Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2009; Brief minister bij aanbieding van het rapport 'Kerngegevens Maatschappelijke situatie 2008 Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten'
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134255
 2008-2009
 
 31 700 XV
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 74
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 september 2009
 
 Hierbij stuur ik u mede namens de staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
het rapport «Kerngegevens Maatschappelijke situatie 2008» van
het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg). Het NIVEL rapporteert aan de ministeries van SZW en
VWS over onderzoeken naar de maatschappelijke situatie en de ervaringen met
zorg op grond van het Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten (NPCG).
Het NPCG bestaat uit ruim 3500 zelfstandig wonende mensen met een chronische
ziekte of (lichamelijke) handicap in de leeftijd van 15 jaar of ouder. Het
levert waardevolle informatie over de maatschappelijke positie van chronisch
zieken en gehandicapten. In deze brief wil ik ingaan op de belangrijkste uitkomsten
van het rapport en deze plaatsen in het perspectief van het lopende kabinetsbeleid.
 Uitkomsten rapport «Kerngegevens Maatschappelijke
situatie 2008»
 Deze rapportage bevat een groot aantal kerngegevens over de maatschappelijke
situatie van chronisch zieken en gehandicapten, gebaseerd op gegevensverzameling
van het panel over 2006 en 2007. In het rapport wordt ook een vergelijking
gemaakt met metingen in eerdere jaren.
 Algemeen functioneren en gezond bewegen
 Relatief veel chronisch zieken en gehandicapten, bijna de helft van het
totaal, omschrijft het algemeen functioneren als
matig of slecht. Tegelijkertijd geeft tweederde van de chronisch zieken en
gehandicapten aan tevreden te zijn met het leven dat ze leiden en ook (erg)
gelukkig te zijn. Een minder goed algemeen functioneren heeft gevolgen voor
de maatschappelijke situatie, zoals de deelname aan het arbeidsproces. 
 Vervoer, wonen en toegankelijkheid
 Het gebruik van het openbaar vervoer door chronisch zieken en gehandicapten
is tussen 2005 en 2007 afgenomen van 40% naar 28%. Van specifiek
vervoer binnen de regio en buiten de regio maakt een nog kleiner deel van
de chronisch zieken en gehandicapten gebruik, respectievelijk 12% en
5%. Opvallend is dat zowel de tevredenheid over het openbaar vervoer
als over het binnenregionaal en bovenregionaal vervoer onder chronisch zieken
en gehandicapten duidelijk is afgenomen tussen 2005 en 2007.
 
 Het overgrote deel van de zelfstandig wonende chronisch zieken en gehandicapten
(93%) woont in een eengezinswoning. Hierin zijn wel vaak aanpassingen
gedaan, bijvoorbeeld voorzieningen voor wassen, kleden en toiletgang (57%).
Ook andere aanpassingen, bijvoorbeeld om te verplaatsen, komen vaak voor.
Meer dan 90% van de mensen met een chronische ziekte of beperking vond
in 2007 de toegankelijkheid van openbare voorzieningen goed. Uitgaansgelegenheden
worden door een iets minder groot deel goed toegankelijk gevonden.
 Betaalde en onbetaalde arbeid en arbeidsongeschiktheid
 De arbeidsparticipatie onder mensen met een chronische ziekte of handicap
blijft achter bij die van de algemene bevolking (respectievelijk 37%
versus 66% in 2007). Deels hangt dit verschil samen met het de oververtegenwoordiging
van vrouwen en 55–64-jarigen bij de groep chronisch zieken en gehandicapten,
beide groepen die een lager dan gemiddelde arbeidsparticipatie kennen. Wél
is sprake van een lichte stijging van de arbeidsparticipatie onder chronisch
zieken en gehandicapten van 34% in 2005 naar 37% in 2007. Opvallend
is dat in de leeftijdsklasse 15–39 jaar de arbeidsparticipatie bij chronisch
zieken en gehandicapten nog maar beperkt achterblijft bij de gehele bevolking:
61% van de chronisch zieken en gehandicapten in deze leeftijdsklasse
is aan het werk, tegen 67% van de algemene bevolking in deze leeftijdsklasse.
Gemiddeld werken chronisch zieken en gehandicapten (die 12 uur of meer werken)
iets minder uren dan de algemene bevolking (28,5 versus 31,5 uur).
 
 De gemiddelde verzuimduur is tussen 2005 en 2007 bij chronisch zieken
en gehandicapten wat toegenomen (van 21 naar 26 dagen, binnen de groep die
zich minstens één keer ziek heeft gemeld). Het aantal chronisch
zieken en gehandicapten met problemen bij het vinden of behouden van een baan,
de werkinhoud of werkomstandigheden is in dezelfde periode aanzienlijk gedaald.
Bijna een kwart van de werkende chronisch zieken en gehandicapten heeft werkaanpassingen
gekregen. Deze aanpassingen liggen vooral op het vlak van werktijden en werkinhoud.
Eén op de acht chronisch zieken en gehandicaptensolliciteerde naar een betaalde baan. Een derde van hen slaagde er
in een betaalde baan te bemachtigen. Van diegenen die een re-integratietraject volgden kreeg 40% van de chronisch zieken
of gehandicapten een betaalde baan. Wel is het aantal chronisch zieken en
gehandicapten dat deelneemt aan een re-integratietraject iets gedaald.
 
 Een derde van de mensen met een chronisch ziekte of handicap is arbeidsongeschikt
verklaard (tegen 9% uit de algemene bevolking). Hiervan was in 2007
tweederde volledig (80–100%) arbeidsongeschikt. Arbeidsongeschiktheid
komt relatief vaak voor bij mensen met ernstige beperkingen. In 2007 heeft
een kwart van de chronisch zieken en gehandicapten een geheel of gedeeltelijke
arbeidsongeschiktheidsuitkering. Dit percentage is hoger bij mannen dan bij
vrouwen. 
 
 Van de chronisch zieken en gehandicapten doet één op de
vijf vrijwilligerswerk. Onder de algemene bevolking is dit ruim twee op de
vijf. Mensen met een chronische ziekte of handicap die vrijwilligerswerk verrichten,
doen dit gemiddeld evenveel uren als vrijwilligers binnen de algemene bevolking,
namelijk vijf uur per week. Mantelzorg (hulp verleend aan mensen buiten het
eigen huishouden) wordt verleend door 18% van de chronisch zieken en
gehandicapten, die dit dan gemiddeld 4,5 uur per week doen.
 Inkomen, zorgverzekering en bekendheid regelingen
 Het inkomen van huishoudens van chronisch zieken en gehandicapten blijft
duidelijk achter bij de algemene bevolking. In 2007 had een derde een netto
maandinkomen van maximaal € 1300 per maand. Het inkomensniveau verschilt
niet veel naar de aard en mate van beperking, wel is opleidingsniveau –
net als bij de rest van de bevolking – een belangrijke factor. In 2007
hadden chronisch zieken en gehandicapten gemiddeld € 74 per maand
aan eigen uitgaven in verband met de gezondheid (afgezien van de premie voor
hun zorgverzekering). Dit niveau is redelijk constant in de periode 2004–2007.
Wel doen er zich verschuivingen voor tussen categorieën. Sinds de invoering
van de Zorgverzekeringswet hebben minder chronisch zieken en gehandicapten
uitgaven voor de huisarts, tandarts, geneesmiddelen en fysio/oefentherapie.
Dit kan ook samenhangen met het feit dat nu vrijwel alle chronisch zieken
en gehandicapten een aanvullende zorgverzekering hebben. Tegelijkertijd valt
op dat in 2007 een groter aandeel van de chronisch zieken en gehandicapten
eigen uitgaven heeft voor hulpmiddelen dan in 2004. Maar een klein deel (7%)
van de chronisch zieken kreeg in 2007 (een deel van zijn) no-claim terug.
Ongeveer de helft van de chronisch zieken en gehandicapten maakte in 2007
gebruik van de buitengewone uitgavenregeling. Dit percentage is niet hoger
dan in eerdere jaren.
 Kabinetsbeleid rond chronisch zieken en gehandicapten
 Maatschappelijke participatie vergroten
 Participatie van de burger en in bijzonder van mensen met een functiebeperking
is een van de kerndoelstellingen van het kabinet. Daar ligt ook een belangrijke
rol voor gemeenten in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo). Op het terrein van toegankelijkheid heeft dit kabinet een project Praktijkspoor
opgezet waarin ondernemers op een breed terrein van goederen en diensten samenwerken
met mensen met een handicap om de toegankelijkheid van het goederen en dienstenaanbod
te vergroten en te verbeteren. Omdat veel goede praktijkvoorbeelden slechts
in kleine kring of alleen op lokaal niveau bekend zijn heeft Praktijkspoor
tot eerste doel informatie te ontsluiten en toepasbaar te maken. Eind 2009
zal een landelijk informatiepunt openen, waar ieder terecht kan die meer over
toegankelijk aanbod van goederen en diensten wil weten.
 
 Het kabinet zet zich verder onder meer in om de toegankelijkheid van het
openbaar vervoer te verbeteren. Dit wordt de laatste jaren meer en meer zichtbaar.
Implementatieplannen liggen op koers. Hoewel de werkzaamheden in volle gang
zijn moet ook worden onderkend dat het nog geruime tijd duurt voordat het
treinvervoer optimaal toegankelijk zal zijn. Met de voorgenomen inwerkingtreding
van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte
(Wgbh/cz) voor het terrein van openbaar vervoer zal worden bepaald dat nieuwe
openbaar vervoersmiddelen, stations en haltes en dergelijke vanaf het moment
van inwerkingtreding voldoen aan bepaalde toegankelijkheidsvoorwaarden. Voor
de aanpassing van bestaande voertuigen en infrastructuur zullen
haalbare einddata gelden. Vanaf dat moment kunnen mensen in bepaalde gevallen
naar de Commissie gelijke behandeling of de rechter als zij naar hun oordeel
in het openbaar vervoer ongelijk worden behandeld.
 
 De cijfers over het Valys-vervoer betreffen de situatie in 2007. Inmiddels
is er representatief en onafhankelijk onderzoek verricht. Hieruit blijkt dat
de klanttevredenheid in 2008 fors is toegenomen. Dit is de Kamer gemeld in
de brief: Stand van zaken kwaliteit Valys van 26 juni 2009 (Kamerstukken
II 2008/2009, 25 847, nr. 80). Begin 2008 is voorts samen met alle
betrokken partijen het taxi-visietraject contractvervoer gestart. Dit traject
heeft tot doel om de kwaliteit van het contractvervoer (waaronder regionaal
en bovenregionaal vervoer per deeltaxi) te verbeteren. Uit de uitgevoerde
analyses bleek dat een belangrijke oorzaak van de tekortschietende kwaliteit
in het contractvervoer de onervarenheid van opdrachtgevers met het aanbestedingsinstrument
is. In het implementatieplan verbetering contractvervoer (Kamerstukken II,
2008/2009, 31 521, nr. 6) is aangekondigd dat er handboeken professioneel
aanbesteden worden opgesteld. Deze bieden een handvat om kwalitatief goed
aan te besteden en contracten te monitoren. Ook cliëntenorganisaties
en vervoerders kunnen hun voordeel met deze handboeken doen. De handboeken
zullen in de zomer van 2009 gereed zijn en het gebruik hiervan zal nadrukkelijk
gestimuleerd worden met een intensieve communicatiecampagne. Het Kabinet is
er van overtuigd dat deze handboeken een belangrijke bijdrage zullen leveren
aan de verbetering van de kwaliteit van het contractvervoer.
 
 Het kabinet stimuleert ook dat ouderen en mensen met beperkingen zo lang
mogelijk in hun wijk kunnen blijven wonen en keuzemogelijkheden hebben op
het terrein van wonen, welzijn en zorg. Daarom voeren de ministeries van WWI
en VWS het Actieplan «Beter (t)huis in de buurt uit» met maatregelen
en instrumenten ter stimulering en facilitering van lokale partijen als gemeenten,
corporaties en zorgen welzijnsinstellingen. Dit moet leiden tot een substantiële
toename van het aantal nultredenwoningen. In 2009–2010 wordt een tijdelijk
ondersteuningsprogramma voor gemeenten en hun samenwerkingspartners uitgevoerd,
waarbij gemeenten gebruik kunnen maken van adviseurs en een gereedschapskist
met instrumenten wordt samengesteld rond de thema’s «lokale samenwerking»
en «regievoering door de gemeente». In 2010 komen de resultaten
beschikbaar van het WoON-onderzoek met gegevens over de ontwikkeling van het
aantal nultredenwoningen in de periode 2006–2009.
 
 Uit het rapport komt naar voren dat het aantal chronisch zieken dat vrijwilligerswerk
verricht nagenoeg gelijk is gebleven; het aantal chronisch zieken dat mantelzorg
verleent is daarentegen sinds 2003 gedaald. Op 1 januari 2007 is de Wet
op de maatschappelijke ondersteuning in werking getreden. In het kader van
deze wet zijn de gemeenten verantwoordelijk geworden voor de ondersteuning
van vrijwilligers en mantelzorg. Dit geldt uiteraard ook voor chronisch zieken
die als mantelzorger of vrijwilliger actief willen zijn. Om ervoor te zorgen
dat er op lokaal niveau een goede infrastructuur bestaat voor de ondersteuning
van vrijwilligers en mantelzorgers, zijn de zogenaamde basisfuncties ontwikkeld.
Het is de bedoeling dat in 2011 deze basisfuncties in ten minste 75%
van de plannen die gemeenten op moeten stellen in het kader van de Wmo, een
plaats hebben gekregen. Indien zij dat wensen kunnen gemeenten advies krijgen
over de betekenis van de basisfuncties en de wijze waarop deze kunnen worden
geïmplementeerd. Op deze wijze hoopt het kabinet voornoemde ontwikkeling
ten aanzien van het aantal chronisch zieke vrijwilligers en mantelzorgers
een positieve richting te kunnen geven.» 
 Kansen op betaald werk vergroten
 Het kabinet stimuleert dat zoveel mogelijk mensen aan het werk gaan. Betaald
werk is een belangrijke manier om maatschappelijk te participeren en geeft
de mogelijkheid om een eigen inkomen te verwerven en zo de zelfstandigheid
te vergroten. Het kabinet is dan ook verheugd te constateren dat er sprake
is van lichte stijging van de arbeidsdeelname onder chronisch zieken en gehandicapten,
en dat bij jongere chronisch zieken en gehandicapten (15–39 jaar) de
arbeidsparticipatie niet veel meer afwijkt van de algemene bevolking. Dit
neemt niet weg dat de arbeidsparticipatie bij oudere chronisch zieken en gehandicapten,
en met name bij vrouwen, nog duidelijk achterblijft bij de algemene bevolking.
 
 Voor een deel is dit verschil in arbeidsparticipatie lastig te vermijden,
omdat circa een kwart van de chronisch zieken en gehandicapten volledig arbeidsongeschikt
is. Voor andere chronisch zieken en gehandicapten met arbeidsbeperkingen,
met name degenen met resterende arbeidsmogelijkheden, acht het kabinet re-integratie
van groot belang. Op dat vlak worden ook bemoedigende resultaten geboekt,
zoals moge blijken uit recent onderzoek over werkhervatting na herbeoordeling.
Hieruit blijkt dat de werkhervatting van herbeoordeelden met arbeidsmogelijkheden
alsmede de duurzaamheid van de arbeidsrelaties aanzienlijk zijn toegenomen
(zie Kamerstukken II, 2008/2009, 26 448, nr. 399).
 
 Het kabinet zet ook re-integratiemiddelen en diverse instrumenten in om
de re-integratie van mensen met arbeidsbeperkingen te bevorderen. Voorbeelden
hiervan zijn gerichte en selectieve begeleiding van mensen die ondersteuning
naar werk behoeven, waarbij het aankomt op maatwerk, en de inzet van instrumenten,
zoals een tijdelijke loonkostensubsidie, premiekortingen voor arbeidsgehandicapten
en ouderen, proefplaatsing en subsidies voor aanpassing van de werkplek. Het
kabinet zet dit beleid onverminderd door. Dit blijkt onder meer uit de beleidsinspanningen
om de arbeidsmogelijkheden van jongeren met een beperking te vergroten in
het kader van de nieuwe Wajong (Kamerstukken II, 2008/2009, 31 780) en
de voornemens terzake van de Wsw. Daarnaast is het van belang te werken aan
de beeldvorming onder werkgevers en werknemers. Daarvoor bestaat de brede
koepelcampagne Ik kan. Tevens wordt door het UWV een monitor ontwikkeld, gericht
op werk en werkhervatting van mensen met arbeidsbeperkingen die nog arbeidsmogelijkheden
hebben. Ik verwijs hiervoor naar mijn brief van 19 mei 2009 inzake jaarverslagen
SUWI-organisaties aan de Tweede Kamer (zie Kamerstukken II, 2008/2009, 26 448,
nr. 397).
 
 Voorts hecht het kabinet sterk aan een goed arbeidsomstandighedenbeleid
in de onderneming, met aandacht voor duurzame inzetbaarheid. Dit is voor elke
werknemer van belang, maar zeker ook voor chronisch zieken en mensen met een
beperking. Om werkgevers en werknemers te instrumenteren heeft het ministerie
van SZW op www.Arboportaal.nl nadere informatie opgenomen over werken met
een arbeidshandicap. Ook stimuleert de overheid via activiteiten van de Stichting
Blik op Werk het gebruik van de «Work Ability Index». Met deze
vragenlijst kan de individuele werknemer zijn werkvermogen meten en kunnen
preventieve maatregelen worden getroffen om de inzetbaarheid te behouden.
Ook kan dit instrument worden ingezet op groepsniveau. Ter ondersteuning van
de arbeidsdeelname van ouderen is ten slotte een Toolbox «Ouderen en
Arbo» voor het midden- en kleinbedrijf in ontwikkeling die na de zomer
beschikbaar komt. 
 Inkomen en kosten
 Het rapport laat zien dat de inkomenspositie van chronisch zieken en gehandicapten
achterblijft bij de algemene bevolking. Voor een niet onaanzienlijk deel hangt
dit samen met de grotere uitkeringsafhankelijkheid. Door het reeds genoemde
beleid gericht op het vergroten van de kansen op betaald werk, werkt het kabinet
tegelijkertijd aan het verbeteren van de inkomenspositie van chronisch zieken
en gehandicapten.
 
 Verder valt op dat chronisch zieken en gehandicapten relatief hoge uitgaven
hebben in verband met gezondheid, maar dat toch maar circa de helft van de
chronisch zieken en gehandicapten in 2007 gebruik maakte van de buitengewone
uitgavenregeling. Dit hoge niet-gebruik van de buitengewone uitgavenregeling
onder de primaire doelgroep is één van de redenen geweest om
de buitengewone uitgavenregeling te vervangen door de Wet tegemoetkoming chronisch
zieken en gehandicapten (Wtcg). De Wtcg is veel meer dan de buitengewone uitgavenregeling
toegespitst op chronisch zieken en gehandicapten. Bovendien wordt binnen de
Wtcg het niet-gebruik tegengegaan doordat de meeste vormen van compensatie
automatisch worden verstrekt aan de rechthebbenden.
 
 Ik heb aan het NIVEL gevraagd om met behulp van NPCG de inkomensgevolgen
van de overgang van buitengewone uitgavenregeling naar Wtcg te monitoren.
Het NIVEL zal hiertoe in de komende jaren in kaart brengen in hoeverre de
paneldeelnemers compensatie krijgen middels de verschillende onderdelen van
de Wtcg. Op deze wijze wordt inzicht gekregen in de effecten die de overgang
van buitengewone uitgavenregeling naar Wtcg daadwerkelijk heeft voor chronisch
zieken en gehandicapten.
 Tot slot
 De relatief hoge arbeidsdeelname van 15–39 jarigen met een chronische
ziekte of beperking laat zien dat er kansen liggen voor deze doelgroep om
mee te doen in de samenleving. Het is van belang dat ook in de komende jaren
alle betrokkenen blijven zoeken naar mogelijkheden om verdere stappen te zetten
richting arbeidsparticipatie en maatschappelijke participatie. Arbeidsdeelname
is en blijft, ook als het tijdelijk moeilijker is door conjuncturele neergang,
het beoogde doel voor mensen met arbeidsbeperkingen. Zeker op langere termijn
mag worden verwacht dat sprake blijft van krapte op de arbeidsmarkt, zodat
we het ons niet kunnen permitteren om mensen – dus ook mensen met een
beperking – langdurig aan de kant te laten staan. Het kabinet zet dan
ook onverminderd in op re-integratie van mensen met arbeidsbeperkingen, vergroting
van de arbeidsmogelijkheden van jongeren met een beperking in het kader van
de nieuwe Wajong, pilots voor de WSW en een goed arbeidsomstandighedenbeleid.
 
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.