleid van de rijksoverheid Tweede Kamer, vergaderjaar
1996–1997, 25 125, nrs 1–2, p. 39.XNoot4Ministerie VWS Ouderenbeleid 1995–1998 Integraal
actieprogrammaTweede Kamer, vergaderjaar 1994–1995, 24 319,
nrs 1–2, p. 36.XNoot5Beleidsbrief VWS aan de Tweede Kamer Preventie en Ouderen d.d. 28 maart 1997.XNoot6Ministerie VWS Gezond en Wel Tweede Kamer,
vergaderjaar 1994–1995, 24 126, nrs 1–2, p. 22.XNoot1Raad voor Gezondheidsonderzoek Advies prioriteiten
voor Preventieonderzoek, advies nr. 13, april 1996, p. 15 t/m 22.XNoot1Beleidsbrief VWS aan de Tweede Kamer Preventie en Ouderen d.d. 28 maart 1997.XNoot1Ministerie VWS Informatievoorziening in de zorg (Tweede
Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 669, nrs. 1–2).XNoot1Ministeries van Binnenlandse Zaken en VWS Met zorg
verbonden (Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997 25 387,
nrs. 1 en 2).XNoot1S.L. Schmikli e.a. Sportblessures nader uitgediept Houten: Bohn Stafleu
Van Loghum, 1995. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25825-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl