Jaarverslagen over het jaar 2002; Jaarverslag van het ministerie van Financiën (IXB)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28880, nr. 20

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

21-05-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28880 nr. 20

21-05-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAandeel in niet-belastingontvangstenGerealiseerde ontvangstenGerealiseerde uitgavenINHOUDSOPGAVE Blz.A. ALGEMEEN1. VOORWOORDOndertekeningLichaam2. DECHARGEVERLENINGVerzoek tot dechargeverlening van de Minister van Financiën
aan de Voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.3. LEESWIJZERAlgemeenOpbouw jaarverslagB. BELEIDSVERSLAG4. BUDGETTAIRE TOELICHTING OP HOOFDLIJNENUitgavenOntvangstenBelastingontvangstenNiet-belastingontvangsten5. BELEIDSPRIORITEITEN5.1 Inleiding5.2 FiscaliteitHet Belastingplan 2003Directe BelastingenVerbruiksbelastingenDouane en internationale kadersKoninkrijksbetrekkingenBilaterale belastingverdragenOverig fiscaal beleid en regelgeving in internationaal
verband5.3 Dienstverlening Belastingdienst5.4 Invoering euro5.5 Vormgeving toezicht5.6 Publiek-private samenwerking (pps)5.7 Anticiperende aankopen5.8 Inrichting benzinemarkt5.9 Invoering baten-lastenstelstel5.10 Vermindering van de administratieve lasten voor bedrijvenOntwikkeling administratieve lastenFiscaalNiet-fiscaalBereikte resultaten in 2002FiscaalNiet-fiscaalResultaten 2003 en verderFiscaalNiet-fiscaal6. BELEIDSARTIKELEN6.1 Belastingen6.1.1 Algemene beleidsdoelstellingHet zo optimaal vorm en uitvoering geven aan de fiscale
politiek van de regering.Het onderhouden en versterken van de bereidheid van belastingplichtigen
tot nakoming van hun wettelijke verplichtingen (compliance).Figuur 6.1: Strategische kengetallen6.1.2 Operationele doelstellingen6.1.2.1 Operationele doelstelling 1 Financieringsfunctie
en instrumentele inzet van de belastingheffingHet genereren van inkomsten voor de financiering van overheidsuitgaven
en het bijdragen aan de realisatie van niet-fiscale doelstellingen van overheidsbeleid.BelastinginkomstenMisbruik en oneigenlijk gebruikBelastinguitgaven en fiscaal beleidsprofiel6.1.2.2 Operationele doelstelling 2 TerugkoppelingHet tijdig signaleren en oplossen van knelpunten in de
uitvoering van fiscale wetgeving.VoorbereidingsfaseImplementatie- en uitvoeringsfaseEvaluatieonderzoeken6.1.2.3 Operationele doelstelling 3 DienstverleningDe dienstverlening van de Belastingdienst is er op gericht
het voor de Belastingplichtigen zo gemakkelijk en transparant mogelijk te
maken om aan hun fiscale verplichtingen te voldoen. De dienstverlening kenmerkt
zich door bereikbaarheid, snelheid en klantgerichtheid.Procesvernieuwing in 2002Kerncijfers dienstverleningFiguur 6.2: Kerncijfers dienstverleningDe duidelijkheid van aangiftebiljetten, aanslagen en brievenErvaren snelheidErvaren telefonische bereikbaarheidNakomen afsprakenPercentage afgehandelde telefoongesprekkenTijdigheid afgehandelde aangiften en bezwaarschriftenPrestaties in het kader van de Belastingherziening6.1.2.4 Operationele doelstelling 4 Intensief toezicht
en opsporing (ITO)Het toezicht van de Belastingdienst is erop gericht op
een zo doelmatig mogelijke wijze burgers en ondernemers aan hun fiscale verplichtingen
te laten voldoen.Het zoveel mogelijk werken in de actualiteitEen zo doelmatig mogelijk toezichtEen intensieve en effectieve strafrechtelijke fraudebestrijdingKerncijfers Intensief Toezicht en OpsporingFiguur 6.3: Toezicht en opsporing6.1.2.5 Operationele doelstelling 5 Massale (bedrijfs)processenDe massale processen ondersteunen de dienstverlening en
de toezichts- en opsporingsfunctie van de Belastingdienst door het snel afwikkelen
van gegevens- en documentstromen.Concentratie invoerprocessenGeautomatiseerde toetsing van aangiftegegevensKerncijfers massale (bedrijfs)processenFiguur 6.4: massale processenProgramma-uitgavenApparaatsuitgavenProgramma-ontvangstenBelastingontvangstenUitvoering 2002Doorwerking realisatie 2001Autonome maatregelenEndogene mutatie3. Afwijking per belastingsoortVennootschapsbelastingOmzetbelastingBelastingen op een milieugrondslagDividendbelasting6.2 Financiële markten6.2.1 Algemene beleidsdoelstellingHet bijdragen aan condities voor goed functionerende en
internationaal concurrerende financiële markten6.2.2 Operationele doelstellingen6.2.2.1 Operationele doelstelling 1 Vormgeving toezicht
op de financiële sectorHet creëren van een slagvaardige en effectieve institutionele
vormgeving van het toezicht op de financiële markten.6.2.2.2 Operationele doelstelling 2 Goed functionerende
markt voor financiële dienstenHet realiseren van randvoorwaarden voor een goed functionerende
markt voor financiële diensten en het bevorderen van een goede positie
van de consument door middel van het stellen van eisen aan het gedrag van
financiële instellingen en andere marktpartijen.Markttransparantie en marktwerkingBemiddeling in financiële dienstenConsumentenbescherming6.2.2.3 Operationele doelstelling 3 Bevordering goede
werking van effectenmarktenHet bevorderen van een goede werking van effectenmarkten
waarbij de kernelementen zijn toezicht op de infrastructuur, regels omtrent
transparantie en gedrag van marktpartijen, en adequate zeggenschapsstructuren
binnen (beursgenoteerde) vennootschappen.6.2.2.4 Operationele doelstelling 4 Bevorderen van een
stabiel financieel stelselHet bevorderen van een stabiel financieel stelsel door
de soliditeit en continuïteit van afzonderlijke instellingen te bevorderen,
primair gericht op de interne bedrijfsvoering en de solvabiliteit van financiële
instellingen.Bedrijfseconomisch toezichtSysteemstabiliteit en noodmaatregelen6.2.2.5 Operationele doelstelling 5 IntegriteitHet bevorderen van de integriteit van het financiële
stelsel door het stellen van randvoorwaarden voor onder meer anti-witwaswet-
en regelgeving en voor het toezicht op de financiële sector.6.2.2.6 Operationele doelstelling 6 MuntwezenHet zorgdragen voor een goed functionerend chartaal betalingsverkeer
via een ongestoorde muntvoorziening van voldoende munten met als randvoorwaarde
kostenefficiëntie.Het bevorderen van een adequate muntcirculatie6.2.2.7 Operationele doelstelling 7 Invoering van de euroUitgavenOverige programma-uitgaven– Publiekscampagne Financiële Bijsluiter– Wet toezicht consumentenkredietBijdrage toezichtCFATFAfname munten in circulatieMuntcirculatieVoorlichting publiekssets euromunten en voorlichting euroOntvangstenWinstuitkering DNBOntvangsten muntwezenToename munten in circulatieOverige programma-ontvangstenLuchtvaartverzekering6.3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector6.3.1 Algemene beleidsdoelstellingHet wegnemen van knelpunten voor ondernemingsfinanciering,
het beheren van overheidsdeelnemingen, het bijdragen aan de totstandkoming
van overheidsinvesteringen en het bereiken van meerwaarde door publiek-private
samenwerking (pps).6.3.2 Operationele doelstellingen6.3.2.1 Operationele doelstelling 1 StaatsdeelnemingenHet – in samenwerking met andere departementen –
aangaan (verwerven en creëren), beheren en afstoten van staatsdeelnemingen
en de coördinatie daarvan.6.3.2.2 Operationele doelstelling 2 Bijzondere marktgerelateerde
operatiesHet bewerkstelligen van een optimale opbrengst van bijzondere
marktgerelateerde operaties, zoals de uitgifte van vergunningen.6.3.2.3 Operationele doelstelling 3 Het verhelpen van
knelpunten in de ondernemingsfinancieringHet verhelpen van knelpunten in de ondernemingsfinanciering
van goed geleide, rendabele Nederlandse ondernemingen met positieve rendementsvooruitzichten,
met name door de regeling Bijzondere Financiering (BF-regeling).6.3.2.4 Operationele doelstelling 4 en 5 Publiek private
samenwerkingVoorbereiden en tot stand brengen van hoogwaardige publiek-publieke
overeenkomsten en pps-arrangementen voor overheidsinvesteringen en overheidsactiviteiten.Het ontwikkelen van en breed verspreiden van beleidskaders,
instrumenten en kennis die bijdragen aan de algemene doelstelling van brede
acceptatie van pps en verbreding van de pps-praktijk in Nederland.Het bijdragen aan de acceptatie en de toepassing van publiek
private samenwerking bij de totstandkoming van overheidsinvesteringen.AlgemeenProjectenOntwikkelen en verspreiden pps kennisFiguur 6.5 Voortgang Infra, Nuts + HuisvestingsprojectenFiguur 6.6 Voortgang Stedelijke ontwikkeling en groene
projectenUitgavenBF regelingApparaatuitgavenOntvangstenRegeling BFDividend staatsdeelnemingenOpbrengst vermogenstitelsOverige programmaontvangsten6.4 Internationale financiële betrekkingen6.4.1 Algemene beleidsdoelstellingHet bevorderen van een duurzame internationale financieel-economische
ontwikkeling en monetaire stabiliteit, via Nederlandse deelname in internationale
instellingen en fora, en het bevorderen van een beheerste ontwikkeling van
de Europese uitgaven.6.4.2 Operationele doelstellingen6.4.2.1 Operationele doelstelling 1 Europese Unie (EU)Het bevorderen van een beheerste ontwikkeling van de EU-uitgaven,
mede in het licht van de uitbreiding van de EU en met het oog op een aanvaardbare
ontwikkeling van de bruto-afdrachten aan de EU en de Nederlandse netto-positie
ten aanzien van de EU.6.4.2.2 Operationele doelstelling 2 Economische en Monetaire
Unie (EMU)Het bevorderen van een stabiele en gezonde Economische
en Monetaire Unie (EMU), door een stabiele macro-economische ontwikkeling
in de huidige en toekomstige EMU-landen na te streven.6.4.2.3 Operationele doelstelling 3 Internationale financiële
en monetaire stelselBevorderen van de stabiliteit van het internationale financiële
en monetaire stelsel, via Nederlandse deelname in internationale fora zoals
IMF, G-10, en OESO.6.4.2.4 Operationele doelstelling 4 Financieel-economische
ontwikkeling, structuurversterking en armoedebestrijdingBevorderen van financieel-economische ontwikkeling, structuurversterking
en armoedebestrijding in minder ontwikkelde landen en transitielanden, via
internationale financiële instellingen (IFI's). De financiële soliditeit
van deze instellingen heeft, om te voorkomen dat het Nederlands garantiekapitaal
wordt ingeroepen, extra aandacht.VerplichtingenUitgavenFiguur 6.7 Koersontwikkeling 2002 dollar / euroOntvangsten6.5 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties6.5.1 Algemene beleidsdoelstellingHet bevorderen van een gezonde concurrentiepositie voor
het bedrijfsleven wat betreft risico's verbonden aan export en investeringen
in het buitenland die niet door de markt kunnen worden gedragen.6.5.2 Operationele doelstellingen6.5.2.1 Operationele doelstelling 1 Herverzekeren van
risico's door de StaatHet herverzekeren door de Staat van aanvaardbare risico's
verbonden aan export en investeringen in het buitenland die niet door de markt
kunnen worden gedragen.6.5.2.2 Operationele doelstelling 2 Kostendekkendheid
van herverzekeringsfaciliteitenHet streven naar kostendekkendheid van het pakket aan
herverzekeringsfaciliteiten.6.5.2.3 Operationele doelstelling 3 Minimalisering concurrentieverstoringHet minimaliseren van concurrentieverstoring tussen landen
met als inzet minimalisering van overheidssteun.6.5.2.4 Operationele doelstelling 4 Recuperatie van schadesHet recupereren van uitstaande schades en het treffen
van schuldenregelingen voor debiteurenlanden.6.5.2.5 Operationele doelstelling 5 Doelmatige uitvoering
herverzekeringsfaciliteitenHet creëren van voorwaarden voor een doelmatige uitvoering
van de herverzekeringsfaciliteiten op basis van een gelijkwaardige behandeling
van aanvragen.VerplichtingenUitgavenOntvangsten6.6 Staatsloterij6.6.1 Algemene beleidsdoelstellingHet mede reguleren van de kansspelmarkt door het uitvoeren
van de Staatsloterij. Hiermee wordt een opbrengstenstroom voor de schatkist
gerealiseerd. 6.7 Beheer materiële activa6.7.1 Algemene beleidsdoelstellingHet doelmatig beheren en verkopen van roerende en onroerende
zaken van het Rijk en het bevorderen van een optimale allocatie van onroerende
zaken benodigd voor het Rijk.6.7.2 Operationele doelstellingen6.7.2.1 Operationele doelstelling 1 Bewaring en vervreemding
roerende zakenEfficiënte bewaring en vervreemding van roerende
zaken van de Staat.Landelijk beslaghuisBaten-lastendienst6.7.2.2 Operationele doelstelling 2 Beheer en verkoop
onroerende zakenEfficiënt beheren en verkopen van onroerende zaken
van de Staat.Bijdrage aan Raad voor Vastgoed RijksoverheidBenzinestations6.7.2.3 Operationele doelstelling 3 Optimaal handelen
in vastgoedHet leveren van een bijdrage aan publieke doelen door
samen met andere vastgoedbeherende departementen optimaal te handelen in vastgoed.UitgavenBewaring en vervreemding van roerende zakenBeheerskostenBeheer en verkoop van onroerende zakena. Onderhoud en beheerskostenb. Zakelijke lastenOptimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenApparaatsuitgavenOntvangstenBewaring en vervreemding van roerende zakenVerkoop van roerende zakenBeheer en verkoop van onroerende zakenVerkoop onroerende zakenBeheerontvangstenOverige programma-ontvangstenOptimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenApparaatsontvangsten6.8 Financieel-economisch beleid van de overheid6.8.1 Algemene beleidsdoelstellingHet vormgeven en uitvoeren van het financieel-economisch
beleid van de overheid, het bevorderen van de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de overheidsuitgaven en het waarborgen van de rechtmatigheid daarvan.6.8.2 Operationele doelstellingen6.8.2.1 Operationele doelstelling 1 Optimaal begrotingsbeleid
en transparantie informatievoorzieningZorgdragen voor een optimaal begrotingsbeleid en een transparante
informatievoorziening over de uitkomsten van budgettaire besluitvorming.BeleidsontwikkelingHet voorzien in informatie en het handhaven van de rijksbegrotingsvoorschriftenPrestatiegegeven en beleidsonderzoekUitgaven binnen kaderJaarlijkse beoordeling Nederlands Stabiliteitsprogramma
door EFCJaarlijkse IMF artikel IV consultatie6.8.2.2 Operationele doelstelling 2 en 3 Doelmatigheid
en doeltreffendheid van overheidsbeleidBeoordelen van beleidsvoorstellen op doeltreffendheid,
doelmatigheid, rechtmatigheid, budgettaire inpasbaarheid en het bredere financieel
economisch perspectief.Het initiëren en ontwikkelen van voorstellen die
de doelmatigheid en doeltreffendheid van overheidsbeleid ten goede komen respectievelijk
de financieel-economische structuur versterken.Prestatiegegevens en beleidsonderzoek6.8.2.3 Operationele doelstelling 4 Financieel overheidsmanagementVormgeven en uitvoeren van het financieel overheidsmanagement,
gericht op een meer resultaatgerichte beleids- en bedrijfsvoering bij het
Rijk.Wet- en regelgevingBrede auditfunctieOpstellen van meerjarig plan voor invoering BLS/EBSOpleidingen en arbeidsmarktPrestatiegegevens en beleidsonderzoekIndicatoren VBTB-gehalteEvaluatie agentschapsmodelKlanttevredenheidsonderzoek begeleiding BLS-diensten6.8.2.4 Operationele doelstelling 5 Beheersing en allocatie
van middelen van decentrale overhedenScheppen van randvoorwaarden voor en transparantie over
een optimale beheersing en allocatie van middelen van decentrale overheden.Prestatiegegevens en beleidsonderzoekEvaluatie NormeringssystematiekPeriodiek OnderhoudsrapportUitgavenOntvangsten7. NIET-BELEIDSARTIKELEN7.1 Algemeen7.2 Nominaal en onvoorzien8. MEDEDELING OVER DE BEDRIJFSVOERINGC. JAARREKENING9. VERANTWOORDINGSSTAATVerantwoordingstaat 2002 van het Ministerie van Financiën
(IXB)(bedragen x € 1000)10. FINANCIËLE TOELICHTING BIJ DE VERANTWOORDINGSTAAT10.1 Toelichting bij de beleidsartikelenArt.1 BelastingenProgramma-uitgavenApparaatsuitgavenProgramma-ontvangstenBelastingontvangstenUitvoering 2002Doorwerking realisatie 2001Autonome maatregelenEndogene mutatie3. Afwijking per belastingsoortVennootschapsbelastingOmzetbelastingBelastingen op een milieugrondslagDividendbelastingArt. 2 Financiële marktenUitgavenOverige programma-uitgavenPubliekscampagne Financiële BijsluiterWet toezicht consumentenkredietBijdrage toezichtCFATFAfname munten in circulatieMuntcirculatieVoorlichting publiekssets euromunten en voorlichting euroOntvangstenWinstuitkering DNBOntvangsten muntwezenToename munten in circulatieOverige programma-ontvangstenLuchtvaartverzekeringArt.3 Financieringsactiviteiten publiek-private sectorUitgavenBF regelingApparaatuitgavenOntvangstenRegeling BFDividend staatsdeelnemingenOpbrengst vermogenstitelsOverige programmaontvangstenArt.4 Internationale financiële betrekkingenVerplichtingenUitgavenFiguur 10.1 Koersontwikkeling 2002 dollar / euroOntvangstenArt. 5 Exportkredietverzekering en investeringsgarantiesVerplichtingenUitgavenOntvangstenArt.6 StaatsloterijArt.7 Beheer materiële activaUitgavenBewaring en vervreemding van roerende zakenBeheerskostenBeheer en verkoop van onroerende zakena. Onderhoud en beheerskostenb. Zakelijke lastenOptimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenApparaatsuitgavenOntvangstenBewaring en vervreemding van roerende zakenVerkoop van roerende zakenBeheer en verkoop van onroerende zakenVerkoop onroerende zakenBeheerontvangstenOverige programma-ontvangstenOptimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenApparaatsontvangstenArt.8 Financieel-economisch beleid van de overheidUitgavenOntvangsten10.2 Toelichting bij de niet-beleidsartikelenArt. 9 AlgemeenArt. 10 Nominaal en onvoorzien11. SALDIBALANSMINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2002 (bedragen x € 1000)Toelichting bij de saldibalans per 31 december 2002 van
het ministerie van Financiën (begroting IXB)Algemene toelichtingSpecifieke toelichting per saldibalanspost3. Liquide middelen4. Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding5. Uitgaven buiten begrotingsverband6. Ontvangsten buiten begrotingsverband7. Openstaande rechtenBelastingvorderingenVorderingen Domeinen8. Extra-comptabele vorderingenGeconditioneerde vorderingen exportkredietverzekering
(NCM)Geconditioneerde vorderingen BF-regeling (NIB)10. VoorschottenPersoneel en materieel11.1 Openstaande garantieverplichtingenDeelnemingenKernongevallen (WAKO)Herverzekeringen11.2 Openstaande betalingsverplichtingen12. DeelnemingenNiet uit de saldibalans blijkende deelnemingBIJLAGE 1:VERDIEPINGSBIJLAGEArt. 1 BelastingenArt. 2 Financiële marktenArt. 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sectorArt. 4 Internationale financiële betrekkingenArt. 5 Exportkredietverzekering en investeringsgarantiesArt. 6 StaatsloterijArt. 7 Beheer materiële activaArt. 8 Financieel-economisch beleid van de overheidArt. 9 AlgemeenArt. 10 Nominaal en onvoorzienBIJLAGE 2:AANBEVELINGEN ALGEMENE REKENKAMERAanbevelingen Algemene RekenkamerBIJLAGE 3:LIJST MET AFKORTINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28880Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 383 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 880Jaarverslagen over het jaar 2002nr. 20JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)Aangeboden 21 mei 2003Aandeel in niet-belastingontvangstenGerealiseerde ontvangstenGerealiseerde uitgavenINHOUDSOPGAVE Blz.A.Algemeen6   1.Voorwoord6   2.Dechargeverlening7   3.Leeswijzer10   B.Beleidsverslag12   4.Budgettaire toelichting op hoofdlijnen12   5.Beleidsprioriteiten15   6.Beleidsartikelen266.1Belastingen266.2Financiële markten526.3Financieringsactiviteiten publiek-private
sector676.4Internationale financiële
betrekkingen746.5Exportkredietverzekering en investeringsgaranties846.6Staatsloterij926.7Beheer materiële activa936.8Financieel-economisch beleid van
de overheid100   7.Niet-beleidsartikelen1097.1Algemeen1097.2Nominaal en onvoorzien109   8.Mededeling over de bedrijfsvoering110   C.Jaarrekening111   9.Verantwoordingsstaat van het Ministerie
van Financiën111   10.Financiële toelichting bij
de verantwoordingsstaat11210.1Toelichting bij de beleidsartikelen11210.2Toelichting bij de niet-beleidsartikelen129   11.Saldibalans130 Toelichting bij de saldibalans130   Bijlage 1:Verdiepingsbijlage136Bijlage 2:Aanbevelingen Algemene Rekenkamer141Bijlage 3:Lijst met afkortingen143A. ALGEMEEN1. VOORWOORDVoor u ligt het eerste VBTB-jaarverslag. In navolging op de eerste VBTB-begroting
2002 staan in dit jaarverslag de drie H-vragen centraal. Hebben we bereikt
wat we wilden? Hebben we gedaan wat we wilden? Heeft het gekost wat het mocht
kosten? De VBTB-opzet betekent dat er, in vergelijking tot de verantwoording
oude stijl, nu meer aandacht is voor beleidsdoelstellingen, naast de traditionele
focus op bestede en ontvangen middelen.Net zoals bij de totstandkoming van de begrotingen is geconstateerd dat
er sprake zal zijn van een VBTB-groeiproces, zal dit naar verwachting ook
gelden voor de VBTB-jaarverslagen. Toegankelijkheid van het Jaarverslag en
goed zicht op de HHH-vragen zullen hierbij centraal staan. Daarom wordt in
dit voorwoord alvast een korte weergave van enkele hoofdpunten gegeven.Een belangrijke operatie begin 2002 is de invoering van de euro geweest.
De algemene conclusie ten aanzien van de euro-omwisseling in Nederland is
dat deze tijdig en soepel is verlopen. De bevoorrading van de banken, toonbankinstellingen
en publiek, en de omschakeling van guldens naar chartale transacties is zeer
voorspoedig gegaan. Ook het elektronische toonbankbetalingsverkeer rond de
invoering van de euro verliep probleemloos. De doelstelling om een zo snel
mogelijke omschakeling te maken is zo behaald.Een speerpunt voor de Belastingdienst in 2002 was de verbetering van de
dienstverlening. Er is prioriteit gegeven aan verbetering van de bereikbaarheid.
Dit heeft geresulteerd in toename van zowel het aantal afgehandelde telefoongesprekken
als de servicegraad. Daarnaast is ervaring opgedaan met nieuwe communicatiemogelijkheden
gericht op doelmatige dienstverlening.Op het gebied van de financiële markten was voor 2002 een beleidsprioriteit
geformuleerd om het toezicht gelijkvormiger te maken waardoor lacunes en overlap
in het toezicht worden voorkomen. Hiervoor is bij het toezicht op de financiële
markten het sectorale toezichtsmodel gekanteld naar een functionele indeling,
waarbij een splitsing is gemaakt tussen prudentieel toezicht en gedragstoezicht.
Het prudentiële toezicht is opgedragen aan De Nederlandsche Bank en de
Pensioen- en Verzekeringskamer. Het gedragstoezicht is belegd bij de Autoriteit
Financiële Markten, voorheen de Stichting Toezicht Effectenverkeer.Tot slot is in december 2002 gestart met de veiling van benzinestations
langs het hoofdwegennet. Het Marktwerking Deregulering en Wetgevingskwaliteit
traject beoogt meer prijsconcurrentie en betere toetredingsmogelijkheden te
bewerkstelligen. In december zijn daartoe de eerste negen benzinestations
geveild, waarbij vijf van de stations van eigenaar zijn gewisseld.De Minister van Financiën,J. F. Hoogervorst2. DECHARGEVERLENINGVerzoek tot dechargeverlening van de Minister van Financiën
aan de Voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Financiën
decharge te verlenen over het in het jaar 2002 gevoerde financiële beheer
met betrekking tot de uitvoering van de begroting van het Ministerie van Financiën.Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek
tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld
van haar bevindingen en haar oordeel met betrekking tot:a. het gevoerde financieel en materieelbeheer;b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;c. de financiële informatie in de jaarverslagen;d. de departementale saldibalansen;e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering;van het Ministerie van Financiën.Dit rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal
aangeboden.Bij het besluit tot dechargeverlening dienen, naast het onderhavige jaarverslag
en het hierboven genoemde rapport van de Algemene Rekenkamer, de volgende,
wettelijk voorgeschreven, stukken te worden betrokken:a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2002; dit jaarverslag
wordt separaat aangeboden.b. de slotwet van het Ministerie van Financiën over het jaar 2002;
de slotwet is als afzonderlijk kamerstuk gepubliceerd.Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen;c. Het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2002 met betrekking
tot de onderzoeken, bedoeld in artikel 83 van de Comptabiliteitswet 2001.
Dit rapport, dat betrekking heeft op het onderzoek van de centrale administratie
van 's Rijks schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk, wordt
separaat door de Algemene Rekenkamer aangeboden.d. De verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met betrekking
tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2002 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over 2002 alsmede met betrekking
tot de Saldibalans van het Rijk over 2002 (de verklaring van goedkeuring,
bedoeld in artikel 83, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001).Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.Ten behoeve van het politiek oordeel dat door middel van een besluit tot
dechargeverlening wordt uitgesproken, is het van belang mee te wegen dat de
ondergetekende samen met staatssecretaris S. R. A. van Eijck vanaf 22 juli
2002 de zorg voor het financieel beheer van het Ministerie van Financiën
op zich heeft genomen.De Minister van Financiën,J. F. Hoogervorstmede namensDe Staatssecretaris van Financiën,S. R. A. van EijckDechargeverlening door de Tweede KamerOnder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering vanDe Voorzitter van de Tweede Kamer,Naam:Handtekening:Datum:Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen aantekening door de voorzitter van de Tweede Kamer,
ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.Dechargeverlening door de Eerste KamerOnder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering vanDe Voorzitter van de Eerste Kamer,Naam:Handtekening:Datum:Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen aantekening door de voorzitter van de Eerste Kamer,
doorgezonden aan de Minister van Financiën.3. LEESWIJZERAlgemeenHoe hoog waren de belastingontvangsten? Hoeveel euromunten heeft de Staat
in omloop gebracht? Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? Hebben we gedaan
wat we wilden doen? Heeft het gekost wat het mocht kosten?In het jaarverslag IXB (ministerie van Financiën) wordt antwoord
gegeven op deze en vele andere vragen. Per beleidsterrein of beleidsartikel
wordt in dit eerste VBTB-jaarverslag teruggeblikt op de voornemens uit de
begroting 2002. Het jaarverslag IXB is opgebouwd uit 8 beleidsartikelen en
2 niet-beleidsartikelen. Deze beleidsartikelen weerspiegelen bijna het gehele
werkterrein van het ministerie van Financiën; het beheer van de staatsschuld,
het financieringsbeleid en het kasbeheer is in een apart jaarverslag opgenomen,
namelijk het jaarverslag IXA (Nationale Schuld).De beleidsartikelen 1 t/m 8 en de niet-beleidsartikelen (9 en 10) zijn
de volgende:1. Belastingen2. Financiële markten3. Financieringsactiviteiten publiek-private sector4. Internationale financiële betrekkingen5. Exportkredietverzekering en investeringsgaranties6. Staatsloterij7. Beheer materiële activa8. Financieel-economisch beleid van de overheid9. Algemeen10. Nominaal en onvoorzien.Opbouw jaarverslagHet jaarverslag is opgebouwd uit het beleidsverslag en de jaarrekening. Paragraaf 4 bevat
een samenvattend overzicht op hoofdlijnen van de verschillen tussen ontwerpbegroting
en realisatie in 2002. In paragraaf 5 (beleidsprioriteiten) van het beleidsverslag wordt teruggeblikt op een selectie van
beleidsactiviteiten verricht in 2002. In een tabel in de inleiding worden
de beleidsconclusies overzichtelijk gepresenteerd. Waar mogelijk wordt een
link gelegd met de voor het beleid gemaakte kosten. In de daaropvolgende paragrafen
wordt per beleidsprioriteit, waar mogelijk, ingegaan op de resultaten en op
de verrichte activiteiten. Daarnaast wordt in lijn met de motie Vendrik een
beleidsconclusie geformuleerd. Ten slotte wordt in de laatste paragraaf ingegaan
op de vermindering van de administratieve lasten voor bedrijven.De opbouw van de beleidsartikelen (paragraaf 6) is zoveel mogelijk identiek
om de toegankelijkheid en leesbaarheid van het jaarverslag te optimaliseren.
Elk beleidsartikel bevat een algemene doelstelling en een toelichting. Vervolgens
zijn alle beleidsartikelen, met uitzondering van artikel 6 Staatsloterij,
uitgesplitst in operationele doelstellingen. In de toelichting op deze operationele
doelstellingen wordt ingegaan op de vragen «Hebben we bereikt wat we
wilden bereiken?» en «Hebben we gedaan wat we wilden doen?».
Zoveel mogelijk wordt, waar zinvol, ook ingegaan op de kostenvraag. Voor het
merendeel wordt de derde H-vraag «Heeft het gekost wat het mocht kosten?»
beantwoord in de tabel budgettaire gevolgen van beleid en de toelichting daarop.
In paragraaf 7 komen de niet-beleidsartikelen aan bod. In de bedrijfsvoeringsmededeling
(paragraaf 8) wordt een verklaring afgegeven over de bedrijfsvoering bij het
ministerie van Financiën.In de jaarrekening wordt na de verantwoordingsstaat
(paragraaf 9) in paragraaf 10 nogmaals per begrotingsartikel inzicht gegeven
in de budgettaire gevolgen van beleid, voorzien van een toelichting. Paragraaf
11 bevat de saldibalans en een toelichting daarop. In de verdiepingsbijlage
(bijlage 1) wordt vervolgens door middel van een cijfermatig overzicht per
begrotingsartikel de budgettaire geschiedenis over het jaar 2002 gegeven (ontwerpbegroting,
suppletore begrotingen, realisatie). In bijlage 2 wordt gerapporteerd over
de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer bij de financiële verantwoording
2001, de gedane toezeggingen en de stand van zaken. In bijlage 3 is een lijst
met afkortingen opgenomen.B. BELEIDSVERSLAG4. BUDGETTAIRE TOELICHTING OP HOOFDLIJNENIn deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de realisatie van de
uitgaven en de ontvangsten per beleidsartikel afgezet tegen de ontwerpbegroting.
In de toelichtende tekst worden de grootste verschillen bij de uitgaven en
de ontvangsten toegelicht.Tabel 4.1 Begroting en realisatie
uitgaven op hoofdlijnen 2002 bedragen x € 1000 RealisatieOntwerpbegrotingVerschilart. 1 Belastingen3 066 0662 754 166311 900art. 2 Financiële markten186 164109 04077 124art. 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector15 54618 886– 3 340art. 4 Internationale financiële betrekkingen156 285179 18522 900art. 5 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties94 190112 189– 17 999art. 6 Staatsloterij000art. 7 Beheer materiële activa111 709119 279– 7 570art. 8 Financieel-economisch beleid overheid29 44522 9506 495art. 9 Algemeen83 72777 9835 744art. 10 Onvoorzien0699– 699Totaal3 743 1323 394 377348 755UitgavenHet verschil tussen de begroting en de realisatie van artikel 1 Belastingen
kan mede verklaard worden door het beleid inhuur personeel te vervangen door
eigen personeel.Dit heeft tot effect gehad dat de Belastingdienst meer personele uitgaven
heeft gerealiseerd dan oorspronkelijk is begroot. Een tweede oorzaak zijn
de meerkosten van de CAO 2002 (€ 66 mln.). Een derde oorzaak betreft
de instroom van extra personeel voor de Douane, FIOD voor de versterking buitengrenzen
en terrorismebestrijding en voor de uitvoering van nieuwe fiscale wetten en
overige mutaties (€ 40 mln.). Ten vierde is bij de overige onderdelen
van de Belastingdienst de uitstroom minder groot gebleken dan voorzien.Tevens is er gedurende het jaar € 141 mln. meer uitgegeven voor
heffings- en invorderingsrente. De oorzaak is de doorwerking van de hoge realisaties
in 2001.Ten slotte is het amendement Atsma (– € 32 mln.)
verwerkt op het beleidsartikel Belastingen.Bij artikel 2 Financiële markten wordt het verschil tussen realisatie
en begroting grotendeels veroorzaakt doordat in 2002 per saldo meer guldenmunten
uit circulatie zijn genomen dan euromunten in circulatie zijn gekomen. Dit
heeft uiteindelijk geleid tot een niet-relevante tegenvaller van € 97,6
mln. Daartegenover staat een onderschrijding van het budget voor voorlichtingsactiviteiten
voor de euro van – € 20,1 mln. Er deden zich geen onverwachte
ontwikkelingen of calamiteiten voor terwijl hiermee wel in het budget rekening
was gehouden.Het verschil bij artikel 4 Internationale financiële betrekkingen
wordt voornamelijk veroorzaakt door een bijdrage in de middelen van de Internationale
Ontwikkelingsassociatie (IDA) van € 25,9 mln. die, in plaats van
januari 2002, eind 2001 betaald is.Bij artikel 5 exportkredietverzekering en investeringsgaranties vallen
de schade-uitkeringen lager uit dan aan het begin van 2002 was voorzien. Sommige
dreigende schades zijn tegen de verwachting in toch binnen de wachttermijn
opgelost en hebben daarom niet geleid tot een schade-uitkering.OntvangstenTabel 4.2 Begroting en realisatie
ontvangsten op hoofdlijnen 2002bedragen x € 1000 RealisatieOntwerpbegrotingVerschilart. 1 Belastingen91 776 92995 329 110– 3 552 181art. 2 Financiële markten1 303 2051 048 631254 574art. 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector184 193160 40023 793art. 4 Internationale financiële betrekkingen7 7555 1632 592art. 5 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties168 050172 890– 4 840art. 6 Staatsloterij84 624134 589– 49 965art. 7 Beheer materiële activa275 425316 120– 40 695art. 8 Financieel-economisch beleid Rijksoverheid3 3572 656701art. 9 Algemeen4 8466 431– 1 585art. 10 Onvoorzien000Totaal93 808 38497 175 990– 3 367 606BelastingontvangstenDe gerealiseerde belastingontvangsten zijn € 3,7 mld. lager
uitgekomen dan bij de ontwerpbegroting werd geraamd. Dit is vooral het gevolg
van een lagere economische groei, waardoor de grondslag van de belastingheffing
zich minder gunstig heeft ontwikkeld.Niet-belastingontvangstenHet verschil op artikel 2 wordt grotendeels verklaard door de winstafdracht
DNB. De winstafdracht van DNB is ca € 274 mln. hoger dan was geraamd.
Dit is hoofdzakelijk veroorzaakt door hogere dan geraamde verkoopopbrengsten
van beleggingen als gevolg van koersstijgingen, die zijn opgetreden door een
daling van de EU- en VS-rentes. Bovendien is, op basis van een afspraak met
DNB, een deel van het verwachte versterf van guldenbankbiljetten, in de vorm
van interim-dividend, vervroegd uitgekeerd in 2002.De afdracht SENS (artikel 6) is lager uitgekomen dan was begroot. Dit
komt door een lagere omzetgroei dan verwacht en daarnaast was de SENS vanwege
haar liquiditeitspositie genoodzaakt de voorafdracht over het vierde kwartaal
2002 naar beneden bij te stellen.Het verschil bij artikel 7 beheer materiële activa valt grotendeels
uiteen in een drietal onderdelen. In de eerste plaats zijn de ontvangsten bewaring en vervreemding roerende zaken lager dan begroot.
Belangrijkste oorzaak is het achterblijven van de verkopen ten
behoeve van Defensie (– € 25,8 mln.). In de tweede plaats
is er sprake van een hogere opbrengst uit de werking van agrarische verrekenbedingen
bij beheer en verkoop van onroerende zaken ( € 17
mln.). In de laatste plaats zijn in verband met het opheffen van de leningsconstructie
voor anticiperende aankopen via de begroting Nationale Schuld de ontvangsten
met € 34 mln. verlaagd.5. BELEIDSPRIORITEITEN5.1 InleidingIn onderhavige paragraaf wordt verslag gedaan van de realisatie van de
in de begroting 2002 gepresenteerde beleidsprioriteiten. Per beleidsprioriteit
wordt – waar mogelijk – ingegaan op de resultaten en op de verrichte
activiteiten. Daarnaast wordt in lijn met de motie Vendrik een beleidsconclusie
geformuleerd. Een samenvattend overzicht van de beleidsconclusies treft u
aan in onderstaande tabel.Tabel 5.1 Samenvattend overzicht
beleidsconclusies 2002 BeleidsconclusieToelichting1. FiscaliteitDe afspraken uit het Strategische Akkoord
zijn geïmplementeerd in het belastingplan 2003. Uitgangspunten voor het fiscale beleid zijn: doelmatigheid, eenvoud,
transparantie en vermindering van administratieve lasten.2. Dienstverlening BelastingdienstEr is prioriteit gegeven
aan verbetering van de bereikbaarheid. Dit heeft geresulteerd in een toename
van zowel het aantal afgehandelde telefoongesprekken als de servicegraad.
Daarnaast is ervaring opgedaan met nieuwe communicatiemogelijkheden gericht
op doelmatige dienstverlening. In
2002 heeft een herbezinning plaatsgevonden over de inrichting van het dienstverleningsproces
en het niveau van dienstverlening. De nadruk wordt nog meer gelegd op doelmatige
communicatiekanalen. Een aantal investeringen wordt getemporiseerd of aangehouden.3. Invoering euroDe euro-omwisseling is tijdig en soepel verlopen. Omschakeling van zowel chartale als
elektronische toonbanktransacties probleemloos verlopen; publieksvoorlichting
was effectief.4. Vormgeving toezichtHet sectorale toezichtmodel is gekanteld
naar een functionele indeling; waarbij een splitsing is gemaakt tussen prudentieel
toezicht en gedragstoezicht. 1e fase
herziening afgerond; de 2e fase (kanteling wetgeving) is gestart;
wetgevingstraject speelt de komende jaren.5. Publiek-private samenwerkingIn de uitgevoerde evaluatie
is geconcludeerd dat de verbreding van de toepassing te langzaam gaat. Hernieuwd
commitment is nodig om de snelheid op te voeren. In de brief van december 2002 geven de betrokken departementen
in concrete actieplannen aan hoe ze het hernieuwde commitment vormgeven.6. Anticiperende aankopenIn 2002 is voor € 21,8 mln. anticiperend
aangekocht (het budget van de leenfaciliteit bedroeg € 34 mln. In 2002 is er een beleidsbrief met
kaders aan Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2001/02, 27 581,
nr.31).7. Inrichting benzinemarktHet veilingreglement is in januari 2002 goedgekeurd.
De eerste negen benzinestations zijn geveild voor de duur van 15 jaar. De opbrengst eerste veilingen gaat naar de
zittende partijen. De opbrengsten van volgende veilingen zijn voor de Staat.8. Invoering baten-lasten- stelselEr zijn vorderingen gemaakt
op zowel inhoudelijke als procedurele thema's. De Staten-Generaal zal periodiek op de hoogte worden gehouden.5.2 FiscaliteitHet Belastingplan 2003Vanaf het tweede kwartaal 2002 is veel tijd en capaciteit besteed aan
de voorbereidingen en parlementaire behandeling van het Belastingplan 2003.
Uitgangspunten voor het fiscale beleid zijn doelmatigheid, effectiviteit,
eenvoud, transparantie en vermindering van administratieve lasten. Binnen
dit kader zal de bestaande en toekomstige wetgeving zich de komende jaren
ontwikkelen. De financiële kaders van het Strategisch Akkoord hebben
geleid tot een scherpere prioriteitsstelling en verschuiving van accenten
binnen het fiscale stelsel. Het belastingplan 2003 stond derhalve in het teken
van deze scherpere prioriteitsstelling en een effectievere inzet van fiscale
maatregelen. Het belastingplan 2003 is opgedeeld in twee voorstellen. Deel
I vormt de uitwerking van de fiscale maatregelen uit het Strategisch Akkoord
en het aanvullend beleidspakket. De maatregelen opgenomen in deel II bestaan
voornamelijk uit structuurmaatregelen, deze hebben geleid tot zowel consequente
toepassing als technische aanpassingen.De thema's arbeidsmarkt en armoedeval, inkomenspolitiek, grondslagverbreding-
en verschuiving zijn teruggekomen in het Strategisch Akkoord. Arbeidsmarkt
en armoedeval zijn uitgewerkt in een beleid gericht op modernisering van de
arbeidsmarkt. Een besparing van € 850 mln. zal worden verkregen
doordat de afdrachtvermindering voor werkgevers voor werknemers met lage lonen
(de SPAK) gefaseerd is afgebouwd en de afdrachtvermindering voor langdurig
werklozen is afgeschaft. Hiertegenover is een verhoging van de arbeidskorting
voor werkenden ingevoerd.Directe BelastingenBelangrijke thema's op het terrein van de directe belastingen waren de
verdere inzet op het gebied van de grondslagverbreding en -verschuiving, de
voorbereiding van de kabinetsformatie en de uitwerking van het Strategisch
Akkoord. In het najaar heeft dit geleid tot een aanzienlijke productie van
voorstellen voor wettelijke maatregelen op veel beleidsterreinen. Voorts stond
het jaar 2002 in het teken van een afronding van enkele belangrijke wetsvoorstellen
op het terrein van het formele belastingrecht. Zo is op basis van de EU-richtlijn
2001/44/EG van 15 juni 2001 de Wet wederzijdse bijstand bij invordering uitgebreid
met de directe belastingen en de douane. Daarnaast zijn wetsvoorstellen inzake
massale bezwaarschriften, de aansprakelijkheid van de opdrachtgevers in de
loonconfectie en het procesrecht ter zake van de aansprakelijkstelling in
2002 verschenen in het Staatsblad.Na een uitgebreid parlementair proces is het wetsvoorstel fiscale eenheid,
vergezeld van een omvangrijke algemene maatregel van bestuur, afgerond. Hierdoor
is op 1 januari 2003 inwerkingtreding mogelijk geworden. Voorts is veel wetgevend
en beleidsadviserend werk verricht in het belang van het Nederlandse vestigingsklimaat.
Ook heeft de afgeronde wet met vervolgwijzigingen samenhangend met de Belastingherziening
2001 de nodige aandacht gevraagd. De verdere uitwerking van de voorstellen
inzake een uniformering van het loonbegrip door middel van het wetsvoorstel
Walvis (SZW) en de bijbehorende fiscale aansluitingswet is in 2002 goed op
gang gekomen, mede door ook de integratie van belastingheffing en premieheffing
(samenwerking UWV en Belastingdienst) erbij te betrekken. Ten slotte is de
herziening van de successiewet breder aangepakt dan voorzien,
hierbij is de aandacht mede als gevolg van de nieuwe prioriteitenstelling
van het Strategisch Akkoord enigszins verlegd naar de bedrijfsopvolgingsproblematiek.VerbruiksbelastingenOp het terrein van de milieubelastingen heeft er in 2002 een omslag in
de activiteiten plaatsgevonden. Waar het eerste deel van 2002 in het teken
heeft gestaan van de voorbereiding van besluitvorming over onder meer enkele
onderwerpen van de werkgroep Vergroening van het fiscale stelsel II, heeft
het tweede deel van 2002 een restrictieve benadering van de fiscale onderwerpen
op milieuterrein opgeleverd op basis van het Strategisch Akkoord. Een en ander
heeft zijn beslag gekregen in de twee wetsvoorstellen die het Belastingplan
voor 2003 hebben gevormd. Dit Belastingplan heeft op milieuterrein met name
geleid tot een nieuwe aanpak uitmondende in rationalisering en efficiëntere
vormgeving van een aantal milieumaatregelen. Ook bij de voorgenomen kilometerheffing
heeft 2002 een omslag laten zien. Begin 2002 is een structuurvoorstel gereedgekomen
en gereedgemaakt voor indiening bij de Tweede Kamer. Het Strategisch Akkoord
van het aangetreden kabinet heeft meegebracht dat de voorbereidingsactiviteiten
voor een kilometerheffing vervolgens medio 2002 zijn stopgezet. Per 1 juli
2002 is de richtlijn op het gebied van de accijns op tabaksfabrikaten (minimum
accijnstarief en aanscherping van de definitie van sigaren) geïmplementeerd.
Bij de BTW stonden in de eerste plaats de onderhandelingen over wijzigingsrichtlijnen
inzake de Zesde Richtlijn centraal. Twee BTW-richtlijnen zijn in 2002 zodanig
ver gevorderd dat zij kunnen worden geïmplementeerd in de nationale wetgeving
in 2003. Het betreft de zogeheten «e-commerce richtlijn» die de
concurrentiepositie van communautaire e-commerce ondernemers in twee opzichten
verbetert: zij zijn over hun prestaties naar derde landen niet langer BTW
verschuldigd, daarnaast zijn de prestaties van ondernemers uit derde landen
binnen de EU aan BTW onderworpen. Voorts kan de richtlijn die eisen stelt
aan de BTW-facturen worden geïmplementeerd. Het gaat daarbij enerzijds
om een harmonisatie in alle lidstaten van de factuurgegevens (van belang voor
internationaal opererende ondernemers) en anderzijds om de introductie van
de mogelijkheid om elektronisch te factureren. Inzake de tijdelijke proef
met het verlaagde BTW-tarief op bepaalde arbeidsintensieve diensten (kappers,
schoen-, kleding- en fietsherstellers, schilders en stukadoors) is de nationale
evaluatie afgerond. De EU-evaluatie zou plaatsvinden voor 1 januari 2003.
De Europese Commissie heeft echter aangekondigd dat de regeling met een jaar
zal worden verlengd om tot een goede evaluatie te kunnen komen van de effectiviteit
van de regeling op de werkgelegenheid en het terugdringen van het zwarte circuit.Douane en internationale kadersDe uitbreiding van de Europese Unie met tien nieuwe lidstaten heeft in
2002 de agenda's van Brusselse overlegcircuits gedomineerd. Het voor de douane-unie
van belang zijnde hoofdstuk 25 van de toetredingsonderhandelingen is voorafgaand
aan de Europese top te Kopenhagen voor alle kandidaat-lidstaten zonder noemenswaardige
voorbehouden afgesloten. In de aanloop naar de top is de aandacht met name
uitgegaan naar het bereiken van het acquis communautaire voor de douanewetgeving,
de opbouw van de administratieve organisatie en de automatisering van douaneprocessen
(vooral op het gebied van het douanevervoer). Voorts is een bijdrage geleverd
aan de totstandkoming in Raadskader van de beschikking Douane 2007. In deze
beschikking is een actieprogramma vastgelegd, gericht op de voortzetting en
verdere uitbouw van het programma Douane 2002. Wezenlijke doelstellingen
van het programma zijn de verdere verbetering van het functioneren van de
(uitgebreide) Interne Markt en de volledige integratie van de nieuwe lidstaten,
opdat alle douaneadministraties in de Gemeenschap werken als waren zij één
administratie. Het programma Douane 2007 is gebaseerd op de eerder vastgestelde
Strategie voor de Douane-Unie en kent ten opzichte van het eerdere programma
duidelijker geformuleerde, meetbare doelstellingen en heldere bepalingen rond
rapportage. In de uitvoering van het programma geldt als uitgangspunt dat
de Commissie en de Lidstaten als partners samenwerken. In internationale kaders
is in 2002 een drietal bilaterale douanesamenwerkingsverdragen gesloten, met
Azerbeidzjan, Brazilië (beide zijn inmiddels parlementair goedgekeurd)
en Kazachstan. Met de Filippijnen en met Indonesië is een bilateraal
douanesamenwerkingsverdrag geparafeerd. Met Frankrijk is een verdrag gesloten
over douanesamenwerking in het Caribische gebied, met name op Sint Maarten.
De inwerkingtreding van het Verdrag wacht thans op parlementaire goedkeuring
in Frankrijk. Het onder auspiciën van de Wereld Douane Organisatie tot
stand te brengen multilateraal verdrag inzake wederzijdse administratieve
bijstand tussen douaneadministraties is eind 2002 als ontwerp gereed gekomen.
Vanuit Nederland is aan de werkzaamheden een wezenlijke bijdrage geleverd.
In 2003 zal dit ontwerp ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Raad van
de Wereld Douane Organisatie, waarna de (161) lidstaten kunnen overgaan tot
ratificatie. Daarmee kan het een wezenlijk instrument gaan vormen in de nagenoeg
wereldwijde gegevensuitwisseling over goederenstromen.KoninkrijksbetrekkingenPer 1 januari 2002 is de Belastingregeling voor het Koninkrijk (BRK) gewijzigd
op het punt van de belastingheffing over deelnemingsdividend dat vanuit Nederland
naar de Nederlandse Antillen vloeit. In het kader van afspraken tussen Nederland
en de Nederlandse Antillen over het internationaal aanvaardbaar maken van
de Antilliaanse fiscale wetgeving, is in de BRK bepaald dat Nederland de ingehouden
dividendbelasting op dit deelnemingsdividend (onder voorwaarden) overmaakt
aan de Nederlandse Antillen. De eerste overmakingen hebben plaatsgevonden
in 2002.Zowel met de Nederlandse Antillen als met Aruba heeft dit jaar een doorlopende
dialoog plaatsgevonden met betrekking tot de beoordeling van Antilliaanse
en Arubaanse fiscale maatregelen in het EU Gedragscode proces.Bilaterale belastingverdragenIn 2002 is de uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure inzake het nieuwe belastingverdrag
met België afgerond, zodat het nieuwe belastingverdrag met ingang van
1 januari 2003 van toepassing zal zijn. Met de Verenigde Staten van Amerika
is gesproken over een gedeeltelijke herziening van het belastingverdrag. Verder
is in het verslagjaar wederom gewerkt aan de uitbreiding en onderhoud van
het Nederlandse belastingverdragennetwerk. Zo is over belastingverdragen onderhandeld
met Albanië, Jordanië, Slovenië en Uganda. De belastingverdragen
met Georgië, Indonesië, Mongolië en Polen (herziening van het
bestaande verdrag) zijn ondertekend. De belastingverdragen met Armenië,
Oezbekistan en Koeweit zijn in 2002 in werking getreden en het successieverdrag
met Oostenrijk is met ingang van 1 januari in werking getreden.Overig fiscaal beleid en regelgeving in internationaal
verbandIn april 2002 heeft de OESO het Model Agreement on Exchange of Information
on Tax Matters gepubliceerd. Dit model bevat een minimumstandaard
voor effectieve informatie-uitwisseling in belastingzaken, welke is ontwikkeld
door OESO-landen en voormalige tax havens (waaronder de Nederlandse Antillen
en Aruba) die zich aan het OESO-proces hebben gecommitteerd. De minimumstandaard
is onder Nederlands co-voorzitterschap ontwikkeld. De verwachting is dat het
model zal uitgroeien tot een internationale standaard voor informatie uitwisseling.5.3 Dienstverlening BelastingdienstDe Belastingdienst heeft in 2002 prioriteit gegeven aan de verbetering
van de bereikbaarheid. Het aantal medewerkers in de telefonische dienstverlening
is uitgebreid en door een verbetering van de capaciteitsplanning waren op
de juiste momenten de juiste medewerkers beschikbaar. Het aantal afgehandelde
gesprekken bij de Belastingtelefoon Particulieren is met 20% toegenomen van
ruim 2,5 mln. afgedane gesprekken in 2001 naar bijna 3 mln. gesprekken in
2002. Ondanks deze toename is de servicegraad gestegen van 63% in 2001 naar
77% in 2002.Voor de versterking van het dienstverleningsproces was voor 2002, met
het oog op de Belastingherziening, in de begroting IXB een bedrag gereserveerd
van € 34 mln. Binnen de financiële administratie van de Belastingdienst
is dit bedrag niet geoormerkt, maar wel is nagegaan welke bedragen in 2002
zijn ingezet in de structurele versterking van de belastingtelefoon en het
aannemen van extra personeel. Ook de kleinere bedragen voor de versterking
van de telefonische dienstverlening op de eenheden, en de omvangrijke campagne
voor Hulp bij aangifte zijn geregistreerd. In totaal gaat het om een bedrag
van € 37 mln. Het restant van € 3 mln. is binnen het totale
budget van de Belastingdienst gevonden.Het gebruik van andere communicatiemogelijkheden is in 2002 toegenomen.
Via de Bestellijn kunnen belastingplichtigen zeven dagen per week gedurende
24 uur per dag bestellingen doen zonder tussenkomst van een medewerker. In
2002 zijn op deze manier ruim 2,3 mln. servicedocumenten als folders en aangifteformulieren
besteld, tegen 1,3 mln. in 2001.In Noord-Holland en Rotterdam zijn proeven gehouden met de openstelling
van e-mail. Deze proeven zijn succesvol verlopen, maar uit de proeven is duidelijk
geworden dat introductie van e-mail niet leidt tot een verschuiving van de
vraag, maar tot een toename daarvan. Daarom is vooralsnog gekozen om e-mail
niet landelijk beschikbaar te maken maar alleen daar waar de toegevoegde waarde
duidelijk is. Dat is bijvoorbeeld het geval voor buitenlandse belastingplichtigen.De Belastingdienst is in de loop van 2002 geconfronteerd met een financiële
taakstelling. Dit heeft geleid tot een nadere bezinning op de inrichting van
dienstverlening en op de geplande investeringen. De nadruk wordt gelegd op
de voor de organisatie meest doelmatige kanalen en met name op informatieverstrekking
zonder menselijke tussenkomst, zoals internet en de Bestellijn. Daarnaast
zal telefonie nog efficiënter kunnen worden ingezet door de afhandeling
hiervan op een beperkt aantal locaties te concentreren. Een aantal voorgenomen
investeringen, zoals het via internet aanbieden van persoonsgebonden informatie
en het elektronisch aanbieden van álle formulieren is getemporiseerd
of voorlopig aangehouden.5.4 Invoering euroDe algemene conclusie ten aanzien van de euro-omwisseling in Nederland
is dat deze tijdig en soepel is verlopen. De bevoorrading van banken, toonbankinstellingen
en publiek, en de omschakeling van guldens naar euro's bij chartale transacties
is zeer voorspoedig gegaan. Ook het elektronisch toonbankbetalingsverkeer
rond de invoering van de euro verliep probleemloos. Hiermee is de doelstelling,
om een zo snel mogelijke omschakeling te maken, gehaald.Er is gestuurd op efficiëntie voor de samenleving als geheel. Zowel
in de voorbereiding als in de uitvoering is alles op alles gezet om de invoering
soepel te laten verlopen en tot een geconcentreerde omschakeling te komen.
De samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB) op basis van de uitvoeringsovereenkomst
was goed. Ook de gekozen coördinatiestructuur van het Nationaal Coördinatie
Centrum heeft goed gefunctioneerd.De effectiviteit van de publieksvoorlichting was, getuige de snelle omschakeling
van gulden naar euro, groot te noemen. Het publiek voelde zich goed geïnformeerd
en was ook goed op de hoogte van belangrijke zaken als de invoeringsdatum,
de waarde van de euro en de duur van de duale periode. Wel is na de invoering
van de euro een perceptie bij het publiek ontstaan dat prijzen zijn gestegen.
Uit onderzoek door onder andere de Consumentenbond, DNB, het CPB, en de Europese
Commissie blijkt dat, hoewel zich in sommige sectoren aanzienlijke prijsstijgingen
hebben voorgedaan, het effect van de omwisseling naar de euro op het algemene
prijsniveau zeer beperkt is geweest.5.5 Vormgeving toezichtVoor 2002 is een beleidsprioriteit geformuleerd om het toezicht op de
financiële markten gelijkvormiger te maken waardoor lacunes en overlap
in het toezicht worden voorkomen. In dit verband is een evaluatie van de Raad
van Financiële Toezichthouders (RFT) aangekondigd, alsmede de implementatie
van het wetsvoorstel tot introductie van een niet-sectorspecifieke toezichtdimensie
in de financiële toezichtwetgeving.De toegenomen vervlechting van financiële instellingen en hun producten
en diensten hebben het noodzakelijk gemaakt de institutionele vormgeving van
het toezicht grondig te herzien. Het sectorale toezichtmodel is gekanteld
naar een functionele indeling, waarbij een splitsing is gemaakt tussen prudentieel
toezicht en gedragstoezicht. Hiertoe is de Stichting Toezicht Effectenverkeer
omgevormd tot de Autoriteit Financiële Markten, waaraan het gedragstoezicht
is opgedragen. Het prudentieel toezicht is opgedragen aan DNB en Pensioen-
en Verzekeringskamer, waarbij toenadering heeft plaatsgevonden tussen beide
instellingen. De eerste fase van de herziening, die de kanteling betreft op
basis van het bestaande wettelijk kader, is in 2002 afgerond. Met deze hervorming
is bereikt wat voor 2002 was beoogd. De slagvaardigheid en effectiviteit van
het toezichtmodel voor de financiële markten is verder verbeterd; lacunes
en overlap in het toezicht tussen de verschillende financiële sectoren
zijn, voor zover mogelijk binnen de huidige wetgeving, weggenomen.In 2002 zijn tevens de voorbereidingen getroffen voor de tweede fase van
de herziening, die de kanteling van de financiële toezichtwetgeving inhoudt.
Deze majeure wetsoperatie, die de komende jaren zal plaatsvinden,
is noodzakelijk om de voordelen van het nieuwe model optimaal te kunnen benutten.
De hoofdlijnen van deze operatie, zowel inhoudelijk als qua projectorganisatie,
zijn inmiddels opgezet. Zoals in de begroting 2003 is vermeld is met de herziening
van het toezicht de aangekondigde evaluatie van de RFT komen te vervallen.5.6 Publiek-private samenwerking (pps)In 2002 heeft kabinet verdere stappen gezet in de toepassing van pps bij
het realiseren van overheidsinvesteringen. Na de ondertekening in 2001 van
HSL infraprovider contract zijn in harde infrastructuur de aanbestedingen
gestart van twee wegprojecten, A59 Rosmalen-Geffen en N31 Leeuwarden-Drachten.
Het contract voor de A59 is februari 2003 ondertekend en de aanbesteding voor
de N31 zal de komende zomer worden afgerond. Zoals aangekondigd in de begroting
heeft de verbreding van pps naar andere sectoren verder vorm gekregen. Zo
zijn in de nuts en groensectoren een aantal publiek-publiek overeenkomsten
gesloten en is in de aanbesteding van het design, build, finance and operations
(DBFO)-contract voor het project Afvalwaterzuivering Haagse Regio (Harnaschpolder
Delfland) een «preferred bidder» benoemd. In sector overheidsgebouwen
zijn twee pilots gestart voor een pps contract in de scholenbouw.Ondanks de voortgang die ook het afgelopen jaar is geboekt heeft het vorige
kabinet in haar evaluatie van het pps beleid geconstateerd dat het sneller
had gekund. Alhoewel er een goed beleidskader en goede instrumenten zijn,
zijn de concrete resultaten te beperkt. In de evaluatie wordt geconcludeerd,
dat het essentieel is dat op basis van een hernieuwd commitment stevig aan
de slag wordt gegaan met een concreet vervolgprogramma van kansrijke pps-projecten.
Dit hernieuwd commitment is zichtbaar geworden in de brief die de minister
van Financiën, mede namens de ministers van VenW, VROM, LNV, EZ, BZK
en OCenW, in december aan de Tweede Kamer heeft gezonden. In deze brief worden
de concrete actieplannen van de verantwoordelijke departementen beschreven
voor de verdere stimulering en toepassing van pps (Kamerstukken II 2002/03,
28 753, nr. 1). De focus in het vervolgprogramma ligt op:• Marktverdieping in de rail-, wegen- en nutssector, voortbouwend
op de daar reeds opgedane ervaring;• Marktontwikkeling in de overheidsgebouwen- en scholenbouwsector;• Een nieuw initiatief gericht op de totstandkoming van pps bij gebiedsontwikkeling.5.7 Anticiperende aankopenDoelstelling van de beleidsprioriteit Anticiperende aankopen was om versneld
grond aan te kunnen kopen en tegen zo laag mogelijke kosten vastgoed beschikbaar
te hebben voor het realiseren van publieke doelstellingen. Het beleid was
en is er dan ook op gericht om anticiperende aankopen mogelijk te maken. Het
rijk neemt hierbij een risico want de latere locatiebeslissing kan anders
uitvallen.In 2002 is, zoals aangekondigd in de begroting, aan de Tweede Kamer een
beleidsbrief aangeboden waarin de kaders voor het programma van anticiperende
aankopen worden geschetst (Kamerstukken II 2001/02, 27 581, nr.31). Daarbij
is ook ingegaan op de wijze waarop de Tweede Kamer wordt geïnformeerd
en de verdeling van de verantwoordelijkheden voor anticiperende
aankopen tussen de vakministers en de minister van Financiën. Voor de
uitvoering van het anticiperend aankopen is een interdepartementaal systeem
opgezet.De in 2001 ingestelde Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR) regisseert
op landelijk en regionaal niveau de samenwerking tussen de vastgoeddiensten
binnen het Rijk, namelijk die van Financiën, VROM, VenW, LNV en Defensie.
De RVR draagt tevens bij aan rijksbeleid waarbij de vastgoeddiensten een gemeenschappelijk
belang hebben om publieke doelen effectiever en efficiënter te bereiken.Voor de realisering van de anticiperende aankopen is bij het Ministerie
van Financiën een leenfaciliteit ingesteld. Hiervoor was in de begroting
van 2002 een budget opgenomen van € 34,0 mln. Hiervan is € 21,8
mln. daadwerkelijk ingezet.5.8 Inrichting benzinemarktDomeinen is betrokken bij de veiling van benzinestations langs het hoofdwegennet.
Het Marktwerking Deregulering en Wetgevingskwaliteit traject beoogt meer prijsconcurrentie
en betere toetredingsmogelijkheden te bewerkstelligen. Alle langs het hoofdwegennet
door de Staat uitgegeven locaties voor benzinestations worden in een periode
van 21 jaar geveild. Daarbij worden contracten voor 15 jaar afgesloten. De
vergoeding voor het gebruik van staatsgrond wordt door middel van een nieuwe
vergoedingensystematiek op een meer marktconforme wijze vastgesteld.In dit kader zijn op 11 december 2002 door Domeinen de eerste negen benzinestations
geveild. Vijf van de negen benzinestations zijn van eigenaar veranderd. Om
deze veiling ordelijk te laten verlopen is in 2001 een veilingreglement opgesteld.
Dit veilingreglement is in januari 2002 door de Kamer goedgekeurd. Ook is
in 2002 de nieuwe marktconforme vergoedingssystematiek ingevoerd. Hoewel er
tegen de vaststelling van de nieuwe vergoeding enkele bezwaren zijn ingediend,
is de invoering goed verlopen. Conform de convenanten en overeenkomsten met
de huidige concessiehouders gaat de veilingopbrengst van de eerste veiling
naar de zittende partijen. Bij elke volgende veiling (na afloop van het erfpachtcontract
van 15 jaar) komt de opbrengst ten goede aan de overheid.5.9 Invoering baten-lastenstelstelIn 2002 is op basis van interdepartementaal overleg gewerkt aan een meerjarig
projectplan voor het Eigentijds Begrotingsstelsel (EBS). Daarbij zijn vorderingen
gemaakt op zowel inhoudelijke als procedurele thema's. De Staten-Generaal
zal periodiek op de hoogte worden gehouden van ontwikkelingen op het gebied
van de ontwikkeling en implementatie van EBS.5.10 Vermindering van de administratieve lasten voor bedrijvenOntwikkeling administratieve lastenFiscaalVoor de kwantificering van de administratieve lasten zijn vanaf 2002 kostenmodellen
beschikbaar voor alle fiscale domeinen. Deze kostenmodellen maken het mogelijk
per wetgevingsdomein de totale administratieve lasten aan te geven en de administratieve
lastenverlichting of -verzwaring van maatregelen te berekenen.
Met ingang van 2002 is het daarom mogelijk om een integraal beeld te geven
van de ontwikkeling van de administratieve lasten op fiscaal terrein.Tabel 5.2 Ontwikkeling in
administratieve lasten op fiscaal terrein Administratieve lasten (in € mld.)Idem in % (1995 = 100%)Administratieve lasten in 19952100Toename/afname 1995–2002– 0,3– 15Stand per ultimo 20021,785Verwachte toename/afname in 2003– 0,1– 5Stand per ultimo 20031,680Verwachte toename/afname 2004–2006– 0,1– 5Streefbeeld per ultimo 20061,575Niet-fiscaalOp niet-fiscaal terrein is in 2002 een cross-sectoraal onderzoek gestart
naar de administratieve lasten voortvloeiend uit de weten regelgeving ten
behoeve van het toezicht op de financiële marktsector. In dit onderzoek
wordt bepaald wat de omvang en samenstelling van de administratieve lasten
zijn op het gebied van het toezicht op de financiële marktsector. Aan
de hand van de onderzoeksresultaten zal vervolgens een kostenmodel worden
ontwikkeld waarmee de administratieve lasten van wijzigingen in wet- en regelgeving
kunnen worden doorgerekend en waarmee mogelijkheden voor reductie van administratieve
lasten inzichtelijk kunnen worden gemaakt.Bereikte resultaten in 2002FiscaalHet complex van fiscale uitvoeringsbesluiten en -regelingen is in 2001
bezien op vereenvoudiging en terugdringing van administratieve lasten. De
resultaten van deze exercitie zijn in het voorjaar van 2002 aan de Tweede
Kamer gemeld. De maatregelen in de uitvoeringssfeer die hieruit voortvloeien
zijn grotendeels eind 2002/begin 2003 gerealiseerd. De hiermee gemoeide verlichting
van de administratieve lasten bedraagt naar verwachting circa € 30
mln. structureel. Samen met de eerder bereikte besparing van € 270
mln. als gevolg van de implementatie van de voorstellen van de Commissie Van
Lunteren en de Belastingherziening 2001 bedraagt de afname van de administratieve
lasten in de periode 1995 tot en met ultimo 2002 circa € 300 mln.In de sfeer van de wetgeving zijn naast de effecten van het Belastingplan
2003 (zie hieronder) geen substantiële effecten opgetreden voor de administratieve
lasten.Niet-fiscaalDe financiële toezichtwetgeving bevat bepalingen die ertoe dienen
dat de financiële toezichthouders en de minister van Financiën op
de hoogte worden gehouden over het verwerven, houden en vergroten van gekwalificeerde deelnemingen (bezit van meer dan 5% dan wel 10% of meer in
het aandelenkapitaal) in banken, effecteninstellingen en verzekeraars alsmede
door banken verworven gekwalificeerde deelnemingen. Daartoe dient een ieder
die voornemens is een gekwalificeerde deelneming te verwerven, houden of vergroten
een verklaring van geen bezwaar (vvgb) te hebben verkregen van de financiële
toezichthouders of de minister van Financiën. Het vvgb-stelsel leidt
in de praktijk tot hoge administratieve lasten omdat momenteel voor iedere
(kleine) vergroting van een gekwalificeerde deelneming een vvgb-plicht geldt.
In 2002 is gewerkt aan de herziening van het vvgb-stelsel. Doel van de herziening
is het vvgb-stelsel eenvoudiger en efficiënter te maken en daarmee de
administratieve lasten voor aandeelhouders, financiële instellingen,
toezichthouders en het ministerie van Financiën aanzienlijk te beperken.
Bij brief van 20 januari 2003 aan de Tweede Kamer is een aantal herzieningsvoorstellen
gedaan. Het betreft hier onder meer het voorstel om: (i) een systeem van vaste
bandbreedtes te introduceren waardoor niet meer bij elke kleine vergroting
van een deelneming een vvgb hoeft te worden aangevraagd; (ii) het beperken
van de vvgb-plicht voor banken tot deelnemingen die een materieel bedrijfseconomisch
risico voor de bank met zich brengen; en (iii) het voorstel om het aantal
aan te vragen vvgb's voor middellijke deelnemingen door banken terug te brengen.Voor
een deel van de voorstellen is wetswijziging vereist. Indien de Tweede Kamer
zich kan vinden in de herzieningsvoorstellen, zullen de voorstellen zo spoedig
mogelijk worden geïmplementeerd en zal tevens een wetsvoorstel voor advies
aan de Raad van State worden gezonden.Resultaten 2003 en verderFiscaal• Vanaf 2003 zullen de structurele effecten zichtbaar worden van
de maatregelen zoals deze in het Belastingplan 2003 zijn opgenomen. Het betreft
onder andere de afschaffing van de afdrachtverminderingen lage lonen en langdurig
werklozen en het vervallen van de accountantsverklaring bij enkele fiscale
regelingen. Als gevolg van deze maatregelen kunnen de administratieve lasten
aan de fiscale zijde naar verwachting vanaf 2003 structureel met € 70
mln. verminderen;• In 2003 vindt de introductie plaats van de mogelijkheid om langs
elektronische weg winstaangifte te doen. Naar verwachting zal dit vanaf 2003
tot een lichte daling van de administratieve lasten leiden met circa € 25
mln.;• De stroomlijning van de heffingsgrondslag tussen de loonheffing
en de werknemersverzekeringen bevindt zich momenteel in de wetgevende fase.
Een wetsvoorstel voor de invulling op fiscaal terrein (de zogenoemde aansluitingswet
Walvis) is in het voorjaar van 2002 aan de Tweede Kamer toegezonden. Samen
met de voorstellen over de werknemersverzekeringen (wetsvoorstel Walvis) is
hiermee in totaal een administratieve lastenverlichting mogelijk van circa € 150
mln. structureel1. Op fiscaal terrein hebben
de maatregelen evenwel een administratieve lastenverzwaring tot gevolg van
bijna € 100 mln. Het streven is om de desbetreffende wetgeving in
de loop van 2003 in het Staatsblad te plaatsen; de daadwerkelijke invoering
vindt naar verwachting per 2006 plaats;• Naar verwachting in 2006 zal, in aanvulling op het bovenstaande,
de inning van premies werknemersverzekeringen worden overgedragen aan de Belastingdienst.
Dit heeft naar schatting een verder verlagend effect van circa € 90
mln. structureel;• Er loopt een aantal projecten binnen en buiten de Belastingdienst
om in de periode na 2004 tot een verdere administratieve lastenverlichting
te komen. De projecten Frontoffice en Elektronische Heerendiensten dragen
bij aan de vergemakkelijking en versnelling van het proces van aangifte doen
en het betalen van omzet- en loonbelasting. Ook wordt voorzien in de inrichting
van een elektronische dienst voor informatievragen van ondernemers.Inmiddels is een overheidsbreed programma ICT en Administratieve Lasten
vastgesteld. Hierin zullen naast de activiteiten op het vlak van elektronisch
berichtenverkeer ook de activiteiten in het kader van de ontwikkeling van
een virtueel bedrijvenloket en basisbedrijvenregister worden ondergebracht.
In totaliteit wordt met deze meerjarenprojecten in de periode tot en met 2006
aan de fiscale zijde een structurele administratieve lastenverlichting van
ruim € 100 mln. beoogd. Naar verwachting zullen vanaf 2004 als gevolg
van de beoogde activiteiten de eerste resultaten bij ondernemers zichtbaar
worden.Niet-fiscaal• In het kader van de hervorming van het toezicht op de financiële
marktsector is het sectorale toezichtmodel omgezet in een zogenoemd functioneel
toezichtmodel. De herschikking van het toezicht heeft in eerste instantie
grotendeels op basis van bestaande wetgeving vorm gekregen. Om vervolgens
de voordelen van het nieuwe model volledig tot hun recht te kunnen laten komen,
zal ook de huidige wetgevingstructuur worden gekanteld van sectoraal naar
functioneel. In 2002 is hierover een plan van aanpak over de hervorming van
de financiële toezichtwetgeving voor de financiële marktsector aan
de Tweede Kamer gestuurd waarin een herordeningvoorstel van het regelgevingcomplex
is neergelegd. In 2003 zal op dit terrein een aantal belangrijke slagen worden
gemaakt. Naar verwachting krijgt de juridische implementatie van het nieuwe
toezichtmodel zijn verdere beslag in 2003, 2004 en 2005. Belangrijke uitgangspunten
hierbij zijn doeltreffendheid, marktgerichtheid en kostenefficiëntie
van het toezicht. De nieuwe toezichtarchitectuur biedt gelegenheid om efficiency-voordelen
op te sporen en om overlap binnen het toezicht te vermijden waardoor de kosten
van toezicht (waaronder administratieve lasten) kunnen verminderen. Door de
heldere scheiding van taken in de nieuwe toezichtstructuur zullen er betere
prikkels voor de toezichthouders zijn om verder oog te krijgen voor administratieve
lasten;• In het kader van de algemene herziening van de Wet melding zeggenschap
worden de bestaande meldingsplichten kritisch bezien en worden meldingen vereenvoudigd.
Daarnaast wordt bezien hoe het one-stop meldingssyteem, waarbij meldingen
onder de ene wet tevens dienst doen als meldingen onder de andere wet, en
het gebruik van ICT-mogelijkheden verder kunnen worden ontwikkeld.6. BELEIDSARTIKELEN6.1 Belastingen6.1.1 Algemene beleidsdoelstellingHet zo optimaal vorm en uitvoering geven aan de fiscale
politiek van de regering.Binnen Financiën is Fiscale Zaken verantwoordelijk voor het fiscale
wetgevingsproces en geeft adviezen over het algemeen fiscaal- en douanebeleid.
Verder vervult Fiscale Zaken een centrale rol in de bepaling van het standpunt
dat Nederland inneemt over voorstellen tot belastingharmonisatie binnen de
Europese Unie. Voor 2002 vormde fiscaliteit een beleidsprioriteit. In de beleidsagenda
is toegelicht welke activiteiten zijn ondernomen en welke resultaten zijn
behaald op dit beleidsterrein.De Belastingdienst is binnen het ministerie van Financiën verantwoordelijk
voor het uitvoeringsaspect van deze doelstelling. Daarbij hanteert zij de
volgende strategische doelstelling:Het onderhouden en versterken van de bereidheid van belastingplichtigen
tot nakoming van hun wettelijke verplichtingen (compliance).Er is sprake van «compliance» als de belastingplichtige fiscaal
relevante feiten juist, tijdig en volledig opgeeft en wanneer belastingschuldigen
tijdig en het juiste bedrag betalen. Compliance kan op verschillende manieren
worden bevorderd. Door dienstverlenend en respectvol optreden, door correctieve
actie en desnoods door strafrechtelijk afgedwongen naleving.Een dienstverlenende attitude van de Belastingdienst versterkt de bereidheid
van belastingplichtigen tot het voldoen van hun verplichtingen. In 2002 is
prioriteit gegeven aan verbetering van de bereikbaarheid. Dit heeft geresulteerd
in toename van zowel het aantal afgehandelde telefoongesprekken als de servicegraad.Het vertoonde nalevinggedrag is bepalend voor de intensiteit van het toezicht:
iedere belastingplichtige krijgt de aandacht die in zijn of haar situatie
vereist is. De effectiviteit van het toezicht van de Belastingdienst wordt
vergroot door de aandacht, via weging en selectie, vooral te richten op de
risicovolle posten.De resultaten op het gebied van dienstverlening, een effectief toezicht
en intensieve opsporing en een doelmatige bedrijfsvoering worden onder de
betreffende operationele doelstellingen toegelicht. De resultaten op deze
hoofdprocessen kunnen worden samengevat aan de hand van drie strategische
kengetallen. De figuur hieronder geeft de ontwikkeling weer van de kengetallen.
De cijfers van de kengetallen zijn geïndexeerd, waarbij 1995 het basisjaar
is1.Figuur 6.1: Strategische kengetallenUit de grafiek blijkt dat de resultaten van toezicht en opsporing licht
zijn gestegen en dat de resultaten van de massale bedrijfsprocessen stabiel
zijn gebleven. Daarbij moet worden bedacht dat de resultaten van deze twee
kengetallen worden getemperd door de invoering van de belastingherziening
2001 en een verschuiving van een deel van de aanslagen en correcties in de
inkomensheffing naar (begin) 2003. Bij het kengetal dienstverlening is sprake
van sterke verbetering. Over de volle breedte zijn de resultaten hoger dan
in 2001. De toename van het percentage afgehandelde telefoongesprekken draagt
het meeste bij aan de stijging van het kengetal.VerantwoordelijkheidResultaatverantwoordelijkWettelijke grondslagAan de Belastingdienst zijn ingevolge verschillende heffingswetten taken opgedragen
met betrekking tot de heffing, inning en controle van belastingen, premies
volksverzekeringen, premies voor sociale verzekeringen en rechten. De belangrijkste
zijn de Algemene wet inzake rijksbelastingen; Invorderingswet 1990 en de Douanewet.6.1.2 Operationele doelstellingen6.1.2.1 Operationele doelstelling 1 Financieringsfunctie
en instrumentele inzet van de belastingheffingHet genereren van inkomsten voor de financiering van overheidsuitgaven
en het bijdragen aan de realisatie van niet-fiscale doelstellingen van overheidsbeleid.BelastinginkomstenHoofddoelstelling van de belastingheffing vormt het voortbrengen van inkomsten
voor de financiering van de overheidsuitgaven. De totale belastingontvangsten
zijn € 6,0 mld. lager uitgekomen dan geraamd. Daarnaast is de afdracht
aan het gemeentefonds € 0,8 mld. hoger uitgekomen. Door een positieve
bijstelling van de raming met € 3,1 mld. als gevolg van het gedesaldeerd
boeken van EU-posten zijn per saldo de gerealiseerde belastingopbrengsten
ten bate van begroting IXB€ 3,7 mld. lager uitgekomen op € 90,8
mld. De lagere belastingontvangsten houden verband met een lagere economische
groei, waardoor de grondslag van de belastingheffing zich minder gunstig heeft
ontwikkeld. De ontwikkeling van de belastinginkomsten is gedurende het jaar
gerapporteerd in de suppletore wetten en de budgettaire nota's en heeft een
rol gespeeld bij het opstellen van het budgettaire kader door het kabinet
aan het begin van de regeerperiode. Na de tabel budgettaire gevolgen van beleid
is een nadere toelichting opgenomen van de budgettaire effecten. Inzake de
niet-fiscale doelstellingen van de belastingheffing wordt verwezen naar de
jaarverslagen van de desbetreffende vakdepartementen.Misbruik en oneigenlijk gebruikBelastingheffing is gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik (M en
O), omdat de hoogte van de heffing en de verplichting om te betalen afhankelijk
zijn van gegevens die belastingplichtigen zelf verstrekken. De belastinginkomsten
zijn ten gevolge van M en O onvolledig. Bij alle uit te voeren fiscale taken
wordt de Belastingdienst, in meer of mindere mate, geconfronteerd met de problematiek
van M en O. Het tegengaan van M en O bij de toepassing van fiscale wet- en
regelgeving vormt een geïntegreerd onderdeel van het rechthandhavingsbeleid
en wordt nader toegelicht onder de operationele doelstellingen Terugkoppeling
en Intensief toezicht en opsporing. In het Beheersverslag van de Belastingdienst
wordt uitgebreider ingegaan op het M en O-beleid.Belastinguitgaven en fiscaal beleidsprofielHet jaar 2002 was ook politiek gezien turbulent. Het geheel aan activiteiten
kende een relatief grote invloed van de dagelijks politieke ontwikkelingen.
In de aanloop naar de verkiezingen is een uitgebreide inventarisatie gemaakt
van belastinguitgaven. De verkiezingen, de kabinetsformatie, het Strategisch
Akkoord en de kort daarop uitgewerkte fiscale voorstellen 2003 hebben geleid
tot een aanzienlijk aantal beleidsnotities en wetgevingsvoorstellen waarin
het gewijzigde beleidsprofiel zichtbaar werd. Zo zijn om en nabij de twintig
wettelijke belastinguitgaven afgeschaft en zijn de uitvoeringslasten en de
administratieve lasten voor het bedrijfsleven duidelijk afgenomen. Het instrumentele
gebruik van belastingrecht wordt mede bepaald vanuit Europese randvoorwaarden.6.1.2.2 Operationele doelstelling 2 TerugkoppelingHet tijdig signaleren en oplossen van knelpunten in de
uitvoering van fiscale wetgeving.Een belangrijke voorwaarde voor adequate fiscale wet- en regelgeving is
dat mogelijke knelpunten in de uitvoering ervan tijdig worden gesignaleerd
en opgelost.VoorbereidingsfaseFiscale wet- en regelgeving moet inhoud geven aan de algemene en specifieke
doelstellingen van het fiscale beleid. Dit is alleen maar mogelijk met een
adequate uitvoering. De voorgenomen fiscale wet- en regelgeving wordt in de
ontwerpfase dan ook getoetst op kwaliteit en op uitvoeringsaspecten. De Belastingdienst
kijkt expliciet naar de gevolgen voor de administratieve lasten
van belastingplichtigen en naar manieren om de belastingplichtige te helpen.
In beeld wordt gebracht hoe het staat met de begrijpelijkheid en de bescherming
van de rechten van de belastingplichtige. Ook kijkt de Belastingdienst naar
fraudebestendigheid (M en O) en controleerbaarheid en naar de gevolgen voor
het eigen personeel en de automatisering.Uitgangspunt bij nieuwe fiscale wet- en regelgeving is dat de Belastingdienst
en indien mogelijk ook maatschappelijke organisaties al in de ontwerpfase
bij het wetgevingstraject worden betrokken. Met andere woorden: het handhavingsbeleid
begint al bij het schrijven van nieuwe wetteksten. Een voorbeeld van overleg
met de werknemers- en ondernemingsorganisaties is het overlegplatform vermindering
administratieve lasten bedrijfsleven (Commissie Van Lunteren). Dit platform
richt zich op een beperking van administratieve lasten voor bedrijven en burgers.
In paragraaf 5 (beleidsprioriteiten) is de doelstelling van vermindering van
administratieve lasten nader toegelicht.De staatssecretaris is in 2002 geadviseerd over voorgenomen fiscale wet-
en regelgeving, maar ook over nationale en Europese wet- en regelgeving over
uiteenlopende onderwerpen als douanewaarde, automatisering douane- en accijnsvervoer,
oorsprong, nomenclatuur accijnsvrijstelling luchtvaart, sanctiebepalingen
Irak en wapens en munitie. In 2002 is verder veel aandacht besteed aan het
BTW-compensatiefonds.Implementatie- en uitvoeringsfaseOm nieuwe wetgeving goed te kunnen invoeren, maakt de Belastingdienst
een invoeringsplan waarin wordt aangegeven welke product- en procesveranderingen
op welk moment klaar moeten zijn. Het kan daarbij gaan om aanpassingen maar
ook om compleet nieuwe zaken. Met een vroege start van de invoeringsplannen –
nog voordat een wetsvoorstel is ingediend bij de Raad van State – wordt
bereikt dat binnen vier weken na de indiening van het wetvoorstel de plannen
al gereed zijn. In 2002 kon deze doelstelling steeds worden gehaald.In 2002 waren de onderwerpen voor implementatie van wetgeving onder meer:
herziening regime fiscale eenheid, Belastingplan 2003, «Veegwet III»
en het wetsvoorstel wijziging mijnbouwwet. Daarnaast is de Belastingdienst
betrokken bij de discussie over een grondige herziening van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969. De belangrijkste thema's zijn in dat verband de hybride financieringsvormen,
kostenaftrek buitenlandse deelnemingen, aankoopkosten deelnemingen en het
«Europa-dossier» over «harmful tax competition».Ondanks het beschreven traject van voorbereiding en implementatie komen
in de praktijk na de invoering van fiscale regelgeving voortdurend nieuwe
rechtsvragen op: vragen ten aanzien van eenduidige interpretatie van fiscaal
relevante feiten en de wet- en regelgeving die van toepassing is in een specifieke
context. Rechtsvragen worden behandeld door kennisgroepen, die bestaan uit
vaktechnische deskundigen.De inrichting van de nieuwe organisatie van de Belastingdienst is gericht
op het verder verbeteren van de rechtstoepassing. In de managementteams van
de nieuwe kantoren is één manager specifiek belast met de fiscale
sturing. Hierdoor borgt de Belastingdienst het implementeren van nieuwe regelgeving
en het tijdig signaleren van fiscale vraagpunten (rechtsvragen) in de uitvoering.
Verder is een vaste procedure ontwikkeld waarmee in principe
uiterlijk binnen drie maanden nadat de rechtsvraag is voorzien van een standpunt
een beleidspublicatie volgt.Voor grote projecten wordt het signaleren van knelpunten vaak nog extra
geformaliseerd. Een voorbeeld daarvan is de instelling van de Commissie voor
de invoerings- en uitvoeringsaspecten van de belastingherziening 2001 (Commissie
Thunnissen-De Waard). In 2002 is verder het proces van de signalering van
knelpunten gevolgd met een proef voor wet- en regelgeving met betrekking tot
de auto. In deze proef is vooral bezien hoe een verdere stroomlijning van
knelpunten het beste kan worden aangepakt. De hiermee opgedane ervaringen
zullen in de komende jaren toegepast gaan worden op andere wet- en regelgeving.EvaluatieonderzoekenDe derde benadering voor het signaleren van knelpunten is de periodieke
toetsing van de bestaande fiscale regelgeving, vooral door evaluatieonderzoeken.
Deze wetsevaluaties richten zich op de werking van de wet en op de grotere
knelpunten in de uitvoering, voor zover deze knelpunten zijn toe te schrijven
aan de wetgeving.In 2002 zijn vier evaluatieonderzoeken afgerond: de Evaluatie energiepremieregeling,
de Evaluatie BTW-verlaging arbeidsintensieve diensten, de doorlichting Wet
vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen (WVA)
en het evaluatieonderzoek Eenheid van beleid en uitvoering (2). Op basis van
de resultaten van de Evaluatie energiepremieregeling (lage effectiviteit met
betrekking tot energieverbruik in verhouding tot de hoge uitvoeringskosten)
is besloten de regeling af te schaffen (Belastingplan 2003). Ook op basis
van de Evaluatie BTW-verlaging arbeidsintensieve diensten werd geconcludeerd
dat er sprake is van een relatief geringe effectiviteit (weinig effect op
de werkgelegenheid). Besloten werd echter de BTW-verlaging nog een jaar te
verlengen, aangezien de Europese Commissie eind 2003 met de evaluatie van
dit EU-brede experiment komt. De doorlichting van de WVA was gericht op de
vraag of het toezicht op de afdrachtverminderingen afdoende is georganiseerd.
Op basis van de conclusies van het onderzoek (geen éénduidige
uitvoering van dit toezicht) is besloten tot nader onderzoek. De probleemstelling
van het onderzoek Eenheid van beleid en uitvoering (2) was in hoeverre er
binnen de Belastingdienst beleid voorkwam dat afwijkt van het door of namens
de staatssecretaris vastgestelde beleid. De uitkomst van het onderzoek was
dat dit slechts in een zeer beperkt aantal gevallen voorkomt.Voor 2002 stond ten slotte de evaluatie van de wet BTW op beleggingsgoud
gepland. Doel van dit onderzoek is zicht te krijgen op de werking van het
onderscheid tussen beleggingsgoud (waarvoor een BTW-vrijstelling geldt) en
productief/consumptief goud (algemene BTW-tarief). De planning van dit onderzoek
is niet gehaald omdat de technische uitwerking van het onderzoek complexer
was dan verwacht. Een voorbeeld hiervan is een verschil van inzicht tussen
goudhandelaren en de Belastingdienst over de afbakening van het begrip «beleggingsgoud».
Pas begin 2003 is met het onderzoek gestart, zodat de afronding van dit onderzoek
nu eind juni 2003 wordt verwacht.6.1.2.3 Operationele doelstelling 3 DienstverleningDe dienstverlening van de Belastingdienst is er op gericht
het voor de Belastingplichtigen zo gemakkelijk en transparant mogelijk te
maken om aan hun fiscale verplichtingen te voldoen. De dienstverlening kenmerkt
zich door bereikbaarheid, snelheid en klantgerichtheid.Met dienstverlening wil de Belastingdienst belastingplichtigen helpen
aan hun verplichtingen te voldoen. Daarbij kan worden gedacht aan voorlichting
en informatieverstrekking, maar bijvoorbeeld ook aan het beschikbaar stellen
van elektronische aangiften, een snelle aangiftebehandeling en een snelle
teruggaaf van te veel betaalde of te veel ingehouden belasting. Het aanbieden
van snelle, kwalitatief goede en toegankelijke dienstverlening ondersteunt
de belastingplichtige bij het voldoen aan zijn fiscale verplichtingen. Dienstverlening
levert daarmee een bijdrage aan de bereidheid die verplichtingen na te komen.De Belastingdienst heeft de operationele doelstelling intern uitgewerkt
in het Bedrijfsplan. Daarbij richt de aandacht zich in de eerste plaats op
de operationele prestaties in 2002. Deze worden uitgedrukt in het kengetal
dienstverlening. De streefwaarde voor het kengetal is in 2002 bereikt. Dit
is des te meer een goede prestatie omdat de Belastingdienst in 2002 voor de
opgave stond om de grote stroom klantcontacten als gevolg van de invoering
van het nieuwe belastingstelsel op te vangen en te verwerken. Onder meer door
de goede prestaties op het gebied van de dienstverlening is deze invoering
zonder problemen verlopen. In de paragraaf «kerncijfers dienstverlening»
worden de operationele prestaties toegelicht.Naast de operationele prestaties richt de Belastingdienst zich op de vernieuwing
en verbetering van zijn processen. Bij dienstverlening houdt dat in dat op
meerdere kanalen wordt gestreefd naar vernieuwing: bij de inrichting van één
gemeenschappelijke klantenbalie, een landelijk telefoonloket, vernieuwing
van de website en vergroting van de mogelijkheden tot elektronische transacties.In de loop van 2002 is de Belastingdienst geconfronteerd met een financiële
taakstelling. Dit heeft geleid tot een nadere bezinning op de inrichting en
het niveau van dienstverlening en op de geplande investeringen. Budgetten,
mensen en middelen voor dienstverlening «going concern» alsmede
voor de investeringen om de ontwikkeldoelen te realiseren zijn daardoor verminderd.
Deze beleidswijziging heeft tot gevolg dat een aantal procesontwikkelingen
wordt getemporiseerd, dan wel voorlopig aangehouden.Procesvernieuwing in 2002In 2002 zijn de geïntegreerde klantendiensten in de grote steden
volledig ingericht. Voor belastingplichtigen in die plaatsen betekent dit
dat zij met hun vragen op het terrein van particulieren en ondernemingen aan
één loket terecht kunnen. Andere locaties zijn, dan wel worden
op korte termijn, als onderdeel van de nieuwe regiokantoren ook ingericht
met één loket voor belastingplichtigen.De Belastingdienst streefde in 2002 naar de inrichting van één
landelijk telefoonnummer. Deze doelstelling is in 2002 nog niet gerealiseerd,
en zal in de komende periode zijn beslag krijgen. De versobering van dienstverlening
heeft gevolgen gehad voor de inzet van mensen en middelen in het project
dat dit ontwikkeldoel moet realiseren. Bezien wordt of dit ontwikkeldoel met
een eenvoudigere en goedkopere uitvoering in 2003 toch kan worden gerealiseerd.In Noord-Holland en Rotterdam zijn proeven gehouden met de openstelling
van e-mail. Deze proeven zijn succesvol verlopen, maar uit de proeven is duidelijk
geworden dat introductie van e-mail in de daar gekozen vorm niet leidt tot
een verschuiving van de vraag, maar tot een toename daarvan. Daarom is vooralsnog
gekozen om e-mail niet landelijk beschikbaar te maken maar alleen daar waar
de toegevoegde waarde duidelijk is. Dat is bijvoorbeeld het geval voor buitenlandse
belastingplichtigen.De vernieuwing van de website is eind 2002 gefaseerd van start gegaan.
In de eerste maanden van 2003 zal dit verder zijn beslag krijgen. Dit is enkele
maanden langzamer dan gepland. In 2002 is wel de functionaliteit van de website
uitgebreid, onder meer met de zelfhulpprogramma's IB2001 en VT2003.De mogelijkheden om belastingformulieren elektronisch te versturen nemen
toe. In 2003 kan al het merendeel van de winstaangiftes, de aangifte IB-niet
winst, Voorlopige Teruggave IB, aangifte LB en aangifte OB elektronisch gedaan
worden. Een project om alle formulieren elektronisch beschikbaar te stellen
is getemporiseerd, omdat de kosten niet altijd tegen de baten opwegen. In
2003 zullen eerst die formulieren worden ontwikkeld waarvan een groot volume
wordt verwacht, en die op een centraal punt worden aangeboden.De operationele prestaties op het gebied van dienstverlening zijn verbeterd
ten opzichte van 2001. Dit blijkt uit de index dienstverlening in de volgende
paragraaf. Burgers en ondernemers zijn meer tevreden over de dienstverlening
door de Belastingdienst. De kwaliteit van de dienstverlening is ook objectief
verbeterd: de telefoon wordt sneller opgenomen en in 2002 zijn meer telefonische
vragen beantwoord. De extra vraag naar informatie als gevolg van de invoering
van het nieuwe belastingstelsel is in 2002 goed verwerkt. Extra inspanningen
bij de Belastingtelefoon, de hulp bij aangifte en de Belastingdienst Bestellijn
zorgden voor een soepele verwerking van de vragen. Voor de komende jaren staat
het proces dienstverlening echter onder druk door de financiële taakstellingen.
Nieuwe ontwikkelingen zullen daardoor in een minder snel tempo worden ingevoerd.Kerncijfers dienstverleningDe kerncijfers dienstverlening schetsen een beeld van de prestaties van
de Belastingdienst op terrein van dienstverlening. De doelstelling –
dienstverlening snel en op maat – wordt gemeten met behulp van zes kerncijfers:
ervaren snelheid, (telefonische) bereikbaarheid, nakomen van afspraken, duidelijkheid
van correspondentie, het aantal afgehandelde telefoongesprekken ten opzichte
van het aantal aangeboden telefoongesprekken en het tijdig afdoen van aangiften
en bezwaarschriften. De gegevens voor de eerste vier kerncijfers worden ontleend
aan de resultaten van enquêtes die jaarlijks onder belastingplichtigen
worden gehouden (Fiscale Monitor). De overige twee cijfers zijn afkomstig
uit interne registraties. De zes kerncijfers zijn geïndexeerd, waarbij
1995 het basisjaar vormt. De index dienstverlening is opgebouwd uit het gemiddelde
van de zes kerncijfers.Tabel 6.1: Index dienstverlening19951996199719981999200020012002Raming 20021001009797107106104108108Het indexcijfer dienstverlening is 4 punten gestegen. Het «percentage
afgehandelde telefoongesprekken» levert de grootste bijdrage aan de
verbetering ten opzichte van 2001. Onderstaande figuur geeft een overzicht
van de kerncijfers voor dienstverlening. Hieruit blijkt dat vooral de dienstverlening
onveranderd aanzienlijk hoger wordt ervaren dan in 1995. In het vervolg wordt
puntsgewijs op de scores ingegaan.Figuur 6.2: Kerncijfers dienstverlening1De duidelijkheid van aangiftebiljetten, aanslagen en brievenDe mening over de duidelijkheid van de correspondentie blijft redelijk
stabiel. Voor 83% van de particuliere belastingplichtigen is het aangiftemedium
duidelijk. Dit is vooral te danken aan de positieve mening over de aangiftediskette.
Van alle gebruikers vindt 90% de diskette duidelijk. Het aangiftebiljet wordt
door 72% van de particuliere respondenten als duidelijk beoordeeld. De aangiftebiljetten
leveren voor grote ondernemingen de minste problemen op, 88% vindt ze duidelijk.
Bij ondernemingen ligt dit percentage op 76%.De aanslagen zijn voor 87% van de belastingplichtigen zeer of tamelijk
duidelijk. Particuliere belastingplichtigen zijn hierin met 91% het meest
positief. De duidelijkheid van de overige correspondentie van de Belastingdienst beoordeelt 77% van de ondervraagde belastingplichtigen
positief.Tabel 6.2: Duidelijkheid correspondentie119951996199719981999200020012002Raming 2002 100106107981081061091101081 Het kerncijfer «duidelijkheid correspondentie»
is gebaseerd op gegevens over aangiftebiljetten en overige correspondentie
en geeft uitsluitend de mening weer van de doelgroep Particulieren; de reden
hiervan ligt in het feit dat uitsluitend hiervan een over alle jaren exact
met elkaar vergelijkbare reeks gegevens beschikbaar is. Vanaf het jaar 2001
moet voor het kerncijfer onder aangiftebiljet mede worden verstaan de aangiftediskette.Ervaren snelheidDe Belastingdienst handelt aangiften snel af. Dat is afhankelijk van de
doelgroep de mening van twee derde tot ruim driekwart van de belastingplichtigen.
De vorig jaar al zichtbare stabilisering lijkt zich door te zetten. De particuliere
belastingplichtigen zijn dit jaar met 76% iets minder positief, terwijl douaneklanten
met 77% juist weer wat positiever zijn dan vorig jaar. Ondernemers blijven
nagenoeg gelijk in hun mening over de snelheid van afhandeling, ruim twee
derde is tevreden. Onder de fiscaal adviseurs vindt slechts 42% dat de Belastingdienst
aangiften snel beoordeelt.Over de termijn die de Belastingdienst nodig heeft om geld terug te storten
zijn particulieren het meest positief. Van hen vindt 87% dat het geld snel
tot zeer snel wordt teruggestort. Ondernemingen en grote ondernemingen zijn
eveneens redelijk tevreden over het tempo: 70% van hen is tevreden. Bij douaneklanten
is ongeveer twee derde tevreden.Ruim 60% van de ondernemers en bijna 75% van de douaneklanten en particuliere
belastingplichtigen beoordeelt de snelheid waarmee de Belastingdienst een
vraag beantwoordt als tamelijk of zeer hoog. Fiscaal adviseurs hebben hierover
een minder positieve mening: 52% is tevreden. Tabel 6.3: Tempo waarmee de
Belastingdienst handelt119951996199719981999200020012002Raming 2002 1001091171251301311321351341 Het kerncijfer «tempo waarmee de Belastingdienst handelt»
is gebaseerd op de ervaren snelheid waarmee de Belastingdienst een aangifte
beoordeelt en de snelheid waarmee de Belastingdienst geld terugstort.Ervaren telefonische bereikbaarheidZestig procent van de belastingplichtigen vindt dat de eenheden tamelijk
tot zeer gemakkelijk telefonisch te bereiken zijn. Met bijna 75% zijn douaneklanten
het meest tevreden, ondernemers zijn met 47% minder tevreden over de telefonische
bereikbaarheid. Fiscaal adviseurs zijn met bijna drie kwart ontevreden het
meest negatief in hun oordeel over de telefonische bereikbaarheid.De tevredenheid over het gemak waarmee men de juiste persoon op het belastingkantoor
kan bereiken laat bij ondernemingen en particuliere belastingplichtigen door
de jaren heen een (licht) dalende tendens zien. De streefwaarde voor 2002
is niet bereikt. Klanten worden blijkbaar kritischer over de
telefonische bereikbaarheid. Tegelijkertijd is er een verband zichtbaar tussen
de objectieve prestatie van de Belastingdienst en de ervaren bereikbaarheid.
Met name in de eerste helft van 2001 was de Belastingdienst minder goed telefonisch
bereikbaar, als gevolg van de grote behoefte aan informatie over het nieuwe
belastingstelsel. In de tweede helft van 2001 en in 2002 nam de bereikbaarheid
weer toe. De ervaren telefonische bereikbaarheid was in 2001 dan ook laag
(indexcijfer 91), in 2002 is de index weer toegenomen tot 95. Vooral de mening
van particulieren is ten opzichte van vorig jaar positiever.Tabel 6.4: Ervaren telefonische
bereikbaarheid19951996199719981999200020012002Raming 2002 100104107101106999195103Nakomen afsprakenAlle doelgroepen zijn positief over de manier waarop de Belastingdienst
toezeggingen, zoals terugbellen of het toesturen van informatie, nakomt. De
tevredenheid hierover varieert: 80% bij ondernemingen, 85% bij grote ondernemingen
en douaneklanten en 87% bij particulieren.Wanneer het gaat om het nakomen van meer inhoudelijke afspraken, is gemiddeld
90% van de belastingplichtigen tevreden. Zij vinden dat de Belastingdienst
er goed in slaagt om afspraken na te komen. De douaneklanten zijn met 93%
het meest positief. De tevredenheid over het nakomen van afspraken was vorig
jaar iets afgenomen, maar is dit jaar weer op het niveau van twee jaar geleden.
De doelstelling voor 2002 is daarmee echter net niet gerealiseerd.Tabel 6.5: Nakomen afspraken
Belastingdienst19951996199719981999200020012002Raming 2002 100108108109109105102105107Percentage afgehandelde telefoongesprekkenIn 2002 deden belastingplichtigen voor het eerst aangifte volgens het
nieuwe belastingstelsel. Dit heeft er toe geleid dat 2002 een zeer druk telefoniejaar
is geweest. Om deze druk op te vangen is het aantal medewerkers van de Belastingtelefoon
uitgebreid. De Belastingdienst (inclusief ondernemingen en douane) heeft in
2002 ongeveer 8,7 mln. gesprekken afgehandeld. Van dit aantal zijn ongeveer
6,5 mln. gesprekken afkomstig van particuliere belastingplichtigen.Het aantal afgehandelde gesprekken bij de BelastingTelefoon Particulieren
is met 20% gestegen van ruim 2,5 mln. afgedane gesprekken in 2001 naar bijna
3 mln. gesprekken in 2002.Tabel 6.6: Afgehandelde telefoongesprekken
2002 (exclusief ondernemingen en douane, in mln.)TelefoongesprekkenAanbodBehandeldPercentageEenheden Particulieren5,23,669%Belastingtelefoon3,93,077%CBM1,10,979%Totaal10,27,473%Dankzij de inzet van extra medewerkers is de servicegraad bij de Belastingtelefoon
toch gestegen, van 63% in 2001 naar 77% in 2002. Daarnaast heeft een goede
planning er toe geleid dat op de juiste momenten de juiste medewerkers aan
de telefoon zaten. Bij de klantendiensten lag de servicegraad op ongeveer
75%. De index is daardoor toegenomen van 76 tot 92, waarmee de doelstelling
voor 2002 ruimschoots gehaald is.Tabel 6.7: Index van het percentage
afgehandelde telefoongesprekken (exclusief ondernemingen en douane)19951996199719981999200020012002Raming 2002 1007647337985769288Niet alleen de bereikbaarheid is verbeterd, maar ook de kwaliteit en de
uniformiteit van de beantwoording van vragen is gestegen ten opzichte van
2001. Uit permanente metingen bij de BelastingTelefoon Particulieren blijkt
dat het aantal gewenste en of acceptabele antwoorden ten opzichte van het
voorgaande jaar met 19 procentpunt is gestegen tot 76%. Deze kwaliteitsverbetering
vindt onder meer zijn oorzaak in het steeds beter ingewerkt raken van supervisors
en in de aandacht die is gegeven aan de verbetering van de intranetsite met
vragen en antwoorden.Tijdigheid afgehandelde aangiften en bezwaarschriftenIn dit kengetal wordt de afhandelingstermijn van de aangiften IB en Vpb
en de bezwaarschriften IB bekeken. De tijdigheid van de behandeling is nagenoeg
onveranderd opzichte van 2001. Van alle bezwaarschriften is 91% afgedaan binnen
de gestelde termijn van zes weken. Tabel 6.8: Tijdigheid afgehandelde
aangiften en bezwaarschriften19951996199719981999200020012002Raming 2002 100102107111111111111111111Prestaties in het kader van de BelastingherzieningHet nieuwe belastingstelsel heeft in 2001 en 2002 geleid tot een grote
stroom klantcontacten. In de indexcijfers dienstverlening is de toename van de telefonische contacten toegelicht. Daarnaast hebben ook andere
vormen van dienstverlening te maken gehad met een grotere vraag naar hulp
en informatie.In 2002 is fors ingezet op de Hulp bij aangifte op de belastingkantoren.
Vooraf werd ingeschat dat in 350 000 gevallen gebruik zou worden gemaakt
van deze service. Uiteindelijk hebben 215 000 mensen hun aangiftebiljet
laten invullen bij één van de medewerkers van de Belastingdienst.
Naast deze vorm van hulpverlening werden op belastingkantoren ook computers
ter beschikking gesteld waarop belastingplichtigen hun eigen aangifte per
diskette in konden vullen. Van deze extra service is maar mondjesmaat gebruik
gemaakt. Het aantal baliebezoeken, los van de Hulp bij aangifte, beliep in
2002 ongeveer 875 000.Een bijzondere vorm van telefonische dienstverlening is de Belastingdienst
Bestellijn (0800–0043). Met behulp van deze dienst kunnen belastingplichtigen
zeven dagen per week gedurende 24 uur per dag bestellingen doen van bijvoorbeeld
aangiftebiljetten of folders, zonder tussenkomst van een medewerker. De Belastingdienst
Bestellijn is in 2002 voor de eerste keer ook ingezet voor de mogelijkheid
om aangiftebiljetten om te wisselen indien belastingplichtigen met het toegezonden
aangiftebiljet niet de juiste aangifte konden doen. Om het doen van aangifte
in euro's te stimuleren werden aangiftebiljetten standaard toegezonden in
euro's. De Belastingdienst Bestellijn bood de mogelijkheid om deze aangiftebiljetten
om te wisselen in een guldenbiljet. Van deze mogelijkheid is 137 000
keer gebruik gemaakt.In totaal zijn via de Belastingdienst Bestellijn 2,3 mln. servicedocumenten
verzonden. Gerekend was op grotere aantallen, maar door het succes van de
elektronische aangifte zijn veel belastingplichtigen in staat geweest om zonder
aanvullende documenten hun aangifte in te vullen. Ook in de komende jaren
zal de Belastingdienst Bestellijn een belangrijk middel blijven om zonder
menselijke tussenkomst ervoor te zorgen dat de dienstverlening op peil blijft.6.1.2.4 Operationele doelstelling 4 Intensief toezicht
en opsporing (ITO)Het toezicht van de Belastingdienst is erop gericht op
een zo doelmatig mogelijke wijze burgers en ondernemers aan hun fiscale verplichtingen
te laten voldoen.Naast dienstverlening is ook het intensieve toezicht en de opsporing erop
gericht belastingplichtigen aan hun verplichtingen te laten voldoen. Het toezicht
richt zich erop alle fiscaal relevante feiten tijdig en op de juiste wijze
in de behandeling te betrekken. Het risico van non-compliance wordt beperkt
wanneer het toezicht zoveel mogelijk aansluit bij het moment waarop deze fiscale
feiten zich voordoen. Toezicht dient steeds meer in de actualiteit plaats
te vinden.Het uitoefenen van toezicht vindt plaats vanuit het zicht op de klant,
op de doelgroep en op de hieruit voortvloeiende risico's. De specifieke situatie
van de belastingplichtige en het daarmee verbonden fiscale belang en financiële
risico vormen de basis voor de behandelaanpak. Door de aandacht, via weging
en selectie, vooral te richten op de risicovolle posten wordt de effectiviteit
van het intensief toezicht vergroot.Binnen de Belastingdienst is de opsporingsfunctie belegd bij de Fiscale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst en Economische Controledienst (FIOD-ECD).
De FIOD-ECD werkt samen met het Openbaar Ministerie. Strafrechtelijke vervolging
door het Openbaar Ministerie is binnen de klantbehandeling het uiterste middel
om naleving van de verplichting af te dwingen. Tegen belastingplichtigen die
de meest vergaande vorm van non-compliance – fraude – vertonen,
wordt repressief opgetreden. Repressief optreden corrigeert allereerst het
non-compliance gedrag, maar is ook preventief ter bevordering van compliance
in het algemeen. Dit laatste is dan ook eveneens nadrukkelijk een doelstelling
van de inzet van het strafrechtelijke instrument.Het zoveel mogelijk werken in de actualiteitWerken in de actualiteit wordt bevorderd door een geautomatiseerde ondersteuning
van het toezichtproces. In 2002 is daarbij voortgang gemaakt met de geautomatiseerde
selectie. De ontwikkeling van de selectiemodule in het Aanslag Belasting Systeem
(ABS) en de vulling van de selectieregels ligt op schema. Steeds meer soorten
aangiftebiljetten worden onderworpen aan de geautomatiseerde selectie van
ABS. Als een benoemd risico zich voordoet, wordt dit gesignaleerd («uitgeworpen»).
Door de geautomatiseerde selectie komt de behandelaar sneller aan de wezenlijke
risico's toe, waarmee het werken in de actualiteit wordt bevorderd. De behandelaar
kan er bij de niet-winstaangifte mee volstaan alleen het uitgeworpen risico
of de uitgeworpen risico's te behandelen, omdat de overige elementen van de
aangifte geen relevante risico's bevatten. Hierdoor wordt de schaarse capaciteit
in het toezicht effectiever benut.Een zo doelmatig mogelijk toezichtIn de afgelopen periode is verdere invulling gegeven aan het proces van
risicobeheersing. De te behandelen risico's zijn opgenomen in de zogeheten
risicomix: een mix van te behandelen risico's voor de verschillende branches,
middelen, werksoorten enz. Door veel aandacht te besteden aan de «voorkant»
van het toezichtsproces, de risicovinding en risico-ontwikkeling, wordt bereikt
dat aan de «achterkant», de feitelijke klantbehandeling, sprake
is van een op het risicoprofiel van de belastingplichtige toegesneden behandeling.
De investering in de «voorkant» krijgt onder andere vorm door
de instelling eind 2002 van 30 risicokennisgroepen, waarvan het de taak is
binnen een bepaalde branche of ten aanzien van een bepaald goed (douane) aan
risicovinding en- ontwikkeling te doen.In 2002 is een segmentindeling ontwikkeld die met ingang van 2003 zowel
aan de «voor-», als aan de «achterkant» in de komende
jaren zal worden ingevoerd. De segmenten kunnen zich richten op fiscale risico's,
maar ook op eigenschappen van (groepen van) belastingplichtigen. Deze segmentering
helpt de Belastingdienst de medewerkers daar in te zetten waar hun rendement
het hoogst is (rendement niet alleen op te vatten in termen van correctieresultaat,
maar ook in termen van preventie en compliance). Omdat vooraf de resultaten
van een risicobehandeling zorgvuldig zijn onderzocht, kunnen er ook uitspraken
gedaan worden over het te verwachten resultaat bij de aangiftebehandeling
in relatie tot de te leveren inspanning.De kwaliteit van de toepassing van wet- en regelgeving bij de belangrijkste
middelen (IB/LB, OB, Vpb en accijnzen) wordt jaarlijks gemeten door middel
van de Fiscale kwaliteitsindex (FIX). Fiscaal specialisten beoordelen op basis
van een steekproef de ingenomen fiscale standpunten en geven
met een score aan of de wet- en regelgeving juist is toegepast. Het indexcijfer
is gestegen van 108 in 2001 naar 116 in 2002. De stijging van het indexcijfer
heeft twee redenen die met elkaar in verband staan. Ten eerste daalt het aantal
«niet te controleren» posten van 17,5% in 2001 naar 14,5 % in
2002. De kwaliteit van de vastlegging verbetert dus. Ten tweede neemt voor
de meeste middelen de verhouding tussen voldoende en onvoldoende scorende
posten toe. De kwaliteit van de behandeling is dus ook beter. De verbeteringen
zijn het sterkst bij de Inkomstenbelasting, Winst en Omzetbelasting.Een intensieve en effectieve strafrechtelijke fraudebestrijdingDe bijzondere opsporingsdienst FIOD-ECD levert aan de rechtshandhaving
een bijdrage door de uitvoering van toezicht- en opsporingstaken. Centraal
in het functioneren van de FIOD-ECD staat het voorkomen en bestrijden van
misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving op de volgende gebieden:
fiscale en douanefraude, financieel-economisch, goederen en commune criminaliteit
(algemene strafrechtdelicten).De FIOD-ECD voert strafrechtelijke opsporingsonderzoeken uit binnen het
taakgebied fiscaliteit. Daarnaast worden in opdracht van vijf ministeries
voor de taakgebieden financieel-economisch en goederen toezicht- en opsporingstaken
uitgevoerd. Deze taken betreffen het terrein van economische ordening, financiële
integriteit en goederenbewegingen.De opsporingstaak van de BUMA/Stemra is per 1 januari 2003 overgegaan
naar de FIOD-ECD. Onder de nieuwe naam «Team Opsporing Piraterij»
vormt dit nu een onderdeel van de bijzondere opsporingsdienst. Een en ander
betekent een versterking van de fraudebestrijding op het terrein van het intellectuele
eigendom.De FIOD-ECD werkt op basis van een handhavingsarrangement samen met het
Openbaar Ministerie (OM). In dit handhavingsarrangement zijn afspraken opgenomen
die overeenkomen met de afspraken met de verschillende ministeries.Het afgelopen jaar heeft het OM gewerkt aan het inrichten van een Functioneel
Parket, dat verantwoordelijk wordt voor de centrale intake, selectie en aansturing
van de zaken van de vier bijzondere opsporingsdiensten. Op 1 april 2002 is
het Functioneel Parket formeel van start gegaan en vanaf 1 januari 2003 neemt
het parket nieuwe zaken in behandeling. In de afgelopen periode hebben de
FIOD-ECD en het Expertisecentrum Fiscale Fraude in samenwerking met de regionale
parketten een inventarisatie gemaakt van de lopende zaken, opdat de afwikkeling
hiervan in 2003 wordt gewaarborgd. Per arrondissement en per zaak worden afspraken
gemaakt. Er komt een landelijke taskforce die de voortgang en afdoening van
zaken blijft volgen.Bij de bestrijding van commune criminaliteit werkt de FIOD-ECD nauw samen
met (onderdelen van) de politie: met het Korps Landelijke Politiediensten
(KLPD, waaronder de Dienst Recherche Onderzoeken, DRO), met kernteams, met
de interregionale rechercheteams (IRT's), met regionale interdisciplinaire
fraudeteams (IFT's) en met Hit and Run Container (HARC)-teams. Naast permanente
bijstand op basis van convenanten stelde de FIOD-ECD ook in 2002 capaciteit
beschikbaar voor projecten waarbij de specifieke deskundigheid van de FIOD-ECD
gewenst was. Ter uitwerking van de kabinetsnota «Samenspannen tegen
XTC» is voor de handhaving op het terrein van precursoren
(grondstoffen voor drugs) en synthetische drugs de deelname aan de Unit Synthetische
Drugs (USD) in 2002 versterkt.Naar aanleiding van de terroristische aanslagen op 11 september 2001 is
door het kabinet besloten om de handhaving van wet- en regelgeving op het
gebied van geld- en goederenstromen, die raakvlakken kunnen hebben met terroristische
en/of criminele netwerken, te intensiveren. Bij de FIOD-ECD is een deel van
de versterking van de handhavingsactiviteiten projectmatig opgepakt en ondergebracht
in het project Dubbelspoor. In dit project is in 2002 samengewerkt met het
KLPD, de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD), het kernteam Noord
Oost Nederland en Europol. Verder wordt deelgenomen aan een paar werkgroepen
van het Financieel Expertisecentrum (FEC), een breed samenwerkingsverband
dat tot doel heeft de integriteit van de financiële sector te versterken.
Naast financieel-economische opsporingsonderzoeken zijn toezichtonderzoeken
uitgevoerd op de terreinen strategische goederen, chemische wapens en sanctiewetgeving.Naar het voorbeeld van het taakgebied fiscaliteit zijn ook voor de taakgebieden
financieel-economisch en goederen rechtshandhavingsmodellen en de visie op
rechtshandhaving beschreven. De rechtshandhavingsmodellen vormen de basis
voor de afspraken met de verschillende ministeries en zijn in nauw overleg
met de opdrachtgevende departementen, het OM en de betrokken toezichthouders
ontwikkeld.Kerncijfers Intensief Toezicht en OpsporingDe onderstaande figuur geeft inzicht in de ontwikkeling van de inspanningen
en effecten in toezicht en opsporing in de periode 1995–2002. Het basisjaar
(1995) heeft de indexwaarde 100.Figuur 6.3: Toezicht en opsporingUitgesplitst naar jaar is de ontwikkeling als volgt.Tabel 6.9: Kengetallen intensief
toezicht en opsporing 19951996199719981999200020012002Raming 2002Aantal correcties IB (excl. ambtshalve aanslagen)100778184779310173107Totaal gecorrigeerd belastingbedrag (IB, VpB, LB, OB)1009093110111145153169146Aantal bekeuringen Douane10099145171196176149151175Aantal processen-verbaal fiscale en douanezaken100867510910811311612282Invordering10010410311010076755764Aantal definitieve aanslagen Inkomensheffing (IH)10098105108102117125108122Aantal veldtoetsingen1008479757368575368Aantal fysieke en scancontroles bij invoer en uitvoer*100108105106717610110999Aantal administratieve controles Douane10012312711710110185104101Aantal verwerkte renterenseignementen IH100100104104100104108133104Index10097102109104107107108107* vanaf 1999 inclusief controles met de containerscanners.In 2002 zijn 7,2 mln. definitieve aanslagen Inkomensheffing opgelegd,
1,1 mln. minder dan in 2001. In de voorbereiding op het belastingplan IB2001
is erop gestuurd om eind 2001 een zo laag mogelijke voorraad te hebben. Het
aantal aanslagen in 2001 was dus incidenteel hoger. Verder ging het belastingplan
IB2001 gepaard met een groot aantal inhoudelijke wijzigingen. Het selectieproces
is hierop aangepast. Doordat deze programmatuur later beschikbaar was dan
in voorgaande jaren, is later begonnen met het opleggen van definitieve aanslagen.
Daardoor schuift een deel van deze definitieve aanslagen
en de correcties die hierop worden aangebracht door naar 2003.Bij een nadere afweging is prioriteit gegeven aan een goede invoering
van belastingplan IB2001. Er is extra capaciteit ingezet voor het beantwoorden
van vragen over de nieuwe wetgeving en het nieuwe formulier en voor de hulp
bij het invullen van de aangiften (HUBA). Om goed voorbereid te zijn is ook
extra ingezet op de scholing van de medewerkers. Het beleid is verder om de
effectiviteit van het toezicht te verhogen door de aandacht via risicoweging
en -selectie te richten op de risicovolle posten. Het aantal veldtoetsingen kan daardoor afnemen. Doordat de geselecteerde posten
vaker de meer complexe aangiften zijn, is meer tijd nodig per onderzoek; bij
ondernemingen stijgt de duur van een onderzoek van 4,9 naar 5,9 dagen gemiddeld.
De risicoselectie heeft tot gevolg dat per onderzoek meer wordt gecorrigeerd.
Deze stijging overtreft de daling als gevolg van het aantal onderzoeken, zodat
per saldo een fors hoger bedrag aan correcties
is opgelegd.De achterstand in de invordering is toegenomen.
Naast een beperkte toename van het bedrag aan vorderingen waarvoor een bezwaarschrift
is ingediend, vindt de grootste stijging plaats in het onbetwiste deel van
de achterstand. Meer bedrijven en particulieren hebben door de verslechterde
economische situatie moeite om tijdig aan hun betalingsverplichtingen te voldoen.Bij de FIOD-ECD heeft de stijgende lijn in het aantal processen verbaal zich voortgezet. Mede door de bijdrage van de Economische
Controle Dienst is de realisatie aanmerkelijk hoger dan begroot. De Belastingdienst
heeft meer zaken bij de FIOD-ECD aangemeld. Veel daarvan hadden
betrekking opéén project. Daarnaast is het aantal kleinere aanmeldingen
toegenomen.Het aantal rente-renseignementen is fors gestegen van 26 mln. naar 32
mln. en heeft daarmee een belangrijke bijdrage aan de stijging van het kengetal.6.1.2.5 Operationele doelstelling 5 Massale (bedrijfs)processenDe massale processen ondersteunen de dienstverlening en
de toezichts- en opsporingsfunctie van de Belastingdienst door het snel afwikkelen
van gegevens- en documentstromen.Alle processen in de organisatie waarin substantiële informatiestromen
verwerkt worden, behalve daar waar fiscale kennis nodig is voor de behandeling
van de informatiestroom, worden tot de massale processen gerekend. Door een
efficiënte verwerking en selectie van informatie in de massale processen
en waar mogelijk geautomatiseerde afhandeling van aangiften en andere bescheiden
ontstaat meer ruimte voor gericht toezicht en een goede dienstverlening. Door
meer stromen ook daadwerkelijk op te nemen in dit sterk geautomatiseerde proces
wordt de snelheid en de doelmatigheid van het gehele primaire proces van de
Belastingdienst verhoogd.Het accent in de verdere ontwikkeling van de massale processen ligt op
een verdere concentratie van de invoerprocessen. Het centraal ontvangen en
verwerken van invoergegevens levert een verdere efficiency op. Waar mogelijk
wordt gestreefd naar elektronische verwerking.Een tweede thema in de ontwikkeling van de massale processen is de geautomatiseerde
toetsing van aangiftegegevens en de geautomatiseerde selectie van risicovolle
posten. Dit leidt tot een grotere effectiviteit van het toezicht.De Belastingdienst verwerkt jaarlijks honderden miljoenen gegevens, en
dient in het primaire proces snel te kunnen beschikken over gegevens met een
historie tot soms meer dan 10 jaar terug. Een blijvend goed georganiseerde
gegevenshuishouding is essentieel voor goed werkende massale processen. De
Belastingdienst heeft in 2002 daarvoor gewerkt aan het ontwikkelen van een
visie op het gegevensbeheer.Concentratie invoerprocessenIn 2002 zijn belangrijke stappen gezet, zowel in de toename in concentratie
en geautomatiseerde verwerking als in de voorbereidingen voor de ontwikkelingen
in de komende jaren.Zo worden nu alle aangiften voor de loonbelasting en de omzetbelasting
op één centraal punt aangeleverd. De schriftelijke aangiften
worden verwerkt door middel van scanapparatuur. Hiermee worden de regionale
eenheden ontlast. De data-entry werkzaamheden op de eenheden zijn afgenomen
met circa 6,7 mln. aangiften op jaarbasis ten opzichte van 2001. Tevens wordt
door deze wijze van werken het percentage foutieve verwerkingen teruggebracht.De elektronische aanlevering van IB-aangiften en Voorlopige Teruggaaf
(VT)-formulieren is sterk gestegen, voor de inkomstenbelasting is zelfs meer
dan een verdubbeling bereikt. Respectievelijk 3,9 mln. aangiften IB2001 en
680 000 verzoeken VT2003 werden elektronisch (per modem) of op
diskette aangeleverd. Tabel 6.10 geeft een overzicht van de aanlevering in
2001 en 2002.Tabel 6.10: Aanlevering VT-
en IB-biljetten in 2001 en 2002  Elektronische aangiftePapieren aangifte    modemdiskettevia scandata-entry centraaldata-entry
lokaal2001VT2002287 000174 0001 400 000777 00002001IB20001 000 000800 0000800 0005 400 0002002VT2003390 000290 000500 0001 200 00002002IB20011 600 0002 300 00028 0002 000 00080 000Bij de papieren aangiftes streeft de Belastingdienst naar een toenemend
gebruik van de scan of centrale vertoetsing, waardoor de eenheden worden ontlast
en kosten worden bespaard. In 2002 zijn 2 mln. schriftelijke aangiften IB2001
door middel van centrale data-entry verwerkt. Bij de verwerking van de VT2003
formulieren kon pas begin november 2002 gebruik worden gemaakt van de scan.
De oplevering van de scanprogrammatuur om het VT2003-formulier correct te
lezen vond later dan gepland plaats vanwege grote aanpassingen van het formulier.
De verwerking van de VT2003 formulieren in oktober en begin november via centrale
vertoetsing heeft geleid tot extra kosten.De Belastingdienst heeft de verwerking van de papieren aangiftes met scanapparatuur
in 2002 uitgebouwd naar andere gebieden; met de scanverwerking van de E-,
T- en Tj-biljetten is in een pilot een aanvang gemaakt. Ten slotte is in 2002
een start gemaakt met het concentreren van de behandeling van onjuist ingevulde
aangiften.De bestaande doelstelling om álle invoerprocessen te concentreren
is bijgesteld omdat is gebleken dat dit niet in alle gevallen effectief en/of
kostenbesparend is. Daarbij zijn de omvang van de formulierenstroom en het
specifieke karakter vaak bepalend. Bij beslissingen over verdere concentratie
zullen alle bedrijfseconomische aspecten worden gewogen en worden afgezet
tegen de vereiste investering.Geautomatiseerde toetsing van aangiftegegevensNaast de gestandaardiseerde verwerking van grote aantallen gegevens hebben
de massale processen een taak bij de ondersteuning van dienstverlening, intensief
toezicht en opsporing en de Douane. Het herontwerp van de processen voor de
aanslagbelastingen (bijvoorbeeld IB en Vpb) en de ontwikkeling van het AanslagBelastingenSysteem
(ABS) is een van de speerpunten binnen de vernieuwing van de massale processen.Dit herontwerp is in het verslagjaar voortgezet met de ontwikkeling van
programmatuur voor de geautomatiseerde controle op volledigheid en voor de
geautomatiseerde selectie op basis van vooraf opgestelde risicoprofielen.
Daarmee wordt de massale behandeling efficiënter en het toezicht effectiever.
Voor verschillende typen aangiften en verzoeken (VT) inkomstenbelasting is
in 2002 al de nieuwe programmatuur in productie genomen. Deze voor ABS ontwikkelde
selectieprogrammatuur kan ook worden toegepast binnen de toekomstige douanesystemen
en binnen de ontwikkelingen bij de aangiftebelastingen en teruggaafregelingen.De ontwikkelingen voor ABS zijn in 2002 gerealiseerd tegen hogere kosten
dan gepland. Voor het verhogen van het prestatieniveau van het systeem van
de proeffase naar de operationele fase bleken extra activiteiten nodig, en
de complexiteit van de programmatuur was hoger dan verwacht. Inmiddels zijn
op deze gebieden belangrijke verbeteringen doorgevoerd.Kerncijfers massale (bedrijfs)processenHieronder wordt een beeld geschetst van de prestaties van de Belastingdienst
bij de massale processen. Het kengetal is opgebouwd uit de drie aspecten volumeproductiviteit,
arbeidsproductiviteit en tempo kasstroom. Het kengetal (index) voor massale
processen is in 2002 stabiel gebleven op 114. In de onderstaande figuur worden
deze aspecten grafisch weergegeven. De bijbehorende tabel geeft de ontwikkeling
van de aspecten vanaf 1995 weer.Figuur 6.4: massale processenTabel 6.11: Kengetallen massale
processen 19951996199719981999200020012002Raming 2002Verloop basisgegevens         Productievolume100101106108119128132132nvtApparaatsuitgaven1100101103104106111116117nvtBezetting1009998101102103107107nvtKengetallen         Arbeidsproductiviteit100102108108116124124124127Volumeproductiviteit100100103104112116114113106Tempo kasstroom100100102104104105103104101Index1001031041051111151141141121 De apparaatsuitgaven zijn geschoond voor de invloed van loon-
en prijscorrecties, uitvoering van nieuwe of gewijzigde wetgeving, de intensivering
van de fraudebestrijding en technische correcties.2 In de begoting zijn twee reeksen voor productiviteit elk
voor de helf meegewogen. Daardoor is de raming daar te laag weergegeven. De arbeidsproductiviteit geeft de relatie weer tussen het productievolume
en de personele bezetting. Dankzij de forse inzet van automatisering is sinds
1995 de arbeidsproductiviteit gestegen met gemiddeld 3,1% per jaar. In het
aspect volumeproductiviteit wordt gemeten hoe het productievolume en de apparaatsuitgaven
zich tot elkaar verhouden. Het productievolume omvat onder meer de voorlopige
en definitieve aanslagen, naheffingsaanslagen en dwangbevelen. De volumeproductiviteit
is gerekend vanaf 1995 gestegen met gemiddeld 1¾% per jaar. Ten opzichte
van 2001 zijn beide cijfers echter nauwelijks veranderd.In 2002 zijn veel extra activiteiten verricht voor de introductie van
belastingherziening 2001. Het betekende ook computerprogramma's aanpassen
aan de wijzigingen. Bij de inkomensheffing is het programma dat de risicovolle
posten uitwerpt voor handmatige beoordeling later gedraaid dan in voorgaande
jaren. Hierdoor is een deel van de aanslagoplegging verschoven naar (begin)
2003. Zonder deze verschuiving zouden beide productiviteitscijfers licht zijn
gestegen.Het tempo kasstroom geeft aan in welke mate de Belastingdienst erin slaagt
de over een belastingjaar verschuldigde belasting al binnen dat jaar te innen.
Daartoe wordt de som van de kasopbrengsten van de belastingheffingen inkomensheffing
(IH), vennootschapsbelasting (VpB), loonheffing (LH) en omzetbelasting (OB)
uitgedrukt in een percentage van de som van de transactieramingen voor hetzelfde
jaar. Kaseffecten van oudere belastingjaren hebben geen effect op de uitkomsten.
De index van het tempo kasstroom is in 2002 een punt gestegen tot 104.Tabel Budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het zo optimaal mogelijk vorm en uitvoering geven
aan de fiscale politiek van de regeringRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen3 074 0322 754 234319 798    Uitgaven3 066 0662 754 166311 900Programma-uitgaven566 584431 228135 356Doelst. 4 Intensief en effectief toezicht en
opsporing   Programma41 88047 784– 5 904Doelst. 5 Optimalisatie bedrijfsprocessen   Heffings- en invorderingsrente524 704383 444141 260    Apparaatsuitgaven2 499 4822 322 938176 544    Ontvangsten91 776 92995 329 110– 3 552 181Programma-ontvangsten91 729 79895 305 129– 3 575 331    Algemene doelstelling   Belastingontvangsten90 836 69594 519 000– 3 682 305Doelst. 4 Intensief en effectief toezicht en
opsporing   Programma240 950196 21544 735Doelst. 5 Optimalisatie bedrijfsprocessen   Heffings- en invorderingsrente652 153589 91462 239    Apparaatsontvangsten47 13123 98123 150Programma-uitgavenDe tegenvaller bij de heffings- en invorderingsrente wordt met name veroorzaakt
door de relatief lage rentestand.ApparaatsuitgavenDe Belastingdienst spant zich in om de inhuur van extern personeel terug
te dringen en te vervangen door eigen vast personeel. In 2002 heeft dit voornamelijk
vanwege de gewijzigde arbeidsmarkt voor ICT-personeel geleid tot een meer
dan gebruikelijke indiensttreding van nieuw vast personeel. Daardoor is er
sprake van een afname van de kosten voor inhuurkrachten terwijl bij het opstellen
van de begroting rekening werd gehouden met een stijging (ca. € 15
mln.). Daarnaast zijn in 2002 ten opzichte van de raming minder materiële
uitgaven gedaan in het kader van de verschillende automatiseringsprojecten
(€ 20 mln.).Het hiervoor weergegeven beleid (inhuur vervangen door eigen personeel)
heeft mede tot effect gehad dat de Belastingdienst meer personele uitgaven
heeft gerealiseerd dan oorspronkelijk is begroot. Een tweede oorzaak zijn
de meerkosten van de CAO 2002 (€ 66 mln.). Een derde oorzaak betreft
de instroom van extra personeel voor de Douane en FIOD-ECD voor versterking
buitengrenzen en terrorismebestrijding (samen ca. € 15 mln.) en
voor de uitvoering van nieuwe fiscale wetten en overige mutaties (ca. € 40
mln.). Ten slotte is bij de overige onderdelen van de Belastingdienst de uitstroom
minder groot gebleken dan voorzien. Een en ander is het gevolg van de snel
veranderende situatie op de arbeidsmarkt. In verband hiermee heeft de Belastingdienst
een beperkte vacaturestop afgekondigd.De overschrijding is tevens voor een belangrijk deel veroorzaakt door
het slechts voor 25% toekennen van de prijscompensatie voor 2002. De Belastingdienst
houdt binnen zijn begroting op voorhand rekening met het toekennen van de
prijscompensatie. Hierdoor waren ombuigingen in het laatste deel van 2002
noodzakelijk. Deze ombuigingen hebben slechts voor een deel kunnen voorkomen
dat op deze post een overschrijding ontstond.Programma-ontvangstenIn 2002 is het werkpakket in de invordering (doelstelling 4) duidelijk
gegroeid. Als gevolg daarvan zijn meer aanmaningen, dwangbevelen e.d. verzonden.
Aan deze invorderingsmaatregelen zijn tarieven verbonden. De meerontvangsten
bij deze tarieven (de zgn. vervolgingskosten) verklaart de meevaller.De meevaller bij de heffings- en invorderingsrente wordt verklaard door
de relatief lage rente stand.BelastingontvangstenDe gerealiseerde inkomsten over 2002 zijn uitgekomen op € 90,8
mld. Dit is € 3,7 mld. lager dan bij de begroting werd geraamd.
Dit is vooral het gevolg van een lagere economische groei, waardoor de grondslag
van de belastingheffing zich minder gunstig heeft ontwikkeld. In de volgende
paragraaf is een nadere toelichting opgenomen van de budgettaire effecten.In dit onderdeel zal een overzicht worden gegeven van de ontwikkeling
van de totale belastingontvangsten. Daarbij zal geanalyseerd worden wat de
oorzaken zijn van afwijkingen in de realisaties ten opzichte van de raming
zoals die is gepresenteerd in de begroting. In onderstaande tabel staat de
aansluiting tussen de totale belastingontvangsten en de ontvangsten zoals
die zijn opgenomen in de ontwerp begroting IXB 2002.Opbouw belastingontvangsten
(x € 1 mln.) RamingRealisatieBelastingontvangsten IX B94 51990 837   Aandeel EU in de omzetbelasting1 2890Invoerrechten1 8210Gemeente- en Provinciefonds13 29614 116Totale belastingontvangsten110 925104 953De raming van de belastingontvangsten komt overeen met de raming in bijlage
3 van de Miljoenennota. Onderstaand wordt een vergelijking gemaakt met deze
raming.Uitvoering 2002De eerste raming voor de belastinginkomsten in 2002 wordt gegeven bij
de ontwerpbegroting. Deze raming is gebaseerd op het economisch beeld van
de Macro Economische Verkenning (MEV) van 2001 van het CPB en komt tot stand
door de vermoedelijke uitkomsten voor 2001 te verhogen met de raming voor
autonome en endogene mutaties voor het komende jaar. Autonome mutaties zijn
wijzigingen in de belastingontvangsten als gevolg van kabinetsbeleid. Endogene
mutaties zijn het gevolg van wijzigingen in het economisch beeld. In tabel
2 van de verdiepingsbijlage in de begroting is aangegeven hoe de raming voor
2002 tot stand is gekomen. In vergelijking met deze tabel, laat de tabel hieronder
per belastingsoort de verschillen zien.Belastingontvangsten 2002
en de afwijking ten opzicht van de raming op kasbasis in mln. euro Raming 2002Doorwerking 2001Wijziging autonome
mutatieWijziging endogene mutatieRealisatie 2002VerschilKostprijsverhogende belastingen57 915– 209– 131– 1 79655 778– 2 137Invoerrechten1 821– 2481– 1731 401– 420Omzetbelasting34 977– 217– 82– 1 15833 520– 1 457Belasting op personenauto's en motorrijwielen2 8651000– 2242 741– 124Accijnzen8 006– 55404688 459+ 453– Accijns van lichte olie3 0926402823 438+ 346– Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie2 213– 4001502 323+ 110– Tabaksaccijns1 828– 720181 774– 54– Alcoholaccijns409– 640– 35408– 1– Bieraccijns2799019307+ 28– Wijnaccijns186– 11035209+ 23Belastingen van rechtsverkeer4 2872650– 794 473+ 186– Overdrachtsbelasting3 2342550– 113 478+ 244– Assurantiebelasting6067054667+ 61– Kapitaalsbelasting44730– 122328– 119Motorrijtuigenbelasting1 99952– 50– 311 970– 29Belastingen op een milieugrondslag3 630– 1120– 5862 932– 698– Afvalstoffenbelasting273– 540– 36183– 90– Grondwaterbelasting178490– 84143– 35– Regulerende energiebelasting2 428– 130– 4361 978– 450– Waterbelasting100208110+ 10– Brandstoffenheffingen652– 960– 38518– 134Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken en andere producten2265– 40– 17173– 53Belasting op zware motorrijtuigen103302108+ 5       Belastingen op inkomen, winst en vermogen52 960– 54– 154– 3 65649 096– 3 864Loon- / Inkomstenbelasting28 315– 220– 13634828 306– 9Dividendbelasting3 7342350– 4793 490– 244Kansspelbelasting15220816210Vennootschapsbelasting19 070– 356– 18– 3 30215 394– 3 676– Gassector kas1 951– 450– 561 850– 101– Niet-gassector kas17 118– 311– 18– 3 24513 544– 3 574Vermogensbelasting0– 40524848Successierechten1 6892900– 2841 6956       Niet nader toe te rekenen belastingontvangsten50– 10318030       Totaal belastingen1110 925– 264– 286– 5 450104 953– 5 9721 Inclusief aandeel EU in de invoerrechten en de omzetbelasting.
In de ontwerpbegroting IX B 2002 werden deze buiten de begroting geboekt.
Vanaf de 1e suppletore begroting worden de verschillende EU-posten
gedesaldeerd binnen de begroting geboekt.De realisatie voor de belastingontvangsten ten bate van begroting IXB
is in 2002 uitgekomen op € 90,8 mld. Dit is € 3,7 mld.
lager dan de oorspronkelijke raming. Dit is enerzijds het gevolg van een positieve
bijstelling van de raming gedurende het jaar met € 3,1 mld. als
gevolg van de overstap naar het gedesaldeerd boeken van EU-posten. Vanaf de
1e suppletore begroting worden de verschillende EU-posten gedesaldeerd binnen
de begroting geboekt en wordt het aandeel van de Europese Unie in de invoerrechten
en de omzetbelasting meegenomen in de totale belastingontvangsten. Anderzijds
is het aandeel van het gemeentefonds € 0,8 mld. hoger uitgekomen
en zijn de totale belastingontvangsten € 6,0 mld. lager uitgekomen.
Hierna zal nader worden ingegaan op de lagere belastingontvangsten. Deze zijn
het gevolg van drie factoren: de realisatie over 2001 en de doorwerking daarvan
naar 2002, de autonome mutaties en endogene ontwikkelingen.Doorwerking realisatie 2001De raming in de ontwerpbegroting 2002 is gebaseerd op de vermoedelijke
uitkomsten over 2001 die tegelijk met de ontwerpbegroting over 2002 wordt
gerapporteerd. De realisatie over 2001 is € 0,55 mld. lager uitgekomen
dan de vermoedelijke uitkomsten. Indien de realisatie over 2001 afwijkt van
de vermoedelijke uitkomsten werkt dit (afhankelijk van in hoeverre de afwijkingen
structureel, incidenteel of tijdelijk van aard zijn) door in de raming voor
20021. Voor een nadere toelichting wordt verwezen
naar bijlage 2 van de Voorlopige Rekening 2001. De doorwerking van de realisatie
2001 is uitgekomen op € 0,3 mld. (zie tabel).Autonome maatregelenIn de ontwerpbegroting werd geraamd dat autonome maatregelen zouden leiden
tot een toename van de ontvangsten met € 4,1 mld.2 Vervolgens zijn tijdens de financiële beschouwingen, de behandeling
het belastingplan 2002 en gedurende het jaar 2002 aanvullende beleidsmaatregelen
genomen die per saldo tot een lastenverlichting hebben geleid van € 0,3
mld. Het totaal van de autonome maatregelen in 2002 is daarmee uitgekomen
op € 3,8 mld. De belangrijkste wijzigingen hebben betrekking op
een extra verlaging van de motorrijtuigenbelasting, de handhaving van de uitzonderingspositie
voor bestelbusjes in de regeling voor bijtelling voor de auto van de zaak
en een technische bijstelling die verband houdt met de af te dragen omzetbelasting
over investeringen in infrastructuur en openbaar vervoer.Endogene mutatieIn vergelijking met de ontwerpbegroting is de endogene mutatie van de
belastingontvangsten € 5,5 mld. lager uitgekomen. Dit verschil wordt
veroorzaakt doordat de economie zich in 2002 minder sterk heeft ontwikkeld
dan aanvankelijk werd aangenomen, wat heeft geleid tot een lagere belastinggrondslag.
Onderstaande tabel laat enkele macro-economische kernvariabelen zien, zoals
die op verschillende momenten door het CPB zijn geraamd.Economisch beeld 2002 bij
ontwerpbegroting en jaarverslag (mutaties per jaar in %) Nominale groei BBPReële groei BBPGroei
particuliere consumptie (vol %).Inflatie (CPI)AIQGroei werkgelegenheid
(vol %)Contractloon-stijgingOntwerpbegroting5 ½23 ½2 ½84 ¼¾3 ¾Jaarverslag4    01    3 ½85 ¾½3 ¾Mutatie– 1 ½– 2– 2 ½– 1  1 ½–¼0    Bron: MEV 2002 en MLT 2007Een lagere economische groei zal leiden tot minder belastingontvangsten.
De belastingontvangsten zijn bovendien nog sterker verslechterd dan de economische
groei. In de ontwerpbegroting werden de totale belastingontvangsten geraamd
op 24,3% van het BBP, terwijl de realisatie is uitgekomen op 23,6% BBP. Het
verschil wordt nagenoeg volledig verklaard door een tegenvaller bij de vennootschapsbelasting
waarvan de ontvangsten in 2002 veel sterker zijn gedaald dan het BBP.3. Afwijking per belastingsoortWanneer gekeken wordt naar de specifieke belastingsoorten blijkt dat de € 6,0
mld. lagere belastingontvangsten met name veroorzaakt wordt door lagere ontvangsten
bij de vennootschapsbelasting, de omzetbelasting, de dividendbelasting en
de belastingen op een milieugrondslag.VennootschapsbelastingDe realisatie van de vennootschapsbelasting is € 3,7 mld. lager
uitgekomen als gevolg van een tegenvallende winstontwikkeling bij bedrijven.
Van de tegenvaller heeft € 1,8 mld. betrekking op lagere ontvangsten
over oudere transactiejaren wat verband houdt met het feit dat de raming van
het winstniveau van deze oude transactiejaren zich op een te hoog niveau bevond.
Voor een nadere toelichting van de tegenvaller bij de vennootschapsbelasting
wordt verwezen naar het Financieel Jaarverslag van het Rijk.OmzetbelastingDe omzetbelasting is € 1,5 mld. lager uitgekomen. Dit is in
lijn met het verslechterd economisch beeld en de daling van de particuliere
consumptie.Belastingen op een milieugrondslagDe belastingen op een milieugrondslag zijn € 0,7 mld. lager
uitgekomen. Deze lagere realisatie wordt vooral veroorzaakt door een tegenvaller
van € 0,5 mld. bij de energiebelasting. Daarnaast zijn de realisaties
van de brandstoffenheffing en de afvalstoffenheffing beiden € 0,1
mld. lager uitgekomen. Voor een nadere toelichting van de tegenvaller bij
de belastingen op een milieugrondslag wordt verwezen naar het Financieel Jaarverslag
van het Rijk.DividendbelastingDe realisatie van de dividendbelasting is € 0,2 mld. lager uitgekomen.
In navolging van de analyse in de Financiële Verantwoording 2001 zal
in het Financieel Jaarverslag van het Rijk een nadere toelichting worden gegeven.6.2 Financiële markten6.2.1 Algemene beleidsdoelstellingHet bijdragen aan condities voor goed functionerende en
internationaal concurrerende financiële marktenDe dynamiek in de financiële sector vergt een alerte houding van
de overheid. Primaire drijfveer van het overheidsbeleid is het bevorderen
van goed functionerende en internationaal concurrerende financiële markten
en van het vertrouwen in het financiële stelsel. Kernelementen zijn het
bevorderen van de stabiliteit van het financiële stelsel en van financiële
instellingen, goede werking van effectenmarkten, marktwerking, goed gedrag
van financiële marktpartijen ten opzichte van de consument, een adequate
muntcirculatie, een soepel betalingsverkeer en integriteit van het financiële
systeem.VerantwoordelijkheidSysteemverantwoordelijkheid voor wat betreft het bijdragen aan de condities
van financiële markten zoals genoemd bij de operationele doelstellingen
die verband houden met het toezicht op de financiële sector en integriteit.Resultaatverantwoordelijkheid
voor de operationele doelstellingen die verband houden met het muntwezen en
de invoering van de euro, rekening houdend met de daarbij genoemde voorwaarden.Wettelijke grondslagWet toezicht kredietwezen, Wet toezicht verzekeringsbedrijf, Wet toezicht
natura-uitvaartverzekeringsbedrijf, Wet toezicht effectenverkeer, Wet toezicht
beleggingsinstellingen, Wet inzake de Wisselkantoren, Wet melding zeggenschap,
Wet giraal effectenverkeer, Wet Consumentenkrediet, Muntwet, Wet identificatie
bij financiële dienstverlening, Wet melding ongebruikelijke transacties,
Wet assurantiebemiddelingsbedrijf, Wet aansprakelijksverzekering motorrijtuigen,
Bankwet, Wet aansprakelijkheid kernongevallen, Wet financiering decentrale
overheden6.2.2 Operationele doelstellingen6.2.2.1 Operationele doelstelling 1 Vormgeving toezicht
op de financiële sectorHet creëren van een slagvaardige en effectieve institutionele
vormgeving van het toezicht op de financiële markten.De toegenomen vervlechting van financiële instellingen en hun producten
en diensten heeft het noodzakelijk gemaakt de institutionele vormgeving van
het toezicht grondig te herzien. Het sectorale toezichtmodel is gekanteld
naar een functionele indeling, waarbij een splitsing is gemaakt tussen prudentieel
toezicht en gedragstoezicht. Hiertoe is de Stichting Toezicht Effectenverkeer
(STE) omgevormd tot de Autoriteit Financiële Markten (Autoriteit-FM),
waaraan het gedragstoezicht is opgedragen. Het prudentieel toezicht is opgedragen
aan De Nederlandsche Bank (DNB) en Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK), waarbij
toenadering heeft plaatsgevonden tussen beide instellingen. De eerste fase
van de herziening, die de kanteling betreft op basis van het bestaande wettelijk
kader, is in 2002 afgerond.In 2002 zijn tevens de voorbereidingen getroffen voor de tweede fase van
de herziening, die de kanteling van de financiële toezichtwetgeving inhoudt.
Deze majeure wetsoperatie, die de komende jaren zal plaatsvinden, is noodzakelijk
om de voordelen van het nieuwe model optimaal te kunnen benutten.
De hoofdlijnen van deze operatie, zowel inhoudelijk als qua projectorganisatie,
zijn in 2002 opgezet. Zoals in de begroting van 2003 is vermeld is met deze
herziening de aangekondigde evaluatie van de Raad van Financiële Toezichthouders
(RFT) komen te vervallen.De herziening van het toezicht is gericht op de doeltreffendheid en marktgerichtheid
van het toezicht, en op de beheersing van de administratieve en toezichtlasten.
Daarmee wordt een belangrijke invulling gegeven aan de operationele doelstelling
ten aanzien van de vormgeving van het toezicht op de financiële marktsector,
namelijk het creëren van een slagvaardige en effectieve institutionele
vormgeving van het toezicht op de financiële markten.In de begroting van 2002 is tevens aangekondigd dat de kaderwet ZBO's
zou worden verwerkt in de institutionele vormgeving van het toezicht. Dit
is niet gebeurd, aangezien de kaderwet ZBO's in de Eerste Kamer is aangehouden.
Herziening van het ZBO-kader ten behoeve van de financiële ZBO's zal
nu plaatsvinden in het kader van de herziening van de financiële toezichtwetgeving.6.2.2.2 Operationele doelstelling 2 Goed functionerende
markt voor financiële dienstenHet realiseren van randvoorwaarden voor een goed functionerende
markt voor financiële diensten en het bevorderen van een goede positie
van de consument door middel van het stellen van eisen aan het gedrag van
financiële instellingen en andere marktpartijen.Bij deze operationele doelstelling ligt de focus op de relatie tussen
financiële marktpartijen onderling en de relatie van deze partijen met
de consument. Belangrijk uitgangspunt is dat marktpartijen daarbij ook een
eigen verantwoordelijkheid hebben. Via publieke en private instrumenten wordt
het functioneren van de financiële markt bevorderd, ook op het raakvlak
van de collectieve sector met de financiële markten. Onderstaand wordt
voor een aantal aandachtsgebieden teruggeblikt op 2002.Markttransparantie en marktwerking• Ter verbetering van de inzichtelijkheid en vergelijkbaarheid van
complexe financiële producten is per 1 juli 2002 de financiële bijsluiter
verplicht gesteld1. In relatie met operationele
doelstelling 1 Vormgeving toezicht is het aantal gedragstoezichthouders op
de bijsluiter verminderd van drie naaréén. Ter introductie van
de bijsluiter en ter vergroting van de naamsbekendheid van de nieuwe gedragstoezichthouder
Autoriteit-FM is in 2002 door de Autoriteit-FM een brede publiekscampagne
gestart. Financiën heeft aan deze campagne een financiële bijdrage
geleverd. De campagne wordt in 2003 afgerond. Tot nog toe heeft de campagne
geresulteerd in een naamsbekendheid van 60% voor de bijsluiter. Ook de naamsbekendheid
van de Autoriteit-FM is vergroot door de campagne (momenteel zijn hierover
geen cijfers bekend). Zoals aangekondigd in de begroting 2003 wordt eind 2003
gestart met de eerste evaluatie van de bijsluiter.• Ter bevordering van een efficiënt en veilig betalingsverkeer
in Nederland zijn op meerdere terreinen beleidsimpulsen gegeven. Zo is een
start gemaakt met de uitvoering van het in 2002 verschenen rapport van DNB
over de tariefstructuren en infrastructuur in het betalingsverkeer. Naar aanleiding
van dit rapport is met de banken overeengekomen dat de verwerkingsduur van
overboekingen tussen Interpay en de Postbank vanaf 1 juli 2002
met een dag wordt verkort. Ter verbetering van de informatieverstrekking aan
consumenten inzake de kosten van het betalingsverkeer is met de banken overeengekomen
dat vanaf 1 juli 2002 op alle rekeningafschriften de boekings- en valuteringsdatum
vermeld wordt. Monitoring van de uitvoering van deze afspraken vindt plaats
in 2003.Een MDW-werkgroep heeft in 2002 onderzoek gedaan naar de overstapkosten
in de betaalmarkt. Naar aanleiding van dit rapport is met de banken overeengekomen
dat binnen 1 jaar een verhuisservice wordt ingericht, die consumenten de gelegenheid
biedt om gemakkelijk te wisselen van bank. Tevens is een wetswijziging aan
de Tweede Kamer gezonden ter aanpassing van de Wet grensoverschrijdende betaaldiensten
en de Wet economische delicten, strekkende de implementatie van de verordening
grensoverschrijdende betalingen in euro's (Kamerstukken II 2002/03, 28 650,
nr. 1–4).• Na de aanslagen van 11 september 2001 hebben verzekeraars de terrorismeverzekeringen
van de luchtvaartsector beëindigd. Na afstemming in Europees verband
heeft de Nederlandse overheid de terrorismeverzekeringen tijdelijk van de
markt overgenomen. Doelstelling was hierbij om zo spoedig mogelijk terugkeer
naar commerciële verzekerbaarheid te bewerkstelligen. Via premieverhogingen
en aanpassing van de dekking is de overheidsrol geleidelijk aan teruggebracht
en na 31 oktober 2002 is de overheidsherverzekering in het geheel beëindigd.
De verzekeringsmarkt bleek toen voldoende hersteld om de luchtvaartrisico's
weer te kunnen accepteren.Ook buiten de luchtvaartsector is het verzekeren van terrorisme niet langer
vanzelfsprekend. Nederlandse verzekeraars hebben daarnaast aangekondigd particulieren
en bedrijven niet langer te willen verzekeren gezien het gebrek aan beschikbare
capaciteit op de internationale herverzekeringsmarkt. In reactie heeft een
werkgroep van Financiën, PVK en verzekeringssector de situatie op de
verzekeringsmarkt geanalyseerd en een aanzet gegeven voor mogelijke oplossingen.
In november 2002 is de Tweede Kamer geïnformeerd over het voornemen om
een terrorismepool op te zetten (Kamerstukken II 2002/03, 28 668, nr.
1). Idee is dat verzekeraars en herverzekeraars terrorismerisico's blijven
dekken met behulp van een gezamenlijke pool. De overheid biedt dan een tijdelijke
ultieme herverzekering aan deze pool. Dankzij deze constructie kunnen particulieren
en bedrijven in Nederland tot op zekere hoogte verzekerd blijven tegen terrorisme.
In vervolg op het aan de Tweede Kamer gemelde voornemen zijn de pool en benodigde
wetgeving verder uitgewerkt. De pool kan naar verwachting medio 2003 operationeel
zijn.Bemiddeling in financiële diensten• In april 2002 zijn aan de Tweede Kamer concrete beleidsvoornemens
voorgelegd inzake de vormgeving van een wettelijk kader voor toezicht op bemiddeling
(Kamerstukken II 2001/02, 28 000, nr. 24). Het wetsvoorstel Wet financiële
dienstverlening (Wfd) dat in voorbereiding is, bevat gedragsregels voor alle
bemiddelaars én aanbieders van financiële producten. Dit wetsvoorstel
dient ter uitwerking van de door de sector breed onderschreven uitgangspunten
van cross-sector en distributieconsistentie. In de Wfd worden de kwaliteitskenmerken
van een goed financieel distributiekanaal verankerd (deskundigheid, betrouwbaarheid,
zorgvuldig behandelen en informeren van consumenten, goede bedrijfsvoering
en financiële zekerheid). De Autoriteit-FM zal met het toezicht op de
naleving van de Wfd worden belast.Uit het in oktober 2002 uitgebrachte SER-advies over de balans tussen
wettelijke regelgeving en zelfregulering blijkt een brede instemming met de
kabinetsvoornemens voor het wettelijk kader toezicht op bemiddeling. Eind
2002 is naar aanleiding van het advies een instemmende kabinetsreactie aan
de Tweede Kamer gezonden. De SER ziet voor brancheorganisaties een ondersteunende
rol weggelegd: deze kunnen zelfreguleringafspraken voorleggen aan de Autoriteit-FM,
die bij goedkeuring een verlicht toezichtregime kan toepassen op deelnemers
aan de zelfregulering. Door het instellen van het Platform invoering toezicht
op tussenpersonen beoogt de Autoriteit-FM in dat kader een bijdrage te leveren
aan verbetering van de zelfregulering.• In 2002 zijn de onderhandelingen over de richtlijn Verzekeringsbemiddeling
afgerond. De implementatie van deze richtlijn zal in het kader van de Wfd
plaatsvinden.• Over de conclusies van het onderzoek naar marktwerking en concurrentie
in het assurantietussenpersonenkanaal en naar de effecten van het afschaffen
van het begunstigingsverbod in de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf (Wabb
II), is de Tweede Kamer in november 2001 geïnformeerd1. Het onderzoek onderschreef het voornemen van de regering om de beloningsregels
in de Wet assurantiebemiddelingsbedrijf te schrappen. Het hiertoe gepubliceerde
besluit is op 1 april 2002 in werking getreden.Consumentenbescherming• In 2002 heeft de werkgroep van het Verbond van Verzekeraars en
de PVK, onder voorzitterschap van Financiën, haar onderzoek naar de mogelijkheid
en uitvoerbaarheid van een vangnetconstructie voor schadeverzekeringen afgerond.
Momenteel wordt onderzocht op welke wijze beleidsmatige invulling kan worden
gegeven aan de voornoemde vangnetconstructie. De minister van Financiën
zal het eindrapport van de werkgroep in de eerste helft van 2003 aan de Tweede
Kamer aanbieden en daarbij beleidsconclusies schetsen.• De Wet op het consumentenkrediet (Wck) is, in aangepaste vorm,
vanwege de sterke samenhang met het toezicht op andere vormen van financiële
dienstverlening geïntegreerd in de Wfd. In verband met de herziene vormgeving
van het toezicht is het toezicht op de Wck gemandateerd aan de Autoriteit-FM.
In september heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan voor een nieuwe
richtlijn Consumentenkrediet. De Commissie streeft er naar de onderhandelingen
over deze richtlijn in 2003 af te ronden.De hierboven beschreven beleidsinitiatieven hebben bijgedragen aan de
realisatie van randvoorwaarden voor een goed functionerende markt voor financiële
diensten. Tevens bevatten de initiatieven elementen die bijdragen aan verbetering
van de transparantie financiële dienstverlening (prestatiegegeven uit
de begroting 2002).6.2.2.3 Operationele doelstelling 3 Bevordering goede
werking van effectenmarktenHet bevorderen van een goede werking van effectenmarkten
waarbij de kernelementen zijn toezicht op de infrastructuur, regels omtrent
transparantie en gedrag van marktpartijen, en adequate zeggenschapsstructuren
binnen (beursgenoteerde) vennootschappen.Het doel bij deze doelstelling is het vanuit effectentypische invalshoek
bevorderen van de transparantie en de integere werking van de effectenmarkten, en het versterken van de positie van de beleggers vis-à-vis
uitgevende instellingen, andere beleggers en de bewaarders van effecten.In 2002 hebben de volgende activiteiten plaatsgevonden:• In het kader van het EU Actieplan Financiële Diensten is in
2002 significante voortgang geboekt op diverse richtlijnen. In juni is de
collateralrichtlijn aangenomen die voorziet in een erkenning van bepaalde
vormen van zekerheid en zekerheidsoverdrachten met betrekking tot effecten.
De richtlijn voorwetenschap/koersmanipulatie is in december aangenomen. Ten
aanzien van de richtlijn prospectus is in november politiek akkoord bereikt
en de richtlijn inzake toezicht op effecteninstellingen en effectenbeurzen
is formeel gepubliceerd (de onderhandelingen zijn in januari 2003 gestart).
De Nederlandse inzet heeft op de diverse richtlijnen inzake beleggingsdiensten
tot bevredigende resultaten geleid. Tevens is in 2002 parallel aan de richtlijnonderhandelingen
gewerkt aan de voorbereidingen van de implementatie van de richtlijnen in
nationale wet- en regelgeving. Ter implementatie van de collateralrichtlijn,
de richtlijn voorwetenschap/koersmanipulatie en de prospectusrichtlijn zijn
wetsontwerpen ambtelijk voorbereid, zodat de implementatie binnen de daarvoor
gestelde termijnen kan plaatsvinden.• Ten behoeve van het toezicht op Euronext is in 2002 een rechtsvergelijkend
onderzoek afgerond. Doel van het onderzoek was om inzicht en overzicht te
bieden omtrent de rechtsstelsels van de drie (oorspronkelijke) Euronext landen
(NL, B, FR). De diverse in het onderzoeksverslag geconstateerde verschillen
in (toepassing van) de regelgeving worden door de toezichthouder op Euronext
(Autoriteit-FM) gebruikt in hun overleg met de toezichthouders uit de andere
bij Euronext betrokken landen en door het ministerie van Financiën bij
het overleg in Brussel over richtlijnvoorstellen (bijvoorbeeld richtlijn overnamebiedingen)
en nationale wetgevingstrajecten.• Op basis van de bevindingen uit de consultatie «Introductie
toezicht op verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen» is op 31
mei 2002 het kabinetsstandpunt inzake het toezicht op de externe financiële
verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen aan de Tweede Kamer aangeboden.
Inmiddels is volop overleg gevoerd met de betrokken departementen en de Autoriteit-FM
als beoogd toezichthouder. Een wetsvoorstel kan in de eerste helft van 2003
tegemoet worden gezien.• De versterking en modernisering van de wet- en regelgeving ten
behoeve van het effectenverkeer heeft in 2002 onder meer gestalte gekregen
door:• Als onderdeel van de tweede fase van de Wet openbare biedingen
op effecten is in januari 2002 het consultatiedocument «Invoering verplicht
openbaar bod in Nederland» gepubliceerd. De consultatie heeft belangrijke
input geleverd voor de gedachten over invoering van het verplichte bod. Op
2 oktober is een nieuw voorstel voor een 13e richtlijn verschenen
(richtlijn inzake overnamebiedingen). Dit richtlijnvoorstel introduceert o.a.
een verplicht bod bij het bereiken van controle door een aandeelhouder in
een vennootschap. Op 25 november 2002 heeft het kabinet de Tweede Kamer geïnformeerd
dat het de besprekingen binnen de Raad over dit richtlijnvoorstel afwacht
voordat het met nationale wetgeving op het terrein van het verplichte bod
komt (brief d.d 25 november 2002, nr. fin 0200591).• Naar aanleiding van alle (internationale) ontwikkelingen op het
gebied van het (grensoverschrijdende) girale effectenverkeer (settlement)
zowel in de markt als in het beleid is in december een consultatiedocument
over dit onderwerp gepubliceerd. De reacties zullen onder meer gebruikt worden
bij de herziening van de Nederlandse Wet girale effectenverkeer.• In 2002 is een wetsvoorstel tot herziening van de Wet melding zeggenschap
goedgekeurd door de Ministerraad en voor advies naar de Raad van State gezonden.
Met de herziening wordt beoogd een volledig geautomatiseerd informatie- en
meldingssysteem mogelijk te maken dat administratieve lasten verlicht en informatiewaarde
verhoogt.• Tevens is in 2002 is een wetsvoorstel tot herziening van de Wet
toezicht beleggingsinstellingen door de Ministerraad aangenomen en naar de
Raad van State gezonden. In het wetsvoorstel worden tevens twee wijzigingen
van de ICBE-richtlijn (richtlijn inzake toezicht op beleggingsinstellingen)
geïmplementeerd.• In de sfeer van corporate governance is op 8 januari 2002 het wetsvoorstel
betreffende de aanpassing van de structuurregeling bij de Tweede Kamer ingediend
(Kamerstukken II 2001/02, 28 179, nr. 1–2). In dit wetsvoorstel
wordt op een aantal punten de zeggenschap van aandeelhouders binnen vennootschappen
vergroot. Het wetsvoorstel is inmiddels aangemeld voor plenaire behandeling.
Tevens is op 1 september 2002 de Wet openbaarmaking bezoldiging en aandelenbezit
van bestuurders en commissarissen in werking getreden. De wet verplicht open
naamloze vennootschappen ertoe om in hun jaarverslag te vermelden wat de bezoldiging
per bestuurder en commissaris is en uit welke onderdelen de bezoldiging bestaat.Ten aanzien van het voor 2002 gestelde prestatiegegeven «mate van
realisatie van de beoogde versterking, modernisering en toepassing van het
wettelijk kader» kan op basis van de hiervoor beschreven regelgevingstrajecten
geconcludeerd worden dat zowel op EU-niveau als op nationaal niveau belangrijke
voortgang is geboekt in de totstandkoming van regelgeving die de goede werking
van de effectenmarkten zal bevorderen.6.2.2.4 Operationele doelstelling 4 Bevorderen van een
stabiel financieel stelselHet bevorderen van een stabiel financieel stelsel door
de soliditeit en continuïteit van afzonderlijke instellingen te bevorderen,
primair gericht op de interne bedrijfsvoering en de solvabiliteit van financiële
instellingen.Randvoorwaarden bij deze doelstelling zijn effectiviteit en (kosten-)
efficiëntie. Vanuit deze optiek worden beleid en regelgeving ten aanzien
van het bedrijfseconomische toezicht op financiële instellingen geformuleerd,
zowel binnen Nederland als internationaal. Onderstaand een overzicht van de
belangrijkste ontwikkelingen van 2002.Bedrijfseconomisch toezicht• De Tweede Kamer is op 11 april 2002 (Kamerstukken II 2000/01, 28 000
IXB, nr. 23) geïnformeerd over ontwikkelingen rond het nieuwe kapitaalakkoord
voor banken (Bazel II). Het nieuwe kapitaalakkoord zal in het najaar van 2003
worden afgerond. In Europa is eind 2002 de voorontwerprichtlijn waarin het
kapitaalakkoord is neergelegd voor commentaar voorgelegd aan belanghebbenden.
Het streven is onder Nederlands voorzitterschap in de tweede helft van 2004
een Politiek Akkoord over het richtlijnvoorstel te bereiken. Voor de nieuwe
Europese kapitaaleisen voor verzekeraars (Solvency II) is in 2002 besloten
dezelfde structuur als voor banken te volgen, dat wil zeggen ook een 3 pijler-benadering die uitgaat van minimum solvabiliteitseisen, supervisory
review en marktdiscipline/transparantie. Momenteel ligt een discussiepunten-notitie
voor bij de EU-lidstaten over de te volgen aanpak voor Solvency II.• De richtlijn inzake het aanvullende toezicht op financiële
conglomeraten is op 16 december 2002 tot stand gekomen. De implementatietermijn
verstrijkt op 11 augustus 2004. Er is in 2002 een aanvang gemaakt met het
voorbereiden van een wetsvoorstel dat uitvoering geeft aan de implementatie
van de richtlijn, en aan de beleidsvoornemens uit de nota financiële
conglomeraten (Kamerstukken II 1999/00, 27 241, nr. 1).• Bij brief van 25 juni 2001 (Kamerstukken II 2000/01, 26 489,
nr. 5) is de Tweede Kamer geïnformeerd over het voornemen om de kernaanbevelingen
van de deskundigengroep Traas in wet- en regelgeving te implementeren. In
het afgelopen jaar is daartoe overleg gevoerd met de PVK, het ministerie van
Justitie, almede de belanghebbende marktpartijen. Dit heeft geresulteerd in
een wetsvoorstel dat momenteel in behandeling is bij de Tweede Kamer.• In mei 2002 is een rapport van het Europese Economisch Financieel
Comité verschenen over integratie van de EU financiële markten.
Naar aanleiding van dit rapport is kritisch gekeken naar de EU-toezichtcomités
die zich bezighouden met de opstelling van regelgeving voor de financiële
sector. Met het oog op de op handen zijnde EU-uitbreiding en om adequaat te
kunnen reageren op ontwikkelingen in de financiële sector, is een eenduidige
en slagvaardige structuur van EU-toezichtcomités van groot belang.
De Ecofin heeft op 3 december 2002 een voorstel voor een nieuwe structuur
voor EU-toezichtcomités aangenomen dat in belangrijke mate voldoet
aan de Nederlandse inzet in de discussie. De Ecofin heeft vanwege een algemeen
gevoel van urgentie besloten zo snel mogelijk te starten met de nieuwe comité-structuur.• De EU-richtlijnen inzake een toezichtkader voor de uitgifte van
elektronisch geld maken het mogelijk dat ook niet-bancaire instellingen elektronisch
geld uitgeven, mits zij zijn geplaatst onder bedrijfseconomisch toezicht.
Om deze richtlijnen te implementeren is in het afgelopen jaar de Wet van 26
juni 2002 tot wijziging van de Wet toezicht kredietwezen 1992 (Wtk 1992) in
verband met de invoering van bedrijfseconomisch toezicht op instellingen voor
elektronisch geld (Stb 2002, 330) tot stand gebracht. Voorts is de Vrijstellingsregeling
Wtk 1992 (Strct. 2002, 120) gewijzigd om kleinschalige elektronische geldstelsels
vrij te stellen. Tevens is lagere regelgeving tot stand gebracht om de diensten
van elektronische geldinstellingen onder de anti-witwaswetgeving te brengen
(Stb. 2002, 273). Al deze regelgeving is op 1 juli 2002 in werking getreden.Systeemstabiliteit en noodmaatregelen• Bij brief van 20 december 2002 is de Tweede Kamer geïnformeerd
over de nadere uitwerking ten aanzien van de hervorming van de toezichtwetgeving
(Kamerstukken II 2002/03, 28 122, nr. 9). In deze brief is aangekondigd
dat de infrastructurele aspecten van de financiële markten zullen worden
geregeld in een apart deel van de nieuw op te stellen Wet op het financieel
toezicht. In dezelfde brief is aangekondigd dat dit deel als voorlooptraject
zal worden ingevoerd. In het afgelopen jaar is dan ook veelvuldig overleg
gevoerd met DNB en de Autoriteit-FM over de uitgangspunten en reikwijdte van
het wetsvoorstel infrastructuur financiële markten. Hierdoor is er aanmerkelijke
voortgang geboekt met de wettelijke inkadering van het toezicht op betaal-
en effectenafwikkelsystemen. In de eerste helft van 2003 zal het wetsvoorstel
dan ook aan de ministerraad worden gezonden.• In 2001 is het wetsvoorstel ter implementatie van de richtlijn
sanering en liquidatie verzekeraars reeds ter hand genomen. Met de PVK en
het ministerie van Justitie is regelmatig overleg gevoerd over het wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel is eind oktober 2002 voor advies gezonden aan de Staatscommissie
voor het Internationaal Privaatrecht. Dit advies is uitgebracht op 15 maart
2003. Het Verbond van Verzekeraars heeft in februari 2003 commentaar gegeven
op het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel zal in maart aan de ministerraad worden
verzonden, waarna het voor advies aan de Raad van State kan worden voorgelegd.In oktober 2001 is een eerste nulmeting verricht in het kader van de omslag
richting risicogeoriënteerd toezicht. Thans vindt nog een nadere invulling
plaats die het regelgevend kader betreft. In 2004/2005 zal de eindmeting plaatsvinden
aan de hand waarvan de realisatie van de omslag richting risicogeoriënteerd
toezicht kan worden beoordeeld. Zoals eerder gemeld in deze paragraaf is het
afgelopen jaar op Europees niveau goede voortgang geboekt bij het ontwikkelen
van nieuwe risicogeoriënteerde kapitaaleisen voor banken en verzekeraars.Geconstateerd kan worden dat in 2002 temidden van een dynamische financiële
wereld veel gedaan is aan de bevordering van een stabiel financieel stelsel.
Dit gebeurt niet alleen via de opstelling en implementatie van (Europese)
regelgeving en de ontwikkeling van nationaal beleid, maar ook door te werken
aan internationale overlegstructuren.6.2.2.5 Operationele doelstelling 5 IntegriteitHet bevorderen van de integriteit van het financiële
stelsel door het stellen van randvoorwaarden voor onder meer anti-witwaswet-
en regelgeving en voor het toezicht op de financiële sector.De nota «integriteit financiële sector en terrorismebestrijding»
(Kamerstukken II 2001/02, 28 106, nr. 2) die naar aanleiding van de aanslagen
van 11 september 2001 is opgesteld, heeft het werkprogramma voor 2002 grotendeels
bepaald. Een belangrijk deel van de in deze nota geformuleerde actiepunten
zijn inmiddels gerealiseerd. Nederland voldoet nu volledig aan de 40 aanbevelingen
van de Financial Action Task Force on money laundering (FATF) met betrekking
tot de bestrijding van het witwassen en de 8 specifieke FATF-aanbevelingen
ter bestrijding van terrorismefinanciering.Ten aanzien van de specifieke – in de begroting van 2002 –
genoemde activiteiten, kan het volgende worden gemeld:• De Wet inzake de geldtransactiekantoren (Wgt) is in juli 2002 in
werking getreden, tezamen met de hieraan verbonden lagere regelgeving. Met
de inwerkingtreding van de Wgt is het toezicht op de wisselkantoren geactualiseerd
(de Wgt is de opvolger van de Wet inzake de wisselkantoren) en zijn de money
transfer-kantoren onder de reikwijdte van het toezicht gebracht.• Ten aanzien van de versterking van de handhavingsketen toezicht-opsporing-vervolging
is de overlegstructuur en het karakter van de handhavingsafspraken in 2002
versterkt. Voor een slagvaardig optreden van de handhavingsketen, waarin vele
partijen een taak hebben, is een efficiënte overlegstructuur onontbeerlijk.
Lacunes in de overlegstructuur zijn aangevuld en overlappingen
zijn weggenomen. Voorts zijn de afspraken over ieders taken en de hoeveelheid
te leveren inspanning (de zogeheten handhavingsafspraken) door een nieuwe
gestandaardiseerde en meeromvattende wijze van totstandkoming van deze afspraken,
transparanter geworden. Tenslotte is van belang dat de handhavingsketen over
een adequaat stelsel van handhavingsinstrumenten beschikt. Dit instrumentarium
ondergaat een constante analyse ter optimalisering hiervan. Op diverse terreinen
wordt momenteel ingezet op een breder instrumentarium voor de diverse partners.• De implementatie van de tweede EU-witwasrichtlijn (o.a. uitbreiding
van de meldplicht voor vrije beroepsgroepen) is nagenoeg afgerond. In 2001
was reeds een onderdeel van de richtlijn geïmplementeerd (meldplicht
voor handelaren in artikelen van grote waarde). Op 1 mei 2003 treedt de Algemene
Maatregel van Bestuur (AMvB) in werking waarmee advocaten, notarissen, makelaars,
accountants, belastingadviseurs en mensen die soortgelijke werkzaamheden verrichten,
onder de identificatie- en meldplicht van de Wet identificatie bij dienstverlening
en de Wet melding ongebruikelijke transacties brengt. Bij het opstellen van
de AMvB heeft in het afgelopen jaar uitgebreid overleg plaatsgevonden met
het ministerie van Justitie en vertegenwoordigers van de verschillende beroepsgroepen.
Na inwerkingtreding van deze AMvB zal de richtlijn volledig geïmplementeerd
zijn.• De voorziene FATF evaluatie voor 2002 is nog niet door de FATF
gestart. Reden voor de vertraging is de herziening van de 40 aanbevelingen,
een project dat langer duurt dan voorzien was. Pas wanneer de herziening is
afgerond (gestreefd wordt nu naar afronding vóór 1 juli 2003)
zal de evaluatieronde gestart kunnen worden.Voor het jaar 2002 geldt als prestatiegegeven de mate van realisatie van
versterking van de handhavingsketen toezicht-opsporing-vervolging. Daarbij
zij opgemerkt dat de versterking van de handhavingsketen een proces is waarvoor
een aantal jaren is uitgetrokken. In 2002 is hiervoor een stevige basis gelegd,
waarop in de komende jaren kan worden voortgebouwd. Er zijn nu kwantitatieve
afspraken voor 2003 gemaakt over de vervolging van zaken, die door de toezichthouders
bij de FIOD-ECD ingebracht worden. Daarbij zijn er ook afspraken over de hiervoor
benodigde capaciteit bij het OM. Aan de hand van de realisatie van deze kwantitatieve
afspraken kan inzichtelijk worden gemaakt welke schakels van de handhavingsketen
aandacht behoeven.6.2.2.6 Operationele doelstelling 6 MuntwezenHet zorgdragen voor een goed functionerend chartaal betalingsverkeer
via een ongestoorde muntvoorziening van voldoende munten met als randvoorwaarde
kostenefficiëntie.Het bevorderen van een adequate muntcirculatieOp grond van de Muntwet 2002 worden uitsluitend in opdracht van de Staat
munten vervaardigd en uitgegeven. Op grond van een overeenkomst met De Koninklijke
Nederlandse Munt NV (KNM) worden de euromunten in opdracht van de Staat door
KNM vervaardigd. De distributie van de munten wordt in opdracht van de Staat
door DNB verzorgd.De monitoring van de muntproductie vindt plaats door controle op de naleving
van KNM van het muntcontract. Gelet op de vraag naar euromunten en de daarmee
verband houdende ontwikkeling van de voorradenmunten, is de productie
van euromunten in de loop van 2002 naar beneden bijgesteld. De productie van
euromunten heeft plaatsgevonden overeenkomstig de in het muntcontract neergelegde
voorwaarden.In 2002 is daarnaast overleg gevoerd tussen Financiën en KNM over
de toekomst van KNM en over de relatie Financiën-KNM. Dit heeft mede
plaatsgevonden in verband met het afsluiten van een nieuw muntcontract. Besloten
is het muntcontract 1999–2002 in geactualiseerde vorm met een jaar te
verlengen voor 2003, omdat het overleg over toekomst en relatie pas aan het
einde van 2002 richting heeft gekregen, en in verband daarmee de tijd voor
onderhandelingen voor een meerjarig contract te kort werd bevonden. Daarnaast
bestaat er nog onvoldoende inzicht in de meerjarige ontwikkeling van de muntvraag
en dus in de in het contract op te nemen jaarlijkse bestellingen van nieuwe
munten en het daarmee verbonden muntloon.Ten behoeve van de (re)circulatie van euromunten is tussen DNB en Financiën
een nieuw memorandum opgesteld, dat per 1 januari 2003 in werking is getreden
en een looptijd heeft van vijf jaren. In de nieuwe systematiek heeft DNB slechts
de positie van depothouder euromunten. De commerciële activiteit van
het sorteren, tellen en rolleren van munten wordt door DNB niet meer aangeboden,
maar aan de markt overgelaten. Slechts commerciële muntverwerkers die
een contract met DNB hebben gesloten, hebben toegang tot het muntendepot voor
het afstorten van in de markt overtollige hoeveelheden euromunten, dan wel
voor het afnemen van benodigde euromunten. Banken dienen met de muntverwerkers
contracten af te sluiten over het afstorten en opnemen van euromunten. Met
de ingang van de nieuwe distributiesystematiek is de kostenbijdrage van Financiën
(circa € 2,1 mln. per jaar) komen te vervallen (verrekening via
de winstafdracht DNB). In 2006 zal de nieuwe distributiesystematiek worden
geëvalueerd.In 2002 is een inwisselpunt voor bijzondere euromunten uit andere eurolanden
ingesteld (stcrt. 2001, nr 249). Tevens is een overeenkomst met KNM aangegaan
over het ontwaarden van de voormalige euromunten. De bij de banken ingeleverde
voormalige guldenmunten zijn door DNB opgeslagen in het Opslag- en Distributiecentrum
(ODC) te Lelystad. De ontwaarding van de munten vindt ook in het ODC plaats.
De ontwaarding is in de loop van september 2002 gestart.Aan de hand van drie prestatie-indicatoren is de doelstelling gemonitord:• Muntvoorziening ten opzichte van muntvraag:Ten einde te voorzien in de omschakeling van de chartale gulden op de
chartale euro waren per 1 januari 2002 2,9 mld. euromunten beschikbaar en
was voor 2002 voorzien in een productie van circa 400 mln. stuks euromunten
(totaal 3,3 mld.). Als gevolg van omvangrijke voorraden euromunten zijn in
2002 242 mln. stuks geproduceerd. Ultimo 2002 bedroeg het aantal euromunten
dat over 2002 in omloop is gebracht 2,2 mld. stuks. De eindvoorraad euromunten
ultimo 2002 is daarmee uitgekomen op 0,9 mld (voor een weergave hiervan op
denominatieniveau zie tabel hieronder). Derhalve kon in voldoende mate worden
voorzien in de vraag naar munten. Tevens is hieronder een tabel opgenomen
die laat zien dat eind 2002 nog 3,6 mld. guldenmunten in omloop zijn terwijl
er begin 2002 nog 6,4 mld. guldenmunten in omloop waren.• Werkelijke ten opzichte van geplande productie:De productie van euromunten is ten aanzien van een aantal denominaties in 2002 naar beneden bijgesteld toen in de loop van het jaar
bleek dat de voorraad euromunten ruim voldoende was om aan de vraag naar munten
te voldoen.• Kosten muntvoorziening:De kosten van de muntvoorziening zijn lager uitgevallen als gevolg van
een bijgestelde productie van euromunten.Tabel 6.12 Voorraadverloop
muntdepot in 2002 (aantallen x 1000) BeginvoorraadProductieIn circulatieEindvoorraad2 euro180 80036 432155 96461 2681 euro193 60022 560149 13467 02650 eurocent265 60080 160202 539143 22120 eurocent246 30050 691261 81135 18010 eurocent500 6000299 725200 8755 eurocent603 6000353 327250 2732 eurocent373 10052 224414 83310 4911 eurocent504 4000399 090105 310 2 868 000242 0672 236 423873 644Tabel 6.13 Retouren guldenmunten
in 2002 (aantallen x 1000) Nog in circulatie Nog in circulatie     BeginRetourEind50 gulden4 8418084 03310 gulden14 9741 74113 2335 gulden187 328140 21147 117Rijksdaalder179 305106 59572 710Gulden744 307405 569338 738Kwartje1 374 768596 754778 014Dubbeltje2 254 537810 2651 444 272Stuiver1 633 420687 306946 114 6 393 4802 749 2493 644 231Vastgesteld kan worden, dat alle onderwerpen voor het jaar 2002 zijn gerealiseerd.In 2002 waren er voldoende munten beschikbaar om tegemoet te komen aan
de muntvraag en behoefden er niet meer munten geproduceerd te worden dan gepland.6.2.2.7 Operationele doelstelling 7 Invoering van de euroHet bevorderen van een soepele overgang van de Nederlandse samenleving
op de euro, met als randvoorwaarden tijdigheid en zo laag mogelijke maatschappelijke
kosten. Gestreefd wordt om de omschakeling begin 2002 binnen twee weken goeddeels
te laten plaatsvinden.De algemene conclusie ten aanzien van de euro-omwisseling in Nederland
is dat deze tijdig en soepel is verlopen. De bevoorrading van banken, toonbankinstellingen
en publiek, alsmede de omschakeling van chartale transacties
op euro's verliep voorspoedig. Ook het elektronisch toonbankbetalingsverkeer
rond de invoering van de euro is probleemloos verlopen. Daarmee werd de doelstelling
om een zo snel mogelijke omschakeling te maken gehaald. Naast de chartale
omwisseling is ook de omschakeling in de publieke sector en het private domein
soepel en tijdig verlopen. Er hebben zich geen grote incidenten voorgedaan
waarvan maatschappelijke groepen of de overheden zelf nadelige gevolgen hebben
ondervonden.Ook de effectiviteit van de publieksvoorlichting, die voor het grootste
deel in 2001 plaatsvond, is groot te noemen. Het publiek voelde zich goed
geïnformeerd en was op de hoogte van belangrijke zaken als de invoeringsdatum,
de waarde van de euro en de duur van de duale periode. Op de eerste zaterdag
van 2002 (5 januari) werd al 90% van de contante transacties in euro afgerekend.
Op 9 januari was dit al 97% (Kamerstukken II 2001/02, 25 107, nr. 61).
Er is in 2002 slechts de helft van het begrote budget besteed aan voorlichtingsactiviteiten
euro-introductie omdat zich in die periode geen onverwachte ontwikkelingen
of calamiteiten hebben voorgedaan. Hiermee was in het begrote budget wel rekening
mee gehouden. Met name massa mediale middelen zoals print, radio en televisie
zijn in 2002 achterwege gelaten.Door de invoering van de euro is er wel een perceptie bij het publiek
ontstaan dat de prijzen als gevolg van de euro zijn gestegen. Hier is onder
andere door de Consumentenbond, DNB, het CPB, en door de Europese Commissie
onderzoek naar gedaan. De EC heeft in december 2002 een rapport1 gepubliceerd waarin het eerste jaar na de introductie van de euro
is geëvalueerd. Hierin wordt gemeld dat sommige sectoren in de eurozone
aanzienlijke prijsstijgingen hebben gekend als gevolg van de invoering van
de euro, maar dat het effect van de invoering van de euro op het algemene
prijsniveau zeer beperkt is geweest. Het door Eurostat gemeten effect van
de invoering van de euro op de inflatie in de eurozone bedraagt 0–0,20
procentpunt. Volgens de Consumentenbond hebben zich ook in Nederland aanzienlijke
prijsstijgingen voorgedaan in bepaalde sectoren, maar de Consumentenbond kon
geen van de waargenomen prijsstijgingen direct associëren met de invoering
van de euro. DNB concludeerde in augustus 2002 dat het euro-effect op inflatie
0,60 procentpunt is geweest. Het CPB concludeerde in september 2002 dat met
name de horeca de invoering van de euro had aangegrepen om prijzen te verhogen,
maar dat er geen significant euro-effect is geweest op het algemene prijsniveau.De vroegtijdige en gedegen voorbereiding op de omwisseling heeft een grote
bijdrage geleverd aan het slagen van de overgang op de euro. De publieke en
private sector hebben, ondersteund door het ministerie van Financiën,
een grote inspanning geleverd om de invoering van de euro succesvol te laten
verlopen. Streven daarbij was om met een gedegen voorbereiding zoveel mogelijk
maatschappelijke kosten te voorkomen die konden ontstaan bij problemen met
de invoering van de euro. Ook de samenwerking met DNB op basis van de uitvoeringsovereenkomst
en de gekozen coördinatiestructuur van het Nationaal Coördinatie
Centrum heeft goed gefunctioneerd.In Nederland zijn er in 2002 twee rapporten gepubliceerd waarin de invoering
van de euro is geëvalueerd. In het rapport «Evaluatie Invoering
Euro», dat is uitgevoerd in opdracht van Financiën, zijn de uitkomsten
van de deelonderzoeken naar de omschakeling van de overheid, de omschakeling
van het bedrijfsleven, de chartale omschakeling en de publieksvoorlichting
uitvoerig onderzocht (Kamerstukken II 2001/02, 25 107, nr. 66). In het
rapport wordt het europroject «bijzonder geslaagd» genoemd, met als belangrijke succesfactor de vroegtijdige en gedegen
voorbereiding van publieke en private partijen vanuit het gemeenschappelijke
belang van een soepele overgang, waarbij een uiterste inspanningsverplichting
is aangegaan om problemen en incidenten te voorkomen. Geconcludeerd wordt
dat de omschakeling, zonder dat primair op budgetten is gestuurd, niet alleen
doelmatig maar in algemene zin ook efficiënt is verlopen. Met «preventieve
investeringen» zijn de maatschappelijke kosten zoveel mogelijk beperkt.
Ook het actief «netwerk-management»
van het ministerie van Financiën en DNB heeft daaraan bijgedragen.Daarnaast is in opdracht van Justitie en BZK uitvoering gegeven aan het
deelonderzoek «Veilig gewisseld: van gulden naar euro», waarin
de justitiële en veiligheidsaspecten van de introductie euroconversie
zijn onderzocht. Samenvattend wordt gesteld dat de euroconversie uiterst succesvol
is verlopen. Beide onderzoeken concluderen dat alle gestelde doelen zijn bereikt
en in een aantal gevallen (o.a. veiligheid, snelheid van de omschakeling)
zelfs overtroffen.Tabel budgettaire gevolgen
van beleid (Bedragen x € 1000)Algemene beleidsdoelstelling:Het bijdragen aan condities voor goed functionerende
en internationaal concurrerende financiële marktenRealisatie 2002Vastgestelde begroting
2002Verschil 2002Verplichtingen152 66166 83885 823    Uitgaven186 164109 04077 124Programma-uitgaven180 380104 47275 908    Doelst. 2 Bevorderen consumentenpositie   Overige programma-uitgaven4 30004 300Doelst. 5 Bevorderen van de integriteit   Bijdrage toezicht3000300Caribbean Financial Action Taskforce3032– 2Doelst. 6 Zorgdragen chartaal betalingsverkeer   Muntcirculatie24 54427 744– 3 200Afname munten in circulatie97 642097 642Doelst. 7 Bevorderen soepele overgang euro   Voorlichting euro12 73232 890– 20 158Publiekssets euromunten40 83243 805– 2 973    Apparaatsuitgaven5 7844 5681 216    Ontvangsten1 303 2051 048 631254 574Programma-ontvangsten1 303 2051 048 631254 574    Doelst. 4 Bevorderen stabiel financieel stelsel   Winstuitkering DNB1 277 2741 002 854274 420Doelst. 6 Zorgdragen chartaal betalingsverkeer   Ontvangsten muntwezen9 81325 442– 15 629Toename munten in circulatie020 012– 20 012Budgetten met meer dan 1 doelstelling   Overige programma-ontvangsten16 11832315 795UitgavenOverige programma-uitgaven– Publiekscampagne Financiële BijsluiterIn 2002 heeft de Autoriteit-FM de Financiële Bijsluiter via een uitgebreide
publiekscampagne massamediaal geïntroduceerd. Het ministerie van Financiën
heeft € 3,5 mln. aan deze campagne bijgedragen.– Wet toezicht consumentenkredietIn 2002 is de wet toezicht consumentenkrediet overgedragen van DNB aan
de Autoriteit-FM. In de begroting 2002 was een bedrag ad € 0,8 mln.
gereserveerd voor de hiermee gepaard gaande eenmalige overgangskosten alsmede
de reguliere kosten van toezicht in 2002. Deze kosten zijn opgenomen in de
aanvullende begroting 2002 van de Autoriteit-FM, die door de minister van
Financiën is goedgekeurd.Bijdrage toezichtOm de integriteit van het financiële stelsel te waarborgen wordt
toegezien op de naleving van de meldplicht in het kader van de wet melding
ongebruikelijke transacties en de wet identificatie bij dienstverlening. Er
is besloten beroepsgroepen als advocaten, notarissen, accountants en belastingadviseurs
ook onder dit toezicht te brengen. In de eerste suppletore begroting is hiervoor € 4,5
mln. meerjarig begroot. De vaststelling van de AMvB waarmee deze beroepsgroepen
onder de meld- en identificatieplicht komen te vallen, duurt langer dan verwacht.
Hierdoor komt ook het toezicht op de naleving van de meld- en identificatieplicht
door deze beroepsgroepen later op gang. Het begrote bedrag voor toezicht is
daarom bij de tweede suppletore begroting teruggebracht tot € 4,1
mln. Uiteindelijk is € 0,3 mln. gerealiseerd.CFATFIn 2002 heeft Nederland weer een bijdrage geleverd aan de Caribbean Financial
Action Task Force (CFATF). Het bedrag wordt gebruikt ter dekking van de algemene
begroting van de CFATF, die zich richt op het voorkomen en bestrijding van
witwassen in de Caribische regio.Afname munten in circulatieIn 2002 zijn 2 236 mln. euromunten in omloop gebracht met een totale
nominale waarde van € 674 mln., daarnaast zijn 2 747 mln. guldenmunten
retour ontvangen met een totale nominale waarde van € 743 mln. Ook
zijn in 2002 ruim 2,5 mln. bijzondere vijftig- en tien-guldenmunten teruggekomen
met een totale nominale waarde van € 26,2 mln. Daarnaast zijn er
1 mln. bijzondere tien-euromunten ter gelegenheid van het huwelijk van de
Prins van Oranje uitgegeven en leverde de verkoop van setjes euromunten € 2,4
mln. op.Dit heeft per saldo geresulteerd in een uitgave op afname munten in circulatie
aangezien het in circulatie brengen van munten een ontvangst is voor de Staat
en het retourontvangen van munten een uitgave.MuntcirculatieVoor 2002 was een muntproductie begroot van circa 400 mln. euromunten.
In de loop van 2002 bleek dat de tot ultimo 2001 geproduceerde munten hoeveelheid
munten (2 868 mln. stuks) plus de productie in de eerste maanden van
2002 voldoende was om aan de vraag naar munten te voldoen. Derhalve is besloten
de muntproductie aanzienlijk terug te brengen. In 2002 zijn uiteindelijk
242 mln. euromunten aangemaakt, waardoor minder rondellen behoefden te worden
aangeschaft. In februari 2002 is ter gelegenheid van het huwelijk van Prins
van Oranje een bijzondere tien-euromunt uitgegeven. Het zilver voor de aanschaf
van de rondellen is ten laste van 2002 gekomen (€ 1,9 mln.). De
promotie-, distributie- en overige kosten in verband met de uitgifte beliepen
circa € 0,85 mln. Ook is in 2002 is het ontwaardingsproject guldenmunten
van start gegaan. De kosten voor het project bedroegen€ 5,4 mln.Voorlichting publiekssets euromunten en voorlichting euroDe effectiviteit van de publieksvoorlichting, die voor het grootste deel
in 2001 plaatsvond, is groot te noemen. De voorlichtingsuitgaven zijn in verband
met de succesvol verlopen introductie van de euro lager uitgevallen. Er is
slechts de helft van het begrote budget in 2002 besteed aan voorlichtingsactiviteiten
euro-introductie omdat zich in die periode geen onverwachte ontwikkelingen
of calamiteiten hebben voorgedaan terwijl hiermee wel in het begrote budget
rekening was gehouden. Met name massamediale middelen zoals print, radio en
televisie zijn in 2002 achterwege gelaten.Het project publiekssets euromunten is afgerond. Het ophaalpercentage
is 90 geworden in plaats van de geraamde 93,5 procent. De definitieve afrekening
in 2002 bedraagt € 40,8 mln.OntvangstenWinstuitkering DNBDe winstafdracht bedroeg in 2002 € 1,277 mld. Dit is ca. € 274
mln. hoger dan geraamd in de begroting 2002. De meevaller is hoofdzakelijk
veroorzaakt door hogere dan geraamde verkoopopbrengsten van beleggingen als
gevolg van koersstijgingen, die zijn opgetreden door een daling van de EUen
VS-rentes. Bovendien is, op basis van een afspraak met DNB, een deel van het
verwachte versterf van guldenbankbiljetten, in de vorm van interim-dividend,
vervroegd uitgekeerd in 2002.Ontvangsten muntwezenIn 2002 is ook de verkoop van metaalschroot uit het ontwaardingproject
guldenmunten op gang gekomen. Er is uiteindelijk een opbrengst gerealiseerd
van € 9,8 mln.Toename munten in circulatieDoordat in 2002 de retourontvangst van guldens het in circulatie brengen
van euro's overtreft is per saldo sprake van een afname van munten in circulatie
in plaats van een toename munten in circulatie. Dit betekent per saldo een
uitgavenpost voor de Staat die is verantwoord onder «afname munten in
circulatie».Overige programma-ontvangstenLuchtvaartverzekeringNa de aanslagen van 11 september 2001 hebben verzekeraars vrijwel direct
de terrorismeverzekeringen van de luchtvaartsector beëindigd. Na afstemming
in Europees verband heeft de Nederlandse overheid besloten om de terrorismeverzekeringen
tijdelijk van de markt over te nemen. Doelstelling van het Rijk was om een
zo spoedig mogelijke terugkeer naar commerciële verzekerbaarheid te realiseren.
Via premieverhogingen en aanpassing van de dekking is de overheidsrol geleidelijk
aan teruggebracht. Na 31 oktober 2002 is de overheidsherverzekering
in het geheel beëindigd, aangezien de verzekeringsmarkt voldoende hersteld
bleek om de luchtvaartrisico's weer te kunnen accepteren. In 2002 is € 12,4
mln. aan verzekeringspremies ontvangen.6.3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector6.3.1 Algemene beleidsdoelstellingHet wegnemen van knelpunten voor ondernemingsfinanciering,
het beheren van overheidsdeelnemingen, het bijdragen aan de totstandkoming
van overheidsinvesteringen en het bereiken van meerwaarde door publiek-private
samenwerking (pps).VerantwoordelijkheidVoor operationele doelstelling 1 en 2 systeemverantwoordelijkheid en resultaatverantwoordelijkheid,
voor operationele doelstelling 3, 4 en 5 systeemverantwoordelijkheid.Wettelijke bepalingenRegeling Bijzondere Financiering 1971, Garantieregeling Particuliere
Participatiemaatschappijen 1981 en Tijdelijke regeling subsidie tankstations
grensstreek Duitsland6.3.2 Operationele doelstellingen6.3.2.1 Operationele doelstelling 1 StaatsdeelnemingenHet – in samenwerking met andere departementen –
aangaan (verwerven en creëren), beheren en afstoten van staatsdeelnemingen
en de coördinatie daarvan.Eind 2001 is een nieuwe nota deelnemingenbeleid tot stand gekomen en aan
de Tweede Kamer gezonden (Kamerstukken II 2001/03 28 165, nrs. 1–5).
Het was de bedoeling deze nota in 2002 met de Tweede Kamer te bespreken zodat
met betrekking tot het aangaan, beheren en afstoten van staatsdeelnemingen
de beleidslijnen uit deze nota gevolgd kunnen worden. Bespreking met de Tweede
Kamer heeft echter nog niet plaatsgevonden. De overdracht van aandeelhouderschappen
van vakdepartementen naar het ministerie van Financiën, zoals in de nota
beschreven is, heeft wel doorgang gevonden met instemming van de Tweede Kamer.
Vrijwel alle aandeelhouderschappen in staatsdeelnemingen zijn nu bij het ministerie
van Financiën gecentraliseerd. In 2003 zullen deze overdrachten ook budgettair
worden verwerkt.In 2002 heeft de Staat de naamloze vennootschap KLIQ NV opgericht. Hierover
is de Tweede Kamer door middel van brieven (Kamerstukken II 2000/01, 27 296,
nr. 6, 9 en 13) geïnformeerd door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de minister van Financiën. Een tweede deelneming die de Staat in 2002
is aangegaan is Covra NV. De Tweede Kamer is door de minister van Volkshuisvesting
Ruimtelijke Ordening en Milieu en de minister van Financiën hierover
door middel van brieven (Kamerstukken II 2001/03, 27 566, nr. 1 en 3)
geïnformeerd. Tenslotte is in 2002 een klein pakket cumulatief preferente
aandelen ING NV vervreemd. Dit is de Tweede Kamer door de minister van Financiën
in een brief (van de minister van Financiën d.d. 2 april 2002, kenmerk
Fin 02002163) medegedeeld.6.3.2.2 Operationele doelstelling 2 Bijzondere marktgerelateerde
operatiesHet bewerkstelligen van een optimale opbrengst van bijzondere
marktgerelateerde operaties, zoals de uitgifte van vergunningen.In het Strategisch Akkoord is afgesproken dat de vergunningen voor het
gebruik van commerciële radiofrequenties door middel van een vergelijkende
toets verdeeld worden, waarbij het financiële bod een belangrijke component
is. Het vakdepartement is in 2002 met name bij de financiële dimensie
van deze uitgifte geadviseerd en ondersteund. De uitgifte heeft echter nog
niet plaatsgevonden (zie hiervoor ook de brieven van het ministerie van Onderwijs
Cultuur en Wetenschappen en het ministerie van Economische Zaken (Kamerstukken
II 2002/03, 24 095)).6.3.2.3 Operationele doelstelling 3 Het verhelpen van
knelpunten in de ondernemingsfinancieringHet verhelpen van knelpunten in de ondernemingsfinanciering
van goed geleide, rendabele Nederlandse ondernemingen met positieve rendementsvooruitzichten,
met name door de regeling Bijzondere Financiering (BF-regeling).Om knelpunten in de financiering van goed geleide, rendabele Nederlandse
ondernemingen te verhelpen, zijn in 2002 twaalf kredieten verstrekt door NIB
Capital Bank NV op grond van de BF-regeling. De Staat heeft zich voor 90%
van het verstrekte krediet garant gesteld. Het totale bedrag waarvoor de Staat
in 2002 een garantie heeft afgegeven is € 79,4 mln. Het maximumbedrag
voor het aangaan van verplichtingen uit hoofde van de BF-regeling bedraagt € 79,4
mln. Het maximumbedrag is dus volledig benut.De BF-regeling heeft in 2002 € 5,4 mln. aan ontvangsten opgeleverd.
Begroot was € 9,5 mln. Oorzaak is dat de restituties afnemen door
geringe schades alsmede het feit dat in een later stadium tot afdekking wordt
overgegaan. De schades bedroegen dat jaar € 6,1 mln. Dit is € 9,3
mln. minder dan begroot omdat minder bedrijven failliet zijn gegaan. In geval
van faillissement spreekt NIB Capital Bank vervolgens de garantie die de Staat
heeft gesteld aan.6.3.2.4 Operationele doelstelling 4 en 5 Publiek private
samenwerkingVoorbereiden en tot stand brengen van hoogwaardige publiek-publieke
overeenkomsten en pps-arrangementen voor overheidsinvesteringen en overheidsactiviteiten.Het ontwikkelen van en breed verspreiden van beleidskaders,
instrumenten en kennis die bijdragen aan de algemene doelstelling van brede
acceptatie van pps en verbreding van de pps-praktijk in Nederland.In de VBTB Groeiparagraaf is aangekondigd dat onderzocht zal worden of
voor de prestatie-indicatoren streefwaarden konden worden vastgesteld. In
dit onderzoek is geconcludeerd dat de geformuleerde operationele doelstellingen
niet één op één aansluiten bij het door het kabinet
geformuleerde pps beleid en de rolverdeling tussen de betrokken departementen
en het kenniscentrum PPS. Een departement is verantwoordelijk voor de ontwikkeling
van pps op zijn beleidsterrein en de uitvoering van de concrete projecten.
De departementen worden hierbij ondersteunt door het kenniscentrum
PPS. Om deze reden is besloten om de twee operationele doelstellingen te herformuleren
in de volgende doelstelling:Het bijdragen aan de acceptatie en de toepassing van publiek
private samenwerking bij de totstandkoming van overheidsinvesteringen.In welke mate het kenniscentrum PPS heeft bijgedragen aan de acceptatie
en toepassing van pps zal eens in de twee jaar worden geëvalueerd. Bij
deze evaluatie wordt ook gekeken in hoeverre de overheid er in geslaagd is
om meer gebruik te maken van pps bij het realiseren van haar doelstellingen.
De eerste evaluatie is in de eerste helft van het jaar uitgevoerd en in mei
naar de Tweede Kamer gezonden.AlgemeenIn 2002 zijn twee evaluaties naar het pps beleid van de afgelopen 3 jaar
uitgevoerd. In mei 2002 heeft het vorige kabinet haar evaluatie naar de Tweede
Kamer gestuurd en in juni heeft de Algemene Rekenkamer haar evaluatie aan
de Tweede Kamer aangeboden. Beide evaluaties komen tot de conclusie dat de
voortgang van pps beter had gekund. Alhoewel er een goed beleidskader en goede
instrumenten zijn, zijn de concrete resultaten te beperkt. Er zijn twee belangrijke
oorzaken. Ten eerste betekent pps een fundamenteel andere werkwijze voor de
overheid en stuit (dus) op de nodige weerstand bij de betrokken uitvoeringsdiensten
van de ministeries.Ten tweede is de leercurve bij de huidige kleinschalige
aanpak met incidentele projecten voor zowel bedrijfsleven als de overheid
beperkt en zijn de transactiekosten relatief hoog.In de evaluatie komt het toenmalige kabinet tot de conclusie, dat het
essentieel is om op basis van een hernieuwd commitment stevig aan de slag
te gaan met een concreet vervolgprogramma van kansrijke pps-projecten. Geprofiteerd
moet worden van de goede instrumentele basis die is gelegd en de ervaringen
die zijn opgedaan in de eerste pps-projecten. Ten aanzien van het kenniscentrum
PPS wordt geconcludeerd dat de rol van het kenniscentrum als adviseur, coördinator
en kennisleverancier van en voor de overheid voorlopig noodzakelijk blijft.In het Strategisch Akkoord ziet het kabinet pps als één
van de middelen om een bijdrage te leveren aan een sterkere economische structuur
en productiviteitsbevordering. Het kabinet zal de ontwikkeling van pps dan
ook stimuleren. Deze ambities zijn nog eens bevestigd in de Rijksbegroting
2003. In december 2002 heeft de minister van Financiën, mede namens de
ministers van VenW, VROM, LNV, EZ, BZK en OCenW, de Tweede Kamer geïnformeerd
over de pps-plannen van het kabinet. In deze brief wordt de voortgang beschreven
van de concrete actieplannen van de verantwoordelijke departementen voor de
verdere stimulering en toepassing van pps in de sectoren weginfrastructuur,
railinfrastructuur, scholenbouw, overheids- en zorghuisvesting, nuts en stedelijke
ontwikkeling (Kamerstukken II 2002/03, 28 753, nr. 1).ProjectenIn de evaluatie en de brief van december 2002 wordt de eerder ingezette
lijn van gecontroleerde verbreding voortgezet. Dat betekent dat het accent
ligt op die sectoren waar in Nederland al ervaring is opgedaan met nieuwe
vormen van aanbesteding en waar tevens gebruik kan worden gemaakt van internationaal
gangbare pps-concepten. De focus in het vervolgprogramma ligt op:• Marktverdieping in de rail-, wegen- en nutssector, voortbouwend
op de daar reeds opgedane ervaring;• Marktontwikkeling in de overheidsgebouwen- en scholenbouwsector;• Een nieuw initiatief gericht op de totstandkoming van pps bij gebiedsontwikkeling.Het Kenniscentrum PPS levert een bijdrage aan het realiseren van deze
doelstelling van het kabinet door de overheden die de regie voeren over pps-projecten
te adviseren over de toepassing van pps. Daarbij wordt de volgende werkwijze
gevolgd: het kenniscentrum is actief betrokken bij de eerste pps-projecten
in een bepaalde sector, waarna het vakdepartement de opgedane kennis/ervaring
zelf moet toepassen in de volgende lichting projecten. Het kenniscentrum dient
zich daarna op andere sectoren te richten.Na de ondertekening in 2001 van het HSL infraprovider contract zijn de
aanbesteding in harde infrastructuur gestart van twee wegprojecten, A59 Rosmalen-Geffen
en N31 Leeuwarden-Drachten. Het contract voor de A59 is februari 2003 ondertekend
en de aanbesteding voor de N31 zal de komende zomer worden afgerond. De verbreding
van pps naar andere sectoren heeft verder vorm gekregen. Zo is in de nuts-
en groensectoren een aantal publiek-publieke overeenkomsten gesloten. Tevens
is in de aanbesteding van het design, build, finance and operations (DBFO)-contract
voor het project Afvalwaterzuivering Haagse Regio (Harnaschpolder Delfland)
een «preferred bidder» benoemd. In de sector overheidsgebouwen
zijn twee pilots gestart voor een pps contract in de scholenbouw.Op het terrein van gebiedsontwikkeling gecombineerd met Rijksinfrastructuur
zijn in 2002 onder andere publiek-publieke overeenkomsten getekend voor de
Nieuwe SleutelProjecten Hoog Hage en Breda en voor Delft Spoorzone, nadat
in 2001 overeenkomsten waren getekend voor Amsterdam Zuidas en Groningen Meerstad.Ontwikkelen en verspreiden pps kennisOp het punt van de beleidsontwikkeling en kennisverspreiding heeft het
kenniscentrum verschillende activiteiten ontplooid. Er is onder andere een
vernieuwde handleiding uitgebracht voor de toepassing van de vergelijkingsinstrumenten
«Public Private Comparator» en «Public Sector Comparator».
Er is het rapport over pps bij zorghuisvestingsprojecten uitgebracht en het
rapport «Samen werken aan de weg». Gezamenlijk met Verkeer en
Waterstaat en andere partijen zijn de congressen «PPS op de agenda»
en «De PPS Agenda: De Werking» georganiseerd.Figuur 6.5 Voortgang Infra, Nuts + HuisvestingsprojectenFiguur 6.6 Voortgang Stedelijke ontwikkeling en groene
projectenTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene doelstelling: Het wegnemen van knelpunten voor ondernemingsfinanciering, beheer
overheidsdeelnemingen, totstandkoming van overheidsinvesteringen en meerwaarde
door ppsRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil
2002Verplichtingen89 08782 4166 671    Uitgaven15 54618 886– 3 340Programma-uitgaven6 78915 883– 9 094Doelst. 3 Verhelpen knelpunten in ondernemingsfinanciering   Regeling BF6 13615 429– 9 293Regeling PPM370454– 84Tijdelijke regeling subsidie tankstations35035Uitvoeringskosten tijdelijke regeling tankstations2480248Doelst. 2 Aangaan, beheren en afstoten staatsdeelnemingen   Verwerving vermogenstitels   Overig000    Apparaatsuitgaven8 7573 0045 753    Ontvangsten184 193160 40023 793Programma-ontvangsten184 193160 40023 793    Doelst. 3 Verhelpen knelpunten in ondernemingsfinanciering   BF/PPM5 3539 529– 4 176Doelst. 2 Aangaan, beheren en afstoten staatsdeelnemingen   Dividend staatsdeelnemingen56 05947 9198 140Opbrengst vermogenstitels13 765013 765Overig programmaontvangsten4 70004 700Rente en aflossing div. leningen103 547102 951596Tijdelijke regeling subsidie tankstations7690769UitgavenBF regelingDe uitgaven in het kader van de BF-regeling blijken lager te zijn dan
geraamd na declaratie van de schades door de uitvoerder van de regeling NIB
Capital Bank NV. In 2002 zijn er als nasleep van de hoogconjunctuur weinig
ondernemingen failliet gegaan en is er dus weinig gedeclareerd.ApparaatuitgavenDe mutatie heeft vooral betrekking op advieskosten in verband met de verkoop
van staatsdeelnemingen (€ 5,6 mln.), de toedeling van de loon- en
prijsbijstelling (€ 0,1 mln.) en een overboeking van V & W ( € 0,1
mln.) in verband met de overgang van staatsdeelnemingen naar Financiën.OntvangstenRegeling BFDe ontvangsten in het kader van de BF-regeling bestaan uit garantieprovisies
en restituties. Als pendant van de geringe schades zijn de restituties lager
uitgevallen dan verwacht.Dividend staatsdeelnemingenHet verschil betreft enerzijds hogere dividenduitkeringen van de Bank
Nederlandse Gemeenten en de Nederlandse Waterschapsbank, anderzijds is er
een structurele dividendderving door de verkoop van de aandelen in Internationale
Nederlanden Groep in 2002.Opbrengst vermogenstitelsHet verschil heeft betrekking op de verkoop van de aandelen in Internationale
Nederlanden Groep in 2002.Overige programmaontvangstenHet verschil in overige programmaontvangsten hangt samen met de uitbreiding
van het aandelenbezit van de Staat in Covra van 10% naar 100%. De betaling
is gedaan door de uittredende aandeelhouders en vloeit voort uit de afkoop
van de toekomstige exploitatieverliezen van Covra.6.4 Internationale financiële betrekkingen6.4.1 Algemene beleidsdoelstellingHet bevorderen van een duurzame internationale financieel-economische
ontwikkeling en monetaire stabiliteit, via Nederlandse deelname in internationale
instellingen en fora, en het bevorderen van een beheerste ontwikkeling van
de Europese uitgaven.Het jaar 2002 is een moeilijk jaar geweest voor de financieel-economische
ontwikkeling en de monetaire stabiliteit. De mondiale economische teruggang
werd overal gevoeld: in de Europese Economische en Monetaire Unie hadden verschillende
lidstaten grote moeite om de gezette tekortgrenzen van het Stabiliteits- en
Groeipact niet te overschrijden – en waren enkelen daartoe ook niet
in staat – maar ook daarbuiten waren effecten zichtbaar. Opkomende economieën
als Turkije, Brazilië en Argentinië ondergingen scherpe veranderingen
in marktsentimenten die vrijwel direct consequenties hadden voor hun financiële
en economische ontwikkeling. Ontwikkelingslanden in alle werelddelen integreren
in toenemende mate in de mondiale economie: de kansen en voordelen voor ontwikkeling
op alle terreinen zijn zeer groot, maar minder voorspoedige tijden worden
ook harder gevoeld, met name als het gevoerde financieel-economische beleid
niet adequaat is.Nederland heeft via zijn opstelling in de Internationale Financiële
Instellingen en binnen de Europese Unie in 2002 een bijdrage geleverd aan
de bevordering van duurzame internationale financieel-economische ontwikkeling
en monetaire stabiliteit. Het actief nastreven van coalities met andere landen
speelt daarbij een belangrijke rol. Zoals aangegeven in de ontwerp-begroting
is het echter niet altijd mogelijk te verwezenlijken dat de relatie tussen
de Nederlandse inzet en de uiteindelijke uitkomst van een proces één
op één loopt.In de Europese Unie is in 2002 het historische besluit genomen de Unie
in 2004 uit te breiden met tien nieuwe lidstaten. Voor de ontwikkeling van
de Europese uitgaven zal dat onvermijdelijk consequenties hebben. Nederland
heeft er zich in 2002 hard voor gemaakt dat de financiële kant van de
uitbreiding op een verantwoorde wijze vorm gegeven zou worden, en is daarin
geslaagd. Ook binnen de Europese Unie geldt – net zoals in internationaal
verband – dat door het zoeken van strategische allianties en het opzetten
van overlegstructuren met gelijkgezinden de invloed van Nederland vergroot
kan worden.VerantwoordelijkheidSysteemverantwoordelijkheid6.4.2 Operationele doelstellingen6.4.2.1 Operationele doelstelling 1 Europese Unie (EU)Het bevorderen van een beheerste ontwikkeling van de EU-uitgaven,
mede in het licht van de uitbreiding van de EU en met het oog op een aanvaardbare
ontwikkeling van de bruto-afdrachten aan de EU en de Nederlandse netto-positie
ten aanzien van de EU.Een zeer belangrijk onderwerp in de EU het afgelopen jaar was de onderhandeling
over de uitbreiding van de EU met tien nieuwe lidstaten. Voor Nederland was
het hierbij tevens van belang dat deze uitbreiding op een budgettair verantwoorde
manier zou geschieden. Randvoorwaarde was dat de kosten van de uitbreiding
binnen de daarvoor voorziene plafonds in de Financiële Perspectieven
(FP's) van Berlijn zouden blijven. Dit is gelukt. De kosten van de uitbreiding
zullen in de jaren 2004 – 2006 (de jaren waarin de Unie daadwerkelijk
zal zijn uitgebreid en waarvoor de huidige FP's nog gelden) zelfs iets onder
de voorziene plafonds uitkomen.Van groot belang is tevens dat deze bedragen hard zijn vastgelegd in de
annex die op Nederlands voorstel aan de conclusies van de Europese Raad van
Kopenhagen is toegevoegd, en die vervolgens ook in het Toetredingsverdrag
opgenomen moeten worden.Een ander aandachtspunt voor Nederland vormde de plafonnering van de uitgaven
voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Hierover is op de Europese
Raad van Brussel afgesproken dat de totale uitgaven voor het GLB1 in de jaren 2007 – 2013 jaarlijks met maximaal 1% mogen stijgen
ten opzichte van het FP-niveau van 2006, hetgeen een duidelijke rem op de
GLB-uitgaven heeft gezet. Oorspronkelijk waren Frankrijk en Duitsland in onderling
overleg voorafgaand aan de Top een maximale stijging van de landbouwuitgaven
met 1½% per jaar overeengekomen, maar dit groeipercentage is onder
Nederlandse druk naar beneden bijgesteld tot 1% per jaar.Om deze doelen te bereiken was een grote inzet van het Ministerie van
Financiën noodzakelijk. Deze inzet was niet alleen gericht op de afstemming
en coördinatie van heldere standpunten binnen Nederland, maar vergde
ook veelvuldig internationaal overleg met de huidige en de nieuwe lidstaten,
en dan met name met de groep van netto-betalende landen. Daarnaast werd ook
deel genomen aan de onderhandelingen in de EU-Raadswerkgroep Uitbreiding wanneer
onderwerpen met budgettaire consequenties aan de orde waren.Het jaar 2002 vormde daarnaast ook het startpunt voor de discussie over
de Mid-Term Review (MTR) van het GLB, waarvoor de Europese Commissie in juli
voorstellen presenteerde. Voor het Ministerie van Financiën lag de nadruk
hierbij vooral op liberalisering van het landbouwbeleid, waarbij vergroting
van de marktwerking – ook in het kader van de Wereldhandelsorganisatie
WTO – de basis vormt voor het ook in budgettaire zin houdbaar houden
van het landbouwbeleid in een uitgebreide Europese Unie alsmede het vergroten
van de handelskansen voor ontwikkelingslanden.De doelstelling om de Structuurfondsen drastisch te hervormen om de uitgaven
van de EU beter beheersbaar te houden is – net als die van het GLB –
een doelstelling van de lange adem. De hervorming heeft betrekking
op de periode na 2007. Niettemin heeft het Ministerie van Financiën dit
jaar veel activiteiten ontplooid om het uiteindelijke doel dichterbij te brengen.
Begin dit jaar vond voor het eerst op Raadswerkgroepniveau een bespreking
over de toekomst van de Structuur- en Cohesiefondsen plaats. Zowel voor- als
achteraf bracht dat veel internationale afstemming met zich mee, om het Nederlandse
standpunt voor het voetlicht te brengen. Nederland heeft een aantal hervormingsvoorstellen
gedaan die de kosten van het structuur- en cohesiebeleid moet beperken zonder
de nieuwe toetreders te benadelen. De door Nederland voorgestane cohesiebenadering
heeft als kern dat de huidige rijke en relatief rijke landen van de EU respectievelijk
geen dan wel minder steun moeten ontvangen. Dit Nederlandse standpunt is inmiddels
een factor van betekenis geworden in de onderhandelingen. Daarbij valt bijvoorbeeld
te constateren dat ook het Verenigd Koninkrijk ideeën heeft gelanceerd
die in dezelfde richting gaan.Een ander langdurig proces, namelijk de herziening van het Financieel
Reglement, is in juni 2002 na uitvoerige besprekingen in het Begrotingscomité
onder Spaans voorzitterschap afgesloten: het nieuwe Financieel Reglement,
is per 1 januari 2003 in werking getreden. In het Financieel Reglement wordt
een aanzet gegeven tot een vorm van VBTB-begroting op Europees niveau, in
de vorm van het zogenaamde Activity Based Budgeting.
De introductie van een volgende logische stap in dit proces naar een nieuwe
manier van Europees begroten moet in de volgende jaren gestalte krijgen, evenals
de modernisering van het boekhoudstelsel van de Commissie. Al deze maatregelen
ter modernisering van de werking van de Commissie, van de modernisering van
de wijze van begroten tot de verantwoording van de bestede middelen, vloeien
voort uit het Witboek over hervorming van de Commissie uit maart 2000, dat
een reactie vormde op het gedwongen aftreden van het voorgaande College.Voor een overzicht van de omvang van de Financiële Perspectieven,
de marge tussen de Financiële Perspectieven en het Eigen Middelen-plafond,
de marge tussen de EU-begroting en de Financiële Perspectieven, en de
omvang van de Nederlandse (bruto en netto) afdracht aan de EU zij verwezen
naar het gepubliceerde overzicht in de afgelopen Staat van de Unie.6.4.2.2 Operationele doelstelling 2 Economische en Monetaire
Unie (EMU)Het bevorderen van een stabiele en gezonde Economische
en Monetaire Unie (EMU), door een stabiele macro-economische ontwikkeling
in de huidige en toekomstige EMU-landen na te streven.Nederland heeft zich het afgelopen jaar sterk ingezet voor een strikte
naleving en juiste interpretatie door de lidstaten van de Europese afspraken.
De discussie hierover speelde in de Eurogroep en de Ecofin, waarover de Tweede
Kamer gedurende het jaar meermaals is geïnformeerd in geannoteerde agenda's
en verslagen.Nederland heeft in de eerste plaats in 2002 het belang van het Stabiliteits-
en Groeipact en het vereiste van «close to balance
or in surplus» benadrukt. Door de internationale groeivertraging
in 2001 en 2002 kon niet voorkomen worden dat een aantal lidstaten uit de
pas ging lopen met de Europese begrotingsregels. In die gevallen heeft Nederland
zich ingezet voor het nemen van de juiste maatregelen. Nederland steunde in
dit licht in begin 2002 openlijk het initiatief van de Commissie
om een voortijdige waarschuwing te richten aan Duitsland en Portugal. Deze
steun heeft bijgedragen aan de garanties van beide lidstaten om de komende
jaren maatregelen te nemen om op de middellange termijn een begrotingssituatie
nabij evenwicht of in overschot te behalen. Desondanks bleek in 2002 dat Portugal
het voorafgaande jaar een tekort van meer dan 3% BBP had geboekt en doorbrak
ook Duitsland in 2002 de 3%-grens. Nederland onderschreef daarom het opstarten
van de buitensporige tekort procedure tegen Portugal en Duitsland. Ook steunde
Nederland eind 2002 het voorstel van de Commissie een early warning te richten aan Frankrijk.Nederland heeft zich daarnaast hard gemaakt voor handhaving van een strikte
interpretatie van het Pact in lijn met de afspraken daarover in het Strategisch
Akkoord. Door deze inzet heeft Nederland bijgedragen aan de juiste richting
van de discussies in de EU-Ministerraden, de Eurogroep en voorportalen daarvan
over het al dan niet aanpassen van het Pact. Eind 2002 presenteerde de Europese
Commissie op basis van deze discussies een aantal voorstellen die het Stabiliteits-
en Groei Pact intact houden en de coördinatie van het Europese begrotingsbeleid
verder kunnen versterken en aanscherpen. De discussie hierover wordt in 2003
voortgezet.Met betrekking tot de overige Europese economische coördinatieprocessen,
waaronder de Globale Richtsnoeren voor het economisch beleid en (onderdelen
van) het Lissabon proces, heeft Nederland ingezet op strikte richtlijnen en
duidelijke deadlines. Nederland heeft beoogd de naleving van richtlijnen en
de prestaties van lidstaten te verbeteren. In dit licht heeft Nederland ook
het voorstel van de Commissie gesteund om de Europese economische coördinatieprocessen
(zoals de Globale Richtsnoeren en het werkgelegenheidsbeleid) te stroomlijnen.
Zo wordt meer transparantie en efficiëntie bereikt en kan eveneens meer
aandacht uitgaan naar de implementatie van maatregelen.Naar verwachting zullen de kandidaat-lidstaten op termijn toetreden tot
de Eurogroep. Nederland hechtte daarom in het afgelopen jaar groot belang
aan het verkrijgen van de garantie – en het heeft daarop ook sterk aangedrongen –
dat de economische en structurele hervormingen in de kandidaat-lidstaten ook
na toetreding tot de Unie zouden worden voortgezet. Mede door de Nederlandse
inspanning is in de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen opgenomen
dat de ministers de monitoring van economische, budgettaire en structurele
hervormingen in de kandidaat-lidstaten in 2003 en na toetreding van deze landen
binnen de bestaande processen zullen voortzetten.In de stabiliteits- en convergentieprogramma's van 2001/2002 moest voor
het eerst, mede dankzij Nederland, verplicht aandacht worden besteed aan de
lange-termijn houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Bij de beoordeling
van de programma's heeft de Ecofin de lange-termijn houdbaarheid serieus ter
harte genomen, wat zich uitte in de Raadsopinies die allen aandacht besteedden
aan de vergrijzing en in voorkomende gevallen ook opriepen tot maatregelen
om de lange-termijn houdbaarheid van de overheidsfinanciën te garanderen.
In de programma's 2002/2003 wordt wederom aandacht besteed aan dit onderwerp,
waarbij een verbetering van de analyse ten opzichte van vorig jaar is op te
merken.Voor een overzicht van het functioneren van de EMU zij verwezen naar het
gepubliceerde overzicht in de afgelopen Staat van de Unie (Kamerstukken II
2002/03, 28 604).6.4.2.3 Operationele doelstelling 3 Internationale financiële
en monetaire stelselBevorderen van de stabiliteit van het internationale financiële
en monetaire stelsel, via Nederlandse deelname in internationale fora zoals
IMF, G-10, en OESO.Aangespoord door Nederland via de Raad van Bewindvoerders, de Raad van
Gouverneurs, de G10, de Ecofin en bilaterale contacten heeft het Internationaal
Monetair Fonds in 2002 belangrijke nieuwe stappen gezet ter versterking van
de internationale financiële architectuur. Zo besteedt het Fonds op basis
van de tweejaarlijkse beoordeling van zijn surveillancetaak en de recente
ervaringen in Turkije en Latijns-Amerika voortaan bijzondere aandacht aan
schuldhoudbaarheidsanalyses. Het heeft hiertoe een raamwerk ontwikkeld om
de houdbaarheid van de nationale schuldontwikkeling te beoordelen aan de hand
van basisprojecties en uitgebreide stresstests. Dit is essentieel voor een
beter financieel-economische beleid in de landen, een soepele werking van
internationale kapitaalmarkten en verantwoorde kredietbeslissingen door het
Internationale Monetaire Fonds (IMF).Daarnaast is afgesproken dat IMF surveillance transparanter, doortastender
en onafhankelijker moet worden, onder meer door rekenschap af te leggen over
eerdere advisering en de mate waarin landen die hebben opgevolgd. Ten slotte
hebben het IMF en de Wereldbank hun activiteiten voortgezet op twee andere
pijlers van het crisispreventiebeleid: Financial Sector
Assessment Programs (FSAP) en de Reports for the
Observance of Standards and Codes (ROSC). In de FSAP-beoordelingen,
waaraan Nederland in 2003 zal worden onderworpen, wordt de financiële
sector en het toezicht daarop doorgelicht. Aan de internationale standaarden
is dit jaar een module toegevoegd over de strijd tegen terrorismefinanciering
en het witwassen. Om de Nederlandse steun aan deze laatste missie kracht bij
te zetten heeft de minister van Financiën tijdens de laatste IMF/WB Jaarvergadering
een financiële bijdrage toegezegd voor technische assistentie op dit
terrein (€ 400 000 ten laste van de begroting van Buitenlandse
Zaken verantwoord).Ook op het terrein van crisisresolutie is belangrijke voortgang geboekt.
Het IMF is met een nadere uitwerking gekomen van een formele surseanceregeling
voor een ordelijke herstructurering van overheidsschulden van crisislanden,
die uiteindelijk in de Articles of Agreements
van het IMF zou moeten worden verankerd. Complementair hieraan wordt door
de G10, in samenwerking met de G7, het IMF en de EU, inhoud gegeven aan een
contractuele benadering die is gebaseerd op de opname van collective action clauses (CAC's) in obligatiecontracten. In dit
verband is het positief dat de Ecofin – met uitdrukkelijke steun van
Nederland – in september 2002 overeengekomen is CAC's op te nemen in
internationale obligaties. Beide benaderingen vormen een uitwerking van het
beleid om de betrokkenheid van particuliere sector bij het oplossen van financiële
crisis te vergroten.In het afgelopen jaar heeft het Nederland in het bijzonder aangedrongen
op nieuwe conditionaliteitsrichtlijnen, die tijdens de Jaarvergadering zijn aangenomen. De nieuwe richtlijnen beogen dat voorwaarden van IMF-leningen
worden beperkt tot condities die cruciaal zijn voor het realiseren van macro-economische
doelstellingen. Een voorlopige evaluatie1 geeft
aan dat de pogingen hiertoe vooral bij programma's aan lage-inkomenslanden
redelijk succesvol zijn. Daarnaast heeft het IMF zich voorgenomen om meer
te sturen op beoogde resultaten en minder op specifieke maatregelen met als
doel het ownership in landen en daarmee de duurzaamheid
van het aanpassingsprogramma te bevorderen. Ook heeft Nederland bijval gekregen
in zijn pleidooi voor een doelmatige coördinatie tussen het IMF en de
Wereldbank ten aanzien van conditionaliteit.Nederland heeft een voortrekkersrol gespeeld met betrekking tot een constructieve
betrokkenheid van het Fonds in lage inkomenslanden. Het heeft zowel een inhoudelijke
als financiële bijdrage geleverd aan de oprichting van de African Technical Assistance Centers (AFRITAC's), die tot doel hebben
het nationale beleid gericht op armoedebestrijding met advies en training
te ondersteunen (€ 250 000). Ook draagt Nederland meerjarig
een totaal van ca. € 275 mln. bij aan de financiering van het Heavily Indebted Poor Countries (HIPC-) initiatief en
de Poverty Reduction and Growth Facility (PRGF)
en het rentesubsidiefonds voor post-conflictlanden (US$ 2 mln.). Genoemde
bedragen zijn op de begroting van Buitenlandse Zaken verantwoord. Een en ander
is niet zonder resultaat gebleven. Uit een interne PRGF-evaluatie2 bleek onder meer dat het maatschappelijk draagvlak voor
aanpassingsprogramma's was versterkt, de begrote uitgaven aan gezondheidszorg
en onderwijs elk jaar met tien procent stijgen, meer dan driekwart van de
programma's maatregelen bevat om het begrotingsbeheer te verbeteren en de
belastinggrondslag te verbreden en PRGF-programma's steeds vaker een analyse
van de effecten van het beleid op armoede bevatten.Ten slotte heeft het nieuwe Onafhankelijke Evaluatiekantoor van het IMF
zijn eerste studie uitgebracht over het langdurig beroep van sommige landen
op IMF-krediet. Tijdens de afgelopen twee decennia is deze groep uitgegroeid
tot een derde van alle IMF-leden, mede door de bewuste keuze van het IMF om
actiever betrokken te zijn in lage inkomenslanden. In andere gevallen komt
het veelal voort uit gebrekkige voortgang in het uitvoeren van een aanpassingsprogramma.
De aanbevelingen in de rapportage zullen door speciale IMF Taakgroep nader
worden besproken en uitgewerkt.Zowel voor als na de halfjaarlijkse vergaderingen van het International Monetary and Financial Committtee/Development Committee
(IMFC/DC) is de Tweede Kamer in 2002 geïnformeerd over IMF-aangelegenheden.
In 2003 zal bovendien een vierjaarlijkse rapportage worden opgesteld over
de internationale financiële en monetaire stelsel en de rol die Nederland
daarin speelt.Voor een overzicht van IMF-activiteiten zij verwezen naar de «Overzichtstabel
indicatoren van de Internationale Financiële Instellingen».6.4.2.4 Operationele doelstelling 4 Financieel-economische
ontwikkeling, structuurversterking en armoedebestrijdingBevorderen van financieel-economische ontwikkeling, structuurversterking
en armoedebestrijding in minder ontwikkelde landen en transitielanden, via
internationale financiële instellingen (IFI's). De financiële soliditeit
van deze instellingen heeft, om te voorkomen dat het Nederlands garantiekapitaal
wordt ingeroepen, extra aandacht.In het jaar 2002 heeft het Ministerie van Financiën zoals gebruikelijk
in nauwe samenwerking met het Ministerie van Buitenlandse Zaken de Nederlandse
standpuntbepaling in de multilaterale ontwikkelingsbanken vormgegeven. Via
de Raden van Bewindvoerders en Raden van Gouverneurs heeft Nederland zijn
invloed op de beleidsvorming van de multilaterale ontwikkelingsbanken uitgeoefend.
Uiteraard is deze beleidsvorming normaliter bankspecifiek, maar enkele onderwerpen
kwamen terug in de beleidsdiscussies van verschillende banken. Hierbij kan
gedacht worden aan een grotere nadruk dan voorheen op resultaatgerichte inspanningen,
de discussie schenkingen-versus-leningen – die o.m. speelde bij de onderhandelingen
over middelenaanvullingen van de concessionele fondsen – en de vraagstukken
rondom de additionaliteit van financiering door multilaterale banken. Ook
is er, mede in het licht van de mondiale teruggang van de economie, in het
afgelopen jaar meer aandacht gekomen voor het belang van de financiële
soliditeit van de multilaterale banken. Nederland participeert actief in deze
discussies bij verschillende banken, die overigens in 2002 nog niet zijn afgerond.Belangrijke momenten in 2002 waren de afronding van de onderhandelingen
over de kapitaalverhoging bij de Europese Investeringsbank (EIB), twee middelenaanvullingen –
de middelenaanvulling van de International Development
Association (IDA-13) en de aanvulling van het African Development Fund (AfDF-9) – en de Nederlandse toetreding
tot het Multilateraal Investeringsfonds (MIF) van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank
(IDB).• Wereldbank-groep (IBRD, IDA, IFC, MIGA)In 2002 zijn de IDA-13 onderhandelingen over een nieuwe middelenaanvulling
afgerond. Uitkomst hiervan was onder andere de introductie van een schenkingenloket
van 18 tot 21% van de totale IDA-13-omvang. Ondanks aandringen van Nederland
is nog geen toereikende oplossing gevonden voor de volledige dekking van kosten
die op termijn ten laste van IDA zullen komen. Het gaat met name om de financiering
van het schenkingenloket en het HIPC-initiatief. Deze onderwerpen zullen tijdens
de tussentijdse evaluatie van IDA-13 (eind 2003) en de volgende onderhandelingsronde
(IDA-14) wederom aan de orde komen. Het Nederlandse aandeel in de financiering
van de totale IDA-13-middelenaanvulling is gelijk gebleven aan dat van IDA-12.
De kamer is hierover separaat geïnformeerd (nr.BFB 2002/916M; 15-10-2002).• Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank-groep (IDB, FSO, IIC, MIF)De herziening van het leenraamwerk van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank
(IDB) is in januari 2002 voltooid, maar de daaropvolgende voorziene herziening
van het uitleeninstrumentarium van de IDB is in 2002 niet van start gegaan.
Naar verwachting gebeurt dat dit jaar. Tijdens de jaarvergadering heeft Nederland
het belang van de participatie van de private sector, gerichte handelsliberalisatie
in ontwikkelings- én ontwikkelde landen en een resultaatgerichte
werkwijze benadrukt. Het rapport van de External Advisory Group over de toekomst
van de IDB is door Nederland met gemengde gevoelens ontvangen. De discussie
hierover loopt ook in 2003 door. In 2002 is Nederland tot het MIF, het fonds
voor het klein- en microbedrijf in Latijns-Amerika en het Caraïbisch
gebied, toegetreden.• Aziatische Ontwikkelingsbank-groep (AsDB, AsDF)De Aziatische Ontwikkelingsbank (AsDB) heeft in het jaar 2002 –
door Nederland gesteund – verder invulling gegeven aan de reorganisatie,
waarvan het de bedoeling is te komen tot een betere afstemming tussen de uitvoering
van de armoedestrategieën en de organisatiestructuur. Nederland heeft
herhaaldelijk gewezen op nog te finaliseren aspecten van de reorganisatie.
Daarnaast heeft Nederland ook in 2002 scherp oog gehad voor het continueren
van een solide financieel beleid en een transparante en tijdige financiële
rapportage. De huidige kapitaalmiddelen zijn op dit moment toereikend; er
is nog geen begin gemaakt met onderhandelingen voor een kapitaalverhoging
(GCI-5). Desalniettemin heeft Nederland bij de Bank aangedrongen tijdig met
de GCI-5 onderhandelingen te beginnen om de financiële soliditeit van
de Bank niet in gevaar te brengen. Nederland heeft tevens bij de Bank aangedrongen
op het aanpassen van de Inspectie Functie om zo de Bank meer in lijn te brengen
met de heersende normen op het gebied van accountability.• Afrikaanse Ontwikkelingsbank-groep (AfDB, AfDF)In 2002 is een akkoord bereikt over de middelenaanvulling van het AfDF.
Nederland zal hiervan 3,7% financieren, hetgeen meer is dan oorspronkelijk
voorzien. Redenen hiervoor waren het feit dat de prioriteiten die voor ADF-9
zijn geformuleerd – met uitzondering van de omvang van het schenkingenloket –
in hoge mate overeenkomen met de beleidsprioriteit voor Afrika en dat er concrete
stappen zijn gezet om de kosten van schenkingen te financieren. Daarbij komt
dat Nederland, in vergelijking met andere donoren en zijn ODA-budget (0,8%
BNP) een relatief te laag aandeel innam binnen ADF. De Kamer is hierover separaat
geïnformeerd (nr. BFB 2002/926M; 13-12-2002). Verder heeft de AfDB voortgang
geboekt bij het bestrijden van betalingsachterstanden. HIPC-landen worden
hierdoor in staat gesteld om het beslispunt te bereiken en tegelijk wordt
de financiële positie van de AfDB-groep verbeterd. Tenslotte is vooruitgang
geboekt met de reorganisatie van de bank en is een middellange-termijn strategie
opgesteld, waardoor de bank in de toekomst slagvaardiger en klantgerichter
zal kunnen opereren. Eind 2002 is de politieke situatie in vestigingsland
Ivoorkust dusdanig verslechterd dat het een normaal opereren van de Bankgroep
ernstig gehinderd heeft.• Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD)Gedurende 2002 heeft Nederland zich actief ingezet voor uitbreiding van
operaties van de EBRD in de armste lidstaten van de Bank. Meer in het bijzonder
heeft Nederland daarbij aandacht gevraagd voor de positie van kiesgroeplid
Mongolië, waar de Bank vooralsnog geen projecten uit kan voeren. Helaas
hebben de Nederlandse inspanningen op dit vlak nog geen concreet resultaat
opgeleverd. Verder heeft Nederland ten aanzien van EBRD-operaties in de kandidaat-lidstaten
met succes diverse malen het belang benadrukt van beleidscoherentie met de
EIB.• Europese Investeringsbank (EIB, EIB-Lomé en Cotonou)Bij de in 2002 overeengekomen kapitaaluitbreiding (gefinancierd uit de
eigen middelen van de EIB) heeft Nederland bewerkstelligd dat deze gebonden
wordt aan de voorwaarde dat EIB-kredietverlening zich nadrukkelijker moet
richten op projecten waarbij de EIB een duidelijke toegevoegde waarde kan
bieden. De nieuwe overeenkomst met de voormalige koloniën van de EU-landen
(de zgn. ACS- en LGO-landen), waarbinnen de EIB een mandaat krijgt op het
vlak van private sectorontwikkeling, zal naar verwachting pas in 2003 in werking
treden. Eerder werd nog uitgegaan van 2002. Op basis van een Nederlands voorstel
is tevens overeenstemming bereikt over de bestuursstructuur van de EIB na
toetreding van de Kandidaat-Lidstaten tot de Bank.Voor een overzicht van de omvang van de uitgeleende middelen van de IFI's,
het Nederlandse aandeel in de instellingen en de financiële positie van
de instellingen zij verwezen naar de «Overzichtstabel indicatoren van
de Internationale Financiële Instellingen».Tabel 6.14 Overzicht indicatoren
van de Internationale Financiële InstellingenInternationale Financiële
Instelling Omvang goedgekeurde leningenAantal goedgekeurde
leningenRating1NL aandeel    S & PMoody's Internationaal Monetair FondsIMFSDR 40,4 mld.20––2,4%       WereldbankgroepIBRDUSD 11,5 mld. 96AAAAaa2,3% IFCUSD 3,8 mld.223AAAAaa2,4% MIGAUSD 1,2 mld.58––3,3% IDAUSD 8,1 mld.133––3,7%       Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank-groepIDBUSD 4,2 mld. 62AAAAaa0,3% IICUSD 114 mln.20AAAa21,5% FSOUSD 410 mln.25––0,4% MIFUSD 94 mln.67––0,9%       Aziatische Ontwikkelingsbank-groepAsDBUSD 5,7 mld.93AAAAaa1,0% AsDFUSD 1,6 mld.53––2,2%       Afrikaanse Ontwikkelingsbank-groepAfDBSDR 875 mln.30AA+Aaa0,8% AfDFSDR 662 mln.76––2,9%       Europese Bank voor Wederopbouw en OntwikkelingEBRD€ 4,2 mld.116AAAAaa2,5%       Europese InvesteringsbankEIB€ 58,8 mld.373AAAAaa4,9%1 « – » betekent geen rating.Tabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:het bevorderen van een duurzame internationale
financieel-economische ontwikkeling, monetaire stabiliteit en een beheerste
ontwikkeling van EU-uitgavenRealisatie
2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen511 777678 955– 167 178waarvan betalingsverplichtingen505 565282 937222 628waarvan garantieverplichtingen6 212396 018– 389 806    Uitgaven156 285179 185– 22 900Programma-uitgaven153 256176 851– 23 595Doelst. 4 Fin.-econ. ontwikkeling, structuurversterking
en armoedebestrijding   Deelneming multilarale ontwikkelingsbanken en -fondsen153 256176 851– 23 595    Apparaatsuitgaven3 0292 334695    Ontvangsten7 7555 1632 592Doelst. 4 Fin.-econ. ontwikkeling, structuurversterking
enarmoedebestrijding   Programma-ontvangsten7 7555 1632 592VerplichtingenIn 2002 is Nederland twee nieuwe betalingsverplichtingen aangegaan, voor respectievelijk de 9e middelenaanvullingen
van AfDF en de 13e aanvulling van IDA. De Kamer is hierover door
middel van 2 brieven separaat geïnformeerd (nr. BFB 2002/926M; 13-12-2002
en BFB 2002/916M; 15-10-2002).Voor beide verplichtingen geldt dat het verschil vooral verklaard wordt
doordat de aangegane verplichtingen voortvloeiende uit de onderhandelingsovereenkomsten
hoger waren dan de in de begroting verwerkte stelposten.Bij de garantieverplichtingen wordt het verschil verklaard doordat de
voor 2002 voorziene kapitaalverhoging van de Aziatische Ontwikkelingsbank
(AsDB) eerst in 2003 wordt verwacht. Verder was voorzien dat er een toename
zou zijn van de garanties aan de EIB uit hoofde van de verdragen van Lomé
en Cotonou als gevolg van het inwerkingtreden van het verdrag van Cotonou.
Nederland heeft het verdrag in 2002 geratificeerd, maar omdat België
het verdrag nog moet ratificeren heeft de inwerkingtreding in 2002 niet plaatsgevonden.
De garantieverplichting is zodoende in 2002 niet gerealiseerd. In de begroting
was voorts een stelpost opgenomen met het oog op een mogelijke deelneming
door DNB in de door de Bank voor Internationale Betalingen (BIS) te verstrekken
kredietfaciliteiten. In 2002 zijn geen kredieten door de BIS verstrekt.UitgavenHet verschil van – € 23,6 mln. heeft voornamelijk betrekking
op een bijdrage in de middelen van de Internationale Ontwikkelingssassociatie
(IDA) van € 25,9 mln. die in plaats van in januari 2002 eind 2001
betaald is. Na het bekend worden van de laatste inzichten in de beschikbare
budgettaire ruimte voor HGIS in 2001 is op voorstel van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
besloten genoemde betaling te verrichten.Een voor Nederland gunstige ontwikkeling van de koers van de Amerikaanse
dollar ten opzichte van de euro (zie ook grafiek) heeft eveneens bijgedragen
aan het negatieve verschil. Sinds juni viel deze hoger uit dan de geraamde
gemiddelde koers voor 2002 en daardoor zijn de betalingen van het Nederland
in dollar goedkoper uitgevallen in euro.Figuur 6.7 Koersontwikkeling 2002 dollar / euroOntvangstenDe hogere programma-ontvangsten zijn met name ontstaan door terugontvangsten
van de EIB inzake betalingen die in het verleden zijn gedaan in het kader
van de overeenkomsten van Lomé.6.5 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties6.5.1 Algemene beleidsdoelstellingHet bevorderen van een gezonde concurrentiepositie voor
het bedrijfsleven wat betreft risico's verbonden aan export en investeringen
in het buitenland die niet door de markt kunnen worden gedragen.Omdat de markt onvoldoende in staat is om risico's van export en buitenlandse
investeringen te verzekeren, is de Nederlandse overheid bereid onder bepaalde
voorwaarden risico's, die niet door de markt kunnen worden gedragen over te
nemen teneinde een gezonde concurrentiepositie van het nationale bedrijfsleven
te bevorderen. Een tweetal instrumenten, de exportkredietverzekering (EKV)
en de Regeling herverzekering investeringen (Rhi), is in 2002 ingezet om dit
marktfalen te verhelpen. Over de vorm en de inzet van het EKV en Rhi instrumentarium
heeft ook in 2002 nauwe beleidsafstemming met het ministerie van Economische
Zaken plaatsgevonden.VerantwoordelijkheidSysteem- en resultaatverantwoordelijkheidWettelijke grondslagWet van 31 januari 1996, houdende regels betreffende de financiële verstrekkingen
ten laste van de begroting van het ministerie van Financiën (Staatsblad
1996.98); ministeriële regeling nr. 183/1988 dd 14 juni 1983 (Stcrt.
1983, 132) en de ministeriële regeling van 15 oktober 1997 (Stcrt. 1997,
193)6.5.2 Operationele doelstellingen6.5.2.1 Operationele doelstelling 1 Herverzekeren van
risico's door de StaatHet herverzekeren door de Staat van aanvaardbare risico's
verbonden aan export en investeringen in het buitenland die niet door de markt
kunnen worden gedragen.De Staat neemt risico's over door deze risico's via de EKV en de Rhi in
herverzekering te nemen. GERLING NCM heeft toestemming om dit soort verzekeringen
of garanties tegen betaling van premies bij de Staat te herverzekeren en draagt
zorg voor de uitvoering. In 2002 is voor ruim € 4 mld. aan risico's
verzekerd onder de EKV en de Rhi.Ook bij herverzekering door de Staat is rekening gehouden met het feit
dat één en ander niet mag indruisen tegen internationale afspraken.
In dit verband was de in 2001 ingevoerde milieutoets in 2002 voor 10 aanvragen
aanleiding om een onafhankelijke milieubeoordeling te vragen. Sinds begin
2002 zijn bovendien bepalingen met betrekking tot maatschappelijk verantwoord
ondernemen in de polis opgenomen.In 2002 zijn verschillende maatregelen genomen om de aanbevelingen uit
de evaluatie van de verzekeringsfaciliteiten (uitgevoerd in 2000) verder op
te volgen. Innovatief was de proef die gedaan is met het onder voorwaarden
afkopen van het eigen risicodeel (tegen marktwaarde) van verzekerden in de
geconsolideerde schuld van Polen. Het doel is een dienst aan te bieden aan
verzekerden die het om administratieve overwegingen bezwaarlijk vinden het
eigen risico-deel van de vordering voor lange tijd in hun boeken te houden.
In 2003 zal deze eerste proef van afkoop van het eigen risico op Polen geëvalueerd
worden, aan de hand waarvan besloten zal worden over eventuele afkoop van
het eigen risicodeel van verzekerden in de geconsolideerde schuld van andere
landen.Een andere aanbeveling uit de voornoemde evaluatie is flexibelere acceptatie
van individuele aanvragen. In 2002 is in enkele gevallen maatwerk geleverd.
Zo is bijvoorbeeld op verzoek van een klant een nieuw product ontwikkeld in
de vorm van een nieuwe polis. Het streven blijft om ook in de toekomst binnen
de afgesproken beleidskaders maatwerk te leveren. Sinds 2001 is gehoor gegeven
aan een andere aanbeveling uit de evaluatie, namelijk meer aandacht voor het
midden- en kleinbedrijf (MKB). Zo is in het stelsel van landenplafonds speciale
ruimte gecreëerd voor kleine transacties en is in de Rijkscommissie voor
Export-, Import- en Investeringsgaranties een speciaal MKB-lid aangesteld.Verzekerden krijgen de mogelijkheid het gedekt percentage voor politieke
risico's te verhogen naar maximaal 98% voor ORET/MILIEV transacties en onder
voorwaarden wanneer meerdere kredietverzekeraars betrokken zijn bij een transactie
(zgn. multisourced transacties). Het maximaal gedekt percentage voor commerciële
risico's blijft gehandhaafd op 95. Hierover is de Tweede Kamer per brief (kenmerk
fin0200275, 17/5/2002) geïnformeerd. Verder is in 2002 gewerkt aan de
polismodernisering en de invoering van een positieve risico-omschrijving.In vervolg op het in 2001 afgeronde marktonderzoek naar het gebruik van
de Rhi, is de Rhi in 2002 onderwerp geweest van een werkgroep van de Rijkscommissie.
Over de conclusies van het onderzoek is de Tweede Kamer per brief
geïnformeerd (kenmerk fin0200359, 15/7/2002). Naar aanleiding van het
onderzoek is inmiddels gestart met modernisering van de regeling. Het streven
is de herziening van de regeling in het eerste kwartaal van 2003 af te ronden,
zodat deze na goedkeuring door de Europese Commissie nog datzelfde jaar in
werking kan treden.6.5.2.2 Operationele doelstelling 2 Kostendekkendheid
van herverzekeringsfaciliteitenHet streven naar kostendekkendheid van het pakket aan
herverzekeringsfaciliteiten.Kostendekkendheid is vanwege de lange looptijd van risico's een begrip
op lange termijn. Schades treden meestal pas enkele jaren nadat een transactie
in herverzekering is genomen op. Provenu's kunnen nog vele jaren nadat de
schade is uitgekeerd worden ontvangen. Volledig inzicht zal daarom zelfs ver
in de toekomst zeer moeilijk te verkrijgen zijn. Niettemin wordt gewerkt aan
het verkrijgen van meer inzicht in de kostendekkendheid. Daarvoor zijn een
goede bedrijfseconomische resultaatbepaling en completere managementinformatie
van groot belang. In 2002 is gewerkt aan aansluiting van de bedrijfseconomische
resultaatbepaling op de voorgenomen invoering van het baten-lastenstelsel
bij het Rijk. Momenteel wordt bezien op welke wijze de bedrijfseconomische
resultaatbepaling verbeterd en in de begroting opgenomen kan worden. Evaluatie
van de bedrijfseconomische resultaatbepaling voor berekening van de kostendekkendheid
zal in 2006 worden uitgevoerd. Veel voortgang is geboekt met het ontwikkelen
van een managementinformatiesysteem EKV (zie verder operationele doelstelling
5).Vanwege internationale ontwikkelingen en de invoering van de euro is besloten
om kritisch te kijken naar de structuur van de huidige koersrisicoverzekering.
In dat kader is de Rijkscommissie in 2002 een werkgroep modernisering koersrisicoverzekering
gestart. Het onderzoek dat de werkgroep uitvoert richt zich op de vraag hoe
het product vorm kan worden gegeven met het doel de (valuta)positie van de
Staat beter te kunnen bepalen, het product beter tegemoet te laten komen aan
de behoefte van exporteurs en duidelijk aanvullend te laten blijven aan wat
de markt kan. De afronding van het rapport wordt in het eerste kwartaal van
2003 verwacht.De middellange obligoportefeuille van de EKV wordt gekenmerkt door een
hoge mate van concentratie op een beperkt aantal debiteurlanden. Door obligoswaps
kan het risico beter gespreid worden; obligo op een van de groot-obligolanden
wordt dan met een collega-kredietverzekeraar geruild tegen obligo op een land
met een beperkt uitstaand obligo. Gezocht wordt naar een geschikte partner
om een eerste obligo-swap mee te doen, wat als testcase kan dienen.6.5.2.3 Operationele doelstelling 3 Minimalisering concurrentieverstoringHet minimaliseren van concurrentieverstoring tussen landen
met als inzet minimalisering van overheidssteun.Het minimaliseren van concurrentieverstoring tussen landen kan alleen
internationaal geregeld worden. Zoals bekend is dat een continu proces. Zo
worden in internationaal verband (Consensus, OESO, WTO, EU) afspraken gemaakt
over de voorwaarden waarop transacties door de Staat in herverzekering
kunnen worden genomen of anderszins gesteund. Nederland participeert actief
in deze fora. De belangrijkste onderwerpen die in 2002 op de agenda stonden
zijn de volgende.Vanwege recente WTO paneluitspraken is besloten om de Arrangement (afspraak
tussen OESO landen over voorwaarden aan de overheidsgesteunde exportkredieten)
meer transparant te maken en waar nodig aan te passen. Nederland heeft een
aantal voorstellen ingediend ter verbetering van de Arrangement-tekst evenals
een werkdocument waarin wordt aangegeven hoe «pure cover» (het
Nederlandse systeem van herverzekeren van exportkredieten, in tegenstelling
tot directe kredietverlening door de Staat) binnen de WTO subsidiecode past.
Dat is nu onderdeel van de onderhandelingsstrategie van de Europese Unie in
de WTO onderhandelingen (Doha).Verder zet Nederland zich in voor grotere convergentie van en transparantie
over debiteurenpremies. In de OESO is op dit gebied inmiddels behoorlijke
voortgang geboekt. In het kader van in de OESO gemaakte afspraken over milieu
en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) heeft Nederland in 2001 en
2002 de milieutoets geïmplementeerd en voorwaarden over MVO in de polis
opgenomen (zie ook operationele doelstelling 1). Nederland heeft zich in 2002
ingezet voor meer transparantie over exportkredietverzekering door meer openbaarmaking
van gegevens en meer contact met belanghebbenden (zoals bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties en ontvangende landen). In dit kader is ook in Nederland in 2002
een nieuw transparantiebeleid ingevoerd (zie ook operationele doelstelling
5).In augustus van het afgelopen jaar heeft de «World Summit on Sustain-able
Development» (WSSD) in Johannesburg zijn beslag gekregen. De hierboven
genoemde afspraken over milieutoets en MVO bepalingen in de polis passen binnen
de uitkomsten van de WSSD. De ontwikkelingen van de nieuwe kapitaalsregels
voor banken (Bazel II) met betrekking tot EKV en risicoweging worden nauwgezet
gevolgd. Naar het zich laat aanzien zijn hieruit mogelijk voortkomende problemen
oplosbaar door het overhevelen van de verzekeringsactiviteiten van GERLING
NCM ten behoeve van de Staat naar een aparte juridische entiteit (zie operationele
doelstelling 5). Om toe te zien op de naleving van internationale afspraken
worden jaarlijks verschillende vragenlijsten (bijvoorbeeld over premies, milieu,
omkoping, MKB) door de betrokken landen, waaronder Nederland, ingevuld en
gerapporteerd. Een aantal daarvan wordt na afronding van de bespreking openbaar
gemaakt. Nederland maakt regelmatig, en zeker bij belangrijke beleidswijzigingen,
vergelijkingen met andere landen. Voorbeelden zijn vergelijkingen van het
landenbeleid, transparantie en het eigen risico van verzekerden. Naar aanleiding
van een dergelijke vergelijking zijn per 1 januari 2002 de Nederlandse premies
naar beneden bijgesteld.6.5.2.4 Operationele doelstelling 4 Recuperatie van schadesHet recupereren van uitstaande schades en het treffen
van schuldenregelingen voor debiteurenlanden.In 2002 is er in totaal ruim € 142 mln. aan uitstaande schades
gerecupereerd, waarvan het grootste deel door middel van met debiteurenlanden
getroffen schuldenregelingen. Overheidsschulden (schulden van de overheid
van een debiteurland aan de overheid van een crediteurland) kunnen, wanneer
een debiteurland niet meer aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen, op
verzoek van een debiteurland worden geherstructureerd in de Club
van Parijs. Overheidsschulden van een debiteurland kunnen voortvloeien uit
door de overheid van het crediteurland herverzekerde export- of investeringskredieten
tegen een commerciële marktrente (commerciële vorderingen) of uit
direct door of vanwege deze overheid verleende ontwikkelingskredieten op concessionele
voorwaarden (concessionele kredieten).Een schuldenherstructurering in de Club van Parijs heeft ten doel om de
uitvoering van een tussen het debiteurland en het IMF overeengekomen aanpassingsprogramma
mogelijk te maken en daardoor de betalingscapaciteit van het betrokken debiteurland
ten opzichte van de crediteuren te verbeteren. Voor verschillende categorieën
debiteurlanden gelden in de Club van Parijs afgesproken voorwaarden die kunnen
variëren van vormen van herfinanciering tot kwijtschelding, afhankelijk
van de financieel-economische situatie van het land. Besluitvorming over schuldenregelingen
in de Club van Parijs vindt plaats per geval.Als standaardvormen van herfinanciering van de geconsolideerde schuld zonder dat sprake is van kwijtschelding worden onderscheiden
de zogenaamde Klassieke voorwaarden (voor hogerinkomenslanden) en Houstonvoorwaarden
(voor middeninkomenslanden). Bij kwijtschelding
gelden als standaardvoorwaarden de zogenaamde Napelsvoorwaarden (67% kwijtschelding
van de geconsolideerde schuld) voor zeer arme ontwikkelingslanden met hoge
buitenlandse schuldverplichtingen en Keulenvoorwaarden (90% kwijtschelding
van de geconsolideerde schuld) voor de categorie van de armste ontwikkelingslanden
(Highly Indebted Poor Countries, HIPC's). Voor deze laatste categorie verleent
Nederland, in navolging van een aantal andere crediteurlanden, een volledige
kwijtschelding van de in de Club van Parijs geherstructureerde schuld na het
bereiken van het zgn. eindpunt van een 3-jarig
IMF-programma gericht op economisch herstel en armoedebestrijding (Poverty
Reduction Growth Facility). HIPC-landen waarmee Nederland een structurele
ontwikkelingsrelatie heeft, ontvangen reeds 100% kwijtschelding van de geconsolideerde
schuldendienstverplichtingen na het bereiken van het zgn. beslispunt van een dergelijk IMF-programma. Kwijtschelding van commerciële
schulden van ontwikkelingslanden in de Club van Parijs geldt als ODA en wordt
toegerekend aan de 0,8% BNP inspanning voor ODA.Voorzover deze kwijtschelding van commerciële vorderingen op HIPC's
verder gaat dan is vastgelegd in een multilaterale overeenkomst van de Club
van Parijs met een individueel debiteurland, dan wordt de kwijtschelding van
het proportionele deel van het eigen risico van verzekerden in de betreffende
vorderingen aan verzekerden vergoed. Dit staat bekend als compensatie van
het eigen risico. De Tweede Kamer is hierover per brief (kenmerk fin0200040,
25/1/2002) geïnformeerd. Tanzania en Mauretanië zijn de eerste landen
die het eindpunt van het HIPC programma hebben bereikt in 2002 en waarvoor
het eigen risico van de verzekerden voor de extra Nederlandse kwijtschelding
zal worden gecompenseerd.In 2002 was Nederland betrokken bij de volgende Club van Parijs-akkoorden.Tabel 6.15 Nederlandse betrokkenheid
bij Club van Parijs (CvP)-akkoordenDebiteurlandDatum CvP-akoordVoorwaarden schuldenregelingIvoorkustApril 2002Lyon flow*EthiopiëApril 2002Keulen flowSierra LeoneJuli 2002Keulen flowRwandaMaart 2002Keulen flowGhanaMei 2002Keulen flowRep. KongoSeptember 2002Napels flowTanzaniaJanuari 2002Keulen stock**MauretaniëJuli 2002Keulen stockBurkina FasoJuli 2002Keulen stockNicaraguaDecember 2002Keulen stock* Flow betreft kwijtschelding van geconsolideerde rente- en aflossingsverplichtingen.** Stock betreft kwijtschelding van geconsolideerde hoofdsom.Tabel 6.16 Kwijtschelding
commerciële schulden in 2002 (x € 1 mln.)Kwijtscheldingen na HIPC-beslispunt Ivoorkust23,10Ethiopië0,07Senegal0,09Benin0,23Kameroen1,91Sierra Leone1,59Tsjaad0,09Rwanda0,07Ghana11,00Mali0,09Kongo129,14  Kwijtscheldingen na HIPC-eindpunt Tanzania-stock53,50Mauretanië28,90Burkina Faso4,40  Overige CvP-kwijtscheldingen Joegoslavië31,11  Totaal285,296.5.2.5 Operationele doelstelling 5 Doelmatige uitvoering
herverzekeringsfaciliteitenHet creëren van voorwaarden voor een doelmatige uitvoering
van de herverzekeringsfaciliteiten op basis van een gelijkwaardige behandeling
van aanvragen.Voor de uitvoering van de herverzekeringsactiviteiten gelden afspraken
tussen de Staat, GERLING NCM en DNB. In 2002 zijn stappen ondernomen om de
verzekeringsactiviteiten ten behoeve van de Staat onder te brengen in een
afzonderlijke juridische eenheid. Dit heeft begin 2003 geresulteerd in een
geparafeerde herstructureringsovereenkomst tussen de Staat en GERLING NCM.
Deze herstructureringsovereenkomst met GERLING NCM zal in de eerste helft
van 2003 worden geïmplementeerd.Mede op basis van de eerder genoemde evaluatie van de verzekeringsfaciliteiten
zijn maatregelen genomen om de kwaliteit van de uitvoering te verbeteren.
Voor stroomlijning van de informatievoorziening is in samenwerking
met GERLING NCM en DNB begonnen met de ontwikkeling van een management informatiesysteem
EKV. Dit heeft in het najaar van 2002 geresulteerd in een testversie. De resultaten
daarvan waren bemoedigend. Momenteel wordt het systeem gecompleteerd. De eerste
fase van het management informatiesysteem EKV zal in 2003 operationeel worden.De verbetering van de doorlooptijden is ter hand genomen; vanaf volgend
jaar worden daarvoor streefwaarden opgenomen in de begroting. Accountmanagement
bij GERLING NCM is in 2001 ingevoerd, evenals het dekkingsadvies.Een nieuwe beloningsregeling met GERLING NCM, lopend tot en met 2004,
is ingegaan. De totale door de Staat te betalen vergoeding bestaat uit een
vaste component en een variabele component. Het variabele deel van de kostenvergoeding
is afhankelijk van het aantal bij de Staat herverzekerde transacties dat door
NCM wordt verwerkt.Een nieuw transparantiebeleid is ingesteld. Sinds 1 augustus wordt na
polisafgifte informatie over transacties gepubliceerd (Kamerstuken II 2001/02,
28 000 IXB, nr. 34). Met verschillende maatschappelijke organisaties
is begin 2002 een bijeenkomst gehouden. Met het bedrijfsleven wordt op verschillende
manieren overlegd. De Rijkscommissie heeft zich in 2002 over verschillende
beleidsonderwerpen gebogen, zoals over de prijsstructuur van dekkingstoezeggingen
en dekkingsadviezen. Een beleidsreactie hierop zal uitgaan in de eerste helft
van 2003. Over de polismodernisering vindt klankbordoverleg met exporteurs
plaats. Waar GERLING NCM normaal het aanspreekpunt voor exporteurs is, vroeg
ook in 2002 de aard van een aanvraag tot herverzekering soms om direct overleg
tussen de Staat en de betreffende exporteur.Tabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het bevorderen van een gezonde concurrentiepositie
voor het bedrijfsleven wat betreft risico's verbonden aan export en investeringen
in het buitenland die niet door de markt kunnen worden gedragenRealisatie 2002Vastgestelde
begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen4 037 47711 799 632– 7 762 155waarvan betalingsverplichtingen13 38213 576– 194Kostenvergoeding NCM11 90712 695– 788    waarvan garantieverplichtingen4 024 09511 786 056– 7 761 961EKV4 003 09511 332 276– 7 329 181RHI21 000453 780– 432 780    Uitgaven94 190112 189– 17 999Programma-uitgaven80 81598 613– 17 798    Doelst. 1 Herverzekeren door de Staat   EKV-schades80 81598 613– 17 798RHI-schades000    Apparaatsuitgaven13 37513 576– 201Personeel en materieel1 468881587Kostenvergoeding NCM11 90712 695– 788    Ontvangsten168 050172 890– 4 840Programma-ontvangsten168 050172 890– 4 840    Doelst. 1 Herverzekeren door de Staat   Premies EKV24 19634 034– 9 838Premies RHI1 5424541 088Doelst. 4 Recupereren schades   Schaderestituties EKV142 312138 4033 909VerplichtingenHoewel er in 2002 meer nieuwe kredieten zijn verzekerd dan in 2001, is
het totaal van uitstaande verplichtingen gedaald. Dit wordt verklaard doordat
er meer verzekeringen zijn komen te vervallen dan dat er nieuwe verzekeringen
zijn aangegaan. Zoals bekend kunnen het aantal en de bedragen van de afgegeven
verzekeringen sterk fluctueren.UitgavenDe schade-uitkeringen vallen lager uit dan aan het begin van 2002 was
voorzien. Sommige dreigende schades zijn tegen de verwachting in toch binnen
de wachttermijn opgelost en hebben daarom niet geleid tot een schade-uitkering.OntvangstenDe premieontvangsten waren in 2002 aanzienlijk lager dan werd verwacht.
De verwachtingen waren gebaseerd op de realisaties van voorgaande jaren, waarbij
was uitgegaan van een licht negatief effect als gevolg van de in 2002 ingegane
premiebijstelling. Ondanks dat de omvang van de verzekerde bedragen groter
is dan vorig jaar, zijn de premie-ontvangsten lager. Dit wordt verklaard doordat
de premie-ontvangsten niet alleen afhankelijk zijn van de bedragen van de
afgegeven verzekeringen, maar ook van de risicocategorie waarin wordt verzekerd.De realisaties van de schaderestituties komen redelijk overeen met hetgeen
begroot was; hoewel de grootste betalers van vorig jaar (Argentinië en
Nigeria) dit jaar slechts een (zeer) geringe bijdrage in de aflossing van
hun schulden deden, werd er over het algemeen onder de Club van Parijs-akkoorden
goed betaald.6.6 Staatsloterij6.6.1 Algemene beleidsdoelstellingHet mede reguleren van de kansspelmarkt door het uitvoeren
van de Staatsloterij. Hiermee wordt een opbrengstenstroom voor de schatkist
gerealiseerd. VerantwoordelijkheidSysteemverantwoordelijkheidWettelijke grondslagWet op de Kansspelen (Wet van 10 december 1964, Stb. 1964, 483); Beschikking
van 15 juni 1992 (Stcrt 1992, 121)Op grond van de Wet op de Kansspelen (artikel 9, eerste lid) kan de minister
van Financiën een vergunning verlenen voor het organiseren van de Staatsloterij.
De uitvoering van de Staatsloterij is, bij beschikking van 15 juni 1992, in
handen gelegd van de Stichting Exploitatie Staatsloterij (SENS). De afdracht
aan de Staat is de resultante van de omzet van de Staatsloterij na aftrek
van de uitgekeerde prijzen en ter uitvoering van de Staatsloterij gemaakte
kosten. De omzet hangt samen met de ontwikkelingen van het marktaandeel en
de autonome groei van de kansspelmarkt.Eind 2001 heeft de Tweede Kamer ingestemd met een nieuw kansspelbeleid.
Het kansspelbeleid beoogt de komende jaren de verschillende vergunningvoorwaarden
van de loterijen, waaronder de Staatsloterij, te harmoniseren. Op verzoek
van de Tweede Kamer wordt het overgangsproces geregeld gevolgd. Zo is de Tweede
Kamer met een eerste voortgangsrapportage in de zomer van 2002 (Kamerstukken
II 2001/02, 24 557, nr. 257) nader geïnformeerd over de voortgang
van het project Kansspelen.Tabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het mede reguleren van de kansspelmarkt door het
uitvoeren van de Staatsloterij. Hiermee wordt een opbrengstenstroom voor de
schatkist gerealiseerdRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Ontvangsten84 624134 589– 49 965Programma-ontvangsten84 624134 589– 49 965    Algemene doelstelling   Afdracht SENS84 624134 589– 49 965De afdracht SENS is lager uitgekomen dan was begroot. Dit komt ten eerste
omdat de groei van de omzet in 2002 lager is geweest dan aan het begin
van het jaar werd verwacht. Daarnaast was de SENS vanwege een krappe liquiditeitspositie
genoodzaakt om de voorafdracht over het vierde kwartaal naar beneden bij te
stellen.De ontwikkeling van de omzet en de afdracht Staatsloterij vanaf 1994,
alsmede die van de prijzen en kosten zijn hieronder weergegeven. Bij onderstaande
gegevens moet in ogenschouw genomen worden dat deze vooral een referentiemaatstaf
zijn. De ontwikkeling van de totale kansspelmarkt en het marktaandeel van
de SENS zijn autonome grootheden. Vanwege dit gegeven en het feit dat de afdracht
aan de Staat een resultante vormt van omzet, prijzen en kosten kan het ministerie
de hoogte van de afdracht nauwelijks beïnvloeden.Tabel 6.17 Ontwikkeling omzet,
afdracht, kosten en prijzen 19951996199719981999200020012002Omzet390419472514575596659689Kasafdracht657488969613112785Kosten545971687692115148Prijzen265284318344386398428458Marktaandeel45464847484848n.b.6.7 Beheer materiële activa6.7.1 Algemene beleidsdoelstellingHet doelmatig beheren en verkopen van roerende en onroerende
zaken van het Rijk en het bevorderen van een optimale allocatie van onroerende
zaken benodigd voor het Rijk.Deze beleidsdoelstelling wordt binnen het ministerie van Financiën
uitgevoerd door de dienst Domeinen (zie operationele doelstellingen 1 en 2)
en door de projectdirectie Vastgoed (zie operationele doelstelling 3). Domeinen
is een facilitaire organisatie voor overheidsorganisaties op het gebied van
vastgoed en bij de verkoop en bewaring van roerende goederen.De algemene beleidsdoelstelling wordt uitgevoerd door middel van de instrumenten
verwerving, beheer en vervreemding van materiële activa. Daarnaast wordt
intensieve samenwerking nagestreefd tussen de vastgoedbeherende departementen
gericht op het tijdig en zo goedkoop mogelijk beschikbaar hebben van vastgoed
voor publieke doelen van het Rijk. Onderstaand is aangegeven op welke wijze
de algemene doelstelling is geconcretiseerd in drie operationele doelstellingen.VerantwoordelijkheidDe verantwoordelijkheid van de minister van Financiën is voornamelijk
een systeemverantwoordelijkheid. Domeinen en de projectdirectie Vastgoed hebben
geen financiële verplichtingen bij het resultaat. Doelmatigheid is belangrijk
in combinatie met de kwaliteit van de dienstverlening. Deze aspecten komen
tot uitdrukking in de prestatiegegevens.Wettelijke grondslagIn de Comptabiliteitswet 2001 is vastgelegd dat de minister van Financiën
verantwoordelijk is voor de uitoefening van het privaatrechtelijk beheer van
zaken en het beheer van overtollige zaken van de Staat (artikelen 27, tweede
lid, en 19 vijfde lid).6.7.2 Operationele doelstellingen6.7.2.1 Operationele doelstelling 1 Bewaring en vervreemding
roerende zakenEfficiënte bewaring en vervreemding van roerende
zaken van de Staat.Domeinen Roerende Zaken wil zo doelmatig mogelijk roerende zaken bewaren
en vervreemden voor overheidsorganisaties en hen daarbij adviseren. Uitgangspunt
hierbij is kostendekkende dienstverlening.De instrumenten die Domeinen Roerende Zaken hanteert om deze doelstelling
te bereiken zijn opslag en verkoop. Hiervoor heeft Domeinen een directie roerende
zaken en vijf regio-eenheden ingericht, die geografisch zijn verspreid over
het land. Deze regio-eenheden bewaren in beveiligde opslagplaatsen goederen
die door Justitie in beslag zijn genomen. Op basis van een beslissing van
de strafrechter of het Openbaar Ministerie worden de zaken teruggegeven aan
de beslagene, dan wel worden zij verkocht of vernietigd.Het realiseren van de doelstelling wordt gemeten met prestatiegegevens.
Hieronder worden in tabelvorm de realisaties met betrekking tot deze prestatiegegevens
afgezet tegen wat begroot was in 2002.Tabel 6.18 Prestatiegegevens
operationele doelstelling 1 Begroting 2002Realisatie 2002De kostendekkendheid van de bewaartaak70%72%De kostendekkendheid van de verkooptaak70%67%De gemiddelde bezettingsgraad80%75%Klanttevredenheid67,2De afwijking bij de gemiddelde bezettingsgraad (75% in plaats van 80%)
is te wijten aan de verhuizing naar een grotere opslagplaats, waardoor tijdelijk
een hogere onderbezetting is opgetreden. Voor klanttevredenheid is een 7,2
behaald, de doelstelling was een 6. Domeinen Roerende Zaken haalde vooral
goede scores op het gebied van integriteit, klantvriendelijkheid en vakbekwaamheid.In 2002 zijn, naast de reguliere activiteiten met betrekking tot de efficiënte
bewaring en vervreemding van roerende zaken, de onderstaande beleidsactiviteiten
verricht om de doelstelling te bereiken.Landelijk beslaghuisIn 2002 is in overleg met Justitie en Politie gewerkt aan de voorbereiding
van het Landelijk Beslaghuis. Onder andere is gewerkt aan de stroomlijning
van de logistieke processen en informatievoorziening. Het Landelijk Beslaghuis
betekent centralisatie van de bewaartaak bij Domeinen Roerende Zaken. Voordelen
zijn dat het proces van inbeslagname efficiënter kan plaatsvinden; dat
organisaties in de keten van inbeslagname zich kunnen richten op de kerntaken;
en dat de versnippering van het proces, welke risico's meebrengt voor de integriteit,
ongedaan wordt gemaakt. Na goedkeuring door de betrokken bewindslieden van
de uitgewerkte voorstellen voor de over te hevelen taken en bijbehorende middelen, zal in de loop van 2003 worden overgegaan tot daadwerkelijke
invoering van het Landelijk Beslaghuis.Baten-lastendienstOm de efficiëntie van de productieprocessen te bevorderen, heeft
Domeinen Roerende Zaken in 2002 voorbereidingen getroffen om in 2003 te gaan
proefdraaien als baten-lastendienst. Onderdeel hiervan is dat vooraf afspraken
worden gemaakt met klanten over prestaties, kwaliteit en kosten, en dat hierover
achteraf verantwoording wordt afgelegd. In 2002 zijn de belangrijkste producten
uit de instellingsvoorwaarden voor baten-lastendiensten opgeleverd.6.7.2.2 Operationele doelstelling 2 Beheer en verkoop
onroerende zakenEfficiënt beheren en verkopen van onroerende zaken
van de Staat.Om efficiënt onroerende zaken van de Staat te kunnen beheren en verkopen
bemiddelt Domeinen als facilitaire organisatie in en bij vastgoedtransacties
van de rijksoverheid en daaraan gelieerde instellingen. Domeinen brengt daarbij
verschillende overheidsbelangen bij elkaar. Hierbij wordt gestreefd naar een
marktconform resultaat en een transparant proces waarbij het publieke belang
voorop staat. De instrumenten zijn beheer (waaronder onder andere exploiteren)
en verkoop. Daarnaast worden incidenteel ook zaken aangekocht. Domeinen heeft
vier regionale directies, met een geografisch afgebakend beheersgebied die
deze activiteiten uitvoeren.Het realiseren van de doelstelling wordt gemeten met prestatiegegevens,
welke in de begroting zijn opgenomen in het overzicht «Prestatiegegevens
en beleidsevaluatieonderzoek van de doelstellingen». Hieronder worden
in tabelvorm de realisaties met betrekking tot deze prestatiegegevens afgezet
tegen wat begroot was in 2002.Tabel 6.19 Prestatiegegevens
operationele doelstelling 2 Begroting 2002Realisatie 2002Klanttevredenheid66,7Klanttevredenheid: Aanvragen naar advies en bemiddeling024In 2002 is voor de klanttevredenheid een 6,7 behaald, de doelstelling
was een 6. Domeinen Onroerende Zaken deed het goed op gebied van integriteit,
klantvriendelijkheid en productkennis.Er zijn dit jaar 24 aanvragen naar advies en bemiddeling door Domeinen
ontvangen, deze vorm van dienstverlening wordt dit jaar voor het eerst gemeten.
Het jaar 2002 zal worden gehanteerd als referentiejaar voor latere jaren.In 2002 zijn de onderstaande beleidsactiviteiten verricht om de doelstelling
te bereiken.Bijdrage aan Raad voor Vastgoed RijksoverheidOm de publieke belangen goed op elkaar af te stemmen, werkt Domeinen intensief
samen met andere departementen. In dit kader participeert Domeinen
in de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR) en de daarbij ondersteunende
projectdirectie Vastgoed waarin drie medewerkers van Domeinen zijn gedetacheerd.
Besluiten die in de RVR worden genomen en die de processen van Domeinen beïnvloeden
zijn door Domeinen geïmplementeerd. Zie hieronder verder over de RVR
bij operationele doelstelling 3.BenzinestationsDomeinen is betrokken bij de veiling van benzinestations langs het hoofdwegennet.
Het Marktwerking Deregulering en Wetgevingskwaliteit-traject beoogt meer prijsconcurrentie
en betere toetredingsmogelijkheden te bewerkstelligen. Alle langs het hoofdwegennet
door de Staat uitgegeven locaties voor benzinestations worden in een periode
van 21 jaar geveild. Daarbij worden contracten voor 15 jaar afgesloten. De
vergoeding voor het gebruik van staatsgrond wordt door middel van een nieuwe
vergoedingensystematiek op een meer marktconforme wijze vastgesteld.In dit kader zijn op 11 december 2002 door Domeinen de eerste negen benzinestations
geveild. Vijf van de negen benzinestations zijn van eigenaar veranderd. Om
deze veiling ordelijk te laten verlopen is in 2001 een veilingreglement opgesteld.
Dit veilingreglement is in januari 2002 door de Kamer goedgekeurd. Ook is
in 2002 de nieuwe marktconforme vergoedingssystematiek ingevoerd. Alhoewel
er tegen de vaststelling van de nieuwe vergoeding enkele bezwaren zijn ingediend,
is de invoering goed verlopen.De biedingen op de negen geveilde benzinestations bedroegen € 29
mln. Conform de convenanten en overeenkomsten met de huidige concessiehouders
gaat de veilingopbrengst van de eerste veiling naar de zittende partijen.
Bij elke volgende veiling (na afloop van het erfpachtcontract van 15 jaar)
komt de opbrengst ten goede aan de overheid.6.7.2.3 Operationele doelstelling 3 Optimaal handelen
in vastgoedHet leveren van een bijdrage aan publieke doelen door
samen met andere vastgoedbeherende departementen optimaal te handelen in vastgoed.Naar aanleiding van de werkzaamheden van de interdepartementale Stuurgroep
Activabeheer en de IBO werkgroep Grondbeleid heeft het ministerie van Financiën
het initiatief genomen om een samenwerkingsverband tussen de vastgoedbeherende
departementen te creëren (VROM, V&W, LNV, Defensie en Financiën).
Dit heeft in de Nota Grondbeleid geleid tot de volgende besluiten:– Instelling Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR), waarin de vastgoedbeherende
departementen zijn vertegenwoordigd, met een eigen facilitaire organisatie
(de projectdirectie Vastgoed).– Evaluatie van de effectiviteit en doelmatigheid van de RVR in
2004.– Het creëren van een voorfinancieringsfaciliteit bij Financiën
voor anticiperende aankopen en het in portefeuille houden van vastgoed.De RVR is officieel geïnstalleerd op 15 oktober 2001 op basis van
een instellingsbesluit van de vijf betrokken ministers, gehoord de Ministerraad
(Staatscourant 28 september 2001, nr. 188 / pag. 14). De projectdirectie Vastgoed
is medio 2001 van start gegaan.De RVR bevordert het doelmatig aankopen, verkopen en beheren van vastgoed
voor het Rijk om publieke doelen te realiseren (vastgoed is een middel, geen
doel op zich). De RVR stimuleert onder andere een gebiedsgerichte/projectmatige
aanpak voor de verwerving en afstoot van vastgoed in regio's
waar meerdere departementen beleidsdoelen willen realiseren. Zoals afgesproken
in de begroting 2002 heeft de RVR een werkprogramma 2003/2004 opgesteld dat
ter goedkeuring aan de betrokken bewindslieden is aangeboden.De voorfinancieringsfaciliteit bij Financiën voor anticiperende aankopen
en het in portefeuille houden van vastgoed heeft als doelstelling het tijdig
en tegen een niet onevenredig hoge prijs kunnen beschikken over vastgoed,
waarmee kan worden voorzien in de (toekomstige) behoefte van het Rijk. In
2002 hebben alle vastgoedbeherende departementen gebruik gemaakt van het instrument
anticiperend verwerven. De Staatssecretaris van Financiën heeft de nadere
kaders voor het anticiperend verwerven uitgewerkt in een beleidsbrief die
in mei 2002 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2001/02, 27 582, nr.
31) is aangeboden.Voor Vastgoed waren in de begroting 2002 geen prestatiegegevens geformuleerd,
behalve de evaluatie in 2004.Tabel budgettaire gevolgen
van beleidBedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:doelmatig beheren en verkopen van roerende en
onroerende zaken en optimale allocatie van onroerende zaken voor het RijkRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen111 722119 279– 7 557        Uitgaven111 709119 279– 7 570Programma-uitgaven72 86389 267– 16 404Doelst. 1 Bewaring/vervreemding Roerend   Beheerskosten1 1701 564– 394Doelst. 2 Beheer/verkoop Onroerend   Onderhoud en beheerskosten6 2917 144– 853Zakelijke lasten36 75346 525– 9 772Doelst. 3 Optimaal handelen in vastgoed   nticiperende aankopen21 80034 034– 12 234    Overige programma-uitgaven6 849 6 849Apparaatsuitgaven38 84630 0128 834    Ontvangsten275 425316 120– 40 695Programma-ontvangsten271 385314 389– 43 004Doelst. 1 Bewaring/vervreemding Roerend   Verkoop roerende zaken38 88164 117– 25 236Doelst. 2 Beheer/verkoop Onroerend   Verkoop onroerende zaken69 40882 406– 12 998Beheerontvangsten96 905101 139– 4 234Overige programma-ontvangsten59 72232 69327 029Doelst. 3 Optimaal handelen in vastgoed   Anticiperende aankopen6 46934 034– 27 565    Apparaatsontvangsten4 0401 7312 309Voor de belangrijkste ontvangsten- en uitgavencategorieën wordt uitgegaan
van individuele objecten en daarbij behorende prijzen of tarieven. Ook uitgavenposten
als onderhoud gronden en gebouwen, kapitaalinvesteringen en beheerskosten
zijn gebaseerd op aantal maal de verwachte prijs.UitgavenBewaring en vervreemding van roerende zakenBeheerskostenOnder deze categorie worden uitgaven verantwoord voor in beslag of in
bewaring genomen zaken, zoals schade-uitkeringen, indien in bewaring genomen
zaken ten onrechte blijken te zijn verkocht, vernietiging van in beslag genomen
zaken, advertenties met betrekking tot voorgenomen openbare verkopen, taxaties
van in beslag genomen goederen.De hogere uitgaven in 2002 (+ € 0,4 mln.) hangen samen met hogere
kosten van bewaring en vernietiging van in beslaggenomen goederen.Beheer en verkoop van onroerende zakena. Onderhoud en beheerskostenHieronder vallen drie posten: onderhoud van grond en gebouwen (waaronder
ook de kosten van bodemverontreiniging), kapitaalinvesteringen en beheerskosten.De lagere uitgaven in 2002 ( – € 0,9 mln.) zijn voornamelijk
veroorzaakt doordat een aantal voor 2002 geplande saneringen zijn doorgeschoven
naar 2003.b. Zakelijke lastenDomeinen betaalt het eigenaarsdeel van de zakelijke lasten over onroerende
zaken die eigendom zijn van de Staat. Indien in de betreffende panden overheidsdiensten
zijn gehuisvest, betaalt Domeinen eveneens het gebruikersdeel. Onder deze
categorie vallen twee grote posten, te weten onroerende zaakbelasting en waterschapslasten.De uitgaven in 2002 blijven met € 9,8 mln. achter bij de begroting.
Een belangrijke oorzaak is dat van een aantal gemeenten in 2002 nog geen WOZ-beschikkingen
zijn ontvangen, waardoor geen aanslagen OZB en waterschapslasten 2001 en 2002
kunnen worden opgelegd. Naar verwachting zullen de gemeenten die achterstand
in 2003 hebben ingelopen.Optimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenVoor anticiperende aankopen is in de begroting € 34,0 mln. opgenomen.
Dit bedrag kan worden uitgeleend aan de vastgoedbeherende departementen. In
overeenstemming met het gestelde in het beleidskader anticiperend verwerven
moeten departementen eerst trachten binnen de eigen begroting fondsen vrij
te maken. Zowel het aantal aanvragen als het bedrag van de verstrekkingen
van gelden is lager uitgekomen dan verwacht, waardoor voor € 21,8
mln. aan leningen is verstrekt.De verdeling over de departementen met bijbehorende projecten is als volgt:
Verkeer en Waterstaat € 5,3 mln. (A2, A4 en N61), Defensie € 2,5
mln. (De Kooy), Financiën € 7,0 mln. (Luttelgeest en Minderhoudhoeve)
en Landbouw, Natuurbeheer en Visserij € 7,0 mln. (Fochteloërveen).ApparaatsuitgavenIn 2002 is ongeveer € 8,8 mln. meer uitgegeven dan begroot als
gevolg van de invoering van een nieuw automatiseringssysteem (€ 4,9
mln.) en extra uitgaven voor huisvesting, waaronder de ingebruikneming van
een nieuwe opslagplaats in Veldhoven (€ 3,5 mln.).OntvangstenBewaring en vervreemding van roerende zakenVerkoop van roerende zakenBij de verkoopontvangsten roerende zaken worden de opbrengsten geraamd
van verkochte overtollige zaken en in beslag genomen goederen. De dekking
van de verkoopactiviteiten van Domeinen vindt plaats door een opslag van 15%
op de opbrengstprijs, het zogenaamde opgeld (zie apparaatsontvangsten). Een
deel van de opbrengsten wordt weliswaar als opbrengst Domeinen begroot, maar
komt vanwege afgesloten middelenafspraken ten goede aan de begroting van andere
departementen.De ontvangsten zijn € 25,2 mln. lager dan begroot. Belangrijkste
oorzaak is het achterblijven van verkopen ten behoeve van Defensie (– € 25,8
mln.).Beheer en verkoop van onroerende zakenVerkoop onroerende zakenDe verkopen van Domeinen omvatten zaken zoals: landbouwgronden in verpachte
en pachtvrije staat, boerderijen en erven, landbouwgronden met niet-agrarische
bestemming en bij andere departementen overtollige onroerende zaken, bijvoorbeeld
gebouwen en kantoren.De verkopen onroerende zaken blijven met € 13,0 mln. achter
ten opzichte van de begroting (waarvan € 6,1 mln. betrekking heeft
op middelenafspraken). Belangrijkste oorzaak van de achterblijvende verkoopopbrengsten
is het niet doorgaan van aankopen voor uitbreiding door gemeenten in de provincie
Flevoland (– € 19 mln.).BeheerontvangstenHieronder vallen inkomsten uit hoofde van pacht of huur voor onroerende
zaken die permanent of tijdelijk in materieel beheer bij Domeinen zijn, ontvangsten
uit zand- en grondwinning en verleende gebruiksrechten aan benzinemaatschappijen
en exploitanten om langs rijkswegen benzinestations te mogen exploiteren.De ontvangsten zijn € 4,2 mln. lager dan begroot, m.n. door
een in 2002 uitgevoerde overheveling van de huuropbrengsten musea naar de
begroting van OC&W (– € 7,6 mln.).Overige programma-ontvangstenHieronder zijn onder meer de volgende opbrengsten ondergebracht: renteontvangsten,
onbeheerde nalatenschappen, opbrengsten van de werking van het anti-speculatiebeding,
vergoedingen van Justitie voor bewaring van «pluk ze» zaken, vergoeding
van de RGD ter compensatie van het door Domeinen betaalde eigenaarsdeel van
de onroerende zaakbelasting.De ontvangsten zijn in 2002 € 27,0 mln. hoger dan begroot, met
name door hogere opbrengsten uit de werking van agrarische verrekenbedingen
(ongeveer € 17 mln.) en de ontvangst van € 7,0 mln. aan
leningen voor de uitvoering van twee anticiperende aankopen.Optimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenHet verschil is vooral een gevolg van het opheffen van de leningsconstructie
voor anticiperende aankopen via de begroting Nationale Schuld.Van de verstrekte leningen voor anticiperende aankopen is gedurende het
jaar € 6,2 mln. afgelost omdat het desbetreffende departement alsnog
binnen de eigen begroting fondsen kon vrijmaken. De rest van de ontvangsten
heeft betrekking op de ontvangen rente.ApparaatsontvangstenDe apparaatsontvangsten bestaan voornamelijk uit opgelden vanwege verkopen
van roerende zaken en voor een gering bedrag aan personele ontvangsten, zoals
ontvangen WAO-uitkeringen. Het opgeld berekent Domeinen Roerende Zaken over
de door haar gerealiseerde verkopen, uitgezonderd de strategische verkopen
Defensie, en bedraagt 15% over de opbrengst.De opgelden zijn in 2002 € 1,0 mln. hoger dan begroot door meer
verkopen van geschoonde pc's en enkele incidentele grote partijen. Daarnaast
heeft zich een meevaller van € 0,9 mln. voorgedaan bij de overige
apparaatsontvangsten.6.8 Financieel-economisch beleid van de overheid6.8.1 Algemene beleidsdoelstellingHet vormgeven en uitvoeren van het financieel-economisch
beleid van de overheid, het bevorderen van de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de overheidsuitgaven en het waarborgen van de rechtmatigheid daarvan.De coördinatie van het begrotingsbeleid van de rijksoverheid heeft
twee aspecten. In de eerste plaats gaat het om het algemene financiële
beleid. Ten tweede is het doelmatige beheer van de overheidsgelden belangrijk.
De coördinerende taak wordt uitgevoerd door middel van procedures rondom
de jaarlijkse voorbereiding van de begroting. Deze procedures leiden er toe
dat het ministerie van Financiën kaders geeft «waarbinnen»
de begroting moet worden opgesteld. Ook houdt het directoraat-generaal toezicht
op de uitvoering van de begroting.Als indicatie voor het antwoord op de vraag of deze doelstelling is bereikt,
worden de volgende prestatiegegevens c.q. streefwaarden gehanteerd:• de netto-uitgaven moeten ieder begrotingsjaar binnen het uitgavenkader
blijven;• de mate waarin de doelmatigheid en de doeltreffendheid van overheidsbeleid –
zoals opgenomen in de ontwerpbegrotingen – wordt gevolgd c.q. geëvalueerd
met reguliere prestatiegegevens en/of periodiek evaluatieonderzoek.• van de gerealiseerde verplichtingen, uitgaven en ontvangsten op
de rijksbegroting moet ten minste 99,0% rechtmatig zijn.VerantwoordelijkheidDe minister van Financiën is resultaatverantwoordelijk voor operationele
doelstelling 1 en systeemverantwoordelijk voor operationele doelstellingen
2 tot en met 5. De Comptabiliteitswet 2001 stelt iedere minister – voor
zijn of haar begroting – verantwoordelijk voor de doelmatigheid en doeltreffendheid
van het beleid en de bedrijfsvoering die aan die begroting ten grondslag ligt.
Uit hoofde van diezelfde Comptabiliteitswet 2001 heeft de minister van Financiën
verschillende coördinerende verantwoordelijkheden en bevoegdheden.Wettelijke grondslagComptabiliteitswet 2001, Financiële Verhoudingswet6.8.2 Operationele doelstellingen6.8.2.1 Operationele doelstelling 1 Optimaal begrotingsbeleid
en transparantie informatievoorzieningZorgdragen voor een optimaal begrotingsbeleid en een transparante
informatievoorziening over de uitkomsten van budgettaire besluitvorming.BeleidsontwikkelingDe beleidsontwikkeling op het terrein van het begrotingsbeleid stond in
2002 vooral in het teken van de verkiezingen en de kabinetsformatie. De beleidsinhoudelijke
ondersteuning had vooral betrekking op het informeren over relevante budgettaire
ontwikkelingen (op korte, middellange- en lange termijn) en het aangeven van
de budgettaire gevolgen van beleidskeuzes uit het Strategisch Akkoord en de
Miljoenennota 2003. Wat betreft de begrotingsregels is een uitwerking en nadere
invulling gemaakt van de afspraken uit het Strategisch Akkoord. De regels
zijn opgenomen in bijlage 10 van de Miljoenennota 2003. Tenslotte zijn de
uitgavenkaders voor de kabinetsperiode opgesteld.Het voorzien in informatie en het handhaven van de rijksbegrotingsvoorschriftenDe Rijksbegrotingsvoorschriften hebben gediend als leidraad voor het succesvolle
technische en procedurele verloop van het begrotingsproces. Daarbij is in
voldoende mate geanticipeerd op de afronding van de formatie en de budgettaire
verwerking van het Strategisch Akkoord. De technische infrastructuur en de
strakke procedures die aan dit begrotingsproces ten grondslag liggen, worden
jaarlijks geactualiseerd. In 2002 is met de Tweede Kamer en de Algemene Rekenkamer
van gedachten gewisseld over de voorschriften voor het departementale jaarverslag
2002, dat in mei 2003 als sluitstuk op de VBTB-begroting is aangeboden.Prestatiegegeven en beleidsonderzoekUitgaven binnen kaderDe Voorlopige Rekening laat zien dat de uitgaven in 2002 binnen het vaste
kader voor de totale uitgaven zijn gebleven. Tegenover een onderschrijding
van het uitgavenkader Rijksbegroting in enge zin (– € 0,5
mld.) en het kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (– € 0,3
mld.) is sprake van een forse overschrijding van het kader Zorg (€ 0,6
mld.). In totaal zijn de uitgaven derhalve € 0,2 mld. binnen het
totale uitgavenkader gebleven.Jaarlijkse beoordeling Nederlands Stabiliteitsprogramma
door EFCDe update van het stabiliteitsprogramma 2001 is begin 2002 in het Economisch
en Financieel Comité (EFC) besproken, mede aan de hand van de beoordeling
ter zake van de Europese Commissie. De beoordeling van de Europese
Commissie en de bespreking in het EFC was positief en een ondersteuning voor
het gevoerde structurele begrotingsbeleid in Nederland. Later in het jaar
heeft de Ecofinraad het Nederlands stabiliteitsprogramma goedgekeurd.Jaarlijkse IMF artikel IV consultatieIn het voorjaar 2002 heeft de jaarlijkse IMF artikel IV consultatie plaatsgevonden.
Ter voorbereiding stuurt het IMF van te voren een vragenlijst rond. Deze vragenlijst
is uitgebreid en volledig beantwoord. Tijdens het bezoek zelf is onder meer
de actuele stand van zaken van het Nederlandse begrotingsbeleid toegelicht.
Het ging hierbij voor de realisaties 2001 en het lopende jaar 2002. Voorts
was er bijzondere aandacht voor mogelijke beleidswijzigingen op middellange
termijn vanwege de toen aanstaande verkiezingen van mei 2002. Voorts werd
ingegaan op de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn
met het oog op de toename in de vergrijzingskosten.6.8.2.2 Operationele doelstelling 2 en 3 Doelmatigheid
en doeltreffendheid van overheidsbeleidBeoordelen van beleidsvoorstellen op doeltreffendheid,
doelmatigheid, rechtmatigheid, budgettaire inpasbaarheid en het bredere financieel
economisch perspectief.Het initiëren en ontwikkelen van voorstellen die
de doelmatigheid en doeltreffendheid van overheidsbeleid ten goede komen respectievelijk
de financieel-economische structuur versterken.De minister van Financiën heeft het afgelopen jaar vanuit een brede
economische benadering vele beleidsvoorstellen van departementen getoetst.
Hierbij is onder meer gekeken naar doeltreffendheid, doelmatigheid, budgettaire
inpasbaarheid alsmede naar de macro- en micro-economische doorwerking. De
minister van Financiën heeft de verschillende budgettaire nota's verzorgd
en de begrotingen en suppletore wetten van de departementen beoordeeld. Tevens
zijn in het kader van de formatie nieuwe begrotingsregels opgesteld en heeft
de minister van Financiën op verzoek van de informateur een lijst met
mogelijke besparingen geleverd. Om een bijdrage te leveren aan de doelmatigheid
en doeltreffendheid van het overheidsbeleid is Financiën nauw betrokken
bij de ontwikkeling en uitwerking van beleidsvoorstellen zoals bijvoorbeeld
bij het persoonsgebonden budget in de AWBZ, de stelselwijziging in de gezondheidszorg
en de hervorming van het arbeidsmarktbeleid.Ook is in 2002 veel gebeurd op het terrein van Interdepartementale beleidsonderzoeken
(IBO's). De onderzoeken waartoe reeds in het jaar 2001 besloten is (zie tabel
hieronder) zijn in 2002 afgerond. Het onderzoek inzake Beleidskader werving
en opvang internationale organisaties zal in 2003 zo spoedig mogelijk naar
de Kamer worden gestuurd.Van enkele afgeronde rapporten uit de ronde 2001–02 is gebruik gemaakt
bij het opstellen van het Strategisch Akkoord. Het betreft de rapporten over
de doelmatigheid van het inburgeringsbeleid en over het alimentatiebeleid
(zie ook MN 2003, bijlage 8).Tabel 6.20 Interdepartementale
onderzoeken 2001/02 (IBO's)DepartementInterdepartementale Onderzoeksvoorstellen (IBO's)JustitieRechtsbijstandBZKDoelmatigheid
inburgeringsbeleidOCWBeroepsonderwijsSZWAlimentatiebeleidVWSBeheersing
arbeidsvoorwaardenontwikkeling in de zorgsectorV&WBenuttingsmaatregelen spoorVROMAfvalverwijderingBuZaBeleidskader
werving en opvang internationale organisatiesEZ/FINTechnologiebeleidLNVHeroriëntatie
landbouwbeleidIn het najaar van 2002 is eveneens een nieuwe ronde met IBO-onderzoeken
gestart (zie tabel hieronder). De resultaten hiervan komen eerst in 2003 beschikbaar.Tabel 6.21 Onderwerpselectie
IBO's voor de ronde 2002/03DepartementOnderwerpBuZaEffectiviteit
en coherentie van ontwikkelingssamenwerkingJustitie/BZKDoorlichting regelgeving executieve politietakenOCWCollegegelddifferentiatieFIN/VWS/SZWUitvoering inkomensafhankelijke regelingenDefensieEuropese defensiecapaciteitenV en WBekostiging
waterbeheerLNV/VROMVogelrichtlijn en Habitat richtlijnVWSMaatschappelijke
opvangHorizontaalDecentralisatie arbeidsvoorwaardenbeleidVanuit de coördinerende en toezichthoudende rol die de minister van
Financiën heeft voor het financieel beheer en materieel beheer bij het
Rijk is het toezicht ingebed in een planning en controlcyclus. In 2002 is
de cyclus voor 2001 afgerond met de verzending van de financieel beheer- en
bedrijfsvoeringsbrieven van de minister van Financiën aan zijn collega's.
Het rijksbrede beeld en de behandeling van de verantwoordingen hierover in
de Tweede Kamer vormde mede input voor het Toezichtprogramma 2002 dat medio
2002 voorafgaande aan de nieuwe toezichtcyclus aan de departementen is verzonden.
Daarin zijn (rijksbrede) thema's van toezicht en departementsspecifieke verdiepingen
aangekondigd. In de early signalbrieven (oktober 2002) is de tussentijdse
stand van zaken aan de orde gekomen. Op deze manier is invulling gegeven aan
het kader van toezicht en een goede communicatie richting departementen. De
benadering van het toezicht vanuit de P&C-cyclus begint zijn vruchten
af te werpen voor alle partijen. Er is vooraf duidelijkheid waar het (rijksbrede)
toezicht zich op zal richten; de follow up door de departementen van de constateringen
en aanbevelingen blijft in beeld en de programmering van thema's biedt de
mogelijkheid voor het opstellen van rijksbrede overzichten.Prestatiegegevens en beleidsonderzoekRechtmatigheid uitgaven, verplichtingen en ontvangstenOp het niveau van de departementale jaarrekeningen 2001 wordt een 99,0%
rechtmatigheid gehaald; in alle gevallen zijn daarbij goedkeurende verklaringen
afgegeven.6.8.2.3 Operationele doelstelling 4 Financieel overheidsmanagementVormgeven en uitvoeren van het financieel overheidsmanagement,
gericht op een meer resultaatgerichte beleids- en bedrijfsvoering bij het
Rijk.Wet- en regelgevingIn 2002 is de Comptabiliteitswet (CW) 2001 in werking getreden, ter vervanging
van de CW 1976. Op basis van de CW 2001 en daarop gebaseerde lagere wet- en
regelgeving is VBTB formeel verankerd.In 2002 is tevens de eerste wijziging op de CW 2001 (inzake geïntegreerd
middelenbeheer) aangenomen door de Tweede Kamer en aanhangig gemaakt bij de
Eerste Kamer der Staten-Generaal.Brede auditfunctieHet kabinetsstandpunt bij het rapport Kordes (Kamerstukken II 2000/01,
27 891, nr. 1) over de gevolgen van VBTB voor de departementale auditfunctie,
heeft begin 2002 geleid tot de vaststelling van het Kwaliteitsplan auditfunctie
Rijksoverheid. Daarin wordt onder meer voorzien in de ontwikkeling van een
«brede» auditfunctie en de transitie naar departementale auditdiensten
op centraal niveau ultimo 2004. Het implementatietraject is in 2002 voortvarend
ingezet met inventarisatieronden binnen het Rijk en daarbuiten (bedrijfsleven,
andere, ook buitenlandse, overheden) en met seminars. Door het projectmanagement
zijn in 2002 daarover twee voortgangsrapportages uitgebracht die inzicht bieden
in leerpunten voor het implementatietraject.Opstellen van meerjarig plan voor invoering BLS/EBSIn 2002 is op basis van interdepartementaal overleg gewerkt aan een meerjarig
projectplan voor het Eigentijds Begrotingsstelsel. Daarbij zijn vorderingen
gemaakt op zowel inhoudelijke als procedurele thema's. De Staten-Generaal
zal periodiek op de hoogte worden gehouden van ontwikkelingen op het gebied
van de ontwikkeling en implementatie van EBS.Opleidingen en arbeidsmarktIn 2002 is de Rijksacademie voor Financiën en Economie opgericht.
De Rijksacademie moet een bijdrage leveren aan het arbeidsmarktbeleid rondom
de financiële en auditfunctie (deze functie aantrekkelijk maken en houden).
In de Rijksacademie gaan de ACRO en VOF opleidingen samen. Er is overeenstemming
over het studieprogramma en de ontwikkeling van de nieuwe leergangen ligt
op schema. In 2002 zijn veel activiteiten ontplooid om Academie te promoten
richting klanten en opdrachtgevers. Er is in 2002 een pand verworven waar
de Rijksacademie gehuisvest wordt. Op 1 april 2003 zal dit pand betrokken
worden. Over het algemeen is in 2002 sprake geweest van een verdere groei
in het aantal cursisten. De waardering voor de cursussen van de deelnemers
in 2002 was conform doelstelling (waardering > 4, op schaal van 6).Prestatiegegevens en beleidsonderzoekIndicatoren VBTB-gehalteDe voor de ontwerpbegroting 2003 aangekondigde indicatoren voor het volgen
van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het overheidsbeleid kunnen ook
al in het jaarverslag 2002 worden opgenomen. Indicatoren zijn:• Effectgeoriënterende algemene doelstellingen: 95% van de algemene
doelstellingen is effectgeörienteerd ten opzichte van 91% in 2001. Bij
47% van die doelstellingen is het effect ook benoemd en daarvan is het bij
24% daadwerkelijk opgenomen.• Beschikbaarheid evaluatieonderzoek: Voor 47% van alle (operationele)
doelstellingen is evaluatieonderzoek beschikbaar, waarmee in 29% van die gevallen
de operationele doelstelling volledig wordt afgedekt.Evaluatie agentschapsmodelIn 2002 is een (tweede) rijksbrede evaluatie naar het agentschapmodel
uitgevoerd. In december is het evaluatierapport voorzien van een kabinetsstandpunt
aan de Tweede Kamer aangeboden. De conclusies uit de evaluatie worden op hoofdlijnen
onderschreven. De onderzoekers concluderen dat het agentschapmodel bijdraagt
aan doelmatigheid. De contouren van het eigentijds begrotingsstelsel zijn
geen adequate vervanging voor het baten-lastenstelsel dat de agentschappen
hanteren. In het kabinetsstandpunt worden diverse vervolgactiviteiten genoemd,
die inmiddels in gang zijn gezet.Klanttevredenheidsonderzoek begeleiding BLS-dienstenIeder jaar komen er nieuwe agentschappen bij. De begeleiding c.q. toetsing
van de kandidaat-agentschappen gebeurt op basis van de instellingsprocedure
agentschappen. Om de kwaliteit van de begeleiding te meten wordt een klanttevredenheidsonderzoek
gedaan; gebaseerd op het INK-model. Een vragenlijst wordt daartoe uitgezet
bij zowel het kandidaat-agentschap als de directie FEZ. De begeleiding wordt
in drie fasen opgedeeld waarvan de eerste twee fasen worden afgesloten door
een gesprek dan wel een brief van de Toetsingscommissie Verzelfstandigingen.
De eerste fase richt zich op het ontwerp van de bestuurlijke relatie en het
gebruik van prestatie-indicatoren (VBTB). De tweede fase richt zich op de
(voorbereiding op de) meer technische en administratieve aspecten.In het jaarplan 2002 wordt voor de begeleiding c.q. toetsing van de kandidaat-agentschappen
als prestatie-indicator tenminste een 7 genoemd. De klanttevredenheid is als
volgt (tussen haakjes staan het aantal ontvangen vragenlijsten):Tabel 6.22 Klanttevredenheid
begeleiding BLS-dienstenFase 1FEZ 8,0 (2) Agentschappen7,6 (3)Fase 2FEZ8,0 (2) Agentschappen9,0 (4)Gewogen gemiddelde 8,2 (11)6.8.2.4 Operationele doelstelling 5 Beheersing en allocatie
van middelen van decentrale overhedenScheppen van randvoorwaarden voor en transparantie over
een optimale beheersing en allocatie van middelen van decentrale overheden.Mede onder verantwoordelijkheid van de Minister van Financiën worden
de gemeente- en provinciefondsbegroting opgesteld en uitgevoerd. Het betreft
hier onder meer de algemene uitkering. Teneinde de gemeenten en provincies
adequaat te kunnen informeren over de hoogte van de uitkeringen in het komende
jaar en de voorgenomen verdeling van die uitkering over de gemeenten en provincies,
ontvangen de decentrale overheden periodiek circulaires.In 2001 heeft het kabinet uitgebreid overleg gevoerd met de VNG en het
IPO over de inzet van de accressen van het gemeentefonds voor de kabinetsprioriteiten
onderwijs, zorg en veiligheid. Voor wat betreft het onderdeel onderwijs zijn
in het voorjaar van 2002 concrete afspraken gemaakt over een gerichte toedeling
van een deel van het accres (oplopend tot € 68 mln. in 2006) aan
onderwijshuisvesting.Zoals aangekondigd in de voortgangsrapportage plan van aanpak transparantie
is dit voorjaar het Financieel Overzicht Gemeenten (FOG) aan de Kamer aangeboden.
In de terugblik kwam naar voren dat de financiële positie van de gemeenten
de afgelopen jaren is verbeterd, mede door de relatief hoge inkomsten. Op
dit moment wordt de haalbaarheid bezien van een soortgelijk overzicht voor
provincies (FOP).In 2002 stond in de discussie over de toekomst van het decentrale belastinggebied
centraal het voornemen in het strategisch akkoord om te komen tot een afschaffing
van de OZB voor woningen per 1 januari 2005. In 2002 is begonnen met de uitwerking
van dit voornemen, waaronder het in gang zetten van de benodigde wijzigingen
van wet- en regelgeving en het vormgeven van de compensatie aan gemeenten.Op grond van artikel 2 van de Financiële Verhoudingswet worden beleidsvoornemens
van het Rijk die leiden tot taakwijzigingen voor gemeenten en provincies getoetst
op de financiële consequenties en de bekostigingswijze. In dit kader
vindt regelmatig overleg plaats met andere ministeries, bijv. als het gaat
om de kosten dualisering van het gemeentebestuur of onderwijshuisvesting.
Vanwege de grote financiële belangen is verder een bijdrage geleverd
gericht op de verdere vergroting van doelmatigheid en doeltreffendheid op
het gebied van het Grote Stedenbeleid, het waterbeheer, de wijzigingen op
het gebied van de uitvoering de Algemene Bijstandswet, het Fonds Werk en Inkomen
en de reïntegratie.Daarnaast is in het kader van deze doelstelling de invoering van het BTW-compensatiefonds
relevant. Dit fonds is per 1 januari 2003 in werking getreden en heeft tot
doel verstoringen die de heffing van omzetbelasting heeft op afwegingen door
gemeenten, provincies en kaderwetgebieden op te heffen. Voor meer achtergrond
wordt verwezen naar de begroting van het BTW-compensatiefonds.Prestatiegegevens en beleidsonderzoekEvaluatie NormeringssystematiekDe fondsbeheerders zien onder meer toe op een adequate omvang van de fondsen.
Deze wordt mede bepaald door de normeringssystematiek
die de jaarlijkse groei van de fondsen vaststelt. Het afgelopen jaar is de
systematiek geëvalueerd. Geconcludeerd is dat de evenredigheid binnen
de normeringssystematiek in de vorige kabinetsperiode is gehandhaafd. De invulling
van het begrip evenredigheid is niet veranderd en het bestuurlijk overleg
met de VNG en het IPO daarover heeft goed gefunctioneerd. Tegelijkertijd is
geconstateerd dat als gevolg van de combinatie van een netto uitgavenkader,
behoedzame ramingen en strikte toepassing van de regels budgetdiscipline de
gemeentelijke en provinciale accressen de laatste jaren sterker zijn toegenomen
dan de uitgaven in het kader van de Rijksbegroting in enge zin. Op basis van
de uitkomsten van de evaluatie is besloten de systematiek te wijzigen in de
zin dat ontwikkelingen in de rente-uitgaven van het Rijk voortaan doorwerken
naar de ontwikkeling van de fondsen. Bij de kabinetsformatie in 2002 zijn
deze conclusies doorgevoerd.Periodiek OnderhoudsrapportOver de verdeling van de fondsen wordt door de fondsbeheerders verantwoording
aan de Tweede Kamer afgelegd in het Periodiek Onderhoudsrapport. Het POR heeft geen aanleiding gegeven de verdeling van de beide
fondsen te wijzigen. In het Overzicht Specifieke Uitkeringen en de Monitor
Inkomsten uit Lokale Heffingen (MILH) is inzicht gegeven in de ontwikkeling
van respectievelijk de specifieke uitkeringen en de lokale heffingen. In de
MILH is de conclusie getrokken dat in 2002 wederom sprake was van een beheerste
ontwikkeling van de lokale heffingen.De laatste jaren is de aandacht voor de transparantie van de geldstromen
van decentrale overheden verder toegenomen. In het voorjaar van 2002 heeft
de Tweede Kamer daartoe het eerste Financieel Overzicht Gemeenten ontvangen
(FOG). De uitkomsten van dit overzicht spelen een belangrijke rol in het bestuurlijke
overleg tussen het Rijk en de VNG en het IPO. In het FOG is geconcludeerd
dat op grond van de raming van het accres van het gemeentefonds een aanzienlijke
vrije bestedingsruimte voor gemeenten kan worden verwacht, oplopend tot € 0,4
mld. in 2006. Voor meer achtergrond over de omvang en verdeling van middelen
over decentrale overheden wordt verwezen naar de verantwoording van de begrotingen
van het gemeente- en provinciefonds.Tabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het vormgeven en uitvoeren van het financieel-economisch
beleid van de overheid, het bevorderen van de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de overheidsuitgaven en het waarborgen van de rechtmatigheid daarvanRealisatie 2002Vastgestelde
begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen29 63822 9506 688Apparaatsuitgaven29 63822 9506 688    Uitgaven29 44522 9506 495Apparaatsuitgaven29 44522 9506 495    Ontvangsten3 3572 656701Apparaatsontvangsten3 3572 656701UitgavenHet verschil is met name te verklaren doordat een bedrag van € 1,8
mln. is uitgegeven aan de kwaliteitsverbetering van de financiële en
auditfunctie. Tevens is voor de oprichting van de «competence centers»
een bedrag van € 0,8 mln. uitgegeven. Deze uitgaven waren nog niet
geraamd in de vastgestelde begroting en zijn gedurende het jaar 2002 door
het ministerie van BZK aan de begroting toegevoegd.Aan hogere lonen en prijzen is ongeveer € 1 mln. extra uitgegeven.OntvangstenHet verschil wordt verklaard door extra personele ontvangsten doordat
medewerkers op IF-basis bij een ander departement werkzaam zijn geweest.7. NIET-BELEIDSARTIKELEN7.1 AlgemeenTabel budgettaire gevolgen
Algemeen Bedragen x € 1000AlgemeenRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verplichtingen82 74777 983   Uitgaven83 72777 983Apparaatsuitgaven81 02577 983– Apparaatsuitgaven75 95873 037– Niet toedeelbare uitvoerende organisatieonderdelen5 0664 946   Programmauitgaven2 7030– departementsbrede programma-uitgaven2 7030Ontvangsten4 8456 4317.2 Nominaal en onvoorzienTabel budgettaire gevolgen
Nominaal en onvoorzien Bedragen x € 1000Nominaal en onvoorzienRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verplichtingen0699   Uitgaven0699– loonbijstelling00– prijsbijstelling00– onvoorzien06998. MEDEDELING OVER DE BEDRIJFSVOERINGIn het begrotingsjaar 2002 is op een gestructureerde wijze aandacht besteed
aan de bedrijfsvoering. Op basis van een risicoanalyse is een systematische
afweging gemaakt inzake de in te zetten instrumenten van sturing en beheersing.
Dit omvat mede het vaststellen van het van toepassing zijnde normenkader en
de uitgangspunten voor opname van aandachtspunten in deze mededeling. Een
en ander heeft in het begrotingsjaar geresulteerd in beheerste bedrijfsprocessen.C. JAARREKENING9. VERANTWOORDINGSSTAATVerantwoordingstaat 2002 van het Ministerie van Financiën
(IXB)(bedragen x € 1000)   (1)(2)(3)=(2)–(1)Art.OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil
realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting  verplich-tingenuitgavenontvang-stenverplich-tingenuitgavenontvang-stenverplich-tingenuitgavenontvang-sten TOTAAL 3 394 37797 175 990 3 743 13293 808 384 348 755– 3 367 606            Beleidsartikelen 3 315 69597 169 559 3 659 40593 803 538 343 710– 3 366 021           01Belastingen2 754 2342 754 16695 329 1103 074 0323 066 06691 776 929319 798311 900– 3 552 18102Financiële Markten66 838109 0401 048 631152 661186 1641303 20585 82377 124254 57403Financieringsactiviteiten
publiek-private sector82 41618 886160 40089 08715 546184 1936 671– 3 34023 79304Internationale financiële
betrekkingen678 955179 1855 163511 777156 2857 755– 167 178– 22 9002 59205Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties11 799 632112 189172 8904 037 47794 190168 050– 7 762 155– 17 999– 4 84006Staatsloterij00134 5890084 62400– 49 96507Beheer materiële
activa119 279119 279316 120111 722111 709275 425– 7 557– 7 570– 40 69508Financieel-economisch
beleid van de overheid22 95022 9502 65629 63829 4453 3576 6886 495701            Niet-beleidsartikelen 78 6826 431 83 7274 846 5 045– 1 585           09Algemeen77 98377 9836 43182 74783 7274 8464 7645 744– 1 58510Nominaal en onvoorzien6996990000– 699– 6990Mij bekend,De Minister van Financiën,10. FINANCIËLE TOELICHTING BIJ DE VERANTWOORDINGSTAAT10.1 Toelichting bij de beleidsartikelenArt.1 BelastingenTabel budgettaire gevolgen
van beleidBedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het zo optimaal mogelijk vorm en uitvoering geven
aan de fiscale politiek van de regeringRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen3 074 0322 754 234319 798    Uitgaven3 066 0662 754 166311 900Programma-uitgaven566 584431 228135 356Doelst. 4 Intensief en effectief toezicht en
opsporing   Programma41 88047 784– 5 904Doelst. 5 Optimalisatie bedrijfsprocessen   Heffings- en invorderingsrente524 704383 444141 260    Apparaatsuitgaven2 499 4822 322 938176 544        Ontvangsten91 776 92995 329 110– 3 552 181Programma-ontvangsten91 729 79895 305 129– 3 575 331    Algemene doelstelling   Belastingontvangsten90 836 69594 519 000– 3 682 305Doelst. 4 Intensief en effectief toezicht en
opsporing   Programma240 950196 21544 735Doelst. 5 Optimalisatie bedrijfsprocessen   Heffings- en invorderingsrente652 153589 91462 239    Apparaatsontvangsten47 13123 98123 150Programma-uitgavenDe tegenvaller bij de heffings- en invorderingsrente wordt met name veroorzaakt
door de relatief lage rentestand.ApparaatsuitgavenDe Belastingdienst spant zich in om de inhuur van extern personeel terug
te dringen en te vervangen door eigen vast personeel. In 2002 heeft dit voornamelijk
vanwege de gewijzigde arbeidsmarkt voor ICT-personeel geleid tot een meer
dan gebruikelijke indiensttreding van nieuw vast personeel. Daardoor is er
sprake van een afname van de kosten voor inhuurkrachten terwijl bij het opstellen
van de begroting rekening werd gehouden met een stijging (ca. € 15
mln.). Daarnaast zijn in 2002 ten opzichte van de raming minder materiële
uitgaven gedaan in het kader van de verschillende automatiseringsprojecten
(€ 20 mln.).Het hiervoor weergegeven beleid (inhuur vervangen door eigen personeel)
heeft mede tot effect gehad dat de Belastingdienst meer personele uitgaven
heeft gerealiseerd dan oorspronkelijk is begroot. Een tweede oorzaak zijn
de meerkosten van de CAO 2002 (€ 66 mln.). Een derde oorzaak betreft
de instroom van extra personeel voor de Douane en FIOD-ECD voor versterking
buitengrenzen en terrorismebestrijding (samen ca. € 15 mln.) en
voor de uitvoering van nieuwe fiscale wetten en overige mutaties (ca. € 40
mln.). Ten slotte is bij de overige onderdelen van de Belastingdienst
de uitstroom minder groot gebleken dan voorzien. Een en ander is het gevolg
van de snel veranderende situatie op de arbeidsmarkt. In verband hiermee heeft
de Belastingdienst een beperkte vacaturestop afgekondigd.De overschrijding is tevens voor een belangrijk deel veroorzaakt door
het slechts voor 25% toekennen van de prijscompensatie voor 2002. De Belastingdienst
houdt binnen zijn begroting op voorhand rekening met het toekennen van de
prijscompensatie. Hierdoor waren ombuigingen in het laatste deel van 2002
noodzakelijk. Deze ombuigingen hebben slechts voor een deel kunnen voorkomen
dat op deze post een overschrijding ontstond.Programma-ontvangstenIn 2002 is het werkpakket in de invordering (doelstelling 4) duidelijk
gegroeid. Als gevolg daarvan zijn meer aanmaningen, dwangbevelen e.d. verzonden.
Aan deze invorderingsmaatregelen zijn tarieven verbonden. De meerontvangsten
bij deze tarieven (de zgn. vervolgingskosten) verklaart de meevaller.De meevaller bij de heffings- en invorderingsrente wordt verklaard door
de relatief lage rentestand.BelastingontvangstenDe gerealiseerde inkomsten over 2002 zijn uitgekomen op € 90,8
mld. Dit is € 3,7 mld. lager dan bij de begroting werd geraamd.
Dit is vooral het gevolg van een lagere economische groei, waardoor de grondslag
van de belastingheffing zich minder gunstig heeft ontwikkeld. In de volgende
paragraaf is een nadere toelichting opgenomen van de budgettaire effecten.In dit onderdeel zal een overzicht worden gegeven van de ontwikkeling
van de totale belastingontvangsten. Daarbij zal geanalyseerd worden wat de
oorzaken zijn van afwijkingen in de realisaties ten opzichte van de raming
zoals die is gepresenteerd in de begroting. In onderstaande tabel staat de
aansluiting tussen de totale belastingontvangsten en de ontvangsten zoals
die zijn opgenomen in de ontwerp begroting IXB 2002.Tabel 10.1 Opbouw belastingontvangsten
(x € 1 mln) RamingRealisatieBelastingontvangsten IX B94 51990 837   Aandeel EU in de omzetbelasting1 2890Invoerrechten1 8210Gemeente- en Provinciefonds13 29614 116Totale belastingontvangsten110 925104 953De raming van de belastingontvangsten komt overeen met de raming in bijlage
3 van de Miljoenennota. Onderstaand wordt een vergelijking gemaakt met deze
raming.Uitvoering 2002De eerste raming voor de belastinginkomsten in 2002 wordt gegeven bij
de ontwerpbegroting. Deze raming is gebaseerd op het economisch beeld van
de Macro Economische Verkenning (MEV) van 2001 van het CPB en komt tot stand
door de vermoedelijke uitkomsten voor 2001 te verhogen met de raming voor
autonome en endogene mutaties voor het komende jaar. Autonome mutaties zijn
wijzigingen in de belastingontvangsten als gevolg van kabinetsbeleid. Endogene
mutaties zijn het gevolg van wijzigingen in het economisch beeld. In tabel
2 van de verdiepingsbijlage in de begroting is aangegeven hoe de raming voor
2002 tot stand is gekomen. In vergelijking met deze tabel, laat de tabel 10.2
hieronder per belastingsoort de verschillen zien.Tabel 10.2 Belastingontvangsten
2002 en de afwijking ten opzicht van de raming op kasbasis in mln. euro Raming 2002Doorwerking 2001Wijziging autonome
mutatieWijziging endogene mutatieRealisatie 2002VerschilKostprijsverhogende belastingen57 915– 209– 131– 1 79655 778– 2 137Invoerrechten1 821– 2481– 1731 401– 420Omzetbelasting34 977– 217– 82– 1 15833 520– 1 457Belasting op personenauto's en motorrijwielen2 8651000– 2242 741– 124Accijnzen8 006– 55404688 459+ 453– Accijns van lichte olie3 0926402823 438+ 346– Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie2 213– 4001502 323+ 110– Tabaksaccijns1 828– 720181 774– 54– Alcoholaccijns409– 640– 35408– 1– Bieraccijns2799019307+ 28– Wijnaccijns186– 11035209+ 23Belastingen van rechtsverkeer4 2872650– 794 473+ 186– Overdrachtsbelasting3 2342550– 113 478+ 244– Assurantiebelasting6067054667+ 61– Kapitaalsbelasting44730– 122328– 119Motorrijtuigenbelasting1 99952– 50– 311 970– 29Belastingen op een milieugrondslag3 630– 1120– 5862 932– 698– Afvalstoffenbelasting273– 540– 36183– 90– Grondwaterbelasting178490– 84143– 35– Regulerende energiebelasting2 428– 130– 4361 978– 450– Waterbelasting100208110+ 10– Brandstoffenheffingen652– 960– 38518– 134Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken en andere producten2265– 40– 17173– 53Belasting op zware motorrijtuigen103302108+ 5       Belastingen op inkomen, winst en vermogen52 960– 54– 154– 3 65649 096– 3 864Loon- / Inkomstenbelasting28 315– 220– 13634828 306– 9Dividendbelasting3 7342350– 4793 490– 244Kansspelbelasting15220816210Vennootschapsbelasting19 070– 356– 18– 3 30215 394– 3 676– Gassector kas1 951– 450– 561 850– 101– Niet-gassector kas17 118– 311– 18– 3 24513 544– 3 574Vermogensbelasting0– 40524848Successierechten1 6892900– 2841 6956       Niet nader toe te rekenen belastingontvangsten50– 10318030       Totaal belastingen1110 925– 264– 286– 5 450104 953– 5 9721 Inclusief aandeel EU in de invoerrechten en de omzetbelasting.
In de ontwerpbegroting IX B 2002 werden deze buiten de begroting geboekt.
Vanaf de 1e suppletore begroting worden de verschillende EU-posten
gedesaldeerd binnen de begroting geboekt.De realisatie voor de belastingontvangsten ten bate van begroting IXB
is in 2002 uitgekomen op € 90,8 mld. Dit is € 3,7 mld.
lager dan de oorspronkelijke raming. Dit is enerzijds het gevolg van een positieve
bijstelling van de raming gedurende het jaar met € 3,1 mld. als
gevolg van de overstap naar het gedesaldeerd boeken van EU-posten. Vanaf de
1e suppletore begroting worden de verschillende EU-posten gedesaldeerd binnen
de begroting geboekt en wordt het aandeel van de Europese Unie in de invoerrechten
en de omzetbelasting meegenomen in de totale belastingontvangsten. Anderzijds
is het aandeel van het gemeentefonds € 0,8 mld. hoger uitgekomen
en zijn de totale belastingontvangsten € 6,0 mld. lager uitgekomen.
Hierna zal nader worden ingegaan op de lagere belastingontvangsten. Deze zijn
het gevolg van drie factoren: de realisatie over 2001 en de doorwerking daarvan
naar 2002, de autonome mutaties en endogene ontwikkelingen.Doorwerking realisatie 2001De raming in de ontwerpbegroting 2002 is gebaseerd op de vermoedelijke
uitkomsten over 2001 die tegelijk met de ontwerpbegroting over 2002 wordt
gerapporteerd. De realisatie over 2001 is € 0,55 mld. lager uitgekomen
dan de vermoedelijke uitkomsten. Indien de realisatie over 2001 afwijkt van
de vermoedelijke uitkomsten werkt dit (afhankelijk van in hoeverre de afwijkingen
structureel, incidenteel of tijdelijk van aard zijn) door in de raming voor
20021. Voor een nadere toelichting wordt verwezen
naar bijlage 2 van de Voorlopige Rekening 2001. De doorwerking van de realisatie
2001 is uitgekomen op € 0,3 mld. (zie tabel).Autonome maatregelenIn de ontwerpbegroting werd geraamd dat autonome maatregelen zouden leiden
tot een toename van de ontvangsten met € 4,1 mld.2 Vervolgens zijn tijdens de financiële beschouwingen, de behandeling
het belastingplan 2002 en gedurende het jaar 2002 aanvullende beleidsmaatregelen
genomen die per saldo tot een lastenverlichting hebben geleid van € 0,3
mld. Het totaal van de autonome maatregelen in 2002 is daarmee uitgekomen
op € 3,8 mld. De belangrijkste wijzigingen hebben betrekking op
een extra verlaging van de motorrijtuigenbelasting, de handhaving van de uitzonderingspositie
voor bestelbusjes in de regeling voor bijtelling voor de auto van de zaak
en een technische bijstelling die verband houdt met de af te dragen omzetbelasting
over investeringen in infrastructuur en openbaar vervoer.Endogene mutatieIn vergelijking met de ontwerpbegroting is de endogene mutatie van de
belastingontvangsten € 5,5 mld. lager uitgekomen. Dit verschil wordt
veroorzaakt doordat de economie zich in 2002 minder sterk heeft ontwikkeld
dan aanvankelijk werd aangenomen, wat heeft geleid tot een lagere belastinggrondslag.
Onderstaande tabel laat enkele macro-economische kernvariabelen zien, zoals
die op verschillende momenten door het CPB zijn geraamd.Tabel 10.3: Economisch beeld
2002 bij ontwerpbegroting en jaarverslag (mutaties per jaar in %) Nominale groei BBPReële groei BBPGroei
particuliere consumptie (vol %).Inflatie (CPI)AIQGroei werkgelegenheid
(vol %)Contractloon-stijgingOntwerpbegroting5½23½2½84¼¾3¾Jaarverslag4 01 3½85¾½3¾Mutatie– 1½– 2– 2½– 1 1½–¼0 Bron: MEV 2002 en MLT 2007Een lagere economische groei zal leiden tot minder belastingontvangsten.
De belastingontvangsten zijn bovendien nog sterker verslechterd dan de economische
groei. In de ontwerpbegroting werden de totale belastingontvangsten geraamd
op 24,3% van het BBP, terwijl de realisatie is uitgekomen op 23,6% BBP. Het
verschil wordt nagenoeg volledig verklaard door een tegenvaller bij de vennootschapsbelasting
waarvan de ontvangsten in 2002 veel sterker zijn gedaald dan het BBP.3. Afwijking per belastingsoortWanneer gekeken wordt naar de specifieke belastingsoorten blijkt dat de € 6,0
mld. lagere belastingontvangsten met name veroorzaakt wordt door lagere ontvangsten
bij de vennootschapsbelasting, de omzetbelasting, de dividendbelasting en
de belastingen op een milieugrondslag.VennootschapsbelastingDe realisatie van de vennootschapsbelasting is € 3,7 mld. lager
uitgekomen als gevolg van een tegenvallende winstontwikkeling bij bedrijven.
Van de tegenvaller heeft € 1,8 mld. betrekking op lagere ontvangsten
over oudere transactiejaren wat verband houdt met het feit dat de raming van
het winstniveau van deze oude transactiejaren zich op een te hoog niveau bevond.
Voor een nadere toelichting van de tegenvaller bij de vennootschapsbelasting
wordt verwezen naar het Financieel Jaarverslag van het Rijk.OmzetbelastingDe omzetbelasting is € 1,5 mld. lager uitgekomen. Dit is in
lijn met het verslechterd economisch beeld en de daling van de particuliere
consumptie.Belastingen op een milieugrondslagDe belastingen op een milieugrondslag zijn € 0,7 mld. lager
uitgekomen. Deze lagere realisatie wordt vooral veroorzaakt door een tegenvaller
van € 0,5 mld. bij de energiebelasting. Daarnaast zijn de realisaties
van de brandstoffenheffing en de afvalstoffenheffing beiden € 0,1
mld. lager uitgekomen. Voor een nadere toelichting van de tegenvaller bij
de belastingen op een milieugrondslag wordt verwezen naar het Financieel Jaarverslag
van het Rijk.DividendbelastingDe realisatie van de dividendbelasting is € 0,2 mld. lager uitgekomen.
In navolging van de analyse in de Financiële Verantwoording 2001 zal
in het Financieel Jaarverslag van het Rijk een nadere toelichting worden gegeven.Art. 2 Financiële marktenTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het bijdragen aan condities voor goed functionerende
en internationaal concurrerende financiële marktenRealisatie 2002Vastgestelde begroting
2002Verschil 2002Verplichtingen152 66166 83885 823    Uitgaven186 164109 04077 124Programma-uitgaven180 380104 47275 908    Doelst. 2 Bevorderen consumentenpositie   Overige programma-uitgaven4 30004 300Doelst. 5 Bevorderen van de integriteit   Bijdrage toezicht3000300Caribbean Financial Action Taskforce3032– 2Doelst. 6 Zorgdragen chartaal betalingsverkeer   Muntcirculatie24 54427 744– 3 200Afname munten in circulatie97 642097 642Doelst. 7 Bevorderen soepele overgang euro   Voorlichting euro12 73232 890– 20 158Publiekssets euromunten40 83243 805– 2 973    Apparaatsuitgaven5 7844 5681 216    Ontvangsten1 303 2051 048 631254 574Programma-ontvangsten1 303 2051 048 631254 574    Doelst. 4 Bevorderen stabiel financieel stelsel   Winstuitkering DNB1 277 2741 002 854274 420Doelst. 6 Zorgdragen chartaal betalingsverkeer   Ontvangsten muntwezen9 81325 442– 15 629Toename munten in circulatie020 012– 20 012Budgetten met meer dan 1 doelstelling   Overige programma-ontvangsten16 11832315 795UitgavenOverige programma-uitgavenPubliekscampagne Financiële BijsluiterIn 2002 heeft de Autoriteit-FM de Financiële Bijsluiter via een uitgebreide
publiekscampagne massamediaal geïntroduceerd. Het ministerie van Financiën
heeft € 3,5 mln. aan deze campagne bijgedragen.Wet toezicht consumentenkredietIn 2002 is de wet toezicht consumentenkrediet overgedragen van DNB aan
de Autoriteit-FM. In de begroting 2002 was een bedrag ad € 0,8 mln.
gereserveerd voor de hiermee gepaard gaande eenmalige overgangskosten alsmede
de reguliere kosten van toezicht in 2002. Deze kosten zijn opgenomen in de
aanvullende begroting 2002 van de Autoriteit-FM, die door de minister van
Financiën is goedgekeurd.Bijdrage toezichtOm de integriteit van het financiële stelsel te waarborgen wordt
toegezien op de naleving van de meldplicht in het kader van de wet melding
ongebruikelijke transacties en de wet identificatie bij dienstverlening. Er
is besloten beroepsgroepen als advocaten, notarissen, accountants en belastingadviseurs ook onder dit toezicht te brengen. In de eerste
suppletore begroting is hiervoor € 4,5 mln. meerjarig begroot. De
vaststelling van de AMvB waarmee deze beroepsgroepen onder de meld- en identificatieplicht
komen te vallen, duurt langer dan verwacht. Hierdoor komt ook het toezicht
op de naleving van de meld- en identificatieplicht door deze beroepsgroepen
later op gang. Het begrote bedrag voor toezicht is daarom bij de tweede suppletore
begroting teruggebracht tot € 4,1 mln. Uiteindelijk is € 0,3
mln. gerealiseerd.CFATFIn 2002 heeft Nederland weer een bijdrage geleverd aan de Caribbean Financial
Action Task Force (CFATF). Het bedrag wordt gebruikt ter dekking van de algemene
begroting van de CFATF, die zich richt op het voorkomen en bestrijding van
witwassen in de Caribische regio.Afname munten in circulatieIn 2002 zijn 2 236 mln. euromunten in omloop gebracht met een totale
nominale waarde van € 674 mln., daarnaast zijn 2 747 mln. guldenmunten
retour ontvangen met een totale nominale waarde van € 743 mln. Ook
zijn in 2002 ruim 2,5 mln. bijzondere vijftig- en tien-guldenmunten teruggekomen
met een totale nominale waarde van € 26,2 mln. Daarnaast zijn er
1 mln. bijzondere tien-euromunten ter gelegenheid van het huwelijk van de
Prins van Oranje uitgegeven en leverde de verkoop van setjes euromunten € 2,4
mln. op.Dit heeft per saldo geresulteerd in een uitgave op afname munten in circulatie
aangezien het in circulatie brengen van munten een ontvangst is voor de Staat
en het retourontvangen van munten een uitgave.MuntcirculatieVoor 2002 was een muntproductie begroot van circa 400 mln. euromunten.
In de loop van 2002 bleek dat de tot ultimo 2001 geproduceerde munten hoeveelheid
munten (2 868 mln. stuks) plus de productie in de eerste maanden van
2002 voldoende was om aan de vraag naar munten te voldoen. Derhalve is besloten
de muntproductie aanzienlijk terug te brengen. In 2002 zijn uiteindelijk 242
mln. euromunten aangemaakt, waardoor minder rondellen behoefden te worden
aangeschaft. In februari 2002 is ter gelegenheid van het huwelijk van Prins
van Oranje een bijzondere tien-euromunt uitgegeven. Het zilver voor de aanschaf
van de rondellen is ten laste van 2002 gekomen (€ 1,9 mln.). De
promotie-, distributie- en overige kosten in verband met de uitgifte beliepen
circa € 0,85 mln. Ook is in 2002 is het ontwaardingsproject guldenmunten
van start gegaan. De kosten voor het project bedroegen € 5,4 mln.Voorlichting publiekssets euromunten en voorlichting euroDe effectiviteit van de publieksvoorlichting, die voor het grootste deel
in 2001 plaatsvond, is groot te noemen. De voorlichtingsuitgaven zijn in verband
met de succesvol verlopen introductie van de euro lager uitgevallen. Er is
slechts de helft van het begrote budget in 2002 besteed aan voorlichtingsactiviteiten
euro-introductie omdat zich in die periode geen onverwachte ontwikkelingen
of calamiteiten hebben voorgedaan terwijl hiermee wel in het begrote budget
rekening was gehouden. Met name massamediale middelen zoals print, radio en
televisie zijn in 2002 achterwege gelaten.Het project publiekssets euromunten is afgerond. Het ophaalpercentage
is 90 geworden in plaats van de geraamde 93,5 procent. De definitieve afrekening
in 2002 bedraagt € 40,8 mln.OntvangstenWinstuitkering DNBDe winstafdracht bedroeg in 2002 € 1,277 mld. Dit is ca. € 274
mln. hoger dan geraamd in de begroting 2002. De meevaller is hoofdzakelijk
veroorzaakt door hogere dan geraamde verkoopopbrengsten van beleggingen als
gevolg van koersstijgingen, die zijn opgetreden door een daling van de EU-
en VS-rentes. Bovendien is, op basis van een afspraak met DNB, een deel van
het verwachte versterf van guldenbankbiljetten, in de vorm van interim-dividend,
vervroegd uitgekeerd in 2002.Ontvangsten muntwezenIn 2002 is ook de verkoop van metaalschroot uit het ontwaardingproject
guldenmunten op gang gekomen. Er is uiteindelijk een opbrengst gerealiseerd
van € 9,8 mln.Toename munten in circulatieDoordat in 2002 de retourontvangst van guldens het in circulatie brengen
van euro's overtreft is per saldo sprake van een afname van munten in circulatie
in plaats van een toename munten in circulatie. Dit betekent per saldo een
uitgavenpost voor de Staat die is verantwoord onder «afname munten in
circulatie».Overige programma-ontvangstenLuchtvaartverzekeringNa de aanslagen van 11 september 2001 hebben verzekeraars vrijwel direct
de terrorismeverzekeringen van de luchtvaartsector beëindigd. Na afstemming
in Europees verband heeft de Nederlandse overheid besloten om de terrorismeverzekeringen
tijdelijk van de markt over te nemen. Doelstelling van het Rijk was om een
zo spoedig mogelijke terugkeer naar commerciële verzekerbaarheid te realiseren.
Via premieverhogingen en aanpassing van de dekking is de overheidsrol geleidelijk
aan teruggebracht. Na 31 oktober 2002 is de overheidsherverzekering in het
geheel beëindigd, aangezien de verzekeringsmarkt voldoende hersteld bleek
om de luchtvaartrisico's weer te kunnen accepteren. In 2002 is € 12,4
mln. aan verzekeringspremies ontvangen.Art.3 Financieringsactiviteiten publiek-private sectorTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene doelstelling: Het wegnemen van knelpunten voor ondernemingsfinanciering, beheer
overheidsdeelnemingen, totstandkoming van overheidsinvesteringen en meerwaarde
door ppsRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil
2002Verplichtingen89 08782 4166 671    Uitgaven15 54618 886– 3 340Programma-uitgaven6 78915 883– 9 094Doelst. 3 Verhelpen knelpunten in ondernemingsfinanciering   Regeling BF6 13615 429– 9 293Regeling PPM370454– 84Tijdelijke regeling subsidie tankstations35035Uitvoeringskosten tijdelijke regeling tankstations2480248Doelst. 2 Aangaan, beheren en afstoten staatsdeelnemingen   Verwerving vermogenstitels   Overig000    Apparaatsuitgaven8 7573 0045 753    Ontvangsten184 193160 40023 793Programma-ontvangsten184 193160 40023 793    Doelst. 3 Verhelpen knelpunten in ondernemingsfinanciering   BF/PPM5 3539 529– 4 176Doelst. 2 Aangaan, beheren en afstoten staatsdeelnemingen   Dividend staatsdeelnemingen56 05947 9198 140Opbrengst vermogenstitels13 765013 765Overig programmaontvangsten4 70004 700Rente en aflossing div. leningen103 547102 951596Tijdelijke regeling subsidie tankstations7690769UitgavenBF regelingDe uitgaven in het kader van de BF-regeling blijken lager te zijn dan
geraamd na declaratie van de schades door de uitvoerder van de regeling NIB
Capital Bank NV. In 2002 zijn er als nasleep van de hoogconjunctuur weinig
ondernemingen failliet gegaan en is er dus weinig gedeclareerd.ApparaatuitgavenDe mutatie heeft vooral betrekking op advieskosten in verband met de verkoop
van staatsdeelnemingen (€ 5,6 mln.), de toedeling van de loon- en
prijsbijstelling (€ 0,1 mln.) en een overboeking van V & W ( € 0,1
mln.) in verband met de overgang van staatsdeelnemingen naar Financiën.OntvangstenRegeling BFDe ontvangsten in het kader van de BF-regeling bestaan uit garantieprovisies
en restituties. Als pendant van de geringe schades zijn de restituties lager
uitgevallen dan verwacht.Dividend staatsdeelnemingenHet verschil betreft enerzijds hogere dividenduitkeringen van de Bank
Nederlandse Gemeenten en de Nederlandse Waterschapsbank, anderzijds is
er een structurele dividendderving door de verkoop van de aandelen in Internationale
Nederlanden Groep in 2002.Opbrengst vermogenstitelsHet verschil heeft betrekking op de verkoop van de aandelen in Internationale
Nederlanden Groep in 2002.Overige programmaontvangstenHet verschil in overige programmaontvangsten hangt samen met de uitbreiding
van het aandelenbezit van de Staat in Covra van 10% naar 100%. De betaling
is gedaan door de uittredende aandeelhouders en vloeit voort uit de afkoop
van de toekomstige exploitatieverliezen van Covra.Art.4 Internationale financiële betrekkingenTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:het bevorderen van een duurzame internationale
financieel-economische ontwikkeling, monetaire stabiliteit en een beheerste
ontwikkeling van EU-uitgavenRealisatie
2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen511 777678 955– 167 178waarvan betalingsverplichtingen505 565282 937222 628waarvan garantieverplichtingen6 212396 018– 389 806    Uitgaven156 285179 185– 22 900Programma-uitgaven153 256176 851– 23 595    Doelst. 4 Fin.-econ. ontwikkeling, structuurversterking
en armoedebestrijding   Deelneming multilarale ontwikkelingsbanken en -fondsen153 256176 851– 23 595    Apparaatsuitgaven3 0292 334695    Ontvangsten7 7555 1632 592Doelst. 4 Fin.-econ. ontwikkeling, structuurversterking
en armoedebestrijding   Programma-ontvangsten7 7555 1632 592VerplichtingenIn 2002 is Nederland twee nieuwe betalingsverplichtingen aangegaan, voor respectievelijk de 9e middelenaanvullingen
van AfDF en de 13e aanvulling van IDA. De Kamer is hierover door
middel van 2 brieven separaat geïnformeerd (nr. BFB 2002/926M; 13-12-2002
en BFB 2002/916M; 15-10-2002).Voor beide verplichtingen geldt dat het verschil vooral verklaard wordt
doordat de aangegane verplichtingen voortvloeiende uit de onderhandelingsovereenkomsten
hoger waren dan de in de begroting verwerkte stelposten.Bij de garantieverplichtingen wordt het verschil verklaard doordat de
voor 2002 voorziene kapitaalverhoging van de Aziatische Ontwikkelingsbank
(AsDB) eerst in 2003 wordt verwacht. Verder was voorzien dat er een toename
zou zijn van de garanties aan de EIB uit hoofde van de verdragen van Lomé
en Cotonou als gevolg van het inwerkingtreden van het verdrag van Cotonou.
Nederland heeft het verdrag in 2002 geratificeerd, maar omdat België
het verdrag nog moet ratificeren heeft de inwerkingtreding in
2002 niet plaatsgevonden. De garantieverplichting is zodoende in 2002 niet
gerealiseerd. In de begroting was voorts een stelpost opgenomen met het oog
op een mogelijke deelneming door DNB in de door de Bank voor Internationale
Betalingen (BIS) te verstrekken kredietfaciliteiten. In 2002 zijn geen kredieten
door de BIS verstrekt.UitgavenHet verschil van – € 23,6 mln. heeft voornamelijk
betrekking op een bijdrage in de middelen van de Internationale Ontwikkelingssassociatie
(IDA) van € 25,9 mln. die in plaats van in januari 2002 eind 2001
betaald is. Na het bekend worden van de laatste inzichten in de beschikbare
budgettaire ruimte voor HGIS in 2001 is op voorstel van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
besloten genoemde betaling te verrichten.Een voor Nederland gunstige ontwikkeling van de koers van de Amerikaanse
dollar ten opzichte van de euro (zie ook figuur) heeft eveneens bijgedragen
aan het negatieve verschil. Sinds juni viel deze hoger uit dan de geraamde
gemiddelde koers voor 2002 en daardoor zijn de betalingen van het Nederland
in dollar goedkoper uitgevallen in euro.Figuur 10.1 Koersontwikkeling 2002 dollar / euroOntvangstenDe hogere programma-ontvangsten zijn met name ontstaan door terugontvangsten
van de EIB inzake betalingen die in het verleden zijn gedaan in het kader
van de overeenkomsten van Lomé.Art. 5 Exportkredietverzekering en investeringsgarantiesTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het bevorderen van een gezonde concurrentiepositie
voor het bedrijfsleven wat betreft risico's verbonden aan export en investeringen
in het buitenland die niet door de markt kunnen worden gedragenRealisatie 2002Vastgestelde
begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen4 037 47711 799 632– 7 762 155waarvan betalingsverplichtingen13 38213 576– 194Kostenvergoeding NCM11 90712 695– 788    waarvan garantieverplichtingen4 024 09511 786 056– 7 761 961EKV4 003 09511 332 276– 7 329 181RHI21 000453 780– 432 780    Uitgaven94 190112 189– 17 999Programma-uitgaven80 81598 613– 17 798    Doelst. 1 Herverzekeren door de Staat   EKV-schades80 81598 613– 17 798RHI-schades000    Apparaatsuitgaven13 37513 576– 201Personeel en materieel1 468881587Kostenvergoeding NCM11 90712 695– 788    Ontvangsten168 050172 890– 4 840Programma-ontvangsten168 050172 890– 4 840    Doelst. 1 Herverzekeren door de Staat   Premies EKV24 19634 034– 9 838Premies RHI1 5424541 088Doelst. 4 Recupereren schades   Schaderestituties EKV142 312138 4033 909VerplichtingenHoewel er in 2002 meer nieuwe kredieten zijn verzekerd dan in 2001, is
het totaal van uitstaande verplichtingen gedaald. Dit wordt verklaard doordat
er meer verzekeringen zijn komen te vervallen dan dat er nieuwe verzekeringen
zijn aangegaan. Zoals bekend kunnen het aantal en de bedragen van de afgegeven
verzekeringen sterk fluctueren.UitgavenDe schade-uitkeringen vallen lager uit dan aan het begin van 2002 was
voorzien. Sommige dreigende schades zijn tegen de verwachting in toch binnen
de wachttermijn opgelost en hebben daarom niet geleid tot een schade-uitkering.OntvangstenDe premieontvangsten waren in 2002 aanzienlijk lager dan werd verwacht.
De verwachtingen waren gebaseerd op de realisaties van voorgaande jaren, waarbij
was uitgegaan van een licht negatief effect als gevolg van de in 2002 ingegane
premiebijstelling. Ondanks dat de omvang van de verzekerde bedragen groter
is dan vorig jaar, zijn de premie-ontvangsten lager. Dit wordt verklaard doordat
de premie-ontvangsten niet alleen afhankelijk zijn van de bedragen
van de afgegeven verzekeringen, maar ook van de risicocategorie waarin wordt
verzekerd.De realisaties van de schaderestituties komen redelijk overeen met hetgeen
begroot was; hoewel de grootste betalers van vorig jaar (Argentinië en
Nigeria) dit jaar slechts een (zeer) geringe bijdrage in de aflossing van
hun schulden deden, werd er over het algemeen onder de Club van Parijs-akkoorden
goed betaald.Art.6 StaatsloterijTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het mede reguleren van de kansspelmarkt door
het uitvoeren van de Staatsloterij. Hiermee wordt een opbrengstenstroom voor
de schatkist gerealiseerdRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Ontvangsten84 624134 589– 49 965Programma-ontvangsten84 624134 589– 49 965    Algemene doelstelling   Afdracht SENS84 624134 589– 49 965De afdracht SENS is lager uitgekomen dan was begroot. Dit komt ten eerste
omdat de groei van de omzet in 2002 lager is geweest dan aan het begin van
het jaar werd verwacht. Daarnaast was de SENS vanwege een krappe liquiditeitspositie
genoodzaakt om de voorafdracht over het vierde kwartaal naar beneden bij te
stellen.Art.7 Beheer materiële activaTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:doelmatig beheren en verkopen van roerende en
onroerende zaken en optimale allocatie van onroerende zaken voor het RijkRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen111 722119 279– 7 557    Uitgaven111 709119 279– 7 570Programma-uitgaven72 86389 267– 16 404Doelst. 1 Bewaring/vervreemding Roerend   Beheerskosten1 1701 564– 394Doelst. 2 Beheer/verkoop Onroerend   Onderhoud en beheerskosten6 2917 144– 853Zakelijke lasten36 75346 525– 9 772Doelst. 3 Optimaal handelen in vastgoed   Anticiperende aankopen21 80034 034– 12 234    Overige programma-uitgaven6 849 6 849Apparaatsuitgaven38 84630 0128 834    Ontvangsten275 425316 120– 40 695Programma-ontvangsten271 385314 389– 43 004Doelst. 1 Bewaring/vervreemding Roerend   Verkoop roerende zaken38 88164 117– 25 236Doelst. 2 Beheer/verkoop Onroerend   Verkoop onroerende zaken69 40882 406– 12 998Beheerontvangsten96 905101 139– 4 234Overige programma-ontvangsten59 72232 69327 029Doelst. 3 Optimaal handelen in vastgoed   Anticiperende aankopen6 46934 034– 27 565    Apparaatsontvangsten4 0401 7312 309Voor de belangrijkste ontvangsten- en uitgavencategorieën wordt uitgegaan
van individuele objecten en daarbij behorende prijzen of tarieven. Ook uitgavenposten
als onderhoud gronden en gebouwen, kapitaalinvesteringen en beheerskosten
zijn gebaseerd op aantal maal de verwachte prijs.UitgavenBewaring en vervreemding van roerende zakenBeheerskostenOnder deze categorie worden uitgaven verantwoord voor in beslag of in
bewaring genomen zaken, zoals schade-uitkeringen, indien in bewaring genomen
zaken ten onrechte blijken te zijn verkocht, vernietiging van in beslag genomen
zaken, advertenties met betrekking tot voorgenomen openbare verkopen, taxaties
van in beslag genomen goederen.De hogere uitgaven in 2002 (+ € 0,4 mln.) hangen samen met hogere
kosten van bewaring en vernietiging van in beslaggenomen goederen.Beheer en verkoop van onroerende zakena. Onderhoud en beheerskostenHieronder vallen drie posten: onderhoud van grond en gebouwen (waaronder
ook de kosten van bodemverontreiniging), kapitaalinvesteringen en beheerskosten.De lagere uitgaven in 2002 ( – € 0,9 mln.) zijn voornamelijk
veroorzaakt doordat een aantal voor 2002 geplande saneringen zijn doorgeschoven
naar 2003.b. Zakelijke lastenDomeinen betaalt het eigenaarsdeel van de zakelijke lasten over onroerende
zaken die eigendom zijn van de Staat. Indien in de betreffende panden overheidsdiensten
zijn gehuisvest, betaalt Domeinen eveneens het gebruikersdeel. Onder deze
categorie vallen twee grote posten, te weten onroerende zaakbelasting en waterschapslasten.De uitgaven in 2002 blijven met € 9,8 mln. achter bij de begroting.
Een belangrijke oorzaak is dat van een aantal gemeenten in 2002 nog geen WOZ-beschikkingen
zijn ontvangen, waardoor geen aanslagen OZB en waterschapslasten 2001 en 2002
kunnen worden opgelegd. Naar verwachting zullen de gemeenten die achterstand
in 2003 hebben ingelopen.Optimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenVoor anticiperende aankopen is in de begroting € 34,0 mln. opgenomen.
Dit bedrag kan worden uitgeleend aan de vastgoedbeherende departementen. In
overeenstemming met het gestelde in het beleidskader anticiperend verwerven
moeten departementen eerst trachten binnen de eigen begroting fondsen vrij
te maken. Zowel het aantal aanvragen als het bedrag van de verstrekkingen
van gelden is lager uitgekomen dan verwacht, waardoor voor € 21,8
mln. aan leningen is verstrekt.De verdeling over de departementen met bijbehorende projecten is als volgt:
Verkeer en Waterstaat € 5,3 mln. (A2, A4 en N61), Defensie € 2,5
mln. (De Kooy), Financiën € 7,0 mln. (Luttelgeest en Minderhoudhoeve)
en Landbouw, Natuurbeheer en Visserij € 7,0 mln. (Fochteloërveen).ApparaatsuitgavenIn 2002 is ongeveer € 8,8 mln. meer uitgegeven dan begroot als
gevolg van de invoering van een nieuw automatiseringssysteem (€ 4,9
mln.) en extra uitgaven voor huisvesting, waaronder de ingebruikneming van
een nieuwe opslagplaats in Veldhoven (€ 3,5 mln.).OntvangstenBewaring en vervreemding van roerende zakenVerkoop van roerende zakenBij de verkoopontvangsten roerende zaken worden de opbrengsten geraamd
van verkochte overtollige zaken en in beslag genomen goederen. De dekking
van de verkoopactiviteiten van Domeinen vindt plaats door een opslag van 15%
op de opbrengstprijs, het zogenaamde opgeld (zie apparaatsontvangsten). Een
deel van de opbrengsten wordt weliswaar als opbrengst Domeinen begroot, maar
komt vanwege afgesloten middelenafspraken ten goede aan de begroting van andere
departementen.De ontvangsten zijn € 25,2 mln. lager dan begroot. Belangrijkste
oorzaak is het achterblijven van verkopen ten behoeve van Defensie (– € 25,8
mln.).Beheer en verkoop van onroerende zakenVerkoop onroerende zakenDe verkopen van Domeinen omvatten zaken zoals: landbouwgronden in verpachte
en pachtvrije staat, boerderijen en erven, landbouwgronden met niet-agrarische
bestemming en bij andere departementen overtollige onroerende zaken, bijvoorbeeld
gebouwen en kantoren.De verkopen onroerende zaken blijven met € 13,0 mln. achter
ten opzichte van de begroting (waarvan € 6,1 mln. betrekking heeft
op middelenafspraken). Belangrijkste oorzaak van de achterblijvende verkoopopbrengsten
is het niet doorgaan van aankopen voor uitbreiding door gemeenten in de provincie
Flevoland (– € 19 mln.).BeheerontvangstenHieronder vallen inkomsten uit hoofde van pacht of huur voor onroerende
zaken die permanent of tijdelijk in materieel beheer bij Domeinen zijn, ontvangsten
uit zand- en grondwinning en verleende gebruiksrechten aan benzinemaatschappijen
en exploitanten om langs rijkswegen benzinestations te mogen exploiteren.De ontvangsten zijn € 4,2 mln. lager dan begroot, m.n. door
een in 2002 uitgevoerde overheveling van de huuropbrengsten musea naar de
begroting van OC&W (– € 7,6 mln.).Overige programma-ontvangstenHieronder zijn onder meer de volgende opbrengsten ondergebracht: renteontvangsten,
onbeheerde nalatenschappen, opbrengsten van de werking van het anti-speculatiebeding,
vergoedingen van Justitie voor bewaring van «pluk ze» zaken, vergoeding
van de RGD ter compensatie van het door Domeinen betaalde eigenaarsdeel van
de onroerende zaakbelasting.De ontvangsten zijn in 2002 € 27,0 mln. hoger dan begroot, met
name door hogere opbrengsten uit de werking van agrarische verrekenbedingen
(ongeveer € 17 mln.) en de ontvangst van € 7,0 mln. aan
leningen voor de uitvoering van twee anticiperende aankopen.Optimaal handelen in vastgoedAnticiperende aankopenHet verschil is vooral een gevolg van het opheffen van de leningsconstructie
voor anticiperende aankopen via de begroting Nationale Schuld.Van de verstrekte leningen voor anticiperende aankopen is gedurende het
jaar € 6,2 mln. afgelost omdat het desbetreffende departement alsnog
binnen de eigen begroting fondsen kon vrijmaken. De rest van de ontvangsten
heeft betrekking op de ontvangen rente.ApparaatsontvangstenDe apparaatsontvangsten bestaan voornamelijk uit opgelden vanwege verkopen
van roerende zaken en voor een gering bedrag aan personele ontvangsten, zoals
ontvangen WAO-uitkeringen. Het opgeld berekent Domeinen Roerende
Zaken over de door haar gerealiseerde verkopen, uitgezonderd de strategische
verkopen Defensie, en bedraagt 15% over de opbrengst.De opgelden zijn in 2002 € 1,0 mln. hoger dan begroot door meer
verkopen van geschoonde pc's en enkele incidentele grote partijen. Daarnaast
heeft zich een meevaller van € 0,9 mln. voorgedaan bij de overige
apparaatsontvangsten.Art.8 Financieel-economisch beleid van de overheidTabel budgettaire gevolgen
van beleid Bedragen x € 1000Algemene beleidsdoelstelling:Het vormgeven en uitvoeren van het financieel-economisch
beleid van de overheid, het bevorderen van de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de overheidsuitgaven en het waarborgen van de rechtmatigheid daarvanRealisatie 2002Vastgestelde
begroting 2002Verschil 2002Verplichtingen29 63822 9506 688Apparaatsuitgaven29 63822 9506 688    Uitgaven29 44522 9506 495Apparaatsuitgaven29 44522 9506 495    Ontvangsten3 3572 656701Apparaatsontvangsten3 3572 656701UitgavenHet verschil is met name te verklaren doordat een bedrag van € 1,8
mln. is uitgegeven aan de kwaliteitsverbetering van de financiële en
auditfunctie. Tevens is voor de oprichting van de «competence centers»
een bedrag van € 0,8 mln. uitgegeven. Deze uitgaven waren nog niet
geraamd in de vastgestelde begroting en zijn gedurende het jaar 2002 door
het ministerie van BZK aan de begroting toegevoegd.Aan hogere lonen en prijzen is ongeveer € 1 mln. extra uitgegeven.OntvangstenHet verschil wordt verklaard door extra personele ontvangsten doordat
medewerkers op IF-basis bij een ander departement werkzaam zijn geweest.10.2 Toelichting bij de niet-beleidsartikelenArt. 9 AlgemeenTabel budgettaire gevolgen
Algemeen Bedragen x € 1000AlgemeenRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verplichtingen82 74777 983   Uitgaven83 72777 983Apparaatsuitgaven81 02577 983– Apparaatsuitgaven75 95873 037– Niet toedeelbare uitvoerende organisatieonderdelen5 0664 946   Programmauitgaven2 7030– departementsbrede programma-uitgaven2 7030   Ontvangsten4 8456 431Art. 10 Nominaal en onvoorzienTabel budgettaire gevolgen
Nominaal en onvoorzien Bedragen x € 1000Nominaal en onvoorzienRealisatie 2002Vastgestelde begroting 2002Verplichtingen0699   Uitgaven0699– loonbijstelling00– prijsbijstelling00– onvoorzien069911. SALDIBALANSMINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2002 (bedragen x € 1000)DEBET CREDITOMSCHRIJVING31–12–0231–12–01 OMSCHRIJVING31–12–0231–12–011. Uitgaven t.l.v. de begroting 200103 673 590 2. Ontvangsten
t.g.v. de begroting 2001088 342 570 Uitgaven t.l.v. de begroting 20023 743 1270  Ontvangsten t.g.v.
de begroting 200293 808 38003. Liquide middelen913(2 781) 6. Ontvangsten buiten begrotingsverband100 05552 0944. Rekening-courant RHB90 132 09984 721 492    5. Uitgaven buiten begrotingsverband32 2962 363     Sub-totaal93 908 43588 394 664 Sub-totaal93 908 43588 394 6647. Openstaande rechten22 719 68820 118 226 7a.
Tegenrekening openstaande rechten22 719 68820 118 2268. Extra-comptabele vorderingen3 090 5683 199 056 8a. Tegenrekening extra-comptabele vorderingen3 090 5683 199 0569a. Tegenrekening extra-comptabele schulden770 9. Extra-comptabele schulden77010. Voorschotten24 12236 605 10a. Tegenrekening voorschotten24 12236 60511a.1 Tegenrek. openst. garantieverplichtingen46 902 86150 478 322 11.1 Openstaande garantieverplichtingen46 902 86150 478 32211a.2 Tegenrek. openst. betalingsverplichtingen1 119 180903 818 11.2 Openstaande betalingsverplichtingen1 119 180903 81812. Deelnemingen1 377 1031 447 818 12a. Tegenrekening deelnemingen1 377 1031 447 818Totaal-generaal169 142 034164 578 509 Totaal-generaal169 142 034164 578 509Toelichting bij de saldibalans per 31 december 2002 van
het ministerie van Financiën (begroting IXB)Algemene toelichtingAlle bedragen zijn opgenomen tegen nominale waarden en vermeld in duizenden
euro's tenzij anders vermeld. In de tabellen zijn specificaties cursief weergegeven.
Belangrijke posten worden hieronder nader toegelicht. Hierbij is de nummering
van de saldibalans aangehouden. De gehanteerde valutakoersen zijn in onderstaand
overzicht samengevat.Valutakoersen t.o.v. de euroValutaUltimo 2002Ultimo 2001USD0,95361,1217SDR1,296391,41155Specifieke toelichting per saldibalanspost3. Liquide middelenDe liquide middelen bestaan uit de saldi op bank- en girorekeningen en
de bij kasbeheerders aanwezige kasgelden.4. Rekening-courant RijkshoofdboekhoudingDeze post geeft de financiële verhouding met de Rijkshoofdboekhouding
weer. De bedragen zijn overeenkomstig de opgave van de Rijkshoofdboekhouding
ultimo 2002.5. Uitgaven buiten begrotingsverbandDe stand ultimo 2002 heeft betrekking op voorschotten, Invoerrechten Belastingdienst
en nog te verrekenen posten van Domeinen en met de Nederlandse Credietverzekering
Maatschappij (NCM).6. Ontvangsten buiten begrotingsverbandDe stand ultimo 2002 heeft grotendeels betrekking op de loonheffing en
pensioenpremie die in december 2002 op de salarissen van het personeel is
ingehouden (en in januari 2003 is afgedragen), alsmede op bedragen die de
Belastingdienst en Domeinen nog moeten verrekenen met derden.7. Openstaande rechtenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd. Ultimo 2002Ultimo 2001Belastingvorderingen22 288 91119 739 561   Vorderingen Domeinen:380 890372 175• Defensiegoederen368 965360 964• Overige11 92511 211   Overige49 8876 490 22 719 68820 118 226BelastingvorderingenDe belangrijkste vorderingen hebben betrekking op de vennootschapsbelasting
(€ 11,0 mld.), inkomstenbelasting/premies volksverzekeringen (€ 4,2
mld.), omzetbelasting (€ 2,6 mld.), loonbelasting/premies volksverzekeringen
(€ 1,6 mld.), de tabaksaccijns (€ 0,9 mld.) en successierechten
(€ 0,6). De belastingvorderingen zijn voor 62% ontstaan in 2002,
voor 16% in 2001, voor 9% in 2000, voor 4% in 1999 en dateren voor 9% van
vóór 1999.Over de invorderbaarheid wordt opgemerkt dat van het totale te vorderen
bedrag uiteindelijk een aanzienlijk deel niet inbaar zal zijn. Bij 61% van
de openstaande vorderingen is de betalingstermijn verstreken. Van deze achterstandsposten
bestaat circa 54% uit betwiste rechten, bijvoorbeeld omdat een bezwaarschrift
is ingediend. Ook van de niet-betwiste rechten met een betalingsachterstand
zal een gedeelte niet of moeilijk inbaar zijn, bijvoorbeeld door faillissementen.Verloop van de belastingvorderingenUltimo 200119 739 561Ontstane rechten89 946 350  Vervallen rechten: – ontvangsten– 16 706 103– verleende verminderingen en negatieve aanslagen– 69 285 037– oninbaarlijdingen en kwijtscheldingen– 1 405 860Ultimo 200222 288 911Vorderingen DomeinenDe vorderingen van Domeinen houden voornamelijk verband met verkopen van
Defensiegoederen aan diverse landen. De boeking van de debiteuren uit verkopen
van Defensiegoederen vindt plaats op het moment dat de contracten worden afgesloten.Van het totale openstaande bedrag is € 14,6 mln. direct opeisbaar
en € 366,2 mln. op termijn opeisbaar.Een bedrag van € 0,1 mln. is voorlopig buiten invordering gesteld,
danwel waarschijnlijk niet inbaar.8. Extra-comptabele vorderingenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd. Ultimo 2002Ultimo 2001Geconditioneerde vorderingen export-kredietverzekering (NCM)2 330 4812 380 396   Leningen u/g530 923593 554   Geconditioneerde vorderingen BF-regeling180 062173 693   Overige49 10251 413 3 090 5683 199 056Geconditioneerde vorderingen exportkredietverzekering
(NCM)Verreweg het grootste deel van de geconditioneerde vorderingen (excl.
consolidatierente) op de NCM ad € 2,3 mld. is opgenomen in consolidatie-overeenkomsten
in het kader van de Club van Parijs. Vorderingen begrepen in consolidatieregelingen
zijn door landen erkende schulden waar een betalingsregeling voor geldt en
kunnen derhalve worden beschouwd als recuperabel. Landen zijn echter niet
altijd in staat de betalingsverplichtingen uit hoofde van zo'n regeling na
te komen. In die gevallen worden doorgaans herconsolidaties afgesloten. Hierdoor
verschuift de geplande ontvangst van provenu's door NCM naar de toekomst.
Dit betekent dat de afdracht aan de Staat van ontvangen provenu's overeenkomstig
verschuift. In de Club van Parijs is gesproken over verdergaande kwijtschelding
van schulden van de allerarmste landen (HIPC). Als gevolg hiervan
zullen deze landen in aanmerking komen voor verdergaande kwijtschelding van
hun schulden uit hoofde van de exportkredietverzekering.Geconditioneerde vorderingen BF-regeling (NIB)De rechten van de Staat jegens derden (te weten de kredietnemers van de
NIB) ter zake van reeds afgedekte kredieten in het kader van de BF-regeling
worden beschouwd als geconditioneerde vorderingen. Zodra de ondernemingen
weer voldoende liquide zijn, moet het door de Staat afgedekte krediet worden
terugbetaald. In het verleden is gebleken dat slechts een gering bedrag uiteindelijk
wordt gerestitueerd (vanwege faillissement e.d.).10. VoorschottenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd. Ultimo 2002Ultimo 2001Personeel en materieel15 67430 569   Overige8 4486 036 24 12236 605Personeel en materieelDeze post betreft voornamelijk voorschotten aan leveranciers van de Belastingdienst,
aan rijksadvocaten en aan gemeenten inzake de kostenvergoeding ten gevolge
van de Wet waardering onroerende zaken. Daarnaast betreft het voorschotten
aan de Uitkeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid en Onderwijs (USZO)
en voorschotten aan ambtenaren van het kernministerie en de Belastingdienst
voor studiekosten, reis- en verblijfkosten, verhuiskosten, vakantie-uitkeringen
e.d. De voorschotten stammen grotendeels uit 2002 en 2001. Voorts betreft
het voorschotten inzake materiële uitgaven, die in 2002 zijn ontstaan.11.1 Openstaande garantieverplichtingenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd. Ultimo 2002Ultimo 2001Deelnemingen21 458 46423 333 701• IMF11 599 82412 630 252• Ontwikkelingsbanken/NWB/BNG9 858 64010 703 449   Kernongevallen (WAKO)15 882 30715 882 307   Herverzekeringen7 593 0948 888 194• Exportkredietverzekering6 837 0947 946 146• Herverzekering investeringen756 000942 048   Overige1 968 9962 374 120 46 902 86150 478 322Deelnemingen• IMF: DNB neemt namens de Staat, onder Staatsgarantie, deel in het
kapitaal van het Internationale Monetaire Fonds (IMF). De daling ten opzichte
van ultimo 2001 is het gevolg van een daling van de koers van de SDR.• Ontwikkelingsbanken (Wereldbank, Regionale Ontwikkelingsbanken,
EIB, EBRD, MIGA), NWB en BNG: dit betreft het garantiekapitaal (de niet volgestorte
aandelen) inzake de deelneming van de Staat in het kapitaal van de betreffende
banken. Slechts indien de banken in ernstige financiële problemen komen,
kan om storting (vol- of bijstorting) van het garantiekapitaal worden gevraagd.
De daling ten opzichte van ultimo 2001 is het gevolg van een daling van de
koers van de USD en SDR.Kernongevallen (WAKO)Op grond van de Wet Aansprakelijkheid Kernongevallen (WAKO) staat de Staat,
voor zover de vergoedingen uit andere hoofde niet toereikend zijn, voor maximaal € 2,27
mld. per vergunning garant ten einde schade ten gevolge van een kernongeval
te vergoeden. Het uitstaand risico heeft betrekking op 7 installaties.HerverzekeringenDe openstaande verplichting betreft voornamelijk het risico (obligo) van
de Staat als herverzekeraar uit hoofde van de door de NCM verzekerde kredieten
en koersrisico's. Daarnaast betreft de openstaande verplichting het risico
uit hoofde van de door de NCM verzekerde investeringen in het kader van de
regeling Herverzekering Investeringen (RHI incl. WHI).11.2 Openstaande betalingsverplichtingenDeze post kan als volgt worden gespecificeerd. Ultimo 2002Ultimo 2001Deelnemingen ontwikkelingsbanken978 852639 420Overige140 328264 398Totaal1 119 180903 81812. DeelnemingenDe post deelnemingen bestaat uit de aandelen in Nederlandse ondernemingen
en de aandelen in internationale instellingen. De deelnemingen zijn als volgt
gewaardeerd:• Nederlandse ondernemingen: op basis van het gestorte kapitaal (oorspronkelijke
aankoopprijs).• Internationale instellingen: op basis van het gestorte kapitaal
(oorspronkelijke aankoopprijs) en nog te storten kapitaal uit hoofde van een
betalingsverplichting (paid-in capital). Voor het restant dat niet als deelneming
is opgenomen, is een garantieverplichting verstrekt (callable capital), die
onder saldibalanspost 11 is opgenomen.De deelnemingen kunnen als volgt gespecificeerd worden. In de laatste
kolom van het overzicht is het deelnemingspercentage ultimo 2001 vermeld. ultimo 2002Ultimo 2001Aandeel in %Nederlandse ondernemingen   De Nederlandsche Bank (DNB)500 000500 000100Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)69 61363 17850Nationale Investeringsbank (NIB)11 47211 47214,7Overige15 14019 683div.Subtotaal596 225594 333 Internationale instellingen   Wereldbank (IBRD)252 069297 0262,3Europese Investeringsbank (EIB)228 202228 2024,92Europese Bank voor Wederopbouw   en Ontwikkeling (EBRD)130 200130 2002,71Internationale Financieringsmij. (IFC)53 43362 9622,4Overige116 974135 095div.Subtotaal780 878853 485 Totaal1 377 1031 447 818 De daling ten opzichte van ultimo 2001 is het gevolg van de waarde van
de euro ten opzichte van de USD en SDR.Niet uit de saldibalans blijkende deelnemingTot de deelnemingen kan ook de SENS worden gerekend. De relatie tussen
het ministerie van Financiën en de SENS is voornamelijk financieel van
aard.BIJLAGE 1:VERDIEPINGSBIJLAGEArt. 1 BelastingenVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 1 BelastingenVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)2 754 2342 754 16695 329 110    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)2 754 2342 754 16695 329 110Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)249 357249 3571 544 236Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)3 003 5913 003 52396 873 346Amendement (28 320, nr.4)– 32 000– 32 000     2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)217 357217 3571 544 236Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)77 06477 8032 751 280Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)3 048 6553 049 32694 122 066    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)77 06477 803– 2 751 280Mutaties slotwet25 37716 740– 2 345 137Ontwerp-slotwet3 074 0323 066 06891 776 929    4. Vast te stellen mutatie slotwet25 37716 740– 2 345 137Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)3 074 0323 066 06691 776 929Art. 2 Financiële marktenVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 2 Financiële
marktenVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)66 838109 0401 048 631    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)66 838109 0401 048 631Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)2 637– 63183 000Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)69 475108 9771 231 631    2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)2 637– 63183 000Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)89 07787 70713 057Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)158 552196 6841 218 574    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)89 07787 707– 13 057Mutaties slotwet– 5 891– 10 52084 631Ontwerp-slotwet152 661186 1641 303 205    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 5 891– 10 52084 631Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)152 661186 1641 303 205Art. 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sectorVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 3 FinancieringenVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)82 41618 886160 400    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)82 41618 886160 400Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)451451 Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr.1)82 86719 337160 400    2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)4514510Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)10 8855 45726 199Ontwerp-suppl. begroting ( 28 704, nr. 1)93 75224 794186 599    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)10 8855 45726 199Mutaties slotwet– 4 665– 9 248– 2 406Ontwerp-slotwet89 08715 546184 193    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 4 665– 9 248– 2 406Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)89 08715 546184 193Art. 4 Internationale financiële betrekkingenVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 4 Internationale
financiële betrekkingenVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)678 955179 1855 163    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)678 955179 1855 163Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)– 140 782– 23 564 Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr.1)538 173155 6215 163    2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)– 140 782– 23 564 Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)144 066972 700Ontwerp-suppl. begroting ( 28 704, nr. 1)682 239155 7187 863    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)144 066972 700Mutaties slotwet– 170 462567– 108Ontwerp-slotwet511 777156 285– 7 755    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 170 462567– 108Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)511 777156 2857 755Art. 5 Exportkredietverzekering en investeringsgarantiesVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 5 Exportkredietverzekering
en InvesteringsgarantiesVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)11 799 632112 189172 890    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)11 799 632112 189172 890Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)6565– 37 000Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)11 799 697112 254135 890    2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)6565– 37 000Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)403– 9 5978 564Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)11 800 100102 657144 454    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)403– 9 5978 564Mutaties slotwet– 7 762 623– 8 46723 596Ontwerp-slotwet4 037 47794 190168 050    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 7 762 623– 8 46723 596Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)4 037 47794 190168 050Art. 6 StaatsloterijVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 6 StaatsloterijKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)134 589  1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)134 589Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)0Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)134 589  2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)0Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)– 10 589Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)124 000  3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)– 10 589Mutaties slotwet– 39 376Ontwerp-slotwet84 624  4. Vast te stellen mutatie slotwet– 39 376Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)84 624Art. 7 Beheer materiële activaVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 7 Beheer materiële
activaVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)119 279119 279316 120    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)119 279119 279316 120Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)3 8833 88319 556Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)123 162123 162335 676    2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)3 8833 88319 556Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)5 0135 013– 13 243Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)128 175128 175322 433    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)5 0135 013– 13 243Mutaties slotwet– 16 453– 16 466– 47 008Ontwerp-slotwet111 722111 709275 425    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 16 453– 16 466– 47 008Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)111 722111 709275 425Art. 8 Financieel-economisch beleid van de overheidVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Beleidsartikel 8: Financieel-economisch
beleid van de overheidVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)22 95022 9502 656    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)22 95022 9502 656Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)6 3736 373 Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)29 32329 3232 656    2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)6 3736 373 Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)1 1551 155133Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)30 47830 4782 789    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)1 1551 155133Mutaties slotwet– 840– 1 033568Ontwerp-slotwet29 63829 4453 357    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 840– 1 033568Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)29 63829 4453 357Art. 9 AlgemeenVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Niet-beleidsartikel 9 AlgemeenVerplichtingenKasuitgavenKasontvangstenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)77 98377 9836 431    1. Vastgestelde begroting (Stb. 2002, 16)77 98377 9836 431Mutaties 1e suppletore begroting (Voorjaarsnota)11 07311 0730Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)89 05689 0566 431    2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore begroting
(Stb. 2002, 280)11 07311 0730Mutaties 2e suppletore begroting (Najaarsnota)– 3 306– 3 3060Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)85 75085 7506 431    3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore begroting
(Stb. 2003, 82)– 3 306– 3 3060Mutaties slotwet– 3 003– 2 023– 1 585Ontwerp-slotwet82 74783 7274 846    4. Vast te stellen mutatie slotwet– 3 003– 2 023– 1 585Totaal geraamd tevens realisatie 2002 (1+2+3+4)82 74783 7274 846Art. 10 Nominaal en onvoorzienVerdiepingsbijlage: budgettaire
geschiedenis 2002 Bedragen x € 1000Niet-beleidsartikel 10 «Nominaal
en Onvoorzien»VerplichtingenKasuitgavenOntwerp-begroting 2002 (28 000 IXB, nr. 1)699699   1. Vastgestelde begroting (Stb.
2002, 16)699699Mutaties 1e suppletore begroting
(Voorjaarsnota)73 11973 119Ontwerp-suppl. begroting (28 320, nr. 1)73 81873 818   2. Vastgestelde mutatie 1e suppletore
begroting (Stb. 2002, 280)73 11973 119Mutaties 2e suppletore begroting
(Najaarsnota)– 71 101– 71 101Ontwerp-suppl. begroting (28 704, nr. 1)2 7172 717   3. Vastgestelde mutatie 2e suppletore
begroting (Stb. 2003, 82)– 71 101– 71 101Mutaties slotwet– 2 717– 2 717Ontwerp-slotwet00   4. Vast te stellen
mutatie slotwet– 2 717– 2 717Totaal geraamd tevens realisatie
2002 (1+2+3+4)00BIJLAGE 2:AANBEVELINGEN ALGEMENE REKENKAMERIn deze bijlage wordt ingegaan op de stand van zaken van de toezeggingen,
die het ministerie van Financiën naar aanleiding van de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer in haar rapport bij de financiële verantwoording
2001, heeft gedaan. In onderstaande tabel zijn de toezeggingen samengevat,
waarna vervolgens de stand van zaken is weergegeven.Aanbevelingen Algemene RekenkamerOpmerking Rekenkamer in rapport bij de financiële
verantwoording 2001 IXB ( ministerie van Financiën)Gedane toezeggingen aan Algemene Rekenkamer n.a.v. opmerkingen
in het rapport bij de financiële verantwoording 2001 IXB (ministerie
van Financiën)Stand van zakenFinancieel beheer directie
Roerende Zaken van de Dienst Domeinen  De Algemene Rekenkamer concludeert dat de weerbaarheid
tegen integriteitsaantastingen dient te worden vergroot. In eerste instantie
zou, Domeinenbreed, een risico-analyse dienen te worden uitgevoerd. Vervolgens
zou een plan opgesteld en uitgevoerd dienen te worden om de integriteit, organisatie
breed, en rekeninghoudend met specifieke risico's, te borgen. Het bestaande integriteitsbeleid bij Domeinen zal
verder worden aangescherpt en meer bekendheid worden gegeven. Daarnaast zal
een inventarisatie worden gemaakt van integriteitsrisico's en een plan worden
opgesteld voor integriteitsborging. In 2002 is een integriteitsplan opgesteld. Inmiddels is gestart met de invulling
van de in dit plan van aanpak beschreven acties. De acties vormen samen een
programma, dat tot een integrale inbedding van integriteit binnen de organisatie
leidt. Overigens concludeerden de externe opstellers van het plan dat integriteit
bij Domeinen regelmatig een onderwerp van gesprek is en dat iedereen op de
hoogte lijkt te zijn van enkele algemeen geldende regels en het belang van
preventiemaatregelen ter bescherming van de eigen medewerkers. Verbeteringen
zijn mogelijk in de vastlegging van regels, duidelijkheid over de sancties
bij misstappen en eenduidig omgaan met integriteitsschendingen door leidinggevenden.   Financieel beheer directie Roerende
Zaken van de Dienst Domeinen  De adequate uitvoering van de VIC's (Verbijzonderde
Interne Controles) bij de directie Roerende Zaken dient te worden gestimuleerd.
Dit om waar nodig tijdig en adequaat gedurende het jaar bij te kunnen sturen.AO/IC is als speerpunt benoemd binnen
Roerende Zaken en dat betekent dat primair vanuit Roerende Zaken, maar ook
vanuit de directie Domeinen, scherp wordt toegezien op de adequate werking/uitvoering
hiervan. De controles zoals opgenomen
in het kwaliteits- en controleprogramma zijn uitgevoerd. De bevindingen zijn
vastgelegd en waar nodig is actie ondernomen. In verband met de overgang per
1 oktober 2002 van Domeinen RZ op een baten-lastenstelsel en de invoering
van een nieuw geautomatiseerd informatiesysteem is het kwaliteits- en controleprogramma
aangepast. De controles over het laatste kwartaal zijn in januari 2003 afgerond.   Toezichtvisie  De minister van Financiën neemt het standpunt
in dat geen algemene toezichtvisie voor het departement wordt ontwikkeld,
omdat taak, vormgeving en omvang van de aan het Ministerie van Financiën
gelieerde RWT's te veel van elkaar afwijken. Wel is de visie van de minister
per RWT te ontlenen aan bepalingen in de desbetreffende wet- en regelgeving.
De minister is overigens voornemens op termijn een toezichtvisie per RWT te
formuleren en toezichtsarrangementen vast te stellen. Er zal een algemene toezichtvisie op het terrein van de financiële
marktsector worden vastgesteld, waarbij de Nota Hervorming van het toezicht
op de financiële marktsector de basis zal vormen.In het Algemeen deel van de Wet op het financieel toezicht zal
worden ingegaan op de institutionele verhouding minister-toezichthouder en
daarbij zal ook een algemene toezichtvisie worden opgenomen. Dit wetgevingstraject
is vorig jaar opgestart. Het streven is het Algemeen deel voor de zomer naar
de Ministerraad te sturen.   Aanbevelingen Algemene RekenkamerFinancieel beheer Belastingdienst  De Algemene Rekenkamer constateerde dat het financieel
beheer bij de Belastingdienst in 2001, mede als gevolg van de reorganisatie,
een licht negatieve tendens vertoonde, hetgeen onder meer tot uitdrukking
komt in een verminderde kwalitatieve en kwantitatieve uitvoering van de interne
controles. Door de geconstateerde verslechtering is er bij bepaalde processen
sprake van een onvoldoende beheersing. De Algemene Rekenkamer beveelt de minister
dan ook aan om maatregelen te treffen die moeten waarborgen dat het financieel
beheer gedurende de reorganisatie op een adequaat niveau gehandhaafd wordt. De bevindingen van de Algemene Rekenkamer
t.a.v. het automatiseringscentrum zijn aanleiding voor de Belastingdienst
maatregelen te treffen, die erop gericht zijn de kwaliteit (inclusief de tijdigheid)
van de interne controle bij het Automatiseringscentrum (B/CICT) in 2002 te
verbeteren. In 2002 is de interne
controle binnen B/CICT planmatig opgepakt en conform planning uitgevoerd.
Tegelijkertijd heeft een inhaalslag plaatsgevonden om de interne controleprogramma's
aan te laten sluiten op de procesinrichting van de nieuwe organisatie B/CICT
en hebben samenvoegingen van aan elkaar gerelateerde interne controleprogramma's
plaatsgevonden. Tevens is het niveau van de interne controle versterkt door
het leggen van totaalverbandscontroles die voorheen niet werden toegepast
en het aanvullend uitvoeren van steekproeven naast de reguliere interne controle.
Ook is interne controle opgezet en uitgevoerd voor processen die vanuit de
centrale beheereenheden naar B/CICT zijn gekomen.De kwaliteit van de interne
controleprogramma's, het niveau en de tijdigheid van de uitvoering van de
interne controle en het gebruik van de resultaten vanuit de interne controle
is hiermee in 2002 duidelijk verbeterd ten opzichte van de situatie in 2001.Voor
2003 is daarnaast nog een kwalitatieve verbeterslag gepland om werkende weg
op het vereiste niveau te komen.BIJLAGE 3:LIJST MET AFKORTINGENAAWAlgemene Arbeidsongeschiktheids
WetABPAlgemeen Burgerlijk
PensioenfondsACS-LandenLanden in Afrika,
het Caribisch gebied en de Stille OceaanAfDBAfrikaanse OntwikkelingsbankAfDFAfrikaanse OntwikkelingsfondsALNAlgemene Loterij NederlandARGIAandacht voor risicobeheersing,
gegevensbeveiliging en integriteitAsDBAziatische OntwikkelingsbankAsDFAziatische OntwikkelingsfondsAWBAlgemene Wet BestuursrechtBBPBruto Binnenlands
ProductBC MOTBegeleidingscommissie
melding ongebruikelijke transactiesBFBijzondere FinancieringBISBank for International
SettlementsBRKBelastingregeling
voor het KoninkrijkBTWBelasting toegevoegde
waardeBZKBinnenlandse Zaken
en KoninkrijksrelatiesCBFComprehensive Development
FrameworkCFATCaribbean Financial
Action TaskforceCWComptabiliteitswetDNBDe Nederlandsche BankEBSEigentijds BegrotingsstelselEBRDEuropese Bank voor
Wederopbouw en OntwikkelingECDEconomische ControledienstEDPElectronic Data ProcessingEIAEnergie-investeringsaftrekEIBEuropese InvesteringsbankEKIExportkredietverzekering-
en investeringenEKVExportkredietverzekeringEMUEuropese Monetaire
UnieEUEuropese UnieEZEconomische ZakenFATFFinancial Action
Task Force on money launderingFIODFiscale Inlichtingen-
en OpsporingsdienstFIXFiscale kwaliteitsindexFMOFinancierings-Maatschappij
voor OntwikkelingslandenFSOFonds voor Speciale
OperatiesFPFinanciële PerspectievenGCIGeneral Capital IncreaseGFGemeentefondsGLBGemeenschappelijk
LandbouwbeleidHIPCHeavily indebted
poor countriesIBInkomstenbelastingIBOInterdepartementaal
Beleids OnderzoekIBRDInternational Bank
for Reconstruction and Development (Wereldbank)ICTInformatie en CommunicatietechnologieIDAInternationale OntwikkelingsassociatieIDBInter-Amerikaanse
OntwikkelingsbankIFCInternational Finance
CorporationLijst met afkortingen IFIInternationale Financiële InstellingIHInkomensheffingIICInter-Amerikaanse
InvesteringsmaatschappijIMFInternationaal Monetaire
FondsIPOInterprovinciaal OverlegITOIntensief toezicht
en opsporingKCKenniscentrum PPSKNMKoninklijke Nederlandse
MuntLBLoonbelastingLGO-landenLanden en Gebieden
OverzeeLHLoonheffingLNVLandbouw, Natuurbeheer
en VisserijMDWMarktwerking, Deregulering
en WetgevingskwaliteitMENAMiddle East and North
AfricaMIFMultilateraal Investerings
FondsMIGAMultilateral Investment
AgencyMILHMonitor Inkomsten
uit Lokale HeffingenMKBMidden- en kleinbedrijfNAVMNationaal Analysecentrum
voor Valse MuntenNCMNederlandsche CredietverzekeringmaatschappijNFENationaal Forum voor
de introductie van de euroNILNationale InstantloterijNPLNationale PostcodeloterijOBOmzetbelastingOC&WOnderwijs, Cultuur
en WetenschappenODAOfficial Development
AssistanceOESOOrganisatie voor
Europese Samenwerking en OntwikkelingOZBOnroerend Zaak BelastingPFProvinciefondsPIOFHAPersoneel, informatisering,
organisatie, financiën, huisvesting en automatiseringPPMRegeling Particuliere
ParticipatiemaatschappijenPPSPubliek-private samenwerkingPRGFPoverty Reduction
and Growth FacilityRFTRaad van Financiële
ToezichthoudersRGDRijksgebouwendienstRHIRegeling Herverzekering
InvesteringenRVRRaad voor Vastgoed
RijksoverheidSDRSpecial Drawing RightsSENSStichting Exploitatie
Nederlandse StaatsloterijSFPStichting FondsenpromotiesSNSStichting de Nationale
SporttotalisatorSTEStichting Toezicht
EffectenverkeerSUFAStichting Uitvoeringsorgaan
Financiële AktiesSZWSociale Zaken en WerkgelegenheidTKTweede KamerUSDUnited States DollarsV&WVerkeer en WaterstaatVBTBVan beleidsbegroting
tot beleidsverantwoordingVNGVereniging voor Nederlandse
GemeentenVpbVennootschapsbelastingVROMVolkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerVTVoorlopige TeruggaafVWSVolksgezondheid, Welzijn
en SportWabbWet assurantiebemiddelingsbedrijfWAKOWet Aansprakelijkheid
KernongevallenWBWereldbankWckWet consumentenkredietWifWet indentificatie
bij financiële dienstverleningWOIITweede WereldoorlogWOZWet waardering onroerende
zakenWTOWereldhandelsorganisatieZBOZelfstandig BestuursorgaanXNoot1De beoogde verlichting zoals gepresenteerd in de wetsvoorstellen Walvis
en Aansluitingswet Walvis bedraagt € 186 mln. Inmiddels is in het
Belastingplan 2003 een maatregel inzake de feestgeschenkenregeling opgenomen
die dit cijfer amendeert. Als gevolg hiervan zal de besparingspotentie van
beide wetsvoorstellen gezamenlijk met circa € 30 mln. afnemen tot
ruim € 150 mln. De verzwaring aan de fiscale zijde loopt op tot
circa € 100 mln.XNoot1De Belastingdienst hanteert deze kengetallen al geruime tijd. De kengetallen
voldoen niet op alle onderdelen voor 100% aan de eisen die genoemd staan in
de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid (RPE), die
1 januari 2002 van kracht is geworden. De huidige set van kengetallen wordt
heroverwogen. Dit hangt samen met de reorganisatie van de Belastingdienst
en de invoering van het baten- en lastenstelsel en het resultaatgericht sturen.
In de begroting 2004 zal een nieuwe set kengetallen worden gebruikt. Daarom
is besloten geen energie te steken in het volledig aanpassen van de huidige
kengetallen aan de eisen van het RPE.XNoot1De resultaten van de enquêtes die zijn gehouden onder particulieren,
ondernemingen en douaneklanten zijn als één resultaat gepresenteerd.XNoot1In de Voorlopige Rekening 2002 werd over 2001 een lagere realisatie gemeld
van € 1,07 mld. ten opzichte van de Vermoedelijke Uitkomsten. Deze
lagere realisatie was voor € 0,65 mld. tijdelijk lager, voor € 0,92
mld. structureel lager en voor € 0,5 mld. incidenteel hoger van
aard. Het structurele deel van de tegenvaller werkt door in 2002. De tijdelijke
tegenvaller in 2001 leidt tot een tijdelijke meevaller in 2002. In de Voorlopige
Rekening zijn de nabetalingen van € 0,51 mld. buiten beschouwing
gelaten. Deze zijn incidenteel van aard.XNoot2In MN 2002 staat toegelicht dat dit een raming op kasbasis betreft en
dat op transactiebasis een lastenverlichting resulteert.XNoot1Staatsblad 2001, 670.XNoot1Kamerstukken II 2001/02, 28 112, nr. 1.XNoot1Commission of the European Communities, Communication from the Commission
to the Council, the European Parliament, the Economic and Social Committee,
the Committee of the Regions and the European Central Bank, The introduction
of euro banknotes and coins – one year after, Brussels, 19–12–2002,
COM 747.XNoot1Categorie 1a van de EU-begroting.XNoot1IMF, Lessons from the real-time assessments of structural conditionality,
maart 2002.XNoot2IMF, Review of the key features of the PRGF – Staff analysis, maart
2002.XNoot1In de Voorlopige Rekening 2002 werd over 2001 een lagere realisatie gemeld
van € 1,07 mld. ten opzichte van de Vermoedelijke Uitkomsten. Deze
lagere realisatie was voor € 0,65 mld. tijdelijk lager, voor 0,92
mld. structureel lager en voor € 0,5 mld. incidenteel hoger van
aard. Het structurele deel van de tegenvaller werkt door in 2002. De tijdelijke
tegenvaller in 2001 leidt tot een tijdelijke meevaller in 2002. In de Voorlopige
Rekening zijn de nabetalingen van € 0,51 mld. buiten beschouwing
gelaten. Deze zijn incidenteel van aard.XNoot2In MN 2002 staat toegelicht dat dit een raming op kasbasis betreft en
dat op transactiebasis een lastenverlichting resulteert. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28880-20.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl